Sicilia

Ti **Sicilia** (Italiano *Sicilia* ; Siciliano: *Sicilia* ) ket isu ti kadakkelan nga isla idiay Baybay Mediteraneo; a mairaman dagiti nakapalikmut a babassit nga isla, daytoy ket mangbukel ti naturay a rehion ti Italia, ti *Regione Autonoma Siciliana* (*Naturay a Rehion ti Sicilia*). 

Ti Sicilia ket mabirukan idiay tengnga a Mediteraneo. Daytoy ket sumakop manipud ti ungto ti  Apennine a peninsula a nakasinaan daytoy babaen ti akikid a Ilet ti Messina, a mapan idiay aplaya ti Amianan nga Aprika. Ti kangrunaan a dulon daytoy ket ti Bantay Etna, nga iti  ket isu ti katayagan nga aktibo a bulkan idiay Europa ken maysa kadagiti kaaktibuan iti lubong. Ti isla ket adda ti kayarigan a Mediteraneo a klima.

Ti kasapaan nga arkeolohiko nga ebidensia ti panagtaeng ti tao ti isla ket napetsaan manipud idi kasapaan ti 8000 BC. Iti agarup a 750 BC, ti Sicilia ket nagbalin a maysa a Griego a kolonia ken para kadagiti sumaganad a 600 a tawtawen daytoy ket sitio idi ti Griego-Punico ken Romano-Punico a gubgubat, a naipatingga nga adda ti Romano a panakadadael ti Kartago. Kalpasan ti pannakatnag ti Romano nga Imperio idi maika-5 a siglo AD, ti Sicilia ket kankanayon a nabalbaliwan kadagiti nagtengtengngel, ken idi las-ud ti nasapa a Tengnga a Pampanawen daytoy ket tinurayan babaen dagiti Bandalos, Ostrogodos, dagiti Bisantino, dagiti Arabo ken dagiti Normano. Iti kaladawan, ti Pagarian ti Sicilia ket nagpaut ti baetan ti 1130 ken 1816, a pinarparukma kadagiti balangat ti Aragon, Espania, ti Nasantuan a Romano nga Imperio, ken ti kanungpalan dagiti Borbones, idi ti Pagarian dagiti Dua a Sicilia. Daytoy idi ket naipagkaykaysa kadagiti amian a paset ti Italia idi 1860, ngem ti simmarsaruno a pannakarebba ti ekonomiko ket nangiturong ti maysa nga allon ti emigrasion, separatismo, ken ti irurumsua ti Mapia, a dagiti kriminal nga ar-aramidda ket nangikaso kadagiti parikut aginggana ti tatta nga aldaw. Kalpasan ti pannakaipasngay ti Italiano a Republika idi 1946, ti Sicilia ket naikkan ti naipangpangruna a kasasaad a kas maysa a naturay a rehion.

Ti Sicilia ket adda ti nabaknang ken naisalsalumina a kultura, a naipangpangruna iti panggep dagiti arte, musika, literatura, panagluto, architektura ken pagsasao. Ti Sicilia ket agtengtengngel pay ti kinapangruna para iti arkeolohiko ken dagiti taga-ugma a sitio a kas ti Necropolis ti Pantalica, ti Ginget dagiti Templo ken ti Selinunte.

Ti ekonomia ti Sicilia ket adu a nadumaduma. Ti agrikultura a paset ket naisangsangayan kadagiti sitrus a prutas, olibas ken lana ti olibas, ub-ubas ken bino. Ti turismo ken panagilaklako ti daga ket ekonomiko a nangruna para iti isla. Urayno adda ti dagup ti domestiko a produkto ti tunggal maysa a tao iti agarup a €17,000, daytoy ket adda ti dua a pagkatlo laeng ti katimbengan ti Kappon ti Europa ken maysa kadagiti kabassitan a naparang-ay a rehion ti Italia.


Vulcano-104-Aufstieg-1986-gje.jpg|Vulcano
Tindari-104-roemisches Gymnasium-1986-gje.jpg|Tindari
Cefalu-108-Dom von West-1986-gje.jpg|Cefalu
Ragusa-122-Ibla-San Giorgio-1986-gje.jpg|Ragusa
Segesta-112-Tempel-1986-gje.jpg|Segesta
Selinunte-102-Tempel E-1986-gje.jpg|Selinunte
Agrigento-104-Concordia-Tempel-Oelbaum-1986-gje.jpg|Agrigento


## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

*Bonacini, Elisa (2007) *Il territorio calatino nella Sicilia imperiale e tardoromana* (Dagiti Reporta ti Britaniko nga Arkeolohiko, Internasional a Serie: 1694) Archaeopress, Oxford, Inglatera, , iti Italiano nga adada ti abstrakto nga Inggles
*Chaney, Edward. (2000), "Dagiti Britaniko ken Amerikano nga Agbanbaniaga idiay Sicilia manipud ti walo aginggana ti duapulo a siglo", Ti Ebolusion ti Nalatak a Pasiar, Routledge.
*Spadi, Fabio. (2001) "Ti Rangtay idiay Ilet ti Messina: 'Agipababa' ti Karbengan ti Inosente a Panaglabas?"  *Internasional ken Comparatibo a Linteg a Pagkatlo* 50: 411 ff.
*"Manipud ti Romo aginggana idiay Sicilia: Eroplano wenno Tren?" Eksperto a Balakad ti Panagbaniaga, The New York Times, 7 Pebrero 2008 The New York Times.
*
*

## Dagiti akinruar a silpo

*Rehion ti Sicilia— Opisial a website