open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sasao a Malayiko

Ti **sasao a Malayiko** ket dagiti sanga ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio. Mairaman dagitoy ti Malayo, ti nailian a pagsasao ti Malaysia, Brunei, ken Indonesia; ti Minangkabau iti tengnga a Sumatra; ken ti Iban iti akin-amianan a Borneo.

Naipagpagarup daytoy a ti pagtaengan ti sasao a is Malayiko ket idiay akinlaud a Borneo, nga idiay ket agtultuloy nga adda ti Ibaniko. Ti sanga ti Malayo ket mangirepresenta ti sekondario a pannakaiwarwaras, mabalin a manipud iti tengnga a Sumatra ngem mabalin met a manipud pay idiay Borneo.

## Dagiti pagsasao
***[[Sasao a Malayano]]** (Minangkabau, Malay)
***[[Sasao nga Ibaniko]]**, wenno Dayak Malayiko (ti Iban ken dagiti kabagian a dila)
***[[Pagsasao nga Urak Lawoi’|Urak Lawoi’]]**

Adda dagiti dadduma a sasao nga Ibaniko a sagpaminsan pay a naisinsina a maikabil iti Malayiko.

## Pannakaidasig
Indasig ni Adelaar (1993) ti sasao a Malayiko a kas dagiti sumaganad.

***Proto-Malayiko**
**Iban
**(*Nangruna a sanga*)
***Pagalagadan a Malayo
***Minangkabau
***Tengnga a Malayo
***Banjares
***Jakartanes
***Dadduma

Nupay kasta ni Nothofer (1988), ket itedna ti sumaganad a pannakaidasig para iti sanga ti Malayiko.

***Proto-Malayiko**
**Rejang
**Embaloh
**Salako
**Iban-Malayo
***Iban
***Malayano

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*Adelaar, K. Alexander. 1992. *Proto-Malayic: The Reconstruction of its Phonology and Parts of its Lexicon and Morphology*. Pacific Linguistics, Series C, no. 119. Canberra: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, the Australian National University.
*Adelaar, K. Alexander. 1993. *[http://www.jstor.org/stable/620695 The Internal Classification of the Malayic Subgroup]*. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 56, No. 3 (1993), pp.&nbsp;566–581.
*Nothofer, Bernd. 1975. The reconstruction of Proto-Malayo-Javanic. (Verhandelingen van het KITLV, 73.) The Hague: Nijhoff.
*Nothofer, Bernd. 1988. "A discussion of two Austronesian subgroups: Proto-Malay and Proto-Malayic." In Mohd. Thani Ahmad and Zaini Mohamed Zain (eds.) 1988. *Rekonstruksi dan cabang-cabang Bahasa Melayu induk*, pp.&nbsp;34–58. Siri monograf sejarah bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.
Pagsasao a Kubu

Ti **pagsasao a Kubu** ket ti sasao a Malayano a naisasao idiay akin-abagatan a kalugnakan ti isla ti Sumatra idiay Indonesia babaen dagiti tattao a Kubu *(Orang Rimba)*, ken adu kadagitoy ket nomadiko. Adda grado iti dibersidad ti dialekto.

## Dagiti nagibasaran
Bilingual nga edukasion

Ti **bilingual nga edukasion** ket sakupenna ti panangisuro ti linaon nga akademiko kadagiti dua a pagsasao, iti patneng a pagsasao ken sekondario a pagsasao ken addaan kadagiti agdumaduma a gatad ti tunggal maysa a naus-usar a pagsasao segun ti modelo ti programa.

## Dagiti nagibasaran

Thomas, W.P., & Collier, V.P. (1997). Two languages are better than one. Educational Leadership, 55(4), 23-26.

## Dagiti akinruar a silpo
*Departamento ti Edukasion ti Estados Unidos iti Panagala ti Pagsasao nga Ingles
*Ti National Clearinghouse para iti Panagala ti Pagsasao nga Ingles 
*PACE recommendation 1740 (2006) Ti lugar ti nakaiyanakan a dila iti panagsursuroiti eskuela
Virama

Ti **virama** () ket ti sapasap a termino ti diakritiko kadagiti adu a  sinuratan a Brahmiko, a mairaman ti Devanagari ken sinuratan nga Akindaya a Nagari, nga inus-usar a mangpasardeng ti nakasigud a paaweng a no saan ket mapasamak iti tunggal maysa a letra ti konsonante. Ti nagan ket Sanskrito para iti "panangipasardeng, panangipatingga, wenno panangilapped".

## Dagiti akinruar a silpo
*Blog: Sorting it all Out
Digrapo (ortograpia)

Ti **digrapo** (manipud iti  *dís*, "doble" ken γράφω *gráphō*, "agsurat") ket ti paris dagiti karakter mga inus-usar iti ortograpia ti pagsasao tapno makasurat iti bugbugtong a ponema (naisangayan nga uni), wenno panagsasaruno dagiti ponema a saan a maitunos kadagiti kadawyan a pateg dagiti naipagtipon a dua a karakter.
Listaan dagiti siudad iti Filipinas

Ti sumaganad ket ti listaan dagiti **nadokumentuan iti linteg a [[Dagiti siudad ti Filipinas|siudad]] idiay [[Filipinas]]**. Dagiti siudad ti Filipinas ket naidasigda kadagiti tallo a grupo: Dagiti Urbano unay a siudad (HUC), Dagiti Nawaya a Komponente a Siudad (ICC), ken dagiti Komponente a Siudad (CC).

## Dagiti klase
Dagiti *Urbano Unay a Siudad* ket dagiti yunit ti lokal a gobierno nga autonomo manipud kadagiti probinsia nga addaan iti saan a basbassit a populasion iti 200,000 ket ti tnawen a matgedan a saan a basbasit ngem ₱ 50-riwriw . Dagiti *Nawaya a Komponente a Siudad* ket dagiti siudad iti ruar ti turay ti probinsia (ngem adda met dagiti maipalubos a makibinglay iti eleksion kadagiti opisial ti probinsia) a saan pay a nakagun-od iti kasasaad iti 'urbano unay', bayat a dagiti *Komponente a Siudad* ket dagiti addaan iti turay ti probinsia. Iti pay maipatinayon, ti tunggal siudad ket naidasig kadagiti innem nga agpang ti matgedan iti paset ti panawen ti uppat a tawen. Kas pagarigan, Dagiti umuna a klase a siudad ket addaan iti matgedan iti ₱ 400-riwriw wenno ad-adu, bayat a dagiti maikanem a klase a siudad ket addaan iti basbassit ngem ₱ 80-riwriw iti paset ti panawen ti uppat a tawen.

Ti tunggal maysa a siudad ket tinurayan babaen ti *Kodigo ti Lokal a Gobierno ti 1991* ken ti bukod a dukomento ti linteg ti siudad, babaen dagiti linteg ti Republika ti Filipinas.

## Listaan
Adda dagiti 145 a siudad ti Filipinas manipud idi Disiembre 13, 2015. Tallo pulo ket tallo kadagitoy ket *Urbano unay* (HUC), lima ket dagiti *Nawaya a Komponente* (ICC), ken dagiti nabati ket *komponente* (CC) kadagiti respektibo a probinsiada. Dinokumentuan ti dokumento ti linteg, no magun-od, ket mabalin a maserrekan babaen ti panagpindut ti mainaig nga akin-ruar a silpo (ti CA ket mangibaga ti *Tignay ti Mankomunidad*, ti RA ket para iti *Tignay ti Republika*).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Sasao a Kayan–Murik

Ti  **sasao a Kayan–Murik** wenno **Kayan** ket dagiti grupo ti sasao nga Austronesio a naisasao idiay Borneo babaen dagiti Kayan, Punan, ken dagiti mainaig a tattao.

Dagiti sumaganad ket dagiti pagsasao:

***Maitutop a Kayan**: Bahau, dagiti nadumaduma a pagsasao a tinawtawagan iti *[[Pagsasao a Kayan (Borneo)|Kayan]]*
***Modang**: Modang, Segai (Punan Kelai)
***Muller-Schwaner "Punan"**: Hovongan, Aoheng, (Punan) Aput, Punan Merah, Kereho-Uheng
*Murik

Nalawag a saan nga inraman babaen ni Robert Blust (1991) ti Kayan manipud iti bukodna a sasao nga Amianan a Borneano. Inikkatna ti Bukat manipud iti Kayan idi 2010.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti Kaipuleohone a naiyarkibo a material ti Kayan manipud iti urnong ni Robert Blust (, ).
Sasao a Tamaniko

Ti **sasao a Tamaniko** ket dagiti bassit a grupo ti pagsasao ti Borneo ti Indonesia. Dagiti pagsasao ket mairaman ti Mbalo (Embaloh, mairaman ti Kalis), Taman (Dayak Taman)
Ti pannakaidasig ti sasao a Tamaniko ket kadawyan nga irepresenta laeng babaen ti Mbalo ken saan a nalawag. Daytoy ket nabayagen a saan a naidasig ken insingasing da Adelaar ken Himmelmann (2005) a naisangayanda nga asideg iti  Bugines.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, *The Austronesian languages of Asia and Madagascar.* Routledge, 2005.
Sasao nga Abagatan a Sulawesi

Ti **sasao nga Abagatan a Sulawesi** ket dagiti grupo ti pagsasao nga insasao babaen dagiti Bugis ken dagiti mainaig a tattao iti probinsia ti Abagatan a Sulawesi, Indonesia.

## Dagiti pagsasao

***Bugis**
**Bugines: Bugines, Campalagian
**? **[[Sasao a Tamaniko|Tamaniko]]**: Mbalo, Taman
***Makassar**: Bentong, Aplaya a Konjo, Tangkig a Konjo, Makassares, Selayar
***Seko**: Budong-Budong–Panasuan, Seko
*Lemolang
***Akin-amianan**
**Mamuju
**Mandar
****Masenrempulu**: Malimpung–Maiwa, Duri, Enrekang
****Pitu Ulunna Salu**: Aralle-Tabulahan, Dakka, Pannei, Bambam, Ulumanda’, Mamasa
****Toraja-Sa’dan**: Kalumpang, Tae’, Toraja-Sa’dan, Talondo’, Toala’

Ti puesto ti sasao a Tamaniko, ket kadawyan nga irepresenta babaen ti Mbalo (Maloh, Embalo) ken saan analawag. Daytoy ket nabayagen a saan a naidasig ken insingasing da Adelaar ken Himmelmann (2005) a naisangayanda nga asideg iti Bugines.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, *The Austronesian languages of Asia and Madagascar.* Routledge, 2005.
Pagsasao nga Embaloh

Ti **Embaloh** (Mbalo) ket ti maysa nga Austronesio (Dayak) a pagsasao ti Borneo. Malaksid iti Taman, daytoy ket saan nga asideg kadagiti sabali a pagsasao, ken ti pannakaidasigna ket napauten a kontrobersial. Insingasing da Adelaar ken Himmelmann (2005) a daytoy ket naisangayan nga asideg iti Bugines. Nupay kasta, daytoy ket masansan a nabatbati a kas maysa a naisina iti kaunegan ti Nuklear a Malayo-Polinesio.

Ti Kalis (Kalis Maloh) ket mabalin a naisalumina a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
*K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, *The Austronesian languages of Asia and Madagascar.* Routledge, 2005.
Bob Dylan

Ni **Bob Dylan** (; naiyanak a kas ni **Robert Allen Zimmerman**, ) ket maysa nga Amerikano a kumakanta-mannurat ti kanta, artista ken mannurat, ken laureado ti Nobel. Isu ket impluensial iti popular a musika ken kultura kadagiti ad-adu ngem lima a dekada. Kaaduan kadagiti naselebraduan nga obrana ket napetsado manipud kadagiti tawtawen ti 1960 idi dagiti kantana ket ket nangikronologo iti yaalsa a sosial, urayno ni Dylan ket nangsuppiat kadagiti singasing manipud kadagiti agiwarwaranak nga isu idi ti ngiwat ti kaputotanna. Urayno kasta, dagiti nasapa a kanta a kas ti "Blowin' in the Wind" ken "The Times They Are a-Changin'" ket nagbalinda nga antema para kadagiti tignay ti paisano a karkarbengan ti Amerikano ken kontra-gubat. Dagiti liriko ni Dylan ket nangiraman kadagiti nadumaduma nga impluensia iti politika, sosial, pilosopia, ken literatura. 

Manipud idi 1994, nangipablaak ni Dylan kadagiti innem a libro dagiti ugis-ugis ken pinintaan , ken naipakpakita dagiti obrana kadagiti kangrunaan a galeria ti arte. Kas maysa a musikero, nakalakon ni Dylan kadagiti ad-adu ngem 100&nbsp;a riwriw a rekord, ken mangaramid kaniana iti maysa kadagiti kaaduan ti nalaklako nga artita iti amin a panawen. Isu ket nakaawat pay kadagiti nadumaduma a gunguna a mairaman dagiti sangapulo ket maysa a Gunguna ti Grammy, maysa a Gunguna ti Nabalitokan a Globo, ken maysa a Gunguna ti Akademia. Napammadayawanen ni Dylan iti Rock and Roll Hall of Fame, Minnesota Music Hall of Fame, Nashville Songwriters Hall of Fame, ken Songwriters Hall of Fame. Ti hurista ti Premio Pulitzer ket ginungunaan isuna idi 2008 ti espesial a dakamat para iti "nalatak nga impakto iti popular a musika ken kultura nga Amerikano, a minarkaan babaen dagiti lirikal a komposision iti ekstraordinario a bileg ti poetiko." Idi Mayo 2012, nakaawat ni Dylan ti Presidensial a Medalia ti Wayawaya manipud kenni President Barack Obama. Idi 2016, nakaawat ni Dylan ti Premio Nobel iti Literatura, "para iti panagpartuat kadagiti baro a poetiko a panangiyebkas iti kaunegan ti nalatak a tradision ti kanta nga Amerikano".

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*
Sasao a Murutiko

Ti **sasao a Murutiko** ket ti pamilia iti kagudua a dosena nga asideg nga agkakabagian a sasao nga Austronesio, a naisasao kadagiti akin-amianan nga uneg ti daga ti Borneo babaen dagiti Murut ken Tidung.

Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad (Lobel 2013):
***Maitutop a Murut**
Timugon Murut ken Tagol Murut
***Dagiti dialekto a Murut**
Keningau Murut, Beaufort Murut (Binta’), Tabalunan/Serudung Murut, Selungai Murut, Sembakung Murut, Okolod, Bookan, Tanggala Murut ken Paluan

***Pagsasao a Tidung**
Burusu, Kalabakan, Nonukan Tidong, Sesayap Tidong

***Pagsasao a Lun Bawang**
Lundayeh/Lun Bawang

Ti Tagol Murut ket kadawyan nga inus-usar ken maawatan babaen ti adu a kaaduan dagiti tattao a Murut.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Malayano

Ti **sasao a Malayano** wenno **sasao a Malayo** ket dagiti grupo ti asideg nga agkakabagian a pagsasao nga insasao babaen dagiti Malayo ken dagiti mainaig a tattao iti ballasiw ti Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapur, Akin-abagatan a Tailandia ken dagiti adayo nga akin-abagatan a parte ti Filipinas. Dagitoy ket tradisionaldan a naidasig a kas Malayo, Para-Malayo, ken Aborihinal a Malayo, ngem daytoy ket mangipaltiing ti heograpia ken etnisidad imbes a ti maitutop a lingguistiko a pannakaidasig. Ti sasao a Malayano ket agsinnaranayda a maawatan kadagiti agdumaduma a gay-at, ngem ti panangisalunima a  pagbaetan ti pagsasao ken dialekto ket saan a nalawag kadagiti adu a kaso.

Ti Para-Malayo ket mangiraman ti sasao a Malayano ti Sumatra. Dagitoy ket ti: Minangkabau, Tengnga a Malayo (Bengkulu), Pekal, Musi (Palembang), Negeri Sembilan (Malaysia), ken tio Duano’.

Ti Aborihinal a Malayo ket ti sasao a Malayano nga insasao babaen dagiti Orang Asli (Proto-Malayo) idiay Malaya. Dagitoy ket ti Jakun, Orang Kanaq, Orang Seletar, ken Temuan.

Dagiti sabali a sasao a Malayano, a saan a mairaman kadagitoy a grupo, ket mainaigda iti panagpadakkel ti dagiti Malayo iti ballasiw ti purpuro. Dagitoy ket mairaman ti Malayo ti Malaka (Malaysio ken Indones), Malayo Kedah, Kedayan/Malayo Brunei, Malayo Berau, Malayo Bangka, Malayo Jambi, Malayo Kutai, Loncong, Malayo Pattani, ken Banjares.

Adda pay dagiti nadumaduma a pagsasao a kreol a naibatay iti Malayo, a kas ti Betawi, Malayo Cocos, Malayo Manado ken Malayo ti Sabah , a mabalin nga ad-adu wenno basbassit a maisalumina manipud iti pagalagadan a (Malaka) Malayo.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Banjar

Ti **pagsasao a Banjar** (**Banjar**: **', [[Pagsasao nga Indones|Indones]]: ''Bahasa Banjar'', [[Sinuratan a Jawi|Jawi]]: **بهاس بنجر''') ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio nga inus-usar babaen dagiti tattao a Banjares ti Abagatan a Kalimantan, Indonesia. 

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Malayo Brunei

Ti **pagsasao a Malayo Brunei** (*Bahasa Melayu Brunei*), wenno **Kedayan** (*Kadaian*), ket ti nailian a pagsasao ti Brunei ken ti lingua franca kadagiti dadduma a parte ti Daya a Malaysia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Malayo Brunei
Pagsasao a Col

Ti **pagsasao a Col** (Chol), wenno **Lembak**, ket ti pagsasao a Malayano ti Sumatra. Daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 145,000 nga agsasao (2000) a kaaduan dagiti agsasao ket mabirukan idiay siudad ti Lubuklinggau, Bengkulu ken dagiti lugar a manglikmut daytoy aginggana idiay Musi rawas iti Abagatan a Sumatra. Dagiti agsaao iti daytoy a pagsasao ket tagikua ti grupo ti etniko ti Lembak, ti bassit agrupo ti etniko nga asideg a kabagian ti dagiti etniko a Malayo, a naipangpangruna dagiti Malayo a Bengkulu ken Palembang. Ti Col ket asideg a kabagian ti Malayo Palembang ken ti Malayo Bengkulu nga adda met dagiti bassit a pagiddiatan a kaaduan iti panangibalikas, ti Malayo  Bengkulu ken Malayo Palembang ket agtarawidwid nga agpatingga iti "o" bayat a ti Col ket kadawyan nga agpatingga iti "e". 

## Dagiti nagibasaran
Dagiti pagsasao ti Malaysia

Dagiti indihenio a **pagsasao ti Malaysia** ket tagikua dagiti pamilia ti Mon-Khmer ken Malayo-Polinesio. Ti nailian, wenno opisial, a pagsasao ket Malayo ken isu ti patneng a dila iti kaaduan a grupo ti etniko ti Malayo. Dagiti nangruna a grupo ti etniko iti kaunegan ti Malaysia ket buklen dagiti Malayo, Insik ken dagiti Indiano, ken adda met dagiti adu a grupo ti etniko a mangirepresenta kadagiti basbassit a bilang, nga iti tunggal maysa ket addaan iti bukodna a pagsasao. Dagiti kadakkelan a patneng a pagsasao a naisasao idiay Daya a Malaysia ket dagiti pagsasao ti Iban, Dusuniko, ken ti Kadazan. Adu a maawatan ti Ingles kadagiti industria ti serbisio ken kammasapulan a suheto iti umuna ken sekondario a pagadalan. Daytoy pay ti nangruna a pagsasao a naisasao kadagiti kaaduan a pribado a kolehio ken dagiti unibersidad. Ti Ingles ket mabalin a maiyuna iti Malayo kadagiti kadagiti dadduma nga opisial a konteksto a kas ited babaen ti Tignay ti Nailian a Pagsasao, a naipangpangruna kadagiti estado ti Sabah ken Sarawak, nga idiay ket mabalin nga opisial a pagobraan a pagsasao.

Ti Malaysia ket addaan kadagiti agsasao kadagiti 137 a sibibiag a pagsasao, ken 41 kadagitoy ket mabirukan iti Peninsula ti Malaysia. 

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Haji

Ti **pagsasao a Haji** (Aji) ket ti pagsasao a Malayano a naisasao idiay isla ti Sumatra idiay Indonesia. Ti pagkatlo dagiti bokabulario ket manipud iti Lampung.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bamayo

Ti **pagsasao a Bamayo** (Bumayoh), nailista iti *Ethnologue* a kas "Malayic Dayak", ket ti Dayak Malayiko a pagsasao ti Borneo.
Dagiti dialekto ket mangporma ti lugar ti dialekto a mabalin a nasaysayaat a maikeddeng a dagiti tallo a pagsasao. Ilista ti *Ethnologue* dagitoy a kas ti akin-abagatan: Delang [200,000 nga agsasao ken Kayung [100,000]; akinlaud: Banana’ [100,000] ken Tapitn [300]; ken akindaya: Mentebah-Suruk [20,000], Semitau [10,000], ken Suhaid [10,000];ken ti pay maipatinayon (saan a naurnos babaen ti heograpia): Arut (Sukarame), Lamandau (Landau Kantu), Sukamara (Kerta Mulya), Riam (Nibung Terjung), Belantikan (Sungkup), Tamuan, Tomun, Pangin, Sekakai, Silat.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Abai

Ti **pagsasao nga Abai** ket ti pagsasao a Murutiko ti Borneo nga insasao babaen dagiti tattao nga Abai kadagiti purok ti Sembuak ken Tubu.  Ti *Ethnologue* ket nagbiddut a nangidasig daytoy a kas dialekto ti Putoh.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Pekal

Ti **pagsasao a Pekal** ket ti pagsasao a Malayano nga insasao dagiti agarup a 30,000 a tattao iti isla ti Sumatra idiay Indonesia, ken kaaduan a naipangpangruna idiay Rehensia ti Mukomuko iti Probinsia ti Bengkulu. Daytoy ket nasken a saan nga iyallilaw iti pagsasao a Mukomuko/dialekto nga as-asideg a maikabagian ngem maisalunima manipud iti Pekal. Daytoy ket addaan pay iti adu nga impluensia manipud iti Pagsasao a Rejang nga isu ti kaaduan a naisasao a pagsasao iti probinsia.

## Panangiyasping

## Dagiti nagibasaran
Sasao nga Ibaniko

Ti sasao nga **Ibaniko** ket ti sanga ti sasao a Malayiko nga indihenio iti akinlaud a Borneo. Insasao dagitoy babaen dagiti Iban ken dagiti mainaig a grupo iti Daya a Malaysia ken ti probinsia ti Indonesia iti Laud a Kalimantan.  Dagiti sabali a pagsasao a Dayak, a tinawtawagan iti Dayak Daga, a saanda nga Ibaniko, ket mabirukanda iti amianan a laud ti suli ti Kalimantan, iti pagbaetan ti Ibaniko ken saan nga Ibaniko a sasao a Malayiko a kas ti Kendayan ken dagiti dialekto a Malayo iti Sarawak ken Pontianak.

Ti termino nga "Ibaniko" ket inaramid babaen ni Alfred B. Hudson, nga isu idi dagiti immuna a nagsukisok iti henetiko a pannakaikabagian dagiti nadumaduma a pagsasao a naitiptipon babaen ti nagan a "Dayak" iti Laud a Borneo. Nadumaduman a naidasig ti Ibaniko a kas maitagikua iti dakdakkel a "Malayiko a Dayak" wenno "Laud a Borneano a Malayiko" ti subgrupo a maikuyog iti Kendayan ken dagiti agkakabagian a karuay, wenno kas maysa a parte ti "Nuklear a Malayiko" a kakuyog dagiti sabali a dialekto a Malayo.

## Dagiti pagsasao
Segun ti *Ethnologue*, uppat dagiti pagsasao a maitagikua iti subgrupo nga Ibaniko:
* Iban
* Remun (wenno Milikin)
* Mualang
* Seberuang

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Malayo Kedah

Ti **pagsasao a Malayo Kedah** wenno **Kedah** (ammo pay a kas *Pelat Utara* wenno *Loghat Utara* 'Akin-amianan a Dialekto') makunkuna pay idiay Tailandia a kas "Satun Malay" (มลายูสตูล) ket ti karuay ti sasao a Malayano a kangrunaan a naisasao idiay akin-amianan a laud dagiti akin-amianan nga estado ti Malaysia ti Perlis, Kedah, Penang, ken akin-amianan a Perak ken dagiti akin-abagatan a probinsia ti Tailandia iti Trang,  Satun ken dagiti parte ti Yala, ti panagusar ti Malayo Kedah ket historikal idi a naipaatiddog idiay amianan aginggana iti isla ti Phuket sakbay a sinukatan babaen ti pagsasao a Tailandes.

Ti Malayo Kedah ket mabalin a mabingbingay kadagiti nadumaduma a dialekto, a mairaman ti Kedah Persisiran (pagalagadan), Baling wenno Kedah Hulu, Kedah Utara, Perlis-Langkawi, Penang ken dagiti dadduma pay nga adda iti ruar ti Malaysia. Kitaen ti sasao a Malayano para iti panangiyasping dagiti dialekto ti Kedah Persisiran, Penang ken Baling.

## Kitaen pay
* Sasao a Malayano
* Dagiti pagsasao ti Malaysia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Online a diksionarioti Pagalagadan a Malayo-Kedah
Pagsasao a Paluan

Ti **pagsasao a Paluan** ket ti pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Murut ti Borneo. Dagiti nangruna a dialekto ket ti Paluan (Peluan) ken ti Pandewan.

## Dagiti nagibasaran
Malayo ti Malaysia

Ti **Malayo ti Malaysia** (Malayo: *Bahasa Melayu Malaysia*), wenno **Pagalagadan a Malayo** ket ti nagan a kadawyan a naipakpakat iti pagsasao a Malayo nga inus-usar idiay Malaysia. Iti Batay-linteg, nupay kasta, ti opisial a pagsasao ti Malaysia ket Malayo, ngem ti gobierno ket masansanda a tumawtawag iti daytoy iti Malaysio. Ti Malaysio ket naiyalagad a rehistro ti dialekto ti Johore-Riau ti Malayo. Daytoy ket sumurok nga 80% maitunos iti Indones. Daytoy ket insasao babaen ti kaaduan ti populasion ti Malaysia a kas ti maikadua a pagsasao. Daytoy ket nasken a suheto iti kangrunaan ken sekondario nga eskuela.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Dewan Bahasa dan Pustaka (Instituto ti Pagsasao ken Literatura ti Malaysia, iti Malayo laeng)
Pagsasao a Kerinci

Ti **pagsasao a Kerinci** (Karinchi wenno Kincai) ket ti pagsasao a Malayano a naisasao idiay probinsia ti Jambi, Sumatra a naipangpangruna idiay Rehensia ti Kerinci ken siudad ti Sungai Penuh. Daytoy ket addaan iti nangato a dibersidad iti dialekto, nga agraman dagiti dialekto ti Ulu, Mamaq, Akit, Talang ken Sakei.

Ti Malayo Lempur ken Malayo Rantau Panjang ket dagiti dua a kaudian a naipalawag a nagbalbaliw a karuay ti Malayo a naisasao idiay akinlaud a parte ti probinsia ti Jambi, ken makibinningay dagitoy kadagiti langa iti Kerinci ken Malayo Jambi.

Imbagbaga ni Van Reijn (1974) a ti Kerinci ket makibinningay kadagiti adu a panagpapada ti ponologo iti sasao nga Austroasiatiko, a kas ti estruktura ti balikas ti bassit a silaba ken imbentorio ti paaweng.

## Dagiti nagibasaran

*McKinnon, Timothy A. (2011). *The Morphology and Morphosyntax of Kerinci Word Shape Alternations*. University of Delaware, Doctoral Dissertation.
*McKinnon, Timothy, Yanti, Peter Cole, Gabriella Hermon. 2012. ''Divergent Varieties of Malay in Upstream Jambi'' . Paper given at ISMIL 16.
*McKinnon, Timothy A. ''What is Kerinci? An closer look at the geography of its core properties'' .
*Usman, A. Hakim (1988). *Fonologi dan Morfologi Bahasa Kerinci Dialek Sungai Penuh*. Jakarta: Universitas Indonesia Fakultas Pascasarjana Doctoral Dissertation.
*Van Reijn, E.O. (1974). "Some Remarks on the Dialects of North Kerintji: A link with Mon-Khmer Languages." *Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society*, 31, 2: 130-138.
Pagsasao a Loncong

Ti **pagsasao a Loncong** wenno **Orang Laut**, ket maysa kadagiti sasao a Malayano.  Daytoy ket maysa kadagiti patneng a pagsasao ti  Orang laut ("Tattao ti Baybay") dagiti isla ti Bangka ken Belitung idiay Indonesia, ken mabalin ket dua naisangayan a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti taudan
* Moseley, Christopher and R. E. Asher, ed. *Atlas of the Worlds Languages* (New York: Routelage, 1994)
Pagsasao a Malayo Kelantan-Pattani

Ti **pagsasao a Malayo Kelantan-Pattani**, masansan pay a makunkuna idiay Tailandia a kas **Yawi** (iti Tailandes) wenno **Jawi** (iti Malayo Patani), ken idiay Kelantan a kas *Bahasa Melayo Kelate* (بهاس ملايو کلنتن),ket ti maysa a pagsasao a Malayano a naisasao idiay estado ti Malaysia ti Kelantan ken dagiti kaarruba nga akin-abagatan unay a probinsia ti Tailandia. Daytoy ket kangrunaan nga insasao babaen dagiti Malayo Tailandes, ngem inus-usar pay a kas lingua franca babaen dagiti etniko nga Akin-abagatan a Tailandes kadagiti lugar ti away, Muslim ken saan a Muslim, ken ti *samsam*, ti kaaduan nga agsasao ti Tailandes a populasion ti naglalaok ti kaputotan iti Malayo ken Tailandes.

## Dagiti nagibasaran

* ประพนธ์ เรืองณรงค์. บุหงาปัตตานี: คติชนไทยมุสลิมชายแดนภาคใต้. กทม. มติชน. 2540
* Ishii, Yoneo. (1998). *The Junk Trade from Southeast Asia: Translations from the Tôsen Fusesu-gaki 1674–1723.* Institute of Southeast Asian Studies. .
* Cummings, Joe et al. (2005). *Thailand* Lonely Planet. .
* Laver, John. (1994). *Principles of Phonetics.* Cambridge University Press. .
* Smalley, William A. (1994). *Linguistic Diversity and National Unity.* University of Chicago Press. .
Sasao a Malayo-Sumbawano

Ti **sasao a Malayo-Sumbawano** ket dagiti grupo ti pagsasao nga inlasin babaen ni Adelaar (cit. Adelaar & Himmelmann 2005) a mangikaykaysa kadagiti pagsasao a Malayiko ken Chamiko kadagiti pagsasao ti Java ken ti akinlaud nga Is-isla Basbassit a Sunda, malaksid iti Habanes. No umiso, daytoyto ti kadakkelan a naipakita a pamilia ti  Malayo-Polinesio iti ruar ti Oceaniko.

Ti Habanes ket adaan iti pannakaipada iti Balines ken ti Sasak ti Lesser Sundas, a nakalaalaan dagiti nadumaduma nga ebidensia ti pannakaidasig para iti pagkakabagian a pagbaetanda. Nupay kasta, dagiti panagpapada ket naipangpangruna kadagiti "nangato" a sosial a rehistro (pormal a pagsasao / naarian a bitla) ti Balines ken Sasak; no iti "ababa" a rehistro (kadawyan a bitla) ket maikeddeng,dagiti koneksion Bali ken Sasak ket agparang nga iti Madura ken Malayo imbes nga iti Habanes. Isu a ti Balines ken Sasak ket nairamanda iti Malayo-Sumbawano, bayat a mailaksid ti Habanes. Daytoy ket kasla met kapada ti kasasaad iti Ingles, ngaiti ad-adu a 'napapino' a bokabulario ket mangisingasing ti koneksion iti Pranses, ngem ti batayan a pagsasao ket mangipakita ti kaasideg ti pannakaikabagianna iti sabali a sasao a Germaniko a kas ti Eskoses, Pagalagadan nga Aleman, ken Olandes.

## Pannakaidasig
Segun kenni Adelaar (2005), ti komposision ti pamilia ket kas dagiti sumaganad:

**Malayo-Sumbawano**
*Sundanes (1 wenno dagiti 2 a pagsasao ti akinlaud a Java; mairaman ti Baduy)
*Madura (dagiti 2 a pagsasao ti akindaya a Java ken Isla Madura, mairaman ti Kangean)
*Malayo-Chamiko–BSS
**Chamiko (dagiti sangadosena a pagsasao, mairaman ti Acehnes idiay Aceh ken Cham idiay Bietnam)
**Malayiko (dagiti sangadosena a pagsasao a naiwarwaras manipud iti akinlaud a Borneo wenno tengnga a Sumatra, mairaman ti Malayo (Malaysio/Indones), Minangkabau idiay tengnga a Sumatra,  ken Iban ti akinlaud a Borneo)
**Bali–Sasak–Sumbawa (dagiti 3 a pagsasao)

Ti Habanes ket naisangayan a saan a nairaman; dagiti koneksion a pagbaetan ti Habanes ken Bali–Sasak ket maigawidanda iti 'nangato' a rehistro, ken mapukaw no ti 'ababa' a rehistro ket maala kas representatibo dagiti pagsasao. Saan a mairaman ti Moken.

Ti Sundanes ket agparang a makibinningay kadagiti panagbaliw ti uni a naipangpangruna iti Lampung, ngem ti Lampung ket saan a maiyanay iti Malayo-Sumbawano ni Adelaar.

## Dagiti nagibasaran

*K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, *The Austronesian languages of Asia and Madagascar.* Routledge, 2005.
*Gil, David (2012). "The Mekong-Mamberamo Linguistic Area".
Pagsasao a Minangkabau

Ti **pagsasao a Minangkabau** ( *Baso Minang(kabau)*; ) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti Minangkabau ti Laud a Sumatra, ti akinlaud a parte ti Riau, Abagatan a Rehensia ti Aceh, ti akin-amianan a parte ti Bengkulu ken Jambi, ken dagiti pay nadumaduma a siudad iti amin  a paset ti Indonesia babaen dagiti immakar a Minangkabau. Ti pagsasao ket lingua franca pay itiigid ti rehion ti aplaya ti probinsia ti Amianan a Sumatra, ken maus-usar pay kadagiti parte ti Aceh, a ti pagsasao ket tinawtawagan iti *Aneuk Jamee*. Daytoy ket naisasao pay kadagiti sagkabassit a parte ti Malaysia, a naipangpangruna idiay Negeri Sembilan.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasaa
* Nurlela Adnan, Ermitati, Rosnida M. Nur, Pusat Bahasa (Indonesia), Balai Pustaka (Persero), PT. 2001 – '''Diksionario ti Indones-Minangkabau''' (''Kamus bahasa Indonesia-Minangkabau''), 841 a pampanid.
* *Tata Bahasa Minangkabau*, Gerard Moussay (original title *La Langue Minangkabau*, inpatarus iti Pranses babaen ni Rahayu S. Hidayat), .
Pagsasao a Duano’

Ti **pagsasao a Duano’** ket ti pagsasao a Malayano ti Indonesia kenMalaysia. Matmatayen ti pagsasao idiay Malaysia, ken insasao laengen babaen dagiti pagkasangapulo ti populasion ti etniko.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Iban

Ti **pagsasao nga Iban** (*jaku Iban*) ket insasao babaen dagiti Iban, ti sanga ti grupo ti etniko ti Dayak a dati nga ammo kas "Dayak Baybay" nga agtataeng idiay Sarawak, ti probinsia ti Indonesia ti Kalimantan Barat ken idiay Brunei.  Daytoy ket tagikua ti sasao a Malayiko ti sanga ti Malayo-Polinesio ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio, ken kabagian ti Malayo, ken as-asideg iti Malayo Sarawak. Naipagpagarup a ti pagtaengan ti sasao a Malayiko ket idiay akinlaud a  Borneo, nga adda pay laeng idiay ti sasao nga Ibaniko. Ti sanga ti Malayano ket mangirepresenta ti sekondario a pannakaiwarwaras, mabalin a manipud iti tengnga a Sumatra ngem mabalin pay a manipud idiay Borneo.

## Dagiti dialekto
Mabalin a mabingbingay ti Iban kadagiti nadumadumaa a grupo ti sub-etniko, ti tunggal maysa ket makasao kadagiti nadumaduma a dialekto. Ti kapormalan, agpakatengnga, ken agob-obra a dialekto ket ti dialekto a Saribas, ken kangrunaan ti Betong ken Saratok. Dagiti dadduma pay a kas ti Balau, Sebuyau, Ulu Ai, ken Rejang ket agsinnaranay a maawatanda iti amin a paset ti rehion ti Sarawak. Ti mailaksid ket ti dialekto ti Iban a Remun/Milikin, a maaw-awatan pay laeng dagiti Iban manipud kadagiti sabali a distrito. Iti Laud a Kalimantan, dagiti dialekto a kas ti Bugau, Seberuang, Mualang, Chengkang, Sebaru, ken Dau ket aduda nga agduduma.

### Panangiyasping dagiti dialekto

-Dagiti wadan a sao iti Iban Remun-
* *Entai ku ngilau* – "Nadai aku meda." (Saanko a nakita.)
* *Entauk ku badak* – "Enda ku nemu." (Sanko nga ammo.)

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

* 
* 
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
*Ator Sambiang Mass Baru: The Holy Eucharist in Iban (1980) Anglican eucharistic liturgy digitized by Richard Mammana
Pagsasao a Kangean

Ti **pagsasao a Kangean** ket ti pagsasao a naisasao idiay Indonesia, idiay Is-isla Kangean a mabirukan idiay daya ti Isla Madura. Daytoy ket saan unay nga agsinnaranay a maawatan iti maitutop a Madura.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kendayan

Ti **pagsasao a Kendayan**, wenno **Salako** (Selako), ke ti pagsasao a Dayak-Malayiko  ti Borneo. Ti eksakto a bilang dagiti agsasao ket agtultuloy a di ammo, ngem nakarkulo nga agrup a 350,000 tattao.

Ti nagan a *Kendayan* ket kinaykayat idiay Kalimantan, ken ti *Salako* idiay Sarawak. Daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan iti *Bahasa Badameà*, a naipangpangruna idiay Rehensia ti Bengkayang ken dagiti lugar nga asideg iti Ili ti Singkawang. Dagiti sabali a dialekto ti Kendayan ket mairaman ti Ahe, Banana ken *Belangin.* Dagiti agsaao iti ania man a dialekto ket mabalin a makaawat kadagiti agsasao kadagiti sabali.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Dagiti paset ti Libro dagiti Kadawyan a Kararag para kadagiti agsasao iti Salako, indihitado babaen da Richard Mammana ken Charles Wohlers
Pagsasao a Keninjal

Ti **pagsasao a Keninjal** (Dayak Kaninjal) ket ti pagsasao a Dayak-Malayiko ti Borneo. Idasig ti Glottolog ti Keninjal a kas maysa a pagsasao a Akinlaud a Malayiko a Dayak a kakuyogna ti Kendayan, ngem iraman ni Smith (2017) daytoy iti sanga nga Ibaniko iti Malayiko a maibatay iti ebidensia a ponolohiko.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Sasak

Ti **pagsasao a Sasak** ket insasao babaen dagiti grupo ti etniko ti Sasak, a mangbukel iti kaaduan ti populasion ti Lombok, Indonesia. Daytoy ket asideg a kabagian dagiti pagsasao a kadenna iti Bali ken ti akinlaud a gudua ti Sumbawa.

Ti pagsasao ket nabingbingay kadagiti lima a dialekto, a saan a kankanayon nga agsinnaranay a maawatan:
*Kuto-Kute (Amianan a Sasak)
*Nggeto-Nggete (Amianan a daya a Sasak)
*Meno-Mene (Tengnga a Sasak)
*Ngeno-Ngene (Tengnga-Daya a Sasak, Tengnga-Laud a Sasak)
*Meriaq-Meriku (Tengnga-Abagatan a Sasak)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Online a Diksionario ti pagsasao a Sasak – Igles
* Urnong ti Musika ti Indonesia ken Malaysia ni David Goldsworthy a naiyarkibo iti Paradisec ket mairaman ti nawaya a panagserrek kadagiti rekording iti Sasak.
Sasao a Bali–Sasak

Ti **sasao a Bali–Sasak** ket dagiti grupo dagiti asideg nga agkakabagian a pagsasao a naisasao idiay akinlaud nga Is-isla Basbassit a Sunda (Bali ken Laud a Nusa Tenggara). Dagiti tallo a pagsasao ket ti Balines iti Bali, Sasak iti Lombok, ken Sumbawa iti akinlaud a Sumbawa.

*Balines
*Sasak–Sumbawa
**Sasak
**Sumbawa

Dagitoy a pagsasao ket addaan iti pannakaipada iti Habanes, adda dagiti nadumaduma a pannakaidasig a naala a kas ebidensia iti panagkakabagianda. Nupay kasta, ti panagpapada ket adda iti "nangato" a rehistro (pormal a pagsasao/naarian a bitla) ti Balinese ken Sasak; no dagiti "ababa" a rehistro (kadawyan a bitla) ket maikeddengda, ti koneksion ket imbes ket nga agparang iti Madura ken Malayo (Kitaen ti Sasao a Malayo-Sumbawano.)

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Balines

Ti **pagsasao a Balinese** wenno simple laeng a **Bali** ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio nga insasao babaen dagiti 3.3 a riwriw a tattao (manipud idi 2000) iti isla ti Indonesia ti Bali, ken idiay pay akin-amianan a Nusa Penida, akinlaud a Lombok ken akindaya a Java. Kaaduan kadagiti agsasao iti Balines ket ammoda pay ti Indones. Ti Balines ket agsinnaranay a maawatan iti Indones.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
* The Balinese Digital Library.
* Widiadana R. A. & Erviani N. K. (29 Enero 2011). Dagiti taga-ugma anumuskrito ti ‘lontar’ iti dihital . *The Jakarta Post*.
* Erviani N. K. (14 Enero 2011). Ti eskolar ti estados unidos ket mangiyeg kadagiti taga-ugma a sinuratan iti Balines iti panawen ti dihital . *The Jakarta Post*.
*https://symbl.cc/en/unicode/blocks/balinese/
***Paradisec** nawaya a panagserrek iti rekording iti kanta ti Balines.
*Urnong ti **Kaipuleohone** ni Blust ket mairaman dagiti material iti Balines, mairaman ti RB2-006, RB2-009.
Pagsasao nga Acehnes

Ti **pagsasao nga Acehnes** (Achines) ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio a patneng nga insasao babaen dagiti tattao nga Acehnes idiay Aceh, Sumatra, Indonesia. Naisasao pay daytoy a pagsasao kadagiti sangkabassit a parte ti Malaysia babaen dagiti kaputotan ti Acehnes, a kas iti Yan, Kedah.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Panagadal ti Acehnes iti Indones 
* Arkibo ti **Paradisec** iti pagsasao nga Acehnes a mangiraman kadagiti tallo nga urnong; MD4, MD5, and 
* Dumngeg iti wadan ti Acehnes manipud iti Global Recordings Network
Pagsasao a Sumbawa

Ti **pagsasao a Sumbawa** (Sumbawa: Basa Semawa, Indones: Bahasa Sumbawa) wenno **Sumbawares** ket ti pagsasao a Malayo-Polinesion tiakinlaud a kagudua ti Isla ti Sumbawa, Indonesia, a makibinningay kadagiti agsasao iti Bima. Daytoy ket asideg a kabagian dagiti pagsasao a kadenna a Lombok ken Bali; daytoy ti akindaya unay a pagsasao nga Austronesio idiay abagatan nga Indonesia a saan a parte ti *[[Sprachbund]]* ti Tengnga a Malayo-Polinesio . Isurat dagiti Sumbawa iti bukodda a pagsasao itibukodda a patneng a sinuratan a kadawyan nga ammo idiay pagtaenganda iti Satera Jontal ken agus-usarda pay iti Latin.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Barito

Ti **sasao a Barito ** ket dagiti agarup a duapulo a pagsasao a Dayak (Austronesio) tiBorneo, ken maipatinayon pay ti Malagasi, ti nailian a pagsasao ti Madagascar. Dagitoy ket nanaganan manipud iti Karayan Barito.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Mualang

Ti **pagsasao a Mualang** ket ti pagsasao a Dayak-Ibaniko ti Borneo. Daytoy ket kaaduan nga insasao babaen dagiti Dayak Mualang kadagiti parte ti Rehensia ti Sekadau ken Rehensia ti Sintang.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Daya a Barito

Ti **sasao a Daya a Barito** ket dagiti grupo dagiti sangadosena a pagsasao a Dayak (Austronesio) ti Borneo, a mairaman ti Malagasi, ti nailian a pagsasao ti Madagascar. Nanaganan dagitoy manipud iti Karayan Barito.

Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:

*Tengnga–Abagatan
**Dusun Deyah
**Abagatan: Dusun Malang, Dusun Witu, Ma'anyan, Paku
*Malagasi (mairaman ti Bushi iti Mayotte)
*Amianan: Lawangan, Tawoyan

Adda dagiti nadumaduma a pagsasao a nanaganan ti 'Dusun' gapu ta insasao dagitoy babaen dagiti tattao a Dusun; dagitoy ket saan nga iyallilaw iti sasao a Dusuniko, nga insasao babaen dagiti Dusun ngem tagikua ti sabali a sanga ti Malayo-Polinesio.

## Dagiti nagibasaran

*Blust, Robert. 2006. 'The linguistic macrohistory of the Philippines'. In Liao & Rubino, eds, *Current Issues in Philippine Linguistics and Anthropology*. pp 31–68.
Sasao a Laud a Barito

Ti **sasao a Laud a Barito** ket dagiti grupo ti kagudua a dosena a pagsasao a  Dayak (Austronesio) ti Borneo. Nanaganan dagitoy manipud iti Karayan Barito.

Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:

*Amianan: Kohin, Dohoi (Ot Danum), Siang
*Abagatan: Bakumpai, Ngaju

## Dagiti nagibasaran

*Meyers, Jim, Ben Rice, Susan Rice and Heather Meyers. 2003. ''Report on the Seruyan River surveys in central Kalimantan: Kohin, Keninjal and Sebaun (Dohoi) languages''. SIL Electronic Survey Report. SIL International.
Sasao a Mahakam

Ti **sasao a Mahakam** wenno **Barito-Mahakam** ket dagiti agsideg nga agkakabagian a pagsasao a Dayak (Austronesio) ti Borneo. Dagiti pagsasao ket ti Ampanang ken Tunjung.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Tunjung

Ti **pagsasao a Tunjung**, wenno **Tunjung Dayak**, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bakumpai

Ti **pagsasao a Bakumpai** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a tagikua ti sasao a Laud a Barito. Daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 100,000 a tattao a Bakumpai (ti subgrupo ti tattao a Dayak) nga agtataeng idiay tengnga a Kalimantan, Indonesia.

Dagiti kaarruba a grupo ti etniko ket ti tattao a Banjar, tattao a Ngaju ken tattao a Ma'anyan. Isu nga adda nangato a panagpapada ti leksiko kadagiti kaarruba a pagsasao (75% itih Pagsasao a Ngaju, 45% iti Pagsasao a Banjar).

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kohin

Ti **pagsasao a Kohin**, ammo pay a kas *(Bahasa) Seruyan*, ket ti maysa a pagsasao a Barito ti tengnga a Kalimantan, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Lawangan

Ti **pagsasao a Lawangan** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti grupo ti Daya a Barito. Daytoy ket insasao babaen ti agarup a 100,000 a tattao a Lawangan (maysa kadagiti tattao a Dayak) nga agtateng idiay tengnga a Kalimantan, Indonesia. Ti Lawangan ket addaan iti nangato a dibersidad iti leksiko.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Ma'anyan

Ti **pagsasao a Ma'anyan** wenno **Ma'anjan** wenno **Maanyak Dayak** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a tagikua ti sasao a Daya a Barito. Daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 150,000 a tattao a Ma'anyan (subgroup ti tattao a Dayak) nga agtataeng idiay tengnga a Kalimantan, Indonesia. Daytoy ket asideg a kabagian ti pagsasao a Malagasi a naisasao idiay Madagascar. Adda nangato a panagpapada iti leksiko kadagiti sabali a sasao a  Daya a Barito a kas ti Paku (77%) wenno pagsasao a Dusun Witu (75%).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Gramatika ti pagsasao a Ma'anyan
Pagsasao a Dusun Malang

Ti **pagsasao a Dusun Malang**, wenno **Malang**, ket ti pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Dusun ti Borneo nga asideg a kabagian ti Malagasi idiay Madagascar.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Ngaju

Ti **pagsasao a Ngaju** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay igid dagiti karayan Kapuas, Kahayan, Katingan, ken Mentaya idiay Tengnga a Borneo, Indonesia.  Daytoy ket asideg a kabagian ti pagsasao a Bakumpai. Daytoy ket addaan kadagiti tallo a dialekto—Pulopetak, Ba'amang, ken Mantangai.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
Ashn E. Johannes.  1971.  "An Introduction to Dayak Ngaju Morphology," Malang MA thesis.

T.W.J. Mihing & W.A.L. Stokhof.  1977.  "On the Ngaju Dayak Sound System," *Miscellaneous Studies in Indonesian and Languages in Indonesia* 3:49-59.
Pagsasao nga Ot Danum

Ti **pagsasao nga Ot Danum** wenno **Dohoi**, ket ti pagsasao a Barito iti tengnga a Kalimantan, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Paku (Indonesia)

Ti **pagsasao a Paku** (Bakau) ket ti maysa a naisagmak a pagsasao ti Borneo nga asideg a kabagian ti Malagasi idiay Madagascar. Kaaduan kadagiti nabati nga agsasao ket nalaingda pay nga agsao kadagiti sabali a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Dayak Daga

Ti **sasao a Dayak Daga** ket dagiti grupo dagiti mabalin a sangadosena a pagsasao nga insasao babaen dagiti Dayak Daga a Bidayuh ti Borneo, nga addaan iti bugbugtong a pagsasao idiay Sumatra.

## Dagiti pagsasao
Idasig ti *Glottolog* dagiti pagsasao a kas dagiti sumaganad:

***[[Sasao a Bekati’|Bekati’]]**: Bekati’ (Bekatiq), Sara, Lara’ (Rara)
***Bidayuh**
**Bukar Sadong, Rejang (idiay Sumatra)
**Biatah–Tringgus, Jagoi (Bau)
***[[Sasao nga Akin-abagatan a Dayak Daga|Akin-abagatan]]**: Djongkang, Kembayan, Semandang, Ribun
*Benyadu’
*Sanggau

## Dagiti nagibasaran

*Noeb, Jonas; Rensch, Calvin R.; Rensch, Carolyn M.; Ridu, Robert Sulis. 2012. ''The Bidayuh Language: Yesterday, Today and Tomorrow (Revised and Expanded)''. SIL Electronic Survey Report. SIL International.
Pagsasao a Bakati’

Ti **pagsasao a Bekati’** (Bekatiq, Bakati) ket ti pagsasao a Dayak ti  Borneo.

## Dagiti nagibasaran

*Tampajara, Hilarinus. 2013. *Kamus Bahasa Dayak Bakatik Lumar – Indonesia*. Yogyakarta: Penerbit Pohon Cakaya.
Pagsasao a Biatah

Ti **pagsasao a Biatah** ket naisasao idiay estado ti Sarawak ti Malaysia ken idiay probinsia ti Laud a Kalimantan ti Indonesia.  Daytoy ket tagikua ti sanga ti Malayo-Polinesio ti pamilia ti pagsasao ti Austronesio.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bukar Sadong

Ti **pagsasao a Bukar Sadong**, iti pay **Bukar** wenno **Sadong**, ket ti pagsasao a Dayak ti Borneo. Insingasing ni McGinn (2009) a daytoy ket kaasitgan a kabagian ti agbalbaliw a pagsasao a Rejang ti Sumatra.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Aoheng

Ti **pagsasao nga Aoheng**, wenno **Penihing**, ket ti pagsasao a Kayan ti Daya a Kalimantan, Indonesia, ken maysa daytoy kadagiti pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Penan.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Laraʼ

Ti **pagsasao a Laraʼ** (tinawtawagan pay iti **Luru**, **Berkati**, **Bakati**, **Bekatiq**, **Bekatiʼ Nyam-Pelayo**, **Bekatiʼ Kendayan**, ken **Rara Bakatiʼ**) ket ti pagsasao nga insasao babaen dagiti agarup a 19,000 a tattao idiay Borneo, idiay bangir ti Indonesia (Laud a Kalimantan) ken ti bangir ti Malaysia ti (Sarawak) ti isla. 

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Rejang

Ti **pagsasao a Rejang** (**Rejang**: Baso Jang/Baso Həjang, maibalikas a kas **basɔ ɟaŋɡ**/**basɔ dʒaŋɡ**, **basɔ həɟaŋɡ**/**basɔ hədʒaŋ** ) ket ti maysa a sasao nga Austronesio a kaaduan nga insasao babaen dagiti tattao a Rejang idiay akin-abagatan a laud ti Sumatra (Bengkulu), Indonesia. Adda dagiti lima a dialekto a naiwarwaras kadagiti rehion ti kabambanntayan ti srehion ti aplya ti Bengkulu. Dagiti lima a dialekto ti Rejang ket ti dialekto a Cu'up, dialekto a Lebong, dialekto a Payang, dialekto a Rawas, ken dialekto a Utara (Pəsisia).

## Dagiti nota

## Dagiti akinruar a silpo

* "Arkibo dagiti Material para iti Panagadal ti Rejang ti Sumatra";
* Tabla ti Unicode ti Rejang

## Dagiti nagibasaran
Dagiti pagsasao ti Brunei

Adda dagiti bilang dagiti pagsasao a naisasao idiay Brunei. Ti opisial a pagsasao ti estado ti Brunei ket ti pagalagadan a Malayo, ti isu met laeng a dialekto ti Malaka a nakaibatayan para kadagiti pagalagadan idiay Malaysia ken Indonesia.  Daytoy ket nairugi idi 29 Septiembre 1959, babaen ti pannakapirma ti Batay-linteg ti 1959 ti Brunei.

## Pagalagadan a Malayo

Ti pagsasao a Malayo ket ti pagalagadan a pagsasao para kadagiti adu a tattao ti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia ken naisasao a kas lingua franca idiay Brunei. Ti opisial a pagalagadan para iti pagsasao, a naipalawagen ken naitunosan babaen dagiti Opisial ti Pagsasao ken Literatura ti Indonesia, Malaysia ken Brunei. Ti pagalagadan a Malayo ket maawat pay iti prenta a porma ken inus-usar iti amin a midia ti gobierno ti Brunei.

## Malayo Brunei
Ti lokal a dialekto, Melayu Brunei (Malayo Brunei), ket ti kaaduan a naisasao a pagsasao. Daytoy ket insasao babaen ti agarup a 266,000 a tattao. Agarup a 84% kadagiti balikasna ket agsinnaranay a maawatan iti Pagalagadan a Malayo, bayat a 94% ket naireporta nga agsinnaranay a maawatan iti Kedayan.

Ti Malayo Brunei ket naisasao pay a kas lingua franca kadagiti dadduma a parte ti Daya a Malaysia kas ti Pederal a Teritorio ti Labuan, dagiti distrito ti Limbang ken Lawas (Sarawak) ken dagiti distrito ti Sipitang, Beaufort, Kuala Penyu ken Papar (Sabah). 

## Dagiti nota
Pagsasao a Sara Bakati'

Ti **pagsasao a Sara** ket ti pagsasao a naisasao idiay Kalimantan iti Indonesia babaen dagiti agarup a 200 a tattao.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Aput

Ti **pagsasao nga Aput** wenno **Punan Aput**, ket ti pagsasao a Kayan ti Daya a Kalimantan, Indonesia, maysa kadagiti nadumaduma a pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Penan. Daytoy ket saan amaawatan babaen dagiti agsasao kadagiti sabali a pagsasao ti Penan/Punan.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Hovongan

Ti **pagsasao a Hovongan**, wenno **Punan Bungan**, ket ti pagsasao a Kayan ti Laud a Kalimantan, Indonesia ken maysa kadagiti nadumaduma a pagsasao babaen dagiti tattao Penan.

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao a Kayan (Borneo)

Ti **pagsasao a Kayan** (Kajan, maitutop a Kayan) ket ti rimpuok ti dialekto nga insasao babaen dagiti tattao a Kayan ti Borneo. Daytoy ket rimpuook ti asideg nga agkakabian a dialekto nga addaan iti limitado a panagsinnaranay a pannakaawat, ken daytoy ket paset ti grupo ti sasao nga Austronesio ti Kayan-Murik.

Ti Kayan Baram ket ti lokal a pagsasao ti panagtagilako. Ti Bahau ket paset ti rimpuok ti dialekto, ngem saan nga etniko a Kayan.

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao a Sanggau

Ti **pagsasao a Sanggau** ket ti pagsasao a Dayak ti Borneo. Dagiti karuay ket Sanggau managbalbaliwda, ken mabalinda a naisangayan a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Dayak Krio

Ti **pagsasao a Dayak Krio** wenno  **Kereho** ket ti pagsasao a Kayan ti tattao a Dayak Krio idiay Laud a Kalimantan, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* A. R. Mecer, *Struktur Bahasa Dayak Krio*, Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1992, 

## Dagiti akinruar a silpo
*Pagsasao a Dayak Krio
Pagsasao a Punan Merah

Ti **pagsasao a Punan Merah** ket ti Kayan ti Daya a Kalimantan, Indonesia ket maysa daytoy kadagiti nadumaduma a pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Penan.

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao a Segai

Ti **pagsasao a Segai**, ammo pay a kas **Punan Kelai**, ket ti pagsasao a Kayan ti Daya a Kalimantan, Indonesia.

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao a Bah-Biau Punan

Ti **pagsasao a Bah-Biau Punan** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti Punan Bah ken dagiti tattao a Punan Biau ti Borneo iti Indonesia ken Brunei.

## Dagiti akinruar a silpo
Sasao a Melanau–Kajang

Ti **sasao a Melanau–Kajang** ket dagiti grupo ti pagsasao a naisasao idiay Sarawak, Malaysia, babaen dagiti Melanau, Kenyah, ken dagiti agkakabagian a tattao.

Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad (Blust 2010):
*Melanau–Kajang
****Kajang (Kayang)**:  Kajaman–Lahanan, Sekapan
****Melanau**:  Daro-Matu, Sibu–Kanowit-Tanjong, Melanau (Tengnga a Melanau), Seru (agdumaduma)
***Akinruar a Tengnga a Sarawak**:  Bukitan, Punan Batu, Sian, Ukit, Rejang–Sajau (dagiti 5 a pagsasao), Bukat

## Dagiti nagibasaran

*Rensch, Calvin R. 2012. ''Melanau and the Languages of Central Sarawak''. SIL Electronic Survey Report. SIL International.
Pagsasao a Bukat

Ti **pagsasao a Bukat** ket ti pagsasao ti Laud a Kalimantan, Indonesia ken maysa daytoy kadagiti nadumaduma a pagsasao babaen dagiti tattao a Penan.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Rejang–Sajau

Ti **sasao a Rejang–Sajau** ket dagiti grupo dagiti kagudua a dosena ti asideg nga agkakabagian a pagsasao nga insasao babaen dagiti Punan ken dagiti agkakabagian a tattao iti Borneo. 

Dagiti pagsasao ket mairaman dagiti sumaganad:
*Basap
*Bah-Biau Punan (Punan)
*Sajau (Sajau Basap, Punan Sajau)

Segun ti *Glottolog*, Punan Merap ket agdumaduma iti pannakaisangayan.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Basap

Ti **pagsasao a Basap** ket ti maysa a pagsasao nga Austronisio a naisasao idiay Borneo, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran