Sasao a Tai

Ti **sasao a Tai** wenno **Zhuang–Tai** ( wenno , transliterasion: **' wenno **') ket dagiti sanga ti pamilia ti pagsasao ti Kra–Dai. Ti sasao a Tai ket mangiraman ti kaaduan dagiti naisasao a sasao a Tai–Kadai, mairaman ti pagalagadan a Tailandes wenno Siamese, ti nailian a pagsasao ti Tailandia; ti Lao wenno Laotiano, ti nailian a pagsasao ti Laos; ti pagsasao a Shan ti Myanmar; ken ti Zhuang, ti maysa a nangruna a pagsasao iti akin-abagatan a probinsia ti Insik iti Guangxi.

## Nagan
Kognado iti nagan a *Tai* (*Thai, Dai*, kdpy.) ket inus-usar dagiti agsasao kadagiti adu a sasao a Tai. Ti termino a *Tai* ket nasayaat itan a naitakder a kas ti henetiko a nagan iti Ingles. Iti librona a * The Tai-Kadai Languages* tinunton ni Anthony Diller a dagiti ammona nga eskolar iti Lao ket saanda maayatan a ti Lao ket naikeddeng a kas maysa a pagsasao a Tai. Para kadagiti dadduma, ti Tailandes ket maikeddeng koma a kas maysa a kameng ti pamilia ti pagsasao a Lao. Maysa wenno ad-adu a karakter ti Taga-ugma nga Insik para iti ‘Lao’ ket mabalin a madakamat a mangsuporta para iti daytoy nga alternatibo nga apelasion. Adda dagiti dadduma nga eskolar a mairaman ni Benedict (1975), a nagus-usar idi iti *Tailandes* a mangibagbaga iti nawatwatiwat a (*Tai*) pannakaigrupo ken makakita kadagiti pannakaikeddeng a kas ti *[[Sasao a Proto-Tai|proto-Tailandes]]* ken *[[Sasao nga Austro-Tai|Austro-Thai]]* kadagiti nasapsapa nga obra. Iti institusional a konteksto idiay Tailandia, ken sagpaminsan pay kadagiti sabali a lugar, sagpaminsan a ti *Tai* (ken ti pakaitunosanna a panangiletra iti eskritu a Tailandes, nga awanan iti kanungpalan a simbolo ti -y) ket naus-usar a mangibaga kadagiti karuay iti pamilia ti pagsasao a saan a naisasao idiay Tailandia wenno naisasao laeng idiay a kas resulta iti kaudian nga imigrasion. Iti daytoy a panagusar iti *Tailandes* ket saanto koman a  maikeddeng a pagsasao a *Tai*. Iti sabali a panagkuna, da Gedney, Li ken dagiti dadduma pay ket kinaykayatda a tawagan ti pagalagadan a pagsasao ti Tailandia iti *Siamese* imbes a *Tailandes*, mabalin a kastoy daytoy tapno mapabassit ti pannakaiyallilaw iti *Tailandes/Tai*, a naipangangruna kadagiti agsasao iti Ingles a saan a komportable a mangaramid iti umuna a saan nga Ingles a saan a nainspirado nga awanan boses nga umuna nga uni ti *Tai*, nga iti ania man a pasamak ket mabalin nga  artipisial nga aguni wenno saan unay a maawatan dagiti taga-ruar.

Segun kenni Michel Ferlus, dagiti etnonimo a Tai/Tailandes (wenno Tay/Thay/THai) ket mabalin a nagbalin manipud iti etimono a ***k(ə)ri:** 'parsua' babaen kadagiti sumaganad a kawar: **kəri:** > **kəli:** > **kədi:/kədaj** (**-l-** > **-d-** agbaliw kadagiti seskuisilaba ti panawen ken ti mabalin a diptongisasion ti **-i:** > **-aj**). Iti daytoy met ket balaiwan iti **di:/daj** (presilabiko a a trunkasion ken ti mabalin a diptongisasion **-i:** > **-aj**). Ken kalpasanna iti ***daj<sup>A</sup>** (Proto-Akin-abagatan a laud a Tai) > **tʰaj<sup>A2</sup>** (iti Siamese ken Lao) wenno > **taj<sup>A2</sup>** (iti sabali a sasao nga Akin-abagatan a laud ken Tengnga a Tai babaen ni Li Fangkuei). To obra ni Michel Ferlus' a naibatay kadagiti simple nga alagaden ti panagbaliw ti ponetiko a makita iti Sinospero ken kaaduan nga inadal babaen ni William H. Baxter (1992).

Adu kadagiti pagsasao ket tinawtawagan iti *Zhuang* idiay Tsina ken *Nung* idiay Bietnam.

## Pakasaritaan

Madakdakamat iti kinapudno a ti Zhuang ken ti tattao a Tailandes ket addaanda iti agpada nga eksonimo para iti Bietnamis nga *kɛɛu<sup>A1</sup>*, Ni Jerold A. Edmondson iti Unibersidad ti Texas iti Arlington ket nangipagarup a pudno a ti panagsina a nagbaetan ti Zhuang (ti maysa a pagsasao a Tengnga a Tai) ken ti sasao nga Akin-abagatan a Tai ket napasamak iti saan a nasapsapa ngem ti pannakapundar ti Jiaozhi idiay Bietnam idi 112 BCE ngem saan a naladladaw ngem ti maika-5-maika-6 a siglo AD. Iti pannakaibatay kadagiti tuon dagiti binulod a balikas iti Insik iti Proto-Akin-abagatan a laud a Tai ken dagiti sabali pay a historikal nga ebidensia, isingasing ti Pittayawat Pittayaporn (2014) a ti pannakaiwarwaras ti Akin-abagatan a laud a Tai ket mabalin a nagrugi iti agarup a panawen ti pagbaetan ti maika-8 ken maika-10 a siglo AD.

## Akin-uneg a pannakaidasig

### Haudricourt (1956)
Iyunay-unay ni **[[André-Georges Haudricourt|Haudricourt]]** a ti pannakaidumduma ti Dioi (Zhuang) ken mangisingasing a mangaramid iti dua a waya a pannakaiduma a pagbaetan dagiti dua nga agsmang. Dagiti nagan ti pagsasao nga inus-usar iti kasisigud ti Haudricourt's (1956) ket isuda ti immuna a naited, ken sinaruno ti agdama nga ad-adu a naiwarwaras nga etnonimo kadagiti pangrikep.

Dagiti pannakaiduma ti grupo a Dioi nga inbagbaga babaen ni Haudricourt ket dagiti (i) ti maysa a pannakaitunos a pagbaetan ti r- iti Dioi ken ti lateral l- kadagiti sabali a sasao a Tai, (ii) dagiti managbaliw a pannakaiduma dagiti sistema ti bokal iti grupo a Dioi: kas ti 'ipus' ket addaan iti bokal nga /a/ iti maitutop a Tai, kas maisupadi iti /ə̄/ iti Bo-ai, /iə/ iti Tianzhou, ken /ɯə/ iti Tianzhou aken Wuming, ken (iii) ti kaawan, iti grupo a Dioi, dagiti aspirado a panagsardeng, a mabirukan kadagiti amin nga ayan ti maitutop a Tai.

Kas maiyaspin iti panangidasig ni Li Fang-kuei, ti panangidasig ni Haudricourt ket ket maidagup a mangikeddeng ti Akin-abagatan a Tai ken Tengnga a Tai ni Li a kas mangbukel iti maysa a subgrupo, a kabsatna ti Akin-abagatan a laud a Tai: dagiti talo a naudi a pagsasao itilistaan ni Haudricourt iti sasao a 'maitutop a Tai' ket ti Tho (Tày), Longzhou, ken Nung, nga idasig ni Li a kas 'Tengnga a Tai'.

### Li (1977)
Biningbingay ni Li Fang-Kuei ti Tai kadagiti sanga ti Akin-amianan, Tengnga, ken Akin-abagatan a laud (Tailandes). Nupay kasta, saan nga agparang nga umiso a grupo ti Tengnga a Tai.
Insingasing ni **Li (1977)** ti tallo a parte a pannakabongbingay ti Tai kadagiti tallo nga agkakabsat a sanga. Daytoy nga isbangan iti pannakaidasig ket nabayagen nga inawat a kas maysa pagalagadan iti pagobraan iti komparatibo a lingguistiko ti Tai.

### Gedney (1989)
Inkeddeng ni **Gedney (1989)** ti Tengnga ken Akin-abagatan a laud a Tai a mangbukel iti maysa a subgrupo, a maysa a kabsat ti Akin-amianan a Tai. Daytoy a pannakaidasig ket maitunos iti Haudricourt (1956).

### Luo (1997)
Idasig ni Luo Yongxian (1997:232) ti sasao a Tai a kas dagiti sumaganad, ken isingasingna ti maikapat a grupo a tinawtawagan iti *Akin-amianan a laud a Tai* a mangiraman ti Ahom, Shan, Dehong Dai, ken Khamti. Naikeddeng amin dagiti sanga nga agtunos iti tunggal maysa kaniada.

### Pittayaporn (2009)
#### Overview

Idasig ni Pittayawat Pittayaporn (2009) ti sasao a Tai kadagiti rimpuok dagiti pagbibingayan nga inobasion (a no agmaymaysa, ket mabalin a mainaig iti ad-adu ngem maysa a sanga) (Pittayaporn 2009:298). Iti preliminario a sistema ti panangisasig ni Pittayaporn iti sasao a Tai, ti Tengnga a Tai ket naikeddeng a parapiletiko ken naisinsina kadagiti nadumaduma a sanga, a dagiti karuay ti Zhuang ti Chongzuo iti akin-abagatan alaud ti Guangxi ket isu ti kaaduan ti akin-uneg a dibersidad. Dagiti sanga ti Akin-abagatana laud a Tai ken Akin-amianan a Tai ket nabati a sibubukel a kas iti 1977 a sistema ti panankaidasig ni Li Fang-Kuei, ken dagiti dadduma a naited a kodigo ti ISO ti sasao nga Akin-abagatan a Zhuang ket naikeddengda a kas parapiletiko. Ti pannakaidasig ket kas dagiti sumaganad.

Naibatay ti Pagalagadan a Zhuang iti dialekto ti Shuangqiao (双桥), Distrito ti Wuming.

#### Dagiti panagbaliw iti uni

Dagiti sumaganad a panagbaliw iti ponolohia ket mapasamak kadagiti subgrupo ti Q (Akin-abagatan a laud), N (Akin-amianan), B (Ningming), ken C (Chongzuo) (Pittayaporn 2009:300–301).

Iti pay maipatinayon, dagiti sumaganad a panagbaliw ket mapasamak kadagiti nadumaduma a nodo a pakaiturongan iti nodo Q.
* E: *p.t- > *p.r-; *ɯm > *ɤm
* G: *k.r- > *qr-
* K: *e:, *o: > *ɛ:, *ɔ:
* O: *ɤn > *on
* Q: *kr- > *ʰr-

### Edmondson (2013)
Ti komputado a panagusig ti pilohenetiko ti sasao a Tai ni Jerold A. Edmondson (2013) ket naipakita dita baba. Ti Tay ken Nung ket naipakita isuda a dua nga agtunos a sanga babaen ti Tengnga a Tai. Ti Akin-amianan a Tai ken Akin-abagatan alaud a Tai ket naipakitada pay a maitunos a sangsanga.

## Rekonstruksion

Ti Proto-Tai ket nakonstrukto manen manipud idi 1977 babaen ni Li Fang-Kuei ken babaen ni Pittayawat Pittayaporn idi 2009.

Ti Proto-Akin-abagatan a laud a Tai nakonstrukto manen idi 1977 babaen ni Li Fang-Kuei ken babaen ni Nanna L. Jonsson idi 1991.

## Pannakaiyasping
Dita babaket ti komparatibo a tabla iti sasao a Tai.

## Dagiti sistema ti panagsurat

Adu kadagiti sasao nga Akin-abagatan alaud a Tai ket nasuratda nga agusar kadagiti alpabeto a naiyaon iti Brahmis. Ti sasao a Zhuang ket tradisionalda a naisurat iti karkarakter nga Insik a tinawtawagan iti Sawndip, ken opisial itan anaisurat iti nairomanisado nga alpabeto, ngem ti tradisional a sistema ti panagsurat ket naus-usar pay laeng ita nga aldaw.
* Alpabeto a Tailandes http://www.omniglot.com/writing/thai.htm
* Alpabeto a Lao http://www.omniglot.com/writing/lao.htm
* Sawndip http://www.omniglot.com/writing/zhuang.htm
* Alpabeto a Shan http://www.omniglot.com/writing/shan.htm
* Alpabeto nga Ahom http://www.omniglot.com/writing/ahom.htm
* Alpabeto a Tai Dam http://www.omniglot.com/writing/taidam.htm
* Alpabeto a Tai Le http://www.omniglot.com/writing/tainua.htm
* Alpabeto a Baro a Tai Lue http://www.omniglot.com/writing/tailue.htm
* Alpabeto a Tai Tham http://www.omniglot.com/writing/lanna.htm

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

* Brown, J. Marvin. *From Ancient Thai to Modern Dialects*. Bangkok: Social Science Association Press of Thailand, 1965.
* Chamberlain, James R. *A New Look at the Classification of the Tai Languages*. [s.l: s.n, 1972.
* Conference on Tai Phonetics and Phonology, Jimmy G. Harris, and Richard B. Noss. *Tai Phonetics and Phonology*. [Bangkok: Central Institute of English Language, Office of State Universities, Faculty of Science, Mahidol University, 1972.
* Diffloth, Gérard. *An Appraisal of Benedict's Views on Austroasiatic and Austro-Thai Relations*. Kyoto: Center for Southeast Asian Studies, Kyoto University, 1976.
* Đoàn, Thiện Thuật. *Tay-Nung Language in the North Vietnam*. [Tokyo?]: Instttute [sic] for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo University of Foreign Studies, 1996.
* Gedney, William J. *On the Thai Evidence for Austro-Thai*. [S.l: s.n, 1976.
* Gedney, William J., and Robert J. Bickner. *Selected Papers on Comparative Tai Studies*. Michigan papers on South and Southeast Asia, no. 29. Ann Arbor, Mich., USA: Center for South and Southeast Asian Studies, University of Michigan, 1989. 
* Gedney, William J., Carol J. Compton, and John F. Hartmann. *Papers on Tai Languages, Linguistics, and Literatures: In Honor of William J. Gedney on His 77th Birthday*. Monograph series on Southeast Asia. [De Kalb]: Northern Illinois University, Center for Southeast Asian Studies, 1992. 
* Gedney, William J., and Thomas J. Hudak. (1995). *William J. Gedney's central Tai dialects: glossaries, texts, and translations*. Michigan papers on South and Southeast Asia, no. 43. Ann Arbor, Mich: Center for South and Southeast Asian Studies, University of Michigan 
* Gedney, William J., and Thomas J. Hudak. *William J. Gedney's the Yay Language: Glossary, Texts, and Translations*. Michigan papers on South and Southeast Asia, no. 38. Ann Arbor, Mich: Center for South and Southeast Asian Studies, University of Michigan, 1991. 
* Gedney, William J., and Thomas J. Hudak. *William J. Gedney's Southwestern Tai Dialects: Glossaries, Texts and Translations*. Michigan papers on South and Southeast Asia, no. 42. [Ann Arbor, Mich.]: Center for South and Southeast Asian Studies, University of Michigan, 1994. 
* Hudak, Thomas John. *William J. Gedney's The Tai Dialect of Lungming: Glossary, Texts, and Translations*. Michigan papers on South and Southeast Asia, no. 39. [Ann Arbor]: Center for South and Southeast Asian Studies, University of Michigan, 1991. 
* Li, Fang-kuei. 1977. *Handbook of Comparative Tai*. Honolulu, Hawaii: University of Hawai’i Press.
* Li, Fang-kuei. *The Tai Dialect of Lungchow; Texts, Translations, and Glossary*. Shanghai: Commercial Press, 1940.
* Østmoe, Arne. *A Germanic-Tai Linguistic Puzzle*. Sino-Platonic papers, no. 64. Philadelphia, PA, USA: Dept. of Asian and Middle Eastern Studies, University of Pennsylvania, 1995.
* Sathāban Sūn Phāsā Qangkrit. *Bibliography of Tai Language Studies*. [Bangkok]: Indigenous Languages of Thailand Research Project, Central Institute of English Language, Office of State Universities, 1977.
* Shorto, H. L. *Bibliographies of Mon–Khmer and Tai Linguistics*. London oriental bibliographies, v. 2. London: Oxford University Press, 1963.
* Tingsabadh, Kalaya and Arthur S. Abramson. *Essays in Tai Linguistics*. Bangkok: Chulalongkorn University Press, 2001. 

## Dagiti akinruar a silpo
* Biblioteka ti SEAlang
* Comparative Tai–Kadai Swadesh vocabulary lists (manipud iti Swadesh-list appendix ti Wiktionary)
* ABVD: Listaan ti balikas ti Proto-Tai
* ABVD: Liastaan ti balikas ti Proto-Akin-abagatan a laud a Tai 
* Kelley, Liam. Tai Words and the Place of the Tai in the Vietnamese Past.