open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Papa Pio I

Ni **Santo Papa Pio I** ket isu ti Obispo ti Roma,segun ti *[[Annuario Pontificio]]*, manipud idi 142 wenno 146 aginggana idi 157 wenno 161. Adda dagiti dadduma a nagisingsingasing a ti kinapapana ket mabalin a manipud idi 140 aginggana idi 154.

## Dagiti nagibasaran

*
*"Kabibiag dagiti Papa, Para kadagiti Amin nga Aldaw ti Tawen," inurnos babaen ni Rev. Hugo Hoever, S.O.Cist., Ph.D., New York: Catholic Book Publishing Co., 1955, pp 511

## Dagiti akinruar a silpo
Papa Telesporo

Ni **Santo Papa Telesporo** ket isu ti Papa manipud idi 126 wenno 127 aginggana idi 136 wenno 137 wenno 138, idi las-ud ti panagturturay dagiti Romano nga Emperador a ni Adiano ken ni AntoninoPio. Isu idi ket Griego a kaputotan ken naipasngay idiay Terranova da Sibari, Calabria, Italia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

***(Latin)** ''Dagiti Obra ni Papa Telesporo'' (manipud ti Documenta Catholica Omnia)
*"Santo Papa Telesporo" ''Katoliko nga Ensiklopedia''
*
Papa Ceferino

Ni **Santo Papa Ceferino**, ket naipasngay idi idiay Roma, isu ket maysa idi nga Obispo ti Roma manipud idi 199 aginggana idi 217. Ti sinaruona ket ni Victor I. Kalpasan ti ipupusayna idi 20 Disiembre 217, isu ket sinaruno babaen ti kangrunaan a nagbalbalakad kaniana, a ni Papa Calixto I.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Papa Sixto I

Ni **Santo Papa Sixto I** ket isu ti Obispo ti Roma manipud idi agarup a 114 wenno 119 aginggana idi 124 wenno 128 C.E., isu ti simmaruno kenni Papa Alejandro I ken sinaruno babaen ni Papa Telesporo. Kadagiti kaduogan a dokumento, ti **Xystus** ket isu ti pannakailetra nga inus-usar para kadagiti immuna atallo a papa iti dayta a nagan. Ni Papa Sixto I ket isu pay ti maikanem a Pappa kalpasan ni Pedro

## Dagiti nagibasaran

* Benedicto XVI. *Ti Romano a Martirolohia*. Gardners Books, 2007. .
* Chapman, John. *Panagadadal kadagiti Nasapa a Kinapapa*. Port Washington, NY: Kennikat Press, 1971. .
* Fortescue, Adrian, ken Scott M. P. Reid. *Ti Nasapa Kinapapa: Iti nasapa a Sinodo ti Calcedonia idi 451*. Southampton: Saint Austin Press, 1997. .
* Jowett, George F. *Ti Drama dagiti Napukawa a Dispolo*. Londres: Covenant Pub. Co, 1968. OCLC 7181392
* Loomis, Louise Ropes. *Ti Libro dagiti Papa* (*Liber Pontificalis*). Merchantville, NJ: Evolution Publishing. .
* 

## Dagiti akinruar a silpo

* Ladawan ni Santo Papa Sixto a makitkita iti presko idiay Chalivoy-Milon idiayBerry.
Papa Alejandro I

Ni **Santo Papa Alejandro I** ket isu ti Obispo ti Roma manipud idi agarup a 106 aginggana idi 115. Ti *[[Annuario Pontificio]]* (2012) ti Santa Sede ket manginagnagan kaniana a kas maysa a Romano a nagturay manipud idi 108 wenno 109 aginggana idi 116 wenno 119. Adda dagiti namatmati nga isu ket nagsagsagaba ti pannakamartir babaen ti Romano nga Emperador a ni Trajano wenno Adriano, ngem daytoy ket saan a mabalin a husto.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Catholic Encyclopedia: ''Santo Papa Alejandro I''
*Encyclopaedia Britannica: ''Santo Papa Alejandro I''
Papa Evaristo

Ni **Santo Papa Evaristo** ket naikedkeddeng nga isu ti maikalima a Papa, a nagtakem manipud idi c. 99 aginggana idi 107 AD wenno manipud idi 99 aginggana idi 108. Isu ket naamammuan pay a kas ni **Aristus**.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Sursurat a naigupit kenni Santo Papa Evaristo
* Pagsurotan kadagti Ptron a Santo: ''Santo Papa Evaristo'' 
* Catholic Online – Dagiti Santo ken dagiti Anghel: ''San Evaristo''
*
Papa Clemente I

Ni **Santo Papa Clemente I** (fl. 96), naam-ammuan pay a kas ni **San Clemente ti Roma** (iti Latin, ***Clemens Romanus***), ket nailista manipud ti nasapa a petsa a kas maysa nga Obispo ti Roma.  Isu ti immuna nga Apostoliko nga Ama ti Simbaan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
Papa Anacleto

Ni **Santo Papa Anacleto** ket isu ti maikatlo a Romano a Papa (kalpasan ni San Pedro ken San Lino). Isu ket nailista pay a kas ni **Papa Cleto** ken ti kinapapana ket naminsan idi a nagudua iti Cleto ken Anacleto.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*''Sursurat a naigupit kenni Papa Anacleto/Cleto''
*''Ti Kagimongan ni Santo Papa Anacleto'' , ti gunglo ti Nawaya a Katoliko idiay Estados Unidos
Naturay nga estado

Ti **naturay nga estado** ket isu ti gunglo politiko nga addaan iti naitengngaan a gobierno nga adda ti kangatuan a nawaya a katurayan iti maysa a heograpiko a lugar. Daytoy ket addaan iti agnanayon a populasion, maysa nga gobierno, ken ti pannakabael a sumrek kadagiti pannakibiang kadagiti dadduma a naturay nga estado. Daytoy ket kadawyan pay a maaw-awatan a daytoy ket maysa nga estado a saan nga agkamkammatalek iti wenno suheto ti ania man a bileg wenno estado. Ti kaada wenno pannapapukaw ti maysa nga estado ket maysa a saludsod iti kinapudno. Bayat a segun ti nairangarang a teoria ti pannakabigbig ti estado ket mabalin a rumsua nga awan ti pannakabigbigan babaen dagiti dadduma nga estado, dagiti saan a nabigbigan nga estado ket kadawyanda a marigatan a mangsapul a mangisanay ti napno a panagaramid ti tulagan kadagiti bileg ken makibinglay kadagiti diplomatko a pannakibiang kadagiti sabali a naturay nga estado.

Ti balikas a "pagilian" ket kankanayon a naipangsarsarita nga inus-usar a mangibagbaga kadagiti naturay nga estado, urayno daytoy ket kaibusilanna, a kasisigud, iti maysa laeng a heograpiko a rehion, ken dimteng a ti kaibuksilanna ket nagbalin a naipalawa iti naturay a gobierno a mangtengtengngel ti heograpiko a rehion.

## Dagiti adu pay a mabasbasa
*Chen, Ti-chiang. *Ti Internasional a Linteg a Pammigbigan , nga adda ti Naipangpangruna a Nangibasaran ti Panagsanay idiay Gran Brtania ken Estados Unidos*. Londres, 1951.
*Crawford, James. *Ti Panagpartuat kadagiti Estado iti Internasional a Linteg*. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2005. ,  pp.&nbsp;15–24.
*Lauterpacht, Sir Hersch. *Pammigbigan iti Internasional a Linteg*. Cambridge, U.K., 1947.
*Raič, D. *Pannaka-estado ken ti Linteg ti Kabukbukodan a panagikeddeng*. Martinus Nijhoff Publishers, 2002. .  p 29 (nga addaan iti nagibasaran ti Oppenheim iti Internasional a Linteg Tom. 1 1905 p110)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Dagiti pamanunotan ti Badinter a Komite ti Pangkapiaen iti *Europeano a Warnakan ti Internasional a Linteg*
*Ti Ababa a Pangyuna iti Internasional a Linteg  Nga adda dagiti kaso ken komentario.  Nathaniel Burney, 2007.
*Ania ti pakaibuklan ti naturay nga estado? babaen ni Michael Ross Fowler ken Julie Marie Bunck
*Dagiti silpo kadagiti kasayaatan sapot ti pagsaadan ti nariego a politiko, ipoliticalrisk.com  pakaammo ti panagsurot, panagrepaso ken panangimaton ti naturay a riesgo para iti panaglako ken agnanayon a puonan
Papa Lino

Ni **Santo Papa Lino** (pimmusay idi c. 76), segun kadagiti nadumaduma a nasapa a taudan ket isu ti, Obispo ti Mitra ti Roma kalpasan ni San Pedro. Daytoy ti mangaramid kenni Lino a kas ti maikadua a Papa. Segun kadagiti nasapa a taudan, ni Papa Clemente I ket isu idi ti Papa kalpasan ni Pedro.  Ni Lino ket isu-isu laeng ti naisangsangayan a nainagnaganan iti Baro a Testamento, a saan a ni Pedro, isu ket naikedkeddeng ti Katoliko a Simbaan a nagtengtengngel ti puesto a kas Papa.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
San Pedro

Ni **San Pedro**, wenno ** Simon Pedro**, ket maysa idi a nasapa a Kristiano a daulo ken maysa kadagiti sangapulo ket dua nga apostol ni  Hesus.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Zichyújfalu

Ti **Zichyújfalu**  ket maysa a purok idiay abagatan a daya iti Hungaria. Daytoy a purok ket addaan kadagiti 941 nga agtataeng (manipud idi 2012).

## Populasion

## Dagiti akinruar a silpo

## Dagiti nagibasaran
Samal

Ti **Samal** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

* Samal, Bataan, ili iti Filipinas
* Samal, Davao del Norte, ili iti Davao del Norte, Filipinas
Balanga, Nigeria

Ti **Balanga** ket maysa a Lugar ti Lokal a Gobierno idiay abagatan a daya ti Estado ti Gombe, Nigeria, a nagbeddengan ti Estado ti Adamawa. Dagiti kuartelna ket adda idiay ili ti Tallase.
 
Daytoy ket adda ti kalawa iti 1,626&nbsp;km² ken populasion iti 212,549 manipud kadagiti senoso idi 2006.

Ti kodigo ti koreo ti lugar ket 761. 

## Dagiti nagibasaran
Bavaria

Ti **Nawaya nga Estado ti Bavaria** (, ), ket maysa nga estado ti Alemania, a mabirukan idiay abagatan a daya ti Alemania. Daytoy ket addaan iti kalawa iti , daytoy ket isu ti kadakkelan nga estado babaen ti kadakkel ti lugar, a mangporma iti gangani a 20% iti dagup a kalawa ti daga ti Alemania. Ti Bavaria ket isu ti maikadua a kaaduan ti populasion nga estado ti Alemania (kalpasan ti Amianan a Renania-Wespalia), nga addaan kadagiti 12.5 a riwriw nga agtataeng, nga ad-adu ngem dagiti tallo a naturay a pagilian a kabeddengna. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Bavaria ket ti Munich, ti maikatlo a kadakkelan a siudad idiay Alemania.

Daytoy ket maysa kadagiti kaduogan nga estado idiay Europa, daytoy ket nabangon a kas maysa a dukado idi tengga ti umuna a milenio. Idi maika-17 a siglo, ti Duketi Bavaria ket nagbalin a maysa a Prinsipe-elektor ti Nasantuan a Romano nga Imperio ti Aleman a Pagilian. Ti Pagarian ti Bavaria ket rimsua manipud idi 1806 aginggana idi 1918, ken ti Bavaria manipud idin ket maysan a nawaya nga estado (republika). To moderno a Bavaria ket mangiraman pay kadagiti paset ti naipakasaritaan a rehion ti Franconia, Akin-ngato a Palatinado ken Swabia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial nga Opisina ti Turismo 
* Opisial a website ti gobierno
Baden-Württemberg

Ti **Baden-Württemberg** () ket maysa kadagiti 16 nga estado ti Alemania. Ti Baden-Württemberg ket mabirukan idiay abagatan a laud a paset ti pagilian idiay daya ti Akin ngato a Rin, ken isu timaiaktlo a kadakkelan kadagiti sangapulo ket innem nga estado ti Alemania babaen ti kalawa ti daga ken populasion, nga adda ti kalawa iti  ken 10.7&nbsp;a riwriw nga agtataeng. Ti kapitolio ti estado ket ti Stuttgart.

Ti sao a *[[Ländle]]* ("bassit a daga iti lokal a dialekto) ket sagpaminsan nga inus-usar a kapada a nagan iti Swabia a paset iti Baden-Württemberg.

## Dagiti paammo

## Dagiti nagibasaran

*
* *Panagbalbaliw ti klima idiay Baden-Württemberg: dagiti kinapudno – dagiti pagbanagan – dagiti perspektibo* / LUBW; Baden-Württemberg, Ministerium für Umwelt, Naturschutz und Verkehr. [Iti kimmadduaan iti Karlsruhe nga Instituto iti Teknolohia (KIT), Instituto para iti Panagsukisok ti Meteorolohia ken Klima; Süddeutsches Klimabüro. Transl.: InTra eG Fachübersetzergenossenschaft], Stuttgart: Baden-Württemberg Ministro ti Enbironmento, Pagiluganan a Konserbasion ti Katutubo ti Karlsruhe: LUBW, 2010.

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a  website
Mecklenburg-Vorpommern

Ti **Mecklenburg-Vorpommern**  wenno nabirngasan ti **MeckPomm**) ket maysa a pederal nga estado idiay akin amianan nga Alemania. Ti kapitoliona a siudad ket ti Schwerin. Ti estado ket naporma babaen dagiti panagtitipon kadagiti naipakasaritaan a rehion ti Mecklenburg ken Vorpommern kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II, daytoy ket natunaw idi 1952 ken napartuat manen sakbay ti Aleman a panagkaykaysa idi 1990.

Ti Mecklenburg-Vorpommern ket isu ti maikanem a kadakkelan nga estado ti Aleman babaen ti teritorio, ken isu ti kabassitan ti kapusek ti populasion. Ti panatar ti Baybay Baltiko, a maraman dagiti isla a kas ti Rügen ken Usedom, ken ti pay Danaw a Distrito ti Mecklenburg ket nailaslasinan babaen kadagiti adu a pagliwliwaan ken dagiti napistas a katutubo, a makaaramid ti Mecklenburg-Vorpommern a kas maysa kadagiti mangiyuna a papanan dagiti turista idiay Alemania. Tallo kadagiti sangapulo ket uppat a nailian a parke ti Alemania ket mabirukan idiay Mecklenburg-Vorpommern, a maipatinayon kadagiti ginasut a konserbasion ti katutubo a luglugar. Ti Unibersidad ti Rostock (karkulo idi 1419) ken ti Unibersidad ti Greifswald (karkulo idi 1456) ket isu kadagitoy ti kaduogan idiay Europa.

Dagiti kangrunaan a siudad ket mairaman ti Rostock, Schwerin, Neubrandenburg, Stralsund, Greifswald ken Wismar.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a portal ti estado (Aleman, Inggles, Polako)
* Opisial a website ti turismo (Aleman, Inggles, Insik, Hapon, Sueko)
Kuarta (sapasap a pangawatan)

Ti **kuarta** (manipud ti Tengnga nga Inggles *curraunt,* a kaibuksilanna ket *iti maususar*) iti kaisangsangayan a panag-usar ti balikas ket mangitudtudo ti kuarta a maus-usar, a kas ti maysa a banag a panakisinnukat, a naipangpangruna ti maus-usar a papel a kuarta. Daytoy a panag-usar ket kapadpada dagiti nota ti banko, wenno sagpaminsan kadagiti nota ti banko ken dagiti sensilio, a kaibuksilann ket dagiti maipapan ti bagi a tandaan nga inus-usar para iti kuarta babaen ti gobierno.

Ti pay kaaduan akadawyan apanag-usar ti balikas a **kuarta** ket dagiti amin nga inus-usar kadagiti aniaman a pasamak, a kas maysa a banag ti panangisinnukat. Iti daytoy a panag-usar, ti "kuarta" ket kapadpada ti is a konsepto ti kuarta.

## Dagiti nagibasaran
Kuarta

Ti **kuarta** ket isu ti ania abanag wenno rehistro nga isu ti sapasp a maaw-awat a kas bayad para kadagiti laklako ken serbisio ken panagibayad kadagoto utang iti maysa a naited a sosio-ekonomiko a kontesto wenno pagilian. Dagiti kangrunaan apamay-ay ti kuarta ket naisalsalumina a kas: a banag ti panakisinnukat; ti unit ti pakabilangan; ti naipenpen a pateg; ken, sagpaminsan kadagiti napalabas, ti alagaden ti naitungkua a bayad. Ti amiaman a kita ti banag wenno natalged a mapasingkedan a rehistro a mangtungpal kadagitoy a pamay-an ket mabalin a maikeddeng a kuarta.

## Dagiti nagibasaran
DMOZ

Ti **Open Directory Project** (**ODP**), a naamammuan pay a kas **Dmoz** (manipud iti *directory.mozilla.org*, ti sgud a dominio a naganna), ket maysa a nadumaduma a pagsasao a nawaya a linaon a direktorio dagiti silpo ti World Wide Web.  Daytoy ket tagikua ti Netscape ngem daytoy ket binagon ket tinartaripatu babaen ti maysa a komunidad dagiti boluntario nga editor.

Ti ODP ket agus-usar ti pagsasarunuan nga ontolohia a pamay-an para iti panagurnos kadagiti listaan ti sitio. Dagiti listaan ti agkapada a topiko ket naikamkameng kadagiti kategoria a mabalin a mangiraman kadagiti bas-bassit a kategoria.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*The Open Directory Project 
*Open Directory Project Blog 
*
SM City Cebu

Ti **SM City Cebu**, lokal pay nga ammo a kas **SM Cebu** wenno sagpaminsan a **SM Mabolo**, ket ti maysa a dakkel a *shopping mall* a mabirukan idiay Siudad ti Cebu, Filipinas. Daytoy ti maika-4 a *shopping mall* a tagikua ken painadur-as babaen ti SM Prime Holdings, ti kadakkelan nga agtagikua ken agpadpadur-as iti *shopping mall* iti pagilian. Daytoy ti immuna a *shopping mall* ti kompania iti ruar ti Metro Manila ken ti maikalima a kadakkelan a *shopping mall* iti Filipinas. Daytoy ket addaan iti kalawa ti dagana it 11.8 ektaria ken ti dagup a kadsaaran iti 

Iti maysa nga agpakatengnga a maysa nga aldaw, ad-adu ngem 100,000 a tattao ti mangbisita ti SM City Cebu, ken ti pigura ket umad-adu iti 140,000 aginggana iti 150,000 kadagiti lawas. Gapu to puesto ti Cebu Citya kas maysa a pagipatulodan a punto para iti Visayas ken Mindanao, ken ti kaasideg a lokasion ti SM City Cebu iti puerto a lugar ti siudad, makaawis ti *mall* kadagiti signipikante a bilang dagiti lumablabas nga aggatgatang.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*SM City Cebu https://web.archive.org/web/20140707225703/http://www.smprime.com/smprime/index.php?p=671&mall=33
*SM Prime Holding
Michael Rama

Ni **Michael "Mike" Lopez Rama**   ket Filipino a politiko manipud idiay Filipinas ken agdama nga agserserbi a kas mayor ti Siudad ti Cebu. Sakbay iti terminona a kas mayor, isu ket nagserbi pay a kas bise mayor ti Siudad ti Cebu manipud idi 2001 aginggana idi 2010. Isu ket agdama pay nga agkampampania para iti maikatlo a terminona iti opisina a kas mayor ti Siudad ti Cebu.

## Edukasion
Nagturpos a kas balediktoriano ni Mike Rama iti Basak Elementary School, Basak San Nicolas idiay Siudad ti Cebu. Isu ket nagadal idiay Unibersidad ti Akin-abagatan a Filipinas ken nakagun-od iti ti pre-med manipud iti Velez College, Siudad ti Cebu. Isu ket nagadal pay iti graduado ti linteg idiay San Beda College idiay Manila. Naipasa ni Rama eksaminasion iti bariid 1983.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* www.mikerama.com
Anatomia

Ti **anatomia** (manipud ti Griego  - *anatemnō*, "putden, iwaen", manipud ti ἀνά - *ana*, "iti, rabaw", ken τέμνω - *temnō*, "Agiwaak") ket maysa a sanga ti biolohia ken medisina a mangikeddeng ti estruktura dagiti sibibiag a banag. Daytoy ket sapasap a termino a mangiraman ti anatomia ti tao, anatomia ti ayup (sootomia), ken anatomia ti mula (pitotomia). Kadagiti dadduma apasetna ti anatomia ket as-asideg a mainaig iti embriolohia, maipadpada nga anatomia ken maipadpada nga embriolohia, babaen kadagiti sapasap a ramut ti ebolusion.

Ti anatomia ket nabingbingay nagubsang nga anatomia (wenno makroskopiko nga anatomia) ken mikroskopiko nga anatomia. Ti nagubsang nga anatomia ket isu ti panagadal kadagiti estruktura a mabalin, no nasayaat a mairepresenta wenno narangkay, ket mabalin a makita nga awan dagiti tulong a panagkita iti mata. Ti mikroskopiko nga anatomia ket isu ti panagadal kadagiti babassit nga anatomiko nga estruktura iti mikroskopiko a gantingan. Daytoy ket mangiraman kadagiti histolohia (ti panagadal kadagiti kulanit), ken sitolohia (ti panagdal kadagiti selula). Dagiti termino a mikroanatomia ken histolohia ket sagpaminsan nga agpadpada a maus-usar (nga iti kaso ket ti panangilaslasin a baetan ti histolohia ket bilolohia ti selula ket saan a nainget a naaramid a kas ti naipalplawag ditoy).

Ti pakasaritaan ti anatomia ket nailaslasin idi, kadagiti napalabas a panawen, babaen ti maysa nga agtultuloy a panagrang-ay ti pannakaawat kadagiti pamay-an dagiti organ ken dagiti estruktura iti uneg ti bagi. Dagiti pamay-an ket napasayaatda a naparang-ay, a nagpaspasayaat manipud kadagiti panagsukisok kadagiti ayup babaen ti panagrangkay kadagiti bangkay (natay a bagbagi ti tao) aginggan akadagit narikut a pamay-an a naparang-ay idi maika-20 a siglo a mairaman ti Rayo-ekis a makina, ultrasound, ken MRI.

Nasken a ti anatomia ket saan nga iyallilaw iti anatomiko a patolohia (tinawtawagan pay ti morbido nga anatomia wenno histopatolohia), nga isu daytoy ti panagadak tinagubsang ken mikroskopiko a langlanga dagiti nagsakit nga organo.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* "Anatomia ti Bagi ti Tao". Maika-20 nga edision. 1918. Henry Gray

## Dagiti akinruar a silpo
*
Dios

Ti **Dios** ket kankanayon nga isipen a kas ti kangatuan a parsua ken ti kangrunaan a banag iti pammati. Iti teismo, ti Dios ket isu ti nagpartuat ken agtartaripatu iti law-ang. Iti deismo, ti Dios ket isu ti nagpartuat (ngem saan a nagtartaripatu) iti law-ang. Iti panteismo, ti Dios ket isu ti law-ang. Dagiti teologo ket nangibagbagada kadagiti nadumaduma a gupit kadagiti adu a paggiddiatan dagiti konsepto ti Dios. Kadawyan kadagitoy ket ti omnisiensia (awan inggana a pannakaammo), pannakabalin (awan patingga a bileg), omnipresensia (adda amin ti aniaman a lugar), omnibenebolensia (puro a kinaemma), nainlangitan a kinanumo, ken ti agnanayon ken kammasapulan a kaadda. Ti Monoteismo ket isu ti pammati ti kaadda ti Dios wenno iti kinaagmaymaysa iti Dios.

Ti Dios ket naisipan pay a kas ti  inkorporeal (di material), ti personal a parsua, ti taudan ti amina a moral a rebbeng, ken ti "kalatan a maisipan a kaadda". Dagitpy a gupit ket sinuportaran idi dagiti nadumaduma a degrado babaen dagiti nasapa a teologo a pilosopo a Hudio, Kristiano ken Muslim . Adu kadagiti nadayeg a mediebal a pilosopo ken moderno a pilosopo ket nakaparang-ay kadagiti argumento para ken suppiat ti kaadda ti Dios.

Adda ti adu a nagnagan para iti Dios, ken dagiti nadumaduma a nagan ket naikapet kadagiti nadumaduma a kultural a kapanunotan no sino ti Dios ken ania dagiti gupit a tagikuana. Iti Hebreo a Biblia "Siak ti Siak",  ken ti "Tetragrammaton" YHVH ket naus-usar a kas nagnagan ti Dios, bayat a ti Yahweh, ken Jehovah ket sagpaminsan nga inus-usar iti Kristianidad a panangiyebekkas iti YHVH. Iti Arabiko, ti nagan nga Allah ("ti Dios") ket isu ti naus-usar, ken gapu ti kadayeg ti Islam kadagiti agsasao ti Arabiko, ti nagan nga "Allah" ket adda dagiti kaibuksilanna iti Islamiko a pammati ken kultura. Dagiti Muslim ket agikedkeddengda a ti adu a titulo a nagnagan para iti Dios,  bayat nga ti Hudaismo ket kadawyan a mangitudtudo ti Dios babaen ti naitituluan a nagnagan ti  Elohim wenno Adonai. Iti Hinduismo, ti Brahman ket kankanayon a naikeddeng a ti monistiko a diosen. Dagiti dadduma pay a relihion ket addaanda ti nagnagan para iti Dios, kas pagarigan, ti Baha iti Bahá'í a Pammati, Ti Waheguru iti Sikismo, ken Ahura Mazda iti Zoroastrianismo.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

* 
* Pickover, Cliff, Ti Paradokso iti Dios ken ti Siensia iti Omnisiensia, Pagmalditan ti Palgrave/San Martin, 2001. 
* Collins, Francis, Ti Pagsasao ti Dios: Ti maysa a Sientista ket Mangitited ti Ebidensia para iti Pammati, Free Press, 2006. 
* Harris interaktibo, Bayat nga Kaaduan kadagiti Amerikan ket Namatmati iti Dios, 36%  laeng ti Mapmapan kadagiti Relihioso a Serbisio iti Maminsan ti maysa a Bulan wenno Adadu pay
* Miles, Jack, , Knopf, 1995,  
* Armstrong, Karen, Ti Pakasaritaan ti Dios: Ti 4,000-a Tawtawen a Panagbirbiruk ti Hudaismo, Kristianidad ken Islam, Ballantine Books, 1994. 


## Dagiti akinruar a silpo

*
* Konsepto ti Dios iti Kristianidad  
* Konsepto ti Dios iti Islam 
* Kristiano a perspektibo iti Dios
* Konsepto ti Dios iti Hindu 
* Hudio a Literasia 
* Mistiko a Pakaimatangan iti Dios
* Pakaikabagian ti Dios iti Law-ang
Camila Pitanga

Ni **Camila Manhães Sampaio** ( idiay Rio de Janeiro) ket maysa nga aktres iti teatro, pelikula ken telebision manipud idiay pagilian ti Brasil.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti silpo ruar
* Camila Pitanga - IMDB
Kararua

Ti **kararua**, kadagiti adu a kaipapanan iti mitolohiko, dagiti relihioso, pilosopiko, ken dagiti sikolohiko a tradision, ket isu ti inkorporeal ken, kadagiti adu a panirigan, inmortal nga anag ti maysa  atao, sibibiag a parsua, wenno banag.
Sugun kadagiti sumagmamano a relihion (mairaman dagiti Abrahamika arelihion iti kaaduan kadagiti pormada), dagiti kararua—wenno wenno dagiti laeng inmortal a kararua a makabael iti panagikappon iti nainlangitan—ket tagikua laeng dagiti naintaon a parsua. Kas pagarigan, ti Katoliko a teologo a ni Tomas Aquino ket nangigupit ti "kararua" (*anima*) kadagiti amin nga organismo ngem nangisursurro a dagiti laeng kararua to tao ti di matmatay. Dagiti dadduma pay a relihion (naisangsangayan ti Hainismo) ket mangisursuroda nga amin a biolohiko nga organismo ket addaanda kadagiti kararua, ken dagiti dadduma pay ket nangibagbagada pay a dagiti saan a biolohiko nga entidad (a kas dagiti karayan ken kabambantayan) ket agtagikuada kadagiti kararua. Dayta kinaudi a naibaga pammati ket makunkuna iti animismo. Ti Anima mundi ken ti Dharmic Ātman ket dagiti konsepto ti maysa a "balikas ti kararua."

T *kararua* ket mabalin a pamay-an a kas maysa a kanagnagan para iti *[[espiritu]]*, *[[isip]]*, *[[psyche|pammanunotan]]* wenno *[[Bagi (esperitualidad)|bagi]]*.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti dadduma pay a nangibasaran
*Batchelor, Stephen. *Budismo nga Awanan ti Pammati – aha*.
*Chalmers, David. J., 1996, *Ti Siaammo nga Isip: Iti Panagbiruk iti maysa a Kamamsapulan a Teoria*, New York ken Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan
*Cornford, Francis, M.,  *Griego a Relihioso a Panunot*, 1950.
*Nagel, Thomas. (1974). “Kasano kadi ti agbalin a maysa a kurarapnit?” Pilosopiko a Panagrepaso, 83: 435–450.
*Rohde, Erwin, ''Pammanunotan: Ti Kulto dagiti Kararua ken ti Pammati iti Inmortalidad Kadagiti Griego'', Londres: Routledge & Kegan Paul, 1925; inprenta manen babaen ti Routledge, 2000. .
*Ryle, Gilbert, 1949, *Ti Konsepto ti Isip*, Londres: Hutchinson.
*Swinburne (1997). *Ti Ebolusion ti Kararua*. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan.

## Adu pay a mabasbasa
* 
*
*Christopher, Milbourne, *Panagbiruk para iti Kararua*, Thomas Y. Crowell Publishers, 1979
*McGraw, John J., *Utek ken Pammati: Ti maysa a Panagsukisok ti Kararua ti Tao*, Aegis Press, 2004

## Dagiti akinruar a silpo
*Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford kadagiti Taga-ugma a Teoria iti Kararua
*Ti kararua iti Hudaismo iti Chabad.org
*Ti Daan a Testamento a Konsepto iti Kararua  babaen ni Heinrich J. Vogel
*Bagi, Kararua kenEspiritu  Artikulo iti Warnakan ti Bibliko a Kinahusto
*
Papa Francisco

Ni **Papa Francisco** ( ; naipasngay a kas ni **Jorge Mario Bergoglio**; ) ket isu ti maika-266 ken ti agdama a papa ti Katoliko a Simbaan, isu ket nabutosan babaen ti Konklabe ti papa idi 13 Marso 2013.

Isu ket patubo ti Buenos Aires, Arhentina, ken naikeddeng a kas maysa a padi idi 1969. Idi 1998 isu ket nagbalin nga Arsobispo ti Buenos Aires, ken idi 2001 a kas maysa a kardinal. Isuna ket nabutosan a kas ti papa kalpasan ti panagikkat ti sinarunona a ni Papa Benedicto XVI idi 28 Pebrero 2013. Ni Bergoglio ket pinilina ti nagan a *Francisco* (ti immuna a papa a nangala ti daytoy a nagan) a kas pammadayaw kenni San Francisco ti Asisi. Isuna ti immuna a Hesuita a papa ken ti immuna a papa manipud ti Kaamerikaan. Isu pay ti immuna a papa manipud ti ruar ti Europa manipud kenni Gregorio III idi maika-8 a siglo.

## Nasapa a biag
Ni Jorge Mario Bergoglio ket naipasngay idi idiay Buenos Aires, isuna ket maysa kadagiti lima nga annak dagiti Italiano nga imigrante iti Piedmontes a taudan, ni Mario José Bergoglio, ket nagtabtrabaho iti perrokarril, ken ti asawana a ni Regina María Sivori, ket maysa nga agtagibalay. Kas maysa nga agtutubo, ni Bergoglio ket naikkat idi ti maysa barana a kas nagbanagan ti pannakaalisna. Isu ket nagturpos manipud ti maysa a teknikal a sekondaria nga eskuela a kas maysa a tekniko ti kimiko ken kalpasanna, iti tawen ti 21, nangikeddeng a kayatna ti agbalin a padi.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
*Batikano: ti Santa Sede&nbsp;– Website ti Batikano
Papa Diosdado

Ti **Papa Diosdado** ket mabalin a mangitudo kenni:
*Papa Diosdado I (615 to 618)
*Papa Diosdado II (672 to 676)
Papa Felix

Ti **Papa Felix** ket mabalin a mangitudo kenni:

*Papa Felix I (269–274)
*Kontrapapa Felix II (355–365)
*Papa Felix III (483–492)
*Papa Felix IV (526–530)
*Kontrapapa Felix V, Amadeo VIII, Duke ti Savoy (1439–1449)
Papa Juan Pablo

Ti **Papa Juan Pablo** ket mabalin a mangitudo kenni:
*Papa Juan Pablo I (1978).
*Papa Juan Pablo II (1978&ndash;2005).
Papa Marino

Ti **Papa Marino** ket mabalin a mangitudo kenni:
*Papa Marino I (882-884)
*Papa Marino II (942-946)

## Kitaen pay ti
*Papa Martin (panangilawlawag)
Papa Martin

Ti **Papa Martin** ket mabalin a mangitudo kenni:

*Papa Martin I
*Papa Martin II (Papa Marino I)
*Papa Martin III (Papa Marino II)
*Papa Martin IV
*Papa Martin V

## Kitaen pay ti
*Papa Marino (panangilawlawag)
Papa Pelagio

Ti **Papa Pelagio** ket mabalin a manitudo kenni:

*Papa Pelagio I (556–561)
*Papa Pelagio II (579–590)

## Kitaen pay ti

* Listaan dagiti Papa
Papa Sergio

Ti **Papa Sergio** ket mabalin a mangitudo kenni:
*Papa Sergio I (687–701)
*Papa Sergio II (844–847)
*Papa Sergio III (904-911)
*Papa Sergio IV (1009–1012)
Papa Silvestre

Ti **Papa Silvestre** ket mabalin a mangitudo kenni:
* Papa Silvestre I (314–335)
* Papa Silvestre II (999–1003)
* Papa Silvestre III (1045)
* Kontrapapa Silvestre IV (1105–1111)
Papa Teodoro

Ti **Papa Teodoro** ket mabalin a mangitudo kenni:
*Papa Teodoro I (pimmusay 649),  Griego a naipasngay idiay Palestina
*Papa Teodoro II, Papa idi 897 AD, anak a lalaki ni Photius, ti patriarka ti Konstantinopla
*Kontrapapa Teodoro, kontrapapa idi 687 AD
Papa Esteban

Ti **Papa Esteban** ket mabalin a mangitudo kenni:
* Papa Esteban I (died 257), Bishop of Rome from 254–257
* Papa-elektado Esteban (pimmusay idi 752), nabutosan a Papa ngem pimmusay sakbay a naikeddeng
* Papa Esteban II (pimmusay idi 757), papa idi 752–757
* Papa Esteban III (720–772), papa idi  768–772
* Papa Esteban IV (pimmusay idi 817), papa idi  816–817
* Papa Esteban V (pimmusay idi 891), papa idi  885–891
* Papa Esteban VI (pimmusay idi 897), papa idi  896–897
* Papa Esteban VII (pimmusay idi 931), papa idi  929–931
* Papa Esteban VIII (pimmusay idi 942), Aleman, papa idi  939–942
* Papa Esteban IX (c. 1020–1058), papa idi  1057–1058
Listaan dagiti Nobel a laureado iti Literatura

Ti Premio Nobel iti Literatura () ket tinawen a gungguna babaen ti Sueko nga Akademia kadagiti mannurat a nakaited ti naisangayan a kontribusion iti literatura a pagobraan. Daytoy ket maysa kadagiti lima a Premio Nobel a binangon babaen ti 1895 testamento ni Alfred Nobel, a nagungunaan para iti naisangayan a kontribusion iti kimika, pisika, literatura, kappia, ken pisiolohia wenno medisina. A kas nairuknoy babaen ti testamento ti linteg ni Nobel, ti gunguna ket inadministro babaen ti Pundasion ti Nobel ken ipagunguna babaen ti komite a buklen ti lima a kamkameng a binutosaan babaen ti Sueko nga Akademia. Ti immuna a Premio Nobel iti Literatura ket naipagunguna idi 1901 kenni Sully Prudhomme iti Pransia. Ti tunggal maysa nga umawat ket mangawat ti medalia, diploma ken kuarta a premio a nagdumaduma kadagiti napalabas a panawen. In 1901, Ni Prudhomme nakaawat ti 150,782 SEK, kapada daytoy ti 7,731,004 SEK idi Disiembre 2007. Ti gunguna a maipresenta idiay Estokolmo iti tinawen a seremonia iti Disiembre 10, ti anibersario ti ipupusay ni Nobel.

Manipud idi 2013, ti Premio Nobel iti Literatura ket naipagunguna kadagiti 110 a tattao. Idi inawatna ti gunguna idi 1958, ti naipasngay idiay Rusia a ni Boris Pasternak ket napilit idi a nagmadi babaen ti presion ti gobierno ti Kappon ti Sobiet. Idi 1964, ni Jean-Paul Sartre ket nagmadi a nangawat ti Premio Nobel iti Literatura, ken isu ket kankanayon a nangawat kadagiti amin a a napalabas a pamamdayaw kaniana. Sangapulo ket tallon a babbai ti nangabak ti Premio Nobel iti Literatura, ken ad-adu daytoy ngem ti ania man a Premio Nobel malaksid ti Premio Nobel iti Kappia. Kadagiti amin a tawen a naipagunguna ti Premio Nobel iti Literatura, adda laeng dagiti uppat a pagarigan a ti gunguna ket naipagunguna iti dua a tao (1904, 1917, 1966, 1974). Adda metten dagiti pito a tawen a ti Premio Nobel iti Literatura ket saan a naipagunguna (1914, 1918, 1935, 1940–1943).

## Listaan dagiti napadayawan iti Premio Nobel iti Literatura

Listaan dagiti nangabak iti Premio Nobel iti Literatura manipud idi 1901 agingga iti agdama a tawen (2014).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website ti Pundasion ti Nobel
Biograpia

Ti **biograpia** ket maysa a naisalaysayan a deskripsion wenno panangilaglagip iti biag ti maysa a tao. Daytoy ket buklen dagiti adu a batayan ti kinapudno (edukasion, trabaho, dagiti relasion, ken ipupusay) – ti maysa a biograpia ket mangipakpakita pay ti pannapakapadas ti suheto kadagitoy a paspasamak. Saan a kas ti maysa a bariweswes wenno curriculum vitae (résumé), ti biograpia ket mangpresenta ti sarita ti biag ti maysa a suheto, a mangilawlawag kadagiti nadumaduma nga aspeto ti kabibiagda, a mairaman kadagiti nalimed a salaysay ti panagpadas, ken mabalin a mangiraman iti maysa a panagusig iti personalidad ti suheto.

Dagiti biograpiko nga obra ket kadawyan a saan a piksion, ngem ti piksion ket mabalin pay a mausar a mangipakita ti biag ti maysa a tao. iti maysa a nauneg a porma it biograpiko a panangisakup ket makunkuna a legado a panagsurat. Dagiti obra iti nadumaduma a kita ti midia — manipud iti literatura aginggana ti pelikula — ket mangporma ti henero a makunkuna a biograpia.

Ti maysa a **naipalubos a biograpia** ket naisurat nga adda ti pammalubos, pannakitinnulongan, ken sagpaminsan, ti pannakibinglay ti maysa a suheto wenno ti maysa a tawidan ti suheto. Ti maysa nga **[[autobiograpia]]** ket bukod a sinursurat ti maysa a tao para kaniada, a sagpaminsan a tinultulongan ti maysa kolaborador wenno parbo a mannurat.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* Casper, Scott E. *Panagaramid kadagiti Amerikano a Biag: Biograpia ken Kultura iti Maikasangapulo ket siam a Siglo nga Amerika.* Chapel Hill: Unibersidad ti North Carolina a Pagmalditan, 1999.
* Heilbrun, Carolyn G. *Panagsurat ti Biag ti Maysa a Babai.* New York: W. W. Norton, 1988.
* Lee, Hermione. *Biograpia: Ti Ababa Unay a  Pangyuna*, Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2009. 
* Manovich, Lev. *TI Pagsasao ti Baro a Midia.* Cambridge, MA: MIT Press, 2001.
* Stone, Albert E. *Dagiti Autobiograpiko nga Okasion ken Dagiti Kasisigud nga Arte.* Philadelphia: Unibersidad ti Pennsylvania a Pagmalditan, 1982.

## Dagiti akinruar a silpo
Bambi

Ti ***Bambi*** ket maysa nga Amerikano nga animado a pelikula idi 1942 nga inturong babaen ni David Hand (nangimaton ti timpuyogan dagiti nagsarsaruno a direktor), a pinataud babaen ti Walt Disney ken naibatay ti libro iti *[[Bambi, A Life in the Woods|Bambi, Ti Maysa a Biag iti Kabakiran]]* babaen ti Austriano a mannurat a ni Felix Salten. Ti pelikula ket inpablaak babaen ti RKO Radio Pictures idi Agosto 13, 1942, ken isu daytoy ti maikalima a pelikula dagiti serye ti Klasiko nga Animado ti Animado Walt Disney.

Dagiti kangrunaan a karakter ket ni Bambi, ti maysa a puraw ti ipusna nga ugsa, dagiti nagannak kaniana (ti Nalatak a Prinsipe iti kabakiran ken ti saan a nainaganan nga inanan), dagiti gayyemna a ni Thumper (ti de-rosas ti agongna a kuneho), ken ni Flower (a mopeta), ken ti kinaubinganna a gayyem ken masakbayan a kaduana, a ni Faline. Para iti daytoy a pelikula, ti Disney ket nagbalbaliw ti sebbangan ni Bambi iti maysa a puraw ti ipusna nga ugsa manipud iti kasisigud a sebbanganna iti korso nga ugsa, gapu ta dagiti korso nga ugsa ket awan idiay Etados Unidos, ken ti puraw ti ipusna nga ugsa ket ad-adu a naam-ammuan dagiti Amerikano. Ti pelikula ket nakagun-od kadagiti tallo a nominasion ti Gunguna ti Akademia : Kasayaatan nga Uni (Sam Slyfield), Kasayaatan a Kanta (para iti "Ti Ayat ket Maysa a Kanta" a kinanta babaen ni Donald Novis) ken Kasisigud a Kalidad ti Musika.

Idi Hunio 2008, ti Instituto ti Amerikano a Pelikula ket nangirepresenta ti maysa a listaan kadagiti bukodna a "10 a Kasayaatan a 10"—dagiti kasayaatan a sangapulo a pelikula kadagiti tunggal maysa a sangapulo a klasiko a kita ti Amerikano a pelikula kalpasan ti panagsukisok iti 1,500 a tattao manipud iti kreatibo a komunidad. Ti *Bambi* ket maikatlo a naipuesto iti animasion. Idi Disiembre 2011, ti pelikula ket nainayon idiay Nailian a Rehistro ti Pelikula iti Biblioteka ti Kongreso.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* Panid idiay IMDb
Lalaki

Ti **lalaki** ket mabalin a maipakat iti maysa a manakman a lalaki wenno tao a lalaki (). Kasla dagiti kaaduan a lalaki kadagiti mamalia, ti henoma ti tao ket nagtawtawid ti maysa a kromosoma&nbsp;X manipud iti inana ken ti maysa a kromosoma&nbsp;Y manipud iti amana. Ti lalaki nga agparparatubo a maladaga ket agipataud kadagiti ad-adu a bilang dagiti androheno ken dagiti basbassit  a bilang dagiti estroeno ngem ti maysa a babai nga agparparatubo a maladaga . Daytoy a paggiddiatan kadagiti mainaig a bilang kadagitoy a sekso nga esteriode ket kaaduan a gapuanan para iti pisiolohiko a paggigidiatan a mangilasin ti lallaki kadagiti babbai.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* Andrew Perchuk, Simon Watney, Bell Hooks, *Ti Maskulino a Panglimo: Kinalalaki ken Representasion*, MIT a Pagmalditan 1995
* Pierre Bourdieu, *Maskulino a Panangituray*, Papel nga akklub nga Edision, Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan 2001
* Robert W. Connell, *Dagiti maskulinidad*, Cambridge : Polity Press, 1995
* Warren Farrell, *Ti Mito ti Bileg ti Lalaki* Berkley Trade, 1993  
* Michael Kimmel (ed.), Robert W. Connell (ed.), Jeff Hearn (ed.), *Manual dagiti Panagadal iti Lallaki ken dagiti Kinalalaki*, Sage Publications 2004

## Dagiti akinruar a silpo
Babai (sekso)

Ti **babai** (♀) ket isu ti sekso iti maysa nga organismo, wenno ti paset ti maysa nga organismo, nga agpataud ti saan nga agkutkuti nga ovulo (itlog a selula). Kaaduan kadagiti babai a mamalia, a mairaman ti tao a babai, ket addaanda kadagiti dua a kromosoma X.

## Dagiti taudan
Ayers, Donald M. **Dagiti Inggles a Balikas manipud ti Latin ken Griego nga Elemento**. Maikadua nga Edision. 1986. Unibersidad ti Arizona a Pagmalditan. United States.

## Dagiti nagibasaran
Babai

Ti **babai** (ad-adu ngem maysa: **babbai** wenno **dagiti babai**) ket isu ti a tao a babai  wenno manakman a babai a tao.  Ti termino a *babai* ket kadawyan a naibagbaga para iti maysa a manakman a tao a babai, ti termino a balasang ket isu ti kadawyan a termino para iti ubing a babai wenno balasitang. Nupay kasta, ti termino a *babai* ket isu ti inus-usar a termino a manginagan ti babai a tao, urayno ania ti edad, a kas ti insasao a  "Karbengan ti babbai". Dagiti babai ket kadawyanda a makaipasngay, ngem ti babai a nakapanen iti pingga ket saandan a makaanak.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*Chafe, William H. , "Ti Amerikano a Babai: Ti Agbalbaliw a Sosial, Ekonomiko, Ken Politikal a Pappapelna, 1920–1970", Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1972. 
* *Internasionala nga ensiklopedia ti babba ti Routledge*, 4 a tomo., ed. babaen ni Cheris Kramarae ken Dale Spender, Routledge 2000
* *[[Babbai iti Pakasaritaan ti Lubong|Bababai iti pakasaritaan ti lubong : ti biograpiko nga ensiklopedia]]*, 17 a tomo., ed. babaen ni Anne Commire,  	Waterford, Conn. [kdpy.] : Yorkin Publ. [kdpy.], 1999–2002

## Dagiti akinruar a silpo

;Pakasaritaan
* Pakasaritaan ti Babbai idiay Amerika 
;Relihion
* Babbai ken Kristianidad:dagiti representasion ken panagsansanay
* Babbai iti Islam
Lalaki (sekso)

Ti **lalaki** (♂) () nga organismo ket isu ti pisiolohiko a sekso nga agpataud ti kassit. Ti tunggal maysa nga espermatosoide ket mabalin a kumapet iti maysa a dakdakkel a babai a gameto wenno ovulo, iti proseso iti panagpa-agneb. Ti lalaki ket saan a seksual a makapaadu nga awan ti basbassit ngem maysa nga ovul manipud iti maysa a babai, ngem adda dagiti organismo a mabalin nga agpa-adu iti maipapan iti seksual wenno aseksual. Kaaduan ti lallaki a mamalia, a mairaman ti tao a lalaki, ket addaan iti maysa a kromosoma Y, a mangkodigo para iti panagpataud kadagiti ad-adu a bilang iti testosteronea tapno mangparang-ay  kadagiti lalaki a reproduktibo nga organo.

Saan amain a dagiti sebbangan ket makibingbingay ti sapsap a panagikeddeng ti sekso a sistema. Kaaduan kadagiti ayup, a mairaman ti tattao, ti sekso ket maikeddeng a maipapan iti henetiko, ngem adda dagiti sebbangan a mabalin a maikeddeng gapu ti sosial, enbironmental wenno dadduma pay a bambanag.

## Kitaen pay
* Lalaki

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Kim Young-sam

Ni **Kim Young-sam** (; ; 20 Disiembre 1927 – 22 Nobiembre 2015) ket politiko ti Abagatan a Korea ken demokratiko nga aktibista, a nagserbi a kas ti maika-7 a Presidente ti Abagatan a Korea manipud idi 1993 aginggana idi 1998.

## Dagiti akinruar a silpo
Ho Jong-suk

Ni **Ho Jong-suk** (; HUlio 16, 1908 – Hunio 5, 1991) ket maysa idi a Koreana nga aktibista iti wayawaya, mannurat, periodista, ken komunista. Ti pudno idi a naganna ket **Jongja** (정자; 貞子).

Kameng isuna idi ti Singanhoe, Geunwoohoe ken ti Partido Komunista ti Korea ken maysa pay a nasapa a Koreana nga aktibista iti karbengan ti babbai.

## Biag
Kadagiti nasapa panawenna, napan ni Ho idiay Hapon tapno agadal idiay Eskuela ti Kwansei iti Tokyo. Kanungpalan a pimmanaw ken kadagiti simmarunoa panawen napan ni Ho idiay Tsina nga idiay ket naikkan idi iti serrekan iti Ganganaet a Nangato nga Eskuela ti Shanghai ken isu met ti nagturposanna. Kalpasanna nagsubli met iti bukodna pagilian. Idi 1921, nakibinglay isuna iti tignay ti babbai ken timmipon iti Partido Komunista ti Korea.

Iti dayta a panawen, inkeddeng ti Gobierno ti Hapon-Heneral ti Korea a di legado ti Partido Komunista. Nangliklik isuna iti pannakaidadanes iti pannakibinglay iti Partido Komunista. Kanungpalanna idi 1924, naipayammo isuna iti Internasional nga Aldaw ti Babbai, iti Marso 1925, napan isuna iti pasamak ti Aldaw ti Babbai idiay Seoul. Idi 1927 isuna ket maysa idi a nagpundar a kameng ti Geunwoohoi ken nakibinglay pay iti Singanhoe (신간회).

Nagay-ayat pay ni Ho iti "Unrelated Love and Sex". Nakondenar ti kapanunotanna iti kangimongan a Koreano gapu ta iti dayta a panawen, dagiti tidda iti pundamentalismo a Konpusianismo ket nagtultuloy kadagiti amin a paset ti Korea.

Idi 1936, napan isuna idiay Tsina nga idiay ket nakibinglay iti Nailian a Partido Rebolusionario ti Korea (조선민족혁명당). Idi 1938, napan isuna idiay Hebei, nakibinglay iti Pagkakadduan iti Napili a Wayawaya, ti maysa a kontra Hapon Koreano a Grupo ti resistansia. Idi 1945, napan isuna idiay Seoul ngem pimmanaw ken napan idiay Amianan a Korea tapno maliklik iti terorismo iti payak a kanawan. Nakibinglay isuna idi 1948 iti gobierno ti Amianan a Korea.

Nagserbi ni Ho a kas ti Pangulo ti Hustisia iti Kangatuan a Korte ti Amianan a Korea idi baetan ti 28 Oktubre 1959 ken 1960.

## Bibliograpia

* In Grace Lover (은혜로운 사랑 속에서)
* Democraticism founder days (민주건국의 나날에)
* Historical rememories of great loves (위대한 사랑의 력사를 되새기며)

## Kitaen pay
* Hwang Jini
* Heo Nanseolheon
* Na Hye-sok
* Shin Saimdang

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Ho Jong-suk:britannica 
* Ho Jong-suk 
* Ho Jong-suk 
* Ho Jong-suk 
* Ho Jong-suk 
* 조선의 첫 녀성상
Isip

Ti  **isip** ket isu ti karikut ti kognitibo a ram-ramit a mangpakabael ti kina-adda ti rikna, pannagipagarup, panagpanunot, panagadal, panagrason, ken panangipato—ti panangilasin kadagiti parsua a tao, ngem mabalin pay a maipakat kadagiti dadduma a porma ti biag.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* C. D. Broad, *[http://www.ditext.com/broad/mpn/mpn.html Ti Isip Iti Luagarna iti Katutubo]*, 1925.
* ThinkQuest: Think.com 
* Loebner.net
Probabilidad

Ti **probabilidad** wenno **pannakaseguro** ket ti rukod wenno panagpattapatta no kasano ti kaseguro nga adda ti mapasamak wenno ti maysa nga insasao ket agpaysao. Dagiti probabilidad ket naikkanda kadagiti pateg iti baetan ti 0 (0% mairana wenno *saanto a mapasamak*) ken 1 (100% mairana wenno *mapasamakto*).  No ti degrado ti probabilidad ket nangatngato, ad-adu ti pannakaseguro a mapagteng ti maysa a pasamak, wenno, dagiti at-atiddog a serye dagiti pagtuladan, no nangatngato ti bilang iti beses a manamnama a mapagteng ti kastoy a pasamak.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* Kallenberg, O. (2005) *Dagiti Probabilistiko Simetria ken dagiti Panagduduma a Pamunganayan*. Springer -Verlag, New York. 510 pp.&nbsp;
* Kallenberg, O. (2002) *Dagiti Pundasion ti Moderno a Probabilidad,* Maika-2 nga ed. Dagiti Serie ken Estadistika ti Springer. 650 pp.&nbsp;
*Olofsson, Peter (2005) *Probabilidad, Estadistika, ken Estikastiko a Pamay-an*, Wiley-Interscience. 504 pp .

## Dagiti akinruar a silpo
* Dagiti Virtual a Laboratorio iti Probabilidad ken Estadistika (Unib. ti Ala.-Huntsville)
*EBook ti Probabilidad ken Estadistika
Yun Chi-ho

Ni **Yun Chi-ho** (hangul: 윤치호, hanja: 尹致昊, 1864–1945) maysa idi a nangruna nga aktibista iti politika iti las-ud dagiti naladaw a tawen ti 1800 ken dagiti nasapa a tawen ti 1900 iti Joseon a Korea.

## Dagiti akinruar a silpo

* Yun Chi-ho
Pamilia

Iti konteksto ti tao, ti **pamilia** (manipud ti ) ket maysa a grupo iti tattao a maikappo iti konsanguinidad, apinidad, wenno kumadduan a panagtaeng. Iti kaaduan kadagiti kagimongan daytoy ti kangrunaan a patakder para iti pannakipulapol dagiti ubbing. Dagiti antropologo ket kaaduanda a mangidasig ti organisasion ti pamilia a kas matrilokal (maysa nga ina ken dagiti annakna); mainaig ti (asawa alalaki, ti asawana, ken annakna; makunkunapay a nuklear a pamilia); ken konsanguinidad (a tinawtawagan pay ti naipaatiddog a pamilia) a dagiti nagannak ket annakda ket agkakadduada nga agtataeng kadagiti dadduma a kameng iti pamilia timaysa a nagannak.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

* *Amerikano a Pannakikabagian*, David M. Schneider
* *Ti Masna a Pakasaritaan dagiti Pamilia*, Scott Forbes, Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan, 2005, 

## Adu pay a mabasbasa
* Mattox, William R., Jr., "America's family time famine" , *Dagiti Ubbing Tatta nga Aldaw*, Nob–Des, 1990
* Tabak I., Mazur J., Granado M.C.,  Örkenyi Á., Zaborskis A., Aasvee K. & Moreno C. (2012). Panagsukisok kadagiti pagduyosan iti pannakisinnarita ti nagannak ken anak idiay Europa kadagiti 12 a tawtawen. Ti Warnakan Nasapa a Kinamanakman, 32 (1), 26-54. DOI: 10.1177/0272431611419509 http://jea.sagepub.com/content/32/1/26.abstract 

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* Datos a batayan ti pamilia, OECD,
* Laboratorio ti Panagsukisok ti Pamilia , unh.edu
Gubat

Ti **gubat** ket maysa a naurnos ken kankanayon a napaut a suppiat nga inar-aramid babaen ti estado ken/wenno dagiti awan estado nga agtigtignay. Daytoy ket nailaslasin babaen ti nakaro a ranggas, sosial a panagsinga, panagsagsagaba ti tao, ken panagdadel ti ekonomia. Ti gubat ket nasken a maawatan a kas maysa a pudno, naikaskaso ken nawatiwat a naarmasan a suppiat a baetan dagiti pilitikal a komunidad, ken isunga naipalpalawag a kas maysa aporma iti  politikal a ranggas wenno panangibaetan. Dagiti agasmang a pamay-an nga inus-usar babaen dagiti grupo tapno makapanda a makigubat ket nakunkuna a **pannakigubatan**. Ti kaawan ti gubat ket kadawyan a nakunknuna iti  kappia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* 
* 
* Dagiti banag iti Gandat ti Gubat
* Ensiklopedia ti Pilosopia ti Stanford
Unibersidad ti Nicolas iti Cusa

Ti **Unibersidad ti Nicolas iti Cusa** (), kadawyan a naipangyabaabaan a kas ti "**UNICUSANO**" ket maysa a pribado nga unibersidad a nabangon idi 2006 idiay Roma, Italia.

## Pakasaritaan
Ti Unibersidad ti Nicolas iti Cusa ket binangon idi babaen ni Stefano Bandecchi. Ti unibersidad ket naipanaganan iti Romano Katoliko a Kardinal, sientista ken astronomo a ni Nicolas iti Cusa.
Aginggana idi 9 Hulio 2012, ti unibersidad ket mabirukan idiay Via Casalmonferrato ken Via don Orione. Manipud idi 2012, ti unibersidad ti Cusano ket addaan pay ti agiwarwarnak a kompania iti *Edizioni Edicusano*.
Idi 2013 ti unibersidad ket nangibangon ti Pakultad iti Inhenniera ken Sikolohia.

## Pamay-an ti panagadal
Ti unibersidad ket agit-ited kadagiti kurso iti elektroniko a panagdal, adda dagiti 94 nga adayo a sentro iti amin a luglugar iti Italia ken iti sangalubongan. Iti pay maipatinayon, mabalin pay ti agsurot kadagiti maadal idia kampus ti Roma. Adda pay dagiti seminar ken adda pay dagiti makatulong a manursuro para kadagiti estudiante.

## Gunglo

### Dagiti pakultad
Adda dagiti 6 a pakultad a nakabingbingyan ti unibersidad:

*Pakultad dagiti Edukasion ti Siensia
*Pakultad ti LInteg
*Pakultad ti Politkal a Siensia
*Pakultad ti Ekonomika
*Pakultad ti Inhenniera
*Pakultad ti Sikolohia

## Kampus

### Dagiti pasdek ti unibersidad
Ti kampus ket mabirukan idiay Via don Carlo Gnocchi, 3 - 00166 Roma. Iti dayta a pasdek adda dagiti multimidia a pagadalan, maysa a teatro ken dagiti pagay-ayaman.

### Biblioteka
Adda maysa a tradisional ken elektroniko biblioteka (ken virtual a biblioteka, a pakapanan dagiti estudiante iti aniaman nga oras).

### Dagiti dormitorio
Ti unibersidad ti Unicusano ket mangited pay kadagiti agarup a 200 a pagnaedan iti ruar ti kampus para kadagiti estudiante.

### Sentro a pagsukisokan
Mabirukan pay iti uneg ti kampus ti maysa a sentro ti pagsukisokan iti Unibersidad ti Nicolas iti Cusa

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
*  Website ti Unibersidad ti Nicolas iti Cusa 
* Unibersidad ti Nicolas iti Cusa  
* Elektroniko a panagdal idiay Unicusano  
* Unicusano webTv
*  Pundasion para iti Sientipiko a Panagsukisok- Unibersidad ti Nicolas iti Cusa
Balay

Ti **balay** ket maysa a pagnaedan, pasdek, wenno estruktura a maus-usar a kas maysa a pagnaedan para iti tattao wenno dagiti dadduma anabiag a parsua. Ti termino a *balay* ket mangiraman kadagiti pagnaedan a sumakup manipud kadagiti rudimentario a kubo dagiti nomadiko a tribu aginggana kadagiti narikut nga estruktura a binukel dagiti adu a sistema. Ti agsasao ti Ingles a tattao ket sapsapda a tinawtawagan ti aniaman a pasdek a kankanayonda a naggigianan iti "pagnaedan".

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*