open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jimmy Carter

Ni **James Earl "Jimmy" Carter, Jr.**  ket maysa nga Amerikano a politiko a nagserbi a kas ti maika-39 a Presidente iti Estados Unidos (1977–1981) ket nagunggunaan idi ti 2002 Premio Nobel ti Kappia, ti isi-su laeng a Presidente ti Estados Unidos a nakagun-od ti daytoy a Premio kaplasan idi rimmuar iti opisina. Sakbay a nagbalin a Presidente, ni Carter ket nagserbi a kas maysa nga opisial ti Marina ti Estados Unidos, maysa idi nga agtaltalon iti mani, nagserbi ti dua a termino a kas ti maysa a Senador ti Estado ti Georgia ken maysa a kas ti Gobernador iti Georgia (1971–1975).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Franklin D. Roosevelt

Ni **Franklin Delano Roosevelt** (  wenno  ; Enero 30, 1882&nbsp;– Abril 12, 1945), ken ammo pay babaen kadagiti umuna a letra ti naganna iti **FDR**, ket isu idi ti maika-32 a Presidente iti Estados Unidos (1933–1945) ken maysa a nangruna apigura kadagiti pasamak iti lubong idi panawen ti tenga ti maika-20 a siglo, isu ket nangidaulo ti Estados Unidos idi panawen ti sangalubongan a panagsagsagaba ken dagup a gubat. Ti is-isu laeng nga Amerikano a presidente ti nabutosan iti ad-adu ngem dua a termino, isu ket nangpalaka ti natibker a kumaduaan a nangbalbaliw ti Amerikano a politika para kadagiti sumakbay a dekada. Nga adda ti makapasalto a nadayeg a kanta a "Happy Days Are Here Again" () a kas ti tema ti kampaniana, ni FDR ket inabakna ti agdama a Republikano a ni Herbert Hoover idi Nobiembre 1932, iti kinaunegan ti Nalatak a Panagsagsagaba. A napaalibtak babaen ti bukodna a panagballigi ti paralitiko a panagsaksakit, ti di mapapaay nga optimismo ken aktibismo ni FDR ket nagparawad iti napabaro a nailian a  kararua. Isu ket asideg a nagob-obra kenn iWinston Churchill ken Joseph Stalin iti panangidaulo dagiti Kumaduaan ti panagsuppiat ti Alemania ken Hapon iti Maikadua a Sangalubongan aGubat, ngem isu ket pimmusay idi gangani nasirmataanen ti panagballigi.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
George H. W. Bush

Ni **George Herbert Walker Bush** (Hunio 12, 1924 – Nobiembre 30, 2018) ket maysa nga Amerikano a politiko a nagserbi idi a kas ti maika-41 a Presidente iti Estados Unidos (1989–93). Isu ket dati a nagserbi a kas ti maika-43 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1981–89), maysa a kongregista, maysa nga embahador, maysa a Direktor ti Tengnga a Saririt, ken ti agdama a kalakayan a sibibiag a presidente.

Ni Bush ket naipangay idi idiay Milton, Massachusetts, manipud iti maysa a Senador a ni Prescott Bush kenni Dorothy Walker Bush. Kalpasan ti panakaraut ti Pearl Harbor idi 1941, ni Bush ket intontongkuana panagbasan ti kolehio, ken nagenlista iti Marina ti Estados Unidos idi maika-18 a kasangayanna, ken isu ket nagbalin a ti kaubingan a agpatpatayab idiay Marina iti dayta a panawen. Isu ket nagserbi aginggana ti gibus ti gubat, kalpasan dayto y napan nagadal idiay Unibersidad ti Yale. Nagturpos idi 1948, isu ken ti pamiliana ket immalisda idiay Laud a Texas ken simrek ti lana a negosio, ken nagbalin a milionario babaen ti tawen iti 40.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Aaron Burr

Ni **Aaron Burr, Jr.** (Pebrero 6, 1756 – Septiembre 14, 1836) ket isu idi ti maikatlo a Bise Presidente iti Estados Unidos babaen ni Presidente Thomas Jefferson.

Kalpasan ti panagserbina a kas maysa a opisial ti Kontinental a Buyot iti Rebolusionario a Gubat, ni Burr ket nagbalin a naballigi nga abogado ken politiko. Isu ket namindua a nabutosan iti Asemblea ti Estado ti New York (1784–1785, 1798–1799), ket naidutok idi nga Abogado Heneral ti Estado ti New York (1789–1791), ken napili idi a kas ti Senador ti Estados Unidos (1791–1797) manipud iti estado ti New York, ken nakaabot iti kangato iti pagsapulanna a kas Bise Presidente iti Estados Unidos (1801–1805).

## Dagiti nagibasaran
Rutherford B. Hayes

Ni **Rutherford Birchard Hayes** (Oktubre 4, 1822&nbsp;– Enero 17, 1893) ket isu idi ti Maika-19 a Presidente iti Estados Unidos (1877–1881). A kas presidente, isu ti nangimaton ti panakalpas iti Panagipatakder manen ken ti iseserrek ti Estados Unidos iti Maikadua a Rebolusion ti Industria. NI Hayes ket maysa nga agrepreporma a nangrugi kadagiti ganetget a nangiturong ti reporma a sibil a serbisio ken nagipadas ti, napaay, a panagtunos dagiti panagsina a nangiturong ti Sibil a Gubat ti Amerikano idi nasapsapa a limapulo a tawtawen.

Isu ket naipasngay idiay Delaware, Ohio, ni Hayes ket nagsanay ti linteg idiay Lower Sandusky (tattan a ti Fremont) ken paradawat ti siudad iti Cincinnati manipud idi 1858 aginggana idi 1861. Idi nangrugi ti Sibil a Gubat, ni Hayes ket pinanawanna ti naballigi a karrrer ti politiko tapno sumrek ti Kappon ti Buyot. Isu ket nasugatan ti namin lima a beses, ken nakaro a nasugatan idiay Gubat ti Abagatan a Bantay, isu ket nakagun-od ti dayaw para iti kinatured iti gubatan ken naipangato ti ranggo iti komandante heneral. Kalpasan ti gubat, isu ket nagserbi idiay Kongreso ti Estados Unidos manipud idi 1865 aginggana idi 1867 a kas maysa a Republikano. Ni Hayes ket pimmanaw idiay Kongreso tapno agtaray para iti Gobernador iti Ohio nga isu ket nabutosan ti dua a termino, a nagserbi manipud idi 1867 aginggana idi 1871. Kalpasan ti panakagibus ti maikadua a terminona, isu ket nagituloy ti panagsanayna iti linteg, ngem nagsubli met laeng iti politiko idi 1875 tapno agserbi ti terminona akas gobernador.

Idi 1876, ni Hayes ket nabutosan a kas presidente iti maysa kadagiti nakaro a kasuppiatan ken naisupapak a panagbutos ti Amerikano a pakasaritaan. Urayno isu ket naabak ti nadayeg a butos kenni Samuel J. Tilden ti Demokrata , ni Hayes ket nangabak ti kinapresidente babaen ti kabassitan a paggidiatan kalpasan ti panaggungguna kaniana ti Komision ti Kongreso ti nasuppiatan a duapulo nga elektoral a butos. Ti nagbanagan daytoy ket ti Kompromiso iti 1877, a dagiti Demokrata ket immannurotda ti panakabutos ni  Hayes ket inawatna ti panakalpas ti panagsakop ti milisia iti Abagatan.

Ni Hayes ket namatmati iti meriokratiko a gobierno, agpapada a panakatrato nga awan ti panakairebbeng ti puli, ken ti panagparang-ay babaen ti edukasion. Isu ket nagbilin kadagiti pederal a tropa ti mangpatalna ti Nalatak a Welga ti Perrokarril iti 1877 ken nagbilin kaniada nga agsanod kadagiti Akin-abagatan a kapitolio iti panakalpas ti Panagipatakder manen. Isu ket nangisayangkat ti nalanay a reporma a serbisio sibil a nangpatakder ti pundasion para kadagiti reporma ti panawen ti 1880 ken 1890. Ni Hayes ket nagtaginayon ti karina a saan nga agtaray para iti panagbutos manen. Isu ket nagretiro idiay balayna idiay Ohio ken nagbalin a nangipatakder kadagiti sosial ket edukasional a reporma.
Elbridge Gerry

Ni **Elbridge Thomas Gerry** (; Hulio 17, 1744 – Nobiembre 23, 1814) ket maysa idi nga Amerikano a estadista ken diplomatiko. A kas Demokratiko-Republikano isu ket napili a kas ti maikalima a Bise Presidente iti Estados Unidos (1813–1814), a nagserbi babaen ni James Madison, aginggana idi pimmusay kalpasan ti maysa ket kagudua a tawen iti terminona.  

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Daniel D. Tompkins

Ni **Daniel D. Tompkins** (Hunio 21, 1774 – Hunio 11, 1825) ket isu idi ti maikapat a Gobernador iti New York (1807–1817), ken ti makanem a Bise Presidente iti Estados Unidos (1817–1825).

Isu ket maysa a hurista, isu ket naam-ammuan a kas maysa kadagiti kasayaatan nga emprendedor a gobernador iti Gubat ti  1812. Tapno makatulong a mangurnos ti milisia ti estado, isu ket kankanayos a nagipuon ti bukodna a kuarta idi saan a inaprobaran ti lehislatura dagiti kammasapulan a busbos. Kalpasan ti gubat, isu ket napaay a nagipulang kadagiti dakkel a binulodna, urano dagiti adu a litigasion, a nagited daytoy ti pannakapaay ti salun-atna, ken nagpuonan ti alkoholismo nga umapay ti panagtignayna a kas Bise Presidente.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Anarkismo

Ti **anarkismo** ket sapasap a naipalpalawagan a kas ti politiko a pilosopia nga agtengtengngel ti estado ket saan kakayatan, saan a masapul, ken makadangran, wenno ti sabali a kas ti panaglikud iti turay ken pagsasarunuan nga organisasion iti maysa a panagkukua iti pannakibiang ti tao. Dagiti mangpakpatakder ti anarkismo, nga ammo a kas ti "anarkista", ket mangipatakderda kadagiti awan estadona a kagimongan a naibatay iti saan a mapagsasarunuan dagiti boluntario nga asosasion.

Adda dagiti nadumaduma a tinawtawid ti anarkismo, a saan amin a dagitoy ket eksklusibo. Dagiti anarkista a pagadalan ti panunot ket mabalin a maigiddiatan ti kammasapulan, nga agsupsuporta ti ania man manipud iti patingga a panagmaymaysa aginggana iti kompleto a kolektibismo. Dagiti nadumaduma a kita ti anarkismo ket naikategoria iti sosial ken indibidualista nga anarkismo wenno ti kapadpadana adua a pannakaidasig. Ti anarkismo ket kanayon a naikapanunotan a maysa a radikal a kanigid a payak nga ideolohia, ken adu kadagiti anarkista nga ekonomiko ken anarkista a legado a pilosopia ket mangipakita ti kontra-estatista a panagipatarus iti komunismo, kolektibismo, sindikalismo wenno makibinglay nga ekonomia. Nupay kasta, ti anarkismo ket agnaynayon nga agiramraman ti maysa a indibidualista a kita, egoista a kita, ken nawaya a tiendaan a kita. Adda dagiti indibidualista nga anarkista nga isuda pay ket sosialista wenno komunista Bayat nga adda dagiti anarko-komunista nga isuda ket dagiti indibidualista.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
George Clinton (bise presidente)

Ni **George Clinton** (Hulio 26, 1739 Abril 20, 1812) ket maysa idi nga Amerikano a soldado ken politiko, ken naipanunotan a maysa kadagiti Nangibangon nga Ama iti Estados Unidos.  Isu ti immuna a Gobernador iti New York, ken ti maikapat a Bise Presidente iti Estados Unidos (1805–1812), a nagserbi babaen ni Presidente Thomas Jefferson ken James Madison.  Isu kenni John C. Calhoun ket dagiti laeng dua a tao a nagserbi a kas Bise Presidente babaen kadagiti sabali a Presidente ti E.U.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Richard Mentor Johnson

Ni **Richard Mentor Johnson** (Oktubre 17, 1780 wenno 1781 – Nobiembre 19, 1850) ket isu idi ti maikasiam a Bise Presidente iti Estados Unidos, a naserbi iti administrasion ni Martin Van Buren (1837–1841). Is-isu laeng ti bise presidente a binutusan ti Senado ti Estados Unidos babaen dagiti urnong ti Maikasangapulo ket dua a Panagpasayaat. Ni Johnson ket inrepresentana pay ti Kentucky idiay Kamara dagiti Pannakabagi ti Estados Unidos ken Senado ken nangrugi ken lineppasna ti karrerna ti politiko idiay  Kamara dagiti Pannakabagi ti Kentucky.

## Dagiti akinruar a silpo
John C. Calhoun

Ni **John Caldwell Calhoun** (; Marso 18, 1782Marso 31, 1850) ket maysa idi a mangiyununa a politiko ken politiko a teorista manipud idiay South Carolina idi panawen ti umuna a kagudua ti maika-19 a siglo. Ni Calhoun ket nalaing nga agbitbitla kadagiti amin a banbanag iti panawenna, ngem isu ket kanayon a nangiyallatiw ti puestona. Ni Calhoun ket nangirugi ti politiko a karerna a kas maysa a nasionalista, agpabpabaro, ken nangipakpatakder ti napigsa a nailian a gobierno ken dagiti  panagsalaknib a taripa. Kalpasan idi 1830 isu ket nangyallatiw iti karbengan ti estado, patingnga a gobierno, nulipikasion ken nawaya a komersio. Isu ket nalatak nga ammo iti nakaro a panagdepensana iti panagtagabu a kas maysa a nasayaat a banag, ti saan a pannakatalgedna iti mayoritarismo, ken ti panagiturong ti Abagatan a makisina iti Kappon.

## Dagiti akinruar a silpo
George M. Dallas

Ni **George Mifflin Dallas** (Hulio 10, 1792Disiembre 31, 1864) ket maysa idi a Senador ti E.U. manipud idiay Pennsylvania ken ti Maika-11 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1845–1849), a nagserbi babaen ni James K. Polk.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
William R. King

Ni **William Rufus DeVane King** (Abril 7, 1786 – Abril 18, 1853) ket maysa idi nga Amerikano a politiko ken diplomata.  Isu idi ti maika-13 a Bise Presidente iti Estados Unidos iti agarup nga innem a dominggo idi 1853 sakbay a pimmusay.  Isu ket immuna a nabutosan a kas ti Pannakabagi iti Estados Unidos manipud idiay North Carolina ken maysa a Senador manipud idiay Alabama. Isu ket nagserbi pay a kas ti Ministro idiay Pransia. 

Isu ket maysa a Demokrata, isu ket maysa a Unionista ken dagiti kontemporariona ket maipanunotan nga isu ket maysa a agpakatengnga kadagiti pilaw iti seksionalismo, panagtagabu, ken ti lumaud a panagpalawa a gapuanan ti Sibil a Gubat ti Amerikano. Isu ket timmulong a naburador ti Kompromiso iti 1850. Isu ket ti maymaysa laeng nga ehekutibo nga opisial ti Estados Unidos a nagsapata ti opisina iti ganganaet a daga. Ni King ket pimmusay iti daig kalpasan ti 45 nga aldawna ti opisina. Malaksid kenni John Tyler ken Andrew Johnson—a dagitoy dua ket simmarunoda ti kinapresidente—isuna laeng ti kababaan a nagserbi a Bise Presidente.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
John C. Breckinridge

Ni **John Cabell Breckinridge** (Enenro 16, 1821 – Mayo 17, 1875) ket maysa idi nga Amerikano nga abogado ken politiko. Isu ket nagserbi a kas ti  Pannakabagi ti Estados Unidos ken [Senador ti Estados Unidos] manipud idiay [Kentucky ken isu idi ti maika-14 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1857–1861), iti daytoy a petsa isu ti kaubingan a bise presidente iti pakasaritaan ti Estados Unidos, nga isu ke tnabutosan idi agtawen iti 35 ken nangrugi idi agtawen iti 36.

## Dagiti akinruar a silpo
Hannibal Hamlin

Ni **Hannibal Hamlin** (Agosto 27, 1809Hulio 4, 1891) ket isu idi ti Maika-15 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1861-1865), a nagserbi babaen ni Presidente Abraham Lincoln idi panawen ti Sibil a Gubat ti Amerikano.  Isu idi ti immuna a Bise Presidente manipud iti Partido Republikano.

Sakbay a nabutosan idi 1860, ni Hamlin ket nagserbi iti Senado ti Estados Unidos, iti Kamara ti Pannakabagi, ken, ti nabiit, a kas ti maika-26 a Gobernador iti Maine.

## Dagiti akinruar a silpo
Schuyler Colfax

Ni **Schuyler Colfax, Jr.** (; Marso 23, 1823 – Enero 13, 1885) ket isu idi ti Pannakabagi ti Estados Unidos manipud idiay Indiana (1855–1869), Tagabitla ti Kamara dagiti Pannakabagi (1863–1869), ken ti maika-17 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1869–1873). Iti tatta nga aldaw, isu ket maysa laeng kadagiti dua nga Amerikano (ni John Nance Garner ti maysa pay iti maika-20 a siglo) a nagserbi a Tagabitla ti Kamara ken bise presidente.

Ni President Ulysses S. Grant kenni Colfax, ken 46 ken 45 nga nagtawen idi panawen ti panagrugida, nga isuda ti kaubingan a ti presidente kapponan agingngana idi nagrugi ni Bill Clinton ken Al Gore idi 1993.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Henry Wilson

Ni **Henry Wilson** (16 Pebrero181222 Nobiembre 1875) ket isu idi ti maika-18 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1873–1875) ken maysa a Senador manipud idiay Massachusetts (1855–1873).  Sakbay ken kalpasan ti Sibil a Gubat ti Amerikano, isu ti nangiyuna a Republikano, ken maysa a napigsa a simmuppiat iti panagtagabu. Isu ket nangiruknoy kadagiti enerhiana iti pannakadadael ti "Panagtagabu a Bileg" - ti timpuyog dagiti agtagtagikua ti tagabu ken dagiti kumaduanda a politiko a nakitkita dagiti kontra-tagabu nga Amerikano a nagturturay ti pagilian.

Isu ket naikapanunotan a maysa a "Radikal a Republikano". Kalpasan ti Sibil a Gubat, isu ket nagsuporta ti radikal a programa para iti Panangipatakder manen. Idi 1872, isu ket nabutosan a Bise Presidente a kas kadua a timmarayan ni Presidente Ulysses S. Grant, ken nagserbi manipud idi 4 Marso 1873 aginggana idi pimmusay idi 22 Nobiembre 1875.

## Dagiti akinruar a silpo
William A. Wheeler

Ni **William Almon Wheeler** (Hunio 30, 1819 &ndash; Hunio 4, 1887) ket maysa idi a Pannakabagi manipud iti New York ken ti maika-19 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1877–1881).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Thomas A. Hendricks

Ni **Thomas Andrews Hendricks** (Septiembre 7, 1819Nobiembre 25, 1885) ket maysa idi nga Amerikano a politiko a nagserbi a kas maysa a Pannakabagi ken maysa a Senador manipud idiay Indiana, ti maika-16 a Gobernador iti Indiana (1873–1877), ken ti maika-21 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1885). Ti immuna a Demokratiko a gobernador a nabutosan idiay Akin-amianan nga Estados Unidos kalpasan ti Sibil a Gubat ti Amerikano, ken nagsalsalabnik ti Demokratiko a puesto idiay Senado ido panawen ti gubat, ni Hendricks ket napardas a dimakkel ti kadayegna kadagiti nailian apartido. Kalpasan ti dua a napaay a panagpadasna ti panagabakk ti opisina ti gobernador, ti terminona ket namarkaan babaen ti Derraaw iti 1873, a daytoy ket nangsagepsep kadagiti kaaduan nga enerhiana. Isu ket sinuppiaten ti babaen ti napigsa a kaaduan dagiti Republikano idiay Sapasap nga Asemblia ti Indiana, ken saan a nakatignay kadagiti aniaman a naisangsangayan a lehislasion. Ni Hendricks ket isu idi ti napaay a kanditato para iti Bise Presidente ti Demokratiko nga etiketa ni Samuel Tilden iti kontrobersial a panagbutos ti presidente idi 1876. Urayno ti napaay a salunatna, isu ket nangawat ti nominasion ti partidona tapno agtaray para iti Bise presidente ti panagbutos idi 1884 a kas ti kumadduaan a tumarayan ni Grover Cleveland, ken nagserbi iti dayta nga opisina aginggana ti ipupusayna kalpasan ti walo a bulan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Levi P. Morton

Ni **Levi Parsons Morton** (Mayo 16, 1824 – Mayo 16, 1920) ket maysa idi a Pannakabagi manipud iti New York ken ti maika-22 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1889–1893). Kalpasan daytoy ket nagserbi pay a maika-31 a Gobernador iti New York.

## Dagiti akinruar a silpo
Adlai Stevenson I

Ni **Adlai Ewing Stevenson I** (Oktubre 23, 1835 – Hunio 14, 1914) ket isu idi ti Kongresista manipud idiay Illinois. Isu ket nadutokan a Katakunaynay a Administrador ti koreo Heneral ti Estados Unidos idi panawen ti immuna nga administrasion ni Grover Cleveland (1885–1889), idi iisu ket nagikkat kadagiti adu nga agob-obra ti koreo a Republikano ken sinukatanna idia kadagiti Taga-abagatan a Demokrata. Daytoy ti nakagun-odanna kadagiti gimmura iti tinengtengngel ti Republikano a Kongreso, ngem nakaaramid kaniana a paborito a kaduana a timmarayan ni Grover Cleveland idi 1892, ken isu ti nagbalin a maika-23 a Bise Presidente iti Estados Unidos.

Ii adda ti opisina, isu ket nagsuporta panangiduron ti nawaya a papirak a naisuppiat ti balitok a pagalagadan a lallaki a kas ni Cleveland, ngem isu ket naipammadayawan ti panagiturayna  ti nadayaw, ken saan a kimmadduaan nga ugali.

Idi 1900, isu ket timmaray para iti Bise Presidente kenni William Jennings Bryan. Nupay isu ket napaay,isu ti immuna a dati a presidente a nangabak ti nominasion manen para iti puesto ti sabali a kandidato ti Presidente.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
James S. Sherman

Ni **James Schoolcraft Sherman** (Oktubre 24, 1855 – Oktubre 30, 1912) ket maysa idi a Pannakabagi ti Estados Unidos manipud idiay New York ken ti maika-27 a Bise Presidente iti Estados Unidos, 1909-1912 babaen ni William Howard Taft. Isu ket kameng idi dagiti agkakabagian pamilia ti Baldwin, Hoar, ken Sherman, dagiti prominente nga abogado ken politiko iti New England (saan a kabagian ni Heneral William T. Sherman ken Senador John Sherman).

Urayno saan a nabileg nga administrador, isu ket nagbalin a maysa a masna mangipagulo ti komite, ken ti nasayat a personalidadna nagpalaka kadagiti panag-obrana idiay Kamara, isu nga naamamoan iti amin a kabibiagna a kas 'Sunny Jim'. Isu ti immuna a Bise Presidente naglugan iti eroplano (New York, 1911), ken isu pay ti immuna a nangipalladaw ti seremonial a panagipalladaw ti ay-ayam a beisbol.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Garret Hobart

Ni **Garret Augustus Hobart** (Hunio 3, 1844&nbsp;– Nobiembre 21, 1899) ket isu iditi maiak-24 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1897–1899), a nagserbi babaen ni Presidente William McKinley.  Isu ti maikanem a bise presidente a natay bayat nga adda ti opisina.

Ni Hobart ket naipasnagay idi idiay Long Branch, New Jersey, idiay Aplaya ti Jersey, ken dimmakkel idiay asideg ti Marlboro.  Kalpasan ti panakturposna idiay Kolehio ti Rutgers College, ni Hobart ket nagbasa ti linteg babaen ti taga- Paterson a nalatak nga abogado a ni Socrates Tuttle.  Ni Hobart ket nagadal kenni Tuttle, ken inasawana ti anak a babai ni Tuttle.  Urayno saan unay a nagginian ti korte, ni Hobart ket nagbalin a nabaknang nga abogado ti korporado.

## Dagiti akinruar a silpo
Charles W. Fairbanks

Ni **Charles Warren Fairbanks** (Mayo 11, 1852 &ndash; Hunio 4, 1918) ket maysa nga Amerikano a politiko a nagserbi a kas maysa a Senador manipud idiay Indiana manipud idi 1897 aginggana idi 1905 ken ti maika-26 a Bise Presidente iti Estados Unidos manipud idi 1905 aginggana idi 1909.

Isu ket naipasngay iti maysa kabana ti madera idiay asiden ti Delaware, Ohio, ti kaputotan ni Fairbanks ket masurotan manipud kadagiti Puritano a kimmuykuyon kenni Oliver Cromwell, a ni Jonathan Fayerbankes ti immuna a kemen ti pamilia a nakaabot ti Amerika idi 1632.  TAnak ti maysa nga agar-aramid ti kariton, idi ubing ni Fairbanks nakitkitana ti balayda a kas paglemmengan dagiti timaltalawa tagabu.  Kalpasan a nagturpos dagiti away a pagadalan ken nagob-obra ti talon, ni Fairbanks ket nagadal idiay Unibersidad ti Ohio Wesleyan, nga idiay ket nagturpos idi 1872.  Bayat nga adda idiay, ni Fairbanks ket kumaduaan idi nga magur-urnos iti warnakan ti eskuela a kaduan ni Cornelia Cole, nga isu ket inasawana kalpasan ti panagturposda iti dayta nga eskuela.

Naipanaganan ti Fairbanks, Alaska kenni Charles W. Fairbanks.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Andrew Garfield

Ni **Andrew Russell Garfield**  ket Amerikano-Ingles nga aktor. Naiyanak idiay Los Angeles, California ken dimmakkel idiay Epsom, Surrey, nairugi ti karer ni Garfield iti teatro ti Nagkaykaysa a Pagarian ken kadagiti produksion ti telebision. 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
Thomas R. Marshall

Ni **Thomas Riley Marshall** (Marso 14, 1854&nbsp;– Hunio 1, 1925) ket maysa idi nga Amerikano  a plolitiko a Demokratiko a nagserbi a kas ti maika-28 a Bise Presidente ti Estados Unidos (1913–1921) babaen ni Presidente Woodrow Wilson. Maysa idi a prominente nga abogado idiay Indiana, isu ket nagbalin nga aktibo ken nadayeg a naamammoan a kameng ti Partido Demokratiko ti Indiana babaen ti panagpungpon ti ballasiw ti estado para kadagiti kandidato ken panag-urnos kadagiti dakkel a gimongan ti partido ken kalpasan daytoy ket timmulong kaniana a nangabak ti panagbutos a kas ti maika-27 a Gobernador iti Indiana. Idi adda ti opisina, isu ket nangidiaya ti maysa a kontrobersial ken progresibo a batay-linteg ti estado ken nagipandag para kadagiti sabsabali a progresibo a panawen a reporma. Ti Republikano a minoridad ket nagusar kadagiti korte ti estado tapno tipdenda ti panagpadas a panagbalbaliw ti batay-linte.

## Dagiti akinruar a silpo
Charles G. Dawes

Ni **Charles Gates Dawes** (Agosto 27, 1865 – Abril 23, 1951) ket maysa idi nga agibanbanko ken politiko nga isu idi ti maika-30 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1925 – 29). Para iti obrana iti Dawes a Plano para kadagiti supapakan ti Umuna a Sangalubongan a Gubat isu ti kimmaddua a nanagabak ti Premio Nobel iti Kappia idi 1925. Ni Dawes ket nagserbi iti Umuna a Sangalubongan a Gubat, isuna idi ti Mangusisa iti Kuarta, ti immuna adirektor iti Opisina iti Busbost, ken, idi kaladawan ti biagna, ti Embahador idiay Nagkaykaysa a Pagarian.

Ni Dawes ket inasawana idi ni Caro Blymyer idi Enero 24, 1889, ken adda uppat nga annakda: Ni Rufus Fearing Dawes, Carolyn Dawes, Dana McCutcheon, ken Virginia Dawes (Waller 1998: 273).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Charles Curtis

Ni **Charles Curtis** (Enero 25, 1860 &ndash; Pebrero 8, 1936) ket maysa idi a Pannakabagi ti Estados Unidos, maysa a nabayag a Senador ti Estados Unidos manipud idiay Kansas ken kalpasan daytoy ket napili a kas ti Daulo ti Kaaduan ti Senado bbaaeb dagiti kumaduaanna a Republikano, ken ti maika-31 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1929&ndash;1933). Isu ti immuna a tao nga adda ti naisangsangayna a naam-ammuan a Patneng nga Amerikano a kaputotan ken ti immuna nga adda ti naisangsangayan a naam-ammuan nga Europeano a kapututan a nakaabot kadagiti dua a kangatuan nga opisina ti ehekutibo a sanga ti gobierno ti Estados Unidos. Ti kaputotan a bangir ti inana ket tallo a  pagkapat a Pantneng nga Amerikano, iti etniko a Kaw, Osage ken Pottawatomie a kapututan. Ni Curtis ket naggigian idi ubing idiay pagtaengan dagiti apongna iti inana a bangir idiay resebasion ti Kaw.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
John Nance Garner

Ni **John Nance Garner IV** (22 Nobiembre 1868 – 7 Nobiembre 1967), ket maysa idi nga Amerikano a politiko a Demokratiko ken maysa nga aboga manipud idiay Texas. Isu ket maysa idi a pannakabagi ti estado manipud idi 1898 aginggana idi 1902, ken Pannakabagi ti E.U. manipud idi 1903 aginggana idi 1933. Isu idi ti maika-44 a Tagabitla ti Kamara idi 1931–1933. Idi 1932, isu ketnabutosan a kas ti maika-32 a Bise Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi manipud idi 1933 aginggan idi 1941.  Isu ket maysa a konserbatibo a Taga-abagatan, ni Garner ket sinuppiatan dagiti panagtugaw a welga dagiti kappon ti agobobra ken ti kurang a panaggastu ti Baro a Tulag. Isu ket nakisina kenni Presidente Franklin D. Roosevelt idi kasapaan ti 1937 gapu ti banag a pabnagpadakkel ti Kangatuan a Korte, ken timmulong ti panakapaay daytoy iti panakaibatayan a daytoy ket agipatengnga unay ti adu a bileg para iti Presidente.  

## Dagiti akinruar a silpo
Henry A. Wallace

Ni **Henry Agard Wallace** (Oktubre 7, 1888&nbsp;– Nobiembre 18, 1965) ket isu idi ti maika-33 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1941–1945), ti Sekretario ti Agrikultura (1933–1940), ken ti Sekretario ti Komersio (1945–1946). Idi  1948 a panagbutos ti presidente, ni Wallace ket isu idi ti nominado ti Partido ti Panagrang-ay.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Alben W. Barkley

Ni **Alben William Barkley** (Nobiembre 24, 1877 &ndash; Abril 30, 1956) ket nagserbi a kas ti maika-35 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1949–1953), baben ni Presidente Harry S. Truman. Isu ket kameng ti Partido Demokratiko, isu ket dati a nagserbi a kas ti Pannakabagi ti E.U. (1913–1927) ken maysa a Senador (1927–1949) manipud idiay Kentucky. Isu ket nagserbi a kas ti Daulo ti Kaaduan ti Senado manipud idi 1937 aginggana idi 1947.

Kanlpasan ti napaay a panagkandidato iti 1952 a panagbutos ti presidente, ni Barkley ket nabutosan manen idi idiay Senado ti E.U. kalpasan ti panangabakna kenni John Sherman Cooper idi 1954. Isu pimmusan kalpasan ti daytoy idi 1956 ti tawen a 78.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Hubert Humphrey

Ni **Hubert Horatio Humphrey, Jr.** (Mayo 27, 1911Enero 13, 1978), ket nagserbi babaen ni Presidente Lyndon B. Johnson a kas ti maika-38 a Bise Presidente iti Estados UNidos.

Ni Humphrey ket namindua a nagserbi a kas ti Senador ti Estados Unidos manipud idiay Minnesota, ken nagserbi a kas ti Demokratiko a Baut ti Kaadua. Isu idi ti nangibangon ti Partido Demokratiko-Agtaltalon-Agob-obra ti Minnesota ken Dagiti Amerikano para iti Demokratiko nga Aksion. Isu pay ket nagserbi a kas ti Mayor ti Minneapolis, Minnesota manipud idi 1945 aginggana idi 1949. Ni Humphrey ket isu idi ti nominado iti Partido Demokratiko idi 1968 a panagbubutos ti presidente ngem inabak ti Republikano a nominado, a ni Richard Nixon.

## Dagiti akinruar a silpo
Spiro Agnew

Ni **Spiro Theodore Agnew** (; Nobiembre 9, 1918Septiembre 17, 1996) ket isu idi ti maika-39 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1969–1973), a nagserbi babaen ni Presidente Richard Nixon, ken ti maika-55 a Gobernador ti Maryland (1967–1969). Isu idi ti immuna a Griego Amerikano a nagtengngel kadagitoy nga opisina.

Idi panawen ti maikalima a tawenna a kas Bise Presidente, idi naladaw a kalgaw iti 1973, ni Agnew ket naamiris baben ti opisina ti Abogado ti Estados Unidos idiay Baltimore, Maryland, iti pabasol nga ekstorsion, panagsuitik ti buis, suksok ken pannakikumplot. Idi Oktubre, isu ket pormala napabasol nga isu ket immawat kadagiti suksok a dumagup ti nasurok a $100,000 bayat nga agtengtengngel ti opisina a kas ti Ehekutibo ti Kondado ti Baltimore, Gobernador iti Maryland, ken Bise Presidente iti Estados Unidos. Idi Oktubre 10, 1973, ni Agnew ket napammalubosan a dimmawat nga saan a sumuppiat ti tungngal maysa a panagpabasol nga isu ket napaay a nangireporta ti $29,500 iti naalana a natgedan idi 1967, iti maysa a kondision nga isu ket agikkat ti opisina iti Bise Presidente.  Isuna ket sinukatan ni Nixon babaen ti panagidutokna ti Daulo ti Minoridad ti Kamara a ni Gerald R. Ford ti opisina ti Bise Presidente.

Ni Agnwe ket ti is-isu laeng nagikkat a Bise Presidente ti pakasaritaan ti Estados Unidos gapu kadagiti krima a panagpabasol. Sangapulo kalpasan ti ipapanawna ti opisina, idi Enero 1983, ni Agnew ket binayadanna ti estado ti Maryland ti agarup a $270,000 a kas ti nagbanagan iti sibil a panagidarum manipud kadagiti suksok a panagpabasol.

## Dagiti akinruar a silpo
Nelson Rockefeller

Ni **Nelson Aldrich Rockefeller** (Hulio 8, 1908Enero 26, 1979) ket mays aidi nga Amerikano a negosiante, pilantropo, agseserbi ti publiko, ken politiko. Isu ket nagserbi a kas ti maika-41 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1974–1977), a nagserbi babaen ni Presidente Gerald Ford, ken ti maika-49 a Gobernador ti New York (1959–1973). Isu pay ket nagserbi kadagiti administrasion ni Franklin Roosevelt, Harry Truman ken Dwight Eisenhower kadagiti nadumaduma a puesto. isu ket kameng ti Pamilia a Rockefeller, isu ket nalatak nga agur-urnong kadagiti arte. 

## Dagiti akinruar a silpo
Walter Mondale

Ni **Walter Frederick** "**Fritz**" **Mondale** (Enero 5, 1928 – Abril 19, 2021) ket maysa nga Amerikano a politiko ti Partido Demokratiko a nagserbi idi a kas ti maika-42 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1977–1981) babaen ni Presidente Jimmy Carter, ken Senador manipud idiay Minnesota (1964–1976). Isu ti kandidato para iti presidente ti Partido Demokratiko iti panagbubutos ti presidente ti Estados Unidos idi 1984.

## Dagiti akinruar a silpo
Dan Quayle

Ni **James Danforth "Dan" Quayle** (; ) ket nagserbi a kas ti maika-44 a Bise Presidente iti Estados Unidos, a nagserbi babaen ni Presidente George H. W. Bush (1989–1993). Isu ket nagserbi a kas ti Pannakabagi ti Estados Unidos ken Senador ti Estados Unidos. manipud iti estado ti Indiana.

Ni Quayle ket naipasngay idiay Indianapolis ngem dimmakkel idiay Arizona. Inasawana ni Marilyn Tucker idi 1972 ken nagun-odna ti J.D. manipud idiay Unibersidad ti Indiana Robert H. McKinney a Pagadalan ti Linteg idi 1974. Isu ket nagsanay ti linteg idiay Huntington, Indiana a kaduana ti asawana sakbay a abutosan idiay Kongreso ti Estados Unidos idi 1976, iti tawen a 29. Idi 1980, ni Quayle ket nabutosan idiay Senado.

Idi 1988, ni Bise Presidente George H. W. Bush ket nainominado para iti panakapresidente bababen ti Partido Republikano ken kiniddawna ti partidona nga inominadoda ni Quayle a kas bise presidente a kaduana a tumaray. Nupay daytoy a panagpilina ket adu dagiti nadismaya, ti Bush/Quayle nga etiketa ket nangabak ti 1988 a panagbutos a sinuppiatanda dagiti Demokrata a ni Michael Dukakis kenLloyd Bentsen. A kas bise presidente, ni Quayle ket napan kadagiti opisial a panagbisita kadagiti 47 a pagilian ken nadutokan a kas ti mangipangulo iti Nailian aKOnsilo ti Limbang. Isu ket nakapatalged ti nominasion manen para iti bise-presidente idi 1992 ngem ti Bush/Quayle nga etiketa ket inabak babaen dagiti Demokrata a ni Bill Clinton ken ti bise presidente a kaduna a timmaray , a ni Al Gore.

Idi 1996, isu ket nangipablaak kadagiti kalaglagpanna a natituloan ti *Natibker nga Agtaktakder* ngem nagmadi a tumaray para iti opisina a publiko iti daytoy a paset ti panawen gapu ta nagsagsagaba babaen ti plebitis. Isu ket nagsukisok ti nominasion ti kinapresidente idi 2000, ngem nagikkat ken nagsuporta kenni George W. Bush. Ni Quayle ken ti asawana ket agdama nga agtaeng idiay Paradise Valley, Arizona.

Maysa kadagiti annakna a lalaki, ni Ben Quayle, ket nabutosan idi idiay Kamara ti Pannakabagi idi 2010.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Al Gore

Ni **Albert Arnold** "**Al**" **Gore, Jr.**  ket nagserbi a kas ti maika-45 a Bise Presidente iti Estados Unidos (1993–2001), babaen ni Presidente Bill Clinton. Isuidi ti nominadopara iti Presidente ken napaay idi 2000 panagbutos ti presidente ti Estados Unidos urayno nangbak ti nadayeg a butos. 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Dick Cheney

Ni **Richard Bruce** "**Dick**" **Cheney**  ket nagserbi a kas ti maika-46 a Bise Presidente iti Estados Unidos (2001–2009), babaen ni Presidente George W. Bush.

Naipasngay idiay Lincoln, Nebraska, ni Cheney ket naipangpangruna idi a dimmakkel idiay Sumner, Nebraska, ken Casper, Wyoming. Inrugina ti pagsapulanna kas maysa nga interno para iti Kongresista a ni William A. Steiger, ken dimteng a nagobra ti pakadalananna idiay White House idi panawen ti administrasion ni Nixon kenni Ford, nga idiay ket nagserbi a kas ti kinaudi a kas ti Pangulo ti Opisina ti White House. Idi 1978, ni Cheney ket nabutosan idi ti Kamara dagiti Pannakabagi ti E.U. manipud idiay Wyoming; isu ket naminlima a nabutosan, ken dimteng a nagbalin a Baut Minoridad a Kamara. Ni Cheney ket napili idi a kas ti Sekretario iti Salaknib idi panawen ti panagpresidente ni George H. W. Bush, a nagtengtengngel ti daytoy a puesto para kadagiti kaaduan a termino ni Bush. Iti daytoy a panawen, ni Cheney ket nangimaton ti 1991 Operasion Desierto a Bagio, ken dagiti nadumaduma pay nga aksion.

Adda ti ruar ti opisina idi panawen ti panagpresidente ni Clinton, ni Cheney ket isu ti mangipagulo ken CEO iti Halliburton a Kompania manipud idi 1995 aginggana idi 2000.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Johann Sebastian Bach

Ni **Johann Sebastian Bach** (28 Hulio 1750) ket maysa idi nga Aleman a kompositor, organista, klabesinista, biolista, ken biolinista ti Barok a Paset ti Panawen. Isu ket nangipabaknang kadagi naipatalgedan nga estilo ti Aleman babaen ti kalaingna iti kontrapunto, harmoniko ken motivic nga organisasion, ken ti panagampon kadagiti kumpas, dagiti porma, ken dagiti linabag manipud iti ballasiw-taaw, a naisangsangayan kadagiti nanipud idiay Italia ken Pransia. Ni Bach ket nagsurat kadagiti adu a musika, a dagitoy ket naipagraeman para kadagiti kauneg ti sariritda, teknikal a bilin, ken artistiko a kapintas. Adu kadagiti obrana ket ammo pay laeng tatta nga aldaw, a kas ti *[[Brandenburg a konsierto]]*, ti Mis iti B menor, ti ''Ti Nasayaat ti Pakinakemna a Klabier'', ken dagiti kantatana, korales, partitas, dagiti regget, ken dagiti obra nga organo.

Ni Bach ketnaipasngay idiay Eisenach, Saxe-Eisenach iti maysa a nalaing ti musika a pamilia; ti amana, a ni Johann Ambrosius Bach ket isu idi ti direktor dagiti musikero ti ili, ken amin dagiti ulitegna ket propesionalda a musikero. Ti amana ket nangisuro kaniana nga agay-ayam ti biolina ken ti klabe, ken ti kabsatna a lalaki, a ni Johann Christoph Bach ket nangisuro kaniana ti klabikordio, ken nangidiaya kaniana kadagiti kaaduan a kontemprario a musika. Ni Bach ket nagkankanta pay, ken isu ket napay idiay Eskuela ni St Michael idiay Lüneburg, gapo ti kalaingna ti boses. Kalpasan idi nagturpos, isu ket nagtengngel kadagiti nadumaduma a puesto ti musika iti ballasiw ti Alemania; isu ket nagserbi a kas ti Kapellmeister (direktor iti musika) ni Leopold, Prinsipe iti Anhalt-Köthen, Kantor iti Thomasschule idiay Leipzig, ken Komposer ti Naarian a Korte ni August III. Ti alun-at ken pannakakitana ket naapday idi 1749, ken pimmusay idi 28 Hulio 1750. Dagiti moderno a historiador ket namatmatida a ti ipupusayna ket gapo ti golpe ken sakit ti bara.

Dagiti abilidad ni Bach a kas maysa nga organista ket nadaydayawan iti amin nga Europa idi panawen ti panagbiagna, uray isuna ket saan a nabigbigan a nalatak a kompositor aginggana ti maysa a pangpaungar ti panagayat kadagiti musikana idi umuna a gudua ti maika-19 a siglo. Isu tattan ket sapasap a naipammategan a kas maysa kadagiti kangrunaan a kompositor iti Barok a paset ti panawen, ken maysa kadagiti kalatakan a kompositor ti amin a panawen.

## Dagiti nagibasaran
Ambrosio

Ni **Aurelius Ambrosius**, wenno **San Ambrosio** (c. 330 &nbsp;– 4 Abril 397), ket maysa idi a obispo iti Milan a nagbalin a maysa kadagiti kaimpluensian nga eklesiastiko a pigura iti maika-4 a siglo. Isu ket maysa kadagiti kasisigud nga uppat a Dagiti doktor ti Simbaan.

## Paammo
Basketbol

Ti **basketbol** ket maysa a sangkakuyogan nga ay-ayam, ti gandat ket ti agipunta ti maysa a bola iti uneg ti maysa a horisontal a naipuesto a labba tapno makapuntos bayat nga agsusurot ti agasmang dagiti alagaden. Kadawyan, dua a sangkakuyogan iti lima nga agy-ayam  ket agay-ayam iti namarkaan a rektanggulo a korte nga adda ti dua nga agsumbangir a labba ti gibus ti korte. Ti basketbol ket maysa kadagiti kadayegan ken kaaduan a mabuybuya nga ay-ayam.

## Dagiti nagibasaran

;Dagiti sapasap a dagiti nagibasaran

* 
* 
* 
* 

## Dagiti mabasa

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Tao

Ti **tao** ket maysa a parsua, a kas ti sebbanganti tao, nga adda dagiti naisangayan a kapasidad tithat wenno dagiti gupit a mangbukel ti kinatao, a pakaiturangan a sabali a maipalplawag babaen dagiti sabali a mannurat kadagiti sabali a disiplina, ken babaen dagiti sabali a kultura kadagiti sabali a panawen ken luglugar.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Programa dagiti Karbengan ti Saan a Sebbangan ti Tao a Tao  (Instituto para kadagiti Etika ken dagiti Rumrummuar a Teknolohia)
Papa Juan XXIII

Ni **Santo Papa Juan XXIII** (), naipasngay a kas ni **Angelo Giuseppe Roncalli** (; 25 Nobiembre 18813 Hunio 1963), ket maysa a Papa manipud idi 28 Oktubre 1958 aginggana ti ipupusayna idi 1963.

Ni Angelo Giuseppe Roncalli ket isu idi ti maikapat kadagiti sangapulo ket uppat nga annak a naipasngay a nagtataeng idiay purok ti Lombardia. Isu ket naordinado a kas padi idi 10 Agosto 1904 ken nagserbi kadagiti nadumaduma a puesto, a mairaman ti papal nuncio idiay Pransia ken delegado idiay Bulgaria, Gresia ken Turkia.  Iti kosistorio idi 12 Enero 1953, ni Papa Pio XII ket inaramidna ni Roncalli a kardinal ken kas ti Kardinal-Padi ti Santa Prisca ken maipatinayon pay a nainaganan pay a kas ti Patriarka ti Benisia.

NI Roncalli ket nabutosan a kas papa idi 28 Oktubre 1958 iti edad ti 76 kalpasan kadagiti 11 a balota. Saan a nanamnama ti pannakabutosna, ken ni Roncalli ket napan idiay Roma nga addaan iti biliete ti tren nga agsubliidiay Benisia. Isu ti immuna a papa nangala ti nagan ti papa iti "Juan" kalpasan ti pannakabutosna kadagiti ad-adu ngem 500 a tawen, ken ti pannakapilina ket nakaikeddengan ti komplikado a saludsod ti opisial a pannakaibilang a pannakaikapet iti naganna a papa gapu ti antipapa iti daytoy a nagan.

Ni Papa Juan XXIII ket nangsurpresa kadagiti nangnamnama kania a kas maysa a mamngimaton a papa babaen ti panagtawag ti historiko a Maikadua a Konseho ti Batikano (1962–65), ti immuna a gimong a nailukat idi 11 Otubre 1962. Isu ket saan a nagbiag a nakakita ti pannakakompletona.  Ni JUan ket pimmusay iti kanser ti tian idi 3 Hunio 1963, uppat ken kagudua a tawen kalpasan ti pannakabutosna ken dua a bulan kalpasan ti pannakakompleto ti kanungpalan ken naindayegan nga ensiklikalna, .

Dagiti naregget a pannakaimatanganna iti panagpapada ket naipakpakita iti naindayegan nga insaona: 'Naaramidtayo amin iti langa ti Dios, isu nga agpapada tayo amin kenni Apo Dios.' Ni Juan XXIII ket nagaramid kadagiti adu a naregget a bitla iti las-ud ti kinapapana, ti maysa ti aldaw a panangirangarangna ti Maikadua  a Konseho ti Batikano iti tengnga ti rabii kadagiti naurnong a tattao idiay Kuadrado ti San Pedro: "Naemma nga Annak, iti panagawidyo, makabiruk kayo kadagiti ubbing: appukuenyo dagiti annakyo ken kunayo ket: Daytoy ti appukuen ti Papa!" 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Papa Pio XII

Ni **Nadaydayaw a Manangiserbi iti Dios Papa Pio XII** (; ), naipasngay a kas ni **Eugenio Marìa Giuseppe Giovanni Pacelli** (2 Marso 1876 – 9 Oktubre 1958), ket nagturay a kas ti Papa, daulo ti Katoliko a Simbaan ken katurayan iti Estado ti Siudad ti Batikano, manipud idi 2 Marso 1939 aginggana idi pimmusay idi 1958.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Critical Online Edition of the Nuncial Reports of Eugenio Pacelli (1917–1929)
Papa Pio XI

Ni **Papa Pio XI** (Latin: *Pio PP. XI*; ; 31 Mayo 1857 – 10 Pebrero 1939), naipasngay a kas ni **Ambrogio Damiano Achille Ratti**, ket  Papa manipud idi 6 Pebrero 1922, ken tinurayanna iti Siudad ti Batikano manipud idi panakapartuatna a kas ti nawaya nga estado idi 11 Pebrero 1929 aginggana idi pimmusay idi 10 Pebrero 1939. Isu ket nangikeddeng kadagiti nadumaduma nga ensiklikal a mairaman ti *[[Quadragesimo Anno]],* a nagipakita  ti kapitalistiko nga agum itiinternasional a busbos, ken sosial a hustisia a panagikeddeng, ken *[[Quas Primas]],* a nagipabangon ti piesta ni Kristo nga Ari. Ti pasasaona a kas ti Papa ket ti, "Kappia ni Kristo idiay Pagarian ni Kristo".

## Dagiti nagibasaran
1875

__NOTOC__

Ti **1875** ket maysa idi a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw a Biernes ti kalendario a Gregoriano.

## Paspasamak

## Naipasngay
### Mayo
* Mayo 9 &ndash; Gregoria de Jesús, nagpundar iti kapitulo ti babbai ti Katipunan (pimmusay 1943)

### Hunio
* Hunio 6 &ndash; Thomas Mann, mannurat nga Aleman, nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1955)

## Pimmusay

* Agosto 4 &ndash; Hans Christian Andersen, Danes a mannurat (naipasngay 1805)

## Dagiti akinruar a silpo
Partido Demokratiko (Estados Unidos)

Ti **Partido Demokratiko** ket maysa kadagiti dua a kangrunaan a kontemporario a politiko a partido idiay Estados Unidos a kaduana ti Partido Republikano. Daytoy a partido ket agsuporta ti sosial a liberal ken progresibo a plataporma, ken ti kongresional a timpuyog ti partido ket buklen dagiti progresibo, liberal, sentrista, ken dagiti libertariano. Daytoy a partido ket adda ti kaatiddogan a rehistro ti agnanayon nga operasion idiay Estados Unidos ken maysa kadagiti kadaanan a politiko a partido iti lubong. Ni Barack Obama ket isu ti maika-15 a Demokrata a nagtengtengngel ti opisina ti Presidente iti Estados Unidos.

Manipud ti maika-112 a Kongreso a kalpasan ti 2010 a panagbutos, ti Partido Demokratiko ket agtengtengngel kadagiti minoridad a tugaw idiay Kamara dagiti Pannakabagi, ti kaaduan a tugaw idiay Senado, ti minoridad ti estado a panakagobernador, ken ti pay minoridad dagiti estado a lehislatura.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao a Hungaro

Ti **Hungaro** ( ) ket maysa a Urales a pagsasao, a paset iti Ugric a grupo,  nga insasao dagiti Hungaro. Isu daytoy ti kaaduan kadagiti mangisasao a saan nga Indo-Europeano a pagsasao idiay Europa, a naibatay kadagiti bilang ti patneng a mangisasao. Ti Hungaro ket isu ti opisial a pagsasao iti Hungaria ken maisasao pay daytoy babaen dagiti komunidad ti Hungaro dagiti pito a kaarubana a pagilian ken babaen dagiti diaspora a komunidad ti sangalubongan. 

Ti Hungaro a nagan para iti pagsasao ket maysa a **magyar** , a sagpaminsan a maus-usar a kas ti Ingles a balikas a mangitudo kadagiti Tattao a Hungaro a kas maysa nga etniko a grupo.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Georgiano

Ti **Georgiano** (, ) ket isu ti patneng  pagsasao dagiti Georgiano ken ti opisial a pagsasao iti Georgia, a pagilian idiay Kaukaso.

Ti Georgiano ket isu ti kangrunaan a pagsasao kadagit iagarup a 4 a riwriw a tattao idiay Georgia, ken dagiti pay 500,000 iti ballasiw taaw. Isu daytoy ti literario a pagsasao para kadagiti amin a subgruppo iti Georgiano nga etniko, a mairaman dagiti makasao kadagiti sabsabali a Kartbeliano (Abagatn a Kaukasiko) a pagsasao: Dagiti Svan, dagiti Mingrelian, ken dagiti Laz. Ti Hudio-Georgiano ket maisasao pay babaen dagiti mainayon a 20,000 idiay Georgia ken 65,000 kadagiti sabsabali pay a lugar (a kangrunaan dagiti 60,000 idiay Israel).

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Tseko

Ti **Tseko** (*čeština* ) ket maysa a Laud nga Eslabo a pagsasao nga adda kadagiti 12 a riwriw a patneng nga agsasao; isu daytoy ti kaaduan a pagsasao idiay Republika a Tseka ken insasao dagiti Tseko iti sangalubongan. Daytoy a pagsasao ket naam-ammuan a kas ti **Bohemio** iti Ingles aginggana idi naladaw a maika-19 a siglo. Ti Tseko ket maipadpada ti ken agsinnaranay a maawatan iti Eslobako ken, ti basbassit, iti Polako ken Sorabo.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Polako

Ti **Polako** (*język polski*, *polszczyzna*) ket maysa a pagsasao ti Lechitic a sugrupo dagiti Laud nga Eslabo a pagsasao, ket maus-usar kadagiti amin a Polonia (a daytoy ket opisial a pagsasao ti pagilian) ken babaen dagiti Polako minoridad kadagiti sabsabali a pagilian. Ti pagalagadan a sinuratan daytoy ket ti Polako nga abesedário, nga adda dagiti sabsabali a nainayon kadagiti letra ti kangrunaan nga Latin nga abesedário.

## Dagiti nagibasaran
Sangalubongan nga Eropuerto ti Cam Ranh

Ti **Sangalubongan nga Eropuerto ti Cam Ranh**  () ket mabirukan idiay Luek ti Cam Ranh idiay Cam Ranh, ti maysa nga ili idiay probinsia ti Khanh Hoa idiay Bietnam. Daytoy ket serserbianna ti siudad ti Nha Trang, a daytoy ket adda ti  a kaadayo manipud iti eropuerto.

## Pakasaritaan
Ti eropuerto ti Cam Ranh ket binangon idi babaen ti Buyot ti Estados Unidos idi las-ud ti Gubat ti Bietnam, ken tinartaripatu babaen ti Aero Puersa ti Estados Unidos para kadagti milisai a pamay-an a kas ti **Pagtayaban aKuartel ti Cam Ranh**.

Idi 1972, daytoy a kuartel a naisubli ti gobierno ti Abagatan a Bietnam. Idi Abril 3, 1975, dagiti puersa ti Amianan a Bietnam ket natiliwda ti Luek ti Cam Ranh Bay ken dagiti amin a nabatbati a pasilidad.
Manipud idi 1979 aginggana idi 2002, daytoy a pasilidad ket inususar ti Sobiet ken ti Aero Puersa ti Rusia gapu ti 25 atawtawen nga awan rentana a tulagan.

Idi Mayo 19, 2004, kalpasan ti adu a panagpabpabaro, ti eropuerto ket nakaawat ti immuna a komersio a panagtayab manipud idiay Hanoi. Daytoy tattan ket agtengtengngel kadagiti amin a komersio a panagpatayab ti Nha Trang, nga idi ket naipaturong idiay Eropuerto ti Nha Trang. Idi 2007, ti Cam Ranh ket naipasayaat idi a kas maysa a sangalubongan nga eropuerto. Idi Disembre, 2009 ti Sangalubongan nga Eropuerto ti Cam Ranh ket naluktan. Ti dagup a naipuonan ket agarup a 300 bilion VND.

## Dagiti pasilidad
Ti eropuerto ket naisanglad ti kangato iti  a ngato ti natimbengan a lessaad ti baybay. Daytoy ket adda ti maysa a dalan a pagtayaban a nadesignado a 02/20 nga adda ti kongkreto a rabaw a narukodan ti .

## Dagiti linia ti eroplano ken dagiti papanan

## Kitaen pay
* Listaan dagiti eropuerto idiay Bietnam

## Dagiti nagibasaran
Papa Benedicto XV

Ni **Papa Benedicto XV** (Latin: *Benedictus PP. XV*, ; 21 Nobiembre 1854 – 22 Enero 1922), naipasngay a kas ni **Giacomo Paolo Giovanni Battista della Chiesa,** ket nagturay a kas ti Papa manipud idi 3 Septiembre 1914 aginggana idi 22 Enero 1922. Ti pnakapapana ket kaaduana a nasalipan babaen ti Umuna a Sangalubongan a Gubat ken ti politikona, sosial ken humanitario a nagbanagan idiay Europa.
Papa Pio X

Ni **Papa Pio X** (Eklesiastiko a Latin: *Pio PP. X*) (2 Hunio 1835 – 20 Agosto 1914), naipasngay a kas ni **Giuseppe Melchiorre Sarto**, ket isu idi ti maika-257 a Papa iti Katoliko a Simbaan, a nagserbi manipud idi 1903 aginggana idi 1914. Isu ti immuna a papa manipud idi ni Papa Pio V a nakanosisasion. Ni Pio X nanglikud ti modernista a pannakaipatarus ti Katoliko a doktrina, nga isu ket nangipakpatakder ti tinawtawid a panagiruknoy a panagsanay ken ortodokso a teologo. Ti kangrunaan a repormana ket ti panagipablaak koma ti umuna a Kodigo ti Kanon a Linteg, a daytoy ket nagurnong kadagiti linteg ti Simbaan iti maysa a tomo para ti immuna a panagpadas. isu ket maysa a pastoral a papa, a nagawawis ti kinabukodan a panagtultulnog ken ti panagbiag a mangipakita kadagiti Kristiano a pateg. Isu ket naipasngay idiay ili ti Riese, kalpasan daytoy ket nabaliwan iti "Pio X" ti nagan ti ili.

## Dagiti akinruar a silpo