Daya a Timor

Ti **Daya a Timor** (wenno **Timor-Leste** Tetum: *Timór Lorosa'e*), opisial a ti **Demokratiko a Republika ti Timor-Leste** (, ), ket ti naturay nga estado iti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia. Buklen daytoy ti akindaya  kagudua ti isla ti Timor, dagiti asideg nga isla ti Atauro ken Jaco, ken Oecusse, ti maysa nga exclave iti akin-amianan a laud a bangir ti isla a pinalikmutan babaen ti Laud a Timor ti Indonesia. Ti kadakkel ti pagilian ket agarup a 15,410&nbsp;km (5,400 sq&nbsp;mi).

Ti Daya a Timor kinolonia idi babaen ti Portugal idi maika-16 a siglo, ken ammo idi a kas ti Portuges a Timor aginggana idi 28 Nobiembre 1975, idi inrangarang ti waywaya ti pagilian babaen ti Rebolusionario a Sanguanan para iti Wayawaya ti Daya a Timor (, naipangyababa a kas **Fretilin**). Kalpasan ti siam nga aldaw, daytoy ket rinaut ken sinakup babaen ti Indonesia ken nairangarang daytoy a kas maika-27 a probinsia iti sumaruno a tawen. Ti panagsakup ti Indonesia iti Daya a Timor ket nailanga idi a kas dagiti nakaro iti ranggas a dekada-napaut a panagsuppiat a nagbaetan dagiti separista a grupo (naipangpangruna ti Fretilin) ken ti militar ti Indonesia.

Idi 1999, kalpasan ti inisponsoran ti NMagkaykaysa a Pagpagilian a tignay ti bukod a panagtalek, inibbatan ti Indonesia ti panagtengngel iti teritorio. Nagbalin ti Daya a Timor a maysa kadagiti immuna a naturay nga estado iti maika-21 a siglo idi 20 Mayo 2002 ken kimmaddua iti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti Komunidad dagiti Pagilian ti Pagsasao a Portuges. Idi 2011, inrangarang ti Daya a Timor iti keddengna a mangala ti kasasaad iti pannakaikameng iti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia (ASEAN) babaen ti panangiyapa nga agbalin nga iti maikasangapulo ket maysa a kamengna. Daytoy ket maysa kadagiti dua laeng a kaaduan a Kristiano a pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia, ti sabali ket ti Filipinas, ken ti pay kaikaisuna a pagilian iti Asia a kompleto a mabirukan iti Akin-abagatan a Hemisperio.

## Etimolohia
Ti "Timor" ket naala manipud iti *timur*, ti balikas para iti "daya" iti Malayo, a nagbalin a nairehistro a kas *Timor* iti Portuges, isu ti nagresultaan a tautoponimo a ti kayatna a sawen ket "Daya Daya": Iti Portuges *Timor-Leste* (ti *Leste* ket ti balikas para iti "daya"); iti Tetum *Timór Lorosa'e* (ti *Lorosa'e* ket isu ti balikas para iti "daya" (literal a "sumingsingising nga init")). Iti Indones, ti nawtawagan ti pagilian iti *Timor Timur*, agus-usar daytoy iti nagan a Portuges para iti isla ken sarunuen babaen ti balikas para iti "daya".

Dagiti opisial a nagan babaen ti Batay-linteg ket ti Democratic Republic of Timor-Leste iti Ingles, República Democrática de Timor-Leste iti Portuges, ken Repúblika Demokrátika Timór-Leste iti Tetum.

Ti International Organization for Standardization (ISO) opisial nga ababa a porma iti Ingles ken kadagiti amin a pagsasao ket *Timor-Leste* (kodkodigo: TLS & TL), nga inamponen babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Kappon ti Europa,ken dagiti gunglo ti nailian a pagalagadan ti Pransia (AFNOR), ti Estados Unidos (ANSI), ti Reino Unido (BSI), Alemania (DIN), ken Suesia (SIS), amin a diplomatiko a mision iti pagilian babaen ti protokol ken ti CIA World Factbook.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

* Cashmore, Ellis (1988). *Dictionary of Race and Ethnic Relations*. New York: Routledge. 
* Charny, Israel W. *Encyclopedia of Genocide Volume I*. Denver: Abc Clio.
* 
* Hägerdal, Hans (2012), *Lords of the Land, Lords of the Sea; Conflict and Adaptation in Early Colonial Timor, 1600–1800.* Oapen.org
* Leach, Michael, and Damien Kingsbury, eds. *The Politics of Timor-Leste: Democratic Consolidation After Intervention* (Cornell Southeast Asia Program, distributed by Cornell University Press; 2013) 292 pages;
* Levinson, David. *Ethnic Relations*. Denver: Abc Clio.
* Rudolph, Joseph R. *Encyclopedia of Modern Ethnic Conflicts*. Westport: Greenwood P, 2003. 101–106.
* Shelton, Dinah. *Encyclopedia of Genocide and Crimes Against Humanity*. Thompson Gale.
* Taylor, John G. (1999). *East Timor: The Price of Freedom*. Australia: Pluto Press. .
* ''East Timor: a bibliography'' , a bibliographic reference, Jean A. Berlie, launched by PM Xanana Gusmão, Indes Savantes editor, Paris, France, published in 2001. , .
* ''East Timor, politics and elections'' (iti Insik)/ 东帝汶政治与选举 (2001–2006): 国家建设及前景展望, Jean A. Berlie, Institute of Southeast Asian Studies of Jinan University editor, Jinan, China, published in 2007.

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website ti gobierno ti Timor-Leste 
* 
* Daya a Timor manipud iti*UCB Libraries GovPubs*
* 
* Daya a Timor iti *[[Encyclopædia Britannica]]*
* Bariweswes ti Daya a Timor BBC News
*