open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Periodiko a lamisaan dagiti elemento

Ti **periodiko a lamisaan dagiti elemento** ket listaan dagiti ammo nga atomo. Iti lamisaan (pakaammo) dagiti elemento ket maurnosda a maikabil babaen dagiti Atomiko a numero a mangrugi iti kababaan a numero. Ti atomiko a numero ti maysa nga elemento ket kapadana ti bilang dagiti elektron wenno dagiti proton iti dayta a maitudtudo nga atomo.

Iti lamisaan ti periodiko dagiti elemento ket naur-urnosda kadagiti *punto* ken *grupo*.

Ti maysa nga aray dagiti elemento iti labes ti lamisaan ket makunkuna a maus a *punto*. Ti tunggal maysa a punto ket addaan dagiti numero:manipud iti 1 aginggana ti 7. Ti umuna a punto ket addaan laeng iti 2 nga elemento dagitoy ket ti hidróheno ken helio. Ti maika-2 a punto ken maika-3 a punto ket addaan dagitoy a dua kadagiti 8 nga elemento. Dagiti dadduma ken sumaganad a punto ket atatiddog da.

Ti maysa a tukol dagiti elemento a pababa ti lamisaan ket makunkuna a grupo. Adaan dagiti 18 a grupo iti pagalagadan a periodiko a lamisaan. Ti tunggal maysa a grupo ket addaan iti maysa a numero manipud iti 1 aginggana ti 18. Dagiti elemento iti maysa a grupo ket addaanda kadagiti elektron nga agpapada a naurnos, a daytoy ket mangited kaniada ti agpapada a kimiko a tagikua. Kas pagarigan, ti grupo nga 18 ket naamamuan a kas ti natakneng nga alingasaw gapu ta dagitoy ket alingasaw da amin ken saanda a mabalin a mairaman kadagiti sabsabali nga atomo.

Ti periodiko a lamisaan ken mabalin nga usaren dagiti kimiko tapno mapaliiwanda dagiti pagtulada, ken dagiti mainaig a nagbaetan dagiti elemento. Kas pagarigan, dagiti elemento iti baba ken ti adayo a kanigid iti lamisaan ket kaaduan kadagitoy ket metaliko, ken dagiti elemento iti ngato a kanawan ket isuda ti kabassitan a metaliko.

Adda tallo a sistema dagiti grupo a numero; ti maysa ket agus-usar ti Arabiko a numero ken dagiti sabali a dua ket agus-usarda Romano a numero. Ti Romano a numero a nagnagan ket isu dagitoy ti immuna nga inus-usar ken dagitoy to tinawtawid a nagnagan; ti Arabiko a nagnagan ket isu dagitoy ti kabarbaro a nagnagan a nga ususaren ken inampon ti Internasional a Kappon iti Puro ken Naidangep a Kimika (). Ti IUPAC a nagnagan ket kinabuksilan a panagsukat ti dan a Romano a numero a sistema gapu ta dagitoy ket agus-usar da ti agpapada a nagnagan nga agipalpalawag ti sabsabali a banbanag a dagitoy ket kadawyanda a makaallilaw.

Ti periodoko a lamisaan ket pinarnuay ken inurnos babaen ti Ruso a kimiko a ni Dmitri Mendeleev idi 1869.

## Dagiti linaon
Rehion ti Tabuk

Ti **Tabuk** ( **), mailetra pay a kas *Tabouk*, ket ti maysa a rehion ti Saudi Arabia, a mabirukan iti igid ti amianan-laud nga aplya ti pagilian, a sumango iti Ehipto iti ballasiw ti Baybay Nalabbasit. Daytoy ket addaan iti kalawa iti 146,072&nbsp;km² ken ti populasion iti 910,030 (2017). Ti kapitoliona ket ti Tabuk.

## Pakasaritaan
Ti pakasaritaan ti Tabuk a rehion ket maisubli manipud pay idi 3,500 a taw-tawen. Daytoy a rehion ket nainaganan a daga iti Maydan.

## Ekonomia
Ti Tabuk a rehion (Astra) ket agipadpatulod kadagiti sabsabong a komersio ti ruar idiay Europa.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Saudi.net iti Tabouk
* ReEkurso ti pakaammo ti Saudi Arabia iti Tabouk, agraman kadagiti ladawan
Palestina (panangilawlawag)

Ti **Palestina** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

* Ti Palestina ket maysa a heograpiko ken kultural a rehion idiay Tengnga a Daya, a nakabuklan tatta nga aldaw ket ti Israel ken dagiti teritorio ti Palestina
* Ti Estado iti Palestina, maysa nga estado a nairangarang babaen ti Organisasion ti Panakawaya ti Palestina idi 1988
Hidroheno

Ti **hidroheno** ket isu ti kimiko nga elemento nga addaan iti atomiko a numero iti 1. Nairepresenta daytoy babaen ti simbolo a **H**. Nga addan ti natimbengan nga atomiko a kadagsen iti  ( para iti hidroheno-1), ti hidróheno ket isu ti kalag-anan ken ti kaaduan a kimiko nga elemento, a mangbukel ti agarup a 75% ti masa ti kimiko nga elemento iti lawang. Ti saan nga tidda a dagiti bituen ket kangrunaanda a nabuklan iti hidroheno iti bukodda a plasma a kasasaad. Ti masna a rumrumsua nga elemental a hidroheno ket kadawyan a manmano laeng ditoy Daga.

## Dagiti nagibasaran
Estado ti Palestina

Ti **Palestina** ( **'), opisial a nairangarang a kas ti **Estado ti Palestina** (, **'), ket maysa nga estado nga idi ket nairangarang iti panagtalaw idiay Alher idi 15 Nobiembre 1988, idi ti Organisasion ti Pannakawaya ti Palestina () Nailian a Konsilio () ket nagampon iti unilateral a Panakairangarang ti Panagwayawayas ti Palestina. Iti agdama a panawen ti 1988 a panakairangarang, ti PLO ket saan a nagwatawat ti panagturay ti ania man a teritorio, nga adda dagiti naitunton a teritoriona ket internasional a mabigbigan  a kas paset iti Israel bayat a dagiti nabati ket sinakup pay laeng babaen ti Israeli Tinuntonna dagiti Palestina a teritorio (ti Gaza Strip ken ti West Bank) ken dagiti Israeli a teritorio a kasisigud nga indaton kadagiti Arabo babaen ti 1947 a Plano a Panagbenneg, ken nainaganan a ti Herusalem a kas ti kapitolio iti Palestina.

## Dagiti nagibasaran
Prepektura ti Nagano

Ti  ket maysa a prepektura iti Hapon a mabirukan idiay rehion ti Chūbu iti isla iti Honshū. Ti kapitoliona ket ti siudad iti Nagano.

## Dagiti nagibasaran
Prepektura ti Niigata

Ti  ket maysa a prepektura iti Hapon a mabirukan iti isla ti Honshū idiay pantar iti Baybay ti Hapon. Ti kapitoliona ket ti siudad iti Niigata. Ti nagan a "Niigata" ket literal a patarus a ti "baro nga alog".

## Dagiti nagibasaran
Prepektura ti Shizuoka

Ti  ket maysa a prepektura iti Hapon ket mabirukan idiay rehion ti Chūbu idiay isla ti Honshu. Ti kapitoliona ket ti siudad iti Shizuoka.

## Dagiti nagibasaran
Hapon (panangilawlawag)

Ti Hapon ket maysa nga isla a pagilian a mabirukan idiay Taaw Pasipiko.

Ti **Hapon** ket mabalin pay a dumakamat kadagiti sumaganad:
* Pagsasao a Hapon - ti pagsasao ti pagilian iti Hapon
* Tattao a Hapon - dagiti tattao ti pagilian iti Hapon
Ilocos

Ti **Ilocos** ket kolektibo a mangibagbaga kadagiti dua a probinsia idiay Filipinas: ti Ilocos Norte ken Ilocos Sur ken dati idi a maymaysa a probinsia. Dagiti agtataeng ket dagiti *[[Tattao nga Ilokano|Ilokano]]* ken agsasaoda iti Ilokano.

Ti Rehion ti Ilocos, nga aglaon kadagiti uppat a probinsia, ket nanaganan manipud iti Ilocos. 56 a porsiento dagiti agtataeng iti rehion ket tattao a Pangasinan, a maitagikua iti sabali a grupo ti etnolingguistiko manipud kadagiti Ilokano. Mabalin pay a mangibaga ti Ilocos ti dati a probinsia sakbay idi nabingbingay ti Ilocos Norte ken Ilocos Sur.

Kadagiti 330 a panid ti libro nga Ingles iti “The Ilocos Heritage” (ti maika-27 a libro a sinurat babaen ni Visitacion de la Torre), the boy legacy and the life of the Ilocano – ket naipalawagda a kas – "ti nakaro a namalo, nagaget, nalingay, simple a parsua a nakaipakita iti naisangayan a nginabras a kinatured ken naesman a managbanniaga." Ti pakasaritaan ni Ilokano ket mangipakita iti panagsagsagabana ken dagiti balligina – kadagiti bakalan iti kolnial a wayawaya manipud iti Espania ken Amerika, aginggana iti pannagidaulo iti Filipino. Ni baro nga Ilokano ken nagbirbiruk kadagiti nasaysayaat a pastura kadagiti baro a daga iti lokal ken gangganaet – ti Palawan, Mindanao, Hawaii, ti Estados Unidos ken Gresia. Ti Ilokano a kultura ti material ken espiritualidad ket mabalin a makita iti napalabas – dagiti ladawan ti santo nga Espaniol, antigo ngem intrikado a tarikayo nga alikamen ken ti nasayaat ti kababalinna a lokal a sagut. Ni patneng nga Ilokano ket mangngabel, agkitkitikit iti kayo ken eksperto iti damdamili. Ti luto nga Ilokano ket sumakop manipud iti eksotiko nga "abu-os" (itlog ti kuton) aginggana iti "dinengdeng," ti nadekket a "tinubong" aginggana iti "poqui-poqui" (ensalada a tarong). Ti Kailokuan ket napunno kadagiti kolonial a simbaan, ti legado ti Katolisismo ti Espaniol.

## Dagiti nagibasaran
San Francisco (panangilawlawag)

Ti San Francisco ket maysa a siudad idiay estado ti California, Estados Unidos

Ti **San Francisco** ket mabalin pay a dumakamat kadagiti sumaganad:

## Luglugar
### Colombia
* San Francisco, Antioquia

### Filipinas
* San Francisco, Abagatan a Leyte
* San Francisco, Agusan del Sur
* San Francisco, Cebu
* San Francisco, Quezon
* San Francisco, Surigao del Norte

### Mehiko
* San Francisco de Campeche
Kondado ti Honolulu, Hawaii

Ti **Kondado ti Honolulu** (opisial a naamammoan a ti **Siudad ken Kondado iti Honolulu**) ket maysa a pinagtitipon a siudad–probinsia a mabirukan idiay estado iti Hawaii. Ti munisipalidad ken kondado ket iramanna ti urbano a distrito iti Honolulu (ti kadakkelan a siudad ti estado a kapitolio) ken dagiti dadduma nga is-isla iti Oahu, ken dagiti dadduma pay a basbassit nga is-isla, a mairaman amin dagiti Akin-amainan a laud nga is-isla ti Hawaiia (ii-sla ti labes ti Niihau) a malaksid ti Midway Atoll.

## Dagiti nagibasaran
Honolulu (panangilawlawag)

Ti Honolulu ket isu ti kapitolio ken ti kapusekan ti populasion a komunidad iti Estado iti Hawaii idiay Estados Unidos.

Ti **Honolulu** ket mabalin pay a dumakamat kadagiti sumaganad:
* Kondado ti Honolulu, Hawaii, ti mangbukel ti intero nga isla iti Oahu
Rehion ti Tōhoku

Ti  ket maysa a heograpiko a lugar iti Hapon. Tdaytoy a rehion ket sakupenna ti amianan a daya a paset iti Honshu, ti kadakkelan a isla iti Hapon.  Daytoy a rehion ket buklen dagiti innem a prepektura (*ken*): Akita, Aomori, Fukushima, Iwate, Miyagi ken Yamagata.  
 
Ti Tōhoku ket maysa daytoy a maipatpatiway a rehion, nga addaan kadagiti napinpintas a ladladawan ngen narusanger a klima. Idi maika-20 a siglo, ti turismo ket nagbalin a kangrunaan nga industria iti rehion ti Tōhoku.

## Dagiti nagibasaran
Dagiti prepektura ti Hapon

Dagiti **prepektura ti [[Hapon]]** ket isu dagiti 47 nga umuna nga urnos ti sub-nasional a turay iti estado wenno probinsial anga agpang: maysa a "metropolis" (都 *to*), ti Tokyo; maysa a "lawlaw" (道 *dō*), ti Hokkaidō; dagiti dua nga urbano a prepektura (府 *fu*), Osaka ken Kyoto; ken dagiti 43 a dadduma pay  a prepektura (県 *ken*). Iti Hapon, maitudtudo dagitoy a kas ti . Dagiti prepektura gobierno a bagbagi a daddadakkel ngem dagiti siudad, ili, ken purok.

Ti daulo nga ehekutibo iti tunggal maysa a prepektura ket maysa a dagus a nabutosan a . Dagiti bilin ken panagbusbos ket inaramid babaen ti maymaysa a kamara ti  a dagiti naelektado a kamkameng ket agserbida ti uppat a tawen a panagtakem.

Babaen ti agdama a Lokal nga Autonomia a Linteg, ti tunggal maysa a prepektura ket nabingbingayda pay kadagiti siudad (市 *shi*) ken dagiti distrito (郡 *gun*). i tunggal maysa a distrito ket nabingbingayda manen kadagiti ili (町 *chō* wenno *machi*) ken dagiti purok (村 *son* wenno *mura*).  Kas pagarigan, ti Hokkaidō ket addaan iti 14 a suprepektura a daytoy ket tignay a sanga dagiti opisina (支庁 *shichō*) dagiti prepektura. Adda pay dagiti dadduma a prepektura nga addaan dagiti sanga ti opisina, a mangawit kadagiti prepektura nga administratibo a rebbeng iti ruar ti kapitolio.

## Pakasaritaan
Daytoy nga agdama a sistema ket naibangon babaen ti Meiji a gobierno idi Hulio 1871 nga addaan iti pannakawaswas ti han a sistema ken ti pannakabangon iti prepektura a sistema  (廃藩置県 *haihan-chiken*). Urayno adda idi dagiti sumurok a 300 a prepektura, adu kadagitoy ket sigud a han a teritorio, dagitoy a bilang ket napabassit ti 72 idi gibus ti 1871, ken 47 idi 1888. Ti Lokal nga Autonomia a Linteg iti 1947 ket nangited ti politikal a kabilegan kadagiti prepektura, ken nangikabil daytoy kadagiti prepektura a gobernador ken parlamento.

Idi 2003, ti Kangrunaan a Ministro a ni Junichiro Koizumi ket nangigay-at a ti gobierno ket pagtitiponenda dagiti agdama a prepektura kadagiti 10 a rehional estado. Daytoy a plano ket nangitawag a ti tunggal maysa a rehion ket ad-adu ti autonomiana ngem dagiti agdama a prepektura. Daytoy a panagaramid ket pabassitenna dagiti bilang dagiti subprepektura nga admistratibo a rehion ket gudduaenna dagiti ngina ti administrasion. Ti gobierno ti Hapon ket panpanunutenda pay ti maysa a plano a babaen ti panagtitipon dagiti dadduma a grupo iti prepektura, a dagitoy ket agaramid kadagiti subnasional nga administratibo a pannakabingbingay a sistema a mangbukel kadagiti nagbaetan ti siam ken sangapulo ket tallo nga estado, ken mangted kadagitoy nga estado ti ad-adu pay a lokal nga autonomia ngem ti agdama a rag-o dagiti prepektura. Manipud idi Pebrero 2011, awan pay ti naaramid a panakabingbingay kadagitoy.

## Dagiti nagibasaran
Gobierno ti Hapon

Ti **gobierno ti Hapon** ket maysa a batay-linteg a monarkia a ti kabilegan ti Emperador ket awan patingnga. Kas maysa a seremonial a daulo, naipalpalawag isuna babaen ti 1947 a batay-linteg a kas "ti simbolo iti estado ken iti panagkaykaysa dagiti tattao". Ti bileg ket tengtenglen babaen ti Kangrunaan a Ministro iti Hapón ken dagiti dadduma paya a nabutosan a kam-kameng iti Dieta, a ti katurayan ket karbengan a naited kadagiti tattao a Hapon. Ti Emperador ket agtignay a kas ti daulo iti estado kadagiti diplomatiko nga okasion. Ni Akihito ket isu ti agdama nga emperador ti Hapon. Naruhito, Nabalangatan a Prinsipe ti Hapon, ket isu ti nailinia a sumurono iti trono.

## Dagiti nagibasaran
Esperanto

Ti  ket isu ti kaaduan ti mangisasao a naisangalen nga internasional a katakunaynay a pagsasao. Ti naganna ket nagtaud manipud iti *Doktoro Esperanto* (ti *Esperanto* ket maipatarus a kas ti 'maysa nga agnamnama'), ti seudonimo babaen ni L. L. Zamenhof a nangipablaak ti immuna a libro a nangisalaysay ti Esperanto, ti *[[Unua Libro]],* idi 1887. Ti panggep ni Zamenhof ket ti agaramid ti nalaka a maadal ken politikal a panirigan a pagsasao a sagudayan ti pannakaumili ken agpatan-ay iti kappia ken sangalubongan a pannakaawat dagiti nagbaetan ti tattao nga addaan iti sabali a rehional ken/wenno nailian a pagsasao.

Ti karkulo dagiti mangisasao ti Esperanto ket makasakop manipud iti 10,000 aginggana ti 2,000,000 a nasiglat wenno nasayanud a mangisasao, ken dagiti pay patneng a mangisasao, a daytoy ket dagiti, tatto a nakaadal ti Esperanto manipud kadagiti nagannak kaniada a kas maysa a bukodda a patneng a pagsasao. Ti Esperanto ket maisasao kadagiti agarup a 115 a pagpagilian. Daytoy a panagusar ket kangrunaan nga adu idiay Europa, Daya nga Asia, ken Abagatan nga Amerika. Ti immuna a Lubong a Kongreso iti Esperanto ket naurnos idiay Pransia idi 1905. Manipud idin dagiti kongreso ket naaramid a tinawen kadagiti sabali a pagilian malaksid kadagiti tawen nga addaan iti sangalubongan a gubgubat. Urayno awan pay ti maysa a pagilian a nangampon iti Esperanto a kas opisial a pagsasao, ti Esperanto ket naipatalked babaen ti Pranses nga Akademia dagiti Siensia idi 1921 ken ti mabigbigan babaen ti UNESCO idi 1954 (a kalpasan daytoy, idi 1985, ket naipatalged pay kadagiti kamkamengna nga estado). Idi 2007 ti Esperanto ket isu idi ti maika-32 a pagsasao a kumappon idiay "Kadawyan a Europeano a Pagalagadan iti Reperensia para kadagiti pagsasao: Panagadadal, Panagisursuro, Pammategan (CEFR)". Manipud idi Oktubre 2011, ti Esperanto Wikipedia ket addaan iti maika-27 a kaaduan a bilang kadagiti artikulo ti Wikipedia. Ti Esperanto ket isu ti agdama a pagsasao ti panagisursuro iti Internasional nga Akademia dagiti Siensia idiay San Marino. Addaan dagiti pangipatpati a ti panagadal iti Esperanto ket mabalin a makaited iti nagatngato a sapasap a pundasion para iti panagadal ti pagsasao, ken adda dagiti kangrunaan a pagadalan a mangisursuro daytoy a kas panangisagana para iti panagadal kadagiti gangganaet a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran
Antartiko

Ti **Antartiko** ket maysa a polar a rehion, a naisangayan a rehion a nakapalikmut ti Abagatan nga Ungto iti Daga, iti bangir ti Artiko a rehion a nakapalikmut ti Amianan nga Ungto. Ti Antartiko ket buklenna ti kontinente iti Antartika ken dagiti samang ti yelo, dandanum, ken dagiti isla teritorio idiay Akin-abagatan a Taaw a naisanglad ti abagatan iti Nagsasabtan ti Antartiko.  Daytoy a rehion ket sakupenna ti 20% iti Akin-abagatan a Hemisperio, a daytoy a 5.5% (14 a riwriw km2) ket ti rabaw a lugar iti kontinente.

## Heograpia
Ti marina a paset iti daytoy a rehion ket buklenna ti lugar ti aplikasion iti internasional a Taripnong para iti Konserbasion iti Antartiko a Marina nga Agbibiag a Magungun-od (CCAMLR),a para kadagiti teknikal a rasrason ti Taripnong ket agususar ti maysa a karkulo kadagiti Nagsasabtan a linia babaen ti panagtitipon dagiti nainaganan a linia a puntos iti igid dagiti paralelo ti latitud ken dagiti meridiano iti longitud.  Ti pannaka-inplementasion iti Taripnong ket tinartaripato babaen ti internasional a Komision a naikuartel idiay Hobart, Australia babaen ti nasayaat a sistema iti tinawen a naipabatang ti panagkalap, dagiti lisensia ken internasional a mangusisa kadagiti mangngalap a barko, ken dagiti pay satelite a panagpalpaliiw.

## Dagiti nagibasaran
Rehion ti Kantō

Ti  ket maysa a heograpiko a lugar iti Honshu, ti kadakkelan nga isla iti Hapon.  Daytoy a rehion ket mangiraman ti Kalatakan a Tokyo a Lugar ken buklenna ti pito a prepektura: Gunma, Tochigi, Ibaraki, Saitama, Tokyo, Chiba, ken Kanagawa. Kadagiti pagbeddenganna, adda ti bassit a 40 porsiento a dagana ket ti Tanao ti Kantō. Dagiti dadduma ket nabuklan dagiti turod, banbantay nga agporma kadagiti daga a pagbeddenganna. Iti opisial a senso a bilang idi Oktubre 1, 2010 babaen ti Opisina ti Estadistika ti Hapon, ti populasion idi ket 42,607,376 s a daytoy ket bilang ti agarup a maysa a pagkatlo iti dagup a populasion iti Hapon.

## Dagiti nagibasaran
Rehion ti Chūbu

Ti  ket isu ti tengnga a rehion iti Honshū, ti kangrunaan nga isla ti Hapon.  Ti Chūbu ket addaan iti populasion ti agarup a 21,886,324 manipud idi 2008.

Ti rehion ti Chūbu, ket kayatna a sawen ket ti "tengnga a rehion", ket buklenna dagiti siam a prepektura (*ken*): Aichi, Fukui, Gifu, Ishikawa, Nagano, Niigata, Shizuoka, Toyama, Yamanashi, ken ti Mie.

Mabirukan daytoy ti dagus a nagbaetan ti rehion ti Kantō ken ti rehion ti Kansai kenmairaman ti kangrunaan a siudad iti Nagoya ken ti atiddog nga igid ti aplaya ti Pasipiko ken Baybay ti Hapon , ken ti adu a pagaliwaksayan a banbantay, ken ti Bantay Fuji.

Daytoy a rehion ket isu ti kalawaan a paset iti Honshū ken ti tengnga a paset ket buklen dagiti nangato a kabanbantayan. Ti Alpes ti Hapon ket bingayenna ti pagilian iti Pasipiko a bangir, nga ammo a ti sanguanan ti Hapón, wenno  nainit iti kalamiisan, ken ti bangir ti Baybay ti Hapon, wenno , ti likud ti Hapon, addaan ti niebe iti panaglalam-ek.

## Dagiti nagibasaran
Mindoro

Ti **Mindoro** () ket isu ti maikapito a kadakkelan nga isla iti Filipinas. Mabirukan daytoy idiay pantar iti Luzon, ken amianan a daya iti Palawan. Ti abagatan a pantar iti Mindoro ket buklenna ti amianana daya unay iti Baybay Sulu.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
Prepektura ti Yamanashi

Ti  ket maysa a prepektura iti Hapon a mabirukan idiay rehion ti Chūbu idiay isla iti Honshu.  Ti kapitoliona ket ti siudad ti Kōfu.

## Dagiti nagibasaran
Rehion ti Kansai

Ti  wenno ti  ket naisanglad idiay rehion ti abagatan a tengnga  ti kangrunaan nga isla ti Honshū iti Hapon. Daytoy a rehion ket iramanna dagiti prepektura ti Mie, Nara, Wakayama, Kyoto, Osaka, Hyōgo, kenShiga. No sinoman ti agtalek ti paggiddiatan, ti Fukui, Tokushima ken ti pay Prepektura ti Tottori ket mairamanda pay. upay ti balikas a "Kansai" ken "Kinki" ket nabaliwan kadagiti napalabas a pakasaritaan, iti moderno a kontesto, dagitoy dua ket agpadpada a maymaysa. Ti urbano a rehion iti Osaka, Kobe ken Kyoto (Keihanshin rehion) ket isu ti maikadua a kaaduan ti populasion idiay Hapon kalpasan ti Kalatakana Lugar ti Tokyo.

## Dagiti nagibasaran
Pagalagadan nga Oras ti Hapon

Ti **Pagalagadan nga Oras ti Hapon** ()  ( *Nihon Hyōjunji* wenno  *Chūō Hyōjunji*) ket isu ti pagalagadan a sona ti oras iti Hapon, ken daytoy ket 9 nga oras nga umuna iti UTC. Kas pagarigan, no tengnga ti rabii (00:00) iti UTC, ti oras ket 09:00 iti Pagalagadan nga Oras ti Hapon. Awan ti panagininot ti lawag nga oras, ngem ti panakayam-ammona ket namin-anon a naisuppiatan. Ti Pagalagadan nga Oras ti Hapon ket kapadpada ti Pagalagadan nga oras ti Korea, Pagalagadan nga Oras ti Akidaya nga Indonesia ken Oras ti Yakutsk. Idi agdama ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, kadawyan  a matawtawagan daytoy a ti **Pagalagadan nga Oras ti Tokyo** iti akinlaud a kontesto.
Is-isla ti Nanpō

Ti  ket ti naururnong a balikas para kadagiti grupo nga is-isla a mabirukan idiay abagatan iti purpuro iti Hapon. Dagitoy ket maigay-at manipud ti Izu a Peninsula a laud ti Luek ti Tokyo nga agpa-abagatan iti agarup a 750 a milia (1200&nbsp;km), aginggana ti 300 a milia (500&nbsp;km) ti Is-isla ti Mariana. Ti Is-isla ti Nanpō ket tinurayan amin babaen ti Metropolis ti Tokyo.

Ti Departamento ti Hidrograpika ken Oseanograpiko ti Guarda Kosta ti Hapon ket ipalpalawagna a ti Nanpō Shotō a kas kadagiti sumaganad:
* **Nanpō Shotō** (Is-isla ti Nanpō )
** **Izu Shotō** (Is-isla ti Izu)
** **Ogasawara Shotō** (Is-isla ti Ogasawara iti nalawlawa a kapanunutan)
*** **Ogasawara Guntō** (Is-isla ti Bonin)
**** **Mukojima Rettō**
**** **Chichijima Rettō**
**** **Hahajima Rettō**
*** **Kazan Rettō** (Is-isla ti Bulkan) a mairaman ti Nishinoshima
*** **[[Okinotorishima]]**
*** **[[Minamitorishima]]**
Ti Turay ti Heoespasial a Pakaammo iti Hapón, a maysa daytoy a paset ti gobierno nga akinrebbeng para kadagiti pagalagadan ti nagnagan ti luglugar, ket saan nga agus-usar ti balikas a Nanpō Shotō, nupay kasta nakitinnulag iti Guarda Kosta ti Hapon kadagiti nagnagan ken kadakkel kadgiti apo ti grupo iti Nanpō Shotō.

## Kitaen pay
* Is-isla ti Ryukyu

## Dagiti nagibasaran
Danum

Ti **danum** ket maysa a kimiko a sustansia nga addaan iti kimiko a pagannurotan a . Ti molekula ti danum ket aglaon ti maysa nga Oksíheno ken dua a Hidróheno kadagiti atomo a naikapet babaen dagiti kobalente a piansa. Ti danum ket likido iti ambiente a kasasaad, ngem kadawyan nga adda iti Daga iti natangken a kasasaad ti yelo ken alingasaw a kasasaad (alingasaw ti danum wenno alibungubong). Ti danum ket adda pay iti kasasaad a likido a kristal iti asideg kadagiti Hidropiliko a rabaw. Babaen kadagiti nomenklatura a pananginagan kadagiti kimiko a kompuesto, ti *dihidroheno monoksido* ket isu ti sientipiko a nagan ti danum, ngem daytoy ket saan unay a maus-usar.

Ti danum ket sakupenna ti 70.9% iti rabaw ti Daga, ken daytoy ket nangruna kadagiti amin a naamammuan a porma iti biag. Iti Daga, 96.5% ti danum ti planeta ket mabirukan kadagiti taaw, 1.7% iti danum iti sirok ti daga, 1.7% iti glasier ken dagiti gora ti yelo idiay Antartika ken Greenland, adda met bassit a pirgis dagiti sabsabali a bagbagi ti danum, ken 0.001% iti angin a kas ti sengngaw ti danum, dagiti ulep (naporma iti natangken ken dagiti partikulo ti danum a nasuspende iti angin), ken tudo. Adda laeng 2.5% iti danum ti Daga ket di-naapgad, ken 98.8% iti danum ket yelo ken sirok ti daga a danum. Basbassit ngem 0.3% kadagiti amin a di-naapgad a danum ket addaan kadagiti karayan, danaw, ken ti tangatang, ken basbassit pay a bilang a di-naapgad a danum ti Daga (0.003%) ket adda kadagiti biolohiko a bagbagi ken napataud a produkto.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Sangalubongan nga Aldaw ti Danum – Marso 22
* Sangalubongan nga Aldaw ti Panagpaliiw ti Danum – Septiembre 18
Enrique Villanueva

Ti **Enrique Villanueva** ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Siquijor iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Enrique Villanueva ket nabennebenneg iti 14 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Lehislatibo a distrito iti Siquijor

Ti **Lehislatibo a distrito iti Siquijor** ket isu ti agdama a pannakabagi iti probinsia iti Siquijor iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas.

Manipud idi 1907 ti apo ti probinsia ti Siquijor ket nairepresenta a kas paset iti maikadua a distrito iti Negros Oriental. Ti  Negros Oriental ken ti apo ti probinsia iti Siquijor ket nairepresenta idi iti Temporario a Nailian a Kongreso a kas paset iti Rehion VII manipud idi 1978 aginggana idi 1984. 

Ti immuna a pannakabagi ti Siquijor ket nabutosan idi 1984, kalpasan a naibangon a kas maysa kadawyan a probinsia idi Septiembre 17, 1971 babaen ti Republika a Tignay Bilang. 6398. Daytoy a probinsia ket nagelektado ti maysa pannakabagi idiay Kadawyan a Nailian a Kongreso manipud idi 1984 aginggana idi 1986. Ti Siquijor ket nagtaginayon ti bukodna a maysa a distrito babaen ti baro a Batay-linteg a napasingkedan idi Pebrero 7, 1987, ken dagiti nabutusan a kamkameng iti naipulang a Kamara dagiti Pannakabagi a nangrugi met laeng iti dayta a tawen.

## Maymaysa a distrito
***Populasion (2010)**: 91,066

## Kitaen pay
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Negros Oriental

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Prepektura ti Hyōgo

Ti  ket maysa a prepektura iti Hapon a mabirukan idiay rehion ti Kansai idiay isla ti Honshū. Ti kapitoliona ket ti Kobe.

Ti nagan daytoy a prepektura ket naipangiletra idi a kas ti  **Hiogo**.

## Dagiti nagibasaran
Prepektura ti Mie

Ti  ket maysa a prepektura iti Hapon a daytoy ket paset iti rehion ti Kansai idiay isla ti Honshū.  Ti kapitoliona ket ti siudad ti Tsu.

## Dagiti nagibasaran
Prepektura ti Osaka

Ti  ket maysa a prepektura a mabirukan idiay rehion ti Kansai idiay Honshu, ti kangrunaan nga isla iti Hapon. Ti kapitoliona ket ti siudad iti Osaka. Daytoy ti sentro iti Osaka-Kobe-Kyoto a lugar.

## Dagiti nagibasaran
Prepektura ti Shiga

Ti  ket maysa a prepektura iti Hapon, a paset iti rehion ti Kansai idiay isla ti Honshu. Ti kapitoliona ket ti siudad iti Ōtsu.

## Dagiti nagibasaran
Rehion ti Chūgoku

Ti , ammo pay a kas ti , ket isu ti akin-laud unay a rehion iti Honshū, ti kadakkelan nga isla iti Hapon.  Buklenna daytoy dagiti prepektura iti Hiroshima,  Okayama, Shimane, Tottori ken Yamaguchi.  Addaan daytoy ti populasion ti agarup a 7.8 a riwriw.

## Dagiti nagibasaran
Prepektura ti Hiroshima

Ti  ket maysa a prepektura iti Hapon a mabirukan idiay rehion ti Chūgoku idiay isla iti Honshu. Ti kapitoliona ket ti siudad iti Hiroshima.

## Dagiti nagibasaran
Prepektura ti Tottori

Ti  ket maysa a prepektura iti Hapon a mabirukan idiay rehion ti Chūgoku. Thi kapitoliona ket ti siudad iti Tottori. Isu daytoy ti kabassitan ti populasion a prepektura iti Hapon.

## Dagiti nagibasaran
Siquijor, Siquijor

Ti **Siquijor** ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Siquijor iti Filipinas. Ti ili ti Siquijor ket isu ti kapitolio ti probinsia ti Siquijor.

## Dagiti baranggay

Ti Siquijor ket nabennebenneg iti 42 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Prepektura ti Kōchi

Ti  ket maysa a prepektura iti Hapon a mabirukan idiay abagatan a pantar iti Shikoku. Ti kapitoliona ket ti siudad iti Kōchi.

## Dagiti nagibasaran
Prepektura ti Ehime

Ti  ket maysa a prepektura idiay amianan a laud iti Shikoku, Hapon. Ti kapitoliona ket ti Matsuyama.

## Pakasaritaan
Aginggana idi Restorasion ti Meiji, ti Prepektura ti Ehime ket ammo idi a kas ti Probinsia ti Iyo. Manipud idi kasakbayan iti paset ti panawen ti Heian, ti lugar ket kaaduan babaen mangngalap ken dagiti aglaylayag nga addaan iti nangruna a papel iti panagsalaknib iti Hapon kadagiti pirata ken dagiti panagraut dagiti Mongol.

Kalpasan ti Gubat ti Sekigahara, ti shogun ti Tokugawa ket intedna ti lugar kadagiti kakaduana, a mairaman ni Kato Yoshiaki nga isu ti nangipatakder ti Kastilio Matsuyama, ken nangporma ti batayan para iti moderno a siudad ti Matsuyama.

Ti nagan nga Ehime ket nagtaud manipud iti *[[kuniumi]]* a parte ti *[[Kojiki]]* a ti probinsia ti Iyo ket mitolohiko a nanaganan iti Ehime "nakaay-ayat a prinsesa."

Idi 2012, ti grupo ti agsuksukisok manipud iti Unibersidad ti Tokyo ken ti Unibersidad ti Ehime ket kinunada a nakaduktalda kaadgiti karkarna a deposito iti daga idiay Siudad ti Matsuyama iti Ehime-ken.

## Heograpia
Mabirukan idiay akin-amianan a laud ti Shikoku, ti Ehime ket sanguenna ti Baybay Akin-uneg a Seto iti amianan ken beddengan daytoy babaen ti Kagawa ken Tokushima iti daya ken Kōchi iti abagatan.

Ti prepektura ket mangiraman kadagiti nangato a banbantay iti rehion ti akin-uneg a daga ken ti atiddog nga aplaya, ken addaan kadagiti adu nga isla idiay Baybay Akin-uneg a Seto.  Ti akinlaud unay nga ima ti Ehime, ti Peninsula Sadamisaki, ket ti kaakikidan a peninsula idiay Hapon.

Manipud idi Abril 1, 2012, 7% iti dagup a kalawa ti daga ti prepektura ket naidesignado idi a kas dagiti Natural a Parke, kas dagiti nailian a parke ti Ashizuri-Uwakai ken Setonaikai  ti Kuasi a  Nailian a Parke ti Ishizuchi ken dagiti pito a Prepektural a nailian a Parke.

### Dagiti siudad

Adda dagiti sangapulo ket maysa a siudad a mabirukan iti Prepektura ti Ehime:

*Imabari
*Iyo
*Matsuyama (kapitolio)
*Niihama

*Ōzu
*Saijō
*Seiyo
*Shikokuchūō

*Tōon
*Uwajima
*Yawatahama

### Dagiti ili ken dagiti purok
Dagitoy dagiti ili iti tunggal maysa a distrito:

*Distrito ti Iyo
**Masaki
**Tobe
*Distrito ti Kamiukena
**Kumakōgen
*Distrito ti Kita
**Uchiko

*Distrito ti Kitauwa
**Kihoku
**Matsuno
*Distrito ti Minamiuwa
**Ainan

*Distrito ti Nishiuwa
**Ikata
*Distrito ti Ochi
**Kamijima

## Dagiti nagibasaran

* Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005). ''Japan encyclopedia.'' Cambridge: Harvard University Press. ;  OCLC 58053128

## Dagiti akinruar a silpo

*
Prepektura ti Ōita

Ti  ket maysa a prepektura iti Hapon  a mabirukan idiay isla iti Kyūshū. Ti prepektura a kapitoliona ket ti siudad iti Ōita.

## Dagiti nagibasaran
Prepektura ti Saga

Ti  ket mabirukan idiay amianan a laud a paset ti isla iti Kyūshū, Hapon. Sagidenna ti Baybay iti Hapon ken ti Baybay Ariake. Ti lumaud a paset iti prepektura ket maysa a rehion a nlatak iti panagpataud kadagiti seramiko ken porselana, a nangrunaan kadagiti ili iti Karatsu, Imari, ken Arita. Ti kapitoliona ket ti siudad ti Saga.

## Dagiti nagibasaran
Prepektura ti Okinawa

Ti  ket maysa kadagiti akin-amianan unay a prepektura ti Hapon.  Buklen daytoy kadagiti ginasut nga Is-isla  ti Ryukyu iti maysa a kawar iti  a kaatiddog, a maigay-at iti abagatan a laud manipud ti Kyūshū (ti akin abagatan unay kadagiti uppat a kangrunaan nga is-isla iti Hapon) aginggana idiay Taiwan. Ti Naha a kapitolio ti Okinawa, ket mabirukan idiay akin-abagatan a paset iti Isla ti Okinawa. Ti naisuppiatan nga Is-isla ti Senkaku (Mandarin: Is-isla ti Diaoyu) ket naiturayan a kas paset iti Prepektura ti Okinawa.

## Dagiti nagibasaran
Kyushu

Ti  ket isu ti maikatlo a kadakkelan nga isla iti Hapon ken ti akin-abagatan unay kadagiti uppat a kangrunaan nga is-islana. Ti sabali a taga-ugma nagnaganna ket mairaman ti , , ken . Ti naipakasaritaan a rehional a naganna ket ti  a mangitudo ti Kyushu ken dagiti nakapalikmut nga is-isla.

Idi maika-8 a siglo a Taihō a Kodigo a panagreporma, ti Dazaifu ket nabangon a kas maysa a naipangpangruna nga admisnistratibo a balikas para iti daytoy a rehion.

Manipud idi 2016, ti Kyushu ket addaan iti populasion iti 2,970,479 ken sumakop ti .

## Dagiti nagibasaran
Is-isla ti Ryukyu

Ti , naam-ammuan iti Hapón a kas iti  ken naam-ammuan pay a ti , dagitoy ket kawar iti Hapón nga is-isla a naigay-at iti abagatan a laud manipud idiay Kyushu aginggana idiay Taiwan: ti Ōsumi, Tokara, Amami, Okinawa, ken dagiti is-isla ti Sakishima (Miyako ken Yaeyama), nga ti Yonaguni ket isu ti akin-abagatan unay. Ti kadakkelan kadagitoy nga is-isla ket ti isla ti Okinawa.

Dagitoy nga is-isla ket adaanda ti sub-tropikal a klima nga addaan ti saan a mnalamiis unay a tiempo ken napudot a kalgaw. Ti tudo ket napigsa, ken maapektaranna ti panawen ti tudtudo ken bagyo. Malaksid kadagiti nakapalikmut nga Is-isla ti Daitō, daytoy a kawar ti isla ket adda du a nangruna a heolohiko a pagbeddengan, ti Nailet a Baybay ti Tokara a nagbaetan ti Is-isla ti Tokara ken Amami, ken ti Kerama a Buang a nagbaetan ti Is-isla ti Okinawa ken Miyako, a nagbingbingay kadagitoy nga is-isla iti *Akin-amianan*, *Tengnga,* ken *Akin-abagatn a Ryukyus*.

## Dagiti nagibasaran
Shikoku

Ti  ket isu ti kabassitan ( nga attiddog ken ti nagbaetan a  a kalawa) ken kabassitan ti populasion (4,141,955 manipud idi 2005) kadagiti uppat a kangrunaan nga is-isla iti Hapon, a mabirukan iti abagatan iti Honshū ken daya ti isla iti Kyūshū.  Dagiti taga-ugma a naganna ket mairaman ti *Iyo-no-futana-shima* (), *Iyo-shima* (), ken *Futana-shima* (). Ti agdama a naganna ket mangipatudo dagiti uppat a dati a probinsia a nangbukel iti daytoy nga isla: Awa, Tosa, Sanuki, ken Iyo.

## Dagiti nagibasaran
Rehion ti Hokuriku

Ti  ket mabirukan idiay amianan a laud a paset iti Honshū, ti kangrunaan nga isla iti Hapon. Naisanglad daytoy iti igid ti Baybay ti Hapon iti uneg ti rehion ti Chūbu. Gangani a kapadpadana daytoy ti Probinsia ti Koshi ken Hokurikudō a lugar iti sakbay a moderno a Hapón.

Ti rehion ti Hokuriku ket makairaman kadagiti uppat a prepektura iti Ishikawa, Fukui, Niigata ken Toyama, anupay kasta ti Niigata ket sagpaminsan a mairaman kadagiti sumaganad a rehion:
* : a mairaman dagiti prepektura ti Niigata ken Nagano
* : a mairaman dagiti prepektura ti Niigata, Nagano ken Yamanashi
* : a mairaman dagiti rehion ti Hokuriku ken Shin'etsu

## Dagiti kangrunaan a siudad
Dagiti kangrunaan a senttro ti populasion iti Hokuriku ket:
* Niigata (nainaganan a siudad)
* Kanazawa, Toyama (dagiti bugas a siudad)
* Fukui, Jōetsu, Nagaoka (dagiti naipangpangruna a siudad)

Kadagitoy, ti Niigata ket isu ti kadakkelan nga addaan iti populasion iti sumurok a 800,000.

## Dagiti industria
Ti kangrunaan nga industria idiay Hokuriku a lugar ket mairaman dagiti kimiko, medisina, turismo, teltela ken makina ti tela, nadagsen a makina, panagtaltalon, ken panagkalap. Ti Koshihikari, daytoy ket maysa a nalatak a kita ti bagas ket naipangpangruna a produkto iti rehion ti Hokuriku.

## Klima

Ti rehion ti Hokuriku ket addaan iti kaaduan ti tomo iti niebe kadagiti amina nataengan ken mamulaan a rehion iti lubong. Daytoy ket gapu iti namaga a Siberiano a masa ti angin, nga agparang-ay ti nagato a dam-eg iti rabaw ti Baybay ti Hapon, ket mapilit dagitoy nga agpangato no masabatda dagiti banbantay iti Honshū, nga agpataud dam-eg a paababaenna a kas ti niebe.

Ti atiddog a tiempo ti panaglalam-ek ken napuskol a niebe iti daytoy a rehion ket nailadawan idiay *[[Hokuetsu Seppu]]*, ti maysa nga ensiklopedia nga obra iti naladaw a Edo a panawen a nagilanad ti biag idiay Uonuma a distrito iti Prepektura ti Niigata.

Ti rehion  ti Hokuriku ket isu pay ti disso para iti nobela ni Yasunari Kawabata a *[[Niebe a Pagilian]]*.

## Kitaen pay
* Rehion ti Kōshin'etsu
* Rehion ti Shin'etsu
* Rehion ti Tōkai
* Rehion ti Tōhoku
* Kitamaebune
* Hokuriku Shinkansen
* Hokuriku Main Line
* Hokuriku Expressway

## Dagiti nagibasaran
Rehion ti Kōshin'etsu

Ti  ket maysa nga  subrehion iti rehion ti Chūbu iti Hapon a buklen iti Tokyo, dagiti napalikmutanna ken ti tengnga nga akindaya a Honshu. Daytoy a lugar ket buklenna dagiti prepektura ti Yamanashi, Nagano, ken Niigata.

Ti nagan a Kōshin'etsu ket maysa a komposito a naporma manipud kadagiti nagnagan dagiti daan a probinsia a kadennada — Kai (tattan ket ti Yamanashi), Shinano (tattan ket ti Nagano) ken Echigo (tattan ket ti Niigata). Daytoy a rehion ket napalikmutan babaen ti Baybay ti Hapon iti amianan a laud, ti rehion ti Hokuriku iti laud, ti rehion ti Tōkai iti abagatan a laud, ti rehion ti Kantō iti abagatan a daya, ken ti rehion ti Tōhoku iti amianan a daya. Ti nagan daytoy a heograpiko a lugar ket kadawyan a naitipon ti rehion ti Kantō (a kas iti "Kantō-Kōshin'etsu"); ken sagpaminsan a maitiptipon ti rehion ti Hokuriku (a kas ti "Kantō-Kōshin'etsu-Hokuriku" wenno "Hokuriku-Kōshin'etsu").

## Panagkuyog a panagusar
* Dagiti Nippon Telegrapo ken Telepono a direktorio ket ikategoriana dagiti numero ti telepono babaen ti rehion, a mairaman ti Koshin'etsu a lugar.
* Ti Kagimongan ti Nuklear a Medisina ti Hapon ket ikategoriana dagiti kamkamengna babaen ti rehion, a mairaman ti rehion ti  Kanto-Koshinetsu.
* Idiay Hapon, ti Kanser a Rehistro dagiti Ubbing a programa ket tartaripatuen babaen dagiti pito a Nailian a Medikal a Pagrehistroan a Sentro dagiti Ubbing, a mairaman ti Kanto-KoShinEstsu.

## Kitaen pay
* Rehion ti Hokuriku
* Rehion ti Shin'etsu
* Rehion ti Tōkai
* Rehion ti Kantō

## Dagiti nagibasaran

* Watanabe, Shō, Suketami Tominaga and Tadao Kakizoe. (1995).  *Panagagas ti Kanser ken Panagbiag: Naisangayan a Pagsaadan a Rehistro iti Hapon.* Tokyo: Hapon a Sientipiko a Kagimongan a Pagmalditan.  10-/13-; 10-/13-;  OCLC 32855122

## Dagiti akinruar a silpo
Rehion ti Shin'etsu

Ti  ket maysa a heograpikal a rehion iti Hapon.

Daytoy a lugar ket buklenna dagiti daan a probinsia iti Shinano ken Echigo. Uray no daytoy ket pinagtitipon a nagnagan kadagitoy dua a probinsia, daytoy a rehion ket aglaon pay ti Isla ti Sado manipud iti Probinsia ti Sado. Mabirukan daytoy idiay moderno nga aldaw a prepektura dagiti Nagano ken Niigata.

## Panagkadua a panagusar
Ti nagan a Shin-Etsu  ket naus-usar dagiti minaig a multinasional a kompania ti kimiko.

Ti Shin'etsu a Kangrunaan a Linia ket paset iti Perokarril ti Hapon a serbisio nga agpatpataray manipud iti Estasion ti Shinonoi idiay Prepektura ti Nagano aginggana idiay Estasion ti Niigata idiay Prepektura ti Niigata,.

Idi 1926, ti Kompania ti Elektrisidad ti Shinetsu ket nagdudumaan a kas ti Shin'etsu Nitrohenio nga Abuno.

## Kitaen pay
* Rehion ti Hokuriku
* Rehion ti Kōshin'etsu
* Rehion ti Tōkai

## Dagiti nagibasaran

* Hashimoto, Mitsuo. (1990). *Heolohia iti Hapón .* Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.  10-/13-;  OCLC 123220781
Rehion ti Tōkai

Ti  ket maysa nga apo ti rehion iti rehion ti Chūbu iti Hapon nga addaan iti igid ti Taaw Pasipiko.  Ti kayat a sawen ti naganna ket ti "Daya a baybay" ken naggapu daytoy iti Tōkaidō, maysa kadagiti Lima a Pagdalanan ti Edo.  Gapu ta ti Tōkai ket maysa nga apo ti rehion ken saan nga opisial a nainaganan, adda dagiti panagsuppiatan no ania ti pagrugian ken gibusan iti daytoy a rehion, nupay kasta dagiti mapa ti Hapon ket kaaduan a mangitudtudo a ti rehion ket mangraman kadagiti prepektura ti Shizuoka, Aichi, Gifu ken Mie.

Ti kadakkelan a kangrunaan a siudada iti daytoy a rehion ket ti Nagoya ken ti Chūkyō  Metropolitano a Lugar (Nagoya a Metropolitano a Lugar) a mangbukel ti kadakkelan a paset iti daytoy a rehion ken ti maikatlo a kadakkelan nga ekonomia ti Hapon. Ti komersio nga impluensia iti daytoy nga urbano a lugar ket sagpaminsan nga agigay-at kadagiti nakapalikmut a luglugar dagiti tallo a prepektura a naipatengnga iti Nagoya a dagitoy ket ti Aichi, Gifu, ken Mie; daytoy a lugar ket sagpaminsan pay a naitudtudo a kas ti rehion ti Chūkyō.

Ti Tōkai ket addaan iti kaaduan kadagiti agpadpataud a lugar ken maysa kadagiti kaaduan ti industria a rehion iti Hapon. Ti pantarna ket naliniaan kadagiti napusek ti populasionn a siudad nga addaan kadagiti ekonomia a sumalibukag kadagiti pabrika.

Ti rehion ti Tōkai ket nakapadas kadagiti dadakel a gingined, a mairaman kadagiti nalatak a gingined idi 1944 (naam-ammuan pay a ti "Tonankai a gingined") ken idi 1945 (naam-ammuan pay a ti "Mikawa a gingined").  Dagiti sumaganad nga obra ni Kiyoo Mogi, ket agipadpadto ng adda posibilidad a daytoy a lugar ket suheto iti naababaw a kadakkel 8.0 a gingined iti masakbayan a panawen.  Ti Nagoya, Shizuoka, ken dagiti dadakkel a siudad ket dakkel to a madadael, a ribribo dagiti madangran, no saan a riwriw, a makaaramid daytoy ti kadaksan a didigra iti Daga.

## Dagiti nagibasaran

## Kitaen pay
* Rehion ti Hokuriku
* Rehion ti Kōshin'etsu
* Rehion ti Shin'etsu
Alehandro ti Natan-ók

Ni **Alehandro III iti Masedonia** (20/21 Hulio 356 – 10/11 Hunio 323&nbsp;BC), kadawyan nga ammo a kas ni **Alehandro ti Natan-ók** (, *Aléxandros ho Mégas*), ket maysa idi a Griego nga ari iti Masedonia, ti maysa nga estado idiay akin-amianan a taga-ugma a Gresia. Naipasngay idiay Pella idi 356&nbsp;BC, Ni Alehandro ket insursuro babaen ni Aristotle aginggana iti edad nga 16. Idi agtawen isuna ti sangapulo ket tallo, nakaaramid isuna ti maysa kadagiti kadakkelan nga imperio iti taga-ugma a lubong, a naigay-at manipud iti Baybay Ionia aginggana idiay Himalaya. Isuna ket saan a naabak kadagiti gubgubat ken isuna ket naipanunotan a maysa kadagiti naimballigian nga agbilbilin iti pakasaritaan.

Ni Alehandro ket sinarununa ti amana, a ni Pelipe II iti Masedonia, idiay trona idi 336&nbsp;BC kalpasan idi naipapatay ni Pelipe. Kalpasan idi natay ni Pelipe, ni Alehandro ket tinawidna ti napigsa a pagarian ken napadasanen a buyotan. Nagunggunaan isu ti panaka-heneral iti Gresia ket inusarna daytoy a panakaturay ti panagirugina kadagiti plano ti amana a panagpadakkel ti milisia. Idi 334&nbsp;BC, rinautna ti tinurayan ti Persia nga Asia a Minor ken nangrugi kadagiti maysa a serie iti kampania a nagbayag iti sangpulo a tawen. Tinukkol ni Alehandro ti bileg iti Persia iti maysa a serye kadagiti naikeddeng a gubgubat iti Issus ken Gaugamela. Simmaruno nga intuangna ti Ari ti Persia a ni Darius III ken pinarukmana ti sibubukel a Persiano nga Imperio. Iti dayta a paset, ti imperiona ket naigay-ay manipud iti Baybay Adriatiko anginggana idiay Karayan Indo.

Nagsuksukimat isuna ti panakaabotna kadagiti "kagibusan iti lubong ken ti Nalatak a Ruar a Baybay", rinautna ti India idi 326&nbsp;BC, ngem napilit nga agsubli isuna gapu ti panadawat dagiti buyotna. Ni Alehandro ket pimmusay idiay Babilonia idi 323&nbsp;BC, nga awan ti panagipatulpalna kadagiti serie ti naplano a kampania a nangparugi kuma ti panagraut iti Arabia. Kadagiti sumaganad a tawtawen kalpasan ti ipupusayna, adda dagiti serie iti sibil a gubgubat a nangpirgis kadagit imperiona, a nagresultaan dagiti estado a tinurayan babaen ti Diadochi, dagiti nabatbati a heneral ken tumawtawin kenni Alehandro.

## Dagiti nagibasaran
Pranses a Rebolusion

Ti **Pranses a Rebolusion** (; 1789–1799), ket maysa idi a panawen iti radikall a sosial ken politikal a a gulo iti Pransia nga addaan ti naipangrunaan a nagbanagan iti Pransia ken kadagiti amin a paset iti Europa. Ti patingga a monarkia nga isu ti nagturay iti Pransia kadagit napalabas a siglo ket narebba kadagiti tallo a tawen. Ti Pranses a kagimongan ket napan iti maysa nga epiko a panakabalbaliw a kas ti panakariri, aristokratiko ken relihioso a gundaway ket napuka babaen kadagiti agnanayon a panagraut manipud ti radikal a kanigid a payyak dagiti politikal a grupo, dagiti tattao iti lansangan, ken dagiti agtaltalon iti igid ti away. Dagiti daan a kapanunutan a maipanggep kadagiti tinawtawid ken herarkia – iti monarkia, aristokrasia ken relihioso a panagturay – ket napardas idi a napasardeng babaen ti baro a Panagpalawag kadagiti pamunganayan dagiti panagpapada, panakaumili ken di-maawan a karbengan.

## Dagiti nagibasaran
Putbol

Ti **gunglo ti putbol**, kaaduan a namammoan a ti **putbol** wenno **saker**, ket maysa a isport nga ayayamen ti nagbaetan ti dua a timpuyog iti sangpulo ket maysa a agayayam nga addaan ti nagtimbukel a bola. Iti panagbuelta ti maika-21 a siglo, daytoy nga ayayam ket inayayam ti sumurok a 250 a riwriw nga agay-ayayam kadagiti 200 a pagilian, nga isu daytoy ti kalatakan nga isport iti lubong. Daytoy nga ayayam ket inayayam iti maysa a rektanggulo a pagayayaman iti ruot wenno berde a parbo a karuotan, nga addan ti maysa a pagtungpalan iti tengnga iti tunggal maysa kadagiti ababa a kagibusan. Ti banag iti daytoy nga ay-ayam ket ti agiskor babaen ti panagipaturong ti bola idiay pagtungpalan ti kasupiat.

## Dagiti nagibasaran
Italiano

Ti **Italiano** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

* Kadagiti ania man a banbanag iti, wenno minaig ti pagilian iti Italia

* Pagsasao nga Italiano, maysa a Romanse pagsasao
* Tattao nga Italiano, etniko a grupo
Karbon

Ti **karbon**  (manipud ti  "beggang") ket isu ti kimiko nga elemento nga addaan ti simbolo iti **C** ken atomiko a numero iti 6. A kas kameng iti grupo a 14 idiay periodiko a lamisaan, daytoy ket saan a metal ken tetrabalente—nga agar-aramid ti uppat nga elektron a magun-od tapno agporma iti kobalente dagiti kimiko a piansa. Adda dagiti masna a rumrumsua nga isotopo, nga addaan ti <sup>12</sup>C ken ti <sup>13</sup>C a dagitoy ket natalna, a ti <sup>14</sup>C ket radioaktibo, nga agrungrungsot nga addaan iti kagudua a biag iti agarup a 5,730&nbsp;a tawtawen. Ti Karbon ket maysa kadagiti bassit a naam-ammuan nga elemento manipud iti taga-ugma.

Adda dagiti dadduma nga alotropo iti karbon a dagiti kalatakan a naam-ammuan a kas ti grapito, diamante, ken amorpo a karbon. Dagiti maipapan ti bagi a tagikua iti karbon ket kaaduan a nadumaduma nga addan ti alotropiko a porma. Kas pagarigan, ti diamante ket masarsarang unay, ngem ti grapito ket saragasag ken nangisit. Ti diamante ket maysa kadagiti naam-ammuan a katangkenan a materiales, ngem ti grapito ket nalukneng ken makaporma ti garit iti papel (kasta iti nagan, manipud ti Griego a balikas ti "agsurat"). Ti diamante ket addaan iti nababa unay nga elektriko a konduktibidad, ngem ti grapito ket nasayaat a konduktor. Babaen ti kadawyan a kasasaad, ti diamante ket addaan iti kangatuan a kapudot ti konduktibidad kadagiti amin a naam-ammuan a materiales. 

## Dagiti nagibasaran
Alicia, Zamboanga Sibugay

Ti **Alicia** ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Zamboanga Sibugay iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Alicia ket nabennebenneg iti 27 a barbaranggay.

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao a Turko

Ti **Turko** (Turko: ), maitudo a kas ti **Istanbul Turko**, ket maysa a pagsasao a maisasao a kas ti patneng a pagsasao babaen ti sumurok a 83 a riwriw a tattao iti dagup iti lubong, a mangaramid iti daytoy ti kaaduan a mangisasao kadagiti Turko a pagsasao. Dagiti mangisasao ket kaaduan a mabirukan idiay Turkia ken Akin-abagatan a Sipre nga addaan ti basbassit a grupo idiay Irak, Gresia, Bulgaria, ti Republika ti Amianan a Macedonia, Kosovo ken sabsabali pay a paset iti Dumaya a Europa. Ti Turko ket maisasao pay babaen dagiti adu a riwriw a tattao nga imigrante a nagtaud idiay Lumaud a Europa, a naipangpangruna ti Alemania.

## Dagiti nagibasaran
Cebu (panangilawlawag)

Ti **Cebu** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
* Cebu, maysa kadagiti probinsia iti Pilipinas
** Isla ti Cebu, kangrunaan nga isla iti proninsia ti Cebu
** Siudad ti Cebu, kadakkelan ken urbano a siudad idiay Isla ti Cebu
** Metro Cebu wenno Cebu Metropolitano a Lugar, ti metropolitano a lugar iti Siudad ti Cebu
Dagiti lehislatibo a distrito iti Zamboanga Sibugay

Dagiti **Lehislatibo a distrito iti Zamboanga Sibugay**, ket dagiti umuna ken maika-2 a distrito ket isu dagitoy ti agdama a pannakabagi iti probinsia iti Zamboanga Sibugay iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Zamboanga Sibugay ket naaramid idi 2001 babaen ti maikatlo a distrito iti Zamboanga del Sur. Kasisigud a naaramid idi a kas ti maymaysa a distrito aginggana idi 2006, a daytoy ket nabingbingay iti dua a distrito para iti 2007 a panagbutos. 

## Umuna a distrito
***[[Dagiti siudad ti Filipinas|Siudad]]**: *awan*
***[[Dagiti ili ti Filipinas|Munisipalidad]]**: Alicia, Buug, Diplahan, Imelda, Mabuhay, Malangas, Olutanga, Payao, Talusan
***Populasion (2010)**: 278,058

## Maika-2 a distrito
***[[Dagiti siudad ti Filipinas|Siudad]]**: *awan*
***[[Dagiti ili ti Filipinas|Munisipalidad]]**: Ipil, Kabasalan, Naga, Roseller Lim, Siay, Titay, Tungawan
***Populasion (2010)**: 306,627

## Maymaysa a distrito (awanen)

## Kitaen pay
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Mindanao ken Sulu
*Lehislatibo a distrito iti Zamboanga
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Zamboanga del Sur

## Dagiti nagibasaran

*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas