Pantok Musuan

Ti **Pantok Musuan** wenno **Bantay Musuan** ammo pay  kas **Bantay Calayo** (, literal a kayatna a sawen ket "Bantay ti Apuy") ket ti maysa nga aktibo a bulkan iti isla ti Mindanao idiay Filipinas. Daytoy ket  iti abagatan ti siudad ti Valencia, probinsia ti Bukidnon, ken  iti abagatan a daya ti Siudad ti Cagayan de Oro.

## Dagiti pisikal a pakailasinan

Ti Musuan ket maysa a simborio ti lava ken napdsok ti bakrasna ket agsukog iti balisongsong.

Daytoy ket addaan iti kangato iti  asl, ken ti diametro ti babana ket .

## Dagiti panagbettak
Inreporta ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia a ti Musuan ket bimtak idi 1866 ken 1867, ngem inrehistro pay ti Programa ti Global a Bulkanismo ti Instituto ti Smithsoniano ti sabali a panagbettak, a mabalin a preatiko, a "nanguram amin iti adda iti likmutna." Ti panagbettak kano a napasamak kadagiti uppat a tawen sakbay iti panagbisita ti maysa a Hesuita a padi idi 1891, a nangireporta a saana nga as-asideg a mausig ti bulkan gapu ti napigsa a solpatariko nga aktibidad.

Ti napigsa nga adu a panaggingined ket napasak iti asideg ti Musuan idi 1976, ken manen idi agarup a tengnga ti 2011.

Ti Musuan ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas, ken isuda amin ket parte ti singsing ti apuy ti Pasipiko.

## Flora
Ti akin-amianan a bakras ti Bantay Musuan ket naabungotan pay laeng iti napusek a kabakiran. Dagiti dadduma ket kaaduan a naabungotan babaen ti pan-aw a ruot (*[[Imperata cylindrica]]*). Dagiti regget ti panamulmula iti kabakiran kadagiti awan mulana a luglugar, kadagiti programa iti panagmula iti kayo ken babaen ti dagiti miembro ti Unibersidad ti Tengnga a Mindanao, ket nakabangon iti temporario a kabakiran ti *[[Acacia mangium]]* ken dagiti koniperio.

Adda dagiti 524 a sebbangan dagiti mula idiay Bantay Musuan babaen dagiti 353 a henero ken dagiti 135 a pamilia. Dagiti 301 a sebbangan ket dagiti kayo, 51 a babassit a kaykayo, 50 a ruruot, dagiti 46 a hierba, dagiti 42 nga agkalatkat a mula, dagiti 31 a pako, ken dagiti 3 a kumaddua iti pako. Dagiti 188 a sebbangan (35%) ket nangrunada iti ekonomia, dagiti 128 a sebbangan (24%) ket endemikoda, ken 3 (1%) dagiti madangran a sebbangan. Ti pantok Musuan ket addaan kadagiti agarup a 6,354 a kayo. Ti kaaduan a sebbangan ti kayo (iti densidad ket prekuensia) ket dagiti *[[Melanolepis multiglandulosa]]* (kayo a Kamala) ken *[[Colona serratifolia]]*, sarunuen babaen ti *[[Clausena brevistyla]]* ken *[[Alstonia scholaris]]* (kayo a Blackboard). Dagiti tallo a sebbangan ti pteridophyta ket lokalda a maipangta: ti *[[Marsilea]] crenata* ("*apat-apat*"), *[[Ceratopteris thalictroides]]* ("*pakung-sungay*"), ken *[[Lycopodiella cernua]]* (clubmoss). Dagiti 10 a sebbangan ti pteridophyta ket endemikoda iti lugar.

## Pakasaritaan ken Impraestruktura
Awanan ti Bantay Musuan kadagiti ania man a makita nga abut ti bulkan, ken nakaiturongan daytoy kadagiti lokal nga eskeptisimo a daytoy ket maysa nga aktibo a bulkan. Uray kasta, ti ladawan nga ipakpakita ti karuay a naganna iti 'Bantay Calayo' (Bantay ti Apuy) ken dagiti sarsarita nga inbagbaga dagiti lokal a taga-tribu ti Bukidnon ket mangbutbuteng kadagiti tattao iti relatibo a bassit a banatay a saan nga aglanga a kas maysa a bulkan.

Ti Siudad ti Valencia ket mabirukan iti amianan iti panto, ti Unibersidad ti Tengnga a Mindanao (CMU) ken Baranggay Dologon iti abagatan a laud, ken ti Karayan Pulangi iti intero nga akindaya a bangir.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
* Bulkan

## Dagiti nagibasaran


## Dagiti akinruar a silpo
* Panid ti Bulkan Musan ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS)