Masna a Parke ti Bulkan Bulusan

Ti **Masna a Parke ti Bulkan Bulusan** ket ti  a nasalakniban a lugar iti katuduan a bakir a mangpalikmut iti Bantay Bulusan iti Filipinas. Daytoy ket immuna a naikeddeng a kas maysa a Nailian a Parke babaen ti Proklamasion Blng. 811 iti Hunio 7, 1935. Babaen ti National Integrated Protected Areas System (NIPAS) idi 1992 a tinaripato babaen ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso, ti parke ket naidasig manen a kas Masna a Parke babaen ti Proklamasion Blng. 421 idi Nobiembre 27, 2000. Ti lugar ket mangiladawan iti bulkan, Danaw Bulusan, dagiti dua sabali a bantay nga ammo a kas ti 'Sharp Peak' ken 'Hormahan' ken Danaw Aguingay. Mabirukan ti parke iti abagatan a tengnga ti parte ti Probinsia ti Sorsogon, iti akin-abagatan a Luzon, Rehion ti Bicol, Filipinas, ken bineddengan babaen dagiti lima nga ili: ti Bulusan, Barcelona, Irosin, Juban ken Casiguran.

## Dagiti pisikal a pannakailasin ken biodibersidad
Adda dagiti tallo a nangruna a pantok iti parke — ti aktibo a Bulkan Bulusan, ti kangatuan, a naiduma babaen dagiti adu a nauneg a derraas ken dagiti kueba — ti Sharp Peak, ken ti bantay a tinawtawagan iti Hormahan.

Ti tengnga ti kompleks a bantay ket mangbukel iti nawatwat a tanap a sagpaminsan a malaylayus nga ammo ka ti Danaw Aguingay ken mamagaan daytoy iti las-ud ti kalgaw. Ti sabali a danaw iti parke ket ti Danaw Bulusan. Ti maysa nga adu a lugar iti bakir ket agtultuloy a paset ti parke, a mairaman ti bakir iti likmut ti pantok ken ti bakir iti tanap kadagiti bakras. Dagiti sabali pay a habitat ket mairaman ti sekondario a karuotan, dagiti nasadiwa a danum a danaw ken dagiti alog, dagiti bassit a pagtaengan ken dagiti hardin ti away, dagiti napanawan a talon ken nadisturbo a daga.

Ti parke ket mangsuporta kadagiti kammasapula dagiti asideg a komunidad babaen ti produkto ti bakirna, ti taudan ti pagbibingayan iti danum, ken dagiti pateg iti paglinglingayan. Dagiti lokal a komunidad ket usarenda dagiti akinbaba a bakras a kas daga pagtalonan. Daytoy ket taudan ti danum para kadagiti nadumaduma a komunidad ken para iti panagsibog kadagiti kaarrubayan a talon, ken mangipaay daytoy iti masna a salaknib manipud kadagiti kalamidad a kas dagiti bagio ken dagiti kellaat a layus.

## Flora
Ti kaaduan a mula ket dagiti higante a pako ken dagiti natayag a kayo a kas ti nalabbasit a lauan (Shorea teysmanniana), molave (Vitex parviflora) ken dagiti dadduma pay. Dagiti sabali pay a sebbangan ti mula ket mairaman dagiti orkidiaa iti rabaw ti daga. Mabirukan pay iti daytoy a lugar dagiti dua nga endemiko a sebbangan ti mula, ti Prenephrium bulusantum (maysa pako) ken Schefflera bulusanicum.

## Fauna
Adda met dagiti ayup a mabirukan iti daytoy a lugar, a kas ti baboon ti Filipinas pato ti Filipinas, kali-agila ti Filipinas, barukong-apuy a prutas-kalapati, agila-kullaaw ti Filipinas, dagiti monitor nga alutiit, dagiti endemiko a tukak, dagiti uleg, ken dagiti sabali pay a reptilia. Ti kayumanggi nga ugsa ti Filipinas, daiti natukaktukak a baboy ken dagiti karkarna a civets ket nakitkitan iti daytoy a lugar kadagiti naladaw a tawen ti 1980, ngem awan ti ebidensia iti agdama a kaaddada iti parke. Mangsuporta pay ti parke kadagiti madangran a sebbangan dagiti tukak, dagiti alutiit, dagitikurarapnit, dagiti uleg ken dagiti sabali a reptilia.

## Panagtaripato ken konserbasion

Iti panagpabassit dagiti masna a habitat kadagiti naplabas a panawen a kas resulta ti nakaro a *kaingin*, nakaro a panaganup, ken panagtaeng iti tao, dagiti agtitinnulong a komunidad a naipangpangruna iti Bulusan ken Irosin ket nagkaykaysada iti panagsungbat kadagiti ganetget ti konserbasion. Naaramiden dagiti plano nga agraman iti suporta manipud iti DENR, dagiti lokal a komunidad, dagiti yunit ti lokal a gobierno, dagiti gunglo ti saan a gobierno ken dagiti madanagan nga umili para iti rehabilitasion dagiti naapektaran a lugar ken ti panagsalaknib kadagiti nabati a di nasagid a bakir. Naw-awisen ti eko-turismo a mangited iti ad-adu a trabaho kadagiti lokal nga agnanaed tapno malimitaduan iti panagusar kadagiti produkto a mabirukan iti parke.

## Dagiti ladawan

Papeles:Bulusan.jpg|Ti Danaw Bulusan iti tengnga ti parke.
Papeles:Bulusan LK.jpg|Ti daya bangir ti Danaw Bulusan.


## Dagiti nagibabsaran

## Kitaen pay
*Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Filipinas

## Dagiti akinruar a silpo
* Bird Life International: Philippines 
* World Wildlife Adventures: Philippines
* Waypointsdot.ph 
*Bulusan, Sorsogon