open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
James Joyce

Ni **James Augustine Aloysius Joyce** (Pebrero 2, 1882 – Enero 13, 1941) ket maysa nga Irlandes nga ekspatriado a mannurat a mabigbig kas maysa kadagiti kadakkelan iti impluensia a mannurat iti maika-20 a siglo. Am-ammo isuna iti nobelana a *[[Ulysses (novela)|Ulysses]]* (1922) ken ti kontrobersial a novelana a *[[Finnegans Wake]]* (1939), ken kasta met ti naurnong nga ababa a saritana a *[[Dubliners]]* (1914) ken ti semi-autobiograpiko a nobelana nga *[[A Portrait of the Artist as a Young Man]]* (1916).

## Obra

* *[[Stephen Hero]]* (naisurat idi 1904–6, naipablaak idi 1944)
* *[[Chamber Music (libro)|Chamber Music]]* (1907 dandaniw)
* *[[Giacomo Joyce]]* (naisurat idi 1907, naipablaak idi 1968)
* *[[Dubliners]]* (1914)
* *[[A Portrait of the Artist as a Young Man]]* (1916)
* *[[Exiles (play)|Exiles]]* (1918 pabuya)
* *[[Ulysses (novel)|Ulysses]]* (1922)
* *[[Pomes Penyeach]]* (1927 dandaniw)
* *Collected Poems*(1936 dandaniw)
* *[[Finnegans Wake]]* (1939)
* *[[Giacomo Joyce]]*  (1968 dandaniw)
* *[[James Joyce’s Letters to Sylvia Beach, 1921-1940]]* (1987)
Sabado

Ti **Sabado** ket isu ti maikainnem nga aldaw iti lawas idiay Filipinas ken kadagiti kaadduan nga pagilian iti laud, kas ti ISO 8601. Isu ti maikapito wenno maudi nga aldaw iti kalendario a Hudeo-Kristiano, naibaet iti Biernes ken Domingo, kadagiti pagilian a Domingo ti umuna nga aldaw iti lawasda.

## Ramut iti naganna
Aggapu daytoy a balikas iti kadaanan a pagsasao a Hebreo a *shabbāt* wenno "panaginana", iti maudi nga aldaw a makuna a panagsardeng iti panagparsua iti dios dagiti Hudeo iti lubong, kas naisuratan ti libroda a Henesis iti Biblia. Isu nga ti aldaw ti Sabado iti pinagmisa dagiti Hudio ("Aldaw iti Pinaginana"), ket isu naggapuanan iti balikas nga *Aldaw iti Sabbath* kadagiti Kristiano. Inyalisda ti pinagmisada iti Domingo (tapno masurot nga isu iti aldaw ni Hesus ken masuppiatda pay dagiti Hudeo) . Ti dadduma nga kultura iti lubong, ti Sabado ket matawagan ti "Aldaw iti Saturno" kas *Saturday* iti Ingles.

Inampon dagiti Ilokano iti kalendario dagiti Kristiano a Kastila idi simmakup ti Espania ti Filipinas.
Panagmantsa ti Gram

Ti **panagmantsa ti Gram** ket maysa nga pakailasinan dagiti nadumaduma a bacteria iti lubong.  Ti Gram-negatibo wenno Gram-positibo iti matun-oy kalpasan a maaramid iti Panagmantsa ni Gram.  Depende daytoy iti tipo ti bakteria, no ania klase ti kulanot ti selula ken dadduma pay a pakaidumaan, a makaikut ti tinta a bioleta a kristal.
Bubalus

Ti ***Bubalus*** ket maysa a henero ti Bovinae,  nga immuna nga inpalawag babaen ni Charles Hamilton Smith idi 1827. Daytoy a henero ket buklen dagiti sumaganad a sibibiag a sebbangan:

* **Subhenero** *Bubalus*
** **[[Bubalus bubalis|Nuang ti danum]]**, *Bubalus bubalis*
*** **[[Nuang]]** (napaamo a nuang), *Bubalus bubalis carabanesis*
*** **[[Bubalus bubalis bubalis|Nuang ti danum]]**, *Bubalus bubalis bubalis*
** **[[Bubalus arnee|Naatap a nuang ti Asia]]**, *Bubalus arnee*
** **[[Bubalus cebuensis|Ansisit a nuang ti Cebu]]** *Bubalus cebuensis* †
** **[[Bubalus mephistopheles|Antipada]]** (bassit ti sarana a nuang), *Bubalus mephistopheles* †
** **[[Tamaraw]]**, *Bubalus mindorensis*
** **[[Bubalus murrensis|Nuang ti Europa]]**, *Bubalus murrensis* †
* **Subhenero** *[[Anoa]]*
** **Anoa ti ababa a daga**, *Bubalus depressicornis*
** **Anoa ti bantay**, *Bubalus quarlesi*

## Dagiti nagibasaran
Kanggaru

Ti **kanggaru** ket ti maysa a marsupial manipud iti pamilia ti Macropodidae (macropods, meaning "dakkel a saka"). Iti sapasap a panagusar iti termino, daytoy ket naus-usar a mangipalawag iti  kadakkelan a sebbangan manipud iti daytoy a pamilia, a naipangpangruna kadagiti henero ti *[[Macropus]]*: ti nalabbasit a kanggaru, antilopine a kanggaru, akindaya  maris-dapo a kanggaru, ken ti akinlaud a maris-dapo a kanggaru. Dagiti kanggaru ket indihenio iti Australia. Kinarkulo ti gobierno ti Australia nga adda dagiti 34.3 a riwriw a kanggaru nga agtataeng iti kaunegan ti pagapitan a luglugar iti Australia idi 2011, ngimmato manipud iti 25.1 a riwriw iti nasapsap a maysa a tawen.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Video ti agananak a Kangaroo
Nelson Mandela

Ni **Nelson Rolihlahla Mandela** (; (18 Hulio 1918 – 5 Disiembre 2013)  nagserbi a kas Presidente iti Abagatan nga Aprika manipud idi 1994 aginggana idi 1999, ket isu idi ti immuna nga Abagatan nga Aprikano a presidente a nabutosan ti maysa nga napno a pannakabagi a demokratiko a panagbutos. Sakbay a nagbalin a presidente, ni Mandela ket maysa idi a mannakigubat a kontra-aparteid nga aktibista, ken ti daulo ken kumadua a daulo iti Umkhonto we Sizwe, ti siigam a payyak iti Nailian a Kongreso ti Aprikano (ANC). Idi 1962 isu ket naibalud ken napadaksan iti sabotahe ken dadduma pay apabasol, ken nasentensiaan a maibalud ti napno a panagbiagna. Ni Mandela ket nagserbi iti 27 a tawtawen iti pagbaludan, ken nagyan kadagiti kaaduan a tawen idiay Isla ti Robben. Kalpasan ti panakawayana iti pagbaludan idi 11 Pebrero 1990, Ni Mandela ket nangidaulo ti partidona para kadagiti negosasion a nagbanagan ti demokrasia idi 1994. Kas iti presidente, kankanayonna nga inpauna dagiti panagtunos, bayat nga nangipakaammo kadagiti annuroten para kadagiti panagkontra ti kapanglawan ken dagiti di-katimbengan idiay Abagatan nga Aprika.

Idiay Abagatan nga Aprika, ni Mandela ket kadawyan a naamammuan a kas ni *Madiba*, daytoy ket ti Xhosa a sangkabagi a nagan; wenno kas ni *tata* (). Ni Mandela ket nakaawat kadagiti ad-adu ngem 250 a premio kadagiti sumurok a uppat a dekado, a mairaman ti 1993 a Premio Nobel ti Kappia.

## Dagiti nagibasaran
Baybay

Ti maysa a **baybay** ket itudo na ti maysa a dakkel a bagi iti naapgad a danum a kaaduan a naikapet ti maysa a taaw. Adda met dagiti bagbagi ti danum a saan a naikapet iti taaw, a kas iti Baybay Kaspio.

## Listaan dagiti baybay
### [[Taaw Atlantiko]]

#### [[Baybay Mediteraneo]]

#### [[Baybay Baltiko]]

#### Daduma pay

### [[Taaw Artiko]]

### [[Akin-abagatan a Taaw]]

### [[Taaw Indiano]]

### [[Taaw Pasipiko]]

### [[Napalikmutan ti daga a pagilian|Napalikmutan ti daga a baybay]]

Adda dagiti dadakkel a kinauneg a danaw, kadawyan a naapgad, ket makunkuna da a "baybay".

## Listaan dagiti baybay babaen ti kalawa ti rabaw

## Dagiti nagibasaran
Tabako

Ti **tabako** ket maysa nga agrikultural a produkto a naaramid kadagiti bulbulong dagiti mula iti henero a *[[Nicotiana]]*. Daytoy ket mabalin nga ibusen, uusaren a kas pestisidio ken, iti porma a nikotina a tartrato, ket maus-usar kadagiti medisina. Daytoy ket kadawyan a maus-usar a kas maysa a druga, ken maysa a napateg a matgedan nga apit para kadagiti pagilian a kas ti Kuba, India, Tsina, ken ti Estados Unidos. Ti tabako ket nagan para iti aniaman a mula iti henero a Nicotiana iti pamilia a Solanaceae (linong ti rabii a pamilia) ken para iti produkto a mapartuat manipud ti bulong ken maus-usar kadagiti pinadis ken sigarilio, masaep a tabáko (), ken suako ken maimamma a tabako. Ti tabako ket maus-usar pay iti mula a bioinheniera, ken adda kadagiti agarup a 60 a sebbanagna naipatpatubo a kas dagiti panagarkos. Dagiti kangrunaan a sebbangan ti komersio, N. tabacum, ket namatmatian a patneng idiay tropikal nga Amerika, kasla ti kaaduan kadagiti nicotiana a mula, ngem ngem daytoy ket nabayagen a tinaltalon nga isu a daytoy ket saanen a naamamoan iti kaatapan. Ti N. rustica, ket maysa a kalalaengan ti nanamna, napardas a masilmutan a sebbangan, nga isu idi daytoy ti tabako a kasisigud a naimulmula idiay Virginia, ngem daytoy ket nangruna tattan a naitaltalon idiay Turkia, India, ken Rusia. Ti alkaloid a nikotina ket isu ti kangrunaan a nakaidasigan a pakabuklan ti tabako ken isu daytoy ti gapuanan para iti makairuam a katutubona. Ti makadangran a pagibanagan ti tabako ket maala kadagiti rinibu a nadumaduma a kompuesto a maaramid ti asok, a mairaman dagiti polikikliko nga aromatiko hidrokarburo (a kas ti bensopireno), pormaldehido, kadmio, nikel, arseniko, radioaktibo polonio-210, dagiti pannakaisangsangayan ti tabako a nitrosamina (TSNAs), penol, ken dagiti dadduma pay.

## Dagiti nagibasaran
Talon

Ti talon ket maysa a kantidad ti daga nga us-usaren a pagmulaan iti nadumaduma a mulmula. Iti namuno nga usarna ti talon ket maadawan iti makan ken maaramat iti inaldaw nga ibibiag iti tao. Maibaga met nga iti talon ket maysa a pisi ti ekonomia gapu ta isu ti paggawanan iti makan ken nadumaduma pay a produkto a mabalin nga usaren nga insigida wenno mausar tapno makaaramid pay iti sabali a produkto.
Wimbledon

**Dagiti Kampeonato ti Wimbledon** wenno simple laeng a ti **Wimbledon** (saan pay a pormal a tinawtawagan "Ti Britaniko a  Nawaya"), ket isu ti kaduogan ken kangayedan a torneo iti tenis iti lubong, ken nawatiwat a naipampanunotan a daytoy ti kadakkelan ken ti kadayawan. Daytoy ket tinengtengngel idiay Timpuyogan ti Amin nga Inglatera idiay Wimbledon, Londres manipud idi 1877. Daytoy ket maysa kadagiti uppat a Grand Slam a torneo ti tenis, dagiti tallo pay a nangruna ket ti Australiano a Nawaya, Pranses a Nawaya ken ti Estados Unidos a Nawaya. Ti Wimbledon ket isu-isu pay laeng ti Kangrunaan a maay-ayam iti ruot, ti kasisigud a rabaw ti ay-ayam, nga isu daytoy ti nangited ti kasisigud a nagan iti "karuotan a tenis".

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
Bulkan Mayon

Ti **Bulkan Mayon** ket maysa a bulkan idiay Filipinas iti probinsia ti Albay, asiddeg ti 15 kilometro iti amianan a laud iti Siudad ti Legazpi. Maidasig daytoy a bantay a estratobulkan ket iti naitutop a balisongsongna ket naaramid gapu iti nagsisinnublat a layus a piroklastiko ken pinagayus ti lava. Ti Mayon ket isu ti kasaetan a bulkan ti Filipinas. Amangan a mamin-47 a bimtak ti naudi a 400 a tawen.

Ti Mayon ket naidisso ti sengngat ti Plato a Eurasia ken ti Filipinas, ti beddeng a pinagsabatan ti plata ti kontinente a nalaglag-an ken ti plato ti taaw a nadagdagsen. Sarikedkedan ti plato ti kontinente a ilemmes ti plata ti taaw ket ti magma ti agbukel no matunaw dagiti batbato.

### Panagpussuak ti Mayon

* **1616**: ti umuna a naammuan a panagpussuak ti Mayon
* **1766**: nailenned ti ili ti Cagsawa ti dapu ken tepra ket ti torre ti kampanilia ti simbaan laeng ti nabati ti rabaw.
* **1897**: pito nga aldaw a nagpussuak, kaatiddogan kadagiti naisuraten a pinagsaet ti Mayon
* **1984**: awan ti maammuan a natay gapu iti panagbakwit ti 73,000 a tattao, manipud ti panagpakauna ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
* **2006**: kaudian a panagpussuak ti Mayon

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
Końskowola

Ti **Końskowola**  ket maysa a purok idiay abagatan a daya iti Polonia, a mabirukan iti nagbaetan ti Puławy ken Lublin, iti asideg ti Kurów, idiay Karayan Kurówka. Isu daytoy ti tugaw iti naisina a komuna (*[[gmina]]*) iti kaunegan ti Kondado ti Puławy idiay Probinsia ti Lublin, a matawtawagan a kas ti Gmina Końskowola. Populasion: 2,188 nga agtaeng (manipud idi 2004).

## Nagan
Ti Końskowola ket literal a maipatarus a kas ti *Nakem ti Kabalio*. Daytoy a nagan ket nagtaud manipud iti apelyido ti immuna a nagtagikua a ni Jan z Konina (Jan Koniński, *Juan itif Konin*), ken ti nagan ti lugar a *[[Wola (pagtaengan)|Wola]]* – maysa a kita ti purok. Adda bassit a paggiddiatan ti panangiletra iti nagan a kapadpadana a, "Konińskawola" ket naipaammo idi 1442.

## Pakasaritaan

Daytoy a purok ket baka naibangon idi maika-14 a siglo, babaen ti nagan a Witowska Wola. Daytoy a nagan ket nabaliwan idi ti Konińskawola, ken idi maika-19 a siglo ket nabaliwan iti agdama a porma. A kas maysa a pribado nga ili, ti Końskowola ket nagserbi a kas maysa a tiendaan para iti komersio kadagiti pinataud ti taltalon a manipud kadagiti nakapalikmut a luglugar.

Idi Hunio 8, 1532, daytoy nga ili ket nainkorporado. Adda dagiti nadumaduma naipatakder a panagpataud ti tela a pabrika. Adu a tattao ti immay nga agtrabaho manipud kadagiti sabsabali a paset ti Polonia ken kadagiti sabsabali pay a luglugar; kadagitoy ket dagiti imigrante manipud iti Saxony. Daytoy nga ili ket nakibinningay ti pakasaritaanna iti intero a rehion. Kalpasan ti maikatlo a pannakabingbingay ti Polonia, idi 1795, naala daytoy babaen ti Austria. Idi 1809 nabalin a paset iti Dukado iti Warsaw, ngem nagbalin met laeng a paset iti Pagarian ti Polonia idi 1815. Kalpasan ti Enero a Yaalsa, idi 1870 ti ili ket napukawna ti ti dokumento ti linteg a pannakasiudad, ken saanna a naala manen. Iid panawen ti Rebulosion ti Rusia idi 1905, adu kadagiti demonstrador ken nagwelga iti solidaridad a naurnos idiay. Manipud idi 1918, ti ili ket nabati iti naturay a Polonia.

## Dagiti nagibasaran
Kongreso ti Filipinas

Ti **Kongreso ti Filipinas** ket isu ti nailian a lehislatura iti Republika ti Filipinas. Maysa daytoy a binagi a kamara nga addaan ti Senado ti Filipinas (nangatngato a kamara) ken ti Kamara dagiti Pannakabagi (nababbaba a kamara).

Addaan 24 a senador ti Senado, a ti kaguduana (12) ket maibutos iti kada tallo a tawen. Gapu itoy agpaay ti tunggal senador iti uneg ti innem a tawen. Dagiti senador ket sapasap a butosan ti amin a botante iti pagilian iti maysa a nailian nga eleksion ket saanda a mangibagbagi iti partikular a probinsia wenno distrito.

Buklen met ti 250 a deputado wenno kongregista ti Kamara dagiti Pannakabagi nga addan dua a klase: ti pannakabagi a distrito ken ti pannakabagi a sektorial. 

Ibagian ti maysa a pannakabagi a distrito  ti maysa a partikular a heograpikal a distrito iti pagilian. Buklen ti maysa wenno ad-adu pay a kongresional a distrito ti amin a probinsia iti pagilian. Ti dadduma a siudad ket addaan kabukbukodan a kongresional a distrito.

Dagiti met pannakabagi a sektoral ket ibagianda ti minoria a sektor ti populasion, kas koma dagiti union ti obrero, grupo dagiti mangitantandudo iti karkarbangen, sektor dagiti babbai, gunglo dagiti propesional, asosasion dagiti beterano, ken dadduma pay a grupo ken organisasion.

## Dagiti akinruar a silpo
*Opisial a website ti Senado ti Filipinas
*Opisial a website ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Kiaw-mata a pinguino

Ti **Kiaw-mata a pinguino** (*Megadyptes antipodes*) wenno **HoiHo** ket pinguino a patneng iti Baro a Selanda.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website ti Yellow-eyed Penguin Trust
Manoa

Ti **Mānoa** ket maysa a ginget ken arubayan ti Honolulu, Hawai'i, Estados Unidos, agarup a maysa a kilometro iti daya ti puseg ti ili ti Honolulu ken kaguddua a kilometro iti Waikīkī. Awid ti Mānoa ti Universidad ti Hawaii iti Mānoa, ti kangrunaan a campus ti Sistema iti Universidad ti Hawaii. Ti unibersidad ket addaan kadagiti nadumaduma a pakultad ken lugar a pagatengan dagiti estudiante idiay Mānoa. 

Aggapu iti waig ti Mānoa idiay arisadsad iti Burayok iti Mānoa, lasatenna ti ginnget agingga sabatenna ti waig iti Palolo. Agsilpo dagitoy a waig a mapan iti Ala Wai Canal. Nairuam dagiti taga-Mānoa a malaylayus gapu ti masansan a panagtutudo.

Ti kayatna sawen ti Mānoa ket *napuskol* iti pagsasao a Hawayano.

## Daiti nagibasaran
Pukui, M. K., S. H. Elbert, and E. T. Mookini. The Pocket Hawaiian Dictionary with a Concise Hawaiian Grammar. University of Hawaii Press, Honolulu, HI, USA. 1975, p.104
Emmy Rossum

Ni **Emmanuelle Grey Rossum**  ket Amerikana nga aktres ken kumakanta-mannurat ti kanta. 
## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*
Scarlett Johansson

Ni **Scarlett Johansson** ( ) ket Amerikana nga aktres, modelo, ken taga kansiyon.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo

* 
*
Louvre

Ti **Musée du Louvre** ()—iti Ilokano, ti **Museo ti Louvre** wenno simple laeng a **Ti Louvre**—ket maysa kadagiti kadakkelan a museo iti lubong, ken maysa a naipakasaritaan a monumento. Ti sentral a dulon ti Paris, Pransia, daytoy ket mabirukan idiay Kanawan nga Igid ti Seine iti umuna a distrito ti Pransia. Adda dagiti gangani a 35,000&nbsp;a banbanag manipud ti prehistoria aginggana ti maika-21 a siglo ti naipabpabuya iti kalawa iti 60,600 kuadrado metro (652,300 kuadrado pie). Adda dagiti 8 a riwriw a bumisbisita iti daytoy iti tunggal maysa a tawen, ti Louvre ket isu ti kaaduan a mabisbisita a musseo iti lubong.

Ti museo ket naibalbalayan idiay Palasio Louvre (*Palais du Louvre*) a ti nangruggianna ket maysa apagsammakedan a nabangon idi naladaw a maika-12&nbsp;a siglo babaen ni Felipe&nbsp;II. Dagiti tidda ti pagsammakedan ket mabalin pay laeng a makita idiay sirok ti museo. Ti pasdek namin adun a naipadakkel manipud ti agdama a Palasio Louvre. Idi 1682, ni Louis XIV ket pinilina ti  Palasio ti Versailles para iti bukodna a balay, ken inbatina ti Louvre a kas maysa a nangruna a lugar a pagipabuyaan ti naarian nga urnong , a mairaman ti urnong ti 1692 ti taga-ugma a Griego ken Romano nga eskultura. Idi 1692, ti pasdek ket inaramat babaen ti Académie des Inscriptions et Belles Lettres ken ti Académie Royale de Peinture et de Sculpture, a nagtengngel idi 1699 kadagit immuna a serie dagiti salon. Ti Académie ket nagtultuloy a naggigian idiay Louvre kadagiti napalabas a 100 a tawtawen. Idi las-ud ti Pranss a Rebolusion, ti Nailian nga Asemblia ket nagbilin a ti Louvre ket nasken a mausar a kas maysa a museo, tapno maidaya dagiti maestra obra ti pagilian.

Ti museo ket nalukatan idi Agosto 10 1793 iti panangipabuya kadagiti 537&nbsp;a pinintaan, ti kaaduan kadagitoy nga obra ket naarian ken dagiti tiniliw a tagikua ti simbaan. Gapu kadagiti problema ti estruktura ti pasdek, ti museo ket narikpan idi 1796 aginggana idi 1801. Ti kadakkel ti urnong ket immadu babaen ni Napoleon ken museo ket nabaliwan ti naganna iti *Musée Napoléon*. Kalpasan ti pannakaabak ni Napoleon idiay Waterloo, adu kadagiti obra a tiniliw babaen dagiti buyotna ket naipulang kadagiti kasisigud a nagtagikua. Ti urnong ket naipa-adu pay idi las-ud kadagiti panagturturay ni Louis XVIII ken ni Carlos X, ken idi las-ud ti Maikadua nga Imperio ti Pransia ti museo ket nakagun-od kadagiti 20,000&nbsp;a piraso. Dagiti tinengtengngel ket in-inut nga immad-adu babaen dagiti donasion ket dagiti regalo manipud ti Maikatlo a Republika. Manipud idi 2008, ti urnong ket nabingbingay kadagiti walo a departamento: dagiti Ehipsio nga Antikuidad; dagiti Antikuidad ti Asideg a Daya; Griego, Etruskano, ken dagiti Antikuidad ti Romano; Islamiko nga Arte; Eskultura; Dagiti dekoratibo nga Arte; dagiti Pinintaan; Dagiti Prenta ken dagiti Panangiladawan.

## Dagiti nota ken nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
*
Gwyneth Paltrow

Ni **Gwyneth Kate Paltrow**  aktres ken kumakanta manipud iti Estados Unidos.

## Dagiti akinruar a silpo

* Gwyneth Paltrow - IMDB
Julianne Moore

Ni **Julianne Moore** (naiyanak a kas ni **Julie Anne Smith**; ) ket Briton-Amerikano nga aktres ken mannurat para iti ubbing. 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
Penélope Cruz

Ni **Penélope Cruz Sánchez** (; ) ket Espaniol nga aktres ken modelo.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
*
Windows 7

Ti **Windows 7** ket ti kaudian a ruar ti Microsoft Windows, maysa a linia ti grafikal a sistema ti panangpaandar a maar-aramat kadagiti personal a kompiuter a pakairamanan dagiti makina a maar-aramat iti pagtaengan ken negosio.

## Dagiti nagibasaran
GRAAFIL

Ti **Governor Roque Ablan Awards for Iloko Literature** wenno **GRAAFIL** ti maysa kadagiti kalatakan ken kabayagan a naisayangkat a pammadayaw kadagiti mannurat nga Ilokano babaen ti pasalip iti panagsuratan iti literatura nga Ilokano. Nabangon kas pammigbig ken panglagip iti sigud a gobernador iti Ilocos Norte a ni Roque Ablan, narugian ti pammadayaw idi 1976 ken naisardeng idi 1996.
1980 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1980 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor, nagpaay a hurado):
__NOTOC__
**Salip iti Sarita**
Umuna: *"Inocencio"* ni Zosimo L. Barnachea
Maikadua: *"Obramaestra"* ni Fernando B. Sanchez, ken *"Lucas 15:11-32"* ni Edilberto V. Santiago
Maikatlo: *"Adda Isem iti Tunggal Aglabas a Bagyo"* ni Jose A. Velasco
Naghurado: Gregorio C. Laconsay, Gregorio T. Amano, Fredelito L. Lazo

**Salip iti Daniw**
Umuna: *"10 a Daniw-Rikna"* ni Herman G. Tabin
Maikadua: *"Palabra ni Ilokano"* ni Hermenigildo  A. Viloria
Maikatlo: *"Hardin Ti Kaputotan"* ni Romeo Bantolino
Naghurado: Alejandrino G. Hufana, Peter La. Julian, Reynaldo A. Duque
1981 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1981 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__

**Salip iti Daniw**
Umuna: *"Dagiti Sangapulo nga Annak ni Filipinas "* ni Jose A. Velasco
Maikadua: *"Sangapulo a Daniw a Naikur-it iti Sirok Ti Narra"* ni Romulo G. Basuel
Maikatlo: *"Sangapulo a Sagibo"* ni Aurelio S. Agcaoili
Pammadayaw a Gunggona:
1. *"?"* ni Hermenigildo A. Viloria
2. *"Adu a Daniw, Maymaysa a Daniw"* ni Clesencio B. Rambaud
3. *"?"* ni Demetrio P. Sarmiento
4. *"?"* ni Rev. Amador Foz
Naghurado: Casimiro Is. De Guzman, Pelagio A. Alcantara, Angel A. Acacio
1982 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1982 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__
**Salip iti Sarita**
Umuna: *"Nalabaga Ti Maris Ti Kalapati"* ni Salvador A. Espejo
Maikadua: *"Dung-aw iti Agmatuon"* ni Herman G. Tabin
Maikatlo: *"Rayus a Nasipngetan"* ni Sinamar R. Tabin
Naghurado: Vicente Bonoan, Jose A. Bragado, Edilberto H. Angco

**Salip iti Daniw**
Umuna: *"Dagiti Ladawan iti Dakkel-Danum"* ni Clesencio B. Rambaud
Maikadua: *"Dagiti Saibbek iti Barukong ni Gabriela"* ni Crescencia Robianes-Alcantara
Maikatlo: *"Sangapulo a Daniw Ti Kaamaan"* ni ?
Naghurado: Vicente Bonoan, Jose A. Bragado, Edilberto H. Angco

**Salip iti Maysa-a-Parang a Drama**
Espesial a Pammadayaw: *"Relo"* ni Fernando B. Sanchez
Konsolasion a Gunggona:
1. *"Dagiti Pumisawpisaw nga Anges a Mulmulmolan ti Apgad"* ni Herman G. Tabin
2. *"Lakay Steve: Balikbayan"* ni Severino V. Pablo
Naghurado: Vicente Bonoan, Jose A. Bragado, Edilberto H. Angco
1983 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1983 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__
**Salip iti Sarita**
Umuna: *"Kawayan"* ni Fernando B. Sanchez, ken *"Ostia"* ni Fernando B. Sanchez
Maikadua: *"Sangarangaya a Darat"* ni Romulo G. Basuel, ken *"Diversion Road"* ni Rogelio M. Acoba
Maikatlo: *"Dua a Matrimonio"* ni Dindo Flo. Acosta
Naghurado: Benjamin F. Aurelio, Crispina Martinez-Belen, Severino V. Pablo

**Salip iti Maysa-a-Parang a Drama**
Umuna: *"Emmanuel"* ni Rogelio M. Acoba
Maikadua: *"Namnama"* ni Lina Lorenzo-Sumaoang, ken *"Agawiden ni Joselito"* ni Dindo Flo. Acosta
Maikatlo: *"Rebulto"* ni Fernando B. Sanchez
Naghurado: Benjamin F. Aurelio, Crispina Martinez-Belen, Severino V. Pablo
1984 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1984 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__
**Salip iti Sarita**
Umuna: *"Dalan"* ni Benedicto C. Tadena
Maikadua: *"Ti Ngayed iti Salinong Ti Nakatiwangwang a Langit"* ni Herman G. Tabin
Maikatlo: *"Ti Orkidia ken Ti Rosas"* ni Danilo A. Bautista
Naghurado: Gregorio T. Amano, Guillermo R. Andaya, Dionisio S. Bulong

**Salip iti Drama**
Pammadayaw a Gunggona: *"Anaraar ken Lawag Dagiti Arapaap"* ni Dindo Flo. Acosta
Naghurado: Gregorio T. Amano, Guillermo R. Andaya, Dionisio S. Bulong
1985 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1985 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__
**Salip iti Sarita**
Umuna: *"Dagiti Timek iti Kannag"* ni Reynaldo A. Duque
Maikadua: *"Dagiti Marabutit iti Usok"* ni William V. Alvarado
Maikatlo: *"Dagiti Agdama a Diosen Ti Panawen"* ni Lito T. Soriano
Naghurado: Mario Rosal, Onofrecia I. Ibarra, Manuel S. Diaz

**Salip iti Maysa-a-Parang a Drama**
Umuna: *"Dingraw"* ni Fernando B. Sanchez
Maikadua: *"Dara ken Daniw iti Parbangon"* ni Pelagio A. Alcantara, ken *"Maris-Dara Dagiti Malem idiay "Apayao"* ni Reynaldo A. Duque
Maikatlo: *"Kalapati"* ni Salvador A. Espejo
Naghurado: Mario Rosal, Onofrecia I. Ibarra, Manuel S. Diaz
1986 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1986 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__
**Salip iti Sarita**
Umuna: *"Ti Bubon"* ni Gregorio T. Amano
Maikadua: *"Angkla"* ni Meliton Gal. Brillantes
Maikatlo: *"Karantiway"* ni Reynaldo A. Duque
Naisangsangayan a Pammadayaw a Gunggona: *"Manmano Ti Kas Kenkuana"* ni Jacinto B. de Peralta
Naghurado: Zosimo Ma. Pablico, Pelagio A. Alcantara, Crisostomo M. Ilustre

**Salip iti Maysa-a-Parang a Drama**
Umuna: *"Baag"* ni Reynaldo A. Duque
Maikadua: *"Dagiti Nayaw-awan"* ni Severino V. Pablo
Maikatlo: *"Morni-Morning, Ser"* ni Danilo A. Bautista
Naghurado: Zosimo Ma. Pablico, Pelagio A. Alcantara, Crisostomo M. Ilustre
1987 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1987 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__
**Salip iti Bucanegan**
*Topiko:"Ania ti rumbeng nga itag-ay nga ulidan: dagiti nakaisigudan nga aw-awid ken ugali iti Kailokuan wenno dagiti agdama a sinuso iti Laud a kannawidan?"*
Kangrunaan a Pammadayaw (Teksto):
Umuna: Petronio Costales
Maikadua: Lina Lorenzo-Sumaoang
Pangliwliwa a Gunggona:
1. Guillermo I. Concepcion
2. Fernando B. Sanchez
3. Amelia A. Venenciano
Naghurado: Godofredo S. Reyes, Reynaldo A. Duque, Jaime P. Lucas

Kangrunaan a Pammadayaw (Bucanegan Ti Tawen, Delivery):
Umuna: Lina Lorenzo-Sumaoang
Maikadua: Petronio Costales
Naghurado: Prescillano N. Bermudez, Reynaldo A. Duque, Jaime P. Lucas
1988 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1988 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__
**Salip iti Makaray-aw a Sarita**
Umuna: *"Juan Daramudom: Ilokano"* ni Reynaldo A. Duque
Maikadua: *"Ti Gimik"* ni Virgilio D. Domaloy
Maikatlo: *"Kasano Met La Ti Agtagibalay Lattan, Aya?"* ni Nilo S. Dumlao
Maikapat: *"Bangkag"* ni Agustin DC. Rubin
Maikalima: *"Kuridor ni Katugangak"* ni Rodolfo R. Tabaco
Naghurado: Benjamin M. Pascual, Lorenzo G. Tabin, Crisostomo M. Ilustre
1989 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1989 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__
**Salip iti Makaray-aw a Sarita**
Umuna: *"Diego M. Alas: Taxi Driver"* ni Salvador A. Espejo
Maikadua: *"Dagiti Kontrabida iti Biag ni Paniero Bullilikong"* ni Virgilio D. Domaloy
Maikatlo: *"Gerra-Patani"* ni Fernando B. Sanchez
Maikapat: *"Estabien Koriendo, Nabanitog Kubbo"* ni Agustin DC. Rubin
Maikalima: *"Ti Abilidad ni Inang"* ni Rodolfo R. Tabaco
Maikalima: *"Tata Antot: CAFGU"* ni Prodie Gar. Padios
Naisangsangayan a Pammadayaw: *"Agawidkan Ngem Nakuttongkan"* ni Robert Fernandez
Naghurado: Reynaldo A. Duque, Peter La. Julian, Lorenzo G. Tabin
1996 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1996 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__
**Salip iti Sarita**
*Propesional:*
Umuna: *"Siak, Juan de la Cruz Palaris: Aripuen"* ni Reynaldo A. Duque
Maikadua: *"Limpaagen Ti Apuy iti Uma, Anakko"* ni Prodie Gar. Padios
Maikatlo: *"Dagiti Padles: Dua Ribu a Pasiking ken Ti Kaputotan"* ni William V. Alvarado
*Agdadamo:*
Umuna: *"Tedted Ti Dara iti Sangkapirgis a Daniw"* ni Benjamin P. Pacris
Maikadua: *"'Dinno Ti Lubong a Kaikariam, Ricardo?"* ni Giovanni L. Palomares, ken *"'Batibat ken Taleb"* ni Zaldy C. Cudal Sr.
Maikatlo: *"Dagiti Taraken ni Lakay Opring"* ni Eduard Britos
Naghurado: Gregorio T. Amano, Hermilinda Lingbaoan-Bulong, Peter La. Julian

**Salip iti Daniw**
*Propesional:*
Umuna: *"Siak ni Napintas"* ni Reynaldo A. Duque
Maikadua: *"Baro a Damag Kdpy a Dandaniw"* ni Aurelio S. Agcaoili
Maikatlo: *"Bakasionista Kdpy a Daniw"* ni Roy V. Aragon
*Agdadamo:*
Umuna: *"Imortal Kdpy a Daniw"* ni Daniel L. Nesperos
Maikadua: *"'Dagiti Atong iti Mayo Uno Kdpy a Koleksion Ti Lima a Daniw"* ni Giovanni L. Palomares
Maikatlo: *"Ti Wagayway"* ni Zaldy Cudal Sr.
Naghurado: Gregorio T. Amano, Hermilinda T. Lingbaoan-Bulong, Peter La. Julian
1992 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1992 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__
**Salip iti Daniw**
*Propesional:*
Umuna: *"Kapote ti Kaibaan Ken Dadduma Pay a Berso iti Kailokuan"* ni Cles B. Rambaud
Maikadua: *"Dagiti Tugot iti Barukong Ti Gayonggayong Ken Dadduma Pay a Batibat Ti Panawen"* ni Prodie Gar. Padios
Maikatlo: *"Siak ni Juan Pitak Ken Dadduma Pay a Dandaniw Ti Biag"* ni F. Martin T. Rochina
Maikapat: *"Filipinas: Panangimutektek iti Maika-9 a Dekada iti Maika-20 a Siglo A.D."* ni Fernando B. Sanchez
Maikalima: *"Sangauyon a Haiku"* ni Honor Blanco Cabie
Maikanem: *"7 a Daniw Nakaparsuaan Ken Dadduma Pay a Daniw"* ni Arnold Pascual Jose
Maikapito: *"Perla nga Ipatpateg iti Agnanayon"* ni Lorenzo G. Tabin
*Agdadamo:*
Umuna: *"5 a Daniw-Tiempo: Rikriknaen Panunot a Naikur-it Kadagiti Nalamok ken Nadagaang a Sardam"* ni Roy V. Aragon
Maikadua: *"'Dagiti Babassit a Tagtagainep ni Pedro"* ni Sherwin Tangonan de Peralta
Maikatlo: *"Adda Kenka Ti Sabong?"* ni Daniel L. Nesperos
Maikapat: *"Ruknoyko Kenka, Filipinas: Dandaniw"* ni Mary Jane G. Daligcon
Maikalima: *"Natayok a Gikgik Ken Dadduma pay a Dandaniw"* ni Renato A. Taylan
Naghurado: Juan S.P. Hidalgo Jr., Reynaldo A. Duque, Gregorio T. Amano
Lupang Hinirang

Ti **Lupang Hinirang**, wenno iti Ilokano ket "Daga a Naiduma", ti nailian a dayyeng ti Republika ti Filipinas. Ginumil ni Julián Felipe idi 1898 ti musika ti dayyeng ket insurat met ni José Palma idi 1899 ti kinasigud a kurditna iti Español. Immuna a na-ayayam idi ti pinakaproklama iti Kinawaya ti Filipinas idi Hunio 12, 1898. Daytoy a dayyeng ket naipatarus ti pagsasao a Tagalog idi kinarugian ti tawen a 1940. Iti kinasigud a Tagalog a bersion idi 1956 ket nabaliwan idi tawen a 1960 ket isun ti agdama a dayyeng.

*Lupang Hinirang* iti pagsasao a Tagalog ket maipatarus iti Ingles a kas "Chosen Land", adda met dagiti nagkamali a pinakaipatarus a kas "Beloved Land" wenno "Beloved Country".

## Bersion nga Ilokano

## Dagiti sabali a bersion iti sabsabali a pagsasao
Dagiti sumaganad a bersion iti Español, Tagalog/Filipino ken Inggles iti daytoy a Dayyeng ti Pagilian ket nagbalin da nga ofisial iti pakasaritaan ti Pilipinas. Ngem iti laeng kinaudi ken agdama a Tagalog bersyon ti opisial ken linteg.

## Dagiti nagibasaran
1990 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1990 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__
**Salip iti Sarita**
Umuna: *"Kaputotan, Kaunggan ken Ti Pangngeddeng"* ni Mario A. Albalos
Maikadua: *"Maysa nga Agtutubo ken Nalam-ek nga Agsapa"* ni Samuel F. Corpuz
Maikatlo: *"Budong: Tulbek Ti Kappia"* ni Clarito G. de Francia
Maikapat: *"Dagiti Turod iti Bantay Kadkadir"* ni Ricarte A. Agnes
Maikalima: *"?"* ni Prodie Gar. Padios
Maikanem: *"Komustaka, Judas?"* ni Virgilio D. Domaloy
Naghurado: Godofredo S. Reyes, Juan S.P. Hidalgo Jr., Herminio Calica
1991 GRAAFIL

Dagiti nangabak iti **[[GRAAFIL|Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)]]** iti tawen 1991 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor):
__NOTOC__
**Salip iti Sarita**
Beterano:
Umuna: *"Rengngat"* ni Guillermo I. Concepcion
Maikadua: *"Simotsimot"* ni William V. Alvarado
Maikatlo: *"No Margaay Ti Uneg Ti Daga"* ni Ricarte A. Agnes
Agdadamo:
Umuna: *"Ti Ideolohia ni Manong Neil"* ni Joel B. Manuel
Maikadua: *"'Propeta iti Baro a Panawen"* ni Marcelo R. Llarenas
Maikatlo: *"Senario"* ni Daniel L. Nesperos
Maikapat: *"Siasino Ti Karasaen?"* ni Orlando L. Aganon
Maikalima: *"Panagsubli"* ni Jovymar P. Tactac
Maikanem: *"Naiwawa a Mula"* ni Myrna M. Molina
Naghurado:
Alpabeto nga Abakada

Ti **Abakada** ket patneng nga alpabeto a naisurat iti Latin nga inus-usar kadagiti kaaduan a pagsasao idiay Filipinas, ken isu ti kasisigud nga alpabeto ti *Nailian a Pagsasao a Naibatay iti Tagalog* (Tagalog:*Wikang Pambansa Batay sa Tagalog*) wenno *Nailian a Pagsasao* (Tagalog:*Wikang Pambansa*).

## Pakasaritaan
Sakbay ti panawen dagiti Kastila, kaaduan dagiti pagsasao iti Filipinas ket naisurat iti sinuratan a Baybayin. Dagiti Kastila ti nagpayammo ti Latin a sinuratan idiay Filipinas, ken aginggana iti immuna a kagudua ti maika-20 a siglo, dagiti pagsasao iti Filipinas ket kaaduan a naisurat iti sabsabali a panagsurat a Kastila. Ni Jose Rizal ti immuna a nagsingasing ti patneng a panagsurat iti Filipinas.

Idi naipayammo ti *Nailian a Pagsasao Naibatay iti Tagalog*, ti gramatiko a ni Lope K. Santos ket nagpartuat iti baro nga alpabeto a naglaon kadagiti 20 a letra ken natawagan daytoy iti *Abakada* ket iti gramatiko a liblibro iti eskuela nakunkuna daytoy a *balarilà*. nagbalin daytoy nga alpabeto ti pagsasao Tagalog ken ti nailian a pagsasao a Filipino.

## Pannakaurnos ti Abakada

## Ti pannakaibagian ti Abakada iti sinuratan a Baybayin

:**A** - "A"
:**B** - "Ba"
:**K** - "Ka"
:**D** - "Da"
:**E** - "E"
:**G** - "Ga"
:**H** - "Ha"
:**I** - "I"
:**L** - "La"
:**M** - "Ma"
:**N** - "Na"
:**NG** - "Nga"
:**O** - "O"
:**P** - "Pa"
:**R** - "Ra"
:**S** - "Sa"
:**T** - "Ta"
:**U** - "U"
:**W** - "Wa"
:**Y** - "Ya"

## Dagiti nagibasaran
Nagkaykaysa a Pagarian

Ti **Reino Unido ti Gran Británia ken ti Irlanda del Norte**, mabalin a maipangyababaan a kas **Reino Unido** (iti Ingles ket: *United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland*, maipangyababa a ***United Kingdom*** wenno ***UK***) ket maysa a naturay nga estado a masarakan idiay akin-abagatan a daya ti Europa. Ti teritoriona ket buklen iti isla ti Gran Britania, ti akin-abagatan a daya a parte ti isla ti Irlanda, ken iti dadduma a babassit nga isla nga asideg kadagitoy.

Ti Reino Unido ket maysa a unitario nga estado a komprendido iti uppat a kontituente a kailian: ti Inglaterra Eskosia, Gales, ken ti Irlanda del Norte, ken daytoy na estado ket maiturturayan ti maysa a parlamentario a sistema a naisentro idiay kapitoliona a Londres, ngem addaan met iti tallo a desentralisado a nailian nga administrasion idiay Belfast, Cardiff, ken Edimburgo, dagiti kapitolio ti Irlandia del Norte, Gales, ken Eskosia. Ti Reino Unido key maysa nga parlamentario a monarkia no sadino ket ni Charles III iti daulo ti estado. Dagiti Dependensia ti balangat ket dagiti Isla ti Canal ken ti Isla ti Man a saan a parte iti Reino Unido, ngem dagitoy ket mangbukel iti pederasion ken ti Reino Unido. Addaan ti Reino Unido iti katorse a Terteritorio ti Ultramar, amin dagitoy ket bestihio iti dati nga Imperio a Britaniko, nga idi kalawaan ti territoriona idi 1922 ket sakupna ti maysa nga uppat a parte ti naindgaan a rabaw ti planeta. Ni Reina Isabel II ket agtultuloy nga agtaktakder a daulo iti Mankomunidad ti Pagpagilian ken daulo ti Estado dagiti ili a kaarian iti makomunidad.

## Paammo

## Dagiti nagibasaran
Londres

Ti **Londres**  ket isu ti kapitolio iti Inglatera ken ti Nagkaykaysa a Pagarian, ti kadakkelan a metropolitano a lugar iti daytoy a pagilian ken ti kaaduan ti populasion idiay Europa. Mabirukan daytoy idiay Karayan Thames, ti Londres ket maysa a kangrunaan a pagtaengan para kadagiti kalpasan a dua a milenio, ti pakasaritaana daytoy ket masarakan pay ti panakabangonna babaen dagiti Romano, a tumawtawag iti daytoy a kas ti *Londinium*.  Ti taga-ugna a bugas ti Londres, ti Siudad iti Londres, kaaduana naalana ti kuadrado milia a medibal a pagbeddengan. Manipud idi maika-19 a siglo, ti nagan a Londres ket mangipatudo pay ti metropolis a naparang-ay iti palikmut a bugasna. Kaaduan iti daytoy a konurbasion ket agbukel ti Londres rehion ken ti Kalatakan a Londres nga administratibo a lugar, a tinurayan ti nabutosan a Mayor iti Londres ken ti Londres a Gimong.

Ti Londres ket maysa a mangiyun-una a sangalubongan a siudad, nga adda kadagiti kapigsa iti arte, komersio, edukasion, pal-paliwa, moda, pinansia, panagay-wan ti salun-at, midia, dagiti propesional a serbisio, panagsukisok ken panagrang-ay, turismo ken pagluganan nga amin ket mangiraman ti kinadayegna. Daytoy ket maysa kadagiti mangiyuna kadagiti  sentro ti pinasia iti lubong  ken addaan ti maikalima- wenno maikanem a kadakkelan a metropolitano a lugar iti lubong depende iti panagrukod. Ti Londres ket naibagbaga a kas maysa a kapitolio ti kultura iti lubongl. Daytoy ti kaaduan a mabisbisita a siudad iti lubong a kas narukod babaen dagiti sangalubongan a simmangsangpet ken isu pay daytoy ti kadakkelan a sistema ti eropuerto ti siudad iti lubong a  narukod babaen ti  trapiko ti pasahero. Dagiti 43 nga unibersidad ti Londres ket mangporma ti kadakkelan a konsetrasion ti nangatngato a pagadalan idiay Europa. Idi 2012, ti Londres ket nagbalin nga isu ti immuna a siudad a nangsangaili ti moderno nga Kalgaw nga Olimpiada iti tallo a beses.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

### Bibliograpia
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
Ramón Menéndez Pidal

Ni **Ramón Menéndez Pidal** (Marso 13 1869 - Nobiembre 14 1968) ket maysa a pilologo, historiador, polklorista, ken mediebalista nga Español. Isu ket nagadal ti adu para iti Pagsasao nga Espaniol ken ti  polklore ti Espania. Ti sentro nga inobrana ket ti sarita ni El Cid.

Isu ket  naipasngay idiay A Coruña, Espania. Ti amana, a ni Juan Menéndez Fernández, ket maysa nga abogado ken magistrado, a nanipud idiay Asturias. Ti inana ket ni Ramona Pidal, maysa met laeng nga Asturiana. 

Isu ket nagadal idiay Universidad de Madrid. Idi 1899 isu ket nangipagulo ti Romanse a panagadal iti dayta met laeng a unibersidad, ti puesto a tinengngelna aginggana idi nag-retiro.

Isu ket nabutosan a simrek idiay Real Academia Española idi 1901.

Idi 1925 nabutosan pay isuna a kas direktor iti Real Academia Española; ngem nagikkat isuna ti puesto a daytoy idi 1939 tapno ag-protesta a kontra kadagiti politika a klima idiay Espania idi dayta a panawen.

Idi Gubat Sibil ti Espania nagyan isuna idiay Pransia, idiay Kuba ken idiay Estados Unidos iti Amerika.

## Dagiti obra (napili)
*  *[[La leyenda de los siete infantes de Lara|Ti sarita dagiti pito a maladaga ti Lara]]* (1896) http://books.google.com/books?id=GDEFAQAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=Ramon+Menendez+Pidal+leyenda+lara&hl=en&ei=NxuZTMWrGYygnweVs4yuDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q&f=false
* *[[Crónicas generales de España|Dagiti sapasap a kronika ti Espania]]* (1898) http://books.google.com/books?id=kIa7AAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=Ramon+Menendez+Pidal+cronicas+generales&hl=en&ei=1BuZTPvFFoyInAf32527Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDQQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false
* *[[Manual elemental de Gramática histórica española|Elementario a Manual ti Gramatika iti Espaniol a Pakasaritaan]]* (1904) http://books.google.com/books?id=WZoNAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=Ramon+Menendez+Pidal+manual&hl=en&ei=YhmZTKStNoScnAf9443BDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CD4Q6AEwAg#v=onepage&q&f=false
* *[[El dialecto leonés|Ti Leones a dialekto]]* (1906)
* *[[Cantar de Mio Cid|Kanta ti Mio Cid]]: testo, gramatika ken bokabulario* (1908-1912)
* *[[Orígenes del español|Dagiti taudan ti Espaniol]]* (1926)
* *[[La España del Cid|Ti Espana ti Cid]]* (1929)
* *[[La idea imperial de Carlos V|Ti kapanunotan ni Emperador Carlos V]]* (1938)
* *[[Reliquias de la poesía épica española|Relikia ti Espaniol nga epiko a daniw]]* (1952)
* *[[Romancero hispánico|Hispanio a balado]]* (1953)
* *[[En torno a la lengua vasca|Lawlaw ti pagsasao a Basko]]* (1962)
* *[[El padre Las Casas: su doble personalidad|Padre Las Casas:Ti dua a personalidadna]]* (1963)
Rodrigo Díaz de Vivar

Ni **Rodrigo Díaz de Vivar** (c. 1040,Vivar del Cid, Burgos – Ica- 10 ti julio, 1099, Valencia) quet maysa ñga hidalgo quen guerrero ñga castellano na mas popular na ma-amammo iti panagan ñga **El Cid Campeador**, **Mio Cid** no haan quet **El Cid** (na nagapu ti maysa nga dialecto ti arabe سيد ''sīdi'', 'señor' o 'apo', quen iti latin vulgar *campi doctor* o *campi doctus*, 'tao ñga nalaing na ada idiay campo daguiti guerreros', 'maysa ñga mangamammu daguiti gapo iti panaggugubat'). No literal na ma-traducir iti panagan ñga **El Cid** iti idioma ñga ilucu quet agbalin daytoy ñga **Ti Apo**.

Según iti autor ñga musulman ñga andalusi na ni Ibn Bassam (1109):


Daytoy na lalaqui, iti azote  ti tiempo na, gapo iti ansia na iti gloria, gapo iti tenacidad ti prudente ñga caracter na, gapo iti heroica ñga panagcatured na, quet maibilang as cas maysa cadaguiti milagros ti Dios. 


## Biografia
Naianac ni Rodrigo Díaz de Vivar iti inteñgaen ti siglo XI (inteñgaen ti 1048 quen 1050, ti exacto na fecha ti nañganacan na quen haan na maamuan). Iti lugar na naianacan na quet iti lugar na nainaganan tatta a Vivar del Cid, 10 a kilometros agapu Burgos, ti capital ti Castilla. Hijo isuna ni Diego Laínez, na nagapu iti menor a nobleza, quen ni Sancha o Teresa Rodríguez, hija ni Rodrigo Álvarez de Asturias, na nagapu cadaguiti primera a familias ti Castilla.

 

## Daguiti Articulos na addaen iti relacion iti daytoy
* *[[Cantar de mio Cid]]*
* *[[Mocedades de Rodrigo|Cantar de las Mocedades de Rodrigo]]*
* Camino del Cid

## Referencias
Qixi

Ti **Qix** wenno **Piesta Qixi** (), naamammuan pay a kas ti **Piesta Qiqiao** (), ket maysa a Piesta ti Insik a mangiramrambak ti tinawen a timpuyugan ti mangiyarban ti baka ken mangngabel a babai iti Insik a mitolohia. Daytoy ket maiyetnag iti maika-7 nga aldaw ti maika-7 a lunar a bulan. Daytoy ket sagpaminsan pay a tinawtawagan ti *Piesta ti Doble a Maikapito*, ti *Insik nga Aldaw ni San Valentino*, wenno ti Piesta *[[Magpie]]*. Daytoy ket maysa a nangruna a piesta , a naipangpangruna kadagiti ubbing a babai.

Ti piesta ket nagtaud manipud ti romantiko a sarita dagiti dua a nagin-ayat, a ni Zhinü ti maysa a manggabel ken ni Niulang ti maysa mangiyarban ti baka.  Ti sarita *Ti manngabel a Babai ken ti  Mangiyarban ti baka* ket naramrambakanen iti Piesta Qixi manipud ti Han a Dinastia. Ti kasapaan a naamammuan a reperensia iti daytoy a nadayeg a mito ket napetssan kadagiti sumurok a tawtawen idi 2600, a naibagbaga iti maysa a daniw manipud ti *[[Klasiko iti Daniw]]*. Ti piesta ket nakairaeman ti Tanabata idiay Hapon ken ti Chilseok idiay Korea.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* 
*  
* 
* 
*  
* 
* 
* 
*
Kansas

Ti **Estado iti Kansas** ket maysa nga estado iti Estados Unidos a mabirukan idiay Tennga a laud iti Estados Unidos. 

## Dagiti nagibasaran
Marcelo H. del Pilar

Ni **Marcelo Hilario del Pilar y Gatmaitan** (Agosto 30, 1850 – Julio 4, 1896) ket maysa a nailian a propagandista iti Filipinas. Ni del Pilar ket maysa a mannurat.

Pimmusay ni Marcelo H. del Pilar idi Julio 04, 1896 idiay Barcelona iti pagilian ti Espanya.
Tanabata

Ti  wenno **Festividad daguiti Bituen** quet maysa na festividad ñga japonesa na maicel-celebra iti rabii ti ica-7 ñga aldao ti ica-7 ñga bulan ("七月七日" wenno "7月7日")
, na derivada iti tradicional ñga festividad daguiti bituen ñga china ñga Qi Xi (七夕 "Rabii daguiti Pito"), quen daguiti tradiciones iti bon wenno obon．

## Daguiti Articulos na addaen iti relacion iti daytoy
* Qi Xi
* Sekidera Komachi, maysa ñga sicat ñga obra ñga Noh na nai-set iti maysa na celebracion iti Tanabata
* Mobara Maysa ñga Festival ti Tanabata
* Chilseok

## External links
*Kids Web Japan

## Referencias
Đồng Hới

Ti **Dong Hoi** ket maysa a maikapat a klase nga ili iti probinsia ti Quang Binh iti Bietnam.
Ti Eropuerto ti Dong Hoi ket 6&nbsp;km iti amianan ti siudad.
Ti Phong Nha-Ke Bang ket 50&nbsp;kmiti amianan ti siudad.
## Dagiti baranggay

Ti ili ti Manito ket nabingbingay a politikal iti 10 a phuong, 6 xa.

## Dagiti akinruar a silpo
* Đồng Hới tiili ket nagbalin a siudad 
* Website ti opisian tiSiudad ti Đồng Hới
GMA Network

Ti **GMA Network** (**Global Media Arts** wenno simple laeng a kas **GMA**) ket maysa nga *free-to-air*  network ti telebision iti Filipinas. Daytoy ti kangrunaan a tagikua iti publiko a nailaklako a GMA Network, Inc. Ti immuna a broadcast iti telebision ket idi Oktubre 29, 1961. Ti GMA Network (dati nga ammo a kas **Republic Broadcasting System**, **GMA Radio-Television Arts** ken **GMA Rainbow Satellite Network**) ket kadawyan a makunkuna a kas ti **''Kapuso'' Network** a maibatay iti paraigid ti logo ti kompania. Naikuartel daytoy iti GMA Network Center iti Siudaad ti Quezon ken ti trasmiterna, ti Tower of Power, ket maibirukan iti Abenida Tandang Sora Avenue, Baranggay Culiat nga adda pay met iti Siudad ti Quezon nga agraman kadagiti rehional nga estasion ken kadagiti opisina nga estratehiko a mabirukan kadagiti sumurok a 9 a nangruna a siudad iti amin a paset ti pagilian.

Ti kasisigud idi a sawen ti akronimo a GMA ket **[[Greater Manila Area]]**, a mangibagbaga iti immuna a sakup a lugar ti estasion. Idi metten dimmakkel ti network, nagbaliw daytoy iti **Global Media Arts**. Ti kangrunaan nga estasion ti telebision ti GMA ket ti DZBB-TV (GMA-7 Manila) a mangawit iri VHF Channel 7 (analog a broadcast) nga agraman ti Channel 15 nga agserbi a kas maysa a permanente a naikeddeng a dihital a prekuensia. Agpatpataray ti network iti ballasiw ti purpuro ti Filipinas ti departamento ti GMA Regional TV nga addaan kadagiti 5 a pagtaudan nga estasion ken dagiti 48 relay nga estasion iti amin a paset ti pagilian. Dagiti programana ket mabalin pay a magun-od iti ruar ti Filipinas babaen dagiti mabayadan a channel ti Filipinas iti GMA Pinoy TV, GMA Life TV ken GMA News TV International a mabalin a magun-od babaen dagiti sistema ti satelite ken cable TV iti amin a paset ti lubong. Manipud idi 2013, agsubsuboken ti GMA kadagiti broadcast iti dihital a naindagaan a telebision nga agus-usar iti pagalagadan ti Hapon iti ISDB-T, kadagiti napili a lugar iti Filipinas.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Media Ownership Monitor Philippines - Television
Museo ti Orsay

Ti **Museo ti Orsay** () () ket maysa a museo idiay Paris, Pransia, idiay kanigid nga igid ti Seine.  Daytoy ibalbalayan ti dati a Gare d'Orsay, ti maysa a napintas a Beaux-Arte nga estasion ti perokaril a nabangon idi baetan ti 1898 ken 1900. Ti museo ket nangruna nga aglaon kadagiti Pranses nga arte manipud idi 1848 aginggana idi 1915, a mairaman dagiti pinintaan, dagiti eskultura, al-alikamen, ken potograpia. Daytoy ket mangibalbalay ti kadakkelan nga urnong dagiti maestra obra ti impresionista ken kalpasan nga impresionisa iti lubong, babaen kadagiti pintor a kas ni Monet, Manet, Degas, Renoir, Cézanne, Seurat, Sisley, Gauguin ken ni Van Gogh.  Adu kadagitoy nga obra ket adda idiay Galerie nationale du Jeu de Paume sakbay ti pannakalukat ti museo idi 1986.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*Opisial a sitio
*Opisial a sitio 
*Museo ti Orsay - Musalia
Huang Xianfan

Ni **Huang Xianfan** (13 Nobiembre 1899 – 18 Enero, 1982) ket maysa nga Insik a mannurat dagiti pakasaritaan idi maika-20 a siglo.

## Biag
Naipasngay ni Huang Xianfan idiay Qushi, Guangxi, idiay Tsína, dimmakkel iti Qujiu, Fusui. Nagannakna da Huang Xin Chang ti Qushi, Huang Mei ti Qujiu, Fusui, Guangxi. nagbasa idiay Unibersidad ti Beijing( (1926-1935) ken Unibersidad ti Tokyo(1935-1937). Maysa pay ni Huang a propesor ti lingguistika ken pakasaritaan idiay Unibersidad ti Guangxi (1938–1940, 1943–1953), idiay Unibersidad ti Sun Jatsen (1941–1942) ken idiay Unibersidad ti Guangxi Normal (1954–1982) .

## Dagiti obrana
* Insik a pakasaritaan,Ⅰ-Ⅲ,1932-1934.
* pakasaritaan iti Zhuang,1957.

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* Huang Xianfan – propesor iti Zhuang http://www.china.com.cn/aboutchina/zhuanti/zzfq08/2008-12/08/content_16914964.htm