Nagorno-Karabakh

Ti **Nagorno-Karabakh** ket ti rehion a naserraan ti daga idiay Abagatan a Kaukaso a mabirukan idiay Akinbaba a Karabakh ken Zangezur ken mangsakop ti akin-abagatan a daya ti kabambantayan ti Basbassit a Kaukaso. Ti rehion ket kaaduan a kabambantayan ken kabakiran.

Ti Nagorno-Karabakh ket sangalubongan a mabigbigan a kas parte ti Azerbaijan, ngem kaaduan iti rehion ket tinurayan babaen ti Republika ti Artsakh, ti *de facto* a nawaya a pagilian a nabangon babaen ti Autonomo Oblast ti Nagorno-Karabakh iti Azerbaijan SSR. Ti Azerbaijan ket saan pay a nagsanay iti politikal a turay iti rehion manipud idi rugi ti Tignay ti Karabakh idi 1988. Manipud idi patingga ti Gubat ti Nagorno-Karabakh idi 1994, dagiti representatibo dagiti gobierno ti Armenia ken Azerbaijan ket nakisarsaritadan kadagiti panagkappia a tinultulongan met ti Grupo ti Minsk ti OSCE iti naisuppiatan a kasasaad ti rehion.

Ti rehion ket kadawyan a mainaig kadagiti administratibo a pagbeddengan ti dati nga Autonomo Oblast ti Nagorno-Karabakh a mangsakop iti kalawa iti . Ti historikal a kalawa ti rehion, nupay kasta, ket sakupenna ti agarup a .

## Nagan

Ti pasakbay iti *Nagorno-* ket naala manipud iti Ruso ti *nagorny* (), a kayatna a sawen ket "kabambantayan". Ti Azerbaiyani a nagnagan ti rehion ket mairaman dagiti kapada a pananginagan iti "dağlıq" (kabambantayan) wenno "yuxarı" (akinngato). Dagiti kasta a balikas ket saan a maus-usar iti nagan nga Armenio, ngem nagparangda iti opisial a nagan ti rehion idi las-ud ti panawen ti Sobiet a kas Autonomo Oblast ti Nagorno-Karabakh. Ipakat dagiti sabali a pagsasao iti bukodda a panangibalikas para iti *kabambantayan*, *akinngato*, wenno *nangato a daga*; kas pagarigan, ti opisial a nagan nga inus-usar babaen ti Republika ti Nagorno-Karabakh idiay Pransia ket *Haut-Karabakh*, a ti kayatna a sawen ket "Akingato a Karabakh".

Ti nagan a *Karabakh* ket inaramid dagiti dua a balikas, ti "kara" ken "bagh" (wenno "bakh") a nagtaud manipud iti Turkiko ken Persiano, ken literal a kayatna sawen ket "nangisit a hardin". Ti nagan ket immuna a nagparang kadagiti taudan idiay Georgian ken Persia kadagiti siglo ti maika-13 ken maika-14. Ti *Karabagh* ket ti maysa a mabalin  a maawat a pannakailetra ti *Karabakh*, ken ken mangibaga pay ti kita ti naitabas nga alpombra a kasisigud a napataud iti dayta a lugar.

Iti maysa nga alternatibo a teoria nga insingasing baban ni Bagrat Ulubabyan, ti nagan a Karabakh ket addaan iti Turkiko–Armenio a taudan a ti kayatn a sawen ket "Kalatakan a Baghk" (), ti reperensia iti Ktish-Baghk (kalpasanna: Dizak), maysa kadagiti prinsipalidad ti Artsakh babaen ti turay ti dinastia ti Aranshahik a nangtengngel ti trono ti Pagarian ti Syunik kadagiti siglo ti maika-11 ken maika-13 ken bukod a nagtawtawag iti "Pagarian ti Baghk".

Dagiti nagan para iti rehion kadagiti nadumaduma a lokal a pagsasao ket maipatarusda amin iti "kabambantayan a Karabakh", wenno "kabambantayan a nangisit a hardin":

* , naitransliterado iti *Leṙnayin Ġarabaġ* (IPA: )
*  (kabambantayan a Karabakh; IPA: ) wenno *Yuxarı Qarabağ, Јухары Гарабағ* (akinngato a Karabakh; IPA: )
* , naitransliterado *Nagornyy Karabakh* wenno *Nagornyi Karabah* (IPA: )

Ti Nagorno-Karabakh ket masansan a naibagbaga babaen dagiti Armenio nga agtataeng iti dayta a lugar a kas Artsakh (Armenio: ), a mangidesignado ti maika-10 a probinsia ti taga-ugma a Pagarian ti Armenia. Kadagiti surat iti Urartio (maika- 9 ken maika-7 a sigsiglo SK), ti nagan nga *Urtekhini* ket inus-usar para iti rehion.
Dagiti taudan ti Taga-ugma a Griego ket tinawtawagan ti lugar a kas *Orkhistene*.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo