open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Torrijos

Ti **Torrijos** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

## Luglugar
*Torrijos, Espanio, maysa nga ili iti comarca ti Torrijos
*Torrijos, Marinduque, maysa nga ili iti Filipinas iti probinsia ti Marinduque
Toboso

Ti **Toboso** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

*Tattao a Toboso, maysa nga indihenio a grupo iti Chihuahua
*Toboso, Negros Occidental, maysa nga ili Filipinas
*El Toboso, maysa nga ili iti Castile-La Mancha, Espania
Bago

Ti **Bago** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

## Luglugar
### Myanmar
* Bago, Myanmar, maysa a siudad ken kapitolio ti Rehion ti Bago
* Bago District, maysa a distrito iti Rehion ti Bago
* Rehion ti Bago maysa nga administratibo a rehion
* Karayan Bago, maysa a karayan

### Filipinas
* Bago, Negros Occidental, maysa a siudad
Basay

Ti **Basay** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

* Basay, Negros Oriental, maysa nga ili iti Filipinas
* Pagsasao a Basay, ti maysa naungaw a pagsasao a Daya a Formosano
* Tattao a Basay, maysa a grupo ti etniko itiTaiwan
Aliaga

TI **Aliaga** wenno **Aliağa** wenno **Aliagha** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

## Luglugar
* Aliağa, maysa nga ili ken distrito iti Probinsia ti İzmir, Turkia
* Aliağa, Tarsus, maysa a purok itidistrito ti  arsus ti Probinsia ti Mersin, Turkia
* Aliaga, Aragon, maysa nga ili iti Espania
* Aliaga, Nueva Ecija, maysa nga ili iti Luzon, Filipinas
Villaverde

Ti **Villaverde** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

## Luglugar
### Italia
*Villa Verde, Sardinia

### Filipinas
*Villaverde, Nueva Vizcaya

### Espania
;Andalusia
*Villaverde del Río

;Asturias
*Villaverde (Allande)

;Pagilian ti Basko
*Villaverde, Álava

;Cantabria
*Valle de Villaverde, sigud a Villaverde de Trucíos

;Castile and León
*Villaverde de Guareña
*Villaverde de Íscar
*Villaverde de Medina
*Villaverde de Montejo
*Villaverde del Monte
*Villaverde-Mogina

;Castilla-La Mancha
*Villaverde de Guadalimar
*Villaverde y Pasaconsol

;La Rioja
*Villaverde de Rioja

;Komunidad ti Madrid
*Villaverde, Madrid

### Estados Unidos
*Villa Verde (Pasadena, California)
Escalante

Ti **Escalante** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

*Escalante, Utah, Estados Unidos
*Escalante, Negros Occidental, Filipinas
*Escalante, Cantabria, Espania
Vallehermoso

Ti **Vallehermoso** ket mabalin a dumakamat kadagiti usmaganad:

*Vallehermoso, Negros Oriental, maysa nga ili iti Filipinas
*Vallehermoso, Santa Cruz de Tenerife, maysa nga ili iti Isla Canaria
*Vallehermoso (Madrid), maysa a ward iti distrito ti Chamberi, Madrid, Espania
Tolosa

Ti **Tolosa** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

## Luglugar
*Tolosa, Buenos Aires, ti maysa a kaarrubaan iti La Plata, probinsia ti Buenos Aires, Arhentina
*Tolosa, Leyte, maysa nga ili iti Filipinas
*Tolosa, Portugal, maysa a parokia ti Nisa, Portugal
*Tolosa, Gipuzkoa, maysa nga ili ken munisipalidad iti pagilian a Basko, Espania
*Tolosa, Texas, Estados Unidos
Solano

TI **Solano** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

## Luglugar
* Kondado ti Solano, California, iti Estados Unidos
* Solano, Caquetá, Colombia
* Solano, New Mexico
* Solano, Nueva Vizcaya, maysa nga ili iti Filipinas

## Tattao
* Solano (apelyido)
Llanera

Ti **Llanera** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

* Llanera, Nueva Ecija, maysa nga ili iti probinsia ti Nueva Ecija, Filipinas
* Llanera, Asturias, maysa nga ili iti autonomo a komunidad ti Asturias, Espania
* Mariano Llanera (1855-1942), Filipino a Heneral
Socorro

Ti **Socorro** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

* Socorro, Surigao del Norte, maysa nga ili iti Filipinas
* Socorro, Oriental Mindoro, maysa nga ili iti Filipinas
Coron

Ti **Coron** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

* Coron, Palawan, maysa nga ili ti Filipinas
** Isla Coron, babaen ti turay iti ili, Filipinas
Sison

Ti **Sison** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

* Sison, Pangasinan, Filipinas
* Sison, Surigao del Norte, Filipinas
* Jose Maria Sison, nagpundar iti Partido Kumunista iti Filipinas
Alabat

Ti **Alabat** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumagand:

* Isla Alabat, isla iti probinsia ti Quezon iti Filipinas
* Alabat, Quezon, maysa nga ili iti isla
* Pagsasao nga Inagta Alabat, ti ganggan a naungawen a pagsasao iti isla
Candelaria

Ti **Candelaria** wenno **Candelária** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

## Luglugar
### Colombia
* Candelaria, Atlántico

### Filipinas
* Candelaria, Quezon
* Candelaria, Zambales
Cuyo

Ti **Cuyo** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

* Cuyo (Arhentina)
* Probinsia ti Cuyo, Argentina
* Cuyo, Palawan, Filipinas
* Purpuro ti Cuyo, Filipinas
Pagsasao a Bembi

Ti **Bembi** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad: 
*Pagsasao a Belait
*Pagsasao a Pagi
*Pagsasao a Fas
Sasao a Malakula

Ti **sasao a Malakula** ket dagiti grupo ti sasao a Tengnga a Vanuatu a naisasao iti Isla ti Malakula iti tengnga ti Vanuatu. Saan a kas dagiti immun-una a pannakaidasig, inkeddeng ni Lynch (2016) a mangbukel ti sasao a Malakula iti maysa nga agtunos a grupo.

## Pannakaidasig
Biningbingay ni Lynch (2016) ti sasao a Malakula kadagiti tallo a nangruna a subgrupo, managanan dagitoy ti *Akin-amianan*, *Akindaya*, ken  *Akinlaud*, amin dagitoy a tallo ket dagiti pannakaisilpo. Bigbigen ni Lynch (2016) dagiti 32 a pagsasao.

***Akin-amianan**
**Luek Malua
**Amianan nga Aplaya
***Nese
***Botovro
***Vovo, Vao
***Akindaya**
**Uripiv
**Unua
**Aulua
**Luek Banam
**Abagatan akindaya
***Bwenelang
***Nasvang, Nisvai
***Puerto Sandwich, Avok, Axamb
***Maskelynes
***Akinlaud**
**Tengnga Akinlaud
***Neve'ei
***Larëvat
***Naman
**Arrubayan nga Akinlaud
***Ninde
***Nāti
***Amianna Akinlaud
****V'ënen Taut
****Tape
****Tirax
***Abagatan akinlaud
****Lendamboi
****Aveteian
****Navwien
****Avava
****Nasarian
****Naha'ai, Nahavaq

Ti pannakaisilpo ti Tengnga-Akinlaud ket nakapsot laeng a naipalawag, bayat a ti Ninde ken Nāti ket addaan dagiti panagpapada iti isuda a dua dagiti pannakaisilpo ti Amianan akinaud ken Abagatan akinlaud.

Dagiti naipalawag dagiti puesto ti pagsasao a Sörsörian, Rerep, Vivti, ken Nitita.

## Dagiti pagsasao
Ilista ni François (2015:18-21) dagiti sumaganad a 42 a sasao a Malakula.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Listaan ken mapa ti sasao a Malekula (Australian National University-A.N.U., 1995)
* Mapa dagiti pagsasao ti Vanuatu a mairaman ti Malekula
* Updated map of Malekula languages  (MPI-SHH – Jena, 2018) – kitaen ti presentasion .
Sasao nga Espiritu Santo

Ti **sasao nga Espiritu Santo** (alternatibo a **sasao a Santo**) ket dagiti grupo ti sasao nga Amianan a Vanuatu a naisasao iti Isla ti Espiritu Santo iti akin-amianan a Vanuatu. Ikeddeng ni Tryon (2010) a ti sasao nga Espiritu Santo a maysa a maitunos a grupo.

## Dagiti pagsasao
Maipakita dita baba dagiti dua a listaan ti sasao nga Espiritu Santo manipud iti Tryon (2010) ken François (2015).

### Tryon (2010)
Bigbigen ni Tryon (2010) dagiti 33 a sibibiag a pagsasao ken dagiti 2 a naungaw a pagsasao. Dagitoy ket dagiti sumaganad:

### François (2015)
Ti sumaganad a listaan dagiti 38 a sasao nga Espiritu Santo ke manipud iti François (2015:18-21).

## Dagiti nagibasaran

* .
Sasao a Torres–Banks

Ti **sasao a Torres–Banks** ket mangbukel iti maysa a pannkaisilpo ti sasao nga Akin-abagatan nga Oceaniko a naisasao giti Is-isla Torres ken Is-isla Banks iti akin-amianan a Vanuatu.

## Dagiti pagsasao
Bigbigen ni François (2011) dagiti 17 a pagsasao nga insasao babaen dagiti 9,400 a tattao kadagiti 50 a purok, a mairaman dagiti 16 nga agbibiag (3 ket matmatayen) ken maysa a naungaw a pagsasao.

Dagiti 17 a pagsasao, a nairanggo manipud iti amianan a laud aginggana iti abagatan a daya, ket:

:

Ilista pay ni Codrington (1885) ti napauten a naungaw a pagsasao nga Alo-Teqel.

## Dagiti komparatibo a panagadal
A. Nangipablaak ni François kadagiti nadumaduma a panagadal a mangiyasping kadagiti nadumaduma a langa ti sasao a Torres–Banks:
* François (2005): Imbentorio dagiti sistema ti paaweng, ken dagiti naipakasaritaan a panagrang-ayda;
* François (2007): Dagiti sistema artikulo a pangsandi, ken dagiti naipakasaritaan a panagrang-ayda;
* François (2009): Kasano a dagiti nadumaduma a pagsasao ket naggramatiko iti maysa nga agsmang iti nalag-ang a personal a pangsandi kadagiti pangmarka para iti aspekto ti “aorist”;
* François (2011): No kasano a mangipakita ti sasao a Torres–Banks ti estruktural nga isomorpismo, ngem dibersidad met iti leksiko;
* François (2013): Etimolohiko a pannakakonstrukto manen kadagiti espiritual a termino iti sasao a Torres–Banks;
* François (2015): Sistema dagiti a turong ti espasio, ken dagiti naipakasaritaan a panagrang-ayda;
* François (2016): Naipakasaritaan a morpolohia dagiti personal a pangsandi.

Ti François (2012) ket maysa a osiolingguistiko a panagadal iti dayta a banag.

## Heneolohiko nga estruktura ti pannakaisilpo ti Torres–Banks
Ti internal nga estruktura ti pannakaisilpo ti Torres–Banks ket napategan a naibatay iti komparatibo a pamay-an, ken naipresenta iti batayan ti historikal a glotometria (François 2014, 2017; Kalyan & François 2018).

Inlasin ni Kalyan & François (2018: 81) dagiti sumaganad a kasayaatan a nasuportaran a subgrupo (iti agpababa nga urnos dagiti heneolohiko a kaasideg):
* Mwotlap – Volow
* Hiw – Lo-Toga
* Vurës – Mwesen
* Lemerig – Vera'a
* Koro – Olrat – Lakon
* Dorig – Koro – Olrat – Lakon
* Olrat – Lakon
* Lehali – Löyöp – Mwotlap – Volow
* agraman dagiti 15 a sasao a Banks (Lehali – Löyöp – Mwotlap – Volow – Lemerig – Vera'a – Vurës – Mwesen – Mota – Nume – Dorig – Koro – Olrat – Lakon – Mwerlap)
* kdpy.

## Dagitinota

## Dagiti nagibasaran
*Codrington, Robert Henry (1885). *The Melanesian Languages*. Oxford: Clarendon Press (napno a teksto manipud iti Internet Archive).
*
*
*
* .
*
*
* 
* 
*
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
* Mapa ken pakaammo kadagiti 17 a pagsasao ti Torres & Banks.
Handle System

Ti **Handle System** ket ti propriedad a rehistro a mangikeddeng kadagiti napinget a panagilasin ti Corporation for National Research Initiatives, wenno dagiti *[[Handle (komputado)|handle]]*, kadagiti rekurso ti pakaammo, ken para iti panagsolbar "para kaagiti a *handle* kadagiti nasken a pakaammo tapno makabiruk, makaserrek, ken intono kuan makausar kadagita a rekurso".

Kas met kadagiti *handle* a maus-usar kadagiti sabali a lugar iti komputado, nalibeg dagiti *handle* ti Handle System, ken saan a mangikodigo iti pakaammo a manipanggep iti maibagbaga a rekurso, maipasidong laeng iti metadata a maipanggep iti rekurso. Iti mapasamak, dagiti *handle* ket saanda a maiparuar nga imbalido babaen kadagiti panagbaliw iti metadata.
Pinadur-as ti sistema babaen ni Bob Kahn iti *Corporation for National Research Initiatives* (CNRI). Pinunduan ti kasisigud nga obra babaen ti Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) idi pagbaetan ti 1992 ken 1996, kas parte ti nalawlawa a batayan para kadagiti naiwarwaras a serbisio ti dihital a banag, ken isu idi nga agiddan nga adda iti nasapa a pannakailuas ti World Wide Web, nga agraman met kadagiti agpada a gandat.

Immuna a naisayangkat ti Handle System idi panagsusuldong ti 1994, ken inadministro ken pinataray idi babaen ti CNRI aginggana idi Disiembre 2015, ken idi naipaammo ti maysa a baro a moda ti panagpataray iti "multi-primary administrator" (MPA). Ti Pundasion ti DONA ket administruenna itan ti sistema ti Global Handle Registry ken gupitanna dagiti MPA, a mairaman ti CNRI ken ti Internasional a Pundasion ti DOI.
Agdama a mangipaay ti sistema ti batayan nga impraestruktura para kadagiti kasta a sistema a naibatay iti *handle* kas dagiti Digital Object Identifier ken DSpace, a nangrunada a maus-usar tapno makaipaay ti panagserrek a maipapan iti eskolar, kadagiti dokumento ti propesional ken gobierno ken dagiti pay sabali a rekurso ti pakaammo.

Ti CNRI ket mangipaay kadagiti espesipikasion ken ti kodigo ti taudan para kadagiti pannagisayangkat ti reperensia para kadagiti *server* ken kadagiti maus-usar a protokol iti sistema babaen ti maysa nga awan bayad a "Lisensia ti Publiko", ken kapada daytoy ti lisensia ti maysa a silulukat a taudan.

Rinibo dagiti agdama nga agtartaray a serbisio ti *handle*. Sumurok kadagitoy a 1000 ket mabirukan kadagiti unibersidad ken dagiti biblioteka, ngem maipatpataray pay dagitoy kadagiti nailian a laboratorio, dagiti grupo ti agsuksukisok, dagiti ahensia ti gobierno, ken dagiti komersial a negosio, nga umaw-awat kadagiti panagkiddaw ti sumurok a 200 a riwriw iti tunggal maysa a bulan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* Proyekto dagiti Persistent identifier iti Paradigm
Listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio iti Aprika

Dytoy ket maysa a **listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio iti Aprika**. Mangiraman daytoy kadagiti napno a mabigbig nga estado, dagiti estado nga addaan iti limitado wenno sero a pannakabigbig, ken dagiti agkamkammatalek a teritorio kadagiti estado ti Aprika ken saan nga Aprika. Mangilista daytoy kadagiti 56 a naturay nga estado (54 kadagitoy ket dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian), dagiti dua a saan a naturay (agkamkammatalek) a teritorio dagiti saan nga estado ti Aprika, ken dagiti siam a sub-nasional a rehion dagiti naturay nga estado ti saan nga Aprika.

Ti Malta ken dagiti parte ti Pransia, Italia, Portugal, ken Espania ket mabirukan iti kontinental a plato ti Aprika, sumagmamano ket as-asideg iti nagruna a daga ti Aprika ngem ti nangruna a daga ti Europa ngem, no maipapan iti politika, isuda ket sapasap a maikeddeng a Europeano babaen ti kombension. Ti Ehipto, uray no sumakop iti Asia babaen ti Peninsula Sinai, ket maikeddeng a kas maysa nga estado ti Aprika.

## Dagiti naturay nga estado
### Dagiti mabigbig nga estado

Dagiti sumaganad a 54 a napno a mabigbig nga estado ket kamengda amin ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti Kappon ti Aprika.

### Dagiti estado nga addaan iti limitado wenno awan iti sangalubongan a pannakabigbig

Dagiti sumaganad a dua nga entidad ket bukodda nga inrangarang a naturayda nga estado ken agtengngelda kadagiti sumagmamano a teritorio ngem addaan iti limitado wenno awan pannakabigbig manipud kadagiti sabali nga estado. Awan kadagitoy nga entidad ket estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ngem ti Arabo a Demokratiko a Republika ti Sahrawi ket maysa a kameng ti Kappon ti Aprika.

## Dagiti konstituente a parte dagiti saan nga Aprikano nga estado

Dagiti 10 a politikal nga entidad iti daytoy a listaan ket dagiti konstituente a parte dagiti saan nga Aprikano nga estado.

## Agkamkammatalek a teritorio ti maysa a naturay nga estado

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
World Flora Online

Ti **World Flora Online** ket ti maysa a naibatay iti kompendium ti internet kadagiti sebbangan ti mula iti lubong.

## Deskripsion
Ti  World Flora Online (WFO) ket maysa a database a nawaya a maserrekan, nairugi daytoy idi Oktubre 2012 kas maysa a naipasaruno a proyekto ti The Plant List, nga addaan iti gandat a mangpablaak iti maysa nga online a flora iti amin nga ammo a mula idi 2020. Daytoy ket maysa a proyekto ti Kombension iti Biolohiko a Dibersidad ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, nga addaan iti gandat iti panagpasardeng ti pannakapukaw dagiti sebbangan ti mula iti sangalubongan babaen idi 2020. Naparang-ay daytoy babaen ti maysa a kolaboratibo a grupo dagiti patakder iti likmut ti lubong iti panagsungbat iti napabaro a Puntaan 1: tapno makapataud iti "maysa nga online a flora iti amin nga ammo a mula" ti Estratehia iti Lubong para iti Konserbasion ti Mula ti 2011–2020 (Global Strategy for Plant Conservation-GSPC).

Naikeddeng idi a ti maysa a maserrekan a flora iti amin nga ammo a sebbangan ti mula ket nangruna a kammasapulan para iti konserbasion ti mula. Mangited daytoy iti pagobatayan para iti panaggun-od ken panagsiim kadagiti sabali a puntaan iti estratehia. Ti dati a puntaan ti GSPC ket nagun-od idi 2010 iti The Plant List. Naramid ti WFO idi 2012 babaen ti maysa a nangiyuna a grupo dagiti uppat a patakder; ti Missouri Botanical Garden, ti New York Botanical Garden, ti Royal Botanic Garden Edinburgh ken ti Royal Botanic Gardens, Kew. Adda dagiti 36 a patakder a nairaman iti produksion.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

* 
* 
* 
* , *kitaen pay ti* The Plant List
Semantic Scholar

Ti **Semantic Scholar** ket maysa nga artipisial nga intelihensia a kaduaen ti makina ti panagbiruk para kadagiti akademiko a pabalaak a pinarang-ay iti Allen Institute for AI aken publiko a naipablaak idi Nobiembre 2015. Daytoy ket agus-usar kadagiti abanse iti masna a panagproseso ti pagsasao tapno makaited kadagiti pakabuklan para kadagiti naeskolar a papel.

## Teknolohia
Mangited ti Semantic Scholar iti maysa a sentensia a pakabuklan ti sientipiko a literaturta. Maysa kadagiti gandatna ket ti mangpasayaat ti parikut ti panagbasa kadagiti nadumaduma a titulo ken dagiti atiddog nga abstrakto kadagiti mobile nga alikamen. Daytoy ket mangigandat pay a mangisigurado a dagiti tallo a riwriw a sientipiko apapel a tinawen a maipablaak ket maabotanna dagiti agbasbasa gapu ta kinarkulona a mabasbasa laeng ti kagudua kadagitoy a literatura.

Inus-usar ti artipisial nga intelihensia tapno maala ti anag ti maysa a papel, ken agpataud iti daytoy iti maysa nga "abstraktibo" a pamay-an. Agus-usar daytoy a proyekto iti maysa a kombinasion ti panagadal iti makina, panagproseso ti masna a pagsasao, ken bision iti makina tapno makanayon iti tuon ti panagusig a semantiko kadagiti tradisional a pamay-an ti panagusig ti dakamat, ken tapno mangiyaon kadagiti maitutop a pigura, dagiti entidad, ken dagiti *venue* manipud kadagiti papel. Iti pannakaiyasping iti Google Scholar ken PubMed, ti Semantic Scholar ket naidesinio a mangipakita kadagiti kangrunaan ken kaimpluensiaan a papel, ken ti mangilasin kadagiti pakkanaikapet a pagbaetanda. Ti tunggal maysa a papel ket ibalayan babaen ti Semantic Scholar ken makeddengan iti maysa a naisangayan a panangilasin a tinawtawagan iti Semantic Scholar Corpus ID (maipangyababa itiS2CID), kas pagarigan

:: 

Manipud idi 2018, fti sumaganad a maysa a proyekto idi 2017 a nangnayon kadagiti biomediko apapel ken dagiti nadumaduma a pakabuklan, manginayon ti Semantic Scholar corpus kadagiti ad-adu ngem 40 a riwriw a papel manipud iti csinsia ti kompiuterken biomedisina. Idi Marso 2018, ni Doug Raymond, nga isu ti nagparang-ay kadagiti inisiatibo ti panagadal iti makita para iti plataporma ti Amazon Alexa, ket naawat a mangidaulo ti proyekto ti Semantic Scholar. Manipud idi Agosto 2019, ti bilang dagiti nairaman a papel ket dimmakelen iti ad-adu ngem 173 a riwriw kalpasan ti pannakainayon dagiti rekord ti Microsoft Academic Graph.

Idi 2020, dagiti agus-usar iti Semantic Scholar ket nakaabot iti pito a riwriw iti maysa a bulan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Pagsasao a Seko Tengah

Ti **pagsasao a Seko Tengah** ket timaysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao iti Rehensia ti Amianan a Luwu ti Abagatan a Sulawesi, Indonesia. Kakuyogna ti Seko Padang, Panasuan ken Budong-Budong, maitagikua daytoy iti sanga ti Seko iti subgrupo ti Abagatan a Sulawesi.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Akin-abagatan a Sorsogon

Ti **pagsasao nga Akin-abagatan a Sorsogon** (ammo pay a kas **Waray Sorsogon**, **Gubat**) ket ti mysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao iti akin-abagatan a parte ti Sorsogon, Filipinas, kadagiti ili ti Gubat, Barcelona, Bulusan, Santa Magdalena, Matnog, Bulan, kenIrosin. Uray no mabirukan iti Rehion ti Bicol, maitagikua ti Akin-abagatan a Sorsogon iti subgrupo a Bisaya, ken asideg a kabagian ken agsinnaranay a mawatan iti Waray-Waray a naisasao iti abagatan ti kaarruba nga isla iti Samar. Dagiti sabali pay a dua a sasao a Bisaya iti Rehion ti Bicol ket ti Masbate Sorsogon ken Masbatenio.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Sorsogon

Mabalin a dumakamat ti *'pagsasao a Sorsogon * iti:

* Pagsasao nga Akin-amianan a Sorsogon, ti maysa a pagsasao nga Austrinesio a naisasao iti Filipinas
* Pagsasao nga Akin-abagatan a Sorsogon, ti maysa a pagsasao nga Austrinesio a naisasao iti Filipinas
Pagsasao nga Akin-amianan a Sorsogon

Ti **pagsasao nga Akin-amianan a Sorsogon** (ammo pay a kas **Masbate Sorsogon**, **Akin-amianan a Sorsoganon**, **Sorsogon Bicolano**) ket timaysa a pagsasao a Bisaya a naisasao iti tengnga a parte ti Sorsogon, Filipinas, iti Siudad ti Sorsogon ken dagiti ili ti Casiguran, ken Juban. Daytoy ket asideg a kabagian iti, ngem naisangayan manipud iti Akin-abagatan a Sorsogon a naisasao iti akin-abagatan a parte ti Sorsogon.

Daytoy ket maysa kadagiti tallo a sasao a Bisaya a naisasao iti rehion ti Bicol, iti asideg ti Akin-abagatan a Sorsogon ken Masbatenio.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Moklen

Ti **pagsasao a Moklen** ket timaysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao iti akinlaud nga aplaya ti akin-abagatan a Tailandia. Daytoy ket kabagian ngem amaigiddiat manipud iti pagsasao a Moken ti Myanmar ken akin-abagatan a Tailandia. Saan akas ti Moken, daytoy ket saan a naisasao iti Myanmar.

## Dagiti dialekto
Ilista ni Larish (2005) dagiti tallo a nagruna a lugar ti Moklen iti Tailandia. Kaaduan a naisasao ti Moklen, ngem san nga eksklusibo, iti Probinsia ti Phang Nga. Naisasao pay daytoy iti Probinsia ti Ranong ken Isla Phuket.
*Lugar ti *Akin-amianan a Moklen* (8 a purok): mabirukan iti agarup a 40&nbsp;km manipud iti kangrunan akonsentrasion dagiti agsasao iti Jadiak Moken iti Probinsia ti Ranonge, Tailandia, sumakop manipud kadagiti purok ti Ko Phra Thɔɔng (เกาะพระทอง; iti Distrito ti Khura Buri) iti amianan aginggana iti Baang Sak iti abagatan. Adda maysa a nagato a grado iti inter-aksion iti Moken iti lugar ti Ko Phra Thɔɔng.
*Lugar ti *Tengnga a Moklen* (9 a purok): manipud iti Paak Wiip (iti Distrito ti Takua Pa) aginggana iti Hin Laat. Ti dialekto a Baan Dɔɔn Can ketti kita a kangrunaan nga inad-adal babaen ni Larish (1999, 2005).
*Lugar ti *Akin-abagatan a Moklen* (3 a purok): akin-amianan nga ungto ti Isla Phuket.

Ipalawag n i Swastham (1982) ti dialekto a Moklen ti Lam Phi (ลำภี), Distrito ti Thai Mueang, Probinsia ti Phang Nga iti akin-abagatan a Tailandia. Dagiti sabali pay a purok ti Moklen iti asideg ti Lam Phi nga inlista babaen ni Swastham (1982) ket dagiti sumaganad, nailista manipud iti amianan aginggana iti abagatan, ti Bang Sak, Khuk Khak, Bang Niang, Thung Maphraw, ken Tha Chat Chai.

Sinukisok ni Bishop & Peterson (1987) dagiti nadumaduma a dialekto ti Moklen.

## Dagiti nagibasaran

*Larish, Michael. 2005. "Moken and Moklen." in Alexander Adelaar and Nikolaus P. Himmelmann (eds.), *The Austronesian languages of Asia and Madagascar*, 513-533. London: Routledge. .
*Naw Say Bay. 1995. "The phonology of the Dung dialect of Moken", in Papers in Southeast Asian Linguistics No. 13, *Studies in Burmese Languages*, ed. D. Bradley, vol. 13, pp.&nbsp;193–205. Pacific Linguistics, the Australian National University.
Sasao a Sumba

Ti **sasao a Sumba** ket ti subgrupo ti pamilia ti pagsasao ti Austronesio, a naisasao iti Sumba, ti maysa nga isla iti akindaya nga Indonesia. Asideg a kabagian dagitoy ti sasao a Hawu–Dhao.

## Pannakaidasig
Ti maysa a peliminario nga internal a panangidasig babaen ni Asplund (2010) ket mangbigbig kadagiti tallo a sanga ti sasao a Sumba:

***Tengnga–Daya a Sumbanes**
**Daya a Sumbanes: Kambera (rimpuok ti dialekto)
**Mamboru
**Tengnga a Sumbanes: Anakalangu, Wanukaka, Ponduk, Baliledu
***Wejewa–Lamboya**
**Wejewa
**Lamboya
***Kodi–Gaura**
**Kodi
**Gaura

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Sumba iti *[[Ethnologue]]* (Maika-22 nga ed., 2019).
Pagsasao nga Ende (Indonesia)

TI **pagsasao nga Ende** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao iti tengnga a parte ti Flores, maysa kadagiti Is-isla Basbassit a Sunda iti akindaya kagudua ti Indonesia. Maitagikua daytoy iti subgrupo ti Tengnga a Flores.

## Ponolohia

Ti panagsurot iti sapasap a kombension ti panangiletra iti Indones, , , ,  are written *j*, *ng*, *gh* and **. Ti prenasalizsado apanagsardeng ket naisurat a kas *mb*, *nd*, *ngg*, dagiti adjektibo a kas *bh* ken *dh*.  ket ipresenta babaen ti *rh*.

## Gramatika

Kas dagiti amin a sasao a Tengnga a Flores, ti Ende ket addaan iti maisolado nga estruktura.

## Kitaen pay
*Pagsasao a Lio

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Sirayaiko

Ti **sasao a Sirayaiko** ket maysa kadagtii subsanga ti sanga a Formosano, babaen ti pamilia a  sasao nga Austronesio. Ikeddeng da Blust (1999) ken ni Li (2010) ti Proto-Siraya a maitagikua iti sasao a Daya a Formosano, a maikuyog kadagiti pagsasao ti Kavalaniko ken Amis.

Ti *pagsasao a Proto-Siraya* ket nakonstrukto manen a tinaudan ti sanga a Siraiyako. Mangiraman ti Proto-Siraya kadagiti saan a basbassit a tallo apagsasao: ti Siraya, Taivoan, ken Makatao. Tinunton ni Li a ti Proto-Siraya ket mabalin a naisina kadagiti sabali a sasao a Daya a Formosano idi garup a 3,500 a tawen iti napalabas, ken nagrugi a dumur-as iti ita nga aldaw a Siraya, Taivoan, ken Makatao kadagiti napalabas a 3,000 a tawen.

## Pannakaidasig

Namatmati ni Raleigh Farrell (1971) adda dagiti saan a basbassit ngem lima nga indihenio a tattao iti abagatan akinlaud a tanap ti Taiwan iti dayta a panawen:

* Siraya

* Tevorang-Taivuan

* Takaraian (naidasig itan a kas Makatao)

* Pangsoia-Dolatok (naidasig itan a kas  Makatao)

* Longkiau (naidasig itan a kas  Makatao)

Iti pannakaibatay iti kaudian a corpora, pinadas ni Li (2010) dagiti dua a kayo a pannakaidasig para iti sasao a Sirayaiko:

1. Ti kayo a naibatay iti bilang dagiti ponolohiko nga inobasion

* **Sirayaiko**
** *[[Pagsasao a Taivoan|Taivoan]]*
** Siraya–Makatao
*** *[[Pagsasao a Siraya|Siraya]]*
*** *[[Dialekto a Makataot|Makatao]]*

2. Ti kayo a naibatay iti relatibo a kronolohia dagiti panagbaliw ti uni

* **Sirayaiko**
** *[[Pagsasao a Siraya|Siraya]]*
** Taivoan–Makatao
*** *[[Pagsasao a Taivoan|Taivoan]]*
*** *[[Dialekto a Makatao|Makatao]]*

## Rekonstruksion
Impablaak ni Adelaar ti rekonstruksionna iti ponolohia ti Proto-Siraya idi 2014:

### Dagiti panagbaliw ti uni
Iti pannakaibatay iti panangiyasping kadagiti magun-od a corpora, INsingasing ni Adelaar (2014) ti maysa a pakabuklan dagiti pannakiatunos ti uni iti pagbaaetan ti Proto-Austronesio ken Proto-Siraya, a maiyasping iti Siraya wenno Taivoan inti maikaa-17 a siglo, a kakuyog dagiti sabali a tallo a sasao a Daya a Formosano, ti Basay, Kavalan, ken Amis, nga insingasing babaen ni Li (2004):

### Panagiyaspingan a tsart
Dita baba ket timaysa a tsart ti panangiyasping ti listan dagiti bilang ti 1–10 iiti sasao a Sirayaiko, a maiaraman dagiti nadumaduma a dialekto ti pagsasao a Siraya, Taivoan, ken Makatao, a naisasao manipud iti Tainan aginggan aiti Pingtung iti abagatan a kinlaud a Taiwan, kenmanipud iti Hualien aginggana iti Taitung iti akindaya a Taiwan:

### Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
Barcelona (panangilawlawag)

Ti **Barcelona** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

## Luglugar
* Barcelona, kapitolio a siudad ti Catalonia
* Barcelona, Sorsogon, maysa nga ili iti Filipinas
Network ti Biblioteka ti Akinlaud a Suisa

Ti **Network ti Biblioteka ti Akinlaud a Suisa** (; **RERO**) ket pinundar idi babaen dagiti nadumaduma a nagruna a biblioteka idin 1985, iti agsasao ti Pranses a rehion ti Romandy iti akinlaud a Suisa. Ti RERO ket ti maysa a silabiko a pangyababaan ti "Réseau Romand" ("Network ti Romand").

Mangiraman ti RERO iti kaaduan dagiti kantonal, akademiko, publiko, ken dagiti espesialisado a biblioteka iti Suisa. Daytoy ket mangimaton iti maysa a katologo ti kappon dagiti 180&nbsp;a biblioteka nga agserbi kadagiti 50,000&nbsp;nga estudiante manipud kadagiti tallo nga akademiko nga unibersidad; ti Hinebra, Friburgo, ken Neuchâtel; ti Unibersidad dagiti Naipakat a Siensia ken Arte; ken ti Dagiti Unibersidad ti Edukasion ti Manursuro.

Manipud idi 2019, mangipaay ti panagserrek ti katologo ti RERO kadagiti agarup a 6.8&nbsp;a riwriw a bibliograpiko a deskripsion para kadagiti sumurok a 10&nbsp;a riwriw a dokumento. Mangipalawag pay ti katologo kadagiti 222,400&nbsp;a periodiko, a mairaman dagiti 3,169&nbsp;nga elektroniko a warnakan. Iti pay maipatinayon kadagiti katologona, mangsuporta ti RERO iti maysa a sistema ti panagbulod kadagiti sabali a biblioteka, ti bukodna a sistema ti panag-indeks, ti maysa a dihital a biblioteka a naibatay iti maysa a pamunganayan iti nawaya panagserrek, ken ti maysa a sistema ti pederado a panagbiruk.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Aleksandar Vučić

Ni **Aleksandar Vučić** (, ; ) ket maysa a Serbio a politiko a nagserbi a kas ti presidente ti Serbia manipud idi 2017 ken kas ti presidente ti populista a Partido Progresibo ti Serbio (SNS) manipud idi 2012.

Nagserbi ni Vučić a kas Kangrunaan a Ministro ti Serbia kadagiti dua a termino, manipud idi 2014 aginggana idi 2016 ken manipud idi 2016 aginggana idi 2017, ken kas pay maysa a deputado a kangrunaan a ministro manipud idi 2012 aginggana idi 2014. Iti pay manipatinayon, nagserbi pay ni Vučić a kas maysa a kameng ti parlamento ti Serbia, Ministro ti Pakaammo manipud idi 1998 aginggana idi 2000, ken kalpasanna kas maysa a Ministro ti Depensa manipud idi 2012 aginggana idi 2013. Idi Abril 2017, nabutosan ni Vučić a kas presidente nga addaan iti sumurok a 55% kadagiti butos iti immuna a panagbubutos, isu a nakaliklik iti maikadua apanagbubutos . Pormal isuna a nagtakem iti opisina idi 31 Mayo 2017, ken sinarunona ni Tomislav Nikolić. Ti seremonial nga inogorasionna ket natengngel idi 23 Hunio 2017.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Bariweswes ni Aleksandar Vučić iti website ti Konseho ti Europa
ABBA

Ti **ABBA** ket grupo dagiti agkankanta ti pop manipud idiay Stockholm, Suesia.

## Kamkameng
*Agnetha Fältskog
*Anni-Frid Lyngstad
*Benny Andersson
*Björn Ulvaeus

## Diskograpia
* *Ring Ring* (1973)
* *Waterloo* (1974)
* *ABBA* (1975)
* *Arrival* (1976)
* *ABBA: The Album* (1978)
* *Voulez-Vous* (1979)
* *Super Trouper* (1980)
* *The Visitors* (1981)
* *Voyage* (2021)

## Dagiti nagibasaran
South Park

Ti ***South Park*** (masansan a maipangyababa iti ***SP***) ket maysa nga Amerikano nga animado a serye ti telebision a pinartuat idi 1997 babaen da Trey Parker ken Matt Stone para iti Comedy Central.

Dagiti kangrunaan a karakter ti serye ket da Stan Marsh, Kyle Broflovski, Eric Cartman ken Kenny McCormick. Iti pay maipatinayon, mabalin a maibilang ni Butters Stotch a maikalima a kangrunaan a karakter. Ti serye ket para kadagiti nataengan.
Taylor Swift

Ni **Taylor Alison Swift** (naiyanak idi Disyembre 13, 1989)  ket maysa nga Amerikana a kumakanta ket mannurat ti kanta. Ti musikana ket babaen iti personal nga biagna ken adu kadagiti kanta a nangabak iti nadumaduma a premio. Maysa isuna kadagiti kalalaingan a kumakanta iti lubong.

Ni Swift ket addaan kadagiti walo a kanta a nakadanon iti Billboard Hot 100. Ni  taylor Swift ket addaan iti walo a kanta a nakadanon iti Billboard Hot 100. Daytoy ket “All Too Well (10 Minutes)”, nga isu ti kangatuan a numero uno a kanta iti rekord. Nangabak iti 134 a premio.

ket Pagaammo ni Taylor gapu iti panagsuratna kadagiti personal ken napipintas a kanta.

## Dagiti akinruar a silpo
* Taylor Swift - IMDB
Baskin-Robbins

Ti **Baskin-Robbins** ket maysa nga Amerikano a multinasional a pagtagilakuan ti sorbetes ken  dagiti panganan nga espesialisado a pagtagilakuan iti cake a tagikua babaen ti Inspire Brands.  Naikuartel idiay Canton, Massachusetts, napundar ti Baskin-Robbins idi 1945 babaen da Burt Baskin ken Irv Robbins iti Glendale, California. Mangtunton daytoy nga isu ti kadakkelan a kadena dagiti pagtagilakuan nga espasialisado iti sorbetes iti lubong, nga agraman kadagiti ad-adu ngem 8,000 a lokasion, a mairaman dagiti gangganai a 2,500 a pagtagilakuan iti Estados Unidos ken dagiti sumurok a 5,000 kadagiti sabali a pagilian. Aglako ti Baskin-Robbins iti sorbetes kadagiti ganggani a 50 a pagilian.

Ammo ti kompania para iti sasaona a "31 ramraman", ken addaan iti kapanunotan a ti maysa a kostumbre ket inaldaw nga addaan iti maysa a sabali a raman iti ania man a bulan. Nagtaud ti sasao manipud iti ahensia ti patalastas ti Carson-Roberts (a kanungpalan a nangbukel iti Ogilvy & Mather) idi 1953. Namatmati da Baskin ken Robbins a ti tattao ket mapakabaelanda koma a nawaya a mangraman aginggana intono mabirukanda ti kayatda a gatangen.

Nangipayammo ti kompania kadagiti ad-adu ngem 1,300 a raman manipud idi 1945, a mairaman dagiti nainayon a vegan ken awan gatasna a raman idi 2019. Naikuartel ti kompania idiay Canton, Massachusetts, manipud idi 2004 kalpasan idi immalis manipud idiay Randolph, Massachusetts.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
Sasao a Nambu

Ti **Nambu** ket ti maysa a rimpuok ti sasao a Papuano a naisasao iti rehion ti Karayan Morehead iti Papua Baro a Guinea.

## Dagiti pagsasao
Naiduma dagiti karuay ngem adda met dagiti dadduma nga agsaranay a maawatan kadagiti kaarrubada. Usher (2020) lists the following languages, with Nambo and Namna considered dialects of a single language.

;Karayan Daya a Morehead
*Neme–Ndre: Ndre (Dre, Ndré-di), Neme (Karigari, Dorro, Moi-e, Moive)
*Akinngato a Wassi Kussa: Nen (Nenium, Wekamara), Nambo–Namna (Nmbo, Nombuio, Tanjuamu, Keraki; Tendavi)
*Karayan Tengnga Daya a Morehead
**Namo–Län: Län (Len, Dapo, Dungerwab, Parb, Tuj), Namo (Kaunje)
**Nama–Namat: Nama (Noraia), Namat (Potoia)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Timothy Usher, New Guinea World, Proto–East Morehead River
Pagsasao a Län

Ti **pagsasao a Län** (Len, wenno Dapo, Dungerwab, Parb, Tuj) let ti maysa a pagsasao a Yam a naisasao iti Akinlaud a Probinsia, Papua Baro a Guinea.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Nambo-Namna

Ti **pagsasao a Nambo-Namna**  ket ti maysa a pagsasao a  Yam a naisasao iti Akinlaud a Probinsia, Papua Baro a Guinea. Dagiti dua a karuay ket ti ket dagiti a agsinnaranay a maawatan a,
*Nambo (Nmbo, Nambu, Nombuio, Tanjuamu, Keraki)
*Namna (Tendavi)

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

* 
* 
*
Edgar de Wahl

Ni **Edgar de Wahl** (23 Agosto 1867 – 9 Marso 1948) ket maysa idi a Baltiko nga Aleman a manursuro, matematiko ken lingguista. Isu ket kalatakan para iti panagbalinna a namarsua ti Interlingue (ammo a kas ti Occidental iti intero a panagbiagna), ti naturalistiko a naibangon a pagsasao a naibatay kadagiti pagsasao nga Indo-Europeano, nga immuna a naipablaak idi 1922.
Sasao a Lepki–Murkim

Ti **sasao a Lepki–Murkim** ket ti paris wenno mabalin a dagiti tallo a kaudian a naduktalan a pagsasao iti Baro a Guinea, ti Lepki, Murkim ken mabalin pay a ti Kembra.

Nagsurat ni Øystein Lund Andersen iti maysa nga ugis-ugis nga etnograpia iti Lepki a mangiraman iti listaan ti balikas ken dagiti kanta.

## Pannakaidasig
Idi 2007, iti website ti pagsasao a Papuano, inreporta ni Mark Donohue a ti,
:*Murkim [ken] Lepki [ken] Kembra ket, ken kakakuyog dagiti bilang dagiti dadduma a pagsasao, dagiti di naidasig a grupo mga agtataeng iti pagbaetan ti nangruna a kordiliera ken Bantay 6234, iti amianan ti Papua iti asideg ti pagbeddengan ti PNG (iti ayan ti 'asideg' = aginggana iti agarup nga 6 nga aldaw' a mpannagna). Agparangda a saan nga agkakabagian, no maibatay kadagiti listaan ti balikas, ken saanda nga agiparang iti akinruar a pannakaikabagian.*http://mailman.anu.edu.au/pipermail/papuanlanguages/2007-May/000142.html

Nupay kasta, nabirukan ni Søren Wichmann (2013) a ti Murkim ken Lepki ket mabalin nga asidegda nga agkabagian,
ken ti maysa a puesto nga awaten babaen ti Glottolog.
Idasig ni Usher (2018) dagiti tallo a pagsasao iti akin-abgatan a sanga iti pamilia ti Pauwasi. Idasig ni Foley (2018) dagitoy a kas maysa a nawaya a pamilia ti pagsasao. Idasig pay ni Foley (2018) ti Kembra ken Lepki a kas isolado, ngem saan a mangilaksid ti posibilidad iti pannakaikabagianda iti Lepki–Murkim.

## Batayan a bokabulario
Ti batayan a bokabulario ti Lepki ken Murkim a mangipakita kadagiti kognado ken dagiti saan a kognado a nailista iti Foley (2018):

:

## Dagiti nagibasaran
Alexander Gesmundo

Ni **Alexander Gahon Gesmundo**  ket agserbi a kas ti Pangulo ti Hustisia ti Filipinas manipud idi Abril 5, 2021. Sinukatanna ni Diosdado Peralta, a nasapa a nagretiro idi Marso 27, 2021. Isu ket dati a nagserbi a kas maysa a Katakunaynay a Hustisia ti Kangatuan a Korte ti Filipinas manipud idi 2017 aginggana idi 2021.

## Biograpia

Ni Gesmundo ket ti maikapat a pangulo ti hustisia nga indutok babaen ni Presidente Rodrigo Duterte ken ti maikatlo nga Ateneano nga agtakem iti puesto ti nangato a tribunal.

Nagadal ni Hepe ti Hustisia Gesmundo iti Bachelor of Science iti Ekonomika iti Lyceum of the Philippines University kbayatan a naggun-od iti grado ti linteg manipud iti Unibersidad ti Ateneo de Manila idi 1984 ken nakapasa iti Bar ti Filipinas idi Abril 1985.

Nangrugi isuna a nagtrabtrabaho a kas maysa nga abogado ti bista iti Opisina ti Solisitor Heneral (Office of the Solicitor General-OSG) idi 1985 ken nagunggunaan idi iti Kapatgan a Solisitor kalpasan ti tallo a tawen.

Isu ket adda idi iti maikadua a pannakaidutok a kas komisioner ti Presidensial a Komision iti Nasayaat a Gobierno manipud idi Hulio 17, 1998 aginggana idi Pebrero 15, 2001.

Idi Agosto 2002, naital-o isuna a kas katakunaynay a solisitor heneral. Nagtultuloy isuna a nagserbi iti iti OSG aginggana idi Oktubre 2005.

Kalpasan dagiti 20 a tawen iti OSG, naidutok isuna kas maysa a katakunaynay a hustisia ti Sandiganbayan idi Oktubre 15, 2005, ken kalpasanna a kas maysa a mangipangulo ti maikapito a dibisionna ken kumadua a mangipangulo ti Committee on Rules.

Idi Agosto 14, 2017, nagbalin ni Gesmundo ti maika-178 a mahistrado ti Kangatuan a Korte, ken nagtakem iti puesto a binakante babaen ni Hustisia Jose C. Mendoza a nakaabot iti nasken a tawen iti panagretiro.

Kas pangulo ti hustisia, naskento nga agretiro isuna intono Nobiembre 6, 2026.

## Dagiti nagibasaran
Interlingue

Ti **Interlingue** (; ISO 639 *ie*, *ile*), kasisigud nga **Occidental** (), ket maysa nga internasional a katulongan a pagsasao a naparsua idi 1922 ken napanaganan manen idi 1949. Ti namarsua iti daytoy, ni Edgar de Wahl, ket nagsapsapul a makagun-od ti kangatuan a gramatikal a regularidad ken natural a karakter. Ti bokabulario ket naibatay kadagiti dati nga adda a balikas manipud kadagiti nadumaduma a pagsasao ken ti sistema ti nagtaudan nga agus-usar kadagiti mabigbigan a pasakbay ken pangsuldong.

## Literatura
Dagiti kangrunaan a literario a teksto iti Occidental ket nagparang idiay Cosmoglotta. Adda met sumagmamano nga obra, agpadpada nga orihinal ken naipatarus, a naipablaak iti Interlingue.

Sumagmamano nga obra iti Occidental ket:
* Kajš, Jan Amos (1938) *Krasina, raconta del subterrania del Moravian carst*.
* Podobský, Jaroslav (1935/1947) *Li astres del Verne*.
* Costalago, Vicente (2021) *Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas*.
* Costalago, Vicente (2021) *Antologie hispan*.
* Costalago, Vicente (2021) *Fabules, racontas e mites*.
* Costalago, Vicente (2021) *Li tresor de Fluvglant*.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Pontevedra

Ti **Pontevedra** ket siudad iti probinsia ti Pontevedra iti Espania. Idi 1 Enero 2021 ti populasion ti siudad ti Pontevedra ket 84,830.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Manat ti Azerbaijan

Ti **manat ti Azerbaijan** (senial: **₼**; kodigo: **AZN**), ket isu ti opisial a kuarta a pidusiario iti Azerbaijan. Daytoy ket nabingbingay kadagiti 100 a babbabassit a paset a makunkuna kadagiti *qəpik*.

## Dagiti akinruar a silpo

* Manat ti Azerbaijan - dagiti nota ti banko
.az

Ti **.az** ket ti kangatuan nga agpang ti dominio ti kodigo ti pagilian ti internet (ccTLD) para iti Azerbaijan.

## Dagiti akinruar a silpo
* IANA .az whois information
Helsinki

Ti **Helsinki** ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Pinlandia. Ti siudad ket pangsangailian kadagiti adu a publiko a patakder ken dagiti publiko ken pribado nga unibersidad, ken sentro pay daytoy iti politika, ekonomia, ken kultural a biag ti pagilian.

Ti Helsinki ket impasdek idi 1550 babaen ni ari Gustav I Vasa ti Suesia. Ti populasion ti maitutop a siudad iti senso idi 2022 ket 658,864.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Siudad ti Helsinki
Google Translate

Ti **Google Translate** ket maysa a libre a multilingual nga estadistikal a serbisio ti panagipatarus ti makina a kukua ti Google tapno mangipatarus iti teksto, balikas, ladawan, site, wenno video manipud iti maysa a pagsasao agingga iti sabali.

## Dagiti nagibasaran

## Kitaen pay
*Liblibro ti Google

## Dagiti akinruar a silpo
* Google Translate
Lingua Franca Nova

Ti **Lingua Franca Nova** (**Elefen**) ket maysa a pagsasao a nadisenio a nangnangruna a simple, agtunos, ken nalaka a masursuro para iti internasional a komunikasion. Adda sumagmamano a positibo a galadna:
# Adda limitado a bilang dagiti ponema. Umasping dayta iti Italiano wenno Espaniol.
# Naipalpalawag dayta iti ponetiko. Awan koma ti ubing a masapul a mangbusbos iti adu a tawen a mangadal kadagiti di umiso.
# Naan-anay a regular ti gramatika daytoy, kas kadagiti kreol iti lubong.
# Adda limitado ken naan-anay a regular a bilang dagiti produktibo nga apiks para iti kadawyan a pannakaipatarus ti sao.
# Adda dagiti nalawag a pagannurotan iti panagsasaruno dagiti sao, a maitunos iti adu a kangrunaan a lengguahe.
# Ti bokabulariona ket nainaig unay kadagiti moderno a pagsasao a Romanse. Dagitoy a pagsasao ket nasaknap ken addaan impluensia, ken nangipaayda iti kaaduan a bokabulario ti Ingles.
# Nadisenio daytoy tapno natural nga awatenna dagiti Latin ken Griego a teknikal a neologismo, ti de facto a "pagalagadan iti lubong".
# Nadisenio tapno agparang a "natural" kadagiti makaam-ammo kadagiti pagsasao a Romanse, a saan a narigrigat a masursuro dagiti dadduma.

## Dagiti nagibasaran
Iron Maiden

Ti **Iron Maiden** ket grupo dagiti agkankanta ti rock manipud idiay Londres, Inglatera.

## Kamkameng
* Bruce Dickinson
* Steve Harris
* Dave Murray
* Adrian Smith
* Nicko McBrain
* Janick Gers

## Diskograpia
### Album
* Iron Maiden (1980)
* Killers (1981)
* The Number of the Beast (1982)
* Piece of Mind (1983)
* Powerslave (1984)
* Somewhere in Time (1986)
* Seventh Son of a Seventh Son (1988)
* No Prayer for the Dying (1990)
* Fear of the Dark (1992)
* The X Factor (1995)
* Virtual XI (1998)
* Brave New World (2000)
* Dance of Death (2003)
* A Matter of Life and Death (2006)
* The Final Frontier (2010)
* The Book of Souls (2015)
* Senjutsu (2021)
Pagsasao a Talish

Ti **pagsasao a Talish** (Tolışi, Tolışə zıvon) ket maysa a sasao nga Indo-Iranian Laud a pagsasao nga Irani. Ti Talish ket nasaknap idi idiay Azerbaijan sakbay ti isasangpet dagiti Seljuk, urayno iti panaglabas ti panawen ti kaaduan ti populasion ti Azerbaijan ket nagbalbaliw iti permanente a panagusar ti Azerbaijani pagsasao, a mairaman iti pamilia ti dagiti pagsasao a Turkiko.

Ti pagsasao a Talish ket naisasao idiay amianan ti Iranian, Gilean ken Ardebil a probinsia ken iti abagatan ti Azerbaijan. Buklen daytoy ti tallo a dialekto: amianan, tengnga ken abagatan. Ti Talish ket maawatan babaen ti Persiano iti paset, ngem saan a naan-anay. Daytoy ket naidasig a kas "nalaka a maapektaran" babaen ti Nalabaga a Libro dagiti Agpegpeggad a Pagsasao ti UNESCO.
## Dagiti Reperensia
Pagsasao a Yaghnobi

Ti **pagsasao a Yaghnobi** (Яғнобӣ зивок, *Yaghnobī zivok*) ket ti pagsasao nga Iraniko iti Daya a naisasao idiay akinngato a ginget ti Karayan Yaghnob idiay lugar ti Zarafshan idiay Tayikistan babaen dagiti tattao a Yaghnobi. Daytoy ket naikeddeng a kas ti direkta a kaputotan ni Sogdian ken sagpaminsan a naawagan a Neo-Sogdiano iti akademiko a literatura. Adda agarup 12,500 nga agsasao iti Yaghnobi, a nabingbingay iti sumagmamano a komunidad. Agnanaed ti kangrunaan a grupo iti lugar ti Zafarobod. Adda met dagiti agnanaed manen idiay Ginget Yaghnob. Dadduma a komunidad ti agnanaed kadagiti purok ti Zumand ken Kůkteppa ken idiay Dushanbe wenno iti aglawlawna.
## Dagiti Reperensia
Pagsasao a Parachi

Ti **Parachi** (*Parāčī*) ket ti Iranian a pagsasao. Ti Parachi ket insasao babaen dagiti agarup nga 600 nga indibidual ti etniko a grupo ti Parachi idiay daya Afghanistan, nangruna iti akinngato a paset ti Distrito ti Nijrab, amianan a daya ti Kabul, manipud iti dagup nga etniko a Parachi populasion ti agarup 5,000.

Daytoy ket asideg a nainaig iti pagsasao nga Ormuri ti Kaniguram idiay Abagatan a Waziristan, Pakistan. Ti Parachi ket kadawyan a naidasig a kas kameng ti Abagatan a daya a grupo ti Daya nga Irani a pagsasao, urayno daytoy ket maysa a areal a grupo imbes a maysa a henetiko.

## Dagiti Reperensia
Pagsasao a Sarikoli

Ti **pagsasao a Sarikoli** (**Sariqoli pay**, **Selekur**, **Sarikul**, **Sariqul**, **Sariköli**) ket kameng ti subgrupo ti Pamir kadagiti pagsasao nga Abagatan a daya nga Irani nga insasao babaen dagiti Pamiris ti Xinjiang, Tsina. Daytoy ket opisial a naibagbaga idiay Tsina a kas ti "sasao a Tajik", urayno daytoy ket naiduma manipud iti mainaig a pagsasao nga Irani a naisasao idiay Tajikistan, a naikeddeng a kas maysa a dialekto ti Persiano.
## Dagiti Reperensia
Pagsasao a Tayiko

Ti **Tayiko** ( *Tojikī* wenno  *Forsii Tojikī*) ket ti pagsasao a tagikua ti abagatan a laud a grupo ti Iranian languages a grupo iti Indo-Europeano a pamilia ti pagsasao. Daytoy ket nangruna a naiwarwaras idiay amianan ti Tayikistan ken Afghanistan, Uzbekistan, Kyrgyzstan ken dagiti sumagmamano a distrito ti Kazakhstan, ti paset idiay Iran. Nasurok a 35 a riwriw a tattao ti agsasao iti pagsasao a Tayik (kas pagarigan, 10 a riwriw idiay Tayikistan, 2 a riwriw (opisyal) idiay Uzbekistan, 15-17 a riwriw idiay Afganistan) (2022). Sistema ti ponetiko ket addaan iti 6 a bokales ken 24 a konsonante ponema. Ti Impaganetget ket addaan iti dinamiko a karakter, a masansan a matnag iti maudi a silaba ti maysa a balikas. Ti gramatikal a panagbangon ket addaan iti agglutinative a tampok. Napukaw itan ti kadaanan a sistema ti panagbalbaliw ti balikas kadagiti kategoria a Noun, adjective, number. Saan a magun-od dagiti kategoria ti sekso ken tulag. Dagiti relasion ti katulagan ket naiyebkas iti sintactic a pamay-an. Ti Izofa ket maysa kadagiti kadawyan nga alikamen iti komunikasion dagiti nombre. Adu nga analitikal a porma ken kombinasion ti masarakan iti tay-ak dagiti berbo. Adda 4 prospektibo (sigurado, bilin, kondision, ken probabilidad).

Maysa kadagiti parikut iti kontemporaneo a lingguistika ket no ti pagsasao a Tayik ket maysa a pagsasao wenno dialekto. Ita nga aldaw, kaaduan kadagiti lingguista ket bigbigenda ti Tayik ken Dari a kas maysa a dialekto ti gagangay a sasao a Perso. Ti pagsasao a Tayik ket nakaawat ti agdama a naganna idi 1929 babaen ti panagbalbaliw iti Latin nga iskritura. Ti pagsasao a Dari ket nakagun-od ti agdama a naganna manipud kadagiti 1964 a politikal nga ay-ayam. Sakbay dagitoy a pasamak, ti ​​nagan dagitoy a dua a pagsasao ket Farsi (wenno Persiano). Dagitoy a 3 a pagsasao (Tayik, Dari ken Persiano) ket nasinged unay a dagiti agsasao ket agkikinnaawatan iti 100% nga awan ti aniaman a parikut no agsaritada iti tunggal maysa.

Ti literario a Tayik ket agsubli iti kadaanan a Persiano-Tayik (maika-9-maika-15 a siglo) - ti kadawyan a taudan para kadagiti agsasao kadagiti pagsasao a Persiano, Tayik ken Dari. Idi maika-20 a siglo, kas resulta ti panagasideg ti literario a pagsasao iti kolokial a pagsasao, dagiti nadagsen a panagbalbaliw ket napasamak iti daytoy, nangruna iti bokabulario.

Dagiti immuna a naisurat a monumento iti pagsasao a Persiano-Tayik ket tagikua ti maika-8 a siglo.

Ti pagsasao a Tayik idiay Republika ti Tayikistan ket agus-usar ti Arabiko aginggana idi 1929, Latin aginggana idi 1940, ken Siriliko nga iskritura a naibatay kadagiti Ruso a grapiko manipud idi 1940.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bartang

Ti **pagsasao a Bartang** (Bartang: **bartangi ziv**/**бартанги зив**, ) ket maysa a pagsasao nga Iraniko iti Daya.

## Dagiti Reperensia