Sasao a Kra–Dai

Ti **sasao a Kra–Dai** , ammo pay a kas **Tai–Kadai,** **Daic**, ken **Kadai**, ket ti pamilia ti pagsasao iti nakaro a paaweng a pagsasao a mabirukan idiay akin-abagatan a Tsina, amianan a daya nga India ken Abagatan a daya nga Asia. Mangiramanda iti Tailandes ken Lao, dagiti nailian a pagsasao ti Tailandia ken Laos. Adda dagiti gangani a 100 a riwriw nga agsasao kadagitoy a pagsasao iti lubong. Ilista ti Ethnologue dagiti 95 a pagsasao iti daytoy a pamilia, a 62 kadagitoy ket adda iti sanga ti Tai.

Ti dibersidad ti sasao a Tai–Kadai idiay akin-abagatan a Tsina, a naipangpangruna idiay Guizhou ken Hainan, ket mangisingasing a daytoy ket asideg iti pagtaenganda. Ti sanga a Tai ket nagpaabagatan idiay Abagatan a daya nga Asia idi laeng agarup a sangaribo a tawtawen ti napalabas, a nagpundar kadagiti pagilian a kanungpalan a nagbalin a Tailandia ken Laos nga isu idi ti teritorio nga Austroasiatiko.

Kontrobersial ti nagan a "Tai–Kadai", ken naaramiden dagiti argumento a nasken koma a masukatan. Ti nagan ket nagtaud manipud iti maysa a duog a panangisina ti pamilia kadagiti dua a sanga, ti Tai ken Kadai. Ngem iti kua ti nagan a Kadai ket mangisingasing a daytoy ket mangiraman iti Tai, ken iti kasta sagpaminsan a naus-usar a mangibaga ti intero a pamilia. Iti sabali met, adda dagiti reperensia a mangigawid ti panagusar ti "Kadai" iti sanga a Kra iti pamilia, a makaanayen apara it nagan ti Kra. Naisingasingen ti pangsukat a nagan iti Kra–Dai, kas Kra ken Dai, dagiti dua a dakkel ken nasayaat a naitakder a subgrupo a mabirukan kadagiti sabali a bangir iti nangruna a historikal a panagsina. Ti nagan a Kra–Dai ket naamponen kadagiti nadumaduma a nangruna nga eskolar nga obra iti pamilia.

## Internal a pannakaidasig
Buklen ti Tai–Kadai dagiti lima a nasayaat a naitakder a sanga,ti  Hlai, Kra, Kam–Sui, Tai, ken ti pagsasao nga Ong Be:

*Ong Be (Hainan)
***[[Sasao a Kra|Kra]]** (akin-abagatan a Tsina, akin-amianan a Bietnam; tinawtawagan iti *Kadai* iti *[[Ethnologue]]*)
***[[Sasao a Kam–Sui|Kam–Sui]]** (nangruna a daga ti Tsina)
***[[Sasao a Hlai|Hlai]]** (Hainan)
***[[Sasao a Tai|Tai]]** (akin-abagatan a Tsina ken Abagatan a daya nga Asia)

Idi 1942, pinagtitipon nga inkabil ni Paul K. Benedict dagiti tallo a sasao a Kra (Gelao, Laqua ken Lachi) iti Hlai iti maysa a grupo a ninagananna iti "Kadai", manipud iti *ka* a tikayatna sawen ket "tao" iti Gelao ken Laqua, ken *Dai*, ti maysa a porma ti autonimo ti Hlai.  Kaaduanna pay nga insingsingasing ti henetiko a pannakaigrupo ti Tai, Kadai ken Malayo-Polinesio.

### Edmondson ken Solnit
Ti maysa a nasapa ngem impluensial a panangidasig, iti tradisional aklado ti Kam–Tai, ket ti panangidasig idi da Edmondson ken Solnit manipud idi 1988:

Daytoy a panangidasig ket us-usaren babaen ti *Ethnologue*, ngem idi 2009 naaramid ti Lakkja a kas maikatlo a sanga ti Kam–Tai ken ti Biao ket naiyalis idi iti Kam–Sui.

### Ostapirat

Naibatay iti adu a bilang ti bokabulario a nagbibingayanda, dagiti sanga ti Kam–Sui, Be, ken Tai ket masansanda nga agkuyog a maidasig. (Kitaen ti Kam–Tai.) Nupay kasta, namatmati ni Weera Ostapirat a daytoy ket negatibo nga ebidensia, ken mabalin a gapu ti leksikal a pannakaisukat kadagiti sabali a sanga. Nagtunton pay isuna a dagiti morpolohiko a panagpapada ket imbes ket a mangisingasing a ti Kra ken Kam–Sui ket nasken da koma nga agkuyog a maigrupo  akas Akin-amianan a Kra–Dai, ken ti Hlai iti Tai a kas Akin-abagatan a Kra–Dai oiti sabali. Ti puesto ti Ong Be iti singasing ni Ostapirat ket saan a makedngan. Laglagipen a kinaynayat ni Ostapirat ti agusar iti nagan a Kra–Dai ngem iti Tai–Kadai, nga insupsupiatna a duogen.

### Norquest
Inawat daytoy a pannakaisalumina ni Norquest (2007), ken manginayon ti narigat a Lakkja ken Ong Be iti panangidasigna. Nupay kasta, inbagbagan a ti Lakkja a mabalin daytoy a Kam–Sui, ken ti Be ket mabalin a Tai, a naipangpangruna ti maysa kadagiti sasao nga Akin-amianan a Tai ngem managbaliw gapu ti pannakaiyasideg kadagiti sabali a pagsasao iti Hainan. Iti sumaruno kenni Ostapirat, inampon ni Norquest ti nagan a Kra–Dai para iti sibubukel a pamilia.

## Dagiti akinruar a panagkakabagian

Ti sasao a Tai–Kadai ket dati da a naikeddeng a kas parte ti pamilia a Sino-Tibetano, ngem iti ruar ti Tsina naidasig da ita iti maysa  nawaya pamilia. Aglaonda iti adu a bilang dagiti balikas a maipada iti sasao a Sino-Tibetano. Nupay kasta, manmanoda  amabirukan kadagiti amin a sanga ti pamilia, ken saan a mangiraman ti batayan a bokabulario, a mangibaga daytoy nga isuda ket dagiti daan a binulod a balikas.

Dagiti nadumaduma nga akinlaud nga eskolar ket nangipresentada iti singasing nga ebidensia a ti Tai–Kadai ket maikabagian iti wenno sanga ti pamilia a pagsasao nga Austronesio. Adda dagiti bilang dagiti mabalin a kognado iti bugas a bokabulario. Kadagiti mangisingsingasing, awan pay ti pagtutnosan no dagitoyo ket agkakabsat a grupo iti Austronesio iti pamilia a tinawtawagan iti Austro-Tai, ti maysa panagsubli a migrasion manipud iti Taiwan iti nangruna a daga, wenno ti naladladaw a migrasion manipu diti Filipinas iti Hainan idi las-ud ti panagpadakkel ti Austronesio.

Ti singasing nga Austriko ket mangisingasing ti silpo a nagbaetan ti Austronesio ken ti sasao nga Austroasiatiko. Nga agpada a mangibagbaga ti parte ti pannakaaramid ti Austriko ni Benedict, a naginayon ti Tai–Kadai ken Hmong–Mien iti singasing, naipangpangruna nga insupsuppiat ni Kosaka (2002) para iti pamilia a Miao–Dai.

Idiay Tsina, tinawtawagan dagitoy iti sasao a Zhuang–Dong kenkadawyanda a naikeddeng a kabagian ti sasao a Sino-Tibetano a maikuyog iti sasao a Miao–Yao. Daytoyket banag pay a pakipagtungtongan kadagiti Insik nga eskolar no ti sasao a Kra a kas ti Gelao, Qabiao, ken Lachi ket mabalinda a mairaman iti Zhuang–Dong, gapu ta awananda iti pannakaipada iti Sino-Tibetano a naus-usar a panangiraman kadagiti sabali a sasao a Zhuang–Dong iti Sino-Tibetano.

## Kognado a panangiyasping

## Dagiti nagibasaran

*Edmondson, J.A. and D.B. Solnit eds. 1997. *Comparative Kadai: the Tai branch*. Dallas: Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington. 
*Blench, Roger. 2004. ''Stratification in the peopling of China: how far does the linguistic evidence match genetics and archaeology?''  Paper for the Symposium "Human migrations in continental East Asia and Taiwan: genetic, linguistic and archaeological evidence". Geneva June 10–13, 2004. Université de Genève.

## Adu pay a mabasbasa
* Diller, A., J. Edmondson, & Yongxian Luo, ed., (2005). *The Tai–Kadai languages*. London [etc.]: Routledge. 
*Edmondson, J. A. (1986). *Kam tone splits and the variation of breathiness*.
*Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (1988). *Comparative Kadai: linguistic studies beyond Tai*. Summer Institute of Linguistics publications in linguistics, no.  86. [Arlington, Tex.]: Summer Institute of Linguistics. 
*Ostapirat, Weera. (2000). "Proto-Kra." *Linguistics of the Tibeto-Burman Area* **23** (1): 1-251.
*Somsonge Burusphat, & Sinnott, M. (1998). *Kam–Tai oral literatures: collaborative research project between*. Salaya Nakhon Pathom, Thailand: Institute of Language and Culture for Rural Development, Mahidol University. 
*Tai–Kadai Languages. (2007). Curzon Pr. 
*Mann, Noel, Wendy Smith and Eva Ujlakyova. 2009. Linguistic clusters of Mainland Southeast Asia: an overview of the language families.  Chiang Mai: Payap University.

## Dagiti akinruar a silpo
* Listaan tibalikas ti sasao a Tai–Kadai manipud iti Austronesian Basic Vocabulary Database 
* StarLing: Tai–Kadai 100-word lists ken etimolohia
** StarLing: Zhuang–Tai 100-word lists ken etimolohia
** StarLing: Kam–Sui 100-word lists ken etimolohia
* Comparative Tai–Kadai Swadesh vocabulary lists (from Wiktionary's Swadesh list appendix)