open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Islam

Ti  (Arabiko: الإسلام *al- islām*) a kayatna a sawen ket "ti panagtungpal iti Dios" ket maysa a monoteistiko a pammati, maysa kadagiti relihion nga Abrahamiko ken ti maikadua a kadakkelan a relihion iti sangalubongan.

Iti pagsasao nga Arabiko, ti "Islam" ket balikas a nagtaud iti tallo-a-letra a ramut a sao nga *S-L-M*, a kayatna a sawen ket "agtulnog a sitatalna; sumuko; agtungpal; kappia." Ti Islam ket berbo nga abstrakto daytoy a ramut a sao a ti literal a kaipapananna ket "panagtulnog/panagtungpal," a maipapan iti panagtungpal iti Dios.

Dagiti pasurot ti Islam, a maawagan kas **[[Muslim]]**, ket mamatida a ti Dios (wenno ''Allāh'' ket imbutaktakna ti dagus a balikasna para iti sangkataoan ken ni Muhammad (circa 570–632) ken dadduma pay a propeta, a pakairamanan ni Adan, Noe, Abraham, Moises, ken Jesus. 

## Dagiti akinruar a silpo
* cennet - Direktorio ti Islam
* Islam Blog 
* http://www.islamhouse.com
Koran

Ti **Koran** wenno **Qur'an** ( *al-qur'ān*, wenno "ti panangisao", maawagan pay iti *Al Qur'ān Al Karīm* wenno "Ti Madaydayaw a Qur'an"), ket ti nasantuan a libro ti Islam. Mamati dagiti Muslim a ti Qur'an ket ti literal a balikas ti Dios iti pagsasao nga Arabiko ken ti pagpatinggaan ti paltiing ti Dios iti sangkataoan, a naipalgak ken ni  Mahoma, ti maudi a propeta ti Islam, iti unos ti 23 a tawtawen babaen ken ni anghel a Jibril (Gabriel).

## Dagiti akinruar a silpo
* Al-Quran (Koran) online
Hinduismo

Ti **Hinduismo** (**हिन्दू धर्म**; am-ammo pay kas *Sanātana Dharma* - सनातन धर्म, ken *Vaidika-Dharma* - वैदिक धर्म) ket maysa a relihioso a tradision iti sangalubongan a naibasar iti Vedas. Ti Hinduismo ket direkta a naggapu iti Vedic nga Indo-Iranian a relihion. Sakupenna ti naruay a tradision a relihioso nga agduduma ti pannakapaliiw ken pannakaipakatda, ken adu nga aggigidiat a seksekta ken pilpilosopia. Adu ken agduduma dagiti didiosen a pagrukrukbaban dagiti mamati. Agduduma met segun iti rehion wenno lugar dagiti pammati, kodigo ken prinsipio. Narigat a masurotanen no nagrugian ti Vediko a relihion, ngem iti panangkarkulo dagiti agsuksukisok, mabalin a nangrugi ti Hinduismo manipud 3102 BCE agingga iti 1300 BCE.

Ti Hinduismo ti maikatlo a kadakkelan a relihion iti lubong. Addaan daytoy iti aganay a 1 bilion a pasurot a 98% kadagitoy a Hindu ket masarakan iti India. Iti pagilian a Nepal, ti ofisial a relihion ti estadoda ket Hinduismo.

## Dagiti nagibasaran
Capiz

Ti **Capiz** ket maysa a probinsia ti Filipinas a masarakan iti rehion ti Lumaud a Visayas. Kapitoliona ti Siudad ti Roxas. Adda ti Capiz iti amianan-a-daya a paset ti Isla ti Panay, kabeddengna ti Aklan ken Antique iti laud, ken ti Iloilo iti abagatan. Sangsaguenna met ti Baybay Sibuyan iti amianan.

## Heograpia

Addaan ti Capiz iti 16 nga ili ken 1 a siudad.

### Siudad
*Siudad ti Roxas

### Dagiti ili

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Filipinas - Capizl
Mannurat

Ti termino a ***mannurat*** ket mabalin a mayawag iti asino man nga agputputar iti naisurat nga obra, ngem kadawyan a ti termino a mannurat ket maidakamat kadagiti agsursurat a managputar/managpartuat wenno kas profesional, wenno kadagiti agsursurat iti adu a wagas wenno forma. Dagiti nalaing a mannurat ket maipakitada ti ammo ken laingda iti panagaramat iti balbalikas tapno maiparangarang dagiti idea ken imahen, iti panagputaran iti fiksion man wenno saan-a-fiksion nga ob-obra. 

Ti maysa a mannurat ket mabalin a makaputar iti adu a wagas, a pakairamanan ti (ngem saan nga agpatingga iti): daniw, prosa, musica. Ket kas mainugot, ti maysa a mannurat ket mabalin a maysa a mannaniw, novelista, compositor, liricista, dramaturgo, mitograper, agiwarwarnak, scriptwriter iti pelicula, kdpy.

Dagiti putar dagiti mannurat ket masansan a paset ti cultural a linaon ti maysa a kagimongan, ket ti maysa a gimong ket mabalin a patgenna dagiti obra dagiti mannuratna kas maysa nga arte--wenno literatura--a kapadpad dagiti arte a visual kas iti pinta, escultura, fotograpia), musica, ken iti arte a maakem (kas iti drama, teatro, opera, musical, kdpy.).
Theravada

Ti **Theravada** (Pāli: *theravāda*; Sanskrit: *sthaviravāda*; wenno  "Dalan Dagiti Kapuonan") ket isu ti nabatbati nga escuela iti kadaanan a sanga ti Budhismo a Nikaya. Naibatay iti sursuro daytoy iti Evangelio a Pāli, wenno dagiti "Nikaya." Daytoy ti kangrunaan a kadaanan a nasantoan a literatura ti Budhismo.  Ti Nikaya ngarud ken uray ti Theravada ket nabirngasan idi kas "Hinayana" wenno "basbassit a pagluganan," maysa nagan a saanen maar-aramat gapu ta maibilang daytoy a narusanger. Ti Theravada ita ket isu ti masursurot idiay Sri Lanka, Myanmar, Laos, Thailand, Cambodia, ken paspaset ti China, Vietnam, ken Malaysia.
Tarlac

Ti **Tarlac** ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion a Tengnga a Luzon. Kapitoliona ti Siudad ti Tarlac ken kabeddengna dagiti probinsia ti Pangasinan iti amianan, Nueva Ecija iti daya, Pampanga iti abagatan, ken Zambales iti laud.

## Heograpia

Ti probinsia ti  Tarlac ket addaan ti maysa a siudad ken 17 nga ili.

### Siudad
* Siudad ti Tarlac

### Dagiti ili

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Filipinas
Tallo a Saniata

Dagiti Budista ket mabirokan nga agkamang wenno agawid iti masao nga Tallo a Saniata wenno **tiratna** ("triratna" iti pagsasao a Sanskrit). 

* Ni Buddha
* Ti Dhamma (Dharma (Sanskrit)),
* Ti "nasudi" nga Sangha, gimong dagiti bhikku (padi) ken bhikkuni (madre) (wenno dadduma ket maikuyog iti buo nga gimong dagiti Budista iti lubong).

Ti panagkamang iti Tiratna ket makita ken masurot ti amin nga langa ti Budismo, ket isu ti umuna nga padak para kadagiti tumunos a Budista. Mabalin a maysa daytoy nga seremonia iti templo wenno mabalin met nga ikari a sibabagi, iti kangrunaan ket ti panagpili daytoy nga dalan a makuna nga "silaw" ti Budhismo (bodhi, kas iti sao nga budhi iti Tagalog). Ti panagkamang ket isu ti panagtalek ken panaglagip nga para kadagiti Budista, ti Saniata ti natalged a dalan ti wayawaya.

Kaaduan daytoy ket ilualo inaldaw.
Uppat a Nasudi a Kinapudno

Kangrunaan ken sentro iti sursuro (wenno sutta) ni Apo Buddha ket iti nanaganan nga Uppat nga Nasudi a Kinapudno.

# *[[Dukkha]]*: Amin nga nailubongan a biag ket napno iti panagsagaba, mapelpeltang, ken saan mapmapnek. Nasken nga maawatan ti dukkha. Naawatanen ti dukkha. (Daytoy nga sao aggapu iti P&#257;li (Sanskrit: du&#7717;kha), ket isu iti naggapuanan ti sao nga Tagalog a "dukha," a kayatna saoen ket "agtuok.")
# *[[Samudaya]]*: Ti puon ti panagtuok nga aggapu iti panagpideg iti panagtarigagay (*tanha*), panagapal, panagagum, nairamut iti kinakuneng. Nasken nga ibbatan dagitoy. Naibbatanen iti tarigagay.
# *[[Nirodha]]*: Adda gibus ti panagsagaba. Nasken nga mapasardeng ti dukkha. Napasardengen ti dukkha.
# *[[Magga]]*: Adda dalan, Ti Walo nga Nasudi a Dalan (Ariya magga), nga pagnaan a pagpanawan iti dukkha. Nasken nga patubuen ken pagrangayen daytoy nga dalan. Daytoy nga dalan ket nabangonen.
Myanmar

Ti **Myanmar** , opisial a ti **Republika ti Kappon ti Myanmar**  *Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw*, ), ket maysa a pagilian idiay Abagatan nga Asia ken Abagatan a daya nga Asia. Ti Myanmar ket nabeddengan babaen ti India, Banglades, Tsína, Laos ken Tailandia. Pagkatlo ti dagup ti nakapalikmut ti Myanmar a  ket agporma ti aplaya iti igid ti Luek ti Bengal ken ti Baybay Andaman. Iti 676,578&nbsp;km2 (261,227 kd mi), isu daytoy ti maika-40 a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia. Ti Myanmar ket isu pay ti maika-24 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong nga addan ti sumurok a 58.8&nbsp;riwriw a tattao.

## Dagiti nagibasaran
Laos

Ti **Laos** (, , , or ) Lao: ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao, opisial a **Demokrata a Republika ti Tattao a Lao**, ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia, nabeddengan babaen ti Myanmar ken Tsina iti amianan a laud, Bietnam iti daya, Cambodia iti abagatan ken Tailandia iti laud. Ti populasion na ket nakarkulo a 6.5 a riwriw idi 2012.

## Dagiti nagibasaran
Amanita

Addaan 600 a sebbang iti genus nga ***Amanita***, maysa iti kasabidongan a pamilia ti uong. 95% kadagiti matmatay gapuanan iti pinnakasabidong ti uong ket aggapu iti Amanita, ket 50% kadagitoy ket aggapu iti kallugong ti natay. Iti kapigsaan nga gita wenno *toxin* iti Amanita ket ti alpha-amanitin.

Adu met nga klase iti naikuyog ti Amanita nga mabalin a makan. Iti dadduma a kultura, dagiti dakdakkel a sebbangan ti Amanita it mailaklako. Kas parigan ket iti *Amanita zambiana* idiay tengnga ti Aprika, *A. basii* idiay Mehiko, *A. caesarea* diay Europa ken *A. chepangiana* idiay Abagatana daya nga Asia. Iti dadduma nga uong ket mausar a pangmaris iti sawsaw ken dagiti lutuen, kas iti nalabasit a *A. jacksonii*, uong manipud iti laud ti Kanada aginggana iti laud ti Mehiko.

**Pagarigan**:

* *[[Amanita citrina]]* - sinan-kallugong ti natay
* *[[Amanita fulva]]* - grisette (mabalin a makan)
* *[[Amanita muscaria]]* - uong ti ngilaw
* *[[Amanita pantherina]]* - uong ti panther
* *[[Amanita phalloides]]* - kallugong ti natay 
* *[[Amanita porphyria]]*
* *[[Amanita virosa]]* - naranggas nga anghel (daytoy nga nagan ket mausar pay iti *Amanita bisporigera*, *Amanita ocreata* ken *Amanita verna*)

## Dagiti akinruar a silpo
Cambodia

Ti **Cambodia** (;  , Kampuchea, ), opisial nga ammo a kas ti **Pagarian ti Cambodia**, ket maysa a pagilian a mabirukan idiay akin-abagatan a paset iti Indotsina a Peninsula idiay Abagatan a Daya nga Asia. Daytoy ket addan ti dagup a kalawa ti daga iti 181,035 a kuadrado kilometro (69,898 kd mi), nabeddengan daytoy babaen ti Tailandia iti amianan a laud, ti Laos iti amianan a daya, ti Bietnam iti daya, ken ti Golpo ti Tailandia iti abagatan a laud. 

Addaan daytoy ti populasion iti sumurok a 14.8&nbsp;a riwriw, ti Cambodia ket isu ti maika-69 a kaaduan ti populasion a pagilian iti lubong. Ti opisial a relihion ket ti Theravada a Budismo, a daytoy ket pannakasanayen babaen ti aganay a 95% kadagiti populasion ti Cambodia. Dagiti minoridad a grupo daytoy a pagilian ket mairaman dagiti Bietnamis, Insik, dagiti Cham ken dagiti 30 a sabsabali a taga-banbantay a tribu. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Phnom Penh; ti politiko, ekonomiko, ken kultura a sentro iti Cambodia.

Daytoy a pagarian ket maysa a batay-linteg a monarkia nga addaan ti Norodom Sihamoni, daytoy ket maysa a monarkia a pinili babaen ti Naarian a Trono a Konsilo, a kas daulo ti estado. Ti daulo ti gobierno ket ni Hun Sen, nga isu ket ti agdama a kapautan a nagserserbi a daulo idiay Abagatan a Daya nga Asia ken tinurayanna ti Cambodia ti sumurok a 25 a tawtawen.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
*
Kallugong ti natay (Uong)

Ti **kallugong ti natay** (*Amanita phalloides*) (English: *death cap*) ket maysa kadagiti makasabidong nga uong iti henero ti *[[Amanita]]*. Daytoy ket mailasin a *[[basidiocarp]]* wenno agbunga a bagi, dakkel, ken addaan iti *[[pileus]]* (kallugong), manipud lima agingga 15 sentimetro ti kalawana, nalamuyot a kiaw agingga a kayumanggi a namarisan ti berde.

Isu iti impatay ni Papa Clemente VII idi kinnanna daytoy nga uong.

## Dagiti akinruar a silpo
Albay

Ti **Albay** ket maysa a probinsia ti Filipinas a masarakan iti Rehion ti Bicol iti Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Legazpi ken kabeddengna ti Camarines Sur iti amianan ken ti Sorsogon iti abagatan. Iti met amianan-a-daya ti probinsia ket ti Golpo Lagonoy iti Baybay Filipinas, ken iti abagatan a laud ket ti Paso ti Burias.

Masarakan idiay Albay ti nalatak a Bulkan Mayon, maysa nga aktibo ken dandani perpekto nga immapa a bulkan 15 a kilometro manipud iti Siudad ti Legazpi iti abagatan.

## Heograpia

Addaan ti Albay iti 15 nga ili ken 3 a siudad.

### Dagiti siudad
* Siudad ti Legazpi
* Siudad ti Ligao
* Siudad ti Tabaco

### Dagiti ili

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Filipinas - Albay
Ifugao

Ti **Ifugao** ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti Rehion Administratibo ti Kordiliera iti Luzon. Ti ili ti Lagawe ti kapitoliona. Kabeddengna ti Benguet iti laud, ti Mountain Province iti amianan, ti Isabela iti daya, ken ti Nueva Vizcaya iti abagatan.

Masarakan iti Ifugao ti nalatak a Payo iti Banaue, nga isu ti kangrunaan a paspasiaren dagiti turista iti probinsia.

## Heograpia

Ti Ifugao ket addaan iti 11 nga ili.

### Dagiti ili

## Demograpia

## Turismo
Maammuan iti Ifugao a pagpasyaran gapu iti Payo iti Banaue, Hungduan, Mayoyao ken Kiangan. Nailista dagitoy a kas *World Heritage List* ti UNESCO idi 1995.


Batad Rice Terraces, Ifugao Province, Philippines.jpg|Payo ti Batad, Banaue
Kiangan war memorial.jpg|Panglaglagip para iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat idiay Kiangan
Nagacadan Rice Terraces, Kiangan, Ifugao.jpg|Payo ti Nagacadan, Kiangan
Hungduan rice terraces.jpg|Payo ti Hungduan


## Dagiti nagibasaran
Davao de Oro

Ti **Davao de Oro** ket maysa a probinsia ti Filipinas a masarakan iti Rehion ti Davao iti Mindanao. Ti ili ti Nabunturan, Davao de Oro ti kapitoliona. Kaabayna ti probinsia ti Davao del Norte iti laud, Agusan del Sur iti amianan, ken Davao Oriental iti daya. Sigud a paset ti probinsia ti Davao del Norte, napagbalin a kas agwaywayas a probinsia ti Davao de Oro idi 1998. 

## Heograpia

Addan ti Davao de Oro iti 11 nga ili.

#### Dagiti ili

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Filipinas Davao de Oro
Sultan Kudarat

Ti **Sultan Kudarat** ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion a SOCCSKSARGEN iti Mindanao. Kapitoliona ti ili ti Isulan ken kabeddengna dagiti probinsia ti Maguindanao ken Cotabato iti amianan, ti Davao del Sur iti daya, ti Abagatan a Cotabato iti abagatan. Iti abagatan-a-laud ket ti Baybay Celebes. 

## Heograpia
Addan ti Sultan Kudarat iti 11 nga ili ken maysa a siudad.

### Siudad

* Siudad ti Tacurong

### Dagiti ili

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Filipinas Sultan Kudarat
Nueva Ecija

Ti **Nueva Ecija** ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti Tengnga a Luzon. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Palayan. Kabeddengna dagiti probinsia ti Bulacan, Pampanga, Tarlac, Pangasinan, Nueva Vizcaya, ken Aurora.

## Heograpia
Ti Nueva Ecija ket nabingbingay kadagiti 5 a komponente a siudad ken dagiti 27 nga ili.

### Dagiti siudad
*Siudad ti Cabanatuan
*Siudad ti Gapan
*Siudad ti Palayan
*Siudad ti San Jose
*Siudad ti Muñoz

### Dagiti ili

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Filipinas
Budismo babaen ti pagilian

Ti **[[Budismo]] ** ket ti nasansanay a relihion babaen ti nakarkulo a 488 ma riwriw a tattao iti lubong, 495 a riwriw, wenno 535 a riwriw a tattao manipud kadagiti tawen ti 2010, a mangirepresenta iti 9% aginggana it 10% iti dagup a populasion ti lubong.

Ti Tsina ket ti pagilian nga addaan iti kadakkelan a populasion dagiti Budista, agarup a 244 a riwriw wenno 18.2% iti dagup a populasionna. Kaaduan kaniada ket agsursuot kadagiti eskuela ti Insik ti *[[Mahayana]]*, ken mangaramid daytoy iti kadakkelan bagi dagiti tradision ti Budista. Nasansanay pay ti Mahayana iti kaaduan a paset ti Daya nga Asia, daytoy ket sinurrurot babaen dagiti sumurok a kagudua iti lubong dagiti Budista.

Ti maikadua a kadakkelan a bagi dagiti Budista ket ti eskuela ti *[[Theravada]]*, kaaduan a sinursurot idiay Abagatan a daya nga Asia. Ti maikatlo ket kabassitan a bagi dagiti eskuela, ti *[[Vajrayana]]*, ket kaaduan a sinursurot idiay Tibet, ti rehion ti Himalaya, Mongolia ken dagiti parte ti Rusia, ngem napaawanen daytoy iti kaaduan a paet iti lubong.

Segun ti panangusig iti dempgrapia nga inreporta babaen ni Peter Harvey (2013):
* Akindaya a Budismo (*Mahayana*) ket addaan kadagiti 360 a riwriw nga agraraem;
* Akin-abagatan a Budismo(*Theravada*) ket addaan kadagiti 150 a riwriw nga agraraem; ken
* Akin-amianan a Budismo (*Vajrayana*) has 18.2 a riwriw nga agraraem.
* Maipatinayon pay dagiti sangariwri a Budista a mabirukan iti ruar ti Asia.

## Listaan dagiti pagilian nga agraman iti kadakkelan a kaaduan dagiti Budista
Adda dagiti sumrok a 10 a pagilian nga agraman iti kaduan a porsiento iti Budista:

## Babaen ti pagilian

## Babaen ti rehion

## Dagiti sangapulo a pagilian nga addaan iti kaaduan a populasion ti Budista

Nota : Ti eksakto a bilang dagiti sumursurot no agkarkulo kadagiti Budista ket agdumaduma gapu ta ti Budismo ket masansan a mailalaok kadagiti patneng a relihion ti Daya nga Asia kadagiti respektibo a pagilianda, kas pagarigan ti Hapon, ti bilang dagiti Budista no agkarkulo nga iraman dagiti Shintoista ket mangipadakkel ti porsiento dagiti Budista idiay Hapon manipud iti 67% iti >98%.

## Kitaen pay
*Budismo

## Dagiti akinruar a silpo

* The US State Department's *[https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/ International Religious Freedom Report 2010]*
* CIA FactBook 
* adherents.com 

## Dagiti nagibasaran
J. K. Rowling

Ni **Joanne Rowling**, OBE,  ket maysa nga Ingles a mannurat (iti "K" ket "Kathleen" nga impagarup a letra ti tengnga ti naganna). Limmatak isuna idi naipablaak iti serial a nobelana iti *[[Harry Potter]]*.

## Dagiti Obrana
* *[[Ni Harry Potter ken ti Bato ti Pilosopo]]* (1997) (naipablaak nga *Ni Harry Potter ken ti Bato ti Manggagamud* idiay Estados Unidos) (*Harry Potter and the Philosopher's Stone*) (*Harry Potter and the Sorcerer's Stone*)
* *[[Ni Harry Potter ken ti Siled Dagiti Palimed]]* (1998) (*Harry Potter and the Chamber of Secrets*)
* *[[Ni Harry Potter ken ti Balud ti Azkaban]]* (1999) (*Harry Potter and the Prisoner of Azkaban*)
* *[[Ni Harry Potter ken ti Sartin ti Apuy]]* (2000) (*Harry Potter and the Goblet of Fire*)
* *[[Ni Harry Potter ken ti Timpuyog ti Fenix]]* (2003) (*Harry Potter and the Order of the Phoenix*)
* *[[Ni Harry Potter ken ti Mestiso a Prinsipe]]* (2005) (*Harry Potter and the Half-Blood Prince*)
* *[[Ni Harry Potter ken ti]]* (2007) (*Harry Potter and the Deathly Hallows*)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*www.jkrowling.com
Ashoka

Ni **Ashoka **  (Devanāgarī: अशोक, IAST: **', , ca. 304–232 BC), makunkuna pay a **Ti Kalatakan nga Ashoka''', ket maysa idi a Indiano nga emperador iti Maurya a Dinastia a nagturay ti nagistayan amin iti Indiano a subkontinente manipud idi ca. 269 BC to 232 BC. Maysa kadagiti kalatakan nga emperador iti India, ni Ashoka ket nagturay ti kaaduan kadagiti agdama tatta nga India kalpasan kadagiti adu a panagsusuppiat ti militar. Ti imperiona ket nasakupan tatta nga aldaw ti Pakistan ken Apganistan iti laud, ti tatta nga aldaw a Banglades ken ti Indiano nga estado iti Assam iti daya, ken ti kaadaywan pay nga abagatan ti akin-amianan a Kerala ken Andhra Pradesh. Sinakopna ti pagarian nga agnagan ti Kalinga, a sinakop idi ti maysa kadagiti puonan a nagtaudanna a nangrugi manipud idiay Chandragupta Maurya. Ti turayna ket naikuartel idiay Magadha (ti agdama nga aldaw tatta a Bihar). Inarakupna ti Budismo kalpasan idi nasaksianna dagiti adu a natnatay iti Gubat a Kalinga, nga isuna met laeng ti nangirugi para iti essemna nga agala kadagitoy a daga. Nagiruknoy isuna iti panagparang-ay iti Budismo ti ballasiw nga Asia ken nagipatakder kadagiti monumento nga agimarmarka kadagiti naimudingan a luglugar a panagbiag ni Gautama Buda.

## Dagiti nagibasaran
Peyote

Ti ***Lophophora williamsii*** wenno **peyote** ket ti bassit, awan siit a karimbuaya nga addaan kadagiti sikoaktibo  alkaloids, a naisangsangayan ti meskalina. Ti kadawyan a naganna iti *peyote* ket nagtaud iti kasla nailetra iti Espaniol a nagan, a nagtaud met manipud iti Nahuatla nagan ti ***peyōtl*** , ken nakunkuna a naala manipud iti ramut a kayatna a sawen ket "nasileng" wenno "agsileng". Dagiti patneng a taga-Amerika ket mabalinda ti nagus-usar iti peyote, ken kadawyan a para kadagiti espiritual a panggep, para kadagiti napalabasen a 5,500 tawen.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Peyote Won't Rot Your Brain
* USDA: NRCS Plants Profile ''Lophophora williamsii''
Mongolia

Ti **Mongolia** (English: ), literal a *Mongol a pagilian/estado*, ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Daya ken Tengnga nga Asia. Nabeddengan daytoy babaen ti Rusia iti amianan ken Tsina iti abagatan, daya ken laud. Nupay ti Mongolia ket saan a makibingbingay ti pagbeddengan iti Kazakhstan, ti akinlaud a murdongna ket  laeng manipud iti akindaya a murdong ti Kazakhstan. Ti Ulan Bator, ket isu ti politikal a kapitoliona ken ti kadakkelan a siudad, daytoy ket pagtaengan ti agarup a 45% iti populasion. Ti politikal a sistema ti Mongolia ket parlamentario a republika.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Mongolia Nawaya a Gobierno
* Mongolia Ministrro iti Ganganaet a Panakibiang iti Mongolia
* 
* 
*
Audrey Hepburn

Ni **Audrey Hepburn** (; naiyanak a kas ni **Audrey Kathleen Ruston**; 4 Mayo 1929 – 20 Enero 1993) ket Briton nga aktres, modelo ken humanitariano. Naipasngay isuna idiay Bruselas, Belhika, maymaysa nga anak da Joseph Anthony Ruston ken Baronesa Ella van Heemstra a maysa nga aristokrata a Olandes. Innayon ni tatangna iti apeliedo a Hepburn gapuna a nagbalin isuna nga "Audrey Hepburn-Ruston."

Kas aktres, maysa ni Audrey Hepburn kadagiti manmano laeng nga artista iti pelikula a nangabak kadagiti prestihioso a pammadayaw nga Emmy, Grammy, Oscar (Pammadayaw nga Academia) ken Tony.

* Oscar: Kalaingan nga Aktres para iti *Roman Holiday* (1954) ken ti The Jean Hersholt Humanitarian Award (1993) (naited kalpasan ti ipapatayna).
* Tony: Kalaingan nga Aktres para iti *Ondine* (1954) ken Special Achievement award (1968).
* Grammy: Best Spoken Word Album for Children (1993) para iti *Audrey Hepburn's Enchanted Tales* (posthumous).
* Emmy: Outstanding Individual Achievement – Informational Programming (1993) para iti "Harhardin ti Sabong" nga episodo ti seryena iti dokumentario a *Dagiti Hardin iti Lubong* (posthumous).

## Dagiti pelikula
* *[[Always (movie)|Always]]* (1989)
* *[[Love Among Thieves]]* (1987) – made for television
* *[[They All Laughed]]* (1981)
* *[[Sidney Sheldon's Bloodline]]* (1979)
* *[[Robin and Marian]]* (1976)
* *[[Wait Until Dark]]* (1967)
* *[[Two for the Road]]* (1967)
* *[[How to Steal a Million]]* (1966)
* *[[My Fair Lady]]* (1964)
* *[[Paris – When it Sizzles]]* (1964)
* *[[Charade]]* (1963)
* *[[The Children's Hour]]* (1961)
* *[[Breakfast at Tiffany's]]* (1961)
* *[[The Unforgiven (1960 film)|The Unforgiven]]* (1960)
* *[[Green Mansions]]* (1959)
* *[[The Nun's Story]]* (1959)
* *[[Love in the Afternoon]]* (1957)
* *[[Mayerling (1957 film)|Mayerling]]* (1957) – produced as an episode of the TV series *[[Producers' Showcase]]* and released to theatres in Europe.
* *[[Funny Face]]* (1957)
* *[[War and Peace]]* (1956)
* *[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]* (1954)
* *[[Roman Holiday]]* (1953)
* *[[The Secret People (film)|The Secret People]]* (1952)
* *[[The Lavender Hill Mob]]* (1951) – bit role
* *[[Monte Carlo Baby]]* (1951) – released in both the English and French languages
* *[[Young Wives' Tale]]* (1951) – bit role
* *[[One Wild Oat]]* (1951) – bit role
* *[[Laughter in Paradise]]* (1951) – bit role
* *[[Nederlands in 7 lessen]]* (1948) – bit role; also known as *Dutch in Seven Lessons*.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
*
Vigan

Ti **Siudad ti Vigan** ket maysa a maika-5 a klase a siudad iti probinsia ti Ilocos Sur iti Filipinas. Isu met laeng ti kapitolio ti Ilocos Sur. Am-ammo ti Siudad ti Vigan kas maysa kadagiti kadaanan a sigud a siudad idi panawen dagiti Espaniol. Maawagan idi ti siudad kas Siudad Fernandina. Iti agdama, masarakan pay laeng iti siudad dagiti kalsadana a napatad iti bato ket dagiti balbalay a daan nga addaan arkitektura nga Espaniol. Kas kadaanan iti amin nga adda pay laeng a kolonial a siudad Espaniol iti Filipinas, napili ti Siudad ti Vigan kas maysa a Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO.

## Dagiti baranggay

Addaan ti Siudad ti Vigan iti 39 a barbaranggay, nga isu dagiti sumaganad.

## Naggappuan ti nagan ti Vigan
Idi dimteng ni Don Juan de Salcedo iti ayan ita iti Vigan babaen ti karayan Mestizo, nagdisso iso iti lugar nga ayan tatta ti Baranggay Pagpartian.  Nakitana dagiti mulmula nga adda kadagiti igid ti karayan.  Naammuanna a dagitoy ket "bigaa."  Iti nagan daytoy a mula iti nangalaanna ti nagan iti Vigan.

Iti damdamo, ti nagan ti siudad ket "Siudad Fernandina," a kas pammadayaw ti agdama idi nga Ari ti Espania.

## Demograpia

## Dagiti Medio
### Dagiti estasiong ti AM
*DZCO Mahal Kong Radyo 837 kHz (DZCO-AM Audiovisual Communicators, Inc.)

## Turismo
Ti kinapateg a maipapan iti kultura ken pakasaritaan ti Vigan ti paspasyaren dagiti turista. Nanaganan a kas *World Heritage City* ken *New7Wonders Cities* ti UNESCO.


Padre Burgos Monument, Vigan, Ilocos Sur.jpg|Monumento ni Padre Burgos
Metropolitan Cathedral of the Conversion of St. Paul the Apostle (Vigan Cathedral) - Vigan, Ilocos Sur, Philippines.jpg|Katedral ti Vigan
Elpidio Quirino Monument in Vigan City 01.jpg|Monumento ni Elpidio Quirino, maikainem a presidente ti Filipinas
Hotel Luna in Calle Crisologo.jpg|Otel Luna idiay Calle Crisologo
St Augustine Church, Vigan, Luzon, Filippinerna 20180707d.jpg|Simbaan ti San Agustin 
Pottery (Burnay, Damdamili) Vigan Ilocos Sur.jpg|Pagburnayan iti ili ti Vigan
Syquia Mansion salon.jpg|Uneg ti Mansion Syquia, balay ni Elpidio Quirino


## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Benguet

Ti **Benguet** ket maysa a kabambantayan a probinsia iti Filipinas iti Rehion Administratibo ti Kordiliera iti Luzon. Kapitoliona ti ili ti La Trinidad ken kabeddengna, manipud iti abagatan, dagiti probinsia ti Pangasinan, La Union, Ilocos Sur, Mountain Province, Ifugao, ken Nueva Vizcaya.

## Heograpia

Ti probinsia ti Benguet ket nabingbingay ti maysa nga agwaywayas a siudad ken dagiti 13 nga ili.

### Siudad

* Siudad ti Baguio

### Dagiti ili

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Opisial a sapot ti pagsaadan ti gobierno ti Probinsia ti Benguet
Cannabis

Ti ***Cannabis*** ket ti maysa a henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Cannabaceae. Maisuppiatan ti bilang dagiti sebbangan iti kaunegan ti henero. Adda dagiti tallo a sebbangan a mabalin a mabigbigan: ti *[[Cannabis sativa]]*, *[[Cannabis indica]]*, ken *[[Cannabis ruderalis]]*; mabalin a mairaman ti *C. ruderalis* iti kaunegan ti *C. sativa*; mabalin a matrato amin dagiti tallo a kas subsebbangan iti bugbugtong a sebbangan, *C. sativa*; or *C.&nbsp;sativa* may be accepted as a single undivided species. Ti henero ket kaaduan a naaw-awat a kas indihenio iti ken agtaud manipud iti Tengnga nga Asia, adda met dagiti sabali nga agsuksukisok a mangiraman pay ti akinngato nga Abagatan nga Asia iti tinaudanna.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
William Shakespeare

Ni **William Shakespeare** (nabuniagan idi Abril 26, 1564 – natay idi Abril 23, 1616) ket mannaniw ken dramaturgo nga Ingglés. Ni Shakespeare ti maibilang a maysa kadagiti kalaingan a mannurat iti pagsasao nga Ingglés.
### Komedia
* *[[Ti Bagio]]* (*The Tempest*)
### Pakasaritaan
* *[[King John]]*
* *[[Richard II (play)|Richard II]]*
* *[[Henry IV, part 1]]*
* *[[Henry IV, part 2]]*
* *[[Henry V (play)|Henry V]]*
* *[[Henry VI, part 1]]*
* *[[Henry VI, part 2]]*
* *[[Henry VI, part 3]]*
* *[[Richard III (play)|Richard III]]*
* *[[Henry VIII (play)|Henry VIII]]*

### Trahedia

* *[[Troilus and Cressida]]*
* *[[Coriolanus (play)|Coriolanus]]*
* *[[Titus Andronicus]]*
* *[[Romeo ken Juliet]]*
* *[[Timon of Athens]]*
* *[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]*
* *[[Macbeth]]*
* *[[Hamlet]]*
* *[[King Lear]]*
* *[[Othello]]*
* *[[Antony and Cleopatra]]*
* *[[Cymbeline]]*

### Napukaw nga drama

* *[[Love's Labour's Won]]*
* *[[Cardenio]]*

### Dandaniw

* *[[Shakespeare's Sonnets]]*
* *[[Venus and Adonis]]*
* *[[The Rape of Lucrece]]*
* *[[The Passionate Pilgrim]]*
* *[[The Phoenix and the Turtle]]*
* *[[A Lover's Complaint]]*
Akira Kurosawa

Ni **Akira Kurosawa** (黒澤 明 *Kurosawa Akira*) (Marso 23, 1910 – Septiembre 6, 1998) ket maysa kadagiti kalatakan nga Hapon a direktor, agpatpataud ken mannurat para iti pelikula.

## Dagiti obrana

* *[[Sugata Sanshirō (pelicula)|Sanshirō Sugata]]* (姿三四郎 *Sugata Sanshirō*) (1943)
* *[[Iti Kapintasan]]* (一番美しく *Ichiban utsukushiku*) (1944)
* *[[Sanshirō Sugata Part II]]* (1945)
* *[[Isuda a Mangbaddek ti Ipus ti Tigre]]* (*Tora no o wo fumu otokotachi*) (1945)
* *[[Awan Babawi ti Ubbingtayo]]* (*Waga seishun ni kuinashi*) (1946)
* *[[Maysa a Nakaskasdaaw a Dominggo]]* (*Subarashiki nichiyobi*) (1946)
* *[[Nabartek nga Anghel]]* (酔いどれ天使, *Yoidore Tenshi*) (1948)
* *[[Iti Naulimek nga Pinaggubal]]* (1949)
* *[[Walang nga Aso]]* (野良犬 *Nora inu*) (1949)
* *[[Eskandalo (pelikula)|Escandalo]]* (*Shubun*) (1950)
* *[[Rashōmon (pelikula)|Rashōmon]]* (1950)
* *[[Hakuchi (pelikula)|Iti Gago]]* (1951)
* *[[Ikiru]]* (生きる "Agbiag") (1952)
* *[[Dagiti Pito a Samurai]]* (*七人の侍* *Shichinin no samurai*) (1954)
* *[[Agbibiagak ti Buteng]]* (*Ikimono no kiroku*) (1955)
* *[[Castilyo iti Lawalawa]]* (*Kumonosu-jo*) (1957)
* *[[Iti Kababaan]]* (どん底 *Donzoko*) (1957)
* *[[Iti Nailemmeng a Kota]]* (隠し砦の三悪人 *Kakushi toride no san akunin*) (1958)
* *[[Mayat ti Turog Dagiti Nadakes]]* (#24746;い奴ほどよく眠る *Warui yatsu hodo yoku nemuru*) (1960)
* *[[Yojimbo (pelikula)|Yojimbo]]* (用心棒 "Iti Guardia") (1961)
* *[[Tsubaki Sanjūrō]]* (1962)
* *[[Langit ken Impierno]]*(天国と地獄, *Tengoku to jigoku*) (1963)
* *[[Nalabbasit a Barbas]]* (赤ひげ *akahige*) (1965)
* *[[Dodesukaden]]* (どですかでん) (1970)
* *[[Dersu Uzala]]* (1975)
* *[[Kagemusha]]* (影武者) (1980)
* *[[Ran (1985 a pelikula)|Ran]]* (1985)
* *[[Tagtagitnep (pelikula)|Tagtagitnep]]* (*Dreams*) (1990)
* *[[Kanta ti Agosto]]* (八月の狂詩曲 *Hachigatsu no kyôshikyoku*) (1991)
* *[[Madadayo]]* (まあだだよ "Saay pay") (1993)

## Dagiti akinruar a silpo

*
Agusan del Norte

Ti **Agusan del Norte** ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti Rehion ti Caraga. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Butuan. Kabeddengna dagiti probinsia ti Surigao del Norte iti amianan, ti Surigao del Sur iti daya, ti Agusan del Sur iti abagatan, ken ti Misamis Oriental iti laud. Sangsanguenna ti Luek Butuan a paset ti Baybay Bohol, iti amianan a laud.

## Heograpia
Addaan ti Agusan del Norte iti 10 nga ili ken 2 a siudad.

### Siudad

* Siudad ti Butuan
* Siudad ti Cabadbaran

### Dagiti ili

## Demograpia
 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Filipinas
Enero 3

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1892 &ndash; Herman Johannes Lam, Olandes a botaniko (pimmusay 1977)
* 1905 &ndash; Anna May Wong, Amerikana nga aktres (pimmusay 1961)
* 1907 &ndash; Ray Milland, Gales nga aktor (pimmusay 1986)

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 3
Enero 5

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1917 &ndash; Jane Wyman, Amerikana nga aktres, immuna nga asawa ni Ronald Reagan (pimmusay 2007)
* 1928 &ndash; Walter Mondale, Amerikano a politiko, maika-42 a Bise Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 2021)
* 1931 &ndash; Alvin Ailey, Amerikano a koreograpo (pimmusay 1989)
* 1931 &ndash; Robert Duvall, Amerikano nga aktor ken direktor
* 1941 &ndash; Hayao Miyazaki, Hapon a direktor ti pelikula
* 1946 &ndash; Diane Keaton, Amerikana nga aktres ken direktor ti pelikula
* 1975 &ndash; Bradley Cooper, Amerikano nga aktor

## Pimmusay
* 2022 &ndash; Robert Blust, Amerikano a lingguista (naipasngay 1940)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 5
Enero 4

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1940 &ndash; Gao Xingjian, naiyanak nga Insik a mannurat, laureado iti Premio Nobel 
* 1986 &ndash; Katrina Halili, Filipina nga aktres

## Pimmusay
* 1960 &ndash; Albert Camus, Pranses a mannurat (naipasngay 1913)
* 1965 &ndash; T. S. Eliot, Amerikano a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1888)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 4
Enero 8

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1912 &ndash; José Ferrer, taga-Puerto Rico nga aktor (pimmusay 1992)
* 1935 &ndash; Elvis Presley, Amerikano a kumakanta, gitarista ken aktor iti pelikula (pimmusay 1977)
* 1947 &ndash; David Bowie, Ingles a kumakanta (pimmusay 2016)
* 1977 &ndash; Amber Benson, artista ken kumakanta iti Estados Unidos

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 8
Enero 9

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1908 &ndash; Simone de Beauvoir, Pranses a peminista a mannurat (pimmusay 1986)
* 1913 &ndash; Richard Nixon, maika-37 a Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 1994)
* 1982 &ndash; Katerina, Dukesa ti Cambridge, Briton a prinsesa ken asawa ni Prinsipe Guillermo, Duke ti Cambridge

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 9
Enero 10

## Paspasamak

## Naipasngay

## Pimmusay
* 1951 &ndash; Sinclair Lewis, Amerikano a nobelista (naipasngay 1885)
* 1976 &ndash; Howlin' Wolf, Aprikano-Amerikano a musikero iti blues (naipasngay 1910)]
* 1986 &ndash; Jaroslav Seifert, Tseko a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1901)
* 2016 &ndash; David Bowie, Ingles a kumakanta, mannurat ti kanta ken aktor (naipasngay 1947)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 10
Enero 12

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1910 &ndash; Luise Rainer, naiyanak nga Aleman nga aktres (pimmusay 2014)

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 12
Enero 13

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1834 &ndash; John Gilbert Baker, Ingles a botaniko (pimmusay 1920)
* 1943 &ndash; René Préval, Haitiano a politiko (pimmusay 2017)

## Pimmusay
* 1885 &ndash; Schuyler Colfax, maika-17 a Bise Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1823)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 13
Enero 7

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1948 &ndash; Ichiro Mizuki, maysa a kumakanta, kompositor ken aktor a Hapon
* 1964 &ndash; Nicolas Cage, Amerikano nga aktor

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 7
Enero 6

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1738 &ndash; Friedrich Kasimir Medikus, Aleman a mangngagas ken botaniko (pimmusay 1808)
* 1812 – Melchora Aquino, Filipina a rebolusionario (pimmusay 1919)
* 1913 &ndash; Loretta Young, Amerikana nga aktres (pimmusay 2000)
* 1924 &ndash; Kim Dae-Jung, maika-15 a Presidente ti Abagatan a Korea (pimmusay 2009)
* 1955 &ndash; Rowan Atkinson, komediante, aktor ken mannurat manipud idiay Inglaterra
* 1982 &ndash; Eddie Redmayne, Ingles nga aktor

## Pimmusay
* 1805 &ndash;  Conrad Moench, Aleman a botaniko (naipasngay 1744)
* 1919 &ndash; Theodore Roosevelt, maika-26 a Presidente ti Estados Unidos (naipasngay 1858)
* 2022
** Sidney Poitier, Aprikano-Amerikano nga aktor (naipasngay 1927)
** Francisco Sionil José, Filipino a mannurat (naipasngay 1924)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 6
Enero 16

## Paspasamak

## Naipasngay

## Pimmusay
* 1962 &ndash; Albert William Herre, Amerikano a soologo (naipasngay 1868)
* 1986 &ndash; Herbert W. Armstrong, nagpundar ti Worldwide Church of God (naipasngay 1892)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 16
Enero 17

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1922 &ndash; Betty White, Amerikana nga aktres, personalidad ti telebision ken aktibista ti nam-ay ti ayup
* 1964 &ndash; Michelle Obama, Umuna a Balasang ti Estados Unidos

## Pimmusay
* 2002 &ndash; Camilo José Cela, Espaniol a mannurat (naipasngay 1916)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 17
Enero 18

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1904 &ndash; Cary Grant, Ingles-Amerikano nga aktor (pimmusay 1986)

## Pimmusay
* 1936 &ndash; Rudyard Kipling, Briton a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1865)
* 1982 &ndash; Huang Xianfan, Insik a mannurat (naipasngay 1899)
* 2016 &ndash; Glenn Frey, Amerikano a musikero (naipasngay 1948)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 18
Enero 19

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1736 &ndash; James Watt, Eskoses nga imbentor (pimmusay 1819)
* 1809 &ndash; Edgar Allan Poe, Amerikano a mannurat ken mannaniw (pimmusay 1849)
* 1839 &ndash; Paul Cézanne, Pranses a pintor (pimmusay 1906)
* 1943 &ndash; Janis Joplin, Amerikana a kumakanta (pimmusay 1970)

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 19
Kalendario

Ti **kalendario** ket maysa a sistema ti panangnagan kadagiti gengenned ti oras wenno panawen, kas koma iti al-aldaw. Dagitoy a nagnagan ket am-ammo kas petsa ti kalendario. Dagiti petsa ket mabalin a maibatay iti mapapati a panagkuti dagiti bambanag nga astronomikal. Ti kalendario ket maysa met a pisikal a ramit (kas koma papel) a mangiladladawan iti sistema.

## Kitaen pay
* Listaan ti kalkalendario
* Kalendario a Gregoriano
* Kalendario a Huliano
* liturhiko a tawen
* Kalendario dagiti santo
* Kalendario ti Kristiano
* Kalendario ti Simbaan ti Akindaya nga Ortodokso
* Panagkarkulo ti aldaw iti lawas
* Dagiti siklo
* Kalendario a Runiko
* Kalendario a Republikano a Pranses
* Kalendario ti diding
* Kalendario a Soroastriano
* iCalendar
* hCalendar
Enero 20

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1920
** Fabian Ver, Filipino a Heneral (pimmusay 1998)
** Federico Fellini, Italiano a direktor ti pelikula (pimmusay 1993)
* 1925 &ndash; Bernard Verdcourt, Briton a botaniko (pimmusay 2011)
* 1926 &ndash; Patricia Neal, Amerikana nga aktres (pimmusay 2010)
* 1964 &ndash; Aquilino Pimentel III, Filipino a politiko

## Pimmusay
* 1990 &ndash; Barbara Stanwyck, Amerikana nga aktres (naipasngay 1907)
* 1993 &ndash; Audrey Hepburn, Briton nga aktren ken aktibista (naipasngay 1920)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 20
Enero 14

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1941 &ndash; Faye Dunaway, Amerikana nga aktres
* 1969 &ndash; Jason Bateman, Amerikano nga aktor, direktor ken produser

## Pimmusay
* 1867 &ndash; Jean Auguste Ingres, Pranses a pintor (naipasngay 1780)
* 1957 &ndash; Humphrey Bogart, Amerikano nga aktor (naipasngay 1899)
* 1977 &ndash; Peter Finch, Australiano nga aktor (naipasngay 1916)
* 2013 &ndash; Conrad Bain, Naiyanak a Kanadiano nga aktor (naipasngay 1923)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 14
Enero 15

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1929 &ndash; Earl Hooker, Amerikano a gitarista (pimmusay 1970)
* 1985 &ndash; Jason Abalos, Filipino nga aktor

## Pimmusay
* 1878
** Carlo Blasis, Italiano a sumasala (naipasngay 1797)
** Wilhelm Sulpiz Kurz, Aleman a botaniko (naipasngay 1834)
* 1919 &ndash; Rosa Luxemburg, Aleman a komunista a politiko (naipasngay 1870)
* 1998 &ndash; Junior Wells, Amerikano a musikero (naipasngay 1934)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 15
Enero 21

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1922 &ndash; Paul Scofield, Ingles nga aktor (pimmusay 2008)
* 1949 &ndash; Trương Tấn Sang, maika-7 a presidente ti Bietnam

## Pimmusay
* 1924 &ndash; Vladimir Lenin, Ruso a rebolusionario ken immuna a Premier ti Kappon ti Sobiet (naipasngay 1870)
* 1950 &ndash; George Orwell, Ingles a mannurat (naipasngay 1903)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 21
Kalendario a Gregoriano

Ti **kalendario a Gregoriano** ket ti kalendario a maar-aramat iti agarup nga isuamin a lugar iti lubong. Ti kalendario a Gregoriano ket ti nabalbaliwan a kalendario a Huliano. Immuna nga insingasing ni Aloysius Lilius, maysa a doktor a taga-Napoli, ken inyetnag ni Papa Gregorio XIII, a nakaipanagananna, idi Pebrero 24 1582.
Enero 23

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1930 &ndash; Derek Walcott, taga-Santa Lucia a mannaniw ken dramaturgo (pimmusay 2017)
* 1947 &ndash; Megawati Sukarnoputri, dati a Presidente ti Indonesia
* 1953 &ndash; Antonio Villaraigosa, politiko manipud iti Estados Unidos

## Pimmusay
* 1964 &ndash; Charles Baehni, Olandes a botaniko (naipasngay 1906)
* 1989 &ndash; Salvador Dali, maysa a kapategan a pintor iti maika-20 a siglo (naipasngay 1904)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 23
Enero 24

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1917 &ndash; Ernest Borgnine, Amerikano nga aktor (pimmusay 2012)

## Pimmusay
* 1965 &ndash; Winston Churchill, Umuna a MInistro ti Nagkaykaysa a Pagarian, nagingunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1874)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 24
Enero 25

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1860 &ndash; Charles Curtis, Bise Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1936)
* 1933 &ndash; Corazon Aquino, Maika-11 a Presidente ti Filipinas (pimmusay 2009)
* 1982 &ndash; Noemi, ket maysa a kumakanta manipud idiay Italia
* 1989 &ndash; Yasmien Kurdi, artista iti pagilian ti Filipinas

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 25
Enero 28

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1600 &ndash; Papa Clemente IX (pimmusay 1669)
* 1938 &ndash; Adriano Celentano, Italiano a kumakanta ken aktor
* 1955 &ndash; Nicolas Sarkozy, maysa a politiko manipud idiay Pransia

## Pimmusay
* 1996 &ndash; Joseph Brodsky, naiyanak a Ruso a mannaniw, Premio Nobel a laureado  (naipasngay 1940)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 28
Enero 29

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1843 &ndash; William McKinley, maika-25 a Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 1901)
* 1860 &ndash; Anton Chekhov, Ruso a mannurat (pimmusay 1904)
* 1960 &ndash; Tigran Sargsyan, Armenio a politiko
* 1962 &ndash;  Olga Tokarczuk, Polako a mannurat
* 1970 &ndash; Paul Ryan, politiko nga Amerikano iti Partido Republikano

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 29
Enero 30

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1930 &ndash; Gene Hackman, Amerikano nga aktor
* 1974 &ndash; Olivia Colman, Briton nga aktres

## Pimmusay
* 1948 &ndash; Mahatma Gandhi, daulo ti tignay ti wayaway ti India, (naasasinado) (naipasngay 1869)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 30
Pebrero 1

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1901 &ndash; Clark Gable, Amerikano nga aktor (pimmusay 1960)
* 1970 &ndash;  Albert Garcia, politiko manipud iti Filipinas

## Pimmusay
* 1966 &ndash; Buster Keaton, Amerikano nga aktor ken direktor ti pelikula (naipasngay 1895)
* 1976 &ndash; Werner Heisenberg, Aleman a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1901)
* 2012 &ndash; Wisława Szymborska, Polako a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1923)
* 2014 &ndash; Maximilian Schell, Austriano-Suiso nga aktor (naipasngay 1930)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day 
* Today in History: February 1
Pebrero 2

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1960 &ndash; Matt K. Miller, Amerikano a dramaturgo, aktor ken komidiante

## Pimmusay
* 1907 &ndash; Dmitri Mendeleev, Ruso a kemiko (naipasngay 1834)
* 1970 &ndash;  Bertrand Russell, Ingles a lohiko ken pilosopo, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (naipasngay 1872)
* 1996 &ndash; Gene Kelly, Amerikano nga aktor (naipasngay 1912)
* 2014 &ndash; Philip Seymour Hoffman, Amerikano nga aktor (naipasngay 1967)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day 
* Today in History: February 2
Enero 26

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1925 &ndash; Paul Newman, Amerikano nga aktor, negosiante ken pilantropo (pimmusay 2008)

## Pimmusay
* 1979 &ndash; Nelson Rockefeller, Gobernador ti New York, Bise Presidente iti Estados Unidos (naipasngay 1908)
* 1992 &ndash; José Ferrer, taga-Puerto Rico nga aktor (naipasngay 1912)
* 1994 &ndash; Yevgeny Leonov, Ruso nga aktor (naipasngay 1926)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 26
Enero 27

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1756 &ndash; Wolfgang Amadeus Mozart, Austriano a kompositor (pimmusay 1791)
* 1948 &ndash; Mikhail Baryshnikov, Ruso-Amerikano a sumasala, koreograpo, ken aktor

## Pimmusay
* 1901 &ndash; Giuseppe Verdi, Italiano a kompositor (naipasngay 1813)
* 1983 &ndash; Louis de Funès, Pranses nga aktor (naipasngay 1914)
* 2004 &ndash; Salvador Laurel, maika-8 a Bise Presidente ti Filipinas (naipasngay 1928)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: January 27
Pebrero 3

## Paspasamak
1911 - Naampon ti wagayway iti California

## Naipasngay
* 1480 &ndash; Ferdinand Magellan, Portuges nga eksplorador (pimmusay 1521)

## Pimmusay
* 1862 &ndash; Carl Ludwig Blume, Aleman-Olandes a botaniko (naipasngay 1796)
* 1924 &ndash; Woodrow Wilson, maika-28 a Presidente ti Estados Unidos (naipasngay 1856)
* 2016 &ndash; Joe Alaskey, Amerikano nga aktor ken direktor (naipasngay 1952)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day 
* Today in History: February 3
Pebrero 4

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1848 &ndash; William Burck, Olandes a botaniko (pimmusay 1910)
* 1923 &ndash; Conrad Bain, Naiyanak a Kanadiano nga aktor (pimmusay 2013)
* 1947 &ndash; Dan Quayle, maika-44 a Bise Presidente iti Estados Unidos

## Pimmusay
* 1964 &ndash; Emilio Aguinaldo, Umuna a Presidente ti Filipinas (naipasngay 1869)
* 2002 &ndash; Agatha Barbara, maika-3 a Presidente ti Malta (naipasngay 1923)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day 
* Today in History: February 4
Pebrero 5

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1946 &ndash; Charlotte Rampling, Briton nga aktres
* 1953 &ndash; Freddie Aguilar, Filipino a musikero

## Pimmusay
* 1946 &ndash; George Arliss, Ingles nga aktor (naipasngay 1968)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: February 5
Pebrero 6

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1756 &ndash; Aaron Burr, Bise Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1836)
* 1911 &ndash; Ronald Reagan, maika-40 a Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 2004)

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day 
* Today in History: February 6
Pebrero 7

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1885 &ndash; Sinclair Lewis, Amerikano a nobelista (pimmusay 1951)
* 1888 &ndash; Cornelis Eliza Bertus Bremekamp, Olandes a botaniko (pimmusay 1984)

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: February 7
Pebrero 10

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1857 &ndash; Tomás del Rosario, Filipino a politiko (pimmusay 1913)

## Pimmusay
* 1923 &ndash; Wilhelm Röntgen, Aleman a pisiko, nagungunaan ti Premio Nobel iti Pisika (naipasngay 1845)
* 1939 &ndash; Papa Pio XI, Papa iti Simbaan a Katoliko (naipasngay 1857)
* 2000 &ndash; Jim Varney, Amerikano nga aktor (naipasngay 1949)
* 2014 &ndash; Shirley Temple, Amerikana nga aktres ken diplomata (naipasngay 1928)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day 
* Today in History: February 10
Pebrero 11

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1847 &ndash; Thomas Alva Edison, Amerikano nga imbentor (pimmusay 1931)
* 1969 &ndash; Jennifer Aniston, Amerikana nga aktres
* 1989 &ndash; Lovi Poe, aktres manipud idiay Filipinas
* 1992 &ndash; Taylor Lautner, Amerikano nga aktor

## Pimmusay
* 1948 &ndash; Sergei Eisenstein, Sobiet a direktor ti pelikula (naipasngay 1898)
* 2012 &ndash; Whitney Houston,  Amerikana a kumakanta ken aktres (naipasngay 1963)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day
* Today in History: February 11
Pebrero 12

## Paspasamak

## Naipasngay
* 1809 &ndash; Abraham Lincoln, maika-16 a Presidente iti Estados Unidos (pimmusay 1865)
* 1809 &ndash; Charles Darwin, Britaniko a naturalista (pimmusay 1882)
* 1920 &ndash; Pran, taga-India nga aktor (pimmusay 2013) 
* 1982 &ndash; Niño Canaleta, basketbolista a Filipino

## Pimmusay
* 1804 &ndash; Immanuel Kant, Aleman a pilosopo (naipasngay 1724)
* 1903 &ndash; José Palma, Filipino a mannaniw ken soldado (naipasngay 1876)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day 
* Today in History: February 12
Pebrero 13

## Paspasamak

## Naipasngay

## Pimmusay
* 1883 &ndash; Richard Wagner, Aleman a kompositor (naipasngay 1813)
* 1935 &ndash; Herbert Giles, Briton a sinologo ken diplomata (naipasngay 1845)

## Dagiti akinruar a silpo
* BBC: On This Day 
* Today in History: February 13