Hangul

Ti **Hangul** ( ; naisurat a kas ti **Han-geul** idiay Abagatan a Korea), ket naamammoan pay a kas ti **Chosŏn'gŭl** () idiay Amianan a Korea, ket isu ti patneng nga abesedario ti pagsasao a Koreano. Daytoy ket napartuat idi las-ud ti Joseon a Dinastia idi 1443, ken isu pay laeng ti opisial nga abesedario ti Korea.

Ti Hangul ket maysa nga agpayso nga abesedario nga addaan kadagiti 24 a konsonante ken bokal a letletra. Nupay kasta, imbes a maisursurat nga agsasaruno a kas ti Latin nga abesedario, dagiti letra ti Hangul ket naigrupoda kadagiti kuadro, a kas ti 한 *han*, a ti tunggal maysa ket maisurat ti maysa a silaba. Urayno ti silaba a 한 *han* ket kasla agmaymaysa a karakter, daytoy ket buklen ti tallo a letra: ㅎ *h*, ㅏ *a*, ken ㄴ *n*. Ti tunggal maysa a silabiko a kuadro ket buklen ti dua aginggana ti lima a letra, a mairaman ti saan a basbassit ngem maysa konsonante ken maysa a bokal . Dagitoy a kuadro ket maurnosda iti horisontal manipud ti kanigid nga agpakanawan wenno agtakder manipud ti baba. Dagiti bilang ti mabalin a kudaro ket 11,172, ngem adda dagiti basbassit a mabalin a silaba iti Koreano, ken saan nga amin a mabalin a silaba ket rumsua. Para iti maysa a ponolohiko a panagipalpalawag, kitaen ti *[[Koreano ponolohia]]*.

## Nagnagan
### Opisial a nagnagan

#### Abagatan a Korea
* Ti moderno a nagan a *Hangul* () ket inaramid idi babaen ni Ju Sigyeong idi 1912. *Han* () a kayatna sawen ket "nalatak" iti duog a Koreano, bayat a ti *geul* () ket isu ti patneng a Koreano a balikas para iti "sinuratan". Ti *Han* ket mabalin pay a maawatan a kas ti Sino-Koreano a balikas ti 韓 "Koreano", tapno ti nagan ket mabalin a mabasa a kas "Koreano a sinuratan" ken kas pay ti "nalatak a sinuratan".Ti   ket binalbalikas iti  ken daytoyen ket naromanisado kadagiti sumaganad a pamay-an:
** *Hangeul* wenno *han-geul* iti Nabaliwan a Romanisasion iti Koreano, nga isu ti inus-usar ti gobierno ti Abagatan a Korea kadagiti amin a pablaak ti Ingles ken agpagparegget para kadagiti amin a pamay-an.
** *Han'gŭl* iti McCune–Reischauer a sistema. No mausar a kasla Inggles a balikas, daytoy ket maipapaay nga awan kadagiti diakritiko: Ti *hangul,* ket kaykanayon a naipaddel a letra a kas *Hangul.* Kastoy ti agparparang kadagiti kaaduan a diksionario ti Ingles.
** *Hankul* iti Yale a Romanisasion, ti sistema a maisingasing para kadagiti teknikal a lingnguistiko a panagadal.

#### Amianan a Korea
* Ti Amianan a Korea ket kinaykayatna a tawtawgan daytoy ti *Chosŏn'gŭl* (; ) para kadagiti rason a mainaig kadagiti nadumaduma a nagnagan iti Korea wenno *uri kŭlcha* (; "dagiti karaktertayo") a kas ti maysa a panangiyebkas ti [nasionalismo ti Koreano nga etniko].

===Kasisigud a nagan ti Hunminjeongeum===
* Ti kasisigud a nagan idi ket ti ''[Hunminjeongeum* (훈민정음; 訓民正音; kitaen ti *pakasaritaan).* Gapu kadagiti saan a panagkayat kadagiti nagan a *Hangeul,* *Chosŏn'gŭl,* ken *urigeul* (우리글) (kitaen dita baba) babaen [[dagiti Koreano idiay Tsina], ti saan a nadayeg nga ababa a porma ti *jeongeum* ket mabalin a mausar a kas maysa nga awan panirigan a nagan kadagiti sumagmamano nga internasional a kontesto.

===Dadduma pay a nagnagan===
Manipud idi nasapa a maikaduapulo a siglo, ti Hangul idi ket naindakdaksan a kas nagubsang babaen dagiti literato a napilpili a nagkaykayat ti tradisional a hanja a sistema ti panagsurat. Inik-ikkanda ti nagnagan a kas:
* *Achimgeul* (아침글 "ti panagsurat a mabalin nga adalen ti maysa a bigat")
* *Gugmun* (Hangul: 국문, hanja:  "nailian a sinuratan")
* *Eonmun* (Hangul: 언문, hanja:  "bernakular a sinuratan")
* *Amgeul* (암글 "women's script"; naisurat pay iti *Amkeul* 암클). *Am* (암) ket ti maysa a pasaruno a mangipakpakita ti maysa a pangnagan ket para iti babai
* *Ahaetgeul* wenno *Ahaegeul* (아햇글 wenno 아해글 "sinuratan ti ubbing")

Nupay kasta, dagitoy a nagnagan ket duogen tattan, gaputa ti panag-usar ti hanja iti panagsurat ket nagbalinen a manmano idiay Abagatan a Korea ken kompleto a naikkaten idiay Amianan a Korea.

==Pakasaritaan==




Ti Hangul ket inwarragawag idi babaen ni [[Sejong ti Natan-ok]], ti maikapat nga ari ti [[Joseon a Dinastia]]. Ti [[Salas dagiti Mainugot]] (*Jiphyeonjeon*, 집현전) ket kankanayon a naipammadayawan para iti obra.

Ti gandat ket nalpas idi kaladawan ti Disiembre 1443 wenno Enero 1444, ken naipalplawagan idi 1446 iti maysa a dokumento a natituluan iti *Hunmin Jeongeum* ("Dagiti Husto nga Uni para iti Edukasion ken ti Tattao"), nga isu pay daytoy ti nakanaganan ti abesedario. Ti petsa a pannkaipablaak ti *Hunmin Jeong-eum,* ket Oktubre 9, ket nagbalin a ti [[Aldaw ti Hangul]] idiay [[Abagatan a Korea]]. Ti kapadana daytoy idiay [[Amianan a Korea]], ket ti Aldaw ti Chosongul, iti Enero 15.

Dagiti nadumaduma panagipagpagarup a maipanggep ti pamay-an a pannakapartuat ket naipaiddan babaen ti pannakaduktal idi 1940 iti 1446 *Hunmin Jeong-eum Haerye* ("*Hunmin Jeong-eum* Panangipalpalawag ken dagiti Kas Pagarigan"). Daytoy a dokumento ket nangipalpalawag ti daremdem dagiti konsonante a letra segun [[dagiti artikulatorio a ponetiko]] ken dagiti bokal a letra segun dagiti pamunganayan iti [[yin ken yang|*yin* ken *yang*]] ken [[tunos ti bokal]].

Iti panangipalplawag ti kammasapulan para iti baro a sinuratan, ni Ari Sejong ket nangipalpalawag a ti pagsasao a Koreano ket naibatay idi ti sabali manipud ti Insik; ti panagusar kadagiti Insik a karakter (a naam-ammuan iti [[hanja]]) iti panagsurat ket narigat para kadagiti kadawyan a tao a dagiti laeng pribilihio nga aristokrato (*yangban*, 양반), a kadawyan a lallaki, ti mabalin a nalaing nga agbasa ken agsurat. Ti kaaduan kadagiti Koreano idi ket saan a makabasa wenno makasurat sakbay ti pannakaaramid ti Hangul.

== Dagiti nagibasaran ==

*  (Volume 4 of the *London Oriental and African Language Library'').
* 
*
*
*
* 
* 
*
*

## Dagiti akinruar a silpo

* Koreano nga abesedario ken pannkabalikas pronunciation babaen ti Omniglot
* Linguistiko ken Pilosopiko a Tataudan ti Koreano nga Abesedario (Hangul)