open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Simone Signoret

Ni **Simone Signoret** (; 25 Marso 192130 Septiembre 1985) ket maysa idi nga aktres iti sinema ti Pranses ken masansan a makunkuna a kas maysa kadagiti kalaingan nga artista ti pelikula ti Pransia. Isu ti immuna a Pranses a nangabak iti Gunguna ti Akademia, para iti papelna iti *[[Room at the Top (pelikula ti 1959)|Room at the Top]]* (1959). 

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* DeMaio, Patricia A. "Garden Of Dreams: The Life of Simone Signoret," 2014
* Monush, Barry (ed). *The Encyclopedia of Hollywood Film Actors From the Silent Era to 1965*. New York: Applause Books, 2003. .
* Signoret, Simone. *Nostalgia Isn't What It Used To Be*. London: Weidenfeld and Nicolson, 1978. .

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
Jane Wyman

Ni **Jane Wyman** (naiyanak a kas ni **Sarah Jane Mayfield**; Enero 5, 1917 – Septiembre 10, 2007) ket maysa idi a kumakanta, sumasala, aktres ti pelikula ken telebision ken pilantropo, a ti pagsapulanna ket nagpaut kadagiti pito a dekada.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website ni Jane Wyman 
* 
*
Patricia Neal

Ni **Patricia Neal** (Enero 20, 1926 – Agosto 8, 2010) ket maysa idi nga Amerikana nga aktres iti entablado ken pelikula. Isu ket kaaduan nga ammo para kadagiti papel na iti pelikula a pinanguna ni Helen Benson iti balo a babai ti Gubat ti Sangalubongan II iti *[[The Day the Earth Stood Still]]* (1951), kas ni Emily Eustace Failenson iti *[[Breakfast at Tiffany's (pelikula)|Breakfast at Tiffany's]]* (1961), ken kas ni Alma Brown iti *[[Hud (pelikula ti 1963)|Hud]]* (1963), ken nangabakanna daytoy iti Kalaingan nga Aktres. Inladawanna ni Olivia Walton iti pelikula ti telebision idi 1971 iti *[[The Homecoming: A Christmas Story]],* iti papel nga inladawan iti kadawyan a serye babaen ni Michael Learned.                                                      .

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*
*
Julie Andrews

Ni **Dama Julia Elizabeth** "**Julie**" **Andrews**, DBE (nakayanakan a nagan **Wells**; ) ket maysa nga Ingles nga aktres ti entablado ken pelikula, kumakanta, mannurat, direktor ti teatro, ken sumasala. 

Ni Andrews kas ubing nga aktres ken kumakanta ket nagparang iti West End idi 1948, ken immuna a nagparang iti Broadway iti *[[The Boy Friend (musikal)|The Boy Friend]]* (1954). Idi 1957, isu ket nagparang iti telebision iti titulo a papel ti musikal iti *[[Cinderella (musikal)|Cinderella]]*, a nabuya dagiti sumurok a 100 a riwriw a tattao.  Dimmayeg isuna kadagiti musikal a kas ti *[[My Fair Lady]]* (1957) ken *[[Camelot (musikal)|Camelot]]* (1960). 

Immuna a nagparang ni Andrews iti pelikula iti *[[Mary Poppins (pelikula)|Mary Poppins]]* (1964) iti panangiladawanna iti titulo a papel, ken nangabak iti Kalaingan nga Aktres. Isu ket nagbida iti *[[The Sound of Music (pelikula)|The Sound of Music]]* (1965), ken inpapelna ni Maria, ken nangabak iti Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti Kalaingan nga Aktres iti Musikal. 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Julie Christie

Ni **Julie Frances Christie** (naiyanak idi 14 Abril 1941) ket Briton nga aktres. Simbolo ti popular a kultura iti panawen ti "swinging London" kadagiti tawen ti 1960, isu ket nangabak iti Gunguna ti Akademia, Nabalitokan a Globo, BAFTA, ken Gunguna ti Screen Actors Guild, ken idi 1997 isu ket nakaawat iti BAFTA Fellowship.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
* 
*
Barbra Streisand

Ni **Barbara Joan "Barbra" Streisand** (; ) ket maysa nga Amerikana a kumakanta, mannurat ti kanta, aktres, ken agpatpataud iti pelikula. Iti las-ud ti pagsaulanna a nagpaut iti innem a dekada, isu ket nagbalin a maysa a simbolo kadagiti nadumaduma a kita ti paglinglingayan, nangabak kadagiti adu a gunguna, ken nakagun-od iti pannakabigbig a kas Ina dagiti Amin a Kontemmporario a Diva ti Pop wenno Reina dagiti Diva.  Isu ket nabigbiganen kadagiti dua Gunguna ti Akademia, sangapulo a Gunguna ti Grammy a mairaman ti Gunguna ti Grammy Lifetime Achievement ken ti Gunguna ti Leyenda ti Grammy, lima a Gunguna ti Emmy a mairaman ti maysa a Daytime Emmy, Espesial a Gunguna ti Tony, maysa a gunguna ti American Film Institute, ti premio Kennedy Center Honors, uppat a Gunguna ti Peabody, Presidensial a Medalia ti Wayawaya ken siam  a Gunguna ti Nabalitokan a Globo. Isu ket maysa kadagiti bassit a grupo dagiti manglinglingay a napammadayawan iti gunguna ti Emmy, Grammy, Oscar, ken Tony Award, ken maysa kadagiti dua laeng nga artista a nangabak pay ti Peabody.

## Dagiti nagibasaran

## Ady pay a mabasbasa

*
*
*Gabler, Neal. (2016). *Barbra Streisand: Redefining Beauty, Femininity, and Power*, Yale University Press 
*
*
*
*

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* BarbraNews.com
* Barbra-Archives.com 
* 
* 
* 
* 
*
Maggie Smith

Ni **Dama Margaret Natalie Smith**,   ket maysa nga Ingles nga aktres. Isu ket addaan iti adu ken nagdumaduma a pagsapulan iti entablado, pelikula ken telebision a nagpaut kadagiti innem a pulo a dekada. Nagparang ni Smith kadagiti sumurok a 50 a pelikula ken maysa kadagiti kaaduan nga ammo nga aktres iti Britania. Naidutok idi isuna a kas Komander ti Urnos ti Imperio ti Britania (CBE) idi 1970. Naidutok idi a kas Dama a Komander ti Urnos ti Imperio ti Britania (DBE) idi 1990 para kadagiti serbisio iti panangiladawan dagiti arte, ken Kammeng ti Urnos dagiti Kadua ti Pammadayaw (CH) iidi 2014  para kadagiti serbisio iti drama.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
* 
*
Judy Holliday

Ni **Judy Holliday** (Hunio 21, 1921 – Hunio 7, 1965) ket maysa idi nga Amerikana nga aktres, komidiante, ken kumakanta.

Inrugina ti pagsapulanna a kas parte ti panagarte iti nightclub sakbay a nagtrabaho kadagiti drama ken musikal ti Broadway. Ti panagballigina iti prodiksion ti entablado idi 1946 iti *[[Born Yesterday]]* a kas ni "Billie Dawn" ket isu ti nakaituronganna iti pannagiladawan iti bersion ti pelikula idi 1950 a nangabakanna iti Kalaingan nga Aktres ken ti Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti Kalaingan nga Aktres - Pelikula ti Musikal wenno Komedia.  

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
*
Anne Bancroft

Ni Anna Maria Louisa Italiano[1] (Setyembre 17, 1931 – Hunyo 6, 2005), ammo iti propesyon na kas ni Anne Bancroft, ket maysa idi nga Amerikana nga aktres a nalaing iti eskuela ti panag-arte a metodiko a nagadal babaen ni Lee Strasberg. Narespeto isuna gapu ti kalaing na a panagarte ken kina adu nga pakiusaran, Ni Bancroft ket mabigbigan para iti obrana iti pelikula, teatro ken telebision. Isu ket nangabak ti Gunguna ti Akademia, tallo a Gunguna ti BAFTA, dua a Gunguna ti Nabalitokan a Globo, dua a Gunguna ti Tony ken dua a Gunguna ti Emmy, ken dagiti dadduma pay a pammadayaw ken.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
* 
* 
*
Glenda Jackson

Ni **Glenda May Jackson**, CBE  ket Briton nga aktres ken politiko. Isu ket immuna a nagbalin a Kameng ti Parlamento (MP) idi 1992, ken inrepresentadona ti Hampstead ken Kilburn aginggana idi 2015.

Kas propesional nga aktres manipud kadagiti naladaw a tawen ti 1950, kameng idi dagiti uppat a tawen iti Royal Shakespeare Company manipud idi 1964, ken naisangayan a mainaig iti obra ni direktor Peter Brook. Iitlas-ud iti pagsapulanna iti pelikula, isu ket nangabak iti dua a Gunguna ti Akademia para iti Kalaingan nga Aktres: para iti *[[Women in Love (pelikula)|Women in Love]]* (1969) ken *[[A Touch of Class (pelikula)|A Touch of Class]]* (1973). 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* }
Faye Dunaway

Ni **Dorothy Faye Dunaway**  ket maysa nga Amerikana nga aktres. Isu ket nangabak iti Gunguna ti Akademia, tallo a Nabalitokan a Globo, maysa a BAFTA, maysa a Emmy, ken isu ti kaunaan a nakaawat iti Gunguna ti Leopard Club a mangpadayaw kadagiti propesional ti pelikula a dagiti obrada ket nakaibati iti marka iti kolektibo nga imahinasion. Idi 2011, inaramid isuna ti gobierno ti Pransia a kas maysa nga Opisial ti Urnos dagiti Arte ken dagiti Letra.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*
*
Diane Keaton

Ni **Diane Hall** , kaaduan nga ammo babaen iti naganna iti entablado a kas ni **Diane Keaton**, ket maysa nga Amerikana nga aktres ti pelikula, direktor, produser ken mannurat ti senario. Inrugina ti pagsapullanna iti entablado ken nangirugi iti pelikula idi 1970. Ti immuna idi a nangruna a papelna iti pelikula ket kas ni Kay Adams-Corleone iti *[[The Godfather]]* (1972), ngem dagiti pelikula  a nangsukog ti nasapa a pagsapullanna ket kenni direkor ken kaduana a nagbida ni Woody Allen, rinugian iti *[[Play It Again, Sam (pelikula)|Play It Again, Sam]]* idi 1972. Dagiti dua a simmaruno a pelikulana kenni Allen, ti *[[Sleeper (pelikula ti 1973)|Sleeper]]* (1973) ken ti *[[Love and Death]]* (1975), ket nangitakder kaniana nga aktres ti komedia, ti *[[Annie Hall]]* (1977) ket isu ti nangabakanna iti Kalaingan nga Aktres.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* Lax, Eric. *Woody Allen: A Biography* (Paperback). . Da Capo Press; Updated edition (Disiembre 2000).

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
* 
*
Sally Field

Ni **Sally Margaret Field**  ket maysa nga Amerikana nga aktres iti pelikula ken telebision ken direktor. Inrugi ni Field iti pagsapulla iti telebision, nagbida kadagiti sitcom ti *[[Gidget (serye ti telebision)|Gidget]]* (1965–66) ken iti *[[The Flying Nun]]* (1967–70). Immuna isuna a napan iti pelikula iti *[[Smokey and the Bandit]]* (1977) ken kalpasanna ti *[[Norma Rae]]* (1979), ken isu daytoy ti nangabakanna ti Kalaingan nga Aktres. Kanungpalanna a nakaawat kadagiti noninasion ti Gunguna iti Nabalitokan a Globo para kadagiti panangiladawanna iti *[[Absence of Malice]]* (1981) ken iti *[[Kiss Me Goodbye (pelikula)|Kiss Me Goodbye]]* (1982), sakbay a nangabak iti maikadua nga Oscar para iti Kalaingan nga Aktres para iti *[[Places in the Heart]]* (1984). Nakaawat ni Field kadagiti nominasion para iti Gunguna ti Nabalitokan a Globo para Kalaingan nga Aktres para iti *[[Murphy's Romance]]* (1985) ken *[[Steel Magnolias]]* (1989).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*
Ellen Burstyn

Ni **Ellen Burstyn** (nakayanakan a nagan **Edna Rae Gillooly**; ) ket maysa nga Amerikana nga aktres. Ti pagsapulanna ket nangrugi iti teatro idi las-ud dagiti naladaw a tawen ti 1950, ken dagiti nadumaduma a pelikula ken dagiti serye ti telebision kadagiti simmaruno a dekada.

Ti panangiladawan ni Burstyn iti drama idi 1971 iti *[[The Last Picture Show]]* ket isuna ti nakaalaanna iti nonimasion ti Kalaingan nga Aktres, kalpasanna napan isu manipud iti pangsuporta kadagiti bida a papel iti pelikula ken entablado. Nakaawat ni Burstyn ti makadua a nominasionna iti Gunguna ti Akademia para iti bida a panangiladawanna iti *[[The Exorcist (pelikula)|The Exorcist]]* (1973), ken nangabak iti Kalaingan nga Aktres iti simmaruno a tawen para iti obrana iti *[[Alice Doesn't Live Here Anymore]]* ni Martin Scorsese.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* Burstyn, Ellen (2006). *Lessons in Becoming Myself*. Riverhead Books (New York City, New York). .

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
* 
*
Louise Fletcher

Ni **Estelle Louise Fletcher**  ket maysa a nangabak iti Gunguna ti Akademia nga Amerikana nga aktres iti pelikula ken telebision. Isu ket immuna a nagparang iti serye ti telebision iti *[[Maverick (serye ti telebision)|Maverick]]* idi 1959 sakbay a nagarte iti *[[Thieves Like Us (pelikula)|Thieves Like Us]]* (1974) ni Robert Altman. Ti simmaruno a tawen, nakagun-od ni Fletcher iti sangalubongan a pannakabigbig para iti panangiladawanna a kas ni Nurse Ratched iti pelikula ti 1975 iti *[[One Flew Over the Cuckoo's Nest (pelikula)|One Flew over the Cuckoo's Nest]]* ken nangabakanna daytoy iti Kalaingan nga Aktres, Gunguna ti BAFTA para iti Kalaingan nga Aktres iti Pangyuna a Papel ken Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti Kalaingan nga Aktres. Isu ket nagbalin laeng nga iti maikatlo nga aktres a nangabak iti Gunguna ti Akademia, Gunguna ti BAFTA ken Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti kaikaisuna a panangiladawan, kalpasan ni Audrey Hepburn ken Liza Minnelli. Dagiti nadayeg a papelna iti pelikula ket mairaman ti *[[Exorcist II: The Heretic]]* (1977), *[[Brainstorm (pelikula ti 1983)|Brainstorm]]* (1983), *[[Firestarter (pelikula)|Firestarter]]* (1984), *[[Flowers in the Attic (pelikula ti 1987)|Flowers in the Attic]]* (1987), *[[2 Days in the Valley]]* (1996), ken *[[Cruel Intentions]]* (1999).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
Geraldine Page

Ni **Geraldine Sue Page** (Nobiembre 22, 1924 – Hunio 13, 1987) ket maysa idi nga Amerikana nga aktres ti pelikula, telebision ken entablado. Isu ket namin-walo a nominado iti Gunguna ti Akademia, nainominado isuna idi para iti *[[Hondo (pelikula)|Hondo]]* (1953), *[[Summer and Smoke (pelikula)|Summer and Smoke]]* (1961), *[[Sweet Bird of Youth (pelikula)|Sweet Bird of Youth]]* (1962), *[[You're a Big Boy Now]]* (1966), *[[Pete 'n' Tillie]]* (1972), *[[Interiors]]* (1978) ken ti *[[The Pope of Greenwich Village]]* (1984), sakbay a nangabak iti Kalaingan nga Aktres para iti pannagiladawanna a kas ni Carrie Watts iti *[[The Trip to Bountiful]]* (1985). 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
*
Marlee Matlin

Ni **Marlee Beth Matlin**  ket maysa nga Amerikana nga aktres. Isu ket  nangabak iti Kalaingan nga Aktres para iti *[[Children of a Lesser God]]* (1986), ken isu laeng ti maymaysa a tuleng a nangabak iti dayta a gunguna. Ti obrana iti pelikula ken telebision ket nagresultaan iti gunguna iti Nabalitokan a Globo, ken adda pay dagiti dua a maipatinayon a nominasion, ken dagiti uppat a nominasion ti Emmy. Isu ket tuleng manipud idi agtawen iti 18 a bulan, isu ket prominente pay a miembro ti National Association of the Deaf. Ti napauten a nangipatpatarus kaniana ket ni Jack Jason.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a wenbsite ni Marlee Matlin
* 
* 
* 
*
Cher

Ni **Cher** (; naiyanak a kas ni **Cherilyn Sarkisian**; ) ket maysa nga Amerikana a kumakanata ken aktres. Makunkuna a ti Diosa ti Pop, isu ket naibagbaga a mangiladawan iti autonomia iti babai iti kaaduan iti lalaki nga industria. Isu ket ammo para iti naisangayan a contralto a boses ti panagkanata ken ti panagtrabtabahona kadagiti nadumaduma a kita ti panglinglingayan, ken ti pay pangampon kadagiti nadumaduma nga estilo ken itsura kadagiti las-ud ti agpaut iti lima a dekada a pagsapulan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
* 
*
Jodie Foster

Ni **Alicia Christian** "**Jodie**" **Foster**  ket maysa nga Amerikana nga aktres, direktor ken produser a nagobra kadagiti pelikula ken iti telebision. Isu ket masansan a madakdakamat a kas maysa kadagiti kalaingan nga aktres iti henerasionna. Inrugi ni Foster ti pagsapulanna idi agtawen iti tallo a kas modelo nga ubing idi 1965, ken kalpasan ti dua a tawen, napan nagarte kadagiti serye ti telebision, iti sitcom ti *[[Mayberry R.F.D.]]* ti immuna nga inaramidna. Kadagiti naladaw a tawen ti 1960 ken dagiti nasapa a tawen ti 1970, isu ket nagtrabaho kadagiti nadumaduma a serye ti primetime telebision ken nagbida kadagiti pelikula ti ubbing. Ti kaaduan a nakaammuan kenni Foster ket iti *[[Taxi Driver]]* (1976) ni Martin Scorsese, a nagpapel iti datoy  a kas  agtutubo a pampam; ti papelna iti daytoy ket nakaawatanna ti nominasion para iti Gunguna ti Akademia. 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Jodie Foster iti AllMovie
* Jodie Foster iti Box Office Mojo
* 
* 
*
Jessica Tandy

Ni **Jessica Tandy** (naiyanak a kas ni **Jessie Alice Tandy**; Hunio 7, 1909 – Septiembre 11, 1994) ket maysa idi nga Ingles-Amerikana nga aktres ti entablado ken pelikula, ti 67 a tawen a pagsapulanna ket napaspasamak idiay Estados Unidos. Isu ket nagparang kadagiti sumurok a 100 a produksion ti entablado ken addaan idi kadagiti ad-adu ngem 60 a papel iti pelikula ken telebision.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*
Sissy Spacek

Ni **Mary Elizabeth "Sissy" Spacek** (; ) ket maysa nga Amerikana nga aktres ken kumakanta. Inrugina ti pagsapulanna kadagiti nasapa a tawen ti 1970 ken immuna a nakaala iti pannakabigbig babaen ti papelna iti pelikula ti *[[Badlands (pelikula)|Badlands]]* (1973). Ti papel a nangmarka ti pagsapulanna ket immay idi 1976 idi inladawanna ti titulo a karakter iti Carrie White iti butbuteng a pelikula iti *[[Carrie (pelikula ti 1976)|Carrie]]* ni Brian De Palma a naibatay iti immuna a nobela babaen ni Stephen King ken nakagun-odanna iti nominasion iti Oscar. Isu ket nangabak iti Kalaingan nga Aktres para iti panangiladawanna kenni Loretta Lynn iti pelikula idi 1980 iti *[[Coal Miner's Daughter (film)|Coal Miner's Daughter]],* ken nakaawat pay ti nominasion iti Grammy para iti kantana iti "Coal Miner's Daughter" manipud iti tugtog ti pelikula. Nakaawat pay isuna kadagiti nominasion ti Oscar para kadagiti papelna iti *[[Missing (pelikula)|Missing]]* (1982), *[[The River (pelikula ti 1984)|The River]]* (1984) ken ti *[[Crimes of the Heart (pelikula)|Crimes of the Heart]]* (1986). Ti *Coal Miner's Daughter* ken *Crimes of the Heart* ket nangabakanna pay ti Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti Kalaingan nga Aktres iti Musikal wenno Komedia.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* Crowe, Cameron. "From a Nymphet to Weirdo". *The Montreal Gazette*. Nobiembre 19, 1979.

## Dagiti akinruar a silpo

*
Shirley MacLaine

Ni **Shirley MacLean Beaty** , ammo iti propesion na nga  ni **Shirley MacLaine**, ket maysa nga Amerikana nga aktres ti pelikula, telebision ket teatro, kumakanata, sumasala, aktibista ken mannurat.  Nangabaken ni MacLaine iti maysa a Gunguna ti Akademia, lima a Gunguna ti Nabalitokan a Globo, mairaman ti Gunguna ti Cecil B. DeMille, ken maysa a Gunguna ti Emmy ken dua a Gunguna ti BAFTA.                                                                        .                                                                                  .

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*Erens, Patricia (1978) *The Films of Shirley MacLaine*. South Brunswick: A. S. Barnes 

## Dagiti akinruar a silpo

* , opsiial a website
* 
*
Kathy Bates

Ni **Kathleen Doyle** "**Kathy**" **Bates**  ket maysa nga Amerikana nga aktres ken direktor. Kalpasan ti panagparangna kadagiti nadumaduma a bassit a papel iti pelikula ken telebision kadagiti tawen ti 1970 ken dagiti tawen ti 1980, nagbalin a popular ni Bates iti panangiladawann ti *[[Misery (pelikula)|Misery]]* (1990) ken isu daytoy ti nangabakanna iti Kalaingan nga Aktres; isu ket nakaawat pay iti Nabalitokan a Globo. Impasarunona daytoy dagiti nangruna a papel iti *[[Fried Green Tomatoes (pelikula)|Fried Green Tomatoes]]* (1991) ken ti *[[Dolores Claiborne (pelikula)|Dolores Claiborne]]* (1995), sakbay a nangiladawan a kas ni Molly Brown iti *[[Titanic (pelikula ti 1997)|Titanic]]* (1997).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
* 
* 
*
Holly Hunter

Ni **Holly Hunter**  ket maysa nga Amerikana nga aktres ken produser. Para iti panangiladawanna a kas ni Ada McGrath iti pelikula idi 1993 iti *[[The Piano]]*, isunna ket nangabak iti Kalaingan nga Aktres, Gunguna ti BAFTA para iti Kalaingan nga Akters iti Pangyuna a Papel, Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti Kalaingan nga Aktres – Drama ti Pelikula, ken ti Gunguna ti Kalaingan nga Aktres ti Cannes. Isu ket nainominado pay para iti Gunguna iti Akademia para iti Kalaingan nga Aktres para iti *[[Broadcast News (pelikula)|Broadcast News]]* (1987), ken ti Gunguna ti Akademia para iti Kalaing a Pangsuporta nga Aktres para iti *[[The Firm (pelikula ti 1993)|The Firm]]* (1993) ken ti *[[Thirteen (pelikula ti 2003)|Thirteen]]* (2003).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
*
Jessica Lange

Ni **Jessica Phyllis Lange** (; ) ket maysa nga Amerikana nga aktres a nakaawat iti sangalubongan a pannakabigbig para iti obrana iti pelikula, teatro, ken telebision. Isu ket nakaawat kadagiti nadumaduma a gunguna, mairaman dagiti dua a Gunguna ti Akademia, maysa a Gunguna ti Tony, tallo a Gunguna ti Emmy, lima a Gunguna ti Nabalitokan a Globo, maysa a Gunguna ti Screen Actors Guild, ken tallo a Gunguna ti Dorian; idi 1998, inlista ti *[[Entertainment Weekly]]* ni Lange a kas maysa kadagiti 25 a Kalaingan nga Aktres kadagiti tawen ti 90.  Idi 2016, nagbalin ni Lange ti maika-dua pulo ket dua a espiano a nakaawat iti Tallo a Balangat iti Panagarte. 

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
*
Liza Minnelli

Ni **Liza May Minnelli** (; ) ket maysa nga Amerikana a kumakanta ken aktres. Ti pagsapulan da ket nagpaut kadagiti innem a dekada, isu ket nakaabot iti nasalaysayan a kasasaad kadagiti nadumaduma a kita ti paglinglingayan ken isuna ket maysa kadagiti bassit a grupo dagiti manglinglingay a napammadayaw iti gunguna ti Emmy, Grammy, Oscar, ken Tony.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
*
Emma Thompson

Ni **Emma Thompson**  ket Briton nga aktres, komidiante ken mannurat. Idi 1992, nangabak ni Thompson kadagiti nadumaduma a gunguna ti panagarte, mairaman ti maysa a Gunguna ti Akademia ken maysa a gunguna ti BAFTA para iti Kalaingan nga Aktres, para iti obrana iti paset ti panawen a drama ti *[[Howards End (pelikula)|Howards End]]*. Idi 1993, isu ket nakaawat kadagiti dua a nominasion para kadagiti papelna iti *[[The Remains of the Day (pelikula)|The Remains of the Day]]*, ken ti *[[In the Name of the Father (pelikula)|In the Name of the Father]]*. 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
*
Helen Hunt

Ni **Helen Elizabeth Hunt**  ket maysa nga Amerikana nga aktres, direktor ti pelikula, ken mannurat ti senario. Isu ket nagbida iti sitcom ti *[[Mad About You]]* para kadagiti pito a tawen, ken nangipapel kenni Carol Connelly iti romatiko a pelikula ti komedia idi 1997 iti *[[As Good as It Gets]]* ken isu daytoy ti nangabakanna iti Kalaingan nga Aktres. Dagiti dadduma pay a nangruna a pelikulana ket mairaman ti *[[Twister (pelikula ti 1996)|Twister]]* (1996), *[[Cast Away]]* (2000), *[[What Women Want]]* (2000), *[[Pay It Forward (pelikula)|Pay It Forward]]* (2000), ken ti *[[The Sessions (pelikula)|The Sessions]]* (2012), ken ti naudi a naibaga ket ti nakaawatanna ti maikadua a nominasionna iti Gunguna ti Akademia. Immuna a nangiturong iti pelikula idi 2007 iti *[[Then She Found Me]]* (2007). Nangabak pay ni Hunt iti uppat a Gunguna ti Emmy, uppat a Gunguna ti Nabalitokan a Globo, ken dua a Gunguna ti Screen Actors Guild.

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
*
Hilary Swank

Ni **Hilary Ann Swank**  ket maysa nga Amerikana nga aktres ken produser. Isu ket nangabak iti dua a Gunguna ti Akademia para iti Kalaingan nga Aktres ken nakaawat iti bituen idiay Hollywood Walk of Fame idi 2007.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
*
Julia Roberts

Ni **Julia Fiona Roberts**  ket maysa nga Amerikana nga aktres ken produser. Isu ket nagbalin nga artista iti Hollywood kalpasan iti panagbidana iti romatiko a komedia iti *[[Pretty Woman]]* (1990), a nakalako iti $464 a riwriw iti sangalubongan. Isu ket nangabak iti tallo a Gunguna ti Nabalitokan a Globo (manipud kadagiti walo a nominasion), ken nainominadon para kadagiti uppat a Gunguna ti Akademia para iti panagarte na iti pelikula, ken nangabak iti Kalaingan nga Aktres para iti panangiladawanna iti *[[Erin Brockovich (pelikula)|Erin Brockovich]]* (2000).

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* Mark Bego. *Julia Roberts: America's Sweetheart* (New York: AMI Books, 2003). .
* Paul Donnelley. *Julia Roberts Confidential: The Unauthorised Biography* (Londres: Virgin, 2003). .
* James Spada. *Julia: Her Life* (New York: St Martin's Press, 2004). 
* Frank Sanello. *Julia Roberts: Pretty Superstar* (Edinburgh: Mainstream 2010). .

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
* 
*
Halle Berry

Ni **Halle Maria Berry** (naiyanak a kas ni **Maria Halle Berry**; ) ket maysa nga Amerikana nga aktres, produser ti pelikular, ken dati a modelo ti moda. Isu ket nangabak iti Kalaingan nga Akters iidi 2002 para iti panangiladawanna iti romatiko a drama iti *[[Monster's Ball]]* (2001), ken nangaramid kaniana daytoy iti kaikaisuna a nangisit a tao a nangabak iti Gunguna ti Akademia para iti Kalaingan nga Aktres manipud idi 2016.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* Banting, Erinn. *Halle Berry*, Weigl Publishers, 2005&nbsp;– 
* Gogerly, Liz. *Halle Berry*, Raintree, 2005&nbsp;– 
* Naden, Corinne J. *Halle Berry*, Sagebrush Education Resources, 2001&nbsp;– 
* O'Brien, Daniel. *Halle Berry*, Reynolds & Hearn, 2003&nbsp;– 
* Sanello, Frank. *Halle Berry: A Stormy Life*, Virgin Books, 2003; 
* Schuman, Michael A. *Halle Berry: Beauty Is Not Just Physical*, Enslow, 2006; 

## Dagiti akinruar a silpo

* 
*
*
*
* 
* 
* 
*
Frances McDormand

Ni **Frances Louise McDormand**  ket maysa nga Amerikana nga aktres. Isu ket asawanan ni Joel Coen ti direktor ken mannurat manipud idi 1984 ken nagbidan kadagiti nadumaduma a pelikula dagiti agkabsat a Coen, mairaman ti *[[Blood Simple]]* (1984), *[[Raising Arizona]]* (1987), *[[Fargo (pelikula)|Fargo]]* (1996), *[[The Man Who Wasn't There (pelikula ti 2001)|The Man Who Wasn't There]]* (2001) ken ti *[[Burn After Reading]]* (2008). Ni McDormand ket maysa kadagiti saan unay nga adu a mangiladladawan a nakagun-od iti Tallo a Balangat iti Panagarte. Idi 1997, isu ket nangabak iti Kalaingan nga Aktres para iti *Fargo*.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*
Susan Sarandon

Ni **Susan Abigail Sarandon** (; nakayanakan a nagan iti **Tomalin**; ) ket maysa nga Amerikana nga aktres. Isuna ket nangabak iti Gunguna ti Akademia ken Gunguna ti BAFTA ken ammo pay para iti sosial ken polikal nga aktibismona para kadagiti nadumaduma a liberal a gapu. 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*
*
Nicole Kidman

Ni **Nicole Mary Kidman**, AC  ket maysa nga Australiana nga aktres ken produser ti pelikula. Dagiti papel a nagpadayeg kenni Kidman dagiti pelikula idi 1989 iti *[[Dead Calm (pelikula)|Dead Calm]]* ken dagiti serye ti telebision iti *[[Bangkok Hilton]]*. Isu ket nagparparang kadagiti nadumaduma a pelikula kadagiti nasapa a tawen ti 1990, ken nagabalin a nabigbigan iti sanglubongan para kadagiti panangiladawanna iti pelikula ti *[[Days of Thunder]]* (1990), ti *[[Far and Away]]* (1992), ken ti *[[Batman Forever]]* (1995). Dagiti dadduma pay a nagballigi a pelikula ket simmaruno kadagiti  naladaw a tawen ti 1990. Ti panangiladawanna iti musikal iti *[[Moulin Rouge!]]* (2001) ket isu ti nakagun-odanan iti maikadua a Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti Kalaingan nga Aktres – Musikal ti Pelikula wenno Komedia ken ti immuna a nominasionna para iti Kalaingan nga Aktres. Ti panangiladawan ni Kidman a kas ni Virginia Woolf iti drama a pelikula ti *[[The Hours (pelikula)|The Hours]]* (2002) ket nakaawat iti nasayaat a pannakabigbig ken nakagun-odanna iti Kalaingan nga Aktres, ti Gunguna ti BAFTA para iti Kalaingan nga Aktres iti Pangyuna a Papel, ti Gunguna ti Nabalitokan a Globo para iti Kalaingan nga Aktres – Drama ti Pelikula ken ti Gunguna ti Piesta ti Pelikula ti Berlin para iti Kalaingan nga Aktres iti Internasional a Piesta ti Pelikula ti Berlin.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
* 
* 
*
Charlize Theron

Ni **Charlize Theron** (  ; ; ) ket ti maysa a nangabak iti Oscar nga taga-Abagatan nga Aprika ken Amerikana nga aktres. Isu ket nagbida kadagiti nadumaduma a pelikula ti Hollywood, kas ti *[[The Devil's Advocate (pelikula ti 1997)|The Devil's Advocate]]* (1997), *[[Mighty Joe Young (pelikula ti 1998)|Mighty Joe Young]]* (1998), *[[The Cider House Rules (pelikula)|The Cider House Rules]]* (1999), *[[The Italian Job (pelikula ti 2003)|The Italian Job]]* (2003),  *[[Hancock (pelikula)|Hancock]]* (2008), *[[A Million Ways to Die in the West ]]* (2014) ken ti *[[Mad Max: Fury Road]]* (2015).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
*
Reese Witherspoon

Ni **Laura Jeanne Reese Witherspoon** (; ) ket maysa nga Amerikana nga aktres ken produser. Naiyanak isuna idiay Louisiana ken dimakkel idiay Tennessee, inrugi ni Witherspoon iti pagsapulanna a kas maysa nga ubing nga aktres, ken inrugina iti propesionna iti pelikula iti *[[The Man in the Moon]]* (1991), ken nakainominaduanna daytoy iti Gunguna ti Ubing nga Artista.               .

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
*
Marion Cotillard

Ni **Marion Cotillard** (; ) ket Pranses nga aktres, mannurat ti kanta, enbironmentalista ken ngiwat para iti Greenpeace. Isu ket nakagun-od iti pannakabigbig iti sangalubongan ken dagiti gunguna para kadagiti panangiladawanna kadagiti pelikula a kas ti  *[[A Very Long Engagement]]* (2004), *[[La Vie en Rose (pelikula)|La Vie en Rose]]* (2007), *[[Nine (pelikula ti 2009)|Nine]]* (2009), *[[Inception]]* (2010), *[[Midnight in Paris]]* (2011), *[[Rust and Bone]]* (2012), *[[The Immigrant (pelikula ti 2013)|The Immigrant]]* (2013), *[[Two Days, One Night]]* (2014) ken ti *[[Macbeth (pelikula ti 2015)|Macbeth]]* (2015).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
*
Kate Winslet

Ni **Kate Elizabeth Winslet**, CBE , ket maysa nga Ingles nga aktres ken kumakanta. Isu ket nagungunaan iti maysa a Gunguna ti Akademia, maysa a Gunguna ti Emmy, uppat a Gunguna ti Nabalitokan a Globo, maysa a Gunguna ti Grammy, ken maysa a Gunguna ti AACTA, ken tallo a Gunguna ti BAFTA. Isu ti kaubingan a tao a nakaawat kadagiti lima a nominasion ti Gunguna ti Akademia iti dagup a pito, ken maysa kadagiti bassit laeng nga aktres a nangabak iti tallo kadagiti uppat a nangruna a gunguna ti panglinglingayan ti Amerika (EGOT). 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
*
Homonhon

Ti **Isla Homonhon** ket ti maysa nga isla idiay probinsia ti Daya a Samar, Filipinas, idiay daya a bangir ti Golpo Leyte. Ti agatiddog iti  nga isla ti  ili ti Guiuan.

Ti Montoconan, ti maysa a bassit nga isla iti amianana a laud bassit ti suli ti Homonhon, ket parte pay ti agarup a 7,500 nga is-isla ti Purpuro ti Filipinas.

## Pakasaritaan
Idi las-ud ti immuna a sirkumnabigasion ti globo, dagiti tallo a nabati a  bapor ni Ferdinand Magellan ket limmabasda iti Marianas, ngem saanda met a simmanglad, urayno awanan isunan iti makan kalapsan ti panaballasiwna iti Taaw Pasipiko. Ngen simmanglad isuna idiay isla ti Homonhon idi Marso 16, 1521, ken nakaala met dagiti kaduana iti makan urayno ti Homonhon ket saan idi a natagtagitao iti dayta a panawen.  Nupay kasta, isu ket naduktalan dagiti bangka ni Raha Culambu ti Limasawa, a nangkuyog kaniana idiay Cebu, idi Abril 7. Isu a ni Raha Calambu ket kadua idi ni Datu ti Cebu.

## Dagiti nagibasaran
Ruy López de Villalobos

Ni **Ruy López de Villalobos** (ca. 1500 – Abril 4, 1546) ket maysa idi nga eksplorador nga Espaniol a naglayag idiay Pasipiko manipud idiay Mehiko tapno mangbangon iti permanente a lugar para iti Espania kadagiti Daya nga India, nga asideg idi iti linia ti Demarkasion a pagbaetan ti Espania ken Portugal segun ti Tulag ti Zaragoza idi 1529. Ni Villalobos ti nangited iti nagan ti Filipinas, kalpasan iti panagtawagna iti *Las Islas Filipinas* a kas pammadayaw kenni Felipe ti Austria, ti Prinsipe ti Asturias iti dayta a panawen, ken isu ti kanungpalan a nagbalin a Felipe II ti Espania. Idi 1542 isu pay ti nakaduktal kadagiti grupo ti isla ti Pasipiko, kaaduan a mabalin daytoy a ti Hawaii, ngem insekreto met idi daytoy nga Espaniol.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*The First Discovery of Australia and New Guinea by Roque Santacruz, Chapter IV
*Pacific Maritime History Mazaua: Magellan's Lost Harbour
Dagiti grupo ti etniko iti Filipinas

Dagiti isla ti Filipinas ket tinagtagitao dagiti nadumaduma a bilang dagiti **etnolingngusitiko a grupos**, ti kaaduan a dagiti bukodda a pagsasao ket Austronesio iti taudan. Adu kadagitoy a grupo ket nagbalinda a Kristiano, a naisangayan dagiti grupo ti ababa nga aplaya, ken nangamponda kadagiti adu nga elemento ti ganganaet a kultura. Dagiti etnolingnguistiko a grupo ket mairaman dagiti Ibatan, Ilokano, Pangasinan, Kapampangan, Tagalog, Bicolano, Bisayano (Masbatenio, Hiligaynon/Ilonggo, Cebuano, Boholano/Bol-anon, Waray ken Surigaonon) Maranao, Subanon ken Zamboanguenio.

Idiay akinlaud a Mindanao ken ti Purpuro Sulu, adda dagiti grupo ti indehenio nga agsansanay iti Islam. Tinawtawagan dagiti Espaniol isuda a kas dagiti Moro manipud kadagiti Moro (urayno awan ti pannakaiyasping wenno pannakaikapet iti kultura kaniada malaksid iti relihion). Idiay Kalugnakan ti Agusan ken ti banbantay ti Mindanao, adda dagiti grupo ti etniko a kolektibo nga ammo a kas ti Lumad. Saan met a kas dagiti Moro, dagitoy a tattao ket saanda nga agsansanay iti Islam, ken mangitalinaayda kadagiti animistiko a pammati ken dagiti tradision ngem adda met dagiti nagbalin a Kristiano.

Dagiti Negrito ket dagiti sakbay ti Austronesio a tattao a nagataud manipud iti nangruna a daga ti Asia ken isuda idi dagiti maysa a kasapaan a tattao a nagitagtagitao iti Filipinas. Ti immuna nga ammo ket dagiti rurog ti tattao ti Tao a Callao. Ti populasion ti Negrito ket nakarkulo idi 2004 iti agarup a 31,000. Dagiti grupo ti tribuda ket mairaman ti Ati, ken ti Aeta. Dagiti waya ti biagda ket kaaduan a nawaya manipud kadagiti impluensia ti Laud ken Islam. Inadf-adal isuda dagiti eskolar tapno maawatanda ti sakbay ti Espaniol a kultura.

Kaaduan dagiti Filipino ket Malayo-Polinisio, ti nangruna a grupo iti kaunegan ti pamilia ti pagsasao ti Austronesio. Dagiti dadduma pay a grupo ti etniko ket mangporma ti minoradad a populasion ti Filipinas. Mairaman kadagitoy dagiti Hapon, Insik a Han, Indiano, Amerikano, Espaniol, Europeano, ken dagiti dadduma a grupo ti etniko manipud kadaiti sabali a pagilian. Dagiti naglalaok iti puli a tattao ket ammo kas mestiso.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Philippines – Ethnic groups , thecorpusjuris.com, retrieved on 2008-04-06 (See Article XV, Section 3(3))
*Who are the Kagayanens? , Indigenous People Movement
Negrito

Ti **Negrito** ket dagiti nadumaduma a grupo ti etniko a mangtagtagitao kadagiti naisalunima a parte ti Abagatan a daya nga Asia. Ti agdama a populasionda ket mairaman dagiti tattao nga Andamanes ti Is-isla Andaman, dagiti tattao a Semang ti Malaysia, dagiti Mani ti Tailandia, ken ti Aeta wenno Agta, Ati, ken dagiti pay 30 a dadduma a tattao iti Filipinas.

Dagiti tattao a Negrito ket mangipakitada ti maiyasping iti kapigsa iti bagi kadagiti Negrillo (Aprikano a Pigmeo), ngem henetikoda nga as-asideg kadagit dadduma a populasion ti Abagatan a daya nga Asia. Mabalinda a nagtaud manipud iti taga-ugma a Australoide-Melanesiano nga agtataeng iti Abagatan a daya nga Asia, wenno mangirepresenta ti maysa a nasapa a panagsina manipud kadagiti migrante ti akin-abagatan nga aplaya manipud iti Aprika.

## Dagiti nagibasaran

*

## Adu pay a mabasbasa
* Evans, Ivor Hugh Norman. *The Negritos of Malaya*. Cambridge [Eng.]: University Press, 1937.
* Garvan, John M., and Hermann Hochegger. *The Negritos of the Philippines*. Wiener Beitrage zur Kulturgeschichte und Linguistik, Bd. 14. Horn: F. Berger, 1964.
* Hurst Gallery. *Art of the Negritos*. Cambridge, Mass: Hurst Gallery, 1987.
* Khadizan bin Abdullah, and Abdul Razak Yaacob. *Pasir Lenggi, a Bateq Negrito Resettlement Area in Ulu Kelantan*. Pulau Pinang: Social Anthropology Section, School of Comparative Social Sciences, Universití Sains Malaysia, 1974.
* Mirante, Edith (2014) "The Wind in the Bamboo: Journeys in Search of Asia's 'Negrito' Indigenous Peoples" Bangkok, Orchid Press.
* Schebesta, P., & Schütze, F. (1970). *The Negritos of Asia*. Human relations area files, 1-2. New Haven, Conn: Human Relations Area Files.
* Armando Marques Guedes (1996). *Egalitarian Rituals. Rites of the Atta hunter-gatherers of Kalinga-Apayao, Philippines*, Social and Human Sciences Faculty, Universidade Nova de Lisboa.
* Zell, Reg. *About the Negritos - A Bibliography*.  edition blurb, 2011.
* Zell, Reg. *Negritos of the Philippines -The People of the Bamboo - Age - A Socio-Ecological Model*.  edition blurb, 2011.
* Zell, Reg. John M. Garvan - *An Investigation - On the Negritos of Tayabas*.  edition blurb, 2011.

## Dagiti akinruar a silpo
*Filipiniana.net: "Negritos in the Philippines"  
*Andaman.org: The Negrito of Thailand 
*Historycooperative.org: Africans and Asians: Historiography and the Long View of Global Interaction
* The Southeast Asian Negrito
Listaan dagiti pagilian ti Asia babaen ti populasion

Daytoy ket ti **listaan dagiti pagilian ti [[Asia]] ken agkamkammatalek a terteritorio babaen ti populasion**, a naurnos babaen dagiti normalisado a proyeksion ti demograpia idi tengnga ti tawen ti 2015.

## Tabla

## Kitaen pay
*Listaan dagiti pagilian babaen ti populasion

## Dagiti nagibasaran
Diaspora

Ti **diaspora** (manipud iti Griego ti διασπορά, "agwarwara, pannakaiwarwaras") ket ti pannakaiwarwara ti populasion a ti nagtaudanna ket iti kaunegan ti basbassit a lugar ti heograpia. Ti diaspora ket mabalin pay a mangibaga ti panaggungunay ti populasion manipud iti kasisigud a pagtaenganna. Ti diaspora ket nagbalinen a mangibaga ti naisangayan a historikal nga adu a pannakaiwarwaras iti maysa a inboluntario a kasasaade, a kas ti pannakapapanaw dagiti Hudio idiay Judea, ti  panagtalaw dagiti Griego kalpasan ti pannakatnag ti Konstantinopla, ti Aprikano a Trans-Atlantiko a panagtagilako ti aadipen, ti akin-abagatan nga Insik wenno dagiti Hindu ti Abagatan nga Asia idi las-ud ti panagtagilako ti kuli, dagiti Irlandes idi las-ud ken kalpasan ti IBisin ti Irlanda, ti pannakapapanaw dagiti Palestina iti maika-20 a siglo ken ti eksilo ken deportasion dagiti Circassiano.

Iti kinaudi, dagiti eskolar ket insaluminnada dagiti nadumaduma a kita ti diaspora, a naibatay kadagiti gapuanan a kas ti imperialismo, panaglagilako wenno dagiti migrasion panagtrabaho, wenno iti kita ti sosial a pannakaitunos iti kaunegan ti komunidad ti diaspora ken dagiti pannakaikapetna kadagiti daga ti kaputota. Adda met dagiti komunidad ti diaspora a mangitaltalinaay iti napigsa a pannakaikapet iti politika iti pagtaenganda. Dagiti dadduma pay a kita a kadawyan kadagiti adu a diaspora ket dagiti panagisip iti panagsubli, dagiti pannakaikabagian kadagiti sabali a komunidad iti diaspora, ken ti kaawan ti napno a integrasion iti mangsangaili a pagilian.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* Gewecke, Frauke. "Diaspora"  (2012). University Bielefeld – Center for InterAmerican Studies.

## Dagiti akinruar a silpo
Tattao a Malayo

Dagiti **Malayo** (, Jawi: اورڠ ملايو) ket dagiti grupo ti etniko dagiti tattao nga Austronesio a kaaduan a mangtagtagitao ti Peninsula Malayo, akindaya a Sumatra ken ti parte ti aplaya ti Borneo, ken dagiti pay basssit nga isla a mabirukan kadagitoy a lokasion — dagiti lugar a kolektibo nga ammo  a kas ti lubong ti Malayo. Dagitoy a lokasion ita nga aldaw ket parte dagiti moderno a pagilian ti Malaysia, Indonesia, Singapur, Brunei, ken akin-abagatan a Tailandia.

Adda dagiti adu a panagdumaduma iti henetiko, lingnguistiko, kultura, ken sosial kadagiti adu a subgrupo ti Malayo, kangrunaan a gapu dagiti ginasut a tawen ti migrasion ken asimilasion dagiti nadumaduma rehional nga etnisidad ken dagiti tribu iti kaunegan ti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia. Iti pakasaritaan, ti populasion ti Malayo ket kangrunaan a nagtaud manipud kadagiti a nasapsapa a nagsasao iti Malayiko a tribu ti Austronesio ken Austroasiatiko a nagpundar kadagiti nadumaduma a taga-ugma a pagtagilakuan nga es-estado ken pagpagarian, a naipangpangruna ti Brunei, Kedah,  Langkasuka, Gangga Negara, Chi Tu, Nakhon Si Thammarat, Melayu ken Srivijaya

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti silpo ti ruar
Dagiti tattao nga Austronesio

Dagiti **Austronesio**, **Dagiti tattao nga Austronesio** wenno **Dagiti tattao nga agsasao iti Austronesio** ket dagiti nadumaduma a populasion idiay Asia, Oceania ken Aprika nga agsasao iti pamilia ti Austronesio. Dagitoy ket mairaman dagiti aborihenes ti Taiwan; dagiti kaaduan a grupo ti etniko ti Malaysia, Daya a Timor, Filipinas, Indonesia, Brunei, Is-isla ti Cocos (Keeling), Madagascar, Mikronesia, ken Polinesia, ken dagiti pay tattao a Malay ti Singapur, dagiti tattao a Polinesio ti Baro a Selanda ken Hawaii, ken dagiti saan a tattao a Papua ti Melanesia. Mabirukanda pay kadagitiminoridad ti rehion ti Pattani ti Tailandia, dagiti lugar ti Cham idiay Bietnam, Cambodia, ken ti rehion ti Hainan iti Tsina, dagiti parte ti Sri Lanka, akin-abagatan a Myanmar ken dagiti dadduma pay nga isla ti Is-isla Andaman. Dagiti teritorio nga intagtagitao babaen dagiti agsasao iti Austronesio a tattao ket kolektibo nga ammo a kas Austronesia.

## Dagiti nota

## Adu pay a mabasbasa
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* 
* Books, some online, on Austronesian subjects by the Australian National University 
* Encyclopædia Britannica: Austronesian Languages
Pakasaritaan ti Filipinas (900–1521)

Daytoy nga artikulo ket sakupenna ti **pakasaritaan ti Filipinas** manipud iti pannakapartuat ti Sinuratan ti Plata ti Gambang ti Laguna idi 900 aginggana iti isasangpet ni Ferdinand Magellan ti Europeano nga ekspolorador idi 1521, ken mangmarka daytoy ti rugi ti paset ti panawen ti kolonia ti Espania.

Ti Sinuratan ti Plata ti Gambang ti Laguna (LCI) ket ti immuna a naisurat a dokumento a nabirukan iti pagsasao ti Filipinas.  Ti sinuratan ket mangipalawag ti petsa iti pannakapartuatna kas ti tawen ti 900. Sakbay ti pannakaduktalna idi 1989, ti kasapaan a rehistro ti Is-isla ti Filipinas ket maiunos iti isasangpet ni Ferdinand Magellan idi 1521.  Ti pannakaduktal ti LCI thus ket mangipaatiddog ti pakasaritaan ti Filipinas kadagiti napalabas a 600 a tawen. Kalpasan idi 900, ti nasapa a pakasaritaan dagiti teritorio ken dagiti estado ti pagilian sakbay iti agdama a Filipinas ket ammo babaen dagiti arkeolohiko a nabirbiruk ken dagiti rehistro ti pannakaiyammo kadagiti sabali a sibilisasion a kas ti Tsina ti Disnastia ti Song ken ti Imperio ti Brunei.

## Dagiti nagibasaran
Datu

Ti **datu** ket ti titulo dagiti hepe, dagiti naturay a prinsipe, ken dagiti monarkia  kadagiti rehion ti Visayas ken Mindanao iti Filipinas. Mairaman ti Lakan (Luzon), Apo iti Tengnga ken Akin-amianan a Luzon, Sultan  ken Raha, dagita dagiti titulo para iti patneng a kaarian, ken agdama pay laeng a maus-usar ken naipangpangruna idiay Mindanao, Sulu ken Palawan. Depende itiprestihio ti naturay a pamilia ti kaarian, ti titulo ti Datu ket mabalin a maipada kadagiti Naarian a Prinsipe, dagiti Europeano a duke, dagiti markesa ken dagiti konde. Kadagiti dakkel a baranggay, nga addaan iti pannakaiyammo kadagiti sabali a kultura ti Abagatan a daya nga Asia babaen ti panagtagilako, adda met dagiti Datu a nangala iti titulo ti Raha wenno Sultan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Impakto ti Kolonisasion ti Espania iti Filipinas 
*Encyclopædia Britannica – Datu
*Ti opisial a website ti Naarian a Sultanato ti Sulu
Raha

Ti **raha**, manipud iti Sanskrito ti  **') ket titermino para iti [[monarkia]] wenno prinsipe nga agturturay idiay Abagatan ken Abagatan a daya nga Asia. Ti ***[[rana (titulo)|Rana]]*** ket maitunos a kapada, ken ti babai a porma ti  **rani** (sagpaminsan a nailetra iti **ranee**) ket kapada  maipakat iti asawa ti raha wenno rana. Ti [[maharaha]], wenno "nalatak nga ari" ket iti teoria, ti titulo para kadagiti ad-adu a signipikante nga agturturay idiay India, ngem gapu ti pannakapadakkel dagiti titulo kadagiti napalabas a panawen, awan ti nalawag a pagiddiatan dagiti termino.

Ti itutlo ket addaan iti atiddog a pakasaritaan iti [[Pakasaritaan ti India|subkontinente ti India]] ken [[Pakasaritaan ti Abagatan a daya nga Asia|Abagatan a daya nga Asia]], ken napasingkedan manipud iti [[Rigveda]], a ti **' ket dagiti agturturay, kas pagarigan kitaen ti  '''', ti "gubat dagiti sangapulo nga ari".

## Dagiti nagibasaran
* Derrett, J.D.M. "Rajadharma." The Journal of Asian Studies, Vol. 35, No. 4 (Aug., 1976), pp.&nbsp;597–609
* Drekmeier, Charles. *Kingship and Community in Early India.* Stanford: Stanford UP, 1962.
* Kane, Pandurang Vaman. 1968. History of Dharmaśāstra: (ancient and Mediæval Religious and Civil Law In India). [2d ed.] rev. and enl. Poona: Bhandarkar Oriental Research Institute.
* Lariviere, Richard W. 1989. "The Naradasmrti." University of Pennsylvania Studies on South Asia.
Sultan

Ti **sultan** ( **', ) ket ti natakneng a titulo nga addaan kadagiti nadumaduma a kaibuksilan iti pakasaritaan. Iti kasisigud, daytoy ket maysa idi nga Arabiko nga [[abstrakto a pangnagan]] a ti kayatna sawen ket "pigsa", "turay", "panagturay", a naala manipud iti [[pangited-anag a pangnagan]] ti  **', a ti kayatna a sawen ket "turay" wenno "bileg". Iti kalpasanna, daytoy ket nagbalin a naus-usar a kas titulo dagiti naisabgayan  nga agturturay a nagtunton it igangani a napno a kinaturay kadagiti praktikal a termino (kas ti kaawan iti panagkamkammatalek iti ania man a nagatngato nga agturturay), ngem awan ti panagtunton iti amin a kalipato, wenno ti panagibaga iti nabileg a gobernador ti probinsia iti kaunegan ti kalipato.

## Kitaen pay
* Datu
* Raha

## Dagiti nagibasaran

* RoyalArk – kitaen ti tunggal pagilian, kas ti Oman
* WorldStatesmen – kitaen ti tunggal agdam a pagilian

## Dagiti akinruar a silpo
Lakan

Ti **lakan** ken kasisigud a naibagbaga iti ranggo iti sakbay ti Espaniol a nobilidas a Filipino iti isla ti Luzon, a ti kayatna a sawen ket "kangatuan nga agturay."  Naisingsingasing daytoy a daytoy a ranggo ket kapada ti Raha, ken dagiti nadumaduma a grupo ti etniko ket nagus-usarda iti maysa a termino wenno iti sabali, wenno agsisinnublat nga inus-usarda dagiti dua a balikas. Idiay Visayas ken Mindanao, daytoy a ranggo ket "datu". Inus-usar pay idi ti "sultan" kadagiti narangrang-ay ken narikut nga Islamisado a prinsipalidad ti Mindanao.

Ita nga aldaw, ti termino ket manmano pay laeng a maus-usar a ti kayatna sawen ket "natakneng a tao", ngem kaaduanen a naampon kadagiti sabali a panagusar. Iti Ar-arte ti Pannakilaban ti Filipino, mangibaga iti Lakan a kas maysa a kapada iti ranggo ti nangisit a barikes. Ken dagiti pay binglayan ti kapintas iti Filipinas ket kinunkunada dagiti nangabaken a kas "Lakambini", ti babai kapada ti Lakan.  Kadagiti kasta a kaso, dagiti naited nga eskorte dagiti makibingbinglay ket makunkunada a kas Lakan.  Iti pay masansan, ti lalaki a nangabak iti pagpinnintasan ket managanan iti Lakan.

## Panagusar
Ti titulo ti Lakan ket mabalin a sabali a mailetra manipud iti nagan ti tao (kas ti "Lakan Dula"), wenno mabalin nga inayon iti maymaysa a nailetra a balikas (kas ti "Lakandula").

Ti **Raha ken Lakan.** Daytoy ket sagpaminsan a maisupsuppiat a gapu ta dagiti balikas a Raha ken Lakan ket agpada iti kaibuksilanda, dagiti dua ket nasken koma nga agkuyogda a mausar.  isu a, ti popular a reperensia kenni Raha Lakan Dula ket makunkuna a resulta ti panagkamali a ni Lakan Dula ket ti husto a napno a nagan ti historiko nga ari.

## Dagiti prominente a Lakan

Dagiti agus-usar iti titulo ti Lakan kadagiti pakalagipan ti kolonia ti Espania iti pakasaritaan ti Filipinas iti maika-16 ken maika-17 a siglo ket mairaman ni:
*Lakandula, kanungpalan a nanaganan iti Don Carlos Lacandola, ti ari ti Tondo, idi nangrugi ti kolonisasion ti Espania iti Is-isla ti Filipinas.
*Lakatagkan, ti kalatakan a nagturay iti Pagarian ti Namayan.
*Lambusan (Lakan Busan), ti ari iti Mandaue iti panawen ti sakbay ti Espaniol.
*Lakan Usman, ti ari ti bangsa Usman.

## Iti popular a kultura
Ti nagan ti Palasio Malakaniang, ti opisial a pagtaengan ti Presidente ti Repubika ti Filipinas, ket tradisional a naigupit iti insasao a *may lakan diyan*, wenno ti "ayan a pagtaengan ti ari [wenno daulo]".

## Kitaen pay
*Maginoo
*Datu
*Baranggay

## Dagiti nagibasaran