open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klado

Ti **klado** (manipud iti , *klados*, "sanga"), ammo pay a kas monopiletiko a grupo, ket ti maysa a grupo dagiti organismo a buklen iti maysa a sapasap a tinaudan ken amin dagiti kapuonan a kaputotan, ken  mangirepresenta iti bugbugtong a "sanga" iti "kayo ti biag".

Ti sapasap a tinaudan ket mabalin a maysa nga indibidual, maysa a populasion, maysa a sebbangan (naungaw wenno sibibiag), ken dadduma pay aginggana iti maysa a pagarian ken ad-adu pay. Naiyumok dagiti klado, maysa iti sabali, kas iti tunggal a maysa a sanga ket sumina kadagiti babbabassit a sanga. Dagita a panagsina ket mangipaltiing iti ebolusionario a pakasaritaan kas agbalbaliw dagiti populasion ken nawayada nga agbaliw. Naitermino dagiti klado a kas dagiti monopiletiko (Griego: "maysa a sangkaputotan") a grupo.

Kadagiti napalabas bassit a dekada, ti kaldistiko nga arngian ket nagpasayaat iti biolohiko a panangidasig ken nakaipakita iti nakakaskasdaaw nga ebolusionario a pannakikabagian dagiti organismo. Iti umad-adu, dagiti taksonomo ket padasenda ti mangliklik a mangnagan iti kadagiti takson a saan a dagiti klado; dayta ket, dagiti takson a saan a monopiletiko. Adda dagiti sumagmamano a pagkakabagian a pagbaetan dagiti organismo nga inpakita iti ima ti molekular a biolohia ti kladistika ket dagiti fungi ket as-asidegda a kabagian dagiti ayup ngem kadagiti mula, naikeddeng itan a dagiti archaea ket maigiddiatda manipud iti bakteria, ken dagiti multiselular nga organismo ket mabalinda a nagtaud manipud iti archaea.

## Etimolohia
Ti termino a "klado" ket naaramid idi 1957 babaen ti biologo a ni Julian Huxley a mangibaga iti resulta ti kladogenesis, ti maysa a konsepto a binulod ni Huxley manipud ken ni Bernhard Rensch.

Adu kadagiti sapasap a nanaganan a grupo, kas pagarigan dagiti rodensia ken dagiti insekto, ket kladoda gapu ta, iti tunggal maysa a kaso, ti grupo ket buklen ti maysa  sapasap a tinaudan nga agraman amin kadagiti bukodna a sanga ti kaputotan. Kas pagarigan, dagiti rodensia, ket sanga dagiti mamalia a simmina kalpasan ti patingga iti paset ti panawen idi ti klado ti Dinosauria ket nagsardeng a kas dagiti dominante a naindagaan a bertebrata kadagiti 66 a riwriw a tawen a napalabas. Ti kasisigud a populasion ken dagiti amin a kaputotanna ket klado. Ti klado ti rodensia ket maitunos iti urnos ti Rodentia, ken dagiti insekto iti klase ti Insecta. Dagitoy a klado ket mairaman kadagiti basbassit a klado, a kas ti chipmunk wenno kuton, iti tunggal maysa ket buklen dagiti basbassit pay a klado. Ti met klado ti "rodensia" ket mairaman iti mamalia, bertebrata ken dagiti klado ti ayup.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Evolving Thoughts: Clade
* DM Hillis, D Zwickl & R Gutell. "Tree of life ". An unrooted cladogram depicting around 3000 species.
* Phylogenetic systematics, an introductory slide-show on evolutionary trees
Accara

Ti ***Accara elegans*** ket ti kaikaisuna a sebbangan ti monotipiko a henero ti ***Accara*** iti botanikal a pamilia ti Myrtaceae.  Datoy ket bassit a mula nga endemiko iti Estado ti Minas Gerais iti Brasil, nga umabot iti 1-2m iti katayag.

Dati a nairaman kadagiti henero ti *[[Myrtus]]* ken *[[Psidium]]*, maigiddiat ti *Accara* manipud kadagiti dua a naibaga iti estruktura ti aanakan, ken manipud iti immuna a naibaga ta daytoy ket pentamero (addaan dagiti parte kadagiti bilang iti lima) ken iti estruktura ti busel.  Ti kadawyan a naganna ket maysa nga anagramo iti kita ti lokasion, ti Caraça, ken kapada iti naipagpagarup nga asideg a kabagian a henero iti *Acca*, nga ita nga ladawen ket nairamraman iti *[[Feijoa]]*.

## Dagiti nagibasaran
Chamelaucieae

Ti **Chamelaucieae** ket ti tribu dagiti agsabsabong a mula iti kaunegan ti pamilia ti Myrtaceae.

Dagiti henero ket mairaman dagiti sumaganad:

**[[Actinodium]]* Schauer
**[[Aluta]]* Rye & Trudgen
**[[Astartea]]* DC.
**[[Babingtonia]]* Lindl. 
**[[Baeckea]]* L
**[[Balaustion]]*  Hook.
**[[Calytrix]]* Labill.
**[[Chamelaucium]]* Desf.
**[[Corynanthera]]* J. W. Green
**[[Cyathostemon]]* Turcz.
**[[Darwinia (mula)|Darwinia]]* Rudge
**[[Enekbatus]]* Trudgen & Rye
**[[Ericomyrtus]]* Turcz.
**[[Euryomyrtus]]* Schauer
**[[Homalocalyx]]* F. Muell.
**[[Homoranthus]]* A. Cunn. ex Schauer
**[[Hypocalymma]]* (Endl.) Endl.
**[[Malleostemon]]* J. W. Green
**[[Micromyrtus]]* Benth.
**[[Ochrosperma]]* Trudgen
**[[Pileanthus]]* Labill.
**[[Rinzia]]* Schauer
**[[Sannantha]]* Peter G. Wilson
**[[Scholtzia]]* Schauer
**[[Thryptomene]]* Endl.
**[[Triplarina]]* Raf.
**[[Verticordia]]* DC.

## Dagiti nagibasaran
Leptospermeae

Ti **Leptospermeae** ket ti tribu ti mula iti pamilia ti Myrtaceae.

## Dagiti henero
**[[Agonis]]*
**[[Asteromyrtus]]*
**[[Homalospermum]]*
**[[Kunzea]]*
**[[Leptospermum]]*
**[[Neofabricia]]*
**[[Pericalymma]]*
**[[Taxandria (mula)|Taxandria]]*

## Dagiti nagibasaran
Lindsayomyrtus

Ti ***Lindsayomyrtus*** ket ti henero ti kaikaisuna a mabigbigan, pormal a naipalawag a sebbangan iti dakkel a kaykayo ti Australian, a mangbukel iti parte ti pamilia ti mula iti Myrtaceae. Ti ***Lindsayomyrtus racemoides***, ti sebbangan, ket addaan iti kadawayan a nagan iti Daintree penda. Dagitoy a dakkel a ket nasnada nga agtubo kadagiti katuduan a bakir iti rehion ti nabasa a tropiko (amianan–akindaya a Queensland) iti Australia, ti Maluku, Baro a Guinea ken Baro a Britania.

## Dagiti nagibasaran
Syncarpia

Ti ***Syncarpia*** ket ti bassit a grupo dagiti kayo iti mirtus a pamilia ti Myrtaceae, a naipalawag a kas maysa a henero idi 1839. Dagitoy ket patneng iti Queensland ken ti New South Wales iti Australia.

Dagitoy ket maigiddiat kadagiti Myrtaceae gapu ta dagiti bulong ket agsumbangir imbes nga agsinnublat a kas kadawayan para iti pamilia.

Ti sebbangan ket kadawyan nga ammo a kas **kayo a trementina** gapu iti ayamuom ti tutot.

;Dagiti sebbangan
# *[[Syncarpia glomulifera]]*  (Sm.) Nied. in H.G.A.Engler & K.A.E.Prantl – Queensland, New South Wales; naturalisado iti Hawaii ken dagiti parte ti Aprika
# *[[Syncarpia hillii]]*  F.M.Bailey – Queensland, New South Wales
# *[[Syncarpia verecunda]]*  A.R.Bean – Queensland

Ti *S. glomulifera* ket naikeddeng a kas makaraut a mula idiay Hawaii.

;Dati a nairaman
itan ket adda iti *[[Choricarpia]] [[Xanthostemon]]*
# *Syncarpia leptopetala – [[Choricarpia leptopetala]]*
# *Syncarpia subargentea – [[Choricarpia subargentea]]*
# *Syncarpia vertholenii – [[Xanthostemon verus]]*

## Dagiti nagibasaran
Eucalypteae

Ti **Eucalypteae** ket ti tribu ti pamilia ti mula iti pamilia ti Myrtaceae.

## Dagiti henero
**[[Allosyncarpia]]*
**[[Angophora]]*
**[[Arillastrum]]*
**[[Corymbia]]*
**[[Eucalyptopsis]]*
**[[Eucalyptus]]*
**[[Stockwellia]]*

## Dagiti nagibasaran
Acca (mula)

Ti ***Acca*** (dati a *Feijoa*) ket ti henero dagiti bassit a mula ken dagiti bassit a kayo iti pamilia ti Myrtaceae, nga immuna a naipalawag a kas maysa a henero idi 1856.

Daytoy ket patneng iti Abagatan nga Amerika.

Maimulmula ti *[[Acca sellowiana]]* para iti makan a bungana, nga ammo a kas feijoas wenno pinia bayabas.

;Dagiti naawat a sebbangan
# *[[Acca lanuginosa]]* (Ruiz & Pav. ex G.Don) McVaugh – sentral + akin-abagatan a Peru
# *[[Acca macrostema]]* (Ruiz & Pav. ex G.Don) McVaugh – Bolivia, sentral + akin-abagatan a Peru
# *[[Acca sellowiana]]* (O.Berg) Burret – abagatan-akindaya + akin-abagatan a Brasil, Uruguay, Probinsia ti Misiones iti Arhentina

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
Acca lanuginosa

Ti ***Acca lanuginosa*** ket ti sebbangan ti bassit a mula iti pamilia ti Myrtaceae a kabagian ti feijoa. Daytoy ket endemiko iti Peru.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Pleurocalyptus

Ti ***Pleurocalyptus*** ket ti grupo dagiti bassit a mula ken dagiti bassit a kayo iti pamilia ti Myrtaceae, nga immuna a naipalawag a kas maysa a henero idi 1868. Ti intero a henero ket endemiko iti Baro a Caledonia. Daytoy ket asideg a kabagian iti *[[Xanthostemon]]*.

## Dagiti sebbangan
# *[[Pleurocalyptus austrocaledonicus]]* (Guillaumin) J.W.Dawson
# *[[Pleurocalyptus pancheri]]* (Brongn. & Gris) J.W.Dawson

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Purpureostemon

Ti ***Purpureostemon*** ket ti henero ti mula iti mirtus a pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1939. Adda laeng maysa nga ammo a sebbangan, ti *Purpureostemon ciliatus*, nga endemiko iti Baro a Caledonia. Ti *Purpureostemon* ket kabagian ti *[[Xanthostemon]]*.

## Dagiti nagibasaran
Xanthostemon glaucus

Ti ***Xanthostemon glaucus*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Baro a Caledonia.

## Dagiti nagibasaran
Xanthostemon psidioides

Ti ***Xanthostemon psidioides*** ket ti sebbangan ti bassit a mula wenno kayo iti pamilia ti Myrtaceae nga endemiko iti Australia.

Ti agwaras a bassit a mula wenno kayo ket kadawyan nga agtubo iti katayag iti . Daytoy ket agsabong iti Mayo ken agpataud iti maris krema-puraw a sabsabong.

## Dagiti nagibasaran
Algrizea

Ti ***Algrizea*** ket ti henero ti mula iti pamilia ti Myrtaceae nga immuna a naipalawag a kas maysa a henero 2006. Ti intero a henero ket endemiko iti Estado ti Bahia iti amianan-akindaya a Brasil.

;Dagiti sebbangan
# *[[Algrizea macrochlamys]]* (DC.) Proença & NicLugh. 2006. – Bahia
# *[[Algrizea minor]]* Sobral, Faria & Proença. 2010. – Bahia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Amomyrtus

Ti ***Amomyrtus*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti mirtus a pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1948. Daytoy ket patneng iti temperado nga akin-abagatan nga Abagatan nga Amerika, a naiwarwaras idiay Chile ken Arhentina.

Agpataud dagiti mula iti dakkel, puraw a sabsabong nga addaan kadagiti adu a polen ken dagiti nalasag a nangisit a bunga nga aglaon iti maysa aginggana iti tallo a bukel. Dagiti mula ket bukod nga inkompatible.

;Dagiti sebbangan
# *[[Amomyrtus luma]]* (Molina) D.Legrand & Kausel, ti bassit a mula wenno kayo a patnenng kadagitinadam-eg a bakir iti Chile ken Arhentina
# *[[Amomyrtus meli]]* (Phil.) D.Legrand & Kausel, ti dakkel a kayo nga endemiko kadagiti katuduan a bakir ti Chile

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Amomyrtus luma

Ti ***Amomyrtus luma***, ammo a kas **luma**, ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket patneng iti Chile ken Arhentina.  Daytoy ket agtubo manipud iti Colchagua aginggana iti Aysen (34 aginggana iti 45°S). Daytoy a sebbangan ket mabirukan kadagiti katuduan a bakir, iti asideg dagiti waig, ken dagiti sabali pay a nadam-eg a lugar.

## Deskripsion
Ti Luma ket maysa a kankanayon a berde a kayo nga agrukod aginggana iti 25&nbsp;m (80&nbsp;ft) iti katayag ken aginggana iti 50&nbsp;cm (25&nbsp;in) iti diametro, nga addaan iti nalamuyot nga ukis ti kayo, dekortikanto, maralabbasit aginggana iti kayumanggi. Dagiti bulong ket agsumbangir, iti maysa nga immitlog aginggana iti arinduyog a sukog, nga agraman iti nakaro nga apex kadagiti patingga iti natirad a patingga aginggana iti 1&nbsp;mm iti kaatiddog. Dagiti pesiolo ket nadutdotan, 2–4&nbsp;mm iti kaatiddog. Dagiti baro a busel ket nadutdotan, a mangigiddiat daytoy iti Amomyrtus meli, ti maysa a kapadpadana unay a sebbangan. Dagiti sabong ket hermaproditiko, nga addaan kadagiti 5 a nagkakapet a sepalo ken dagiti 5 nawaya a puraw a petalo iti agarup a 4&nbsp;mm iti kaatiddog. Adu dagiti estambre (30-45) ken 4–5&nbsp;mm iti kaatiddog. Ti bunga ket nangisit aginggana iti purpura-nangisit a berry no maluom, 1-1.5&nbsp;cm iti diametro, a kadawyan nga agraman kadagiti 3 a bukel, iti agarup a 3-4.5&nbsp;mm.

## Dagiti usar
Dagiti bunga a matawtawagan iti "cauchaos," ket makan ken inus-usar iti panagaramid iti marmelada. Natangken unay ti kayo ken inus-usar a kas sungrod. Maimulmula pay daytoy idiay Espania.

## Etimolohia
Ti nagan nga *Amomyrtus* ket nagtaud manipud iti Griego nga *Amos* (nabanglo) ken ti nagan ti pamilia a *Myrtus*, ken *Luma* ket manipud iti Mapuche a nagan para iti kayo.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
Amomyrtus meli

Ti ***Amomyrtus meli***, ammo a kas ti **meli**, ket ti sebbangan ti kayo nga endemiko iti Chile iti pamilia ti Myrtaceae.  Daytoy ket agtubo manipud iti Arauco aginggana iti Chiloe (37 aginggana iti 42°S). Daytoy ket kaaduan nga agtubo kadagiti nadam-eg ken nalinongan a lugar.

## Deskripsion
Daytoy ket maysa a kankanayon a berde a kayo nga agrukod aginggana iti 20&nbsp;m (65&nbsp;ft) iti katayag ken aginggana iti 60&nbsp;cm (23&nbsp;in) iti diametro, nalamuyot nga ukis ti kayo, dekortikante, maralabbasit-marapuraw iti maris. Dagiti bulong ket agsumbangir, immitlog, eleptiko nga addaan iti nakaro nga  nga agpatingga iti maysa a mucro aginggana iti 1&nbsp;mm iti kaatiddog. Dagiti bulong ket 2-5 iti kaatiddog ken 0.7-2.5&nbsp;cm iti kaakaba, dagiti pesiolo ket 2–4&nbsp;mm iti kaatiddog. Dagiti baro a busel ket nadutdotan a mangiddiat daytoy manipud iti Amomyrtus luma, ti sebbangan a kapadana unay, Dagiti sabong ket hermaprodita, dagiti 5 a nagpepegket a sepalo ken dagiti 5 a nawaya a puraw a petalo iti agarup a 3–4&nbsp;mm iti kaatiddog. Adu dagiti estambre iti 40-80 ken 5–7&nbsp;mm iti kaatiddog. Ti bunga ket nangisit marapurpura-nangisit a berry, 5–8&nbsp;mm iti diametro, kadawyan nga agraman kadagiti 3 a bukel nga agarup a 3-4.5&nbsp;mm.

## Etimolohia
Ti nagan nga Amomyrtus ket agtaud manipud iti balikas a Griego iti Amos; nabanglo unay, ti nagan ti pamilia ket Myrtus ken ti Luma ket mapuche a nagan para iti kayo.

## Panagmula ken dagiti usar
Natangken unay ti kayo ken naus-usar daytoy kadagiti pagiggeman kadagiti ramit, ken naimulmula pay daytoy a kas ornamental a kayo gapu ta adu ken nabanglo ti sabongna.  Dagiti sabongna ket nangruna iti panagpataud iti diro.

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
Xanthostemon youngii

Ti ***Xanthostemon youngii***, kadawyan nga ammo a kas  **crimson penda** wenno **red penda**, ket ti sebbangan ti kayo nga endemiko iti Amianan a Queensland, ken mangbukel daytoy iti parte ti pamilia ti mula iti Myrtaceae.

Daytoy ket addaan kadagiti napintas a nalabbasit a sabong, ngem narigat a mabiag no maimuyongan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* ''Xanthostemon youngii'' Google images. –a good collection of photos.
Xanthostemon verticillatus

Ti ***Xanthostemon verticillatus*** ket ti sebbangan ti kayo nga endemiko iti katuduan a bakir ti Nabasa a Tropiko iti amianan-akindaya a Queensland ken mangbukel iti parte ti pamilia ti mula iti Myrtaceae.

## Dagiti nagibasaran
Backhousia

Ti ***Backhousia*** ket ti henero dagiti sangapulo ket tallo nga agdama nga ammo a sebbangan dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Myrtaceae. Amin dagiti agdama anga ammo a sebbangan ket ket agtubo laeng (endemiko) iti Australia kadagiti katuduan a bakir ken dagiti natiempuan a namaga a bakir iti Queensland, New South Wales ken Akinlaud nga Australia.

Idi 1845 iti pablaak ti siensia ti Europa iti *[[Curtis's Botanical Magazine|Botanical Magazine]]* da William Jackson Hooker ken William Henry Harvey ket immunada a nangipablaak ti pormal a deskripsion ken nagan ti henero, kalapasan ti botaniko a ni James Backhouse manipud iti Inglatera ken Australia.

Agtuboda kadagiti aromatiko a bassit a mula wenno kayo manipud iti  iti katayag, nga addaan kadagiti bulong iti  iti kaatiddog ken  iti kaakaba, a naurnos nga agsumbangir iti tunggal maysa kaniada.

## Dagiti sebbangan
Naipataud manipud iti autoratibo nga *[[Australian Plant Name Index]]* ken *[[Australian Plant Census]]* manipud idi Hunio 2014. Para kadagiti takson a mangiraman ti saan a naipalawag a sebbangan iti ruar ti Australia, kas pagarigan mabalin nga iti Baro a Guinea, awanan daytoy a listaan—kitaen pay ti henero ti *Kania*.
* *[[Backhousia angustifolia]]* , curry a mirtus, akikid bulong a mirtus 
* *[[Backhousia bancroftii]]* , natangken akayo ti Karayan Johnstone 
* *[[Backhousia citriodora]]* , ayamuom limon a mirtus, nasamit a kayo a verbena, ayamuom limon a verbena, limon nga ironwood 
* *[[Backhousia enata]]* 
* *[[Backhousia gundarara]]* ; dati a *Backhousia* sp. Prince Regent (W.O'Sullivan & D.Dureau WODD 42) WA Herbarium 
* *[[Backhousia hughesii]]* , stony backhousia, stonewood, lime wood, grey teak 
* *[[Backhousia kingii]]*  
* *[[Backhousia leptopetala]]* , dati a nagan: *Choricarpia leptopetala* , brush turpentine, brown myrtle
* *[[Backhousia myrtifolia]]* , maris-dapo a mirtus, carrol, ironwood, neverbreak, iron myrtle, cinnamon myrtle 
* *[[Backhousia oligantha]]* 
* *[[Backhousia sciadophora]]* , shatterwood, ironwood, boomerang tree 
* *[[Backhousia subargentea]]* , dati a nagan: *Choricarpia subargentea* , higante nga ironwood, scrub ironwood, lancewood, ironwood box
* *[[Backhousia tetraptera]]* 

;Dati a nairaman ditoy:
* Naiyakar ti *Backhousia anisata* iti *Anetholea anisata*, ken kanungpalan iti *[[Syzygium anisatum]]*.

## Dagiti nagibasaran
Amomyrtella irregularis

Ti ***Amomyrtella irregularis*** (dati a *Myrcianthes irregularis*) ket ti sebbangan ti kayo iti mirtus a pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Ecuador, nga idiay ket agtubo kadagiti nadam-eg a bakir iti akin-abagatan nga Andes. Ti kadawyan a naganna ket ***mate-mate***.

## Dagiti nagibasaran
Olivia Colman

Ni **Sarah Caroline Olivia Colman**  ket maysa nga Ingles nga aktres. Isu ket nakaawat kadagiti nadumaduma a gunguna, uppat a Gunguna ti BAFTA, dua a Gunguna ti Nabalitokan a Globo, uppat a Gunguna ti Nawaya a Pelikula ti Britania, ti Kopa ti Volpi Cup para iti Kalaingan nga Aktres ken maysa a BFI Fellowship.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
Rami Malek

Ni **Rami Said Malek** (; ; ; ) ket maysa nga Amerikano nga aktor. Ti nakaammuan a papelna ket ti maysa a *hacker* iti kompiuter a ni Elliot Alderson iti serye ti telebision ti USA Network iti *[[Mr. Robot]]* (2015–agdama), a nakaawatanna kadagiti nadumaduma a pammadayaw, a mairaman ti 2016 Gunguna ti Primetime Emmy para iti Kalaingan nga Aktor iti Serye ti Drama. Idi 2018, inladawanna ni Freddie Mercury iti biopiko iti *[[Bohemian Rhapsody (pelikula)|Bohemian Rhapsody]]*, a nakaawatanna kadagiti pammadayaw ken nangabak kadagiti nadumaduma a gunguna, a mairaman ti Gunguna ti Akademia, Gunguna ti Nabalitokan a Globo, Gunguna ti Screen Actors Guild, ken ti Gunguna ti ti Pelikula ti Akademia ti Britania para iti kalaingan nga aktor. Isu ti immuna nga aktor iti Ehipsio a kaputotan a nangabak iti Gunguna ti Akademia para iti Kalaingan nga Aktor.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
*
Luek Pujada

Ti **Luek Pujada**, sagpaminsan a (kadawyan a naipakasaritaan) tinawtawagan iti **Luek Pujaga**, ket ti maysa a luek iti aplaya ti Pasipiko iti akin-abagatan nga isla ti Filipinas iti Mindanao. Daytoy ket maysa nga ima ti Baybay Filipinas iti probinsia ti Davao Oriental a binukel babaen ti Peninsula ti Guanguan a mangisina daytoy manipud iti Luek Mayo iti daya ken ti Peninsula ti Pujada a mangisina daytoy manipud iti Golpo ti Davao iti laud. Beddengan ti Luek Pujada ti Mati, ti kapitolio ken kadakelan a siudad ti probinsia, a mabirukan ti puerto ken ti maitutop a siudad iti ulona. Daytoy ket maserrekan iti pagbaetan ti Punto Lamigan iti daya ken Punto Tumago iti laud, a mangbingay ti Isla Pujada iti sumrekanna kadagiti dua kanal. Adda pay dagiti tallo nga isla iti luek, dagitoy ket ti is-isla Uanivan, Oak ken Ivy.

Nairangarangen ti luek a kas maysa a nasalakniban a lugar nga ammo a kas ti Nasalakniban a Ladawan ti daga ken Ladawan ti bayba ti Luek Pujada . Daytoy ket sakupenna ti  a mangsalaknib iti luek ken ti lugar ti aplayana a mairaman dagiti uppat nga isla. Daytoy ket nairangarang babaen ti Proklamasion Blng. 431 idi 31 Hulio 1994 babaen ni Presidente Fidel Ramos.

## Deskripsion
Ammo ti Luek Pujada para iti nabaknang a sistemana iti raw-ang ti korales ken dagiti puraw-darat nga aplaya. Daytoy ket addaan iti bassit a sumrekan iti amianan-akinlaud a bangirna a tinawtawagan iti Luek Balete.  Agayus iti luek dagiti nadumaduma a karayan ken waig, a mairaman ti Waig Catmonan, Waig Dawan, Waig Dilaon, Karayan Mati, Waig Matiao ken Waig Guanguan. Ti masa ti daga a mangbeddeng iti luek iti amianan ken iti laud ket mailasin a kas katurodan ken kabanbantayan, nga addaan kadagiti nadalumpinas a lugar iti Peninsula ti Guanguan Peninsula nga agbalin a narusanger ken kabanbantayan iti turong ti akin-abagatan nga ungtona iti Punto Lamigan. Ti Isla Pujada iti asideg iti sumrekan ti luek ket naabongotan kadagiti bassit a mula ken dagiti kayo ken addaan iti bassit a silaw-taaw a mabirukan iti abagatan-akindaya a patingga. Dagiti dua a nadarat a bassit nga isla a napalikmutan kadagiti agmagmaga a raw-ang ket mabirukan iti  ken  iti abagatan a daya ti isla, ti Isla Oak ken Isla Ivy. Iti daya a bangir iti luek a naisilpo iti Peninsula ti Guanguan babaen ti nabato nga intar nga agadalem iti  ket ti Isla Uanivan.

Ti luek ket pagtaengan dagiti 25 a henero dagiti natangken ken nalukneng a korales, ti kaaduan ket maitagikua iti henero ti *[[Montipora]]*, *[[Acropora]]* ken *[[Porites]]*. Daytoy ket aglaon pay kadagiti agarup a  a parakad iti kaaduan a sekondario a tubo ken dagiti plantasion iti parakad a naiwarwaras kadagiti igid ti aplayana. Daytoy ket ammo pay a mangibalay iti siam kadagiti sangapulo ket innem a ruot ti baybay a mabirukan iti Filipinas.

## Dagiti nagibasaran
Schotia

Ti ***Schotia*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti legume iti Fabaceae. Daytoy ket maitagikua iti subpamilia iti Detarioideae. Daytoy ket mabirukan iti akin-abagatan nga Aprika. Nanaganan ti henero kenni Richard van der Schot babaen ni Jacquin ng aisu idi ti direktor ti Imperial a Harhardin iti Schönbrunn Palace, Vienna. Ni Van der Schot idi ti mangipangulo a hardinero

## Dagiti usar
Mabalin a mausar daytoy a kayo a kas linong ken ornamental a kayo. Dagiti bulong ket kankanenn babaen dagiti dingoen. Makan dagiti bukel no berde wenno nataengan. Mabalin pay a makan no maituno ken magiling. Tradisional daytoy a naus-usar a panagkortar iti lalat, ken nasayaat a daytoy a kayo para iti panagpatubo iti sebbangan ti bonsai.

## Dagiti sebbangan
* *[[Schotia afra]]*
* *[[Schotia brachypetala]]*
* *[[Schotia capitata]]*
* *[[Schotia latifolia]]*

## Dagiti nagibasaran

*Alice Aubrey, Walter Sisulu National Botanical Garden ''Schotia latifolia'' 

## Dagiti akinruar a silpo
*
Isla Calicoan

Ti **Calicoan** ket ti isla ti Filipinas iti daya ti Golpo Leyte, iti abagatan-akindaya a punto ti Samar. Daytoy ket maysa kadagiti isla a parte ti ili ti Guiuan, iti probinsia ti Akindaya a Samar. Maabutan ti isla manipud iti Siudad ti Tacloban babaen ti dua nga oras a panaglugan iti bus.

Ti Isla Calicoan ket addaan kadagiti puraw nga aplaya nga addaan kadagiti nabato a tukok. Iti tengnga ti isla ket dagiti innem a look a napalikmuta iti bakir, ti kadakkelan ket  iti kadakkel. Iti igid ti bangir ti rangkis dagiti bakir ti Calicoan ket mabirukan dagiti dinosena a kueba. Iti akin-amianan nga ungto ti Calicoan ket dagiti kalugnakan, nga ayan dagiti adu nga ikan, pasayan, ken dagiti kappi.

Maammuan ti nabaknang a dibersidad ti lugar no makita dagiti nailaklako nga eksotiko a sebbangan. Dagiti maipalikmut a danum ket mangsuporta kadagiti nadumaduma nga industria a naibatay iti baybay a kas iti panagtaraken iti ikan, panagtalon iti ruot ti baybay, ken panagpataud iti perlas.

## Dagiti akinruar a silpo
* Website ti Akindaya a Samar
Isla Manicani

Ti **Manicani** ket ti bassit nga isla iti Golpo Leyte, Filipinas. Ti mangituray iti lokal a gobierno ket ti ili ti Guiuan iti probinsia ti Akindaya a Samar. Dagiti 3,000 nga agtataeng ket aggigianda kadagiti uppat a purok: ti San Jose, Banaag, Hamorawon ken Buenavista. Dagiti balay ken panagbangon ket kaaduan a simple a troso wenno konkreto a kalapaw nga awanan iti koriente wenno tubo iti danum.

## Lokasion ken heograpia

Mabirukan ti Manicani iti Golpo Leyte.

## Pakasaritaan

### Maikadua a Gubat ti Sangalubongan

Idi las-id ti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan binaliwan ti Marina ti Estados Unidos ti Manicani iti maysa a nangruna a maipapan iti baybay a pagtarimaan a pasilidad. Nabangon daytoy tapno mataripato ken masimpa dagiti ania man a barko iti plota. Nangiraman ti pasilidad iti pangibalayan para kadagiti 10,000 a tattao, ti maysa a panganan, dagiti talyer, dagiti pasdek ti administrasion, ken ti maysa a pagsinean iti ruar. Iti pay maipatinayon, naiyeg pay ti USS Artisan (AFDB-1) ken USS ABSD-5 iti Manicani. Kalpasan iti ipapanaw iti Manicani, narakrak amin dagiti pasdek ken utilidad ken inikkat babaen dagiti agserserbi iti Marina ti Estados Unidos.

### Bagio Yolanda

Nagsagaba ti Isla Manicani idi dagus a pannakapunta manipud iti Bagio Haiyan (lokal nga ammo a kas *Yolanda*). Gangani amin a nakaro a nadadael dagiti balay ken mairaman ti simbaan a nagkamangan dagiti 42 a tattao. Kaaduan dagiti tattao ket awanan iti kamang iti las-ud ti bagio. Napapaut ngem sumurok a makdominggo iti napalabas sakbay nakaabot iti tulong para iti Manicani.

## Mina ti Manicani

Ti Hinatuan Mining Corporation (HMC), ti maysa a subsidiario ti Nickel Asia (NAC), ket nangala kadagiti karbengan iti sitio ti Manicani idi 1987, nga iti immuna a nairehistro a komersial a kargamento manipud iti mina ket immay idi 1992. Nangipasardeng dagiti ioperasion ti HMC idi 1994 gapu iti panagsuek ti presio ti nikel. Idi 2001, uray iti nakaro a lokal nga isusuppiat, nangrugi manen iti panagmina. Idi Mayo 2001n dagiti lokal nga agprotprotesta ket nakiranggasda iti HMC. Ti maysa a lokal a taga Manicani ken dua pay ti nakaro a nasugatan idi dinungpar ti behikulo ti linia dagiti agprotprotesta. Id pay 2001, gapu ti pannakadadael iti delikado nga ekosistema, naipaayan ti HMC iti maysa a bilin iti panagsardeng.

Idi 2005, ti HMC ket naikkan iti pammalubos a mangikkat dagiti igamda. Rimsua dagiti panagpabasol iti panagabuso kadagiti karbengan ti tao idi dagiti 70 nga agprotprotesta ket pinagsisina babaen ti polis. Idi Hunio 2012 ti maysa pay kadagiti subsidiario ti Nickle Asia, Samar Nickel Resource Corp, ket nangipaay kadagiti pammabasol iti krimen idi sinerraan dagiti kameng ti grupo ti kontra-panagmina ti puerto tapno tapno mapasardeng ti pannagipatulod ti maysa a behikulo a pagluganan dagiti ubbing iti eskuela iti likmut ti isla.

## Kitaen pay

* Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Kalaw ti Samar

Ti **kalaw ti Samar** (*Penelopides samarensis*) ket ti sebbangan ti kalaw iti pamilia ti Bucerotidae. Daytoy ket mabirukan kadagiti bakir iti is-isla ti Samar, Calicoan, Leyte ken Bohol iti daya-sentral a Filipinas. Kas iti kaso kadagiti amin a tariktiko a kalaw, daytoy ket naikeddengen a kas subsebbangan ti *[[Penelopides panini|P. panini]]*. Iti pay alternatibo, daytoy ket naikeddeng a subsebbangan ti *[[Penelopides affinis|P. affinis]]*.

Ti Parke ti Billit ti Walsrode ket ti kaikaisuna a lugar a pakakitaan daytroy a natiliw iti ruar ti Filipinas ken addaanda laeng iti maysa a lalaki.  Tinartaraken idi ti San Diego dagitoy a billit, ngem saandan nga inkulkulong.

## Dagiti nagibasaran

* Kemp, A. C. (2001). Family Bucerotidae (Hornbills). pp.&nbsp;436–523 in: del Hoyo, J., Elliott, A., & Sargatal, J. eds. (2001). *Handbook of the Birds of the World.* Vol. 6. Mousebirds to Hornbills. Lynx Edicions, Barcelona.
Amomyrtella

Ti ***Amomyrtella*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti mirtus a pamilia ti Myrtaceae nga immuna a naipalawag a kas maysa a henero idi 1956. Daytoy ket patneng iti Abagatan nga Amerika, nga idiay ket naiwarwaras manipud iti Ecuador aginggana iti Arhentina.

;Dagiti sebbangan
# *[[Amomyrtella guili]]* (Speg.) Kausel, Ark. – S Bolivia (Dagiti probinsia ti Santa Cruz, Tarija + Chuquisaca), Amiana-Laud nga Arhentina
# *[[Amomyrtella irregularis]]* (McVaugh) Landrum & Morocho – Probinsia ti Loja iti Ecuador

## Dagiti nagibasaran
Isla Siayan

Ti **Siayan** ket maysa kadagiti Is-isla ti Batanes. Ammo pay a kas Isla **Ditarem** iti patneng a pagsasao, ti isla ket agarup a 1/2 mili a aginggana iti 3/4 a milia iti diametro ken mabirukan iti agarup a 5&nbsp;milia (8&nbsp;km) iti amianan-amianan akindaya iti Isla Itbayat. Ti kaasitgan nga isla ket ti Isla Mabudis iti agarup a 1 a milia iti amianan-amianan akindaya iti Siayan. Adda dagiti nadumaduma a saan a naikapet a bato iti amianan a daya a bangir ti Siayan, a mangaramid a napeggad ti kanal a pagbaetan daytoy ken ti Mabudis para kadagiti daddadakkel a barko.

Ti Siayan ket addaan iti kangato iti 538&nbsp;ft (164&nbsp;m) ken nailista a kas maysa a di aktibo a bulkan babaen ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Dequey

Ti **Dequey** ket maysa kadagiti Is-isla ti Batanes, iti probinsia ti Batanes, iti Lingsat Luzon, Filipinas. Ti isla ket ti maysa a bassit unay ken ababa a pirgis iti daga, a mabirukan iti ganggani a 1/2 a milia iti laud ti amianan a laud a punto ti Isla Ivuhos.  Ti Isla Dequey ket di matagtagitao.

Ti maysa a di nanaganan nga aktibo a submarino a bulkan a rummuar iti agarup a  iti rabaw ti baybay ket mabirukan iti  iti laud ti Isla Dequey.

## Dagiti nagibasaran

## Kitaen pay
*Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti isla iti Filipinas
*Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Singsing ti apuy ti Pasipiko
Isla Diogo

Ti **Isla Diogo** ket ti maysa a di matagtagitao a bulkaniko nga isla iti probinsia ti Batanes, ti akin-amianan unay a probinsia iti Filipinas.  Ammo pay a kas Isla **Dinem** iti patneng a pagsasao, Ti Diogo ket ti bugbugtong a bato a rummuar iti baybay, nga addaan kadagiti napdsok a rangkis iti amin a bangir, ken dagiti napeggad nga naud ket mangaramid daytoy iti narigat a panagsanglad.  Daytoy ket maysa a naungaw a bulkan a nakaro a nakasagaba iti narunor iti baybay.

## Heograpia
Ti Diogo ket ti maysa a bassit a nagtimbkel nga isla iti sumurok a  iti kangato, agarup a 3/4&nbsp;milia () iti diametro, a mabirukan iti 3&nbsp;1/2&nbsp;milia () iti abagatan a daya iti Isla Itbayat. Daytoy ket napadsok iti akinlaud a bangir ngem addaan kadagiti nadumaduma a bassit nga isla iti akindaya a bangir, ti kaadaywan ket agarup a 1/2&nbsp;milia () iti kaadayo.

## Heolohia
Idi 1903, ti Isla Diogo ket napaliww a bulkaniko, a nagdiskarga iti alingasaw ken nangisit a material, ngem dagiti sabali a panagpaliiw idi 1908 ket naipammatian a dagita ket bassit nga ulep nga agkalkallautang iti likmut ti bantay.  Daytoy ket nailista a kas maysa di aktibo a bulkan babaen ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia.

## Dagiti dati a nagan
Kadagiti duog a mapa ti Espaniol, nailista ti nagan ti isla a kas *Isla Diego* wenno *Rodonta*.

## Kitaen pay
*Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Ivuhos

Ti **Ivuhos** (ammo pay a kas Isla **Ibugos**, **Ibujos**, **Vuhus** ken **Ibahos**) ket ti maysa kadagiti isla ti Batanes, ti akin-amianan unay a probinsia ti Filipinas.  Ti di matagtagitao nga isla ket mabirukan iti laud ti Isla Sabtang ken isina babaen ti adalem a kanal iti gangani a  iti kaakaba.

Ti Isla Ivuhos ket bassit ken ababa, malaksid ti maysa a turod iti abagatan a patingga.  Ti maysa nga aplaya iti korales sakbay ti turod iti akindaya a bangir ket ti laeng natalged a pangsangladan iti isla.  Dagiti igid ti baybay kadagiti dua a bangir ti kanal ket beddengan babaen ti raw-ang.  Ti atab ket agpaabagatan iti kapardas manipud iti 3 aginggana iti 4 knots, ken ti ugot ket agpaamianan.

## Tattao
Agdama a di matagtagitao ti isla ngem ti nasapa a panagsukisok babaen ti U.S. Geodetic Survey kadagiti nasapa a tawen ti 1900 ket nakabiruk iti pagtaengan iti asideg ti abagatan a patingga ti isla.

## Heolohia
Ti isla ti Ivuhos ket intero a buklen apug a bato ti korales a rummuar kadagiti napadsok a rangkis iti katayag iti sumurok a . Palikmutan dagitoy iti isla, malaksid iti akidaya a bangir  a ti daga ket siiinayad a ngumato manipud kadagiti paraigid ti karuburuban ken dagiti bassit a labneng iti likmut ti aplaya, a maigiddiat kadagiti  nga aglomerado a rangkis iti isla ti Sabtang iti basbassit ngem  iti kaadayo.  Ti rabaw ti Ibujos ket siiinayad nga agtultulatid, ngem awanan kadagiti ania man a waig wnno dagiti depinitibo a tanap ti waig. Daytoy a kasasaad ket sangkapaset a gapu ti pannakatunaw ti bato a mangipalubos nga agayus ti danum kadagiti kanal iti sirok ti daga, ngem ti gapu pay daytoy ket ti maysa nga epekto iti kaudian a panagsalto a nagbukel iti isla, a ssan a nangipalubos iti makaanay a panawen a mangbukel dagit waig kadagiti tanap. Mabalin a bulkaniko a dapo ti daga imbes nga apug a bato.

Idasig ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) ti Isla Ivujos (nailista kas Isla Ibahos) kas maysa a di aktibo a bulkan iti Filipinas.

Ti maysa a di nanaganan a submarino a bulkan ket mabirukan iti  iti laud ti Ivujos, a naudi a bimtak idi 1854.  Ti bantay-baybay ket rummuar iti agarup a  iti baba ti rabaw ti danum.

## Dagiti nagibasaran
Isla Mavulis

Ti **Isla Mavulis** ket ti akin-amianan unay kadagiti Is-isla ti Batanes ken ti akin-amianan unay nga isla iti Filipinas. Daytoy ket parte ti probinsia ti Batanes. Saan a matagtagitao ti isla ngem masansana binisbisita babaen dagiti mangngalap (kaaduan manipud iti Itbayat).

## Dagiti sabali a nagan
Dagiti patneng a manakman iti Batan ket tinawtawaganda pay ti isla iti **Dihami**, ti kayatna a sawen ket "amianan" iti pagsasao nga Ivatan. Babaen dagiti sumagmamano a kameng ti kolonial a gobierno ti Espania daytoy ket tinawtawagan iti **Diami**, ken daytoy ket ammo pay a kas **Yami** wenno **Y'Ami** kadagiti kaaduan mapa ti Panawen ti Kolonial nga Amerika iti Filipinas. Saan koma nga iyallilaw iti naudi a naibaga iti aborihinal a Yami iti Taiwan nga agtataeng kadagit iisla iti ad-adayo nga amianan iti las-ud dagiti patingga ti teritorio ti Filipinas, ngem maikabagian iti tattao nga Ivatan babaen ti heograpiko, kultura ken lingnguistiko.

## Heograpia
Ti isla ket parte ti Bulkaniko nga Arko ti Luzon, ken mabirukan iti  iti abagatan a daya ti akin-abagatan nga ungto ti nangruna nga isla ti Taiwan ken 98&nbsp;km iti kaasitgan nga isla ti Taiwan, ti "Isla Basbassit nga Orkidia" . Ti kaadayona iti Luzon ket . Ti isla ket 2.2 km iti kaatiddog ken agingganaiti maysa a kilometro iti kaakaba. Ti kangatuan a punto, ti Turod Y'Ami, ket  iti kangato. Nabato ti isla kadagiti aplaya ngem ngem naabongan kadagiti nalangto a mulmula, a mairaman ti parakad, dagiti vuyavuy a palma ken dagiti pay sabali a patneng a bassit a kayo. Adu pay a mabirukan dagiti kapi iti niog.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
*Unibersidad ti Georgia – ti maysa apanid ti wen iti Yami ti Taiwan
Palumbanes

Ti **Palumbanes** wenno Is-isla Palumbanes, lokal pay nga ammo a kas “Parompong” (Porongpong), ket ti grupo dagiti isla iti Baybay Filipinas a mabirukan iti akin-amianan a parte ti Caramoran, probinsia ti Catanduanes, Rehion ti Bicol, Filipinas.

Maserrekan ti Palumbanes babaen ti motorisado a banka ken agpaut iti maysa nga oras wenno 13&nbsp;km iti kaadayo manipud iti igid ti baybay iti ili ti Caramoran. Napintas ti buya dagiti isla ken naipangpangruna iti kalgaw. Napintas to buyana daytoy iti ileleggak iti init, berde a nasuksuog a banbantay, umis-isem nga ubbing, ken napintas a marapuraw a darat. Daytoy ket naikeddeng a kas paraiso a pagkalapan iti amianan.

Ti grupo ti isla ket buklen dagiti 3 nga isla nga agnagan iti Isla Parongpong, ti kadakkelan ken sarunen babaen ti Isla Tignob ken Isla Calabagio ken dagiti batbato.

## Heograpia
Mabirukan ti Palumbanes iti nagsasabtan ti .

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas
* Caramoran, Catanduanes
* Catanduanes, Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*  Is-isla Palumbanes
Calaguas

Ti **Calaguas**, ammo pay a kas **Is-isla Calaguas**, ket ti grupo dagiti isla a mabirukan iti probinsia ti Camarines Norte iti Filipinas. Daytoy ket mangiraman kadagiti nangruna nga isla ti Isla Tinaga ken Isla Guintinua, ti bassit nga Isla Maculabo,ken dagiti pay nadumaduma a babbabassit nga isla. Dagiti isla ket agarup a 200&nbsp;km iti kaadayo manipud iti kapitolio a siudad ti Manila ken mabalin a maserrekan babaen dagiti puerto iti Daet, Camarines Norte.

Kaaduan kadagiti isla ket adda iti administratibo a turay iti Vinzons, bayat a ti bassit nga isla ti Maculabo ket babaen ti turay ti ili ti Paracale. Iti kaudian, ti isla ti Tinaga nga ayan ti nasayaat nga ammo nga atiddog nga aplaya a tinawtawagan iti *Mahabang Buhangin* ket makasansanay iti iyuumay dagiti adu a turista uray no awan dagiti pagdagusan. 

Ti kaudian a kadayeg ti Isla Calaguas ket naikaiyeg kadagiti adu a turista ken dagiti agbanbanniaga, a naipangpangruna iti las-ud ti kalgaw.  Daytoy ket nakadandanagan dagiti lokal nga agtataeng gapu ta ti iyaadu iti turismo ken ti panagrikep ken panagparang-ay manen iti Boracay idi 2018 ket mabalin a pakaiturongan ti pakaperdian ti kappia ken kinatalna ti isla. Daytoy ti gapu no apay a ti lokal a gobierno ket nagpartuat iti maysa a programa a mangirebbeng iti sinoman a mangaywan iti Isla Calaguas. Ti panangimaton iti rugit ken trapiko ti banka ket dagiti kangrunaan a pakadanagan iti lokal a gobierno.

Iti ganetget iti lokal a komunidad a mangsaluad ken mangsalaknib iti salun-at ti isla, dagiti dakkel ken bassit nga agpatpataray iti panagpassiar ket naaw-awisda a mangpreserba ti kinaulimek ken kinakappia a kasasaad ti Isla Calaguas. Kaaduan kadagiti bassit ken lokal nga agpatpataray iti panagpassiar a kas ti Calaguas Local ken dagiti sabali nga agpatpataray iti panagpasiar ket tultulonganda ti komunidad a mapan iti nasaysayaat a lokal nga ekoturismo iti isla.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* Tarabay iti Panagbanniaga
Guintinua

Ti **Guintinua** ket maysa kadagiti dua a nangruna nga isa iti grupo ti Calaguas. Daytoy ket mabirukan iti Vinzons, Camarines Norte, Filipinas, ken parte daytoy iti Baranggay Banocboc. Ti isla ket ti maikadua a kadakkelan iti grupo ti Calaguas, ken agrukod iti gangani nga innem ken kagudua a kilometro iti kaatiddog.

## Pagluganan
Ti laeng pagluganan a mapan iti isla ket babaen ti motorisado a banka manipud iti Daet, Vinzons wenno Paracale.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas
Maculabo

Ti **Maculabo** ket ti maysa nga isla iti grupo ti is-isla ti Calaguas iti probinsia ti Camarines Norte, Filipinas. Uray no daytoy ket parte ti grupo ti Calaguas, ti isla ket adda iti turay ti ili ti Paracale, Camarines Norte. Agserbi ti isla kas maysa a pagsardengan no mapan iti Isla Tinaga nga ayan ti nadayeg nga atiddog nga aplaya iti *Mahabang Buhangin*. Ti isla ket agarup nga uppat a kilometro iti kaatiddog. Agtataeng dagiti lokal kadagiti parte ti isla ken mangmanggedda iti panagtalon ken panagkalap.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Tinaga

Ti **Tinaga** ket ti maysa nga isla a mabirukan iti ili ti Vinzons, Camarines Norte iti Filipinas. Daytoy ket maysa kadagiti dua a nangruna nga isla iti Grupo ti Is-isla ti Calaguas, iti agarup a walo a kilometro iti kaatiddog. Nadayeg ti Isla Tinaga para iti atiddog a puraw-darat nga aplaya a tinawtawagan iti *Mahabang Buhangin*, a ti kayatna a sawen ket "atiddog nga aplaya". Agbalbalinen ti aplaya a popular kadagiti *backpacker* ken dagiti agkamkamping manipud iti Manila ken dagiti pay sabali a lugar.

## Dagiti aplaya
Ti Mahabang Buhangin (atiddog nga aplaya) ket ti kadayegan nga aplaya kadagiti agkamkamping ken dagiti *backpacker* iti Isla Tinaga. Mangidaton ti aplaya kadagiti pimmulbos a puraw a darat a maiyasping iti isla ti Boracay iti Malay, Aklan.

## Pagluganan
Maserrekan laeng ti isla babaen ti motorisado a banka manipud iti Daet, Vinzons wenno Paracale. Saan unay a narang-ay ti isla kadagiti termino iti impraestruktura iti kalsada, isu a kadawyan a magmagna dagiti lokal. Mabirukan ti maysa a pantalan iti sentro ti purok ti Mangcawayan.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Panay (Catanduanes)

Ti **Panay** ket ti bassit nga isla iti Filipinas, a mabirukan iti amianan a laud ti Isla Catanduanes iti Rehion ti Bicol. Daytoy ket masansan a maiyallilaw iti dakdakkel nga Isla ti Panay iti Akinlaud a Visayas. Ti isla ket politikal a turayan babaen ti probinsia ti Catanduanes ken nabingbingay iti pagbaetan dagiti ili ti Bagamanoc ken Panganiban.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas
Cagraray

Ti **Cagraray** ket ti maysa nga isla a mabirukan iti probinsia ti Albay iti Filipinas. Malaksid kadagiti baranggay ti San Antonio ken Salvacion a maitagikua iti Malilipot, dagiti sabali a baranggay ti Cagraray ket maitagikua iti ili ti Bacacay, Albay.

Ti isla ket binaetan babaen dagiti isla ti San Miguel ken Batan, ken ayan ti napintas a pagaliwliwaan iti Luek Misibis.

## Pagluganan
Ti maysa a rangtay a mangsaklaw iti kaakikidan a paset ti Kanal Sula ket mangikapet ti isla iti nangruna a daga ti Luzon. Ti mangserrek iti isla ket mabalin pay a magun-od babaen dagiti nangruna nga ilina it Malilipot ken Bacacay ken manipud iti Siudad ti Tabaco.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti akinruar a silpo
*
Isla Lafu

Ti **Isla Lafu**, ammo pay a kas **Isla San Antonio**, ket ti bassit nga isla a baranggay a mabirukan iti Rio Grande de Cagayan iti akin-amianan a Luzon, Filipinas. Daytoy ket administratibo a parte ti ili ti Lal-lo iti probinsia ti  Cagayan ken kapada daytoy ti purok ti San Antonio.

Segun ti senso idi 2010, daytoy ket addaan iti populasion iti 764 a tattao. Daytoy ket mabirukan iti abagatan ti Fabrica, iti daya ti Malanao ken Catugan, ken iti laud ti Tucalana ken Catayuan. Mabirukan ti Agbitbitin a Rangtay ti Magapit iti kaadayo a dua kilometro iti abagatan ti isla.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Cagdanao

Ti **Cagdanao** ket ti maysa nga isla iti probinsia ti Palawan iti Filipinas. Ti isla ket mabirukan iti  iti daya manipud iti ili ti Taytay iti akin-amianan a Palawan ken  manipud iti Eropuerto ti El Nido.

Napalikmutan ti isla kadagiti raw-ang ti korales, manipud kadagiti ababaw a hardin ti korales aginggana kadagiti adalem a rangkis iti amianan a bangir. Maikaited ti Isla Cagdanao kadagiti nadumaduma a lugar iti pagbatokan iti likmut ti isla. Iti isla, dagiti sanguanan ti aplaya iti  nga agraman iti puraw a darat ken ti maysa a  iti nadalumpinas a daga a gumay-at iti igid dagiti turod. Naturod nga elebasion nga agraman kadagiti mula a kas dagiti palma, nasekka ken nadarat a daga ti bakir.

Ti paserrekan iti isla ket kangrunaan a manipud iti Palawan, babaen timaysa a 40-minuto a panaglayag iti napardas a banka. Nadayeg a lugar ti Isla Cagdanao para iti snorkeling ken scuba diving iti ken iti likmut ti raw-ang ti korales. 

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti akinruar a silpo
*Opisial a website ti Cagdanao Island Beach Resort
Isla Chindonan

Ti **Isla Chindonan** ket ti maysa nga isla a mabirukan iti Luek Coron, iti Culion, probisia ti Palawan, Filipinas. Daytoy ket parte ti Grupo ti Is-isla ti Calamianes. Ti isla ket addaan iti tropikal a bakir nga agraman kadagiti ubbog iti mabalin a mainum a nasadiwa a danum, a mangramid daytoy a mabalin a mataengan. Napalikmutan babaen ti ad-adu ngem  dagiti raw-ang ti korales ken nadumaduma a narba a barko iti Gubat ti  Sangalubongan II, a mangaw-awis kadagiti agbatbatok nga agus-usar iti scuba.

## Fauna
Ti isla ket addaan kadagiti loro, salaksak, agila ken dagiti adu pay a sabali a billit. Ti monitor iti danum ti Asia ket mabirukan kadagit nasamek a parakad a mangpalikmut kadagiti parte ti isla.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Calibang

Ti **Calibang** ket ti maysa nga isla a mabirukan iti laud ti Linapacan iti aki-amianan a Palawan iti Filipinas. Ti isla ket maysa a Santuario ti Tribu ti Tagbanwa a mangbukel kadagiti basbassit ngem sangaribu a patneng nga agtataeng. Masapul dagiti agbisbista iti pammalubos babaen ti Kapitan ti Baranggay ken/wenno konseho iti tribu sakbay a bumisita.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti akinruar a silpo
*Palawan Environmental
Isla Delian

Ti **Isla Delian** ket ti maysa nga isla a mabirukan iti Is-isla Calamianes iti probinsia ti  Palawan, Filipinas.

## Heograpia
Ti agpakatengnga a kangato ti isla ket 76&nbsp;m iti ngato ti pantar ti baybay.

## Populasion
Addaan iti nakarkulo iti 2.82% nga ubbing nga agtawen iti 5 nga agtataeng iti isla ket nakuttong.

## Klima
Ti kapudotan a bulan ket Abril iti maysa nga agpakatengnga a temperatura iti 32.3&nbsp;°C iti malem bayat a ti Enero ket ti kalamiisan a bulan nga addaan iti agpakatengnga a temperatura iti 22.6&nbsp;°C iti rabii. Ti isla ket awanan kadagiti naisangayan a tiempo ti temperatura, ti temperatura ket relatibo a natalinaay iti amin a las-ud iti tawen. Saan unay nga agiddiat dagiti temperatura iti aldaw ken rabii. Ti Septiembre ket ti agpakatengnga a bulan a kaaduan it lawag ti init. Ti kaaduan a panagtutudo ket to bulan ti Oktubre, ti namaga a tiempo ket ti bulan ti Marso.

## Dagiti masna a didigra
Adda kalalainganna aginggana iti nakaro nga irurumsua dagiti paset ti panawen iti nakaro a kalgaw. Adda met nakaro a kaadda dagiti bagio a makapunta iti isla.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Isla San Miguel (Filipinas)

Ti **Isla San Miguel** ket timaysa nga isla iti probinsia ti Albay iti Filipinas a mabirukan iti akinlaud a patingga ti pirgis dagiti isla iti Golpo Lagonoy. Ti isla ket babaen ti turay ti siudad ti Tabaco, ken buklen dagiti lima a baranggay: ti Angas, Hacienda, Rawis, Sagurong ken Visita. Dagiti nangruna nga aktibidad iti ekonomia ket ti panagtalon, panagkalap, panagabel iti bay-on ken kamen, ken panagtaraken iti baka.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla iti Filipinas
Isla Laud a Nalaut

Ti **Isla Laud a Nalaut** ket ti maysa nga isla a mabirukan iti akin-amianan a Palawan, iti Filipinas. Daytoy ti akinlaud unay kadagiti Is-isla ti Calamian, ken mabalin a mangporma iti tarabay iti panaglayag a sumrek iti Laud a Pasahe ti Coron. Daytoy ket agarup a  iti akinlaud nga aplaya ti Isla Busuanga, nga agarup a 40-minuto a panagtayab manipud iti Manila. Ti di matagtagitao a  nga isla a pribado a tinagikua. Pinadas idi a linako a kas parte ti pabuya nga HGTV iti "Island Hunters".

Ti Isla Laud a Nalaut ket addaan iti  a sukog immindayon a  puraw-darat nga aplaya,  nga igid ti baybay, ken dagiti nadumaduma a babbabassit a pantar,  a nangato a rangkis, ken naabongotan iti katuduan a bakir. Daytoy ket 30 a minuto babaen ti napardas a bangka manipud kadagiti 12 a pagbatokan dagiti narba a barko iti Gubat ti Sangalubongan II ken dagiti lokal nga ili.

## Kitaen pay
*Busuanga, Palawan
*Coron, Palawan
*Culion, Palawan
*Listaan dagiti isla iti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Archirhodomyrtus

Ti ***Archirhodomyrtus*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti mirtus a pamilia iti Myrtaceae, a naipalawag a kas maysa a henero idi 1941. Adda dagiti lima nga ammo a sebbangan, dagiti uppat ket patneng iti Baro a Caledonia ken maysa ket patneng iti Australia.

Dagitoy a kayo ken bassit a kayo ket agsumbangir a naurnos dagiti bulong ken dagiti sabong ket adda kadagiti axil iti bulong. Bugbugtong dagiti sabong, agparis, wenno kadagiti tallo. Adda dagiti 5 a sepalo, 5 a petalo, ken dagiti adu nga estambre. Ti bunga ket maysa a nalamuyot a berry nga adu iti bukelna.

;Dagiti sebbangan

# *[[Archirhodomyrtus baladensis]]* – Baro a Caledonia
# *[[Archirhodomyrtus beckleri]]* – mirtus-rosas – Queensland, Baro nga Abagatan a Gales
# *[[Archirhodomyrtus paitensis]]* – Baro a Caledonia
# *[[Archirhodomyrtus turbinata]]* – Baro a Caledonia
# *[[Archirhodomyrtus vieillardi]]* – Baro a Caledonia

## Dagiti nagibasaran
Archirhodomyrtus beckleri

Ti ***Archirhodomyrtus beckleri*** ket ti "bassit-bulong a mirtus," wenno "mirtus-rosas," iti maysa a bassit a mula wenno bassit a kayo a patneng kadagiti katuduan a bakir iti akindaya nga Australia.

Dagiti bulong ti mirtus-rosas ket 2–8&nbsp;cm iti kaatiddog kend 1.5-2.5&nbsp;cm iti kaakaba, nagkuntirad, nasileng ken nabanglo no maremmek. Dagiti sabong ket 1&nbsp;cm iti kaakaba, puraw, mauve wenno derosas. Ti makan a berry ket 0.5-0.8&nbsp;cm iti kaakaba, agtimbukel, duyaw narangha wenno nalabbasit, ken aglaon kadagiti adu a babassit a bukel.

## Dagiti usar
Ti berry ket addaan iti nasayaat nga aromatiko a nanam a kapada iti Brasiliano a seresa. Mabalin a makilaw wenno mausar a kas dagiti pagsawsawan ken dagiti preserba.

## Dagiti nagibasaran