open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Indotsina

Ti **Indotsina** wenno **Indo-Tsina** ket ti peninsula idiay Abagatan a Daya nga Asia a mabirukan iti agarup nga abagatan wenno abagatan a laud ti Tsina, ken daya ti India. Ti nagtaudan ti naganna iti Pranses nga *Indochine* a kas ti panagtitipon iti nagnagan ti "India" ken "Tsina", a mangibagbaga ti lokasion iti teritorio a nagbaetan dagiti dua a pagilian. Daytoy ket maibagbaga pay a kas ti **nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia**. Ti termino ket mabalin pay a mausar iti bioheograpia para iti "Rehion ti Indotsina", ti nangruna a bioheograpiko a rehion iti uneg ti ekosona ti Indomalaya.

Dagiti pagilian ti nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia, nupay kasta ket nakaala iti impluensia manipud ti India ken Tsina kadagiti agdumaduma a kaadu. Adda met dagiti kultura, a kas ti Cambodia, Laos, ken Tailandia ket kangrunaan a naimpluensiaan babaen ti India nga adda met iti basbassit a pannakaimpluensia babaen ti Tsina. Dagiti dadduma, a kas ti Bietnam, ket kaaduan a naimpluensiaan babaen dagiti kultura ti Insik nga addaan laeng iti bassit a pannakaimpluensia iti kultura manipud ti India, ken kaaduan babaen ti sibilisasion ti Champa a pinarukma idi ti Bietnam idi las-ud ti nagpaabagatan a panagpadakkel.

## Heograpia
Dagiti teritorio ti Indotsina ket buklen dagiti sumaganad:
* Cambodia
* Laos
* Bietnam
* Myanmar (dati idi a ti Burma; paset ti Britaniko nga India aginggana idi 1937)
* Tailandia (dati idi a ti  Siam)
* Malaysia (Peninsular a Malaysia laeng)
* Singapore

### Bioheograpia
Iti bioheograpia ti termino a Rehion ti Indotsina ket inus-usar a kaibuksilan ti nangruna a bioheograpikol a rehion idiay ekosona ti Indomalaya, ken ti pay pitoheograpiko a ploristika a rehion iti Paleotropikal a Pagarian. Daytoy ket mangiraman ti patneng a flora ken fauna iti amin a pagpagilian dita ngato . Ti kadenna a Rehion ti Malesia ket sakupenna dagiti pagilian ti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia, ken askawenna dagiti ekosona ti Indomalaya ken Australasia.

## Kitaen pay

*ASEAN

## Dagiti nagibasaran

*History of the mountain people of southern Indochina up to 1945 (Bernard Bourotte, i.e. Jacques Méry, U.S. Agency for International Development, 195? 

## Dagiti akinruar a silpo

*Ti kolonisasion ti Indotsina  manipud idi 1892
Asia-Pasipiko

**Asia-Pasipiko** wenno **Asia Pasipiko** ket ti paset ti lubong wenno iti asideg ti Akinlaud a Taaw Pasipiko. Ti rehion ket agdumaduma iti kadakkel depende iti konteksto, ngem daytoy ket kadawyan a mangiraman ti kaaduan ti Daya nga Asia, Abagatan nga Asia, Abagatan a daya nga Asia, Sentral nga Asia, Laud nga Asia  ken ti Oceania.

Ti termino ket mabalin pay a mangiraman ti Rusia (idiay Amianan a Pasipiko) ken dagiti pagilian ti Kaamerikaan nga adda iti aplaya ti Akindaya a Taaw Pasipiko; kas pagarigan ti Ekonomiko a Pagtitinnulongan ti Asia-Pasipiko, ket iramanna ti Kanada, Chile, Rusia, Mehiko, Peru, ken ti Estados Unidos.

Iti pay sabali, ti termino ket sagpaminsan a mangbukel iti amin nga Asia ken ti Australasia ken dagiti pay bassit/kalalainganna/dakkel nga isla a pagpagilian ti Pasipiko – kas pagarigan no bingbingayen ti lubong kadagiti dakkel a rehion para kadagiti panggep ti komersio (kas iti Kaamerikaan, EMEA ken ti Asia Pasipiko).

Iti pakabuklan awan ti maiparang a nalawag a panangipalawag ti "Asia Pasipiko" ken dagiti rehion a mairaman ket agbaliwda depende iti kontesto.

Urayno saan nga umiso, ti termino ket nagbalin a nadayeg manipud kadagidi tawen ti 1980 iti komersio, pinansia ken politika. Iti kinapudno, urayno no ti pannakaimaymaysa dagiti ekonomia ti rehion, kaaduan dagiti agmaymaysa a pagilian iti uneg ti sona ket dagiti rumrumsua a pagtagilakuan a makasanay ti napardas nga idadakkel. (No maiyasping iti konsepto/akronimo ti APEJ wenno APeJ – ti Asia-Pasipiko a mailaksid ti Hapon)

## Komponente a luglugar
Ti rehion ti Asia-Pasipiko ket kadawyan a mairaman ti:
### [[Asia]]
**[[Daya nga Asia]]**
* 
*  (Tsina)
* 
*  (Tsina)
* 
*  
* 
* 

**[[Abagatan nga Asia]]**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**[[Abagatan a daya nga Asia]]**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**[[Sentral nga Asia]]**
*
*
*
*
*

**[[Laud nga Asia]]**
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### [[Oceania]]
**[[Australasia]]**
* 
** 
** 
** 
**  
**  (Australia)
**  (Australia)
*  (also part of Polynesia)

**[[Melanesia]]**
* 
* 
*  (Pransia)
* 
* 
* 
*  (Indonesia)

**[[Mikronesia]]**
*  (Pederado nga Estado ti Mikronesia)
*  (Estados Unidos)
* 
* 
* 
* 
*  (Estados Unidos)
* 
*  (Estados Unidos)

**[[Polinesia]]**
*  (Estados Unidos)
*  (Baro  Selanda)
*  (Chile)
*  (Pransia)
*  (Estados Unidos)
*  (Baro  Selanda)
*  (Australia)
*  (Nagkaykaysa a Pagarian)
*  Isla Salas y Gómez (Chile)
* 
*  (Baro  Selanda)
* 
* 
*  (Pransia)
*  (Estados Unidos)
*  (Estados Unidos)
*  (Estados Unidos)
*  (Estados Unidos)
*  (Estados Unidos)
*  (Estados Unidos)
*  (Estados Unidos)

## Datos ti nangruna a pagpagilian ken terteritorio

## Kitaen pay
* Heograpia ti Asia
* Heograpia ti Oceania

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* APEC
* The Asia Pacific Foundation of Canada
* Asia Pacific Indigenous Youth Network (APIYN)
* BBC Asia-Pacific 
* ABC Radio Australia Asia Pacific
* Australia Network (formerly "ABC Asia Pacific")
Litro

Ti **litro** (dagiti simbolo ti SI iti **L** wenno **l**) ket ti saan a SI a yunit ti sistema ti metriko iti tomo a kapada iti 1 a kubiko desimeto (dm3), 1,000 kubiko sentimetro (cm3) wenno 1/1,000 kubiko meto. Ti kubiko desimetro (wenno litro) ket sakupenna ti tomo dagiti 10×10×10 a sentimetro (kitaen ti pigura) ken isu a daytoy ket kapada ti maysa a pagkasangaribo ti kubiko metro.

Ti orihinal a Pranses a sistema ti metriko ket nagusar iti litro a kas ti batayan a yunit. Ti balikas a  *litro *ket naala manipud iti maysa a nadadaan a Pranses a yunit, ti *[[Dagiti Pranses a yunit ti panagrukod#Dagiti namaga panagrukod|litron]]*, a ti nagan ket nagtaud met manipud iti Griego babaen ti Latin, ken daytoy ket agarup a kapada dagiti 0.831 a litro. Ti litro ket naus-usar pay kadagiti simmaruno a bersion ti sistema ti metriko ken maawat para iti panagusar iti SI,urayno saan nga opisial a yunit ti SI—ti SI a yunit ti tomo ket ti kubiko metro (m3).

Ti maysa a litro iti likido a danum ket addaan iti masa iti ganggani nga eksakto iti maysa a kilogramo, gapu ta ti gramo a naipalawag idi 1795 a kas maysa a kubiko sentimetro iti danum iti temperatura ti matuntunaw a yelo. Dagiti simmaruno a panangipalawag manen iti metro ken kilogramo ket kaibuksilanna a ti pannakainaig ket saanen nga eksakto a pannakaipalawag.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* 
* Bureau International des Poids et Mesures. (2006). "The International System of Units (SI)" (on-line browser):
**Table 6 (Non-SI units accepted for use with the International System). Naala idi 2008-08-24
* 
* National Institute of Standards and Technology. (Disiembre2003). ''The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty: International System of Units (SI)'' (web site):
** ''Note on SI units''. Naala idi 2008-08-24.
** ''Recommending uppercase letter L''. Naala idi 2008-08-24.
* Taylor, B.N. and Thompson, A. (Eds.). (2008a). ''The International System of Units (SI)'' . United States version of the English text of the eighth edition (2006) of the International Bureau of Weights and Measures publication *Le Système International d’ Unités (SI)* (Special Publication 330). Gaithersburg, MD: National Institute of Standards and Technology. Naala idi 2008-08-18.
* Taylor, B.N. and Thompson, A. (2008b). ''Guide for the Use of the International System of Units'' (Special Publication 811). Gaithersburg, MD: National Institute of Standards and Technology. Retrieved 2008-08-23.
* Turner, J. (Deputy Director of the National Institute of Standards and Technology). (16 Mayo 2008)."Interpretation of the International System of Units (the Metric System of Measurement) for the United States". *Federal Register* Vol. 73, No. 96, p.&nbsp;28432-3.
* UK National Physical Laboratory. Internationally recognised non SI units
Adayo a Daya

Ti ***Adayo a Daya*** () ket ti maysa nga a termino iti Ingles a (nga addaan kadagiti nadumaduma a kapada iti sasao ti Europa ken Asia; ) kaaduan a mangipalawag iti Daya nga Asia (a mairaman ti Amianan a daya nga Asia), Abagatan a daya nga Asia, ken ti Adayo a Daya ti Rusia (paset ti Amianan nga Asia, a kas ti Siberia) iti Abagatan nga Asia ken sapaminsan pay a nairamraman para kadagiti rason ti ekonomia ken kultura.

Ti termino ket nausar iti Europeano a heopolitikal a diskurso idi maika-12 a siglo, a mangibagbaga iti Adayo a Daya a kas ti "kaadaywan" kadagiti tallo a "daya", iti labes ti Asideg a Daya ken ti Tengnga a Daya. Para iti isu met laeng a rason, ti Tattao nga Insik iti maika-19 a siglo ken ti nasapa a maika-20 a siglo iti panagtawagda dagiti pagilian ti Akinlaud a lubong "Tàixī ()"—kas ti ani man nga ad-adayo ngem ti Arabo a lubong. Ti termino ket saan unay a naus-usar ngem iti napalabas gapu ta nalawlawag kano daytoy a mangibagbaga ti "orientalismo" ti maika-19 a siglo ngem ti Daya nga Asia. Manipud kadagiti tawen ti 1960, dagiti termino a kas ti Daya nga Asia ken ti Oriente ket nagbalbalinen nga immadu a kadawyan. Ti Daya nga Asia ket agtultuloy nga isu ti kadawyan a termino ti midia para iti rehion ita nga aldaw.

## Kitaen pay
* Daya nga Asia
* Abagatan nga Asia
* Abagatan a daya nga Asia

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* Ankerl, Guy (2000). *Coexisting Contemporary Civilizations: Arabo-Muslim, Bharati, Chinese, and Western*. Geneva: INU Press. .
* Whitaker, Brian (February 23, 2004). "From Turkey to Tibet". *The Guardian*.
Asideg a Daya

Ti **Asideg a Daya** () ket ti eurosentriko a heograpikal a termino nga agarup a mangbukel ti Akinlaud nga Asia. Urayno adda dagiti agdumaduma a panangipalawag iti uneg dagiti nadumaduma a sirkulo ti akademiko, ti termino ket kasisigud a naipakat iti kaaduan a gay-at iti Otomano nga Imperio. Ti termino ket saan unayen a maus-usar, ken nasukatanen babaen ti termino ti Tengnga a Daya.

Ti *[[Encyclopædia Britannica]]* ket ipalawagna ti Asideg a Daya a kas mairaman ti Bahrain, Cyprus, Ehipto, ti Gaza Strip, Iran, Irak, Palestina, Israel, Hordania, Kuwait, Lebanon, Libya, Oman, Katar, Saudi Arabia, Sudan, Siria, Turkia, ti UAE, ti West Bank, ken ti Yemen. Ti FAO ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket kapada met nga ipalawagna ti rehion, ngem iramanna pay ti Apganistan wbayat nga mailaksid dagiti pagilian ti Amianan nga Aprika ken ti terteritorio ti Palestina.  Segun ti National Geographic, dagiti termino ti Asideg a Daya ken Tengnga a Daya ket mangibaga kadagiti isu met laeng a teritorio ken dagitoy ket 'sapsap a maawat a mangbukel kadagiti pagilian ti Arabiano a Peninsula, Cyprus, Ehipto, Irak a kakuyogna ti rehion ti Kurdistan, Iran, Israel, Hordania, Lebanon, terteritorioti Palestina, Siria, ken Turkia'.

## Kitaen pay
* Mesopotamia
* Tengnga a Daya
* Akinlaud nga Asia

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

* 
* 
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dagiti nagibasaran
Sistema ti panagrukod

Ti **sistema ti panagrukod** ket ti agasmang dagiti yunit ti panagrukod a mabalin a mausar tapno maibaga ti ania man a mabalin a marukod ken historikal idi a nangruna, naregulado ken naipalawag gapu ti panagtagilako ken ti internal a komersio. Kadagiti moderno a sistema ti panagrukod, adda dagiti kantidad a naidesignado a kas dagiti kammasapulan a yunit, a ti kayatna sawen ket *amin dagiti masapul a yunit ket mabalin a maala kaniada*, a bayat a dagiti nasapa ken kaaduan a naipakasaritaan a panawen, dagiti yunit ket naited babaen ti arbirario a bilin babaen dagiti entidad ti agturturay ken dagitoy ket saan nga agsisilpo a mainaig wenno bukod a natalinaay.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* Tavernor, Robert (2007), *Smoot's Ear: The Measure of Humanity*, 

## Dagiti akinruar a silpo
* CLDR - Lokalisasion ti kuarta, petsa, oras, bilbilang ti Unicode
* TiDiksionario dagiti Yunit ti Panagrukod 
* Dagiti Daan a Yunit ti Panagrukod
* Ti Naipagkaykaysa a Kodigo para kadagiti Yunit ti Panagrukod
Batayan a yunit ti SI

Ti ***Système International d’Unités*** (**SI**), wenno Internasional a Sistema dagiti Yunit, ket mangipalawag kadagiti pito a panagrukod a kas ti batayan nga agsmang manipud iti nakaalaan amin dagiti yunit ti SI.  Dagiti **batayan a yunit ti SI** ken dagiti pisikal a kantidadda:
* metro para iti kaatiddog
* kilogramo para iti masa
* segundo para iti panawen
* amperio para iti ayus ti elektrisidad
* kelvin para iti temperatura
* candela para iti kapeksa ti raniag
* mol para iti kaadu ti sustansia.

Dagiti batayan a kantidad ti SI ket mangporma ti agasmang dagiti agsinnaranay a nawaya a dimension a kas nasken babaen ti dimensional a panagusig a kadawyan a maipakat iti siensia ken teknolohia. Nupay kasta, iti naited a realisasion kadagitoy a yunit, dagitoy ket mabalin nga ag-interdependensia, a kas nai palawag kadagiti termino iti tunggal maysa.

Dagiti nagan ken dagiti simbolo dagiti batayan a yunit ti SI ket naisurat iti bassit a letra (kas ti *metro* ken addaan iti simbolo iti m), malaksid kadagiti simbolo a nainaganan kadagiti tao a naisurat met iti maysa nga umuna a dakkel a letra  (kas ti *kelvin* kalpasan kenni Apo Kelvin ket addaan iti simbolo iti K ken ti *amperio* kalpasan kenni André-Marie Ampère ket addaan iti simbolo iti A).

Adu met kadagiti sabali a yunit, a kas ti litro, ket pormal dagitoy a saan a paset ti SI, ngem dagitoy ket maawat para iti panagusar iti SI.

## Kitaen pay
Internasional a Sistema dagiti Yunit

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Internatsional nga Opisina dagiti Dagsen ken dagiti Panagrukod
*Nailian a Pisikal a Laboratorio
*NIST -SI
Espaniol nga Amerika

Ti **Espaniol nga Amerika** () ket ti rehion a mangbukel kadagiti agsasao iti Espaniol a pagilian iti Kaamerikaan.

Dagitoy a pagilian ket addaanda kadagiti panagpapada iti tunggal maysa ken iti Espania, ti dati a Europeano a metropolis. Kadagitoy amin a pagilian, ti Espaniol ket isu ti nangruna a pagsasao, sagpaminsan pay a makibinningay ti opisial a kasasaad iti maysa wenno kadagiti ad-adu nga indihenio a pagsasao (kas ti Guaraní, Quechua, Aymara, wenno Maya), wenno Ingles (idiay Puerto Rico). Ti Romano Katolisismo ket ti kaaduan a relihion

Ti Espaniol nga Amerika ket maigiddiat iti Ibero-Amerika gapu ta ti naud-udi ket buklenna ti Espaniol nga Amerika ken Bradil (dati a "Portuges nga Amerika"), ken para kadagiti dadduma a panagusar ket mangiraman kadagiti pagilian ti Peninsula Iberia ti Portugal, Espania ken Andorra. Ti Espaniol nga Amerika ket maigiddiat pay iti Latin nga Amerika, a daytoy met ket mangiraman ti Espaniol nga Amerika, Brasil, ken dagiti pay dati a Pranses a kolonia iti Akinlaud a Hemisperio malaksida kadagiti lugar nga itan ket addan iti Estados Unidos wenno Kanada.

## Dagiti nagibasaran
Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia

Ti **maritimo nga Abagatan a daya nga Asia** wenno **paset ti baybay nga Abagatan a daya nga Asia** ket mangibagbaga ti rehion ti baybay ti Abagatan a daya nga Asia a kas kasumbangir ti nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia ken buklenna ti Brunei, Indonesia, Daya a Malaysia, Daya a Timor, ti Filipinas, ken Singapur. Ti maritimo nga Abagatan a daya nga Asia ket sagpaminsan paya naibagbaga a kas ti "isla nga Abagatan a daya nga Asia" wenno "insular nga Abagatan a daya nga Asia". Ti termino ti maika 19 a siglo iti "Purpuro Malayo" ket mangibaga iti kaaduan a kadapda met laeng a lagur. Daytoy a rehion ket maigiddiat iti Indotsina gapu ta dagiti populasionna ket kaaduan a tagikua ti grupo ti Austronesio (Malayo-Polinesio), ken mangipakpakita kadagiti nadumaduma a naibatay iti baybay, maipapan iti tribu, ken kaaduan kadagiti kultura a saan a naimpluensiaan iti Insik.

## Identidad ti kultura
Ti identidad ti kultura ti rehion ket nakitkita a kas paset ti "Ad-adayo nga India" wenno Kalatakan nga India, a kas nakitkita iti ' *Naindiano nga Es-estado ti Abagatan a daya nga Asia* ni Coedes, a mangibagbaga iti daytoy ti "Isla nga Abagatan a daya nga Asia"; ken iti uneg ti Austronesia wenno Oceania, gapu ti panagbibingay iti etnolingguistiko ken historikal a tataudan ken dagiti naud-udi a grupo (grupgrupo ti Mikronesia ken Polinesia) a nagtaud manipud iti daytoy a rehion.

## Demograpia

Sumurok a 350 a riwriw a tattao iti agtataeng it idaytoy a rehion, nga iti kaaduan ti populasion nga isla ketti  Java. Ti tattao nga agtataeng ket kaaduan a manipud ti pannakaigrupo nga Austronesio ken maitunos met nga agsasao kadagiti sasao a Malayo-Polinesio. Daytoy a rehion ti Abagatan a daya nga Asia ket makibinningay kadagiti pagkakabagian iti sosial ken kultura kadagiti tattao ti Nangruna a daga ti Abagatan a daya nga Asia ken dagiti dadduma pay a tttao nga Austronesio iti Pasipiko. Dagiti kangrunaan a relihion ket Islam, Kristianidad, Budismo, Hinduismo, ken tradisional nga Animismo.

## Kitaen pay
*Purpuro Malayo
*Daya nga Indio
*Nanyang (heograpiko a rehion)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Arte ti Isla Abagatan a daya nga Asia
Amianan nga Aprika

Ti **Amianan nga Aprika** wenno **Akin-amianan nga Aprika** iket ti akin-amianan unay a rehion ti Aprika. No maipapan iti heograpia iti politika, ti panangipalawag ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti Akin-amianan nga Aprika ket mangiraman kadagiti walo a pagilian wenno terteritorio; ti Arhelia, Ehipto, Libya, Mali, Morocco, Sudan, Tunisia. Algeria, Morocco, Tunisia, Libya and often Mauritania ken ti Akinlaud a Sahara ken dagiti Magreb, bayat a ti Ehipto ken Sudan ket mangbukel ti Ginget Nilo (nanaganna manipud iti  Karayan Nilo, nga addaan kadagiti dua a tributario; ti Puraw Nilo ken Asul Nilo). Ti Ehipto ket transkontinental a pagilian gapu ti Peninsula Sinai, a heograpiko a mabirukan iti Laud nga Asia. Ti Amianan nga Aprika ket mangiraman pay kadagiti dadduma a *[[Plazas de soberanía|tagikua]]*  ti Espania (Ceuta ken Melilla ken dagiti bassit-usit nga isla ti Espania iti labes ti baybay ti Morocco). Ti Is-isla Kanaria ken ti Portuges nga Is-isla Madeira, idiay Amianan a Taaw Atlantiko iti amianan a laud ti nangruna a daga ti Aprikano, ket sagpaminsan pay a nairamraman iti panangikeddeng iti rehion.

Ti pannakaigiddiat ti nagbaetan ti Amianan nga Aprika ken ti kaaduan ti Sub-Sahara nga Aprika ket historikal ken ekolohiko a nangruna gapu ti epektibo a napartuat a bangen babaen ti Desierto ti Sahara para iti kaaduan iti moderno a pakasaritaan. Manipud idi 3500 BCE, kalpasan ti kellaat a panagbalin a desierto ti Sahara gapu ti nagin-inut a panagbalbaliw ti panagtayyek ti Daga, daytoy a bangen ket kultural a nangisina ti Amianan manipud iti amin a paset ti kontinente. Idi dagiti aglaylayag a sibilisasion dagiti Penisio, Griego, Romano, Muslim ken dadduma pay ket nangipalaka ti komunikasion ken ti panagakar iti ballasiw ti Baybay Mediteraneo, dagiti kultura ti Amianan nga Aprika ket nagbalinda nga as-asideg a naisilpo iti Akin-abagatan a laud nga Asia ken ti Europa ngem iti Sub-Sahara nga Aprika. Adu pay ti impluensia ti Islam iti lugar, ken ti Amianan nga Aprika ket nangruna a paset ti Islamiko a lubong.

## Dagiti nota

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti Karbenagn ti Tao para iti Indihenio a Tattao
* Klima ti Amianan nga Aprika
* Damdamag ti Amianan nga Aprika ken dagiti panagusig
* Interaktibo a Mapa ti Aprika
Magreb

Ti **Magreb** ket kadawyan a maipalawag a kas ti wenno ti kaaduan a rehion ti akinlaud nga Amianan nga Aprika wenno **Amianan a laud nga Aprika**, iti laud ti Ehipto. Ti tradisional a panangipalawag ket kas ti rehion a mairaman ti Banbantay Atlas ken dagiti tanap ti aplaya ti Morocco, Arhelia, Tunisia, ken Libya, ken kanungpalan a nabaliwan, a naipangpangruna manipud iti pannakaporma idi 1989 ti Kappon ti Arabo a Magreb, babaen ti panangiraman ti Mauritania ken ti naisuppiatan a teritorio ti Akinlaud a Sahara (kaaduan a tinengtengngel babaen ti Morocco). Idi las-ud ti panawen ti Al-Andalus idiay Espania, dagiti Magrebis nga agtataeng idiay Magreb, ket ammo idi a kas dagiti "Moro"; dagiti lugar ti Muslim ti Espania kadagita a panawen ket kadawyan a mairaman kadagiti konteporaneo a panangipalawag ti Magreb—isu a ti panagusar ti 'Moro'  wenno 'Dagiti Moro' tapno mangipalawag kadagiti agtataeng a Muslim iti Espania babaen dagiti Kristiano ken dadduma pay nga Akinlaud a tataudan.

Dagiti historikal a termino para iti rehion wenno dagiti nadumaduma a pasetna ket mairaman ti *[[Mauretania]]*, *[[Numidia]]*, *[[Taga-ugma a Libya|Libya]]*, ken ti *[[Aprika (Probinsia ti Roma)|Aprika]]* iti klasiko a kinaugma. Ti termino a *[[:wikt:مغرب|maghrib]]* ket Arabiko para iti ‘laud’, manipud iti berbo a *gharaba* (, ‘ti agluas, pumanaw’), *[[Sensu stricto]]* ti depinitibo a porma ti *[[:wikt:المغرب|al-maghrib]]* a naisangayan a mangibaga ti pagilian ti Morocco, ken naus-usar ditoy a mangibaga ti lugar a paglennekan ti init: iti laud. Daytoy ket nangilasin ti akinlaud unay a terteritorio a natnag iti Islamiko a panagrukma iti maika-7 a siglo.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Panagusig iti politika, ekonomia, ken pannakibiang ti tao idiay Magreb
* Damdamag ken dagiti Panirigan ti Magreb
Laud nga Aprika

Ti **Laud nga Aprika**,  makunkuna pay nga **Akinlaud nga Aprika** ken ti **Laud ti Aprika**, ket ti akinaud unay a subrehion ti kontinente ti Aprika. Ti Laud nga Aprika ket naipalawagen idiay Aprika a kas mangiraman kadagiti 18 a pagilian ti Benin, Burkina Faso, ti sila ti Cabo Verde, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Côte d'Ivoire, Liberia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, ti isla ti Santa Elena, Senegal, Sierra Leone, Santo Tomas ken Prinsipe ken Togo.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*''Laud nga Aprika babaen ti Rehion ken Pagilian'' 
*ouestaf.com – Ouestaf, ti online a diario ti Laud nga Aprika 
*Loccidental  – Ti online a diario ti Laud nga Aprika 
*Panagrepaso ti Laud nga Aprika 
*Ti Panagbanniaga ni Apo Le Maire, titi Is-isla ti Kanaria, Cabo Verde, Senegal, ken Gambia
Baro a Guinea

Ti **Baro a Guinea** (ammo pay a kas Tok Pisin: ***Niugini***, Olandes: ***Nieuw-Guinea***, ken ; historikal: ***Irian/ Irian Jaya***) ket ti dakkel nga isla idiay abagatan a laud ti  Taaw Pasipiko. Daytoy ti maikadua a kadakkelan nga isla iti lubong, kalpasan ti Greenland, ken sakupenna ti kalawa iti daga ti 786,000&nbsp;km2.

## Heograpia
Ti Baro a Guinea ket maysa nga isla idiay amianan ti kontinente ti Australia. Daytoy ket insalumina babaen ti Baybay Arafura iti laud ken ti Lingsat Torres ken ti Baybay Coral iti daya. Sagpaminsan pay a naikedkeddeng a ti akindaya unay nga isla ti Purpuro Malayo, daytoy ket mabirukan iti amianan ti Top End ti Australia, Golpo ti Carpentaria ken ti Peninsula Rawis York, ken laud ti Purpuro Bismarck ken ti Purpuro ti Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* Jared Diamond, *Guns, Germs, and Steel. A short history of everybody for the last 13'000 years*, 1997.

## Dagiti akinruar a silpo

* Paksimile ti material manipud ti "Ti Pannakaduktal ti Baro a Guinea" babaen ni George Collingridge 
* Dagiti sientista ket nagkablaaw ti pannakaduktal kadagiti ginasut a nbaro a sebbanagan idiay Baro a Guinea 
* PapuaWeb
Sub-Sahara nga Aprika

Ti **Sub-Sahara nga Aprika** no maipapaan iti heograpia, ket ti lugar ti kontinente ti Aprika a mabirukan iti abagatan ti Desierto ti Sahara. No maipapan iti politika, daytoy ket buklen amin dagiti pagilian ti Aprika a napno wenno sangkapaset a mabirukan iti abagatan ti Sahara (malaksid ti Sudan, urayno ti  Sudan ket adda iti Akindaya a paset ti desierto ti Sahara). Daytoy ket maigiddiat iti Amianan nga Aprika, a naikeddeng a paset ti Arabo a lubong. Ti Somalia, Djibouti, Komoros, ken ti Mauritania ket heograpiko a paset ti Sub-Sahara nga Aprika, ngem paset pay ti Arabo a lubong.

Ti Sahel ket ti transisional a sona a pagbaetan ti Sahara ken ti tropikal a sabana (ti rehion ti Sudan) ken ti mosaiko ti kabakiran a sabana iti abagatan.

Mabalin a manipud idi 3500 B.C.E, dagiti rehion ti Sahara ken Sub-Sahara ti Aprika ket naisinsinan babaen ti narusanger unay a klima iti manmano ti populasionna a Sahara, ken mangporma iti maysa nga epektibo a bangen a pasardengen laeng babaen ti Karayan Nilo idiay Sudan, ngem ti Nilo ket nalappedan idi babaen dagiti katarata. Ti Teoria ti Bomba ti Sahara ket mangipalawag no kasano a ti flora ken fauna (mairaman ti *Homo sapiens*) ket pimmanaw idiay Aprika ken naserrekanna ti Tengnga a Daya ken iti labes daytoy.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* *Taking Action to Reduce Poverty in Sub-Saharan Africa*, World Bank Publications (1997), .

## Adu pay a mabasbasa
* Chido, Diane E. From Chaos to Cohesion: A Regional Approach to Security, Stability, and Development in Sub-Saharan Africa. Carlisle, Pa.: Strategic Studies Institute and U.S. Army War College Press, 2013.
* Petringa, Maria: *Brazza, A Life for Africa*. Bloomington, Indiana: AuthorHouse, 2006. 
* Wm. Roger Louis and Jean Stengers: *E.D. Morel's History of the Congo Reform Movement*, Clarendon Press Oxford, 1968.

## Dagiti akinruar a silpo
*Website ti Tattao ti Aprika 
*Dagiti 50 a Kinapudno a maipanggep iti Sub-Sahara nga Aprika 
*Thi Sarita ti Aprika – BBC
Transkaukasia

Ti **Transkaukasia** () wenno ti **Abagatan a Kaukaso** ket ti maipapan iti politika a rehion iti pagbeddengan ti Akindaya nga Europa ken ti Abagatan a laud nga Asia. Iti pay naisangsangayan, ti Transkaukasia ket gay-atenna ti akin-abagatan a paset ti Banbantay Kaukaso ken dagiti tanapna, sakkawenna ti pagbeddengan a nagbaetan dagiti kontinente ti Europa ken Asia, ken gumay-at nga agpaabagatan manipud ti akin-abagatan a paset ti kabambantayan ti Kalatakan a Kaukaso iti akin-abagatan a laud a Rusia aginggana iti Akindaya nga Anatolia iti moderno a Turkia ken ti kabambantayan a banak ti Armenia, ken manipud ti Baybay Nangisit iti laud aginggana ti aplaya ti Baybay Kaspio ti Iran iti daya. Ti lugar ket mangiraman ti akin-abagatan a paset ti kabambanatayn ti Kalatakan a Kaukaso, ti intero a kabambantayan ti Basbassit a Kaukaso, dagiti ababa a daga ti Colchis, dagiti ababa a daga ti Kura-Aras, ti Banbantay Talysh, dagiti ababa a daga ti Lenkoran, ti Javakheti ken ti akindaya  paset ti Nangato a daga ti Armenia.  Kenkakuyogna daytoy ti Amianan a Kaukaso, ti Transkaukasia ket paset ti dakdakkel a heograpiko a rehion ti Kaukaso a mangbingay ti Eurasia iti gudua, ken ti akinlaud a paset ti rehion ti Abagatan a Kaukaso ken ti kabambantayan ti Basbassit a Kaukaso ket agtuon ken agtumpong iti nagato a banak ti Akindaya nga Anatolia idiay adayo nga amiaan ti daya ti Turkia.

Amin ti Armenia ket adda iti Transkaukasia; mairaman pay ti kaaduan ti Georgia ken ti Azerbaijan, mairaman pay ti exclave ti Nakhchivan. 

## Kitaen pay
* Kaukaso
* Amianan a Kaukaso 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Kaukaso a Panagrepaso kadagiti Internasionala Pannakibiang
* Warnakan ti Abagatan a Kaukaso
* Transkaukasia
Akin-abagatan nga Aprika

Ti **Akin-abagatan nga Aprika** ket ti akin-abagatan unay a  rehion ti kontinente ti Aprika, nga agdumaduma a maipalawag babaen ti heograpia wenno heopolitika.  Iti uneg ti rehion ket dagiti nadumaduma a teritorio, mairaman ti Republika ti Abagatan nga Aprika; ita nga aldawen, ti nalaklaka a termino ti *Abagatan nga Aprika* ket kadawyan a naireserba para iti pagilian.

## Dagiti panangipalawag ken panagusar

### Isbangan ti Nagkaykaysa a Pagpagilian kadagiti heograpiko a rehion ti SACU
Iti isbangan kadagiti heograpiko a rehion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, dagiti lima a pagilian ti mangbukel ti Akin-abagatan nga Aprika:

* 
* 
* 
* 
* 

Ti Kappon ti Aduana ti Akin-abagatan nga Aprika ( (SACU)), a napartuat idi 1969 ket mangbukel pay kadagiti lima apagilian iti subrehion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti Akin-abagatan nga Aprika.

### Dagiti kamemng ti SADC
Ti Komunidad ti Panagrangrang-ay ti Akin-abagatan nga Aprika ( (SADC)) ket nabangon idi 1980 tapno mangpalaka ti panagtitinnnulong iti rehion. Daytoy ket mairaman ti:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kitaen pay
*Sub-Sahara nga Aprika

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* 

## Dagiti akinruar a silpo
Daya nga Aprika

Ti **Daya nga Aprika** wenno **Akindaya nga Aprika** ket ti akindaya a rehion ti kontinente ti Aprika, nga agdumaduma a maipalawag babaen ti heograpia wenno heopolitika. Kadagiti heograpiko a rehion ti isbangan ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, dagiti 20 a teritorio ket mangbukel ti Akin-daya nga Aprika:
* Ti Tanzania, Kenya, Uganda, Rwanda ken Burundi – idiay Sentral a Daya nga Aprika, ket mairamanda pay iti rehion ti Nalatak a Dandanaw ti Aprika rken kamkamemng ti Komunidad ti Daya nga Aprika (EAC). Ti Burundi ken Rwanda ket sagpaminsanda pay a naikedkeddeng a kas paset ti Tengnga nga Aprika.
* Ti Djibouti, Eritrea, Etiopia ken Somalia – ket naumnong dagitoy nga ammo a kas ti Sara ti Aprika.
* Ti Komoros, Maurisio ken ti Seychelles – dagiti bassit nga isla a pagilian idiay Taaw Indiano.
* Ti Réunion ken Mayotte – Dagiti ballasiw taaw a teritorio ti Pransia nga adda pay idiay Taaw Indiano.
* Ti Mozambique ken Madagascar – ket masansan a naikeddengda a kas paset ti Akin-abagatan nga Aprika, idiay akindaya a bangir ti subkontinente. Ti Madagascar ket addaan iti asideg a kultural a panankaikabagian iti Abagatan a daya nga Asia ken dagiti isla ti Taaw Indiano.
* Ti Malawi, Zambia ken Zimbabwe – ket masansanda a mairaman iti Akin-abagatan nga Aprika, ken dati iti Pederasion ti Sentral nga Aprika.
* Ti Ehipto, Sudan ken Abagatan a Sudan (baro a nawayaan manipud ti Sudan) – naumnong a kas paset ti Ginget Nilo. Mabirukan idiay akin-amianan a daya a paset ti kontinente, ken masansan a mairamanda iti Akin-amianan nga Aprika. Kameng pay dagitoy ti lugar ti nawaya a pagtagilakuan ti Sapasap a Pagtagilakuan para iti Akindaya ken Akin-abagatan nga Aprika (COMESA).

## Dagiti nagibasaran
Tengnga nga Aprika

Ti **Tengnga nga Aprika wenno** **Sentral nga Aprika** ket ti bugas a rehion ti kontinente ti Aprika a mangiraman ti Burundi, ti Republika ti Tengnga nga Aprika, Chad, ti Demokratiko a Republika ti Kongo, ken Rwanda. Ti **Akintengnga nga Aprika** (a kas inus-usar babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian no mangikatkategoria kadagiti heograpiko a subrehion) ket ti maysa a kapada a termino a mangiraman ti Angola, Kamerun, ti Republika ti Tengnga nga Aprika, Chad, ti Republika ti Kongo, ti Demokratiko a Republika ti Kongo, Guinea Ekuatorial, Gabon, ken Santo Tomas ken Prinsipe. Amin dagiti estado iti subrehion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti Akintengnga nga Aprika, ken dagiti dadduma pay a kadawyan a nairamraman iti Tengnga nga Aprika (11 a dagup dagiti estado), ket mangbukel ti Komunidad ti Ekonomia dagiti Estado ti Tengnga nga Aprika (ECCAS). Manipud idi nawayaan idi 2011, ti Abagatan a Sudan ket kadawyan pay a nairamraman iti rehion.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Interaktibo a mapa ti Aprika 
*Dagiti pigmeo ti Aprika
Tengnga nga Amerika (rehion)

Ti **Tengnga nga Amerika** ket ti rehion kadagiti tengnga a latitud ti Kaamerikaan. Idiay akin-abagatan nga Amianan nga Amerika, daytoy ket kadawyan a buklen ti Mehiko, dagiti pagilian ti Sentral nga Amerika, ken ti Karibe. Ti sakop daytoy a termino ket mabalin nga agdumaduma. Sagpaminsan a mairaman pay ti Colombia ken Venezuela iti Tengnga nga Amerika; ti Karibe ket sagpaminsan pay a mailaksid manipud ti rehion; ken ti Guayanas ket manmano a mairamraman.

No maipapan iti pisikal a heograpia, ti Tengnga nga Amerika ket mangmarka ti teritorial a transision a nagbaetan iti dadduma nga Amianan nga Amerika ken Abagatan nga Amerika, a mangikapet ngem mangisina met dagitoy dua. Iti laud, ti nangruna a daga ti Tengnga nga Amerika ket buklen ti bumasbassit nga ismo a masa ti daga ti Amerika a nagbaetan ti akin-abagatan a  Nabato a Banbantay idiay akin-abagatan nga Estados Unidos ken ti akin-amianan nga ungto ti Andes idiay Colombia, a mangisina ti Taaw Pasipikoiti laud ken ti Taaw Atlantiko (babaen ti Golpo iti Mehiko ken Baybay Karibe) iti daya, bayat a ti Kaltakan ken Basbassit nga Antila ket mangporma iti maysa nga arko ti isla iti daya. Ti rehion ket makapadur-as iti sirok ti angin nga agpaabagatan manipud idiay Amianan nga Amerika a kas kompleks a sistema ti bulkaniko nga arko-trinsera idi las-ud ti panawen ti Nasapa a Kretasiko , ken kanungpalan a nangporma ti rangtay ti daga idi las-ud ti Plioseno a panawen nga idi ti akin-abagatan a patinggana (idiay Panama) ket nakidinnungpar iti Abagatan nga Amerika babaen ti tektoniko nga aksion.

Sagpaminsan pay a ti termino ti *Tengnga nga Amerika* ket naus-usar a maipada iti *Sentral nga Amerika* (no maipada iti ''Tengnga nga Aprika'' ken ''Sentral nga Aprika''). Iti Ingles, ti termino ket saan unay a maus-usar a kas sinonimo ti termino ti *[[Mesoamerika]]* (wenno *[[Kaamerikaan|Amerika]]*), a kadawyan a mangibaga ti maysa a taga-ugma a rehion ti kultura a mabirukan iti Tengnga nga Amerika a gumay-atiti agarup a manipud ti sentral a Mehiko aginggana ti akin-amianan a Costa Rica. Itipay maipatinayon, dagiti agtataeng ti rehion ti (kas dagiti Taga-Costa Rica ken dagiti Taga-Nicaragua) ket mabalinda a maibaga a kas dagiti*Meso-Amerikano *wenno dagiti *Sentral nga Amerikano* ngem nupay kasta ket saan  a kas dagiti *[[Tengnga a klase|Tengnga nga Amerikano]]*, a daytoy ket mangibaga ti naisangayan a konstituensia idiay Estados Unidos.

## Kitaen pay
* Karibe
* Tengnga nga Amerika
* Mesoamerika
* Mehiko

## Dagiti taudan

 
* "Middle America", *[http://dictionary.reference.com/ Dictionary.com]*.
* "North America". *[http://www.bartleby.com/65/ The Columbia Encyclopedia]*, 6th ed. 2001-6. New York: Columbia University Press.
* *Oxford English Reference Dictionary*, 2nd ed. (rev.) 2002. () Oxford, UK: Oxford University Press.


## Dagiti akinruar a silpo
Sara ti Aprika

Ti **Sara ti Aprika** ( *yäafrika qänd*,  *al-qarn al-'afrīqī*, , , ) (mabalin pay ti **Peninsula Somali**; naipangyababaan iti **HOA**) ket ti peninsula idiay Amianan a daya nga Aprika. Daytoy ket sumaraw-at kadagiti ginasut a kilometro idiay Baybay Arabiano ken mabirukan iti igid ti akin-abagatan a bangir ti Golpo ti Aden. Ti lugar ket ti akindaya unay a proyeksion ti kontinente ti Aprika. Daytoy ket makunkuna iti taga-ugma ken mediebal a panpanawen a kas *[[Barbara (region)|Bilad al Barbar]]* ("Daga dagiti Bereberes"), ti Sara ti Aprika ket mangibagbaga ti rehion nga aglaon kadagiti pagilian ti Eritrea, Djibouti, Etiopia, ken Somalia.

Daytoy ket sakupenna ti agarup a 2,000,000&nbsp;km² (770,000 sq&nbsp;mi) ken tinagtagitao babaen dagiti agarup a  100 a riwriw a tattao (Etiopia: 85&nbsp;riwriw, Somalia: 9.3&nbsp;riwriw, Eritrea: 5.2&nbsp;riwriw, ken Djibouti: 0.86&nbsp;riwriw).

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

*
*
*

## Dagiti akinruar a silpo

*Pakasaritaan ti Sara ti Aprika
*Horn of Africa News Agency
Maika-36 a paralelo amianan

Ti **maika-36 a paralelo amianan** ket ti sirkulo ti latitud a 36 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Aprika,  ti Baybay Mediteraneo, Asia, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.

Manipud idi 7 Abril 1991 aginggana idi 31 Disiembre 1996, ti paralelo ket nangipalawag ti pagpatinggaan ti akin-amianan sona ti saan a pagpatayaban idiay Irak.

Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 14 nga oras, 36 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 9 nga or-oras, 43 minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.

## Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 36° a paralelo amianan ket lumabas iti:

:

## Estados Unidos

Dagiti siudad ken dagiti dulon ti daga nga asideg iti paralelo ket mairaman ti Kettleman City, California; Henderson, Nevada; Hoover Dam; Abagatan a Ngarab ti Grand Canyon; Los Alamos National Laboratory; Tulsa, Oklahoma; Nashville, Tennessee; Knoxville, Tennessee; Winston-Salem, North Carolina; High Point, North Carolina; Greensboro, North Carolina; Durham, North Carolina; Chapel Hill, North Carolina; ken dadduma pay.

Dagiti innem a pagalagadan a paralelo iti abagatan ti Kabambantayan Diablo iti 35°48′ amianan, 13.8344 milmilia iti abagatan ti maika-36 a paralelo, ket mangporma ti agtultuloy a pagbaetan a nagbeddengan dagiti kondado ti California iti
Monterey,
Kings,
Tulare, ken
Inyo
iti amianan ken dagiti kondado iti
San Luis Obispo,
Kern, ken
San Bernardino
iti abagatan. Daytoy ket sagpaminsan a naal-ala a kas pagbeddengan a nagbaetan ti Akin-amianan a California ken Akin-abagatan a California, ngem kadawyan pay dagiti panangipalawag nga agus-usar iti Banbantay Tehachapi.

Ti paralelo 36° amianan ket agarup a mangporma ti akin-abagatan unay a pagbeddengan ti Missouri Bootheel iti Estado ti Arkansas.

Ti maika-36 a paralelo ket lumabas babaen ti Unibersidad ti Duke kadagiti nadumaduma a lugar.  

## Dagiti nagibasaran

## Kitaen pay
*Maika-35 a paralelo amianan
*Paralelo 36°30′ amianan
*Maika-37 a paralelo amianan
Maika-37 a paralelo amianan

Ti **maika-37 a paralelo amianan** ket ti sirkulo ti latitud a 37 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Europa,  ti Baybay Mediteraneo, Aprika, Asia, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko.

Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 14 nga oras, 42 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 9 nga or-oras, 37 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.

## Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 37° a paralelo amianan ket lumabas iti:

:

## Estados Unidos

Idiay Estados Unidos, ti paralelo ket mangipalawag kadagiti akin-abagatan a pagbeddengan ti Utah, Colorado, ken Kansas, ken dagiti akin-amianan a pagbeddengan ti Arizona, New Mexico, ken Oklahoma. Daytoy ket nagtaud manipud iti Tignay Kansas–Nebraska ti 1854 idi biningay ti KOngreso ti Indiano a Teritorio iti Kansas ken Nebraska iti amianan ti maika-37 a paralelo ken ti nabati nga Indian a Teritorio iti abagatan. Sakbay a nagserbi ti linia a kas ti pagbeddengan dagiti reserbasion ti Cherokee Osage iti Indian a Teritorio. Ti Kongreso ket nangipaatiddog ti linia iti laud ti Teritorio ti New Mexico, isu a nakapartuatan ti kanungpalan a nagbalin a Oklahoma Panhandle.

Dagiti dulon ti daga ti maika-37 a paralelo ket mairaman ti Santa Cruz, California; Gilroy, California; Madera, California; Abut ti bulkan ti Ubehebe idiay Death Valley; Siudad ti Colorado, Arizona; ti Uppat a Suli iti pagtutumpongan iti maika-32 a meridiano laud manipud iti Washington (ti laeng lugar a pagsasabtan dagiti uppat nga estado ti Estados Unidos); Cairo, Illinois; Bowling Green, Kentucky; ken Newport News, and Hampton,Virginia.  Daytoy ket sumrek iti Luek Chesapeake idiay akin-amianan unay a a pagserrekan / rummuaran a paset ti tunel ti Rangtay ti Tunel ti Hampton Roads ken ti akin-abagatan unay a punto ti Old Point Comfort iti dati a kuartel ti buyot iti Ft. Monroe.

Ti 37° a paralelo amianan ket nangporma ti akin-abagatan a pagbeddengan ti historiko ken ekastralegado a Teritorio ti Jefferson.

## Kitaen pay
*Maika-36 a paralelo amianan
*Paralelo 36°30′ amianan
*Maika-38 a paralelo amianan

## Dagiti nagibasaran
Maika-11 a meridiano daya

Ti **11° a meridiano daya ti [[Kangrunaan a Meridiano|Greenwich]]** ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Europa, Aprika,  ti Taaw Atlantiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.

Ti maika-11 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-169 a meridiano laud.

## Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-11 a meridiano daya ket lumabas iti:

:

## Kitaen pay
*Maika-10 a meridiano daya
*Meridiano ti Frorencia
*Maika-12 a meridiano daya
Maika-166 a meridiano laud

Ti **166° a meridiano laud ti [[Kangrunaan a Meridiano|Greenwich]]** ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto iti ballasiw ti Taaw Artiko, Amianan nga Amerika, ti Taaw Pasipiko, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.

Ti maika-166 a meridiano laud ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna iti maika-14 a meridiano daya.

## Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken mapan nga agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-166 a meridiano laud ket lumabas babaen ti:

:

## Kitaen pay
*Maika-165 a meridiano laud
*Maika-167 a meridiano laud
Maika-115 a meridiano daya

Ti **115° a meridiano daya ti [[Kangrunaan a Meridiano|Greenwich]]** ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, ti Taaw Indiano, Australasia, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.

Ti maika-115 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-65 a meridiano laud.

Iti nagbaetan ti Australia ken ti maika-60 a paralelo abagatan ket mangporma ti akinlaud a pagbeddengan ti Sona ti Nawaya iti Nuklear nga Armas ti Abagatan a Pasipiko.

## Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-115 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:

:

## Kitaen pay
*Maika-114 a meridiano daya
*Maika-116 a meridiano daya
Maika-129 a meridiano daya

Ti **129° a meridiano daya ti [[Kangrunaan a Meridiano|Greenwich]]** ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, Australia, ti Taaw Pasipiko, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.

Ti maika-129 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-51 a meridiano laud.

Idiay Australia, thi meridiano ket mangipalawag ti akindaya a pagbeddengan ti Akinlaud nga Australia, ken dagiti akinlaud a pagbeddengan ti Akin-amianan a Teritorio ken Abagatan nga Australia. Ti pagbeddengan ti Akinlaud nga Australia ket sabtenna ti pagbeddengan ti Akin-amianan a Teritorio ken ti pagbeddengan ti Abagatan nga Australian idiay maika-26 a paralelo abagatan, iti naam-ammuan a kas ti Suli ti Agrimensura Heneral.

## Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-129 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:

:

## Kitaen pay
*Maika-128 a meridiano daya
*Maika-130 a meridiano daya

## Dagiti nagibasaran
Maika-138 a meridiano daya

Ti **138° a meridiano daya ti [[Kangrunaan a Meridiano|Greenwich]]** ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, Australasia, ti Taaw Pasipiko, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.

Ti maika-138 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-42 a meridiano laud.

Idiay Australia ti meridiano ket agarup a mangipalawag ti pagbeddengan a nagbaetan ti Akin-amianan a Teritorio ken Queensland. Ti pagbeddengan ket mapan iti amianan manipud iti Suli Poeppel iti 359° 59' 30", ken abutenna ti Golpo ti Golpo ti Carpentaria kadagiti ginasut a metro iti laud ti meridiano.

## Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-138 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:

:

## Kitaen pay
*Maika-137 a meridiano daya
*Maika-139 a meridiano daya

## Dagiti nagibasaran
Maika-141 a meridiano daya

Ti **141° a meridiano daya ti [[Kangrunaan a Meridiano|Greenwich]]** ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, Australasia, ti Taaw Pasipiko, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.

Ti maika-141 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-39 a meridiano laud.

## Kas pagbeddengan
Idiay isla ti Baro a Guinea, ti meridiano ket mangipalawag ti paset ti daga a pagbeddengan a nagbaetan ti Indonesia iti laud ken ti Papua Baro a Guinea iti daya.  Ti Karayan Fly ket mangporma ti pagbeddengan nga agayus iti laud iti maika-141 meridiano. Iti abagatan ti Fly, ti pagbeddengan ket mapan bassit iti daya ti, ken paralelo iti meridiano (kitaen ti Dagiti pannakibiang ti Indonesia–Papua Baro a Guinea).

Idiay Australia daytoy ket mangporma ti akindaya a pagbeddengan iti estado ti Abagatan nga Australia, a pinagbeddengan ti Queensland ken ti New South Wales. Ti pagbeddengan a nagbaetan ti Abagatan nga Australia ken ti Victoria ketkasisigud idi a nairangarang nga eksakto nga adda iti maika-141 a meridiano, ngem dagiti biddut ti panagrukod ket nakairesultaan iti agdama a pagbeddengan iti agarup a 3.6&nbsp;km iti laud iti daytoy a linia iti 140°57'45" (kitaen ti Suppiat ti pagbeddengan ti Abagatan nga Australia–Victoria).

## Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-141 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:

:

## Kitaen pay
*Maika-140 a meridiano daya
*Maika-142 a meridiano daya
*Tulag ti Zaragoza

## Dagiti nagibasaran
Maika-142 a meridiano daya

Ti **142° a meridiano daya ti [[Kangrunaan a Meridiano|Greenwich]]** ket ti linia ti longitud nga umabot manipud iti Amianan nga Ungto a bumallasiw iti Taaw Artiko, Asia, Australasia, ti Taaw Pasipiko, ti Taaw Indiano, ti Akin-abagatan a Taaw, ken ti Antartika aginggana iti Abagatan nga Ungto.

Ti maika- 142 a meridiano daya ket ti nakarkulo a lokasion ti pagbeddengan a nagbaetan ti Espania ken Portugal (segun ti Tulag ti Zaragoza) a napirmaan idi 22 Abril 1529. Iti kanungpalan idiay Isla Posesion 142°24'E, idi sakbay ti ilelennek ti init idi Mierkoles 22 Agosto 1770, inrangarang ni Kapitan Cook a ti aplaya ket Britaniko a teritorio iti nagan ni Ari Jorge III.  Ti Aplaya iti laud a teritorio idin ti Olanda.

Ti maika-142 a meridiano daya ket mangporma ti nalatak a sirkulo a kakuyogna ti maika-38 a meridiano laud.

## Manipud iti Ungto aginggana iti Ungto
Mangrugi iti Amianan nga Ungto ken agpaabagatan iti Abagatan nga Ungto, ti maika-142 a meridiano daya ket lumabas babaen ti:

:

## Kitaen pay
*Maika-141 a meridiano daya
*Maika-143 a meridiano daya

## Dagiti nagibasaran
Maika-38 a paralelo amianan

Ti **maika-38 a paralelo amianan** ket ti sirkulo ti latitud a 38 gradgrado iti amianan ti ekuador a plano ti Daga. Daytoy ket ballasiwenna ti Europa,  ti Baybay Mediteraneo, Asia, ti Taaw Pasipiko, Amianan nga Amerika ken ti Taaw Atlantiko. Ti maika-38 a paralelo amianan ket mangporma ti pagbeddengan a nagbaetan ti Amianan ke nAbagatan a Korea sakbay ti Gubat ti Korea.

Iti daytoy a latitud ti init ket makitkita para kadagiti 14 nga oras, 48 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti kalgaw ken 9 nga or-oras, 32 a minminuto iti las-ud ti solstisio ti panaglalam-ek.

## Likmut iti lubong
Mangrugi iti Kangrunaan a Meridiano ken mapan nga agpadaya, ti 38° a paralelo amianan ket lumabas iti:

:

## Korea

Idi simmuko ti Hapon idi Agosto 1945, ti maika-38 a paralelo ket naipatakder idi a kas pagbeddengan a nagbaetan dagoto sona ti panagsakop ti Kappon ti Sobiet ken Amerika. Daytoy a paralelo ket agarup a mangbingay iti tengnga ti Peninsula ti Korea. Idi 1948, daytoy a paralelo ket nagbalin a pagbeddengan a nagabetan ti Demokratiko a Republika ti Tattao ti Korea (Amianan a Korea) ken ti Republika ti Korea (Abagatan a Korea),dagitoy dua ket nagtunton nga isu ti gobierno ti sibubukel a  Korea. Idi 25 Hunio 1950, kalpasan dagiti serie ti panagraut iti nballasiw ti pagbeddengan ken dagiti panagpalpaltog manipud kadagiti bangir ti Amianan ken Abagatan, ti Buyot ti Amianan a Korea ket binallasiwna ti paralelo ken rinautna ti Abagatan a Korea. Daytoy ti nakairugian ti resolusion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian kadagiti agresion ken ti Gubat ti Korea, ken dagiti tropa ti Nagkaykaysa a Pagpagilian  (kaaduan dagiti Amerikano) ket timmulong a nangsalaknib ti Abagatan a Korea.

Kalpasan idi naipatingga ti Gubat ti Korea idi 1953, naipatakder ti baro a pagbeddengan a naibatay iti teritorio a tinengngel dagitoy dua a bangir iti dayta a punto  Daytoy a Linia ti Demarkasion ti Militar ket napalikmutan babaen ti Demilitarisado a Sona. Daytoy ket ballasiwenna ti maika-38 a paralelo, manipud iti abagatan a laud aginggana iti amianan a daya.  Ti baro a pagbeddengan ti masansan pay laeng a makunkuna a kas ti maika-38 a paralelo, ngem daytoy ket saan nga husto.

## Kitaen pay
*Maika-37 a paralelo amianan
*Dagiti estruktura ti maika-38 a paralelo
*Maika-39 a paralelo amianan
*Sirkulo ti latitud

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* Oberdorfer, Don. *The Two Koreas: A Contemporary History*. (1997)
* Ti maika-38 a paralelo (heopolitika) iti *[[Encyclopædia Britannica]]*