open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Danaw Muhikap

Ti **Danaw Mohicap** (mailetra pay ak as **Mojicap** wenno **Muhikap**) ket ti maysa kadagiti pito a dandanaw iti Siudad ti San Pablo, iti probinsia ti Laguna, Filipinas. Ti danaw ket mabirukan iti Brgy. San Buenaventura, ken addaan iti kalawa iti  ken maysa kadagiti nangruna a mangipaay iti danum iti siudad. Mangipaay ti danum ti Dandanaw ti San Pablo ti nasayaat a taudan ti tilapia para iti Metro Manila ken dagiti suburbo.

## Leyenda
Ti leyenda ti Danaw Mohicap ket kapada dagiti Dandanaw Pandin ken Yambo iti daya. Ti maysa nga agassawa ket addaanda iti managsakit nga anak a babai nga agnagan iti Munica, ken kankanayonda a nagkarkararag iti Dios para iti salun-atna. Inkarida nga aramidenda amin a pangisukat, no patgan ti Dios iti kararagda iti kondision a ni Munica ket saan a mangbaddek iti daga. Isu a ti anakda a babai ket nasalun-at a dimmakkel ken nagaget unay.

Iti maysa nga aldaw bayat nga adayo dagiti nagannak kaniana, agdadait iti kawes ni Munica. Natnag ti sagut nga inus-usarna ken pinadsna a pinidut, natalimudaw isuna ken natuang. Kellaat isuna a limned a naikuyog ti intero a kaarrubaan, ken nabukel iti maysa a danaw. Kanungpalan a tinawtawagan daytoy a bagi ti danum iti Mohicap, a naala manipud iti daksanggasat a nagan ti babai, ken ti *mahikap*, a ti kayatna a sawen ket nagaget iti lokal a pagsasao iti Tagalog.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Geographic data related to Danaw Muhikap iti OpenStreetMap
* Opisial a website ti Siudad ti San Pablo
Bantay Abunug

Ti **Bantay Abunug** ket ti maysa a bantay iti Filipinas. Daytoy ket mabirukan iti probinsia ti Leyte iti rehion ti  Akindaya a Visayas, iti abagatan-akindaya a parte ti pagilian, iti  iti abagatan a daya ti nailian a kapitio ti Manila.

## Dagiti nagibasaran
Vatica affinis

Ti ***Vatica affinis*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka. Daytoy ket nakaro a naisagmak a sebbangan a maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Bantay Kitanglad

Ti **Bantay Kitanglad** ket ti maysa a di aktibo a bulkan a mabirukan iti Kabambantayan ti Kitanglad iti probinsia ti Bukidnon iti isla ti Mindanao. Daytoy ti maikapat a kangatuan a bantay iti Filipinas ken addaan iti maysa nga agarup a kangato iti . Daytoy ket mabirukan iti pagbaetan ti Siudad ti Malaybalay ken dagiti ili ti Lantapan, Impasugong, Sumilao, ken Libona.

Ti nagan a *"Kitanglad"* ket naala manipud iti leyenda nga adda kano maysa a nalatak a layos a nanglenned kadagiti patneng a daga ti Bukidnon ken ti laeng ungto ti bantay, ti kadakkel iti maysa a *"tanglad"* (lemon grass), ti nabati a makita (*"kita"* iti Bisaya). Daytoy ket naikeddeng a kas maysa a dominio ti tinaudan para kadagiti nadumaduma a kultural a komunidad a kas dagiti Bukidnon, Higaonon ken Talaandig.

Nairangarang ti Bantay Kitanglad a kas nasalakniban alugar babaen ti kategoria a masna a parke babaen ti *Presidensial a Proklamasion 896* a napetsado iti Oktubre 24, 1996. Idi Nobiembre 9, 2000, ti Bantay Kitanglad ket kanungpalan a nagbalin a napno a nasalakniban a lugar iti inaprobaran ti Kongreso ti *Republic Act 8978* nga ammo pay a kas ti the "Mt. Kitanglad Range Protected Area Act of 2000".

Idi 2009, ti Masna a Parke ti Kabambantayan ti Bantay Kitanglad (MKRNP) ket nairangarang a kas Parke ti Tawid ti ASEAN.

## Kitaen pay
* Bantay Kalatungan
* Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* 

## Dagiti akinruar a silpo

* Pinoy Mountaineer
* Bantay Kitanglad iti Mountain-Forecast
Dandanaw Pandin ken Yambo

Ti **Pandin ken Yambo** ket dagiti agsingin nga abut ti bulkan a danaw a mangisina iti akikid a pirgis ti daga. Isuda ket parte ti sistema ti Pito a Dandanaw iti San Pablo, ken mabirukan dagitoy idiay Brgy. San Lorenzo iti Siudad ti San Pablo iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.

Naibagbaga a ti Danaw Pandin ket ti "di pay naas-asak" kadagiti pito a danaw ti San Pablo.

## Danaw Pandin
Ti Pandin ket addaan iti kalawa iti 20.5 nga ektaria ken iti kaadalem iti 30480 a metro. Daytoy ket addaan iti nakarkulo a tomo iti 6,600 kubiko metro iti pagpenpenan iti danum.

Naikeddeng ti Pandin nga oligotropiko gapu ti kaadu iti biag a mula ken ikan.

## Danaw Yambo
Ti Yambo ket addaan iti kadawyan a kalawa iti rabaw iti 28.5 nga ektaria.

Ti Yambo, kas met ti Pandin ket aikeddeng nga oligotropiko, ken nasayaat a paglanguyan, pagpasiaran, ken pagpiknikan.

## Leyenda ti Dandanaw
Naibagbaga idi a dagitoy dua a danaw ket nanaganan kadagiti dua nga aginnnayat. Segun iti leyenda, ti maysa a napintas a babai nga agnagan iti Pandin ket nailunod idi a saan nga agbaddek iti daga, no koma, adda dakes a maaramid kaniana. Ni Yambo, ti napeklan a kaayan-ayatna, ket di ammo dayta a lunod ken pinabaddekna iti daga, kalpasanna adda terible nga uni a sinaruno babaen ti agrengngat a panagdayengdeng iti daga ken ti nakaro a panagtudo a kanungpalan a nagbaliw iti lugar kadagiti agsingin a danaw a maisina manipud iti tunggal maysa kaniada babaen ti labus a pirgis ti daga.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*Ti Leyenda ti Pandin ken Yambo
*Siudad ti San Pablo

## Dagiti akinruar a silpo
*Heograpiko a datos a mainaig iti Danaw Pandin iti OpenStreetMap
*Heograpiko a datos a mainaig iti Danaw Yambo iti OpenStreetMap
Vatica brevipes

Ti ***Vatica brevipes*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket maysa a kayo nga endemiko iti Borneo.

## Pannakaiwarwaras
Daytoy ket mabirukan laeng kadagiti bakir ti Sarawak.

## Konserbasion
Daytoy ket maipangta gapu iti nakaro a panagpukpukan iti kayo.

## Dagiti nagibasaran
Vatica brunigii

Ti ***Vatica brunigii*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket maysa a kayo a mabirukan idiay Sumatra ken Borneo.

Daytoy ket maysa a naisagmak a sebbangan a maipangta gapu iti pannakaawan iti habitat. Ti *Vatica brunigii* ket naipangta daytoyen manipud idi 1997. Daytoy a kayo ket addan kadagiti tagikua a makaagas ket mabirukan kadagiti aplaya a lugar, dagiti bakir ken dagiti namaga a bakras.

## Dagiti nagibasaran
Vatica harmandiana

Ti ***Vatica harmandiana***, ammo pay iti sinonimo iti ***Vatica cinerea***, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy bassit a kayo ket patneng iti Abagatan a daya nga Asia.  Daytoy ti kaaduan a kadawyan a sebbangan ti mula kadagiti naisangayan a kita ti habitat ti nataengan a kakaykayuan iti kaunegan ti sakupna ken kadawyan pay kadagiti nadisturbo a sekondario a bakir a kaaduan a mangabbong iti sakupna, uray no kasta daytoy ket naikeddeng, a maikuyog iti kaaduan kadagiti Dipterocarpaceae, a naisagmak babaen ti IUCN iti baetan ti 1998 ken 2017. Kadawyan daytoy a saan a komersial a naap-apit malaksid iti lokal a panagusar.

## Pannakaiwarwaras
Segun ti IUCN idi 1998, mabirukan daytoy iti Cambodia, Malaysia, Myanmar, Tailandia, ken Bietnam. Ni Newman *et al.*, a nagsursurat para iti IUCN iidi 2017, ket innayonna ti pannakaiwarwarasna iti Laos.

## Dagiti nagibasaran
Vatica elliptica

Ti ***Vatica elliptica*** ket ti manmano a sebbangan ti kayo iti pamilia ti Dipterocarpaceae, patneng iti isla ti Mindanao iti Filipinas.

## Pannakaiwarwaras
Daytoy a kayo ti tropikal a katuduan a bakir ket endemiko iti Bantay Kaladis iti probinsia ti Zamboanga del Sur, iti Peninsula ti Zamboanga iti isla ti Mindanao, iti akin-abagatan a Filipinas. Daytoy ket parte ti flora ti ekorehion dagiti katuduan a bakir ti bantay iti Mindanao.

Daytoy ket maysa a nakaro a naisagmak a sebbanagn ti Nalabbasit a Listaan ti IUCN. Maipangta daytoy babaen ti pannakaawan iti habitat ken maikeddeng nga asideg unayen iti pannakaawan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
ARKive

Ti **ARKive** ket mays aidi a global inisiatibo nga addaan iti gandat iti "panangipatal-o ti konserbasion kadagiti maipangta a sebbangan iti lubong, babaen ti bileg ti ladawan ti kaatapan", a naaramid babaen ti panagbiruk ekn panagurnong kadagiti pelikula, dagiti retrato ken dagiti rekording ti audio dagiti sebbangan iti lubong iti maysa a setralisado a dihital nga arkibo. Ti prioridadna idi ket ti mangkompleto kadagiti bariweswes ti adio-bisual para kadagiti c. 17,000 a sebbangan dagiti Naipangta a Sebbangan ti IUCN Red List.

Ti proyekto ket maysa nga inisiatibo ti Wildscreen, ti maysa a karidad a nairehistro idiay Nagkaykaysa a Pagarian, a naibatay idiay Bristol. Ti teknikal aplataporma ket pinartuat idi babaen ti Hewlett Packard, kas parte ti programa ti panagsukisok ti Digital Media ti HP Labs.

Ti ARKive ket sinuportaran idi babaen dagiti mangiyuna a gunglo ti konserbasion, a mairaman ti BirdLife International, Conservation International, International Union for Conservation of Nature (IUCN), Ti World Conservation Monitoring Centre (UNEP-WCMC) ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken ti World Wide Fund for Nature (WWF), ken dagit pay mangiyuna nga akademiko ken pagsukisokan nga instituto, a kas ti Natural History Museum; Royal Botanic Gardens, Kew; ken ti Smithsonian Institution. Daytoy ket kameng idi ti Institutional Council iti Encyclopedia of Life.

Dagiti dua a tuon ti ARKive para iti Google Earth, a mangiladawan kadagiti maipangta a sebbangan ken dagiti sebbangan iti Golpo ti Mehiko ket pinataud babaen ti Google Earth Outreach. Dagitiimmuna kadagitoy ket nairugi idi Abril 2008 babaen ti Patron ti Wildscreen, ni Apo David Attenborough.

Narikpan ti website idi 15 Pebrero 2019; dagiti urnongna a ladladawan ken dagiti video ket agtultuloy a natalged a naipenpen para kadagiti sumakbay a henerasion.

## Kitaen pay
* Encyclopedia of Life

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Opisial a sitio ti ARKive
* Technical specifications from Hewlett-Packard
Endemismo

Ti **Endemismo** ket ti ekolohiko a kasasaad ti maysa a sebbangan a naisangayan iti maysa a naipalawag a heograpiko a lokasion, kas ti maysa nga isla, nasion, pagilian wenno sabali a naipalawag a sona, wenno kita ti habitat; dagiti organismo nga indihenio iti maysa a lugar ket saanda nga endemiko iti dayta no mabirukanda pay iti sabali a lugar. Ti nakaro a kasumbangir ti endemismo ket ti kosmopolitano a pannakaiwaras. Ti maysa nga alternatibo a termino para iti maysa a sebbangan nga endemiko ket **presintibo**, a maipakat kadagiti sebbangan (ken dagiti sub-espesipiko a kategoria) a nairestrikto iti maysa a naipalawag a heograpiko a lugar.

## Adu pay a mabasbasa

* 
* 
*
Vatica guangxiensis

Ti ***Vatica guangxiensis*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae nga endemiko iti Tsina.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*Li, Qiaoming, Zaifu Xu, and Tianhua He. "Ex situ genetic conservation of endangered* Vatica guangxiensis*(Dipterocarpaceae) in China." Biological Conservation 106.2 (2002): 151-156.
*QM, Li, and Xu ZF. "Genetic diversity and population differentiation of Vatica guangxiensis." Acta Bo (2001): 201-208.
*Li, Qiao-Ming, and Zai-Fu Xu. "Genetic Diversity and Population Differentiation of Vatica guangxiensis." Acta Botanica Yunnanica 23.2 (2001): 201-208.
Vatica havilandii

Ti ***Vatica havilandii*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy a kayo ket mabirukan idiay Malaysia Peninsular ken Borneo. Daytoy ket maysa a nakaro a naisagmak a sebbangan a maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Vatica odorata

Ti ***Vatica odorata*** ket ti sebbangan ti [kayo]] iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket agtubo a kas langit-langit a kayo aginggana iti  iti katayag, nga addaan iti puon iti diametro iti . Ti espesipiko nga epiteta ** ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "nabanglo", a mangibagbaga kadagiti sabong. Aglalaok ti habitat kadagiti dipterokarpo a bakir manipud iti pantar ti baybay aginggana iti  a kangato. Ti *V.&nbsp;odorata* ket mabirukan manipud iti Tsina aginggana iti Indotsina aginggana iti Malesia.

## Dagiti nagibasaran
Vatica pachyphylla

Ti ***Vatica pachyphylla*** ket tisebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae.

## Pannakaiwarwaras
Ti *Vatica pachyphylla* ket endemiko iti akindaya nga isla ti Luzon ken ti Isla Polillo iti akin-amianan a Filipinas.

Daytoy ket maysa a sebbangan ti tropikal a kayo a mabirukan iti ekorehion ti katuduan a bakir ti Luzon. Daytoy ket mabirukan laeng iti ekorehion a habitat ti ababa nga altitud iti kankanayon a berde a dipterokarpo a bakir.

Daytoy ket maysa a nakaro a naisagmak a sebbangan a maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Vatica pauciflora

Ti ***Vatica pauciflora*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae.

## Pannakaiwarwaras
Ti *Vatica pauciflora* ketti maysa a kayo a mabirukan idiay Sumatra, Malaysia Peninsular, Singapur, ken Tailandia.  Daytoy ket kadawayan kadagiti kalugnakan ti nasadiwa a danum ken kadagiti igid ti karayan. Daytoy ket maysa a naisagmak a sebbangan a maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Taksonomia
Ti espesipiko nga epiteta ti *pauciflora* ket Latin para iti 'bassit-sabong'.

## Dagiti nagibasaran
Vatica pedicellata

Ti ***Vatica pedicellata*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket maysa a kayo nga endemiko iti Borneo a mabirukan laeng idiay Sarawak.

## Dagiti nagibasaran
Vatica rassak

Ti ***Vatica rassak*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy a kayo ket mabirukan idiay Indonesia, Buru, Papua Baro a Guinea, ken ti Filipinas.

Ti kabarbaro a naduktalan, ti di nainagan nga espesial nga alimbubudo ket agusar iti makasabidong a tutot manipud iti daytoy a kayo tapno agaramid iti cocoon.

## Dagiti nagibasaran
Vatica umbonata

Ti ***Vatica umbonata*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae.

Daytoy ket mabirukan idiay Malaysia Peninsular, Borneo, ti Filipinas, ken Tailandia.

## Dagiti nagibasaran
Vatica chinensis

Ti ***Vatica chinensis*** ket ti sebbangan ti agsabsabong a kayo iti pamilia ti Dipterocarpaceae, a mabirukan iti Abagatan nga Asia.

## Pannakaiwarwaras
Ti kayo ket patneng iti kabambantayan ti Akinlaud a Ghats kadagiti estado ti Karnataka ken Kerala iti akin-abagatan nga India; ken historiko iti Sri Lanka, nga idiay ket nakaro a manmano wenno mabalin nga awanen.  Daytoy ket maysa a nakaro a naisagmak a sebbangan ti  IUCN Red List.

Daytoy ket parte ti flora ti ekorehion ti katuduan a bakir ti banatay ti Abagatan a Ghats.

## Deskripsion
Ti *Vatica chinensis* ket ti maysa a tropikal a kankanayon a berde a kayo, nga agtubo aginggana iti  iti katayag. Ti puonna ket butresado,  nakusnaw a berde a nalamuyot  iti ukis ti kayona. Napekket ti tutotna.


Vatica chinensis-2.JPG|Bunga ti *Vatica chinensis*
Vatica chinensis-3.JPG|Sabong ti *Vatica chinensis*
Vatica chinensis-4.JPG|Bulong ti *Vatica chinensis*


## Dagiti nagibasaran
Danaw Mainit

Ti **Danaw Mainit** ket ti maikapat a kadakkelan a danaw iti Filipinas iti kalawa ti rabaw iti . Ti danaw ket isu pay ti kaadaleman a danaw iti pagilian iti kaadalem nga umabot iti .  Daytoy ket mabirukan iti amianan-akindaya a parte ti Mindanao ken pagbibingayan dagiti probinsia ti Surigao del Norte ken Agusan del Norte.

## Etimolohia
Ti nagan ti danaw ket Bisayano a balikas ti *mainit*, a ti kayatna a sawen ket "napudot".

## Listaan
### Dagiti ili a mangpalikmut iti danaw
* Mainit, Surigao del Norte
* Alegria, Surigao del Norte
* Jabonga, Agusan del Norte
* Kitcharao, Agusan del Norte

### Dagiti ili iti kaunegan ti taudan ti danum ti Danaw Mainit

* Alegria, Surigao del Norte,
* Sison, Surigao del Norte
* Tubod, Surigao del Norte
* Mainit, Surigao del Norte
* Kitcharao, Agusan del Norte
* Jabonga, Agusan del Norte
* Santiago, Agusan del Norte
* Tubay, Agusan del Norte

## Dagiti nagibasaran

## Adu apay a mabasbasa
* *A Directory of Philippine Wetlands. Vol I*, compiled by Davies, J. et al. (Asian Wetland Bureau Philippines Foundation, Inc, 1991)
* Webpage on Lake Minit (cited part available online)

## Dagiti akinruar a silpo
*
* Lake Mainit Updates
* Lake Mainit Development Alliance
* LMDA Updates
Danaw Balanan

Ti **Danaw Balanan** ket ti maysa a danaw a mabirukan iti Siaton, Negros Oriental itie Filipinas. Daytoy ket maysa a nasadiwa a danum a danaw kadagiti kabakiran a bantay iti akin-abagatan a parte ti island ti Negros, nga addaan iti sukog a maiyasping iti pigura ti walo, ti kaakikidan a punto iti pagbaetan dagiti dua a nagruna a paset ti danaw ket  iti kalawa. Napalikmutan ti danaw babaen dagiti kabambantayan, ken pakanenn dagiti tallo a tributario, amin ket mabirukan iti akin-amianan a patingga. Dagitoy ket ti Waig Lamarao iti amianan=akindaya a suli nga addaan kadagiti dua a dissuor, ti Waig Balanan iti tengnga ti akin-amianan a patingga nga addaan pay iti sabali a dissuor, ken ti Waig Nasig-id iti amianan-akinlaud a patingga.

Ti danaw ket addaan iti nadam-eg a tropikal a klima nga addaan kadagiti dua tiempo, ti namaga a tiempo manipud iti Nobiembre aginggana iti Abril ken ti nabasa a tiempo iti amin a nabati a paset ti tawen.

Nabukel ti danaw babaen ti tektoniko a gingined iti kapigsa iti 6.8 iti gantingan ti Richter a nakapunta iti akin-abagatan a paset ti isla ti Negros, ken nagpataud kadagiti guedday kadagiti akin-abagatan a patingga kadagiti kabambantayan ti Balanan ken Nasig-id ranges iti Siaton. Dagiti natnag a bato ken dagiti daga ket nangpenned iti Karayan Balanan a nagayus kadagiti pagbaetan dagitoy kabambantayan a nagbukel iti  nga agsukog iti tulang a "humero" a danaw a naiturong iti igid ti linia ti Amianan a laud-Abagatan a daya.

Ti danaw ken dagiti mangpalikmut a bakir ket agdama a minatmatonan a kas maysa a Lugar ti Taudan ti Danum babaen ti Bureau of Forest Development. Naaramiden ti maysa a singasing a mangidesignado ti lugar a kas maysa a Game Refuge and Wildlife Sanctuary tapno masalakniban ti dakkel a populasion dagiti kurarapnit ken dagiti sabali a biag ti atap. Daytoy a singasing ket kinedngan babaen ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso, Rehion 7, idi Enero 1987.

## Pakasaritaan
Idi alas 5 ti malem idi Mayo 5, 1925, ti ili ti Siaton ket napuntaan iti maysa a gingined a nairehistro iti 8 iti Gantingan ti Richter. Ti ginginaed ket nakapataud iti guedday a nagpartuat iti masna a penned. Ti penned ket tinawtawagan iti *Sampong* (ti kayatna a sawen ket "rikpan"), nilappedanna ti ayus ti Karayan Balanan, a nagaramid daytoy iti danaw.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Heograpiko a datos a mainaig iti Danaw Balanan iti OpenStreetMap
Danaw Buhi

Ti **Danaw Buhi** ket ti maysa a  danaw a mabirukan iti Buhi, Camarines Sur iti Filipinas. Daytoy ket addaan iti kalawa iti  ken addaan iti maysa a pagtengngaan a kaadalem iti . Mabirukan ti danaw iti tanap a binukel babaen dagiti dua a taga-ugma a bulkan, ti Bantay Iriga (ammo pay a kas *Bantay Asog*) ken Bantay Malinao. Napartuat daytoy idi 1641, idi ti maysa a gingined ket nagpataud a nangrebba ti sikigan ti Bantay Asog. Ti nagresultaan a guedday ket nagpartuat iti masna a penned a naglapped iti ayus dagiti kaariping. Mangisingasing pay ti sabali a teoria a daytoy ket pinartuat babaen ti panagbettak ti Bantay Asog, nga itan ket maysa a malmalmeng a bulkan.

Nadayeg ti danaw gapu ta daytoy ket maysa kadagiti bassit a bagi ti danum nga aglaon iti *[[sinarapan]]* (*Mistichthys luzonensis*) ti kabassitan a komersial a kinalkalap nga ikan iti lubong.

Malaksid iti *sinarapan*, ti Danaw Buhi ket pagtaengan pay dagiti sabali nga organismo iti danum a kas ti *Irin-irin* (*[[Redigobius bikolanus]]*), *Dalag* (*[[Channa striata]]*), *Puyo* (*[[Anabas testudineus]]*), *Kotnag* (*[[Hemiramphus]] sp.*), *Burirawan* (*[[Strophidon sathete]]*) ken ti patneng a paltat (*[[Clarias]] sp.*). Dagiti sabali nga ikan a naipayammo tapno mapasayaat ti industria iti panagkalap a kas ti tilapia ti Nilo (*[[Oreochromis niloticus]]*), tilapia ti Mozambique (*[[Oreochromis mossambicus]]*), kadawyan a karpa (*[[Cyprinus carpio]]*) ken ti hito ti Bangkok (*Clarias sp.*).

Ti bakir a mangpalikmut iti danaw ket pagtaengan dagiti sabali a basbassit a 25 a sebbangan ti billit. Dagiti lima nga endemiko a sebbangan ket ti Philippine pygmy woodpecker, Philippine hanging parrot, black-naped monarch, elegant tit ken ti white-eared brown dove. Dagiti sabali pay a fauna a mabirukan iti bakir ket dagiti agtaytayab nga alutiit (*[[Draco lizard|Draco sp.]]*), dagiti skink, dagiti monitor nga alutiit (*[[Varanus marmoratus]]*), dagiti civet, dagiti kurarapnit ken ti Philippine Cynomolgus monkey (*[[Crab-eating macaque|Macaca fascicularis]]*).

Ita nga aldaw ti danaw ket ti kangruanaan a taudan ti paay ti danum para iti Planta ti Hidroelektriko ti National Power Corporation. Ti planta ti koriente, a napundar idi 1952, ket agpataud iti maysa nga agpatengnga a 2.8 megawatt. Daytoy ket inus-usar pay ti National Irrigation Administration a mangsibog iti saan a basbassit a  kadagiti ili ti Riconada a mabirukan iti salog ken ti Siudad ti Iriga.

## Dagiti ladawan

Papeles:View of Buhi from Mt. Asog.jpg|Buya ti tangatang iti Danaw Buhi
Papeles:Passenger boat at Buhi WTR.JPG|Pagpasaheruan a bangka iti danaw
Papeles:Lake Buhi Buenavista Volcanic Rocks.JPG|Bulkaniko a batbato iti danaw
Papeles:Buhi Barit River.jpg|Buya iti tuktok ti Rangtay Karayan Barit, maysa kadagiti tributario ti danaw
Papeles:Lake Buhi Floating Cottage2.jpg|Dagiti tumtumpaw a bassit a balay iti danaw


## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* Heograpiko a datos a mainaig iti Danaw Buhi iti OpenStreetMap
Danaw Venado

Ti **Danaw Venado** ket ti maysa nga endorheiko a danaw a mabirukan iti sakaanan ti Bantay Apo iti probinsia ti Amianan a Cotabato, Mindanao, Filipinas. Daytoy ti maikadua a kangatuan a danaw iti pagilian kalapsan ti Danaw Bulalacao iti Bantay Tabayoc idiay Benguet, a mabirukan kadagiti nagsasabtan ti 7°00′8″N 125°16′10″E, iti maysa a nakarkulo nga elebasion ti rabaw iti 7,200 a kadapan (2,194&nbsp;m iti ngato ti pantar ti baybay). Ti danaw ket pakanen dagiti lokal nga ayus ken awan ti pagruaran manipud iti danaw. Kadawyan a makapukaw ti danaw iti pagkatlo iti kadakkelana iti las-ud dagiti namaga a bulan gapu ti ebaporasion.

Nagtaud ti nagan ti danaw manipud iti Espaniol a balikas iti *venado*, "ugsa," gapu ti kasla sukog ti ugsa ti danaw. Nupay kasta, dagiti tattao nga agtataeng iti lugar ket tinawtawaganda ti danaw iti *Linaw*, ti Cebuano a balikas para iti "nalitnaw", gapu iti aglitnaw-kristal a replekto ti pantok ti Bantay Apo. Namatmati dagiti lokal a tribu a ti danaw ket naenkantado, ken tinataengan dagiti espiritu.

Ti kaarrubayan ti danaw ket popular a kas pagkampingan para kadagiti agkalkalay-at itibantay a mapmapan wenno bumabbaba manipud iti pantok ti Bantay Apo, ti kangatuan a bantay iti Filipinas. Idi 2007, ti maysa a Filipino a kumalkalay-at iti bantay a nagpababa manipud iti pantok ket nalmes iti danaw.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Heograpiko a datos a mainaig iti Danaw Venado iti OpenStreetMap
Psiloxylon

Ti ***Psiloxylon mauritianum*** (lokal nga ammo a kas "bois bigaignon") ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula, ti kaikaisuna a sebbangan ti henero ti ***Psiloxylon***. Daytoy ket endemiko iti Is-isla Mascarenhas (Maurisio ken Réunion) iti Taaw Indiano.

Daytoy ket puraw-ukis kayo a kankanayon a berde a kayo, nga agpataud kadagiti kammasapulan a lana.

Daytoy ket dati a kaikaisuna a naikabil iti pamilia ti **Psiloxylaceae**, ngem itan ket naikeddeng a basalo a kameng ti pamilia ti Myrtaceae.

## Dagiti nagibasaran

*

## Dagiti akinruar a silpo
Heteropyxis

Ti ***Heteropyxis*** ket ti henero a mangiraman kadagiti tallo a sebbangan dagiti bassit a kankanayon a berde a  kayo. Daytoy ket dati a naikabil iti pamilia ti **Heteropyxidaceae**, ngem itan ket basalo a naikabil iti kaunegan ti Myrtaceae. Dagiti sebbangan ti *Heteropyxis* ket patneng iti akin-abagatan nga Aprika.

Ti *Heteropyxxis natalensis*, kadawyan nga ammo a kas **kayo a lavender** wenno *laventelboom*, ket sumakop manipud iti Zimbabwe babaen ti Limpopo, Mpumalanga ken KwaZulu-Natal ti Abagatan nga Aprika. Daytoy ket narapis, nalinteg a kayo nga agtubo iti 5–7 metro iti katayag, kadagiti paraigid ti bakir, kabatbatuan, bakras ti turturod, ken dagiti bunton ti anay. Daytoy ket agpataud kadagiti panikula dagiti nabango a [sabong], krema aginggana iti napusasaw a duyaw iti maris, manipud iti Disiembre aginggana iti Marso.

Adu kadagiti isbangan ti panangidasig a mangikal ti ''Heteropyxis'' iti kaunegan ti pamilia ti [Myrtaceae. Dagiti kaudian a pannagidasig nga embriolohiko ken DNA ket makaibagbaga a ti *Heteropyxis* ken *[[Psiloxylon]]*, ti kaikaisuna a kameng ti pamilia ti Psiloxylaceae ket agkabsatda a takson iti Myrtaceae, ngem bimmaliwda sakbay ti tinaudan ti sapsap a tinaudan ti Myrtaceae.

## Dagiti nagibasaran

* Tobe, Hiroshi and Raven, Peter H. "Embryology and Systematic Position of Heteropyxis (Myrtales)". *American Journal of Botany*, Vol. 74, No. 2 (Peb., 1987), pp.&nbsp;197–208.

## Dagiti akinruar a silpo
Xanthostemoneae

Ti **Xanthostemoneae** ket ti tribu ti mula iti pamilia ti Myrtaceae.

## Dagiti henero

**[[Xanthostemon]]*
**[[Pleurocalyptus]]*
**[[Purpureostemon]]*

## Dagiti nagibasaran
Osbornia

Ti ***Osbornia*** ket ti henero ti mula iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae a naipalawag a kas henero idi 1862. Daytoy ket aglaon laeng iti maysa nga ammo a sebbangan, kas ti ***Osbornia octodonta***, a patneng iti Borneo, ti  Filipinas, ken Australia (Akin-amianan a Teritorio, Queensland, ken akin-amianan nga Akinlaud nga Australia).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* FloraBase: ''Osbornia''
Purpuro ti Cuyo

Ti **Purpuro ti Cuyo** wenno **Is-isla Cuyo**, ket ti maysa a grupo dagiti agarup a 45 nga is-isla a mabirukan iti amianan a daya iti isla ti Filipinas iti Palawan. Daytoy ket mabirukan iti abagatan ti Mindoro ken iti pagbaetan ti Akin-amianan a Palawan ken Panay. Daytoy ket naisentro iti kadakkelan nga isla iti purpuro, ti Isla Cuyo, iti kalawa iti  ken agarup a  iti kaatiddog.

Dagiti 45 nga isla ken babassit nga isla ti purpuro ket mangbukel iti dagup a kalawa ti daga iti . Nabingbingay ti Cuyo kadagiti dua a grupo ti isla. Iti amianan ket ti grupo ti Quiniluban. Iti abagatan ket ti grupo ti Cuyo, a pakabirukan ti sentro dagiti tallo nga ili ti Cuyo, Agutaya, ken Magsaysay.

Iti heolohia, dagiti isla ket mainaigda iti nangruna nga isla ti Palawan. Naipuestoda iti akinlaud nga igid ti Arko ti Luzon. Ti isla ti Cuyo ket bulkaniko. Dagiti akin-amianan nga isla ti Quiniluban ket mabalin a dagiti naipasalto nga atol ti korales, ngem ti katayag dagiti sumagmamano a pantok ket napigsa a mangisingasing a bulkaniko a salto. Adda dagiti dati a plano a mangitakder ti Purpuro ti Cuyo a kas maisina a probinsia manipud iti Palawan, kas met iti napasamak iti nagbalin a nawaya ti Batanes manipud iti probinsia ti Cagayan. Adu kadagiti sabali nga isla ti grupo ket kaaduan a korales.

Nabingbingay ti Cuyo kadagiti tallo nga ili, ti Cuyo, Agutaya, ken Magsaysay:

*Cuyo, Palawan (akin-abagatan ken akinlaud a parte)
*Magsaysay, Palawan (akindaya a parte)
*Agutaya, Palawan (akin-amianan a parte)

No agkukuyog, 45,718 a tattao ti mangtagtagitao dagiti grupo ti isla ti Cuyo.

Sumagmamano kadagiti nangruna nga isla, wenno dagiti grupo ti isla, ket dagiti sumaganad:

*Quiniluban
*Pamalican
*Manamoc

*Agutaya
*Cuyo

## Is-isla

Papeles:QuinubalanGroup.JPG|Grupo ti Quiniluban, akin-amianan a parte ti purpuro ti Cuyo.
Papeles:ManamocIsland.JPG|Mabirukan ti Isla Manamoc iti amianan-akinlaud a parte ti purpuro ti Cuyo.
Papeles:PamalicanAirview2.jpg|Isla Pamalican.
Papeles:Agutaya and Oco.jpg|Isla Agutaya, ken ti bassit nga isla ti Oco iti sanguanan.


## Dagiti nota

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
Danaw Bunot

Ti **Danaw Bunot** ket maysa kadagiti Pito a Dandanaw ti San Pablo, Laguna iti Filipinas. Mabirukan daytoy iti Brgy. Concepcion, Siudad ti San Pablo. Daytoy ket  laeng manipud iti maitutop a siudad, ti Bunot ket ammo para iti nakultura a tilapia ken kulongan ti ikan para iti buntiek a Nilotica. Ti Bunot ket addaan iti kadawyan a kalawa ti rabaw iti  iti kaadalem iti .

## Dagiti akinruar a silpo
* Heograpiko a datos a mainaig iti Danaw Bunot iti OpenStreetMap
* Dagiti Leyenda ti Pito a Dandanaw
Administratibo a pannakabingbingay ti Azerbaijan

Ti **[[Azerbaijan]]** ket administratibo a nabingbingay kadagiti sumaganad a subdibision:
*59 a **[[distrito]]** (*rayonlar*; sing.– *[[raion|rayon]]*),
*11 **[[siudad]]** (*şəhərlər*; sing.– *[[şəhər]]*),
*1 **[[Agwaywayas a Republika ti Nakhchivan|agwaywayas a republika]]** (*muxtar respublika*), nga aglaon met kadagiti:
**7 a distrito
**1 a siudad

Dagiti rayon ket nabingbingayda pay kadagiti ili (*Bələdiyyəsi*).

Iti pay maipatinayon, ti Azerbaijan ket nabingbingay kadagiti 9 (ekonomiko) a rehion (*İqtisadi Rayonar*; sing.– *İqtisadi Rayonu*).
Daytoy ket saan nga dministratibo a pannakabingay. Ti tunggal amysa a rehion ket aglaon iti bilang dagiti distrito. Ti Agwaywayas a Republika ti Nakhchivan ket mangporma iti sabali, ti maika-10 ekonomiko a rehion.

## Dagiti rehion ken agwaywayas a republika

## Administratibo a pannakabingbingay

### Agkasigkay nga Azerbaijan

Ti teritorio ti Nagorno-Karabakh ket agdama a mngporma iti parte dagiti *rayon* ti Azerbaijan ti Khojavend, Shusha, Khojaly, ti akindaya paset ti Kalbajar ken ti laud a paset ti Tartar. Kadagiti panawen ti Sobiet Soviet ti rehion ket ammo a kas Agwaywayas nga Oblast ti Nagorno-Karabakh; nuoay kasta idi Nobiembre 26, 1991, ti Parlamento ti Azerbaijan SSR ket winaswasna ti agwaywayas a kasasaad ti AONK. Manipud idin ti teritorio ti agwaywayas nga  oblast ket adminitratibon a naisina it ipagbaetan dagiti naibaga daita ngato a rayon.

Kas resulta ti Gubat ti Nagorno-Karabakh, kaaduan kadagiti teritoriona ket adda itan iti turay ti dagiti puerso ti etniko nga Armenio manipud iti Nagorno-Karabakh ken Armenia. Ti bukod a nagirangarang a Republika ti Nagorno-Karabakh (NKR) ket agtengngel pay iti dakkel aparte ti abagatan-akinlaud nga Azerbaijan iti ruar ti Nagorno-Karabakh. Dagiti rayon ti Azerbaijan a kompleto wenno sangkapaset nga adda iti NKR ket naibaga iti listaan. Saan a bigbigen ti NKR dagitoy a rayon ken addaan iti bukod a sistema iti administratibo a pannakabingbingay.

Ti listaan dita baba ket para iti nangruna a parte ti Azerbaijan, a mailaksid dagiti rayon ti Agwaywayas a Republika ti Nakhchivan.

### Agwaywayas a Republika ti Nakhchivan

Dagiti pito a distrito  ken maysa nga ili ti Agwaywayas a REpublika ti Nakhchivan ket nailistada dita baba.

## Kitaen pay
*ISO 3166-2:AZ

## Dagiti nagibasaran
Lophostemon

Ti ***Lophostemon*** ('lophos' – tapingar, 'stemon' – estambre) ket ti henero dagiti 4 a sebbangan ti kankanayon a berde a kayo iti pamilia ti mirtus iti Myrtaceae. Amin dagiti uppat a sebbangan ket patneng iti Australia, nga adda maysa a gumay-at iti Baro a Guinea. Immuna a naipalawag ti henero idi 1830 ngem saan nga adu a nabigbigan aginggana kadagiti tawen ti 1980. Amin dagiti 4 a sebbangan ket dati a naikabil iti kabagian a henero iti *[[Tristania (mula)|Tristania]]*.

Ti kaaduan nga ammo a sebbangan, ti *L. confertus* ket maysa nga ammo akayo kadagiti adu a tattao nga agtataeng iti igid ti daya nga aplaya ti Australia, a lokal nga ammo a kas *brush box*. Kankanayon daytoy a naimulmula a kas kayo iti igid ti kalsada, ken saan met a nasayaat a mula iti dayta a rebbeng gapu ta agtubo iti 30 a metro iti katayag ken kankanayon a mapukpukan ti tuktukna gapu ta makasagid kadagiti barut ti koriente.

Dagiti sebbangan ti *Lophostemon* ket naus-usarda a kas makan a mula babaen dagiti igges ti sumagmamano a sebbangan ti Lepidoptera a mairaman ti *[[Aenetus ligniveren]]*.

;Dagiti sebbangan
# *[[Lophostemon confertus]]* (R.Br.) Peter G.Wilson & J.T.Waterh. – (Brush Box, Queensland Box, Brisbane Box) Queensland, New South Wales
# *[[Lophostemon grandiflorus]]* (Benth.) Peter G.Wilson & J.T.Waterh. – (Northern Swamp Box) Queensland, Northern Territory, Western Australia
# *[[Lophostemon lactifluus]]*  (F.Muell.) Peter G.Wilson & J.T.Waterh. – (Milky Box) Northern Territory, Western Australia
# *[[Lophostemon suaveolens]]* (Sol. ex Gaertn.) Peter G.Wilson & J.T.Waterh. – (Swamp Mahogany, Swamp Turpentine, Swamp Box) Queensland, New South Wales, New Guinea

## Dagiti nagibasaran
Welchiodendron

Ti ***Welchiodendron*** ket ti henero ti mula iti pamilia ti Myrtaceae a naiplawag a kas henero idi 1982. Daytoy ket aglaonlaeng iti maysa nga ammo a sebbangan, ti ***Welchiodendron longivalve***, a patneng iti Baro a Guinea ken akin-amianan a Queensland.

## Dagiti nagibasaran
Kjellbergiodendron

Ti ***Kjellbergiodendron*** ket ti henero iti pamilia ti  Myrtaceae, nga immuna a naipalawag a kas henero idi 1936. Daytoy ket aglaon iti maysa laeng nga ammo a sebbangan, ti ***Kjellbergiodendron celebicum***, nga endemiko iti Isla ti Sulawesi iti Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Tristania (mula)

Ti ***Tristania*** ket ti monotipiko a henero odagiti agsabsabong a mula a patneng iti New South Wales, Australia, ken asideg a kabagian ti *[[Thaleropia]]*. Ti henero ket addaan dagiti bilang ti sebbangan, ngem adda dagiti sumagmamano a naidasig manen a kas *[[Lophostemon]]* ken *[[Tristaniopsis]]*. Ti agdama a kaikaisuna a sebbangan iti henero ket ti ***Tristania neriifolia***. Daytoy ket kadawyan nga ammo iti Ingles a kas ti **water gum**.

Daytoy ket bassit a kayo, nga addaan iti nasamek a sangsanga. Dagiti bulong ket kankanayon a berde, agsumbangir, simple, lanceolate, agatiddog iti 5–9&nbsp;cm ken 1&nbsp;cm iti kaakaba. Mapataud dagiti sabong kadagiti napuskol a rimpuok dagiti agkukuyog a 3–15; ti tunggal maysa a sabong ket 1–1.5&nbsp;cm iti diametro, nga agraman kadagiti lima a duyaw a petalio ken dagiti nadumaduma analaka a makita nga estambre.

## Dagiti nagibasaran
Thaleropia

Ti ***Thaleropia*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Myrtaceae nga immuna a naipalawag a kas maysa a henero idi 1993. Daytoy ket patneng iti Queensland ken Papuasia.

Daytoy ket mangiraman kadagiti tallo nga ammo a sebbangan a pormal a naidasig iti henero ti *[[Metrosideros]]*:
# *[[Thaleropia hypargyrea]]* (Diels) Peter G.Wilson – Baro a Guinea, Is-isla ti Solomon, Is-isla ti Santa Cruz
# *[[Thaleropia iteophylla]]* (Diels) Peter G.Wilson – Baro a Guinea
# *[[Thaleropia queenslandica]]* (L.S.Sm.) Peter G. Wilson – Queensland

## Dagiti nagibasaran
Xanthomyrtus

Ti **Xanthomyrtus** ket ti grupo dagiti bassit a mula ken dagiti kayo iti botaniko a pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1922. Daytoy ket mabirukan idiay Borneo, Is-isla Maluku, Sulawesi, Filipinas, Baro a Guinea, Purpuro ti Bismarck ken Baro a Caledonia.

Dagitoy ket kaaduan a dagiti bassit a mula ken kaykayo nga agtubo iti bantay, ken sagpaminsan nga epipitiko. Dagiti sabong ket duyaw, kadawyan a 5, iti 3 a sabong, katakunaynay ken dagiti terminal pedunkulo. Maralabbasit ti bunga, nangisit nga asul wenno nangisit a berry.

;Dagiti sebbangan

## Dagiti nagibasaran
Ludwig Diels

Ni **Dr. Friedrich Ludwig Emil Diels** (24 Septiembre 1874 – 30 Nobiembre1945), ket maysa idi nga Aleman a botaniko.

Naiyanak ni Diels idiay Hamburg, ti anak a lalaki ti klasiko nga eskolar a ni Hermann Alexander Diels. Manipud idi 1900 aginggana idi 1902 kimmuyog a nagbanniaga isuna kenni Ernst Georg Pritzel idiay Abagatan nga Aprika, Java, Australia ken Baro a Selanda.

Iti nabiit sakbay ti Umuna a Sangalubongan a Gubat, nagbanniaga isuna idiay Baro a Guinea ken kadagiti tawen ti 1930 idiay Ecuador. Dagiti urnongna kadagiti mula manipud iti Australia ken Ecuador, nga aglaon kadagiti nadumaduma a holotipo, ket nagpasayaat iti pannakaammo a maipanggep kadagiti flora. Ti monograpiana iti Droseraceae manipud idi 1906 ket agdama pay laeng a pagalagadan.

Ti kaaduan kadagiti urnongna ket naipenpen iti botanikal a hardin iti Berlin-Dahlem, nga isu ket bise-direktor manipud idi 1913, a nagbalin a direktor idi 1921 aginggana idi 1945. Nadadael dagiti urnongna iti maysa a las-ud iti maipapan iti tangatang a panagraut idi 1943.  Pimmusay isuna idiay Berlin.

## Dagiti nagibasaran
Barongia

Ti ***Barongia*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti mirtus a pamilia ti Myrtaceae nga immuna a naipalawag a kas maysa a henero idi 1988. Daytoy ket aglaon laeng iti maysa nga ammo a sebbangan, ti ***Barongia lophandra,*** nga endemiko iti rehion ti Cook iti Queensland, Australia.

## Dagiti nagibasaran
National Center for Biotechnology Information

Ti **National Centre for Biotechnology Information** (**NCBI**) ket parte ti United States National Library of Medicine (NLM), ti maysa a sanga ti National Institutes of Health (NIH). Mabirukan ti NCBI idiay Bethesda, Maryland ken napundar idi 1988 babaen ti lehislasion nga inesponsoran babaen ni Senador Claude Pepper.

Ibalayan ti NCBI dagiti serye ti database a maipapan iti bioteknolohia ken biomedisina ken maysa daytoy a nangruna a rekurso para kadagiti ramit ken serbisio ti bioinpormatika. Dagiti nangruna a database ket mairaman ti GenBank para kadagiti sekuensia ti DNA ken ti PubMed, ti maysa a bibliograpiko a database para iti biomediko a literatura. Dagiti sabali pay a database ket mairaman ti database ti NCBI Epigenomics. Amin dagitoy a databas ket mabalin a magun-od iti online babaen ti makina ti panagbiruk ti Entrez.

Inturong idi ti NCBI babaen ni David Lipman, maysa kadagiti kasisigud a mannurat iti programa ti pannakailinia ti sikuensia ti BLAST ken kaaduan a respektado a pigura iti bioinpormatika. Isu ket nangidaulo pay iti maysa a programa iti intramural a panagsukisok, a mairaman dagiti grupo nga indauluan babaen da Stephen Altschul (ti sabali a kimmadua a nagsurat iti BLAST), David Landsman, Eugene Koonin, John Wilbur, Teresa Przytycka, ken Zhiyong Lu. Bimmaba ni David Lipman manipud iti daytoy a puesto idi Mayo 2017.

## Dagiti nota ken nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* National Library of Medicine
* National Institutes of Health
Myrteae

Ti **Myrteae** ket ti kadakkelan a tribu ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket kaaduan a mangiraman kadagiti sebbangan iti pamilia nga addaan kadagiti nalasag a bunga.

Dagiti nadayeg a kameng ket mairaman ti makan a bunga a kas ti feijoa (*Acca sellowiana*), bayabas (*Psidium guajava*), jabuticaba (*Plinia cauliflora*), seresa ti Surinam (*Eugenia uniflora*), strawberry guava (*Psidium cattleyanum*), camu camu (*Myrciaria dubia*), arazá (*Eugenia stipitata*), ken rumberry (*Myrciaria floribunda*). Mangiraman pay ti tribu kadagiti adu a mula a naimulmula a kas ornamental, mairaman ti kadawyan a mirtus (*Myrtus communis*), temu (*Luma apiculata*), ugniberry (*Ugni molinae*), ken rosas a mirtus (*Rhodomyrtus tomentosa*) ken dagiti kadawyan a rekado a kas ti allspice (*Pimenta dioica*).

## Dagiti henero

## Dagiti nagibasaran
Sphaerantia

Ti ***Sphaerantia*** ket ti grupo dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Myrtaceae, nga immuna a naipalawag a kas henero idi 1988. Ti intero a henero ket endemiko iti akin-amianan a parte ti Estado ti Queensland iti Australia.

;Dagiti sebbangan
# *[[Sphaerantia chartacea]]* Peter G.Wilson & B.Hyland
# *[[Sphaerantia discolor]]* Peter G.Wilson & B.Hyland

## Dagiti nagibasaran
Ristantia

Ti ***Ristantia*** ket ti grupo dagiti mula iti pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1982. Ti intero a henero ket endemiko iti Estado ti Queensland iti Australia.

;Dagiti sebbangan
# *[[Ristantia gouldii]]* Peter G. Wilson & B. Hyland – ti sebbangan ti kayo a nailista kas madanar
# *[[Ristantia pachysperma]]*  (F.Muell. & F.M.Bailey) Peter G.Wilson & J.T.Waterh.
# *[[Ristantia waterhousei]]* Peter G.Wilson & B.Hyland

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Panagbiruk iti ladawan ti Ristantia iti www.flickr.com
Mitrantia

Ti ***Mitrantia*** ket ti henero ti mula iti pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1988. Daytoy ket aglaon laeng iti maysa nga ammo a sebbangan, ti ***Mitrantia bilocularis,*** nga *[[endemiko]]* iti Estado ti Queensland iti amianan-akindaya nga Australia.

## Dagiti nagibasaran
Kania (mula)

Ti ***Kania *** ket ti henero dagiti kankanayon a berde a bassit a mula iti mirtus a pamilia iti Myrtaceae a naipalawag a kas henero idi 1914. Ti intero a henero ket patneng iti Baro a Guinea ken ti Filipinas.

;Dagiti sebbangan

## Dagiti nagibasaran
Tristaniopsis

Ti ***Tristaniopsis*** ket ti grapu dagiti bassit a mula ken kayo iti mirtus a pamilia ti Myrtaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1863. Addaan dagitoy iti adu a pannakaiwarwaras iti Abagatan a daya nga Asia, Baro a Guinea, Baro a Caledonia ken Australia.

Species

## Dagiti nagibasaran
Tristaniopsis decorticata

Ti ***Tristaniopsis decorticata*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae. Daytoy ket endemiko iti Filipinas. Daytoy ket maipangta  babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Tristaniopsis razakiana

Ti ***Tristaniopsis razakiana*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Myrtaceae, dati nga ammo a kas *Tristania razakiana*.

Daytoy ket maysa a naindagaan a mula nga endemiko iti bakir ti bantay iti Malaysia Peninsular. Adda nadokumentuan a populasion iti Fraser's Hill, ngem ti panagdur-as idiay ket mangipangta iti sebbangan babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Tristaniopsis collina

Ti ***Tristaniopsis collina***, ammo a kas **hill water gum** wenno **hill kanuka,** ket ti maysa a kayo iti akindaya nga Australia.

Ti masna a sakop ti *T. collina* ket manipud iti asideg a Bantay Gulaga (36° S) iti Abagatan ti Baro nga Abagatan a Gales aginggana iti pagbeddenganna iti Estado ti Queensland iti Kabambantayan ti McPherson (28° S). Ti kadawyan a habitat ket katuduan a bakir nga adayo manipud kadagiti waig kadagiti narabaw a daga iti nangato nga altitud. Nupay kasta, daytoy ket agtubo met iti ababa nga altitud kas iti Seal Rocks ken Chatswood West. Ti *T. collina* ket nasayaat a maipada iti kabagianna a *[[Tristaniopsis laurina|T. laurina]]* (Water Gum), ngen ti naudi a naibaga a sebbangan ket nainget a ripariano.

## Deskripsion

Ti *Tristaniopsis ollina* ket ti bassit aginggana iti kalalainganna a kayo, aginggana iti  iti katayag ken aginggana iti  iti puonna. Ti puon ket iregular, saan a silindriko. Ti ukis ti kayo ket maris-dapo wenno krema, naingpis unay, nga addaan iti marapapel a sagut a maikkat no masagid. Dagiti bassit a sanga ket maris-purpura ken angular iti pisi. Ti agsumbangir a simple a bulong ket agarup a  iti kaatiddog, nga addaan iti maysa nga atiddog nga ungto, ken dagiti adu a tulnek ti lana nga agdumaduma iti kadakkel. Ti tengnga aparagpag ket lumnek iti ngato a rabaw, ngem ngumato iti baba.

Dagiti duyaw a sabong ket agririmpuok manipud iti Noniembre aginggana iti Enero. Ti bunga ket namaga a kapsula a mataengan manipud iti Abril aginggana iti Hulio. T ibunga ket kapada iti *T. laurina*. Dagiti napayakan a bukel ket  iti kaatiddog ken  iti kaakaba.

## Dagiti nagibasaran

* Floyd, A.G., *Rainforest Trees of Mainland South-eastern Australia*, page 267 Inkata Press 1989,
Tristaniopsis laurina

Ti ***Tristaniopsis laurina***, ti **water gum** wenno **kanooka** iti Ingles, ket ti sebbangan ti kayo a patneng iti Australia. Daytoy ket kadawyan nga agtubo iti asideg ti akindaya nga aplaya ken iti igid dagiti waig, a dagiti puon ken dagiti sanga ket kaaduan nga agsukog iti turong ti anud ken mangited iti pakakitaan ti kaadalem ti layus.

## Deskripsion
Ti *Tristaniopsis laurina* ket nabuntog nga agtubo, ken kadawyan a makaabot iti  iti katayag. Adu ti sangsanga ti kayo, ken mabalin a maarbasan tapno matalinaay ti kompakto a sukog. Daytoy ket mabalin nga agtubo iti  iti katayag kadagiti patneng a habitat.

Dagiti sabong ket naraniag a duyaw ken addaan iti naiduma ken, iti sumagmamano a tao, nabangsit nga ayamuom. Makaawisda kadagiti patneng a sebbangan ti uyokan. Kadawyanda nga agsabong iti naladaw a panagsusulbod wenno nasapa kalgaw.

## Panangimuyong
Ti *Tristaniopsis laurina* ket maimuyongan a kas maysa nga ornamental a kayo babaen dagiti nurseria iti mula, para iti panagusar kadagiti hardin ken dagiti pannagiladawan ti daga. Nadayeg daytoy gapu ta nalaka a maipatubo ken nasayaat a linong a kayo. Adu dagiti maimula kas kayo ti kalsada, a naipangpangruna idiay Sydney.

## Kitaen pay
**[[Tristaniopsis collina]]*, hill water gum
**[[Syzygium francisii]]*, giant water gum
**[[Syzygium crebrinerve]]*, black water gum

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Pannakaungaw

Iti biolohia, ti **pannakaungaw** ket ti pannakaawan iti maysa nga organismo wenno ti maysa a grupo dagiti organismo (takson), kadawyan a maysa a sebbangan. Ti kanito ti pannakaawan ket kadawyan a maikeddeng a ti ipupusay ti maudi nga indibidual iti sebbangan, uray no ti kapasidad nga agpuli ken agpaimbag ket mabalin a napukawen sakbay iti daytoy a punto. Gapu iti potensial a sakup ti sebbangan ket mabalin a dakkel unay, narigat ti pannagikeddeng daytoy a kanito , ken kadawyan a retrospektibo a maaramid. Daytoy a karigat ket pakaiturongan iti penomena a kas dagiti  takson a Lazaro, a ti maysa a sebbangan a naipagarup a naungaw ket kellaat nga "agparang" (tipiko nga iti rehistro ti posil) kalpasan ti paset ti panawen a kaawan.

Ad-adu ngem 99 a porsiento iti amin a sebbangan, nga agdagup iti sumurok a lima a bilion a sebbangan, a kaano man a nagbiag iti Daga ti nakarkulo a naungawen. Dagiti karkulo iti bilang dagiti agdama a sebbangan iti Daga ket sumakup manipud iti 10 a riwriw aginggana iti 14 a riwriw, kadagitoy ket agarup a 1.2 a riwriw ti nadokumentuanen ken sumurok nga 86 porsiento ti saan pay a naipalawag. Idi 2016, inreporta dagiti sientista a ti 1 a trilion a sebbangan ti nakarkulo nga agdama nga adda iti Daga a maysa-sangaribu iti maysa a porsiento laeng ti naipalawag.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
World Checklist of Selected Plant Families

Ti **World Checklist of Selected Plant Families** (kadawyan a maipangyababa iti **WCSP**) ket ti maysa nga "internasional a kolaboratibo a programa a mangited iti kaudian a rinepaso dagiti agkakadua ken dagiti naipablaak a kapanunotan iti naawat a sientipiko a nagnagan ken dagiti sinonimo kadagiti napili a pamilia ti mula." Tinaripato babaen ti Royal Botanic Gardens, Kew, daytoy ket magun-od iti online, a mangipalubos kadagiti panagbiruk para kadagiti nagan dagiti pamilia, dagiti henero ken dagiti sebbangan, ken ti abilidad nga agpartuat kadagiti listaan iti panangisagana.

Tugotan ti proyekto ti pakasaritaanna iti obra a naaramid kadagiti tawen ti 1990 babaen ti agsuksukimat iti Kew a ni Rafaël Govaerts iti maysa a listaan iti panangisagana iti henero ti *[[Quercus]]*. Inimpluensiaan babaen ti Global Strategy for Plant Conservation, dimmakel ti proyekto. Manipud idi Enero 2013, nairamanen dagiti 173 a pamilia dagiti agbukel a mula. Kompleto ti panagsakup dagiti pamilia ti monocotyledon; ken agdama a mainaynayon dagiti sabali a pamilia.

Adda pay maysa a komplementario a proyekto a tinawtawagan iti International Plant Names Index (IPNI), a nairaman pay ti Kew. Mangigandat ti IPNI a mangited kadagiti salaysay iti pablaak ken saan a mangigandat a mangikeedeng no ania dagiti maawat a nagan ti sebbangan. Kalpasan ti pannakataktak iti maysa a tawen , dagiti kabarbaro a naipablaak a nagan ket automatikoda a mainayon manipud iti IPNI iti WCSP. Ti WCSP pay ti maysa kadagiti gapuanan dagiti database para iti The Plant List, a pinartuat babaen ti Kew ken ti Missouri Botanical Garden, a naluktan idi 2010.

## Kitaen pay
*Australian Plant Name Index
*Plants of the World Online
*The Plant List
*Tropicos
*Wikispecies

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*