open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Golpo ti Urabá

Ti **Golpo ti Urabá** ket ti maysa a golpo iti akin-amianan nga aplaya ti Colombia. Daytoy ket parte ti Baybay Karibe. Daytoy ket maysa nga atiddog, nalawa a sumrekan ti danum a mabirukan iti aplaya ti Colombia, ket asideg iti pakaikapetan ti kontinente iti Ismo ti Panama. Ti ili ti Turbo, Colombia, ket mabirukan iti tengnga nga akindaya a bangir a masna a nalinongan babaen ti Luek Turbo a parte ti Golpo. Agayus ti Karayan Atrato iti Golpo ti Urabá.

Insingasing ti maysa nga inadal babaen ti Bio-Pacifico, a kas maysa nga alternatibo iti panagbangon iti maysa a 54‑milia (87&nbsp;km) a silpo iti ballasiw ti Bawang Darién a mangkompleto iti Pan-American Highway, a ti seksion ti Panama ti highway ket mabalin a maipadakkel iti aplaya ti Karibe ken agpatingga iti Golpo ti Urabá, ken maikapetto babaen ti balsa kadagiti addan a highways idiay Colombia.

## Subrehion ti Urabá Antioquia
Ti lugar a mangpalikmut iti golpo ket buklen ti maysa a heopolitikal a subrehion ti Colombia nga ammo a kas ti Urabá Antioquia.

## Dagiti nagibasaran
*Regiones Antioquenas: Uraba
Pagsasao nga Arem

Ti **pagsasao nga Arem** (Cmbrau) ket ti maysa a naisagmak a pagsasao a naisasao iti bassit a lugar iti ania man a bangir ti pagbeddengan ti Laos–Bietnam. Daytoy ket maysa a pagsasao nga Austro-Asiatiko a kameng ti sanga ti pagsasao a Vietiko. Iti kangrunaan, daytoy ket kameng ti pamilia ti pagsasao a Chut, a maysa daytoy kadagiti innem a pamilia ti pagsasao a Vietiko. Daytoy a pagsasao ket naikeddeng a nakaro a naisagmak babaen ti UNESCO. Kas met dagiti sabali a sasao a Vietiko, ti pagsasao nga Arem ket agus-usar iti tonal wenno sistema a ponasional a naisangayan iti sasao a Vietiko. Kasla dagiti adu nga akin-abagatan a sasao a Vietiko, ti pagsasao nga Arem ket agus-usar pay kadagiti pre-silaba wenno dagiti seskuisilaba iti kaunegan ti pagsasao.

Ti Arem ket awanan iti maangsan a ponasion a kadawyan kadagiti kaaduan a sasao a Vietiko, ngem addaan kadagiti glotalisado a kanungpalan a konsonante.

## Pakasaritaan ken pakaammo
Ti Arem ket ti maysa nga etnograpiko a termino a mangipalawag iti maysa a grupo ti indehenio a tattao nga agtataeng iti pagbeddengan ti Akin-abagatan a Bietnam ken Laos. Ti tattao ket kykayatda a tawagan ti bagida a kas Cmbrau [cmrawˀ]. Nupay kasta, gapu ta daytoy laeng ti napasingkedan nga [cm-] a seskuisilabiko nga estruktura iti pagsasao, daytoy ket naiteoria a daytoy ket mabalin pay a maysa nga etnograpiko a termino a nabulod manipud iti sabali nga asideg a pagsasao. Ti tattao nga Arem ket isuda laeng dagiti ammo nga adda babaen dagiti lokal a populasion ti Bietnam aginggana idi 1959, idi naduktalan isuda babaen ti militar ti Bietnam. Iti dati, dagiti lokal nga autoridad ket naipagpagarupda a kas dagiti kameng ti lokal a komunidad ti Bru khùa. Ti populasion ti Arem ket 53 laeng atattao idi 1960 – 30 a lallaki ken 23 a babbai. Ti kaudian a panagsukisok iti lugar idi 1999 ket nakaibagbaga nga adda idi dagiti 102 a tattao nga Arem. Kadagitoy a 102 a tattao nga Arem, agarup laeng a 25% iti populasion ti nakarkulo a kanayon nga agus-usar iti pagsasao nga Arem. Amin dagiti agsaao iti pagsasao nga ket bilingualda nga agsasao iti Bietnamis ken adda dagiti nalaing nga agsao iti Khùa ken/wenno Lao.

## Dagiti gramatikal a tagikua
Ti pagsasao nga Arem ket agusar kadagiti balikas a monosilabiko ken dagiti balikas a seskuisilabiko. Daytoy ket nakarkulo a 55-60% iti pagsasao ti Arem ket mangbukel kadagiti balikas a seskuisilabiko. Daytoy ket nangatngato ngem iti kaaduan kadagiti sabali a sasao a Vietiko a kadawyan nga agusar kadagiti seskuisilaba iti laeng 35-40% iti leksikonda, no ti maysa a naibaga pagsasao ket mabalin a saan nga aglaon kadagiti ania man a seskuisillaba.

## Dagiti nagibasaran

*Ferlus, Michel. 2014. Arem, a Vietic Language . Mon-Khmer Studies 43.1:1-15 (ICAAL5 special issue).

## Adu pay a mabasbasa
* e)
Pagsasao a Tày Tac

Ti **Tày Tấc** (Tai Tâk) ket ti maysa a pagsasao nga Akin-abagatan a laud a Tai a naisasao idiay Distrito ti Mường Tấc (Muang Tâk), iti akindaya a Probinsia ti Sơn La, Bietnam, nga idiay ket makunkuna pay a kas Puraw a Tay.

## Dagiti nagibasaran

*
Pagsasao a Ts'ün-Lao

Ti **pagsasao a Ts'ün-Lao** ket ti maysa a pagsasao a Tai a naisasao idiay Probinsia ti Lai Châu iti rehion ti Amianan a laud ti Bietnam.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Tày

Ti **pagsasao a Tày** wenno **Tho** (ti nagan a naibingay iti Cuoi ken dagiti nadumaduma a sasao a Zhuang ti Tsina) ket ti nangruna a pagsasao a Tai ti Bietnam, iti amianan a daya iti asideg ti pagbeddengan ti Tsina.

## Dagiti karuay
Dagiti lingguistiko a karuay ti Tày ket mairaman dagiti sumaganad:

*Ti **Tày Bảo Lạc** ket naisasao idiay distrito ti Bảo Lạc, akinlaud a probinsia ti Cao Bang.
*Ti **Tày Trùng Khánh** ket naisasao idiay distrito ti Trùng Khánh, amianan akindaya a probinsia ti Cao Bang.

Dagiti karuay ti Dai Zhuang ket mabalin pay koma a maikeddeng nga isu met laeng a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran

## Kitaen pay
* Pagsasao a Dai Zhuang
Pagsasao a Tai Pao

Ti **pagsasao a Tai Pao**, ammo kadagiti taudan a Bietnamis iti **Tai Hang Tong** (*Hàng Tong*), ket ti maysa a pagsasao a Tai ti Bietnam ken Laos. Idiay Laos, daytoy ket naisasao idiay Distrito ti Khamkeut, Distrito ti Pakkading, ken Distrito ti Viengthong ti Probinsia ti Bolikhamxai.

## Dagiti nagibasaran
Rusutsu, Hokkaido

Ti  ket ti maysa a purok a mabirukan iti Subprepektura ti Shiribeshi, Hokkaido, Hapon.

Manipud idi Marso 31 2018, ti purok ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 1,940. Ti dagup a kalawa ket 119.92&nbsp;km².

## Heograpia
Ti Rusutsu ket m,abirukan iti akin-abagatan a Subprepektura ti Shiribeshi. Ti Bantay Shiritsu ket mabirukan iti akin-amianan a parte ti ili.

Ti nagan ket nagtaud manipud iti balikas ti Ainu a "Ru-sutu", a ti kayatna a sawen ket "Kalsada iti sakaanan ti bantay".

### Dagiti kaarruba nga ili
* Subprepektura ti Shiribeshi
** Kimobetsu
** Makkari
* Subprepektura ti Iburi
** Date
** Toyako

## Pakasaritaan
*1897: Naisina ti Purok ti Makkari manipud iti Purok ti Abuta (itan ket Ili ti Toyako).
*1901: Naisina ti Purok ti Kaributo (itan ket Ili ti Niseko) manipud iti Purok ti Makkari.
*1906: Ti Purok ti Makkari ket nagbalin a Maikadua a Klase a Purok.
*1910: Naiyalis ti Purok ti Makkari manipud iti Subprepektura ti Muroran (itan ket Subprepektura ti Iburi) iti Subprepektura ti Shiribeshi.
*1917: Naisina ti Purok ti Kimobetsu (itan ket ili) manipud iti Purok ti Makkari.
*1922: Naisina ti Purok ti Makkaribetsu (itan ket Purok ti Makkari) manipud iti Purok ti Makkarie.
*1925: Makkari Village changed its name to Rusutsu Village.

## Kabsat a siudad
* Yabu, Hyogo

## Industria
Ti Rusutsu ket isu ti kaaduan nga agpatpataud iti Daikon idiay Hokkaido. Daytoy ket agpataud pay iti patatas ken Asparagus.

Dagiti komersial a pasilidad ken dagiti kompania iti ket mabirukan iti igid ti Rota 230. Adda met dagiti pagpasiaran a lugar a kas ti Rusutsu Resort nga adayo iti sentro ti purok.

## Edukasion
* High school
** Hokkaido Rusutsu High School
* Junior high school
** Rusutsu Junior High School
* Eskuela ti elementaria
** Rusutsu Elementary School

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*Opisial a website
Sidney Herbert Ray

Ni **Sidney Herbert Ray** (28 Mayo 1858 – 1 Enero 1939) ket maysa idi a Briton a komparatibo ken deskriptibo a lingguista nga espesialisado iti sasao a Melanesio.

Idi 1892, isu ket nangbasa iti maysa a nangruna a papel, *The languages of British New Guinea*, iti Maikasiam a Internasional a Kongreso dagiti Orientalista. Iti dayta a papel, isu ket nangitakder iti pannakaigiddiat a pagbaetan ti sasao nga Austronesio ken Papuano ti Baro a Guinea. URay isu ket saan a nagtengngel iti maysa a puesto ti akademiko, ken nagtrabtrabaho iti intero a biagna a kas manursuro, ni S. H. Ray ket maysa idi nga enerhetiko nga agtrabtrabaho iti pagobraanna, ken nakibinglay kadagiti nadumaduma nga ekspedision.

Ti immuna nga obrana ket naaramid a kas parte ti Ekspedision ti Linglingsat Torres idi 1898 ni A. C. Haddon a kakuyog da W. H. R. Rivers, C. G. Seligman ken Anthony Wilkin. Idi panawen a nagsursuro ni Ray iti primaria nga eskuela, nga isu idi ket nagadalen kadaigiti dua a pagsasao ti Linglingsat Torres iti batayan dagiti pablaak ti misionario ken  ti datos nga inted babaen ni Haddon.

## Dagiti nagibasaran


## Dagiti arkibo
Dagiti papel ni Sidney Herbert Ray (PP MS 3) ket natengngel kadagiti arkibo ti SOAS http://www.soas.ac.uk/library/archives/
Pagsasao a Tai Dón

Ti **pagsasao a Tai Dón**, ammo pay a kas **Tai Khao** wenno **Puraw a Tai**, ket ti maysa a pagsasao a Tai iti akin-amianan a Bietnam, Laos ken Tsina.

## Heograpikal a pannakaiwarwaras
Idiay Tsina, ti tattao a Puraw a Tai (Tai Khaw 傣皓) ket mabirukan kadagiti sumaganad nga ili ti probinsia ti Yunnan, nga agraman kadagiti agarup a 40,000 a tattao (Gao 1999).

*Kondado ti Jinping 金平县: Ili ti Mengla 勐拉乡 ken ILi ti Zhemi 者米乡 (mairaman dagiti bangkag ti Karayan Zhemi 者米河 ken Karayan Tengtiao 藤条)
*Kondado ti Malipo 麻栗坡县: Ili ti Nanwenhe 南温河乡
*Kondado ti Maguan 马关县: Ili ti Dulong 都龙镇
*Kondado ti Jiangcheng 江城县: Ili ti Qushui 曲水乡 (mairaman dagiti bangkag ti Karayan Tuka 土卡河)

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga En

Ti **pagsasao nga En** (autonimo: **'; ammo pay a kas **Nùng Vên*') ket ti maysa a [[pagsasao a Kra]] a naisasao idiay Bietnam. Sakbay ti pannakaduktal idi 1998, ti pagsasao nga En ket saan idi a naisalumina iti [[Nùng]], a daytoy ket masya a Tengnga a [[pagsasao a Tai]] nga asideg a kabagian ti [[Pagalagadan a Zhuang|Zhuang]]. Kadagiti naladaw a tawen ti 1990, Ti lingguista a Bietnamis a niHoàng Văn Ma ket immunana a nabigbig a saan daytoy a pagsasao a Tai, a kanungpalan a nakaiturongan ti pagobraan a nakaisaluminaan ti En a kas maysa a sabali a pagsasao. Inkeddeng dagiti agsuksukisok a ti En a kas maysa kadagiti [[pagsasao a Buyang]].

Dagiti agsasao iti En ket agtataengda idiay akin-amianan a Bietnam iti asideg ti pagbeddengan iti [[Kondado ti Jingxi]], [[Guangxi]]. Idi 1998, dagiti agsasao iti En ket nabirukanda iti 12&nbsp;km iti daya ti sudad ti Hà Quảng iti purok ti Nội Thôn, [[Distrito ti Hà Quảng]], [[Probinsia ti Cao Bằng]].

== Ponolohia ==
Ti En ket addaan kadagiti 6 a tono:  (/54, 243, 332, 33, 212, 32/).

== Dagiti nagibasaran ==


== Adu pay a mabasbasa ==
*Diller, Anthony, Jerold A. Edmondson, and Yongxian Luo ed. *The Tai–Kadai Languages''. Routledge Language Family Series. Psychology Press, 2008.
Pagsasao a Sapa

Ti **pagsasao a Sapa**, wenno **Tày Sa Pa**, ket ti maysa a pagsasao nga Akin-abagatan a laud Tai ti Sa Pa, Probinsia ti Lào Cai, akin-amianan a Bietnam. Segun ken ni Pittayaporn (2009) ken *Glottolog*, daytoy ket kaasitgan a kabagian ti Sasao nga Akin-abagatan a laud a Tai, ngem saan a makibingay kadagiti ponolohiko nga inobasion a mangipalawag iti grupo. Adda dagiti agarup a 300 nga agsasao. Dagiti agsasao iti Tày Sa Pa ket maidasigda babaen ti Bietnamis a kas etniko a tattao a Tay, kaaduan isuda ket agsasao iti sasao a Tengnga a Tai imbes nga iti sasao nga Akin-abagatan a laud a Tai. Segun ken ni Jerold Edmondson, ti ponolohia, dagiti tono, ken dagiti leksikon ti Tày Sa Pa ket kapada iti Pagalagadan a Tailandes.

Ti maysa pay a kapada ti pagsasao nga Akin-abagatan a laud a Tai a matawtawagan iti Padi [*pa31 zi31*] ket naisasao idiay Distrito ti Mường Khương, Probinsia ti Lao Cai, akin-amianan a Bietnam.

## Dagiti nagibasaran

* Bùi Quốc Khánh. 2013. *Tri thức dân gian trong canh tác vây lúc nước của người Pa Dí ở Lào Cai*. Nhà xuất bản Thời Đại. 
* Pittayaporn, Pittayawat, 2007. Tai dialects of Northern Vietnam: Sapa , Vinh Yen, and Cao Bang (Kra-Dai).
Sasao nga Akin-amianan a Tai

Ti **sasao nga Akin-amianan a Tai** ket ti maysa a naitakder a sanga ti sasao a Tai iti Abagatan a daya nga Asia. Mangiraman dagitoy ti akin-amianan a sasao a Zhuang ken Bouyei ti Tsina, Tai Mène ti Laos ken Yoy ti Tailandia.

## Dagiti pagsasao
### Ethnologue
Ilasin ti *[[Ethnologue]]* dagiti sumaganad a pagsasao:

* Saek (Laos ken amianan a daya a Tailandes; nailista iti ruar ti maitutop a Tai iti panangidasig ti *Ethnologue*, ngem naibagbaga a kapada ti Tai Maen, a nailista a kas Akin-amianan a Tai)
* Tai Maen (Laos)
* Yoy (Tailandia) [?]
* Bouyei (Buyi) (Tsina) (mairaman ti pagsasao ti tattao a Giáy ti Bietnam)
* Tengnga a Hongshuihe Zhuang
* Akindaya a Hongshuihe Zhuang
* Guibei Zhuang
* Yei Zhuang
* Lianshan Zhuang
* Liujiang Zhuang
* Liuqian Zhuang
* Yongbei Zhuang
* Youjiang Zhuang
(Kitaen dagiti karuay ti Zhuang.)

Ti Yoy ket naidasig iti ayan a sabali a kas Akin-abagatan a laud a Tai, ken ti E, a maysa a naglalaok a pagsasao a pagsasao nga Akin-amianan a Tai-Insik.

Ti Longsang Zhuang, ti maysa a kaudian a naipalawag a pagsasao nga Akin-amianan a Tai, ket naisasao idiay Ili ti Longsang, Kondado ti Debao, Guangxi, Tsina. Ti Hezhang Buyi ket ti maysa  matmatayen a pagsasao nga Akin-amianan a Tai iti akin-amianan a laud a Guizhou a naidayegan gapu ta addaan iti subestrato iti Kra.

### Pittayaporn (2009)
Ilasin ni Pittayaporn (2009:300) ti kapada a grupo dagiti karuay ti Zhuang a kas grupo "N", nga inpalawag babaen dagiti panagbaiw a ponolohia ti *ɯj, *ɯw → *aj, *aw. Iyalisna ti prestihio a dialekto ti Zhuang, ti dialekto a Wuming, manipud iti Akin-amianan a Tai a Yongbei Zhuang iti Yongnan Zhuang – mabalin a a ti Tengnga a Tai – gapu ta awanan kadagitoy a panagbaliw. Dagiti nadumaduma pagsasao ken dagiti lokalidad nga innayon ni Pittayaporn iti grupo N, a kakuyog dagiti kapadada iti *Ethnologue*, ket dagiti sumaganad:

*Saek
*Bouyei 布依 (mairaman ti pagsasao ti tattao a Giáy ti Bietnam)
*Yei Zhuang 剥隘
*(*[[Autonomo a Prepektura ti Wenshan Zhuang ken Miao]], [[Yunnan]]*)
**Guangnan Sha 广南沙族 = Guibian Zhuang (amianan a Guangnan; abagatan a Guangnan ket ti Nong Zhuang)
**Qiubei 丘北县 = Qiubei Zhuang
*(*[[Baise]], [[Guangxi]]*)
**Lingyun 凌乐/凌云县 = Guibian Zhuang
**Pingguo 平果县 = Yongbei Zhuang
**Tiandong 田东县 = Youjiang Zhuang
**Tianlin 田林县 = Guibian Zhuang
*(*Prepektura ti [[Nanning]], [[Guangxi]]*)
**Hengxian 横县 = Yongbei Zhuang
**Shanglin 上林县 = Hongshuihe Zhuang
**Yongbei 邕北 = Yongbei Zhuang
*(*Prepektura ti [[Guigang]], [[Guangxi]]*)
**Siudad ti Guigang 贵港 = Hongshuihe Zhuang ?
**Dulan 独兰, Pingnan 平南县
*Prepektura ti Laibin 来宾, Guangxi = Hongshuihe Zhuang (abagatan a Laibin), Liujiang Zhuang (amianan a Laibin)
*(*Prepektura ti [[Hechi]], [[Guangxi]]*)
**Siudad ti Hechi河池 = Guibei Zhuang
**Huanjiang 环江 = Guibei Zhuang
**Nandan 南丹县 = Guibei Zhuang
**Yishan 宜州 = Liujiang Zhuang
*(*Prepektura ti [[Liuzhou]], [[Guangxi]]*)
**Liujiang 柳江县 = Liujiang Zhuang
**Rong’an 融安县 = Guibei Zhuang
*Longsheng 龙胜县, Guilin 桂林, Guangxi = Guibei Zhuang
*Dong’an 东安县, Yongzhou 永州, Hunan
*Lianshan 连山县, Qingyuan 清远, Guangdong = Lianshan Zhuang

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bumang

Ti **pagsasao a Bumang** () ket ti maysa a paaweng a pagsasao nga Austroasiatiko ti Yunnan, Tsina. Daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 200 a tattao idiay Manzhang 曼仗, Distrito ti Mengla 勐拉地区, Kondado ti Jinping, Prepektura ti Honghe, Yunnan, Tsina. Ti Bumang ket kabarbaro a naduktalan babaen ni Dao Jie ti Insik a lingguista kadagiti tawen ti tengnga a 2000. Daytoy ket asideg a kabagian ti Kháng (Edmondson 2010).

## Pannakaidasig
Ikeddeng ni Jerold A. Edmondson (2010) ti Bumang ken ti asideg a kabagianna a pagsasao a Kháng a kas sasao a Khmuiko gapu iti leksikal nga ebidensia, bayat a ni Dao Jie 刀洁 (2007) ket isingasingna a ti Bumang ket mabalin a maysa a pagsasao a Palaungiko.

Uray no ti Bumang ken Mang ket addaanda iti agpada a nagan ken naisasao isuda a dua idiay Prepektura ti Honghe ti Probinsia ti Yunnan iti Tsina, saanda nga asideg nga agkabagian ken saanda nga agparang iti agpada a sanga (Edmondson 2010). Bayat nga ikeddeng ni Edmondson a ti Bumang ket mabalin a pagsasao a Khmuiko, ti Mang ket saan, ken as-asideg daytoy a kabagian dagiti pagsasao a Bolyu ken Bugan iti akin-abagatan a Tsina.

## Populasion
Ti autonimo ti Bumang ket **' (Dao Jie 2007). Idiay Tsina, ti Bumang ket naidasigda a kas parte ti pakipagilian a [[Tattao a Dai|Dai]]. Dagiti agsasao iti Bumang ket napalikmutanda kadagiti agsasao iti Puraw a Tai ([[Pagsasao a Tai Don|Tai Don]]), Nangisit a Tai ([[Pagsasao a Tai Dam|Tai Dam]]), ken Pu'er Dai. Dagiti kawwes ti babbai a Bumang ket kapada iti [[Pagsasao a Kháng|Kháng]], [[Pagsasao a Ksingmul|Ksingmul]], Puraw a Tai, ken Nangisit a Tai (Edmondson 2010).

Iti kaunegan ti Manzhang 曼仗, Distrito ti Mengla 勐拉地区, naisasao ti Bumang idiay Shangmanzhang 上曼仗 (kadagiti 22 a sangkabalayan; nga ammo iti pagsasao a Bumang a kas **') ken ti Xiamanzhang 下曼仗 (kadagiti 49 a sangkabalayan). Ti Shangmanzhang 上曼仗 ket mabirukan iti Purok ti Tiantou 田头村, Ili ti Mengla 勐拉乡, bayat a ti Xiamanzhang 下曼仗 ket mabirukan iti pinatpataray ti estado a plantasion ti goma (国营橡胶农场) (Dao Jie 2007).

Dagiti Bumang ket nagtaudda manipud iti tattao a Kháng nga immakar manipud idiay Bietnam kadagidi tawen ti 1800 (Edmondson 2010:139).

## Ponolohia
Kasla iti Kháng, ti Bumang ket maysa a paaweng a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran

*Dao Jie 刀洁. 2007. *Bumang yu yanjiu 布芒语研究 [A study of Bumang]*. Beijing: 民族出版社 [Nationalities Publishing House].
*Edmondson, Jerold A. 2010. "The Kháng language of Vietnam in comparison to Ksingmul (Xinh-mun)." In Kenneth A. McElhanon and Ger Reesink, *A Mosaic of languages and cultures: studies celebrating the career of Karl J. Franklin*, 138-154. SIL e-Books, 19. [Dallas]: SIL International SIL e-Books: A Mosaic of languages and cultures: studies celebrating the career of Karl J. Franklin

## Dagiti akinruar a silpo
*Lingweb.eva.mpg.de 
*Sil.org
*Sil.org
Pagsasao nga Asur

Ti **pagsasao nga Asur** wenno **Asuri** ket ti maysa a pagsasao nga Austroasiatiko nga insasao babaen dagiti tattao nga Asur, a parte ti sanga a Munda.
Ti Asuri ket addaan kadagiti adu a binulod a balikas iti Dravidiano gapu iti pannakaiyasidegna iti Kurukh.

Kaaduan kadagiti agsasao iti Asuri ket agtataengda idiay distrito ti Gulma ti Chota Nagpur. Iti pay maipatinayon, adda pay dagiti bassit a grupo ti agsasao iti Asuri idiay Chhattisgarh, Laud a Bengal, ken Odisha.

Ibagbaga ti *Ethnologue* a ti *Birjia* ket maysa a dialekto ti Asuri, ngem adda pay maysa a kabagian a pagsasao iti Birjia; daytoy ket saan a nalawag no dagitoy ket mangibagbaga iti isu met laeng a banag. Nupay kasta, ni Anderson (2008:195), a naibatay iti Prasad (1961:314), ket isingasingna a ti Birjia (Binjhia) ket mabalin a maysa a pagsasao nga Indo-Aryano, uray no ti Birjia ket etniko a subgrupo ti tribu ti Asuri, a maikuyog iti maitutop nga Asur ken ti Agariya.

Saan a naidasig ti Majhwar, ngem gapu iti pakabirukan ken dagiti ebidensia, daytoy ket mabalin a maysa a dialekto ti Asuri. No kasta, dagiti 35,000 a mangisasao (naireporta idi 1995, manipud iti maysa a grupo ti etniko iti 175,000) ket mangaramid daytoy iti kaaduan a porma iti Asuri.

Naikeddeng ti Asuri a kas naisagmak a pagsasao. Ti maysa a nagruna a rason iti pakaidumaanna akas naisagmak a pagsasao ket gapu ti kaawan iti ania man a naisurat a porma ti pagsasao. Daytoy ket adda laeng a kas naisasao a pagsasao.
Adda dagiti 31 a dagup dagiti ponema iti Asuri, a buklen dagiti dua pulo ket innem a "segmental" ken lima a "supra-segmental" ponema. Of the former, there are twenty-one consonants and five vowels.

## Heograpikal a pannakaiwarwaras
Ilista ti *Ethnologue* dagiti sumaganad a distrito ken dagiti estado a nakaisasaoan ti Asuri.

*Jharkhand: akin-abagatan a Distrito ti Palamau, akin-amianan a Distrito ti Ranchi, Distrito ti Gumla, ken Distrito ti Lohardaga ti Banak Chota Nagpur
*Chhattisgarh: Distrito ti Raigarh ken lugar ti Distrito ti Jashpur
*Maharashtra
*Odisha: Distrito ti Sambalpur
*Laud a Bengal

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kri

Ti **pagsasao a Kri** (Krìì) ket ti maysa a kabarbaro a naipalawag a pagsasao a Vietiko. Dagiti agsasao iti Kri ket agtataengda iti Akinngato a tanap ti Ñrong (Nam Noy) ti Probinsia ti Khammouane, Laos, ken dagiti pay sabali alokasion iti kaunegan ti Lugar ti Konserbasion ti Biodibersidad ti Nakai-Nam Theun. Daytoy ket agsinnaranay a maawatan iti Pròòngq, a naisasao kadagiti nadumaduma a salog a purok manipud iti Kri (Enfield & Diffloth 2009).

Tinawtawagan iti bagbagida dagiity Kri a kas *mleeng Kri*, ken ti pagsasaoda iti *meengq Kri*. Isuda ket agpukpukan ken agpupuor nga agmuymuyong nga umal-alis iti tunggal 2–3 a tawen kadagiti addan a lugar ti purok (Chamberlain 1998). 

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*

## Dagiti akinruar a silpo
*http://sealsxxii.vjf.cnrs.fr/Documents/Abstract-Enfield.pdf
Pagsasao a Gutob

Ti **pagsasao a Gutob** wenno **pagsasao a Bodo Gadaba** ket ti maysa a pagsasao a Munda ti India, nga addaan kadagiti kaaduan a konsentrasion dagiti agsasao a mabirukan idiay Distrito ti Koraput ti Odisha ken Distrito ti Visakhapatnam ti Andhra Pradesh. Daytoy ket ammo a kas ti **pagsasao a Gadaba**, ngem daytoy ket maigiddiat manipud iti Dravidiano a pagsasao a Gadaba. Dagiti sabali pay a nagan para iti pagsasao a Bodo Gadaba ket mairaman ti **Gadba**, **Gutop**, **Gudwa**, **Godwa**, **Gadwa**, ken **Boi Gadaba**.

## Pannakaidasig
Ti pagsasao a Gutob ket maitagikua iti subgrupo ti Abagatan a Munda ti sanga a Munda iti pamilia ti pagsasao nga Austroasiatiko. Daytoy ket kaasitgan a kabagian ti pagsasao a Bondo.

## Pannakaiwarwaras
Ti Gutob ket naisasao iti ballasiw ti akin-abagatan a Odisha ken dagiti kadenna a distrito iti akin-amianan nga Andhra Pradesh, ken kaaduan a naikonsentrado iti paset ti Lamptaput, Distrito ti Koraput, akin-abagatan nga Odisha (Griffiths 2008:634). Kadagiti kaudian a siglo, dagiti agsasao iti Gutob ket immakarda pay kadagiti tanap ti Andhra Pradesh ket iti pay Distrito ti Rayagada, a mairaman iti asideg ti ili ti Majiguda (asideg iti Kalyansinghpur) nga ayan a pagtataenganda a kakuyog dagiti agsasao iti Dravidiano a Kondh.

Ireporta ti *Ethnologue* dagiti sumaganad a lokasion.
*40 a purpurok iti parte ti Lamptaput, Distrito ti Koraput, akin-abagatan nga Odisha
*Parte ti Khoirput, Distrito ti Malkangiri, akin-abagatan nga Odisha
*Distrito ti Visakhapatnam, akin-amianan nga Andhra Pradesh

## Kasasaad ti pagsasao
Ti pagsasao a Gutob ket naikeddenga maysa a naisagmak wenno matmatayen, gapu kadagiti dua a proyekto iti hidroelektriko a nangiyakar kadagiti tattao a Gutob manipud kadagiti tradisional a purokda ken nakapilit kaniada nga agtaeng a kas dagiti minoridad kadagiti purok a kaaduan nga agsasao iti Desiya.

## Dagiti nagibasaran

*Griffiths, Arlo. 2008. In Anderson, Gregory D.S (ed). *The Munda languages*, 633-681. Routledge Language Family Series 3.New York: Routledge. .
Bihoro, Hokkaido

Ti  ket ti maysa nga ili a mabirukan iti Subprepektura ti Okhotsk, Hokkaido, Hapon. Ti nagan ket naala manipud iti balikas nga Ainu iti *piporo*, a ti kayatna a sawen ket "lugar nga udu iti danum".

Adu nga agrikultural, ti ili ket kaaduan nga ammo para iti Bessang Bihoro, nga addaan kadagiti pagbuyaan iti Danaw Kussharo iti Nailian a Parkw ti Akan.

Maysa kadagiti papanan ket ti Parke ti Abiason ti Bihoro, nga aglaon kadagiti nadumaduma a pagtayaban a lugan a dati nga inus-usar ti Buyot ti Bukod a Depensa ti Hapon.
Manipud idi Marso 31, 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 19,816, ken ti densidad ti populasion iti 45 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 438.36&nbsp;km².

## Pakasaritaan
*1915: Napundar ti Purok ti Bihoro.
*1919: Naisina ti Purok ti Tsubetsu (津別村), itan ket Ili ti Tsubetsu.
*1921: Nainkorporado ti parte ti Purok ti Tsubetsu.
*1923: Ti Purok ti Bihoro ket nagbalin nga Ili ti Bihoro.
*1946: Nainkorporado ti parte ti Purok ti Memanbetsu (itan ket Ili ti Memanbetsu).
*1953: Bihoro song, Toru Takemitsu.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
* 
* Opisial a website
Ōzora, Hokkaido

Ti  ket ti maysa nga ili a mabirukan iti Subprepektura ti Okhotsk, Hokkaido, Hapon.

Nabukel ti Ōzora idi Marso 31, 2006, kas maysa a resulta ti panagtitpon ti ili ti Memanbetsu, ken ti purok ti Higashimokoto.

Naisina ti Purok ti Memanbetsu (kalpasanna ket Ili ti Memanbetsu) manipud iti Ili ti Abashiri (itan ket Siudad ti Abashiri) idi 1921, ken naisina ti Purok ti Higashimokoto manipud iti Ili ti Abashiri idi Pebrero 11, 1947. Isu ti kasta, amin dagiti teritorio ti Ōzora ket parte idi ti Abashiri.

Adu kadagiti lugar iti Ōzora, kas dagiti estasion ti tren, eropuerto, ken ti high school ket nanaganan manipud iti dati nga ili ti Memanbetsu, ken ti kompania ti eroplano ti Hapon ket agus-usar iti  "Memanbetsu" a mangibaga iti "Ōzora" a kas maysa a destinasion.

## Edukasion
Agpatpataray ti Ōzora kadagiti eskuela ti elementaria ken junior high.

Iti lugar ti Higashimokoto:
*Higashimokoto Elementary School
*Higashimokoto Junior High School
*Higashimokoto Agricultural High School

Iti lugar ti Memanbetsu:
*Memanbetsu Elementary School
*Memanbetsu Junior High School

Ipatpataray ti Prepektural nga Opisian ti Edukasion ti Hokkaido ti Memanbetsu High School idiay Ōzora.

## Pagluganan
Agpatpataray ti Kompania ti Perolaril ti Hokkaido (JR Hokkaido) dagiti dua nga estasion iti Nangruna a LInia ti Sekihoku:
*Estasion ti Memambetsu
*Estasion ti Nishi-Memambetsu

Mabirukan ti Eropuerto ti Memanbetsu idiay Ōzora.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
* 
* Opisial a website
Tsubetsu, Hokkaido

Ti  ket ti maysa nga ili a mabirukan iti Subprepektura ti Okhotsk, Hokkaido, Hapon.

Manipud idi Marso 31 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 4,801 ken ti densidad ti populasion iti 6.77 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 716.60&nbsp;km².

## Pakasaritaan
*1919: Napundar ti Purok ti Tsubetsu, naisina manipud iti Purok ti Bihoro (ita ket ILi).
*1921: Nainkorporado ti parte ti Purok ti Bihoro.
*1946: Ti Purok ti Tsubetsu ket nagbalin nga Ili ti Tsubetsu.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*Opisial a website
Ōmu, Hokkaido

Ti  ket ti maysa nga ili a mabirukan iti Subprepektura ti Okhotsk, Hokkaido, Hapon.

Manipud idi Marso 31, 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 4,535 ken ti densidad ti populasion iti 7.1 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 637.03&nbsp;km².

## Klima
Ti Omu ket addaan iti nadam-eg a kontinental a klima (Pannakaidasig iti klima ti Köppen *Dfb*) nga addaan kadagiti nabara a kalgaw ken dagiti nalamiis a panaglalam-ek. Adu ti panagtudtudona iti amin a paset ti tawen, ngem ti kakaruan ket manipud iti Agosto aginggana iti Oktubre.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*Opisial a website
Dialekto a Tenggeres

Ti **pagsasao a Tenggeres** (sagpaminsan a maibagbaga a kas pagsasao a Habanes a Tengger) ket ti maysa pagsasao nga inus-usar babaen ti tattao a Tenggeres iti rehion ti bantay iti Nailian a Parke ti Bromo Tengger Semeru a mangiraman ti Rehensia ti Pasuruan, Rehensia ti Probolinggo, Rehensia ti Malang ken Rehensia ti Lumajang ti Daya a Java, Indonesia.

Iti ligguistiko, ti pagsasao a Tenggeres ket parte ti pagsasao a Habanes iti sanga a Malayo-Polinesio ti sasao nga Austronesio.

Adda dagiti mangikeddeng a ti pagsasao a Tenggeres ket nagtaud manipud iti pagsasao a Kawi ken nakatalinaay kadagiti daan a bokabulario a saanen a maus-usar iti moderno a pagsasao a Habanes.

## Pannakaiwarwaras
Naisasao ti pagsasao a Tenggeres kadagiti rehion a tinaengan babaen ti tattao a Tenggeres iti lugar ti Nailian a Parke ti Bromo Tengger Semeru:
* Tosari, Rehensia ti Pasuruan
* Distrito ti Sakapura, Rehensia ti Probolinggo
* Purok ti Ngadas, Distrito ti Poncokusomo, Rehensia ti Malang
* Purok ti Ranu Pani, Distrito ti Senduro, Rehensia ti Lumajang

## Gramatika
Dagiti bassit a wada dagiti balikas iti pagsasao a Tenggeres:-

No ti alpabeto nga "A" ket mabasa kas "O" iti moderno a pagsasao a Habanes, iti pagsasao a Tenggeres daytoy ket mabasa pay laeng a kas "A".

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Khün

Ti **pagsasao a Khün**, wenno **Tai Khün** (Tai Khün:  ** ᨴᩱ᩠ᨿᨡᩨ᩠ᨶ**, ; Tailandes: ไทเขิน ), ket ti pagsasao ti tattao a Tai Khün ti Kengtung, Estado ti Shan, Myanmar. Daytoy ket maysa a pagsasao a Tai nga asideg a kabagian ti Tailandes ken Lao. Daytoy et naisasao pay idiay Probinsia ti Chiang Rai, Tailandia, ken Probinsia ti Yunnan, Tsina.

## Heograpikal a pannakaiwarwaras
Idiay Tsina, adda dagiti agarup a 10,000 a tattao a Tai Khuen () kadagiti sumaganad alugar ti probinsia ti Yunnan (Gao 1999).
*Kondado ti Menglian 孟连县: iti Ili ti Mengma  勐马镇, ken iti Meng'aba 勐阿坝 (dagup a 12 a purpurok)
*Kondado ti Ximeng 西盟县: iti Mengsuo 勐梭
*Prepektura ti Lincang (bassit, naiwarwaras a populasion)

## Kitaen pay
* Pagsasao nga Akin-amianan a Tailandes
* Pagsasao a Shan

## Dagiti nagibasaran

*Owen, R. Wyn. 2012. "A tonal analysis of contemporary Tai Khuen varieties". *Journal of the Southeast Asian Linguistics Society (JSEALS)* 5:12-31.
*Petsuk, Rasi (1978). *General characteristics of the Khün language*. Mahidol University MA thesis.

## Dagiti akinruar a silpo
*Alpabeto a Khün
Pagsasao a Danau

Ti **pagsasao a Danau** (Danaw) ket ti maysa pagsasao a Mon–Khmer ti Myanmar (Burma). Daytoy ti kaaduan a managbaliw a kameng ti sanga a Palaungiko (Sidwell 2010). Ti Danau ket insasao babaen dagiti agarup a 1,000 a tattao iti asideg ti Aungban, Kalaw Township, estado ti Shan. Ti Danau /dənɔ/ ket Birmano a pannakaibalikas ti etnonimo; balikasen met dagiti Danau ti grupo ti etnikoda ken ti pagsasao a kas /tʰənɔʔ/. Ti maysa maawat a karuay ket /kənɔʔ/. Ti Danau ket maysa paaweng a pagsasao nga agraman kadagiti uppat nga aweng.

Ti Danau ket dagiti bassit laeng nga ammo a grupo ti etniko idiay Myanmar, ken iti pay asideg nga ili ti Aungban, daytoy ket kadawyan nga allilawen dagiti tattao daytoy a grupo iti lokal a kaaduan a Danu. Segun kadagiti historikala a pannakaibagbaga, dagiti Danu ket nagserbida a kas dagiti pumapana para ken ni Ari Alaungpaya, nga isu ti nagpundar iti Dinastia a Konbaung idi maika-18 a siglo. Nagtaeng dagiti Danu iti rehion ti Pindaya kalpasan idi nagsublida kadagiti gubat idiay Tailandia, ken agsaoda iti karuay ti Birmano a naiduma babaen ti bassit a pagiddiatan iti panangibalikas. Iti sabali met dagiti Danau ket agsasaoda iti kompleto a sabali a pagsasao nga Austro-asiatiko, nga addaan kadagiti nadumaduma a binuloda a balikas manipud iti Birmano (ken kanungpalan pay a manipud iti Pali babaen ti Birmano).

Kangruaan a nagtataeng dagiti Danau kadagiti purok ti Taungbohla, Thaethit, Htinyugon, Chaunggya ken Naung In, iti asideg a distansia kadagiti ili ti Aungban ken Heho. Gapu ta dagitoy a purok ket napalikmutan babaen dagiti purok ti Pa'O, makasao met dagiti tattao a Danau iti Pa'O ken makasaoda pay iti Birmano. Uray no bassit laeng ti bilang ti populasion dagiti agsasao iti Danau, nabiag ti pagsasao ket naisursuro daytoy kadagiti ubbing. Ti agdama a kasasaad ket maigiddiat iti padto nga imbaga babaen ti lingguista a ni Gordon H. Luce idi 1965, nga idi ket tinawtawaganna ti Danau a kas 'matmatayen' a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*Ti preliminario a dokumentasion ti Danau, ti maysa naisagmak a pagsasao ti Myanmar (Burma) 
*Aung Si. 2014. Documentation of Danau, an endangered language of Myanmar (Burma). Arkibo dagiti Naisagmak a Pagsasao.
*Aung Si. 2014. Documenting Bird Names in Danaw. Presentasion ti komperensia, SEALS 24.

## Dagiti akinruar a silpo
* Arkibo ti ELAR iti Dokumentasion ti Danau
Peninsula Papuano

Ti **Peninsula Papuano**, ammo pay a kas ti **Peninsula ti Ipus ti Billit** (kitaen ti Peninsula ti Ipus ti Billit), ket ti maysa a dakkel a peninsula iti Papua Baro a Guinea, iti abagatan a daya ti siudad ti Lae, a mangbukel iti akin-abagatan a daya a paset ti isla ti Baro a Guinea. Ti peninsula ket ti akindaya unay a punto ti Tangtangkig ti Baro a Guinea ken kaaduan a mangbukel iti Kabambantayan Owen Stanley, nga agraman kadagiti pantok a kas ti Bantay Victoria (4,038&nbsp;m) ken Bantay Suckling (3,676&nbsp;m). Iti abagatan nga aplaya ket ti Puerto Moresby, ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Papua Baro a Guinea.

## Dagiti nagibasaran
Ishikari, Hokkaido

Ti  ket ti maysa a siudad a mabirkan iti Subprepektura ti Ishikari, Hokkaido, Hapon.

Manipud idi Abril 30, 2017, ti siudad ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 58,755, kadagiti 27,434 a sangkabalayan, ken ti densidad ti populasion iti 81 a tattao tunggal maysa a km2. Ti dagup a kalawa ket .

Idi Oktubre 1, 2005, ti purok ti Atsuta, manipud iti Distrito ti Atsuta, ken ti purok ti Hamamasu, manipud iti Distrito ti Hamamasu, ket naitipon iti Ishikari.

## Pakasaritaan
* 1902: Napundar ti ILi ti Ishikari.
* 1907: Naitipon ti Ili ti Ishikari ken Purok ti Hanakawa tapno mabukel ti Ili ti Ishikari.
* 1996: Ti Ili ti Ishikari ket nagbalin a Siudad ti Ishikari.
* 2005: Naitipon ti Purok ti Atsuta ken Purok ti Hamamasu iti Siudad ti Ishikari.

## Dagiti kabsat a siudad

### Internasional
*  Campbell River, British Columbia, Kanada (since 1983)
*  Vanino, Rusia (manipud idi 1993)
*  Pengzhou, Tsina (manipud idi 2000)

### Domestiko
* Wajima, Ishikawa (manipud idi 2012)
* Onna, Okinawa (manipud idi 2013)

## Edukasion

### Unibersidad
* Unibersidad ti Babbai ti Fuji, Hanakawa campus

### Dagiti High school
* 
* 

Daytoy ket mangsangaili pay iti eskuela ti biblia iti Christ for the Nations Japan, ti maysa nga opisial a katakunaynay ti Christ for the Nations Institute iti Texas.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Opisial a website
Atsuta, Hokkaido

Ti  ket maysa idi a purok a mabirukan iti Distrito ti Atsuta, Subprepektura ti Ishikari, Hokkaido, Hapon. Mabirukan idi ti purok iti laud nga aplya ti Hokkaido iti Rota 231 iti pagbaetan ti Siudad ti Ishikari ken Hamamasu.

Manipud idi 2004, ti purok ket addaan iti nakarkulo apopulasion iti 2,592 ket ti densidad ti populasion iti 8.85 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 292.84 km².

Dagiti kangrunaan nga idiustria iti lugar ket panagkalap ken panagtalon.

Idi Oktubre 1, 2005, naitipon ti Atsuta a kakuyog ti purok ti Hamamasu (manipud iti Distrito ti Hamamasu) iti naipadakkel a siudad ti Ishikari.

## Kitaen pay
* Distrito ti Atsuta, Hokkaido

## Dagiti akinruar a silpo
* Silpo iti retrato ti purok ti Atsuta
Kitahiroshima, Hokkaido

Ti  ket ti maysa a siudad a mabirukan iti Ishikari, Hokkaido, Hapon. Ti "Kita" ket ti balikas a Hapon para iti "amianan", isu a ti nagan ti ili a *Kitahiroshima-shi*, ket maipatarus a kas "siudad ti Amianan-Hiroshima"".

Manipud idi Abril 30, 2017, ti siudad ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 58,918, kadagiti 27,221 a sangkabalayan, ken ti densidad ti populasion iti 500 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket .

## Pakasaritaan
Idi Septiembre 1, 1996, ti ili ti Hiroshima ket naurnos manen tapno maital-o ti kasasaad ti siudad, ngem adda metten ti siudad ti Hiroshima, iti laud ti isla ti Honshu. Isu a, ti Hiroshima ket nabaliwan ti naganna iti Kitahiroshima iti dayta nga aldaw.
*1884: dagiti 25 a pamilia, 107 a tattao ket immakarda manipud iti Hiroshima.
*1894: Napundar ti purok ti Hiroshima.
*1968: Ti Purok ti Hiroshima ket nagbalin nga Ili ti Hiroshima.
*1996: Ti Ili ti Hiroshima ket nagbalin a Siudad ti Hiroshima ken nabaliwan ti nagan iti Kitahiroshima.

## Edukasion

### Dagiti unibersidad

#### Pribado
*  (Opisial a website ti Unibersidad ti Seisa Dohto （星槎道都大学公式サイト）)

### Dagiti High school

#### Publiko
* Hokkaido Kitahiroshima High School
* Hokkaido Kitahiroshima Nishi High School

#### Pribado
* Sapporo Nihon University High School

## Pagluganan

### Perokaril
*Linia ti Chitose: Kita-Hiroshima

### Kalsada
Daytoy ket maserrekan babaen dagiti rota ti 36, 274 ken ti expressway interchange iti laud. Idi 1981, nalukatan ti paglabsan a rota ti 274 was opened ken ti paglabsan a rota ti  36 ket nalikatan idi 1986.

## Dagiti kabsat a siudad
* Higashihiroshima, Prepektura ti Hiroshima

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Opisial a website
Rumoi, Hokkaido

Ti  ket ti maysa a siudad a mabirukan iti Subprepektura ti Rumoi, Hokkaido, Hapon. Daytoy ti kapitolio ti Subprepektura ti Rumoi.

Manipud idi Marso 31, 2018, ti siudad ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 21,499 ken ti densidad ti populasion iti 72 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 297.44&nbsp;km².

## Pakasaritaan
Ti Rumoi ket naparang-ay babaen ti panagkalap iti baramban ken panagmia.
*1869: Nabaliwan ti nagan ti Rurumoppe iti Rumoi.
*1877: Napundar ti Purok ti Rumoi.
*1902: Naitipon dagiti purok ti Rumoi ken Reuke tapno mangbukel iti Purok ti Rumoi.
*1907: Naitipon ti Purok ti Sandomari iti Purok ti Rumoi.
*1908: Ti Purok ti Rumoi ket nagbalin nga Ili ti Rumoi.
*1914: Naiyakar ti kapitolio ti Subprepektura ti Mashike Subprefecture manipud iti Mashike iti Rumoi ken nabaliwan ti nagan ti Subprepektura ti Mashike iti Subprepektura ti Rumoi.
*1919: Naisina ti Purok ti Obirashibe (itan ket Ili ti Obira).
*1945 Naidesgnado ti Rumoi a kas ti naplano a lugar iti panagraut ti Sobiet iti Hokkaido, nga addaan iti plano a mangsakop ti isla manipud iti Rumoi iti laud aginggana iti Kushiro iti daya ngem naukas ti plano.
*1947: Ti Ili ti Rumoi ket nagbalin a Siudad ti Rumoi.

## Heograpia
Mabirukan ti Rumoi iti abagatan ti Subprektura ti Rumoi. Agayus ti Karayan Rumoi iti uneg ti siudad.

### Klima
Ti Rumoi ket addaan iti nadam-eg a kontinental a klima (Pannakaidasig ti klima ti Köppen *Dfb*) ng aaddaan kadagiti nabara a kalgaw ken nalamiis a panaglalam-ek. Adu ti panagtudtudona iti amin a paset ti tawen, ngem nakarkaro manipud iti Agosto aginggana iti Disiembre.

### Agpakatengnga a pegges ti angin babaen ti bulan

Ti tinawen nga agpakatengnga a pegges ti angin ket .

## Pagluganan
* Estasion ti JR Hokkaido
** Nangruna a Linia ti Rumoi : Tōgeshita – Horonuka – Fujiyama – Ōwada – Rumoi
*** Narikpan dagiti estasion ti Segoshi ken Reuke idi Disembre 4, 2016.
* Fukagawa-Rumoi Expressway
* Puerto ti Rumoi

## Edukasion

### Dagiti High School
* Hokkaido Rumoi High School
* Hokkaido Rumoi Sembo High School

## Kabsat a siudad
 Ulan-Ude, Buryatia, Rusia (manipud idi Hulio 5, 1972)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
* Opisial a website
Bifuka, Hokkaido

Ti  ket ti maysa nga ili iti Subprepektura ti Kamikawa, Hokkaido, Hapon. Manipud idi Marso 31, 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 4,417 ken ti densidad ti populasion iti 6.6 a tattao tunggal maysa a per km². Ti dagup a kalawa ket .

## Heograpia

Mabirukan ti Bifuka iti maysa a tanap iti tengnga a rehion ti isla ti Hokkaido. Ti ili ket napalikmutan kadagiti bantay. Agayus ti Karayan Teshio iti agarup nga amianan a laud iti uneg ti Bifuka.

### Dagiti kaarruba nga ili

Beddengan ti Bifuka dagiti sabali nga innem nga ili, a mangsakop dagiti subprepektura ti Kamikawa, Okhotsk, ken Sōya:
*Subprepektura ti Kamikawa
**Nayoro
**Otoineppu
**Nakagawa
**Horokanai
*Subprepektura ti Okhotsk
**Ōmu
*Subprepektura ti Sōya
**Esashi

## Edukasion

Mabirukan iti ili ti Hokkaido Bifuka High School.

## Museo

Ti Bifuka ket ayan ti Bifuka Sturgeon Museum, ti bassit a pasilidad a mangtaripato kadagiti walo a sebbangan ti sturgeon. Mabirukan idi ti sturgeon iti Karayan Teshio itikaadayo akas ti Bifuka aginggana idi Paset ti Panawen ti Meiji.

## Pagluganan

Ti Bifuka ketsrbian babaen ti Linia ti JR Hokkaido Sōya.

Ti ili ket masilpo iti Rota 40 a mangisilpo iti Wakkanai ken ti akin-abagatan a Hokkaido. Ti sabali pay a rota a maisilpo ket ti Rota 275.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*Opisial a website
Nayoro, Hokkaido

Ti  ket ti maysa a siudad iti Subprepektura ti Kamikawa, Hokkaido, Hapon.

Manipud idi Marso 31, 2018, ti siudad ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 27,604 ken ti densidad ti populasion iti 52 a tattao tunggal maysa a km2 (140 persons per sq. mi.). Ti dagup a kalawa ket .

Idi Marso 27, 2006, naitipon ti ili ti Fūren iti Nayoro.

## Pakasaritaan
*1909: Napundar ti Purok ti Kaminayoro.
*1915: Ti Purok ti Kaminayoro ket nagbalin nga Ili ti Nayoro.
*1920: Simmina ti Purok ti Chiebun manipud iti Purok ti Shimonayoro.
*1924: Naisina ti Purok ti Shimokawa manipud iti Ili ti Nayoro.
*1954: Naitipon ti Ili ti Nayoro ken Purok ti Chiebun tapno mabukel ti Ili ti Nayoro.
*1956: Ti Ili ti Nayoro ket nagbalin a Siudad ti Nayoro.
*2006: Naitipon ti Siudad ti Nayoro ken Ili ti Fūren tapno mabukel ti Siudad ti Nayoro.

## Edukasion

### Dagiti unibersidad
* Unibersidad ti Siudad ti Nayoro

### Dagiti kolehio
* Unibersidad ti Jubior a Kolehio ti Siudad ti Nayoro

### Dagiti High school
* Hokkaido Nayoro High School
* Hokkaido Nayoro Industry High School

## Pagluganan

### Perokaril
Agtartaray idi ti Nangruna a Linia ti Nayoro ken ti LInia ti Shimmei manipud iti Estasion ti Nayoro. Adda idi ti Estasion ti Chitō iti pagbaetan ti Estasion ti Nisshin ken ti Estasion ti Hokusei.
* Nangruna a LInia ti Sōya : Fūren – Higashi-Fūren – Nayoro – Nisshin – Hokusei – Chiebun – Chihoku

### Kalsada
Naisilpo ti Nayoro iti Nailian a Rota 40 a mangisilpo iti Wakkanai ken iti akin-abagatan a Hokkaido ken ti pay Hokkaidō Expressway a mangisilpo iti isla a kapitolio ti Sapporo. Labsan iti laud ti Nayoro iti Nayoro Bypass (Rota 40)nga agserserbi kadagiti dua nga interchange.

## Klima
Addaan iti Nayoro iti nabasa ken naniebe a nabara a kalgaw a nadam-eg a kontinental a klima (Pannakaidasig ti klima ti Köppen *Dfb*). Ti klima ket agtalinaay kadagiti nabara ken sagpaminsan a napudot a kalgaw nga addaan iti nalamiis unay a panaglalam-ek babaen iti pagaladan a Hapon, kenmanayonan pay iti nakaro nga epekto iti baybay a panagniebe.

## Dagiti kabsat a siudad

### Internasional
* Lindsay, Ontario, Kanada
* Dolinsk, Russia.

### Iti kaunegan ti Hapon
* Fujishima, Yamagata
* Suginami-ku, Tokyo

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Opisial a website
Shibetsu, Hokkaido

Ti  ket ti maysa a siudad a mabirukan iti Subprepektura ti Kamikawa, Hokkaido, Hapon.

Manipud idi Marso 31, 2018, ti siudad ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 19,235 ken ti densidad ti populasion iti 17 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 1119.29&nbsp;km².

Idi Septiembre 1, 2005, naitipon ti Ili ti Asahi iti Shibetsu.

## Pakasaritaan
*1902: Napundar ti Purok ti Shibetsu.
*1915: Nagbalin nga ili ti Purok ti Shibetsu.
*1954: Naitipon ti Ili ti Shibetsu, Purok ti Kamishibetsu, Purok ti Tayoro, ken Purok ti Onneppu tapno mangbukel iti Siudad ti Shibetsu.
*2005: Naitipon ti Ili ti Asahi iti Siudad ti Shibetsu.

## Heograpia
Mabirukan ti Shibetsu iti amianan ti Asahikawa ken amianan-amianan a laud ti Sapporo. Daytoy ket mabirukan babaen ti Karayan Shibetsu iti amianan ket iti tanapna.
Ti nagan ket nagtaud manipud iti balikas nga Ainu para iti "nalatak a karayan".

## Pagluganan

### Perokaril
* Nangruna a Linia ti Sōya: Shibetsu – Shimo-Shibetsu – Tayoro – Mizuho

### Kalsada
Maserrekan ti Shibetsu babaen ti Hokkaidō Expressway. Nalukatan ti Shibetsu-Kenbuchi Interchange idi Oktubre 4, 2003, a mangsilpo iti expressway iti Rota 40. Saan pay a naplano ti paglabsan.

## Edukasion

### dagiti High school
*Hokkaido Shibetsu Shoun High School
*Hokkaido Shibetsu Higashi High School

## Kabsat a siudad ken pannakigayyem

### Kabsat a siudad
*  Goulburn, New South Wales, Australia

### Pannakigayyem a siudad
*  Miyoshi, Prepektura ti Aichi

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
* Opisial a website
Luek Sebakor

Ti **Luek Sebakor** (), ket ti maysa a luek iti laud ti Peninsula ti Bomberai iti akin-amianan a Probinsia ti Papua.

Mabirukan dagiti isla ti Karas ken Semai iti daytoy a luek.

Ti immuna a rehistro iti pannakakita babaen dagiti Europeano ti Luek Sebakor ken ti isla Karas ket babaen ti ekspedision ti Espaniol nga indauluan babaen ni Luís Vaez de Torres idi 30 Oktubre 1606. Ti Luek Sebakor ket naimapa babaen dagiti Espaniol a kas *Bahía Bermeja* (*Luek Lumabbasit* iti Espaniol).

## Dagiti nagibasaran
Luek Cenderawasih

Ti **Luek Cenderawasih** (, ti kayatna sawen : *Luek ti Billit ti Paraiso*), ammo pay akas *Teluk Sarera* (Luek Sarera), dati a **Luek Geelvink** () ket ti maysa a dakkel a luek iti akin-amianan a Probinsia ti Papua ken Laud a Papua, Baro a Guinea, Indonesia.

## Heograpia
Ti *Luek Cenderawasih* ket ti maysa adakkel aluek iti amianan a laud ti probinsia ti Indonesia Papua ken iti daya ti probinsia ti Laud a Papua, iti pagbaetan ti Peninsula ti Ulo ti Billit ken iti sabangan ti Karayan Mamberamo.

Ti luek ket dakdakkel ngem 300 a kilometro iti kalawa.  Ti igid ti baybay manipud iti Manokwari, iti amianan a laud ti luek, aginggana iti Rawis ti d'Urville iti sabangan ti Mamberamo ket dakdakkel ngen 700 a kilometro iti kaatiddog.  Iti abagatan, ti peninsula ti Wandammen agpaamianan iti luek.  Dagiti nangruna a lugar iti igid ti aplaya ket ti Manokwari, Ransiki, Wasior ken Nabire.

Agatian iti Luek ti Karayan Wamma, Karayan Tabai, Karayan Warenai, ken Karayan Wapoga.

## Pakasaritaan

Ti nagan nga Olandes iti luek ket manipud iti barko a *De Geelvink* nga inlayag iti luek babaen ni Jacob Weyland idi 1705. Ti Olandes a barkoket nanaganna manipud iti pamilia a Geelvinck.

## Nailian a parke iti baybay

Ti Nailian a Parke ti Teluk Cenderawasih ket mabirukan iti Teluk Cenderawasih.
Adda dagiti adu a raw-ang ti korales a mabirukan iti Luek Cenderawasih.  Adda dagiti parte ti lugar a nairangarang a nasalakbniban a reserba ti baybay kadagiti 1.5 a riwriw nga ektaria, ti kadakkelan a masna aparke iti Abagatana daya nga Asia.
Ti akinlaud a parte ti luek ket nairangarang a nailian a parke ti baybay idi 2002.

## Is-isla
Dagiti isla mabirukan iti luek ket mairaman ti Biak, ti Is-isla Padaido, Supiori ken Numfor (Numfoor), ti purpuro a dati nga ammo a kas Is-isla Schouten.  Iti ad-adayo nga abagatan iti luek ket ti 140 a kilometro iti kaatiddog nga isla ti Japen (Yapen).  Dagiti basbassit nga isla iti luek ket ti Num ( Pulau Num ), Rumberpon , Waar (wenno Meoswaar), Roon ken Kurudu.
Mabirukan ti Is-isla Mapia iti amianan, ken abagatan ti Palau.

### Probinsia ti Laud a Papua
* Purpuro ti Is-isla Auri (*Kepulauan Auri*)
* Meos Waar
* Rumberpon
* Isla Roon
* Meos Angra

### Probinsia ti Papua
* Is-isla Biak (amo pay a kas Is-isla Schouten):
** Biak
** Is-isla Padaido (*Kepulauan Padaido*)
** Numfor
** Supiori
* Is-isla Yapens
** Yapen
** Mios Num
** Kaipuri
** Is-isla Ambai (*Kepulauan Ambai*)
** Is-isla Kuran (*Kepulauan Kuran*)
* Purpuro ti Is-isla Moor (*Kepulauan Moor*)

## Kitaen pay
* Dagiti luek ti Indonesia

## Dagiti nagibasaran
Baybay Natuna

Ti **Baybay Natuna** () ket ti maysa a dakkel nga ababaw a babay a mabirukan iti likmut ti Is-isla Natuna a gumay-at iti abagatan ti Purpuro Lingga ken Tambelan iti probinsia ti Is-isla Riau, iti ad-adayo nga abagatan ti Is-isla Bangka Belitung, Indonesia. Kaaduan iti baybay ket mabirukan iti kaunegan ti danum a teritorio ti Indonesia, ken no maipapan iti heolohia daytoy ket parte ti Samang Sunda. Daytoy a baybay ket beddenganna ti Baybay Abagatan Tsina iti amianan ken amianan a daya, ti Lingsat Karimata iti abagatan a daya, ken ti Lingsat ti Singapur iti laud.

Iti dati, daytoy a parte ti baybay ket naikeddeng a kas parte ti Baybay Abagatan a Tsina. Nupay kasta, idi 1986 ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko (IHO) ket opsila a binigbigna ti Baybay Natuna, a gumay-at iti abagatan manipud iti Is-isla ti Natuna ken Anambas aginggana iti Is-isla Belitung.

## Sakup
Dagiti kawar ti is-isla Anambas ken Natuna ket nagpartuat iti arko a mangikapet iti akin-abagatan a daya nga ungto iti peninsula ti Malayo aginggana iti akinlaud nga ungto ti Borneo. Daytoy ket agpartuat itiakin-amianan a pagbeddengan ti Baybay Natuna. Bayat nga iti abagatan, ti abagatan a daya nga aplaya ti Sumatra, ti Is-isla Lingga,Is-isla Bangka ken Belitung ket mangpartuat iti akin-abagatan a pagbeddengan ken ti sabanganna iti Lingsat Karimata ken Baybay Java.

## Heograpia
Kas met iti Baybay Abagatan a Tsina, ti Baybay Natuna ket pingir a parte ti Pasipiko.
Aglaon ti Baybay Natuna kadagiti nadumaduma a purpuro a mairaman dagiti sumaganad:
* Is-isla Natuna iti Rehensia ti Natuna
* Purpuro ti Kalatakan a Natuna iti Rehensia ti Natuna
* Purpuro ti Abagatan a Natuna iti Rehensia ti Natuna
* Purpuro Anambas iti Rehensia ti Is-isla Anambas
* Purpuro Lingga iti Rehensia ti Lingga
* Purpuro Tambelan iti Rehensia ti Bintan
* Purpuro Riau

Amin dagitoy a purpuro ket inadministro iti kaunegan ti probinsia ti Is-isla Riau.

## Amianan a Baybay Natuna

Idi Hulio 2017, baniliwan ti nagan ti Indonesia dagiti akin-amianan a sakup iti bukodna a sona ti eksklusibo nga ekonomiko iti Baybay Abagatan a Tsina a kas ti "Baybay Amianan a Natuna", a mabirukan iti amianan ti Is-isla Natuna ti Indonesia, a mangbeddeng iti akin-abagatan  a sona ti ekslusibo nga ekonomiko ti Bietnam. Mabirukan ti Amianan a Baybay Natuna iti pagbaetan ti Is-isla Natuna ken Rawis Cà Mau iti akin-abagatan nga ungto ti  Delta ti Mekong iti Bietnam.

## Dagiti nagibasaran