open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Batay-linteg ti Malolos

Ti **Politikal a Batay-linteg ti 1899** (), impormal nga ammo a kas ti **Batay-linteg ti Malolos**, ket isu idi ti batayan a linteg ti Umuna a Republika ti Filipinas. Daytoy ket insurat idi babaen da Felipe Calderón y Roca ken Felipe Buencamino a kas maysa nga alternatibo iti paris dagiti singasing iti Kongreso ti Malolos babaen da Apolinario Mabini ken Pedro Paterno. Kalpasan ti napaut a debato kadagiti naudi a paset ti 1898,daytoy ket naitignay idi Enero 21, 1899.

## Kitaen pay
* Batay-linteg ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Urnong dagiti Batay-linteg ti Filipinas 
* Ti Batay-linteg ti Malolos idi 1899 iti Espaniol a naparisan iti patarus iti Ingles 
* Batay-linteg ti Biak-na-Baton 
* Opisial a website ti Simbaan Barasoain
Pangulo ti Hustisia ti Kangatuan a Korte ti Filipinas

Ti **Pangulo ti Hustisia ti Kangatuan a Korte ti Filipinas** () ket mangiturong ti Kangatuan a Korte ti Filipinas ken ti kangatuan nga opisial ti ukoman ti gobierno ti Filipinas. Manipud idi Abril 5, 2021, ti puesto ket agdama a tenglen babaen ni Alexander Gesmundo, nga indutok idi babaen ni Presidente Rodrigo Duterte kalpasan ti panagretiro ni Diosdado Peralta idi Marso 27, 2021.

## Kitaen pay
* Kangatuan a Korte ti Filipinas
* Batay-linteg ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* The Supreme Court E-library 
* The Chief Justice on the Official Gazette of the Philippines
* 
* 
*
Tulag ti Manila (1946)

Ti **Tulag ti Manila ti 1946** (, TIAS 1568, 7 UNTS 3), pormal a ti **Tulag dagiti Sapasap a Pannakibiang ken Protokol**, ket ti tulag ti sapasap a pannakibiang a napirmaan idi Hulio 4, 1946 idiay Manila, ti kapitolio a siudad ti Filipinas. Dagiti partido idi ti tulag ket ti Estados Unidos iti Amerika ken ti Republika ti Filipinas. Indatonan ti Estados Unidos ti Filipinas iti napno a wayawaya, ken ti tulag ket nagited iti panangbigbig iti dayta a wayawaya. Ti tulag ket pinirmaan idi babaen niEmbahador Paul V. McNutt a kas representatino ti Estados Unidos ken ni Presidente Manuel Roxas a kas mangirepresenta ti Filipinas. Nagbalin nga epektibo ti tulag idiay Estados Unidos idi Oktubre 22, 1946, idi pinasingkedan babaen ti Senado.

Kinuyogan idi ti tulag babaen ti "probisional a tulag a maipapan kadagiti mannakigayyem a pannakibiang ken ti representasion ti diplomatiko ken konsulara" (60 Stat. 1800, TIAS 1539, 6 UNTS 335) aginggana idi napasingkedan ti tulag.

## Kitaen pay
* Mankomunidad ti Filipinas
* Pakasaritaan ti Filipinas (1946–65)
* Tignay Organiko ti Filipinas (1902)
* Tignay Organiko ti Filipinas (1916)
* Tulag ti Paris (1898)
* Tignay ti Tydings–McDuffie

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Gregorio S. Araneta

Ni **Gregorio Soriano Araneta** (Abril 16, 1869 – Mayo 9, 1930), ammo pay a kas ni **Don Gregorio S. Araneta**,ket maysa idi a Filipino nga abogado, negosiante, nasionalista ken patriota, idi las-ud ti paset ti panawen dagiti kolonia ti Espaniol ken Amerikano.

## Dagiti nagibasaran
Tomás del Rosario

Ni **Tomás Guillermo T. del Rosario** (Pebrero 10, 1857 – Hulio 4, 1913) ket maysa idi a Filipino a hues ken politiko a nagserbi a kas ti immuna a gobernador ti probinsia ti Bataan manipud idi 1903 aginggana idi 1905. Isu ket naipammalagipan para iti panangital-o iti panagsina ti simbaan ken estado.

Nayanak ni Del Rosario kada Cipriano del Rosario ken Severina Tongco idiay Binondo, Manila. Isu idi ket maysa a hues iti Immuna a Kayarigan ti Manila manipud idi 1888–96. Isu ket naideporta idiay Ceuta, Aprika manipud idi 1896–97 para iti pammabasol nga isu ket nairaman iti rebolusion. Isu ket nagsubli ken nagbalin a delegado ti Surigao iti Kongreso ti Malolos idi 1898 ken delegado iti Asemblia ti Filipinas manipud idi 1909-12.

Idi 2007, ti Nailian nga Instituto ti Pakasaritaan ken ti probinsial a gobierno ti Bataan ket inlukasda ti pangmarka ni Gob. Tomás del Rosario iti paraangan ti sangu ti kapitolio ti probinsia idiay Siudad ti Balanga.

## Dagiti nagibasaran
José Alejandrino

Ni **José Cándido Alejandrino y Magdangal** (Disiembre 1, 1870 – Hunio 1, 1951) ket maysa kadagiti Filipino a heneral idi las-ud ti Yaalsa ti Filipino ken ti Gubat ti Filipino-Amerikano. Isu pay ket maysa a senador ti Maika-12 a Senatorial a Distrito ti Filipinas.

## Nasapa a biag
Naiyanak ni Alejandrino iti nabaknang a pamilia manipud iti Arayat, Pampanga, idi Disiembre 1, 1870 idiay Manila. Isu ket immuna a nagadal idiay Ateneo Municipal de Manila, ken dagiti kontemporaneona ket mairamanda José Rizal, Juan Araneta, Cayetano Arellano, ken Apolinario Mabini, ken dadduma pay. Nagun-odna ti grado ti Bachelor of Arts idiay Unibersidad ti Santo Tomas, ken napan nagadal idiay Espania idiay Unibersidad ti Ghent, nga isu ket nagturpos a nakaala idi grado iti inheniera ti kimika.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Aralle-Tabulahan

Ti **pagsasao nga Aralle-Tabulahan** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sulawesi, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bambam

Ti **pagsasao a Bambam** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Laud a Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket gangani a maawatan iti sabali a sasao a Pitu Ulunna Salu.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bentong

Ti **pagsasao a Bentong** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket asideg a kabagian tio Makassares.

## Dagiti nagibasaran
Tignay ti Tydings–McDuffie

Ti **Tignay ti Tydings–McDuffie**, opisial a ti **Tignay ti Wayawaya ti Filipinas** () ket ti linteg-pederal ti Estados Unidos a nangirugi ti proseso para iti Filipinas, ti maysa a kolonia ti Amerikano, tapno agbalin a nawaya a pagilian kalpasan ti paset ti panawen a transision ti sangapulo a tawen.  Babaen ti tignay, ti Batay-linteg ti Filipinas ti 1935 ket naisurat idi ken nabangon idi ti Mankomunidad ti Filipinas, nga agraman iti immuna a dagus a nabutosan a Presidente ti Filipinas (dagiti dagus a panagbubutos iti Lehislatura ti Filipinas ket natengngeldan manipud idi 1907).  Nangibangon pay daytoy kadagiti limitasion iti imigrasion ti Filipino idiay Estados Unidos Filipino.

Ti tignay ket sinurat idi iti maika-73 a Kongreso ti Estados Unidos babaen ni Senador Millard E. Tydings (Dem.) ti Maryland ken ni Representatibo John McDuffie (Dem.) ti Alabama, ken pinirmaan iti linteg babaen ni Presidente Franklin D. Roosevelt.

## Dagiti nagibasaran
Joaquín González (politiko)

Ni **Joaquín González** (Hulio 22, 1853 – Septiembre 21, 1900) ket maysa idi a politiko a Filipino ken kameng ti Kongreso ti Malolos a nagsurat iti Batay-linteg ti Malolos, ti immuna a Batay-linteg ti Filipinas, kalapasan idi inrangarang ti wayawaya ti pagilian manipud iti Espania idi 1898.  Isuna ket maysa kadagiti dua a nabutosan a delegado a nangirepresenta ti probinsia ti Pampanga, ti sabali ket ni Jose Rodriguez Infante. Kakuyog ni Felipe Calderon y Roca, ti nangruna a nagsurat iti batay-linteg, ni Dr. González ket paset idi ti komite a nakibinglay kadagiti debato a naipan kadagiti artikulo kada artikulo manipud idi Oktubre 25 aginggana idi Nobiembre 29, 1898.

## Nasapa a biag ken panagsanay
Ni Dr. González ket maysa idi a Espaniol a mestiso anak da Fausto López (manipud iti Valladolid, Espania) ken María Amparo González y de los Ángeles (manipud iti Baliuag, Bulacan).  Nagsanay isuna kas maysa a Doktor ti Medisina idiay Espania iti *Universidad de Valladolid* ken ti *Universidad Central de Madrid* (itan ket ti Universidad Complutense de Madrid).  Kamaudian a dimmar-ay iti Instituto ti Optalmologo ni Dr. Wecker iti Paris, Pransia, tapno agbalin nga espesialista kadagiti sakit ti mata.  Nakunkuna a nagobra ni José Rizal iti isu met laeng nga instituto ngem saan met a nagsabat dagiti dua a Filipino.

## Pagsapulan
Idi Oktubre 19, 1898, naidutok ni Dr. González a kas ti immuna a Rektor/Presidente ti *Universidad Cientifico-Literaria de Filipinas*, ti inunaan ti Unibersidad ti Filipinas babaen ni Presidente Emilio Aguinaldo.  Ti unibersidad ket addaan kadagiti pakultad kadagiti linteg ti sibil ken krimen, ken ti pay medisina ken operasion.  Nagisusuro isuna ti linteg ti medisina, toksikolohia ken kinadalus ti publiko.

Idi Abril 1899, ni Dr. González ket nagbalin a maysa kadagiti pito a kameng ti Permanente a Komision ti Nailian nga Asemblia babaen ti Batay-linteg ti Malolos nga addaan kadagiti mangay-aywan a bileg iti labes ti Presidente ti Republika, dagiti Pannakabagi, dagiti Sekretario ti Gabinete, ti Pangulo ti Hustisia ken ti Solisitor Heneral idi las-ud ti panagsardeng ti Asemblia.

## Pamilia
Inasawana ni Florencia Sioco y Rodríguez (1860–1925) ken nagannakda kadagiti sangapulo a lallaki, da Fernando, Jesus, Emilio, Augusto (ama ti dati a Sekretario ti Edukasion Andrew Gonzalez), Octavio, Virgilio, Javier, Bienvenido (maika-6 a Presidente ti Unibersidad ti Filipinas), Joaquin ken Fausto (dati a Kongregista ti Pampanga).

## Ipupusay
Pimmusay ni Dr. González iti nakaro a apendisitis iyi Malate, Manila idi Septiembre 21, 1900.  Nairangarang idi ti maysa a dakkel a nailian a panagminatay, ken ti pannagna dagiti mapan mangitabon ket dinar-ayan ti intero a Komision Sibil nga indauluan babaen ti immuna a presidentena ken ti Amerikano a Gobernador Heneral, ni William Howard Taft; dagiti turay ti militar ti Amerikano; dagiti nadayeg a Filipino ken dadduma pay a tattao.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Budong-Budong

T **pagsasao a Budong-Budong** ket ti maysa a pagsasao nga Austroneso ti Sulawesi, Indonesia, a naisasao kadagiti purok ti Tongkou, Subdistrito ti Budong-Budong, Rehensia ti Mamuju.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Campalagian

Ti **pagsasao a Campalagian** (Tjampalagian) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket asideg a kabagian ti Bugines.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Dakka

Ti **pagsasao a Dakka** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sulawesi, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Duri

Ti **pagsasao a Duri** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sulawesi, Indonesia. Daytoy ti prestihio a karuay ti sasao a Masenrempulu.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Enrekang

Ti **pagsasao nga Enrekang** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sulawesi, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Makassares

Ti **pagsasao a Makassares** (sagpaminsan pay a mailetra iti **Makasar**, **Makassar**, wenno **Macassar**) ket ti pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Makassares idiay Abagatan a Sulawesi idiay Indonesia. Daytoy ket kameng ti grupo nga Abagatan a Sulawesi ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio, ken isu nga asideg a kabagian ti Bugines ken dagiti dadduma pay.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Panangibalikas ti Makassaresken alpabeto iti *Omniglot*
*Dagiti sinuratan ti Lontara ken Makassares
*Alpabeto ti Lontara iti Unicode
*https://symbl.cc/en/unicode/blocks/buginese/
Pagsasao a Malimpung

Ti **pagsasao a Malimpung** ket ti maysa a pagsaao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti agarup a 5,000 a tattao idiay Abagatan a Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket kapada unay ti Maiwa.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Mamuju

Ti **pagsasao a Mamuju** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay isla ti Sulawesi idiay Indonesia.

Dagiti dialekto ti Mamuju ket mairaman ti Mamuju, Sumare-Rangas, Padang, ken Sinyonyoi. Ti dialekto a Mamuju ket naikeddeng a prestihio. Daytoy ket naisurat a pormana ket naibatay iti alpabeto a Latin.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*The New York Times
*Endangered Language Alliance
Pagsasao a Mandar

Ti **pagsasao a Mandar** (ammpo pay a kas Andian, Manjar, Mandharsche) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen ti grupo ti etniko ti Mandar nga agtateng idiay probinsia ti Laud a Sulawesi ti Indonesia, a naipangpangruna kadagiti aplaya a rehensia ti Majene ken Polewali Mandar, ken dagiti pay bassit a pagtaengan kadagiti isla ti Distrito ti Pangkep (ammo pay a kas ti Purpuro Spermonde) ken Ujung Lero, ti bassit a peninsula idiay asideg ti Pare-Pare).

Daytoy ket naisurat iti sinuratan a Lontara (Buginese).

Ti etniko a tattao a Mandar ket asidegda nga agkakabagian kadagiti tallo a sabali a grupo nga agtateng idiay Abagatan a Sulawesi: ti Bugis, Makassar, ken Toraja.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Mandar alphabet and pronunciation at *Omniglot*
*http://unicode-table.com/en/sections/buginese/
Pagsasao a Maiwa (Sulawesi)

Ti **pagsasao a Maiwa**, ammo pay a kas **Masenrempulu**, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti agarup a 50,000 a tattao idiay Abagatan a Sulawesi, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Tugaw ti gobierno

Ti **tugaw ti gobierno** ket (kas inpalawag babaen ti *Brewer's Politics*) "ti pasdek, kompleks dagiti pasdek wenno siudada pagsanayan ti turay ti gobierno".

Ti nailian a gobierno ket masansan a mabirukan iti kapitolio. Kaaduan kadagiti pagilian, ti kapitolio ken tugaw ti gobierno ket agpadpadada nga isu met laeng a siudad; kas pagarigan, ti Ankara ket ti kapitolio ken tugaw ti gobierno ti Turkia. Ti Londres ket maipatinayon a ti kapitolio a siudad iti isuda a dua ti Inglatera ken ti Nagkaykaysa a Pagarian, ken pangitugawan ti gobierno ti Nagkaykaysa a Pagarian.

Dagiti termino ket saanda a kompleto nga agpapada, gapu ta adda met sangkabassit a pagpagilian a ti tugaw ti gobierno ket maigiddiat manipud iti kapitolio. Kas pagarigan ti Olanda, ti kapitoliona ket ti Amsterdam ngem  Ti Haia iti tugaw ti gobierno.

Dagiti lokal ken rehional a turay ket kadawyanda pay nga addaan iti tugaw (sentro ti administrasion).

## Dagiti nagibasaran
Aldaw ti Wayawaya (Estados Unidos)

Ti **Aldaw ti Wayawaya** () ti Estados Unidos, makunkuna pay a kas ti **Fourth of July** wenno **July Fourth** idiay Estados Unidos, ket ti pederal a piesta a pammalagip ti pannakaampon ti Deklarasion ti Wayawaya idi 1776 iti Hulio 4 babaen ti Kontinental a Kongresos.  Inrangarangna a dagiti sangapulo ket tallo a kolonia ti Amerika ket mangikeddengda a kas maysa a baro a pagilian, ti Estados Unidos iti Amerika, ken isuda ket saanen a paset ti  Imperio a Britaniko.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* 
* Criblez, Adam (2013). *Parading Patriotism: Independence Day Celebrations in the Urban Midwest, 1826–1876.* DeKalb, IL: Northern Illinois University Press.
* 

## Dagiti akinruar a silpo

* Ti Maikapat ti Hulio ket tiAldaw ti Wayawaya
Aldaw ti Wayawaya (Filipinas)

Ti **Aldaw ti Wayawaya** (Filipino: *Araw ng Kasarinlan*; ammo pay a kas *Araw ng Kalayaan*, ket ti tinawen a nailian a piesta idiay Filipinas a mapaliiw iti Hunio 12, a pammalagip iti Deklarasion ti Wayawaya ti Filipinas manipud iti Espania idi Hunio 12, 1898.  Manipud idi 1962, daytoyen ti Nailian nga Aldaw ti pagilian.

## Dagiti nagibasaran
Antonio Luna

Ni **Antonio Novicio Luna** (Oktubre 29, 1866&nbsp;– Hunio 5, 1899), ket Ilokano a naiyanak idiay  Manila, maysa idi a Filipino a heneral a nakilaban iti Gubat ti Filipino–Amerikano.

Naikeddeng a maysa kadagiti karungsotan a heneral iti panawenna, sinarunona ni Artemio Ricarte a kas Pangulo ti Staff ti Siiigam a Buyot ti Filipinas. Isu ket nangigandat a mangipakat iti pakaammona iti siensia militar iti karugrugi a buyot . Maysa a tirador, isu ket nangurnos kadagiti propesional a soldado ti gerilia a naitungpal nga ammo a kas ti "Dagiti tirador ni Luna" ken ti "Guardia Negra". Ti tallo ng aagpang a depensana, nga ammo itan kas ti Linia ti Depensa ni Luna, ket nagited kadagiti tropa ti Amerikano ti narigat a kampania kadagiti probinsia iti amianan ti Manila. Daytouy a linia ti depensa ket nakaiturongan a nakapartuatan ti kuartel ti militar idiay Kordiliera.

## Dagiti nagibasaran

### Adu pay a mabasbasa
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
*Ambeth Ocampo, The way Antonio Luna died, 11 September 2015, *Philippine Daily Inquirer*.
*
Felipe G. Calderón

Ni **Felipe Gonzáles Calderón y Roca**, ammo pay a kas ni **Felipe G. Calderon** (Abril 4, 1868 – Hulio 6, 1908) ket maysa idi a Filipino nga abogado, politiko, ken intelektual, ammo a kas ti "Ama ti Batay-linteg ti Malolos".

## Nasapa a biag
Naiyanak ni Calderón idiay Santa Cruz de Malabon (itan ket ti Tanza), Cavite, kada José Gonzáles Calderón ken Manuela Roca. Isu ket nagadal idiay Ateneo Municipal de Manila para kadagiti kursona iti primario ken sekondario ken naidatunan idi iti libre a matrikula. Isu ket nakaawat kadagiti nangato a pammadayaw iti grado ti Bachelor of Arts, ken kalapsanna nagtrabtrabaho iti industri ti diario ken nagsurusrat para kadagti nadumaduma a diario. Nakaitungpalan isuna a simrek idiay Unibersidad ti Santo Tomas ken nakompletona dagiti panagadalna idi 1893. Kalpasan idi nagturpos, isu ket nakipartisapado iti opisina ti linteg ni Cayetano Arellano.

## Pannakairaman kadagiti Gubat ti Wayawaya ti Filipinas
Idi las-ud ti Yaalsa ti Filipino, naregget a nangsuporta ni ti titgnay ti rebolusion, ati maysa a gunglo a mangigandat ti pannakagun-od ti wayawaya manipud iti Espania. Para kadagiti aktibidadna isu ket inbalud babaen dagiti kolonial a turay ti Espaniol. Ti maysa nga eskuela idiay Tondo, Manila ket nanaganan kaniana.

Idi Septiembre 1898, kalpasan ti panagsubli ni Emilio Aguinaldo idiay Cavite manipud idiay Hong Kong, inawatna ti panangidutok kaniana ni Aguinaldo a kas representatibo ti umuna a distrito ti Paragua iti Rebulosionario a Kongreso idiay Malolos, Bulacan. Kalpasan ti Gubat ti Espaniol–Amerikano, naporma ti República Filipina (Republika ti Filipinas) idi las-ud ti Batay-linteg ti Malolos idi Enero 25, 1899.

Bayat idi nangrugrugi ti Gubat ti Filipino–Amerikano, nagbiahe isuna idiay Manila nga idiay ket nagaparang iti sakbay ti Komision Schurman idi Abril 27, ken nagit-ited kadagiti singasing para iti restorasion ti kappia. Nakiddaw kaniana a mangiburador kadagiti alagaden para iti gobierno ti Filipinas kadagiti umuna nga ili iti las-ud ti gubat iti Estados Unidos.

Idi 1899, nagpundar ni Calderon kadagiti dua nga unibersidad ti linteg. Dagitoy ket ti *Colegio de Abogados de Manila* (Eskuela dagiti Abagado ti Manila) ken ti *Escuela de Derecho* (Eskuela dagiti Rebbeng). Nagisursuro isuna kadagitoy dua nga institusion. Idi 1904, naidutok isuna a kameng ti komision a mangiburador ti naisingasing a Kodigo ti Krimen. Nagurnos pay isuna ti*La Protección de la Infancia*, (Ti Salaknib dagiti Maladaga), ti maysa nga institusion a nangipundar ti instituto ti humanitario tapno mangsalaknib ken mangaywan para kadagiti awan gundawayna a tattao.

## Ipupusay
Pimmusay ni Calderon idi Hulio 6, 1908.

## Iti popular a kultura
* Inladawan babaen ni Johnny Barnes iti pelikula idi 2012, *[[El Presidente (fpelikula)|El Presidente]]*.

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao a Pannei

Ti **pagsasao a Pannei** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket gamgani a maawatan iti sabali a sasao a Pitu Ulunna Salu.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Selayar

Ti **pagsasao a Selayar** wenno **Selayares** ket ti pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti agarup a 100,000 a tattao iti  Isla ti Selayar idiay probinsia ti Abagatan a Sulawesi, Indonesia.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*
Sasao a Sumba–Flores

Ti **sasao a Sumba–Flores**, agarup a sinonimo iti **Bima–Sumba**, ket dagiti naisingasing a sasao nga Austronesio (heograpiko a sasao a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio) a naisasao iti ken iti likmut ti is-isla ti Sumbawa (akindaya), Sumba, ken akinlaud–tengnga a Flores idiay Basbassit a Sunda . Dagiti kangrunaan a pagsasao ket ti Bima ken Manggarai, nga addaan kadagiti kagudua a riwriw nga agsasao iti tunggal maysa kaniada idiay akindaya a kagudua ti Isla Sumbawa ken ti akinlaud a pagkatlo ti Flores, ken ti Kambera, nga addaan iti pagkapat a riwriw nga agsasao idiay akindaya a kagudua ti Isla Sumba.

Ti pagsasao a Hawu ti Isla Savu ket maipagpagarup nga addaan iti saan nga Austronesio a subestratum, ngem mabalin a saan a nakarkaro ngem dagiti pagsasao ti tengnga ken akindaya a Flores, a kas ti Sika, wenno iti sapasap ti sasao a Tengnga a Malayo-Polinesio.

## Pannakaidasig
Nakabiruk ni Blust (2009) ti moderado a suporta para iti panangisilpo ti Bimanes iti Sumba–Manggarai.

****[[Pagsasao a Bima|Bima]]*** (Bimanes)
***Sumba–Manggarai**
****[[Sasao a Sumba]]** 
****Ende–Manggarai** (akinlaud–tengnga Flores)
***Manggarai–Rembong: Komodo, Manggarai, Riung, Rembong, Rajong, Kepo', Wae Rana
***Tengnga a Flores
****Palu'e
****Ngada–Lio
*****Ende–Lio: ti rimpuok ti dialekto ti Ende, Li'o, Nage, Ke'o
*****Ngada: Ngad'a, Rongga, So'a (rimpuok ti dialekto)

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Sumba–Hawu

Ti **sasao a Sumba–Hawu** ket ti grupo dagiti asideg nga agkakabagian a sasao nga Austronesio, a naisasao iti Daya a Nusa Tenggara, Indonesia.

Ti kaaduan a naisasao a pagsasao a Sumba–Hawu ket ti Kambera, nga addaa iti maysa a pagkapat a riwriw nga agsasao  iti akindaya a kagudua ti Isla Sumba.

Ti Pagsasao a Hawu ti Isla Savu ket nasuspeto nga addaan iti saan nga Austronesio a subestratum, ngem mabalin a saan nga ad-adu ngem ti sabali a sasao ti tengnga ken akindaya a Flores, a kas ti Sika, wenno iti sapasap a Tengnga a Malayo-Polinesio.

## Pannakaidasig
Asideg amin nga agkakabagian ti sasao Sumba–Hawu. Nakabiruk ni Blust (2008) ti napno a suporta para iti pannagisilpo ti Kambera (a mangipresenta ti sasao a Sumba) iti Hawu.

*Hawu–Dhao
**Hawu
**Dhao
*Sasao a Sumba
**Tengnga–Daya a Sumbanes
***Daya a Sumbanee: Kambera (rimpuok ti dialekto)
***Mamboru
***Tengnga a Sumbanes: Anakalangu, Wanukaka, Ponduk, Baliledu
**Wejewa–Lamboya
**Kodi–Gaura

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Sumba–Hawu iti *[[Ethnologue]]* (Maika-22 nga ed., 2019).
Sasao a Seko

Ti **sasao a Seko** ket ti grupo dagiti uppat nga asideg nga agkakabagian a sasao nga Austronesio a naisasao kadagiti probinsia ti Laud a Sulawesi ken Abagatan a Sulawesi, Indonesia. Buklen dagitoy ti maysa a nangrun aa sanga ti subgrupo ti Abagatan a Sulawesi. Dagiti pagsasao ti sanga a Seko ket: ti Seko Padang, Seko Tengah, Panasuan ken Budong-Budong.

Ti sasao a Badaiko (ti Bada, Besoa, ken Napu) ket idasig babaen ni Zobel (2020) iti sasao a Seko a kas parte ti grupo ti *Seko–Badaiko* iti kaunegan ti sanga ti Abagatan a Sulawesi.

## Dagiti nagibasaran
Listaan dagiti baranggay idiay Ilocos Sur

Ti probinsia ti Ilocos Sur ket addaan kadagiti 768 a baranggay a mangbukel kadagiti 32 nga ilina ken dagiti 2 a siudadna.

## Dagiti baranggay

 Kaaduan ti populasion iti bukodna a siudad/ili (manipud idi **2010**)

## Dagiti nagibasaran
Arsenio Cruz-Herrera

Ni **Arsenio Cruz-Herrera** (Disiembre 14, 1863 – Abril 8, 1917) ket naikeddeng nga isu ti immuna a Filipino a mayor ti Manila. Isu pay idi ti daulo ti Partido Progresista manipud idi 1907 aginggana idi 1914.

## Nasapa a biag
Naiyanak ni Arsenio idi Disiembre 14, 1863 idiay Tondo, Manila. Dagiti nagannak kaniana ket da Tomas Cruz ken Ambrosia Herrera. Nagadal isuna iti eskuela a babaen ni Fortunato Jacinto, ken kalpasanna idiay Colegio de San Juan de Letran nga idiay ket nakagun-od iti grado ti *bachiller en artes* (Bachelor of Arts) idi 1880. Kalpasanna, simrek isuna idiay Unibersidad ti Santo Tomas tapno makagun-od iti lisensia iti linteg ti kanon (1889) ken hurisprudensia (1892). Idiay Unibersidad ti Santo Tomas, isu ket nagad-adal bayat a nagtrabtrabaho idiay biblioteka ti unibersidad. Isu ket nakabael a nangirugi iti bukodna nga opisina ti linteg kalpasan idi nagturpos, ti opsina a nagtrabahuan da Juan Sumulong ken Rafael Palma idi ubbingda nga abogado.

## Dagiti nagibasaran
* 
*
Pagsasao a Tae’

Ti **pagsasao a Tae’** ket ti pagsasao a naisasao idiay Tana Luwu (Daga ti Luwu). Daytoy ket maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sulawesi, Indonesia, ken maysa kadagiti pagsasao dagiti sangapulo a tribu a mangtagtagitao iti Tana Luwu, Abagatan a Sulawesi. Ti pagsasao a Tae' ket inus-usar babaen dagiti kaaduan nga agtataeng kadagiti uppat a distrito ti Tana Luwu: Luwu, Amianan a Luwu, Luwu Timur, ken ili ti Palopo. Ti Tae' ket paset ti grupo dagiti pagsasao ti Abagatan a Sulawesi, a kabagian ti Toraja, Mandar, Massenrengpulu, ken Mamuju. Ti Tae' iket naus-usar a kas lingua franca manipud iti abagatan a pagbeddengan iti  Buriko Kabupatan Wajo aginggana iti rehensia ti Malili Daya Luwu, ken idiay pay Tana Toraja ken Massenrempulu.

Ti Tae' ket maysa a rimpuok ti dialekto a mangbukel kadagiti 12 a dialekto ti etniko nga inus-usar babaen ti tattao nga addaan iti lugar ti Tana Toraja. Ti Tana Toraja ket ti maysa a lugar a dati idi a teritorio ti Kedatuan (Gobierno) Daan a Luwu. Ti taga-ugma a distrito ti Kedatuan Luwu ket gumay-at manipud iti adminitrasion a lugar ti rehensia ti Luwu, Daya a Luwu, Amianan a Luwu ken Palopo, Shiva (Wajo), Kolaka, Lasusua (itan ket ti Sultra). Ngem itan, ti Tana Luwu ket buklen laengen ti Luwu, Amianan a Luwu ken Daya a Luwu ti Siudad ti Palopo.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Talondo’

Ti **pagsasao a Talondo’** ket ti bassit a pagsasao nga Austronesio ti Sulawesi, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Toraja-Sa’dan

Ti **pagsasao a Toraja-Sa’dan** (Sa’dan, Abagatan Toraja) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Laud a Sulawesi, Indonesia. Daytoy  ket makibinningay ti nagan a *Tae’* iti Daya a Toraja.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bima

Ti **pagsasao a Bima**, wenno **Bimanes** (Bima: *Nggahi Mbojo*, Malayo: *Bahasa Bima*) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao iti akindaya a kagudua ti Isla Sumbawa, Indonesia, a makibinningay kadagiti agsasao iti pagsasao a Sumbawa. Ti teritorio ti Bima ket mairaman ti Peninsula Sanggar, nga ayan idi a naisasao ti awanen a Papuano a pagsasao ti Tambora. 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Addaan ti Paradisec ti urnong iti nawaya a  panagserrek kadagiti rekording ti Bima manipud iti klase ti dokumentasion idi 2005, ken dagiti pay sangkabassit a rekording manipud kenni Robert Blust.
* Addaan pay ti Kaipuleohone ti maysa a nawaya a panagserrek iti urnong ti material ni Robert Blust amairaman ti .
Sasao a Selaru

Ti **sasao a Selaru** ket dagiti paris ti sasao nga Austronesio (heograpiko a sasao a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio) a naisasao idiay Is-isla Tanimbar ti Indonesia. Dagitoy ket saanda nga asideg nga agkabagian, agpadada laeng iti leksiko iti 56% (*Ethnologue*).

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Selaru

Ti **pagsasao a Selaru**ket ti maysa a pagsasao nga  Austronesio ti Selaru ken Yamdena, idiay Is-isla Maluku ti Indonesia. Iti lingguistika daytoy ket saan nga asideg iti Seluwasan, ti kaasitgan a kabagianna

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Seluwasan

Ti **pagsasao a Seluwasan** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Yamdena, idiay Is-isla Maluku ti Indonesia. Daytoy ket saan nga asideg a kabagian ti Selaru. Naisangayan ti dialekto a Makatian.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Ulumanda’

Ti **pagsasao nga Ulumanda’** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Laud a Sulawesi, Indonesia. Daytoy ket gangani a maawatan iti sabali a sasao a Pitu Ulunna Salu.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Kei–Tanimbar

Ti **sasao a Kei–Tanimbar** ket dagiti bassit a grupo ti sasao nga Austronesio (heograpiko a sasao a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio) nga insasao babaen ti agarup a sangagasut a ribu a tattao idiay Kei ken Is-isla Tanimbar iti akin-abagatan a Maluku, ken idiay amianan a bangir ti Peninsula Bomberaia. 

Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:
*Kei–Fordata
**Kei
**Fordata
*Yamdena–Onin
**Yamdena
**Onin
***Onin
***Sekar
***Uruangnirin

## Dagiti nagibasaran
Sasao nga Aru

Ti **sasao nga Aru** ket dagiti grupo ti sangadosena a sasao nga Austronesio a naisasao idiay Is-isla Aru iti Indonesia. Awan dagiti naisasao babaen ti ad-adu ngem sangapulo a ribu a tattao. Urayno heograpiko nga asideg iti sasao a Tengnga a Maluku, saanda a lingguistiko a parte iti dayta a grupo (Ross 1995).

Dagiti pagsasao ket mairaman ti Barakai, Batuley, Dobel, Karey, Koba, Kola, Kompane, Lola, Lorang, Manombai, Mariri, Daya a Tarangan, Laud a Tarangan, Ujir

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Tengnga a Maluku

Ti **sasao a Tengnga a Maluku** ket dagiti sapasap a naikedkeddeng a limapulo a sasao nga Austronesio (heograpiko a sasao a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio) a kangrunaan a naisasao idiay Seram, Buru, Ambon, Kei, ken ti Is-isla Sula. Awan kadagitoy a pagsasao ket addaan iti ad-adu ngem limapulo a ribo nga agsasao, ken adu kadagitoy ket awanen.

## Pannakaidasig
Dagiti tradisional a komponente ti Tengnga a Maluku ket ti Sula, Buru, ken sasao a Daya a Tengnga a Maluku, ken mainayon ti naisina nga Ambelau.

### Collins (1983)
Ti sumaganad a pannakaidasig ti sasao a Tengnga a Maluku dita babaket manipud iti Collins (1983:20, 22) ken (1986).

*Teor-Kur
*Laud a Tengnga a Maluku
**Ambelau
**Buru–Sula–Taliabo 
*Daya a Tengnga a Maluku (iti likmut ti Seram ken Aru)
**Banda–Geser
***Banda
***Geser: Bati, Geser, Watubela
**Daya a Seram
***Bobot–Masiwang
***Setiko: Hoti, Benggoi, Salas, Liana-Seti
**Nunusaku 

## Dagiti nagibasaran

*Collins, James T. 1983. The historical relationships of the languages of Central Maluku, Indonesia. Canberra: Pacific Linguistics.
Sasao a Cenderawasih

Ti **sasao a Cenderawasih**, aproksimado a kapada ti **sasao a Laud a Baro a Guinea**, ket dagiti sanga ti sasao nga Austronesio ti Indonesia, a mabirukan kadagiti isla ken aplaya ti Luek Cenderawasih kadagiti probinsia ti Laud a Papua ken Papua.

Kaaduan kadagiti pagsasao ket ammo laeng manipud kadagiti ababa a listaan ti balikas, ngem a naibagbaga ti Biak.

## Dagiti pagsasao

***Biakiko**: Biak (Numfor), Dusner, Meoswar
***[[Sasao a Yapen|Yapen]]**
*Abagatan a laud: Yaur–Iresim, Yeretuar

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Baybay Halmahera

Ti **sasao a Baybay Halmahera**, ammo pay a kas ti **sasao a Raja Ampat-Abagatan a Halmaheras**, ket dagiti sanga ti sasao a Malayo-Polinesio anaisasao kadagiti isla ti Baybay Halmahera, ken dagiti pingirna manipud iti abagatan-akindaya nga aplaya ti Halmahera aginggana iti Is-isla Raja Ampat iti akinlaud nga ungto ti Baro a Guinea.

Dagiti pagsasao ti Isla Raja Ampat ket mangipakita ti apigsa nga impluensia ti Papuano a subestratum; daytoy ket saan a nalawag no pudnoda nga Austronesio imbes a ti naleksikuan manen a sasao a Papuano.

Insilpo da Remijsen (2001) ken Blust (1978) dagiti pagsasao ti Raja Ampat iti sasao nga Abagatan a Halmahera.  Biningbingay ni David Kamholz (2014) ti Raja Ampat, tapno ti estruktura ti sasao a Baybay Halmahera ket kas dagiti sumaganad:

*Abagatan a Halmahera
*Ambel–Biga: Waigeo (Ambel), Biga
*As
*Maden
*Maya–Matbat: Matbat, Ma'ya (Salawati, Laganyan (Legenyem), Wauyai, Kawe, Batanta; mabalin a dagiti naisangayan a pagsasao)

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Yapen

Ti **sasao a Yapen** ket dagiti sanga ti sasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay Isla Yapen ken dagiti asideg a bassit nga isla ti Luek Cenderawasih, Papua ti Indonesia. Agbibingayda iti Isla Yapen iti Papuano a sasao a Yawa.

Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:
*Daya: Kurudu, Wabo
*Tengnga–Akinlaud: Ambai, Ansus, Busami, Munggui, Marau, Pom, Papuma, Roon, Serui-Laut, Wandamen, Woi

## Dagiti nagibasaran
Sasao nga Abagatan a Halmahera

Ti **sasao nga Abagatan a Halmahera** ket dagiti sanga ti sasao nga Austronesio a mabirukan iti igid ti abagatan a daya nga aplaya ti isla ti Halmahera idiay probinsia ti Indonesia ti Amianan a Maluku. Ti Irarutu ket naisasao idiay daya ti Peninsula Bomberai iti probinsia ti Laud a Papua.
Kaaduan kadagiti pagsasao ket ammo laeng manipud kadagiti ababa a listaan ti balikas, ngem nasayaat a naibagbaga ti Buli.

## Pannakaidasig

*Daya Makian – Gane
**Gane
**Taba (Daya a Makian)
*Sasao a Buli
**Buli
**Maba
**Patani
**Sawai
*Gebe

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Flores–Lembata

Ti **sasao a Flores–Lembata** ket dagiti grupo a kabagian ti sasao nga Austronesio (heograpiko a sasao a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio) a naisasao idiay Basbassit a Sunda, iti akindaya a Flores ken dagiti bassit nga isa iti dagus a daya ti Flores.  Nasussuspeto dagitoy nga addaan iti saan nga Austronesio a subestratum, kas pagarigan iti Sika, ngem saan nga ad-adu a sakup ngem iti sapasap a sasao a Tengnga a Malayo-Polinesio.

## Pannakaidasig

***Flores–Lembata**
**Kedang
**Sika–Lamaholot
***Sika
***Lamaholotiko
****Lamatuka
****Lamaholot
*****Lewo Eleng, Levuka–Abagatan a Lembata
*****Lamaholot, Alores–Lamalera, Lewotobi, Adonara–Ile Ape, Laud a Lembata

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kowiai

Ti **pagsasao a Kowiai** (Kuiwai) ket ti agbalbaliw a paagsasao nga Austronesio iti Peninsula Bomberai iti Baro a Guinea.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Teor-Kur

Ti pagsasao a **Teor** ken **Kur** ket dagiti dua a karuay ti Austronesio (heograpiko a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio) a naisasao idiay asideg ti Isla Kei, Indonesia. Dagitoy ket naireportada nga agsinnaranay a maawatan.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Dobel

Ti **pagsasao a Dobel**, wenno **Kobro’or**, ket maysa kadagiti sasao nga Aru, nga insasao babaen dagiti agtataeng iti Is-isla Aru. Daytoy ket asideg iti Kola.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Karey

Ti **pagsasao a Karey** (Krei) ket maysa kadagiti sasao nga Aru a naisasao idiay Is-isla Aru ti akindaya nga Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Koba

Ti **pagsasao a Koba** ket maysa kadagiti sasao nga Aru a naisasao idiay Is-isla Aru iti akindaya nga Indonesia. Daytoy ket asideg iti Dobel, ngem bassit laeng iti panagsinnaranay a pannakaawat.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kola

Ti **pagsasao a Kola** ket maysa kadagiti sasao nga Aru, nga insasao babaen dagiti agtataeng idiay Is-isla Aru.

Ti pagsasao a Kola ket kaaduan nga inus-usar idiay isla ti Kola, idiay amianan a patingga ti Is-isla Aru, ngem insasao pay babaen dagiti tattao a Kola nga agtataeng idiay Dobo ken dagiti sabali a parte ti Maluku.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Batuley

Ti **pagsasao a Batuley** (Gwataley) et ti pagsasao a naisasao idiay Is-isla Aru ti akindaya nga Indonesia. Daytoy ket asideg iti Mariri.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Tarangan

Ti **Tarangan** ket maysa kadagiti sasao nga Aru, nga insasao dagiti agtataeng idiay Is-isla Aru.Ti Daya ken Laud a Tarangan ket agbalbaliwda, ken mabalin a saan nga as-asideg ngem isuda itip Manombai, a naisasao pay idiay Arus. Ti Laud a Tarangan ket ti pagsasao it ipanagtagilako kadagiti akin-abagatan nga isla.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Fordata

Ti **pagsasao a Fordata** (*Vai Fordata, Vai Tnebar*) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Is-isla Tanimbar ti Maluku.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
www.bahasafordata.net Pagsasao a Fordata 

www.webonary.org/fordata

Fordata Languange Dictionary
Sasao a Tengnga–Akindaya nga Oceaniko

Dagiti sumurok a 200 a **sasao a Tengnga–kindaya nga Oceaniko** ket mangporma ti sanga ti pamilia ti pagsasao ti Oceaniko iti kaunegan ti sasao nga Austronesio.

## Dagiti komponente
Dagiti tradisional a pannakaidasig ket naipagarup a kas pudno ti sanga ti Adayo nga Oceaniko iti kaunegan iti daytoy a pamilia, ngem daytoy ket pinanawan iti Lynch *et al.* (2002), gapu ta  awan ti mabirukan a panangipalawag a langa para iti kasta a grupo dagiti pagsasao.
*Abagatan a daya a Solomoniko
*Pannakaisilpo nga Akin-abagatan nga Oceanikoe (dagiti pagsasao ti Baro a Caledonia ken Vanuatu, a kas ti Paicî)
*Tengnga a Pasipiko (Polinesio ken ti indehenio a sasao nga Austronesio ti Fiji)
*Mikronesio

Inyalis da 2007 Ross ken Næss ti sasao nga Utupua-Vanikoro manipud iti Tengnga-Akindaya iti kabarbaro a napundar a sanga ti Oceaniko ti Temotu.

## Dagiti nagibasaran
*Lynch, John, Malcolm Ross & Terry Crowley. (2002). *The Oceanic languages.* Richmond, Surrey: Curzon Press.
Sasao a Mikronesio

Dagiti duapulo a **sasao a Mikronesio** ket mangporma ti pamilia ti sasao nga Oceaniko. Ti sasao a Mikronesio ket maammuan para iti kaawan dagiti naranas a labial a konsonante; imbes ket nga addaanda kadagiti dua a serye, dagiti labial ti palatalisado ken labio-belarisado.

## Dagiti komponente
Segum kenni Jackson 1983, 1986, dagiti grupo ti pagsasao ket kas dagiti sumaganad:

*Nauruano
*Pamilia ti Nuklear a Mikronesio
**Kosraeano
**Pamilia ti Tengnga a Mikronesio
***Kiribati
***Pamilia ti Akinlaud a Mikronesio
****Marshales
****Pamilia ti Trukiko–Ponapeiko 
*****Trukiko (Chuukiko)
*****Ponapeiko (Pohnpeiko)

Agparang a ti pamilia ket nagtaud iti daya, mabalin nga idiay Kosrae, ken naiwaras a nagpalaud.  Agparang a dagiti Kosrae ket nagtaeng manipud iti abagatan, idiay rehion ti akin-amianan a Vanuatu.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Komparatibo a Diksionario ti Mikronesio
Pederasion

Ti **pederasion** (ammo pay a kas **pederal nga estado**) ket ti politikal nga entidad nga ilasin babaen ti kappon ti sangkapaset dagiti bukod nga agturturay nga estado wenno dagiti rehion a turayan ti sentral a (pederal) gobierno. Iti pederasion, ti kasasaad a bukod nga agturturay dagiti komponente nga estado, ken dagiti pay pannakabingbingay ti bileg a pagbaetanda ken ti sentral a gobierno, ket kadawyanda a a naitrinsera iti batay-linteg ken mabalin a saan a mabaliwan babaen ti unilateral a keddeng iti sinoman a partido, dagiti estado wenno ti pederal a politikal a bagi. Iti alternatibo, ti pederasion ket porma ti gobierno a ti naturay a bileg ket pormal a nabingbingay iti pagbaetan ti sentral a turay ken dagiti bilang dagiti rehion ti konstituente tapno ti tunggal maysa a rehion ket agtalinaay iti sangkabassit a grado iti panagtengngel kadagiti internal a pannakibiangna.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Tengnga a Pasipiko

Ti pamilia ti **sasao a Tengnga a Pasipiko** wenno **Tengnga nga Oceaniko**, ammo pay a kas **Fijiano–Polinesio**, ket dagiti sanga ti sasao nga Oceaniko.

## Pannakaidasig
Idasig ni Ross et al. (2002) dagiti pagsasao a kas pannakaisilpo a kas dagiti sumaganad:

*Akinlaud
**Rotumano
**Pannakaisilpo nga Akinlaud a Fijiano: Namosi-Naitasiri-Serua, Akinlaud a Fijiano (Nadroga, Waya)
*Pannakaisilpo a Daya aTengnga a Pasipiko
**Pannakaisilpo a Akindaya a Fijiano:  Bauan (pagalagadan a Fijiao), Gone Dau, Lauan ken Lomaiviti
**Pamilia ti **[[Sasao a Polinesio|Polinesio]]**

Ti sasao a Laud a Fijiano ket as-asideg a kabagian iti Rotumano, ken ti Daya a Fijiano iti Polinesio, ngem iti tunggal maysa kaniada, ngem ti simmaruno a pannakaiyasideg ket gapuanan ti panagsasabatda. Ti Rotumano ket naimpluensiaanen babaen ti sasao a Polinesio.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Laud a Damar

Ti **pagsasao a Laud a Damar**, wenno *Amianan a Damar*, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Isla Damar, maysa kadagiti Is-isla Maluku ti Indonesia. Daytoy ket nakaro nga agbalbaliw, ken agtaltalinaay kadagiti pannakaiduma a napukawen kadagiti sabali a pagsasao iti akindaya nga Indonesia, ken mabalin a naisina iti kaunegan ti pamilia ti Malayo-Polinesio.

## Kitaen pay
*Pagsasao a Daya a Damar

## Dagiti nagibasaran

*Michael Chlenov & Svetlana Chlenova, 2006. "West Damar language or Damar-Batumerah, an isolate in South-Eastern Indonesia." *Tenth International Conference on Austronesian Linguistics,* 17–20 January 2006, Palawan, Philippines.http://www.sil.org/asia/philippines/ical/papers/chlenov-west_damar.pdf
Pagsasao nga Alune

Ti **pagsasao nga Alune** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio iti laud nga Seram iti purpuro ti Maluku idiay Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Luek Piru

Ti **sasao a Luek Piru** ket dagiti grupo ti duapulo a sasao a Malayo-Polinesio, a naisasao idiay Isla Ambon ken iti likmut ti Luek Piru idiay isla ti Seram. Awan kadagitoy a pagsasao ket addaan iti ad-adu ngem agarup a duapulo a ribo nga agsasao, ken addaan iti sangkabassit kadagitoy ket naisagmak iti pannakaawan.

## Pannakaidasig
Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:

*Laud a Luek Piru (is-isla Seram ken Ambon)
**Asilulu
**Hoamoal: Luhu (Piru), Manipa; Larike-Wakasihu, Boano
*Daya a Luek Piru
**Sepa, Teluti
**Linglingsat Seram
***Paulohi (Solehua) (agbalbaliw)
***Kaibobo
***Daya nga Ambon: Hitu, Tulehu; Laha, Seit-Kaitetu
***Uliase (Is-isla Paabang)
****Kamarian
****Hatuhaha
*****Haruku
*****Saparuano
******Elpaputi: Amahai, Nusa Laut
******Saparua: Saparua, Latu

Adu kadagiti sasao a Luek Piru ket mangporma ti lugar ti dialekto.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Ambelau

Ti **pagsasao nga Ambelau** () ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio; idi 1989, daytoy ket iinsasao babaen dagiti agarup a 5,700 a tattao nga Ambelau, a kadagiotoyo ket ad-adu ngem 5,000 nga agtataeng iday isla ti Ambelau idiay Indonesia () ken kaaduan kadagiti dadduma idiay purok ti Wae Tawa iti asideg nga isla ti Buru ().

Ti pagsasao ket tagikua ti sanga ti Tengnga a Maluku ti sasao a Malayo-Polinesio; awan ti konsenso iti literatura iti pannakaigupit ti naisangayan a sub-sanga, a kas ti sasao a Sula–Buru. Urayno ti isla Ambelau ket 20&nbsp;km iti kaadayo manipud iti dakdakkel nga isla Buru (populasion 135,000), ti pagsasao nga Ambelau ket maigiddiat kadagiti amin a pagsasao ken dialekto ti Buru. Ti preserbasion ti pagsasao ket saan anaapektaran babaen ti kinapudno a ti tattao nga Ambelau ket mangbukel laeng ti kagudua ti populasion ti isla ti Ambelau, ken ti pannakisarita kadagiti tattao a Bugis ken Habanes a mangbukel iti sabali akagudua ti ket mapasamak laeng iti opisial a pagsasao ti pagilian iti Indones. Awan dagiti dialekto ti pagsasao nga Ambelau; isu a ti komunidad ti Ambelau idiay isla ti Buru ket agsaoda iti agpada a pagsasao a naus-usar idiay Ambelau. Awanan iti sistema ti panagsurat ti pagsasao.

Ti kaaduan a naisalaysayan a panagadal ti pagsasao nga Ambelau ket naaramid idi 1980 babaen da Charles E. Grimes ken Barbara Dix Grimes – dagiti Australiano a misionario ken etnograpo ken aktibo a kameng ti SIL International (saanda koma  maiyallilaw kada Joseph E. Grimes ken Barbara F. Grimes, dagiti nagannak kenni Charles, nga ammo ida nga Australiano nga etnograpo).

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Asilulu

Ti **pagsasao nga Asilulu** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Isla Ambon idiay Is-isla ti Muluku, ken adda met dagiti agsasao idiay Seram. Daytoy ket lokal a pagsasao iti panagtagilako.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Banda (Maluku)

Ti **pagsasao a Banda** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti subgrupo ti Tengnga a Maluku. No kakuyogna ti Kei, daytoy ket maysa kadagiti dua a pagsasao ti Is-isla Kei iti probinsia ti Maluku ti Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bati (Indonesia)

Ti **pagsasao a Bati** ket ti maysa a pagsaao nga Austronesio a naisasao idiay akindaya nga Isla Seram, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Benggoi

Ti **pagsasao a Benggoi** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio—wenno mabalin a tallo a pagsasao ti  Seram, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Nunusaku

Ti **sasao a Nunusaku** ket dagiti grupo ti sasao a Malayo-Polinesio, a naisasao idiay ken iti likmut ti isla ti Seram. Awan kadagitoy a pagsasao ket addaan iti ad-adu ngem duapulo a ribo nga agsasao, ken adda dagiti sangkabassit ket naisagmak iti pannakaawan.

## Pannakaidasig
**[[Pagsasao a Kayeli|Kayeli]]*
*Patakai–Manusela
**Nuaulu
**Huaulu, Manusela
*Tallo a Karkarayan
**Wemale
****Amalumute**
***Yalahatan
***Amianan a laud a Seram:  Hulung, Saleman, Loun, Ulat Inai (Alune, Naka'ela), Lisabata-Nuniali
*Sasao a Luek Piru (dagiti 20 a pagsasao)

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Amahai

Ti **pagsasao nga Amahai** ket ti ganganai awanen a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Maluku idiay akindaya nga Indonesia. Mabalin dagitoy a dua a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Boano (Maluku)

Ti **pagsasao a Boano** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay akindaya nga Indonesia. Daytoy ket naisasao idiay isla ti Boano, iti akinlaud a patingga ti Isla Seram.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Buru

Ti **pagsasao a Buru** wenno **Burues** () ket ti sasao a Malayo-Polinesio ti sanga ti [Sasao a Tengnga a Maluku|Tengnga a Maluku]]. Idi 1991 daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 45,000 a tattao a Buru nga agtataeng idiay  isla ti Buru ti Indonesia (). Daytoy ket naipreserba pay kadagit komunidad ti Buru iti Ambon ken dagiti dadduma pay nga Is-isla Maluku, ken iti pay kapitolio ti Indonesia ti Jakarta ken idiay Olanda.

Ti kaaduan a naisalaysayan a panagadal iti pagsasao a Buru ket naaramid kadagiti tawen ti 1980 babaen da Charles E. Grimes ken Barbara Dix Grimes – dagiti Australiano a misionario ken etnograpo, nga aktibo a kameng ti SIL International (saanda koma a maiyallilaw kada Joseph E. Grimes ken Barbara F. Grimes, dagiti nagannak kenni Charles, ammo pay isuda nga Australiano nga etnograpo).

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*
Sasao a Sula–Buru

Ti **sasao a Sula–Buru** ket dagiti grupo ti sasao nga Austronesio (heograpiko a Sasao a Tengnga–Akindaya a Malayo-Polinesio) a naisasao idiay Buru ken Is-isla Sula idiay akindaya a Maluku. Ti Buru ket addaan iti agarup a uppat a pulo a ribo nga agsasao, ken ti Sula ket agarup a duapulo a ribo.

## Pannakaidasig
Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:
***Buru**: Buru, Lisela, Palumata (awanen), Moksela (awanen)
***Sula**: Sula, Mangole
*Taliabo (Kadai, Padang/Samala, Mananga, Mangei/Soboyo)

Ti sabali pay nga awanen a pagsasao a Buru ket mabalin a ti Hukumina, ngem mabalin a daytoy ket saan nga indihenio iti isla.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Geser

Ti **pagsasao a Geser** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay daya a patingnga ti Seram ket ti Is-isla Geser, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Huaulu

Ti **pagsasao a Huaulu** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Seram, Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Hulung

Ti **pagsasao a Hulung** ket ti awanen a pagsasao nga Austronesio ti Seram iti purpuro ti Maluku ti Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kaibobo

Ti **pagsasao a Kaibobo** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Maluku iti akindaya nga Indonesia. Naisangayan dagiti dialek a Kaibobo  ken Hatusua.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kamarian

Ti **pagsasao a Kamarian** ket ti maysa nga awananen a pagsasao nga Austronesio ti Maluku iti akindaya nga Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Laha (Indonesia)

Ti **pagsasao a Laha** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Ambon iti akindaya nga Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Haruku

Ti **pagsasao a Haruku** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao iti Isla Haruku, iti daya bassit ti Isla Ambon iti akindaya nga Indonesia, ken parte ti kawar ti dialekto iti likmut ti Isla Seram.

Dagiti tunggal a maysa a purok ti Hulaliu, Pelauw, Kailolo, ken Rohomoni, ket naibagbaga nga addaanda iti bukod a dialekto.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Wakasihu

Ti **pagsasao a Wakasihu**, wenno **Larike-Wakasihu**, key ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Isla Ambon iti Is-isla Maluku.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Latu

Ti **pagsasao a Latu** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Isla Seram iti Maluku inti akindaya ngaIndonesia. Daytoy  ket lingguistiko nga asideg iti Saparua.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Liana

Ti **pagsasao a Liana**, wenno **Liana-Seti**, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Seram, Indonesia.  Daytoy ket tinawtawagan pay iti *Kobi* ken *Uhei Kachlakan*, dagiti nagan a pagibinningayanna iti kaarrubana a Benggoi.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Lisabata-Nuniali

Ti **pagsasao a Lisabata-Nuniali**, nainaganan kadagiti dua a dialektona, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Seram iti purpuro ti Maluku ti Indonesia.

## Dagiti nagibasaran