open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guinea Ekuatorial

Ti **Guinea Ekuatorial**, opisial a ti **Republika iti Guinea Ekuatorial** (, ; , , (, ; ket maysa a pagilian a mabirukan idiay Tengnga nga Aprika. Addaan daytoy ti dua a paset: ti maysa a kontinental a rehion a (Río Muni), a mairaman adu a babassit nga is-isla a mairaman ti Corisco, Elobey Grande ken Elobey Chico; ken ti maysa nga insular a rehion a naglaon ti isla ti Annobón ken isla ti Bioko (makunkuna idi a *Fernando Po*) a daytoy ti pakabirukan ti kapitoliona a Malabo.

## Dagiti nagibasaran
El Salvador

Ti **El Salvador** opisial a ti **Republika ti El Salvador** (, literal a "Republika Ti Mangisalakan"; Pipil: *Kūskatan*), ket isu ti kabassitan ken ti kapusekan ti populasion a pagilian idiay Tengnga nga Amerika. Ti kapitolio a siudad ti pagilian ket ti kadakkelan a siudadna ket ti San Salvador. Dagiti nangruna a sentro ti kultura ken komersio ti Tengnga nga Amerika ket mairaman ti Santa Ana ken San Miguel. Ti El Salvador ket pagbeddenganna ti Taaw Pasipiko iti abagatan, ken dagiti pagilian ti Guatemala iti laud ken ti Honduras iti amianan ken daya. Ti akindaya unay a rehionna ket naisanglad iti aplaya ti Golpo ti Fonseca ken kasumbangirna met ti Nicaragua. Manipud idi 2013, ti El Salvador ket addaan iti poplasion iti agarup a 6,290,420 a tattao, ket kaaduan a buklen daytoy dagiti Mestiso.

Ti colón ket isu idi ti opisial a kuarta ti El Salvador manipud idi 1892 aginggana idi 2001, idi inamponna ti Doliar ti Estados Unidos.

Idi 2010 ti El Salvador ket nairanggo a kas ti maika-12 kadagiti pagilian ti Latin nga Amerika  kadagiti termino iti Pagsurotan ti Pnanagrang-ay ti Nagtagitaon ken maikapat idiay Tengnga nga Amerika (kalpasan ti Panama, Costa Rica, ken Belis), gapu ti agdama a napardas nga industrialisasion.

The mula nga anyil (tinawtawagan iti *añil* iti Kastila), a mangparnuay iti nabaknang nga asul a tinaw, ket isu idi ti kangrunaan nga apit ti El Salvador idi las-ud ti paset ti panawen ti kolonia; daytoy ket sinukatan babaen ti kape iti maikadua a gudua ti maika-19 a siglo. Idi baetan ti 1871 ken 1927 ti panagpataud iti kape ket isu idi ti kaaduan nga ekonomia ti pagilian ken gapuanan daytoy iti pannakaamuanna a kas ti Republika ti Kape, ken babaen idi nasapa a maika-20 a siglo, ti kape ket isun ti pakabilanagn para iti 90 porsiento kadagiti matgedan nga eksport iti pagilian. Ti kinapangruna daytoy iti ekonomia ket nangrugrugi a napaay kalpasan ti Nalatak a Depresion; babaen idi 1987 daytoy ket akinrebbeng para iti gudua kadagiti matgedan iti eksport, ken babaen idi 2004 ti  panagpataud ti kape ket nakabilangan laeng para iti 7 a porsiento.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* El Salvador  iti *UCB Libraries GovPubs*
* 
*
Dinamarka

Ti **Dinamarka** ( ) opisial a Pagarian ti Dinamarka, ket maysa a batay-linteg a monarkia ken naturay nga estado idiay akin-amianan a Europa ken dua nga autonomo a bukbukodda a pagilian, ti Is-la ti Faroe idiay Amianan nga Atlantiko ken Groenlandia idiay Amianan nga Amerika. Daytoy a pagarian ket unitario nga estado nga addaan iti kabilegan a kas makaal-ala ti turay manipud iti maitutop a Dinamarka aginggana ti Groenlandia ken ti Is-isla ti Faroe; daytoy a pederasion ket maipakunkuna a ti *[[Danés a Pagturayan]]*. Ti maitutop a Dinamarka ket isu ti mangsakup a lugar, a ti hustisia, ehekutibo, ken legislatibo a kabilegan ket idiay da nga agtaeng. Ti Is-isla ti Faroe ket naipalpalawagan a komunidad dagiti tattao iti kaunegan ti pagarian, ken dagiti Groenlandia a tattao ket naipalpalawagan nga addan da ti bukod da a a pangikeddeng

## Dagiti nagibasaran
Republika a Dominikano

Ti **Republika a Dominikano** ( ) ket ti maysa a pagilian a mabirukan idiay Hispaniola, iti purpuro ti Kalatakan nga Antila iti rehion ti Karibe. Daytoy ket sakupenna ti akindaya a lima a pagkawalo iti isla, a pagbingayanna iti pagilian ti Haiti,a mangaramid iti Hispaniola a kas maysa kadagiti dua nga isla ti Karibe, a kaduan ti San Martin, a nagbingbingayan dagiti dua a pagilian. Ti Republika a Dominikano ket ti maikadua a kadakkelan a pagilian ti Karibe babaen ti kalawa (kalpasan ti Kuba)iti , ken maikatlo babaen ti populasion iti agarup a 10 a riwriw a tattao, a kadagitoy ket agarup a tallo a riwriw ket agtataeng iti lugar ti metropolitano ti Santo Domingo, ti kapitolio a siudad.

## Dagiti nagibasaran
Estonia

Ti **Estonia** (), opisial a ti **Republika ti Estonia** (), ket maysa nga estado idiay Baltiko a rehion iti Akin-amianan nga Europa. Bineddengan daytoy babaen ti Golpo iti Pinlandia, iti laud babaen ti Baybay Baltiko, iti abagatan babaen ti Letonia (343&nbsp;km), ken ti daya babaen ti Danaw Peipsi ken ti Pederasio ti Rusia (338.6&nbsp;km). Ti ballasiw ti Baybay Baltiko ket naisanglad ti Suésia iti laud ken Pinlandia iti amianan. Ti teritorio iti Estonia ket sumakop ti , ken naimpluensiaan babaen ti natimbeng a klima ti panawen. Dagiti Estonio ket maysa da a Tattao a Pines, ken ti opisial a pagsasao ket ti Estonio, ken asideg a kabagian ti Pinlandes.

## Dagiti nagibasaran
Gabon

Ti **Gabon** (), opisial a ti **Republika Gabones** (),ket ti naturay nga estado iti laud nga aplaya ti Tengnga nga Aprika. Mabirukan idiay ekuador, ti Gabon is ket bineddengan babaen ti Guinea Ekuatorial iti amianan a laud, ti Kamerun iti amianan, ti Republika ti Kongo iti daya ken abagatan, ken ti Golpo ti Guinea iti laud. Daytoy ket addaan iti gangani a kalawa iti  ken ti populasionna ket nakarlulo iti 1.5 a riwriw a tattao. Ti kapitolion aken kadakkelan a siudad ket ti Libreville.

Manipud ti wayawayana manipud iti Pransia idi 1960, ti Gabon ket addaanen kadagiti tallo a presidente. Kadagiti nasapa a tawen ti 1990, nangipaammo ti Gabon ti maysa nga adu a partido a sistema ken ti baro a demokratiko a batay-linteg a mangpalubos iti nasaysayaat a proseso ti panagbubutos ken ti reporma dagiti adu a patakder ti gobierno. Ti Gabon ken maysa pay idi a saan a permanente a kameng ti Konseho ti Seguridad ti Nagkaykaysa a Pagpaglian para iti termino iti 2010–2011.

## Daiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*Gabon  manipud iti *UCB Libraries GovPubs*.
*
*
Eritrea

Ti **Eritrea** ( ;  ), opisial nga **Estado ti Eritrea**, ket pagilian idiay Sara ti Aprika. Ti kapitoliona daytoy ket ti Asmara ken nabeddengan babaen ti Sudan iti laud, ti Etiopia iti abagatan, ken ti Djibouti iti abagatan a daya. Ti akin-amianan a daya ken akindaya a paspaset ti Eritrea ket addaan iti nawatiwat nga aplaya iti igid ti Baybay Nalabbasit iti ballasiw manipud iti Saudi Arabia ken Yemen. Ti pagilian ket addaan iti dagup ti kalawa iti agarup a , ken iramanna ti Purpuro ti Dahlak ken dagiti nadumaduma nga Is-isla ti Hanish. Ti naganna nga *Eritrea* ket naibatay iti Taga-ugma a Griego a nagan para iti Baybay Nalabbasit (), nga immuna a naampon para iti Italiano nga Eritrea idi 1890.

Ti Eritrea ket muti-etniko a pagilian ken adda kadagiti siam a mabigbig a grupgrupo ti etniko. Daytoy ket addaan iti agarup nga innem a riwriw nga agnanaed. Kaaduan kadagiti agnanaed ket makasao kadagiti pagsasao nga Apro-Asiatiko ken mabalin a dagiti sanga ti Semitiko wenno Kushitiko. Kadagitoy a komunidad, ti tattao a Tigray-Tigrinya ket mangaramid ti agarup a 55% iti populasion, nga iti met tattao Tigre ket mangbukel ti agarup a 30% kadagiti agnanaed. Iti pay maipatinayon, adda met dagiti bilang ti etniko a minoridad ti Nilotiko nga agsasao iti Nilo-Sahara. Kaaduan ti tattao iti teritorio ket agraraemda iti Kristianidad wenno Islam.

Ti Pagarian ti Aksum a mangsakop iti kaaduan iti moderno nga aldaw nga Eritrea ken akin-amianan nga Etiopia, ket mabalin a rimmang-ay idi immuna wenno maikadua a sigsiglo ken nagampon iti Kristianidad babaen idi naparukma ti Ehipto idi panawen ti Islam. Idi mediebal a panpanawen, kaaduan ti Eritrea ket natnag babaen ti Pagarian ti Medri Bahri ken adda met ti basbassit a rehion a kas paset ti Republika ti Hamasien.
Ti pannakapartuat ti moderno nga aldaw nga Eritrea ket nagresultaan dagiti nawaya a pagarian ken dagiti nadumaduma a basalo nga estado iti imperio ti Etiopia ken ti Imperio nga Otomano ken kanungpalan a nagresultaan ti pannakaporma iti Italiano nga Eritrea. Idi 1947 ti Eritrea ket nagbalin a paset ti pederasion ti Etiopia, ti Pederasion ti Etiopia ken Eritrea. Ti simmarsaruno a pannakaikapetna iti Etiopia ket nakaiturongan iti Gubat ti Wayawaya ti Eritrea ken nakatungpalan iti pannakawayawaya ti Eritrea kalpasan ti reperendum idi Abril 1993. Nagtultuloy dagiti panagriringgor a nagbaetan ti Eritrea ken Ethiopia a nakaiturongan ti Gubat ti Eritrea–Etiopia idi 1998–2000 ken dagiti dadduma pay a pannakilablaban iti Djibouti ken Etiopia.

Ti Eritrea ket kameng ti Kappon ti Aprika, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti IGAD, aken maysa nga agpalpaliiw iti Liga ti Arabo.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Ministro ti Pakaammo ti Eritrea 
* 
* 
*
Ghana

Ti **Ghana** (), opisial a ti **Republika ti Ghana** (), ket ti maysa a pagilian iti Laud nga Aprika. Sakupenna daytoy ti Golpo ti Guinea ken ti Taaw Atlantiko iti abagatan, makibinningay kadagiti pagbeddengan iti Côte d'Ivoire iti laud, Burkina Faso iti amianan, ken Togo iti daya. Sakupen ti Ghana ti kalawa iti , ken sumakop iti agdumaduma a heograpia ken ekolohia a sumakop manipud kadagiti aplaya a sabana aginggana kadagiti tropikal a katuduan a bakir. Iti sumurok a 31 a riwriw a tattao, ti Ghana ket ti maikadua a kaaduan ti populasion a pagilian iti Laud nga Aprika, kalpasan ti Nigeria. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ket ti Accra; dagiti nangruna pay a siudad ket mairaman ti Kumasi, Tamale, ken Sekondi-Takoradi.

Ti immuna idi a permanente nga estado iti agdama nga aldaw a Ghana ket ti estado ti Bono iti maika-11 a siglo. Rimmuar dagiti nadumaduma a pagarian ken dagiti imperia kadagiti napalabas a siglo, kadagitoy ti kabilegan ket ti Pagarian ti Dagbon iti amianan ken ti Imperio ti Ashanti iti abagatan. Idi rugi ti maika-15 a siglo, ti Imperio ti Potugal, ken sinaruno dagiti sabali a nadumaduma a bileg ti Europa, ket nagsusupiatanda ti lugar para kadagiti karbengan ti panagtagilako, aginggana idi ultimato a tinengngel dagiti Briton ti pantar babaen idi naladaw a maika-19 a siglo. Kalpasan ti sumurok a maysa a siglo a panagresistansia dagiti patneng, nabukelen dagiti agdama a pagbeddengan ti Ghana, ken sakupenna dagiti uppat a sabali a kolonial a teritorio ti Briton: Pantar ti Balitok, Ashanti, ti Akin-amianan a Terteritorio ken ti Togoland ti Briton. Naikaykaysa dagitoy a kas maysa a nawaya a dominion iti kaunegan ti Mankomunidad ti Pagpagilian idi 6 Marso 1957, ken nagbalin a ti immuna a kolonia iti sub-Sahara nga Aprika a nakagun-od iti kinaturay. Kanungpalan a nagbalin nga impluensial ti Ghana kadagiti ganetget ti dekolonisasion ken ti tignay ti Pan-Aprikano.

Ti Ghana ket maysa a multinasional nga estado, pagtaengan dagiti nadumaduma a grupo ti etniko, lingguistiko ken relihion; bayat a dagiti Akan ti kadakkelan a grupo ti etniko, buklenda laeng iti maysa a pluralidad. Ti kaaduan dagiti Ghanaiano ket dagiti Kristiano (71.2%), ken asideg a pagkalima ket dagiti fifth being Muslim ken ti pagkasangapulo ket agsansanay kadagiti tradisional a pammati wenno maireporta nga awanan iti relihion. Ti Ghana ket maysa a unitario a maipapan iti batay-linteg a demokrasia nga idauluan babaen ti maysa a presidente nga isu met laeng ket ti daulo ti estado ken ti daulo ti gobierno. Manipud idi 1993, nangtalinaay daytoy iti maysa kadagiti kawayaan ken katalnaan a gobierno iti kontinente, ken nasayaat nga agobra kadagiti metriko iti salun-at, idadakkel ti ekonomia, ken panagrang-ay ti nagtagitaon.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Opisial a website ti Ghana

* 
*
Gambia

**Ti Gambia** (), opisial nga **Islamiko a Republika ti Gambia** wenno **Republika ti Gambia**, ket ti pagilian idiay Laud nga Aprika nga intero a napalikmutan babaen ti Senegal malaksid ti igid ti baybayna iti Taaw Atlantiko iti akinlaud a patinggana. Daytoy ti kabassitan a pagilian iti nangruna a daga ti Aprika.

Mabirukan ti Gambia iti dua bangir ti Karayan Gambia, ti nakainaganan ti pagilian, nga agyus babaen ti tengnga ti Gambia ken agayus idiay Taaw Atlantiko. Ti kalawana ket  ken addaan iti populasion iti 1,882,450 manipud iti senso idi Abril 2013 (probisional). Ti Banjul ket isu ti kapitoliona, ken dagiti kadakkelan a siudad ket ti Serekunda ken Brikama.

Makibinningay ti Gambia kadagiti historikal a taudanna kadagiti dadduma nga adu a pagilian iti Laud nga Aprika iti panagtagilako ti aadipen, ken isu idi ti kangrunaan a gapu iti pannakaikabil ken pannakaibati ti kolonia idiay Karayan Gambia, ken immuna daytoy nga inaramid babaen dagiti Portuges, idi las-ud ti panawen nga ammo idi a kas ti *A Gâmbia*. Kalpasanna, idi 25 Mayo 1765, Ti Gambia ket inaramid idi a kas parte ti Imperio a Britaniko idi pormal a nagtakem ti gobierno, ken nangbangon iti Probinsia ti Senegambia. Idi 1965, Nakagun-od ti Gambia iti wayawaya babaen ti panangidaulo ni Dawda Jawara, ken nagturay isuna aginggana idi nagturay ni Yahya Jammeh iti kudeta idi 1994.

Ni Adama Barrow ket nagbalin a ti maikatlo a presidente ti Gambia idi Enero 2017, kalpasan ti panangatiwna ken ni Jammeh iti panagbubutos idi Disiembre 2016. Kinaunaan a saan nga inawat ni Jammeh dagiti resulta, a naggappuan ti didigra ti batay-linteg ken ti pannakibiang ti militar babaen ti Komunidad ti Ekonomia dagiti Estado ti Laud nga Aprika, ken nagresultaan ti panageksilona.

Ti ekonomia ti Gambia ket kaaduan iti panagtalon, panagkalap, ken naipangpangruna iti turismo. Idi 2008, agarup a pagkatlo ti populasion ket agbibiagda iti baba ti linia ti kapanglaw iti sangalubongan iti US$1.25 iti tunggal maysa nga aldaw.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Guatemala

Ti **Guatemala**, opisial a ti **Republika ti Guatemala** ( ), ket maysa a pagilian idiay Tengnga nga Amerika a nabeddengan babaen ti Méhiko iti amianan ken laud, ti Taaw Pasipiko iti abagatan a laud, ti Belis iti amianan a daya, ti Karibe iti daya, ken Honduras ken El Salvador iti abagatan a daya. Ti kalawana ket 108,890&nbsp;km2 (42,043&nbsp;mi2) nga addaan iti populasion ti agarup a 18,917,714.

Daytoy ket representatibo a demokrasia, ti kapitoliona ket ti Guatemala de la Asunción, ken ammo pay a ti Siudad ti Guatemala. Ti kaadu ti kaimudingan ti biolohia ken ti naisangayan nga ekosistema ti Guatemala ket agit-ited ti pannakaidutok ti Mesoamerika a kas ti biodibersidad a lugar. Ti sigud a Maya sibilisasion ket maysa idi a Mesoamerikano a sibilisasion, a nagtultuloy babaen ti Napalabas a Klasiko a panawen aginggana ti isasangpet dagiti Espaniol. Dagiti Mayas ket agtaengda idiay Guatemala, Honduras, Belis, ti akin-abagatan a pas-paset iti Méhiko ken akin-amianan a pas-paset iti El Salvador.

Nawayaan ti Guatemala manipud iti Espania idi 1821, a kimmuyog iti Mehikano nga Imperio. Kalpasan ti pannakawayana a pagilian, tinurayan daytoy kadagiti serye dagiti diktador, a tinulongan babaen ti Nagkaykaysa a Kompania ti Prutas. Ti kaudian ti maka-20 a siglo, nakita ti Guatemala a naigulo iti 36 a kaatiddog a tawen a sibil a gubat. Kalpasan iti daytoy a gubat, ti Guatemala ket nakasaksi ti panagungar ti ekonomiana ken ti nagballigi a demokratiko a panagbubutos. Iti kaudian a panagbubutos, a tinengngel idi 2011, ni Otto Pérez Molina iti Partido Patriotiko, ket nangabak ti kinapresidente.

## Dagiti nagibasaran
Georgia (pagilian)

Ti **Georgia**  ( ''Sakartvelo'', ) ket maysa a naturay nga estado idiay Kaukaso a rehion ti Eurasia. Daytoy ket mabirukan kadagiti pagtutumpongan iti Akinlaud nga Asia ken Akindaya nga Europa, daytoy ket nabeddenga iti laud babaen ti Nangisit a Baybay, iti amianan babaen ti Rusia, iti abagatan babaen ti Turkia ken Armenia, ken iti abagatan a daya babaen ti Azerbaijan. Ti kapitolio ti Georgia ket Tbilisi. Ti Georgia ket sumakop ti teritorio iti 69,700&nbsp;km² ket ti populasionna ket gangani ti 4.7&nbsp;a riwriw. Ti Georgia ket maysa a unitario, semi-presidential a republika, nga adda ti gobierno a nabutosan babaen ti maysa a representatibo a demokrasia.

Idi las-ud ti klasiko apanawen dagiti nawaya pagarian ket naiapabangonda a tattan ket isu ti Georgia. Dagiti pagarian ti Colchis ken Iberia ket nangamponda ti Kristianidad idi kasapaan ti maika-4 a siglo. Ti naipagkaykaysa a Georgia ket nakaabot ti panakapasayaat ti poltika ken ekonomiko idi las-ud ti panagturay ni Ari David IV ken Reina Tamar iti maika-11 ekn maika-12 a sigsiglo. Iti rugi ti maika-19 a siglo, ti Georgia ket inkapet idi baben ti Ruso nga Imperio. Kalpasan ti nabiit a paset ti panawen apanagwaywayas kalpasan ti Ruso a Rebolusion iti 1917, ti Georgia ket sinakupan babaen ti Sobiet a Rusia idi 1921, a nagbalinan daytoy ti Georgiano a Sobiet Sosialista a Republika ken paset ti Kappon ti Sobiet. Kalpasan ti panagwaywayas idi 1991, ti kalpasan ti komunista a Georgia ket nagsagsagaba manipud ti sibil a panaggulogulo ken ekonomiko a didigra iti kaaduan a panawen ti 1990. Daytoy ket nagpaut aginggana ti Rosas a Rebolusion iti 2003, kalpasan ti panagiyamammo ti baro a gobierno kadagiti demokratiko ken ekonomiko a reporma.

Ti Georgia ket maysa a kameng iti Konseho iti Europa ken ti GUAM nga Organisasion para iti Demokrasia ken Ekonomiko a Panagrangrang-ay. Daytoy ket aglaon kadagiti dua a *de facto* a nawaya a rehion, ti Abhasia ken Abagatan nga Osetia, a nakagun-od ti adda patinggana a sangalubongan a pannakabigbig kalpasan ti 2008 Ruso-Georgiano a Gubat. Ti Georgia ket nagipanpanunot a dagitoy a rehion ket paset ti naturay a teritoriona babaen ti milisia a panagsakop ti Rusia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Guinea

Ti **Guinea**, opisial a ti **Republika ti Guinea** (), ket ti pagilian iti laud nga aplaya ti Laud nga Aprika. Dati nga ammo a kas Guinea a Pranses (), sumagmamano a maibagbaga ti moderno a pagilian a kas **Guinea-Conakry** tapno mailasin daytoy manipud kadagiti sabali a pagilian nga agraman iti nagan a "Guinea" ken iti kanagnaganna a rehion, a kas ti Guinea-Bissau ken Guinea Ekuatorial. Ti Guinea ket addaan iti populasion iti  a riwriw ken ti kalawa iti .

Ti naturay nga estado ti Guinea ket maysa a republika nga addaan iti maysa a presidente a dagus a binutosan babaen ti tattao; daytoy a puesto ket daulo ti estado ken daulo ti gobierno.  Ti maysa kamara a Nailian nga Asemblia ti Guinea ket ti lehislatibo a bagi ti pagilian, ken dagiti kamengna ket dagus pay a binutosan ti tattao.  Ti sanga ti ukom ket idauluan babaen ti Korte Suprema ti Guinea, ti kangatuan ken ti ultimo a korte ti apelado iti pagilian.

Nanaganan ti pagilian manipud iti rehion ti Guinea. Ti Guinea ket tradisional a nagan para iti rehion ti Aprika a mabirukan iti igid ti Golpo ti Guinea. Daytoy ket umay-at iti amianan babaen dagiti rehion ti tropikal a kabakiran ken agpatingga iti Sahel. Ti Ingles a termino a Guinea ket dagus a nagtaud manipud iti Portuges a balikas ti *Guiné*, a rimmuar idi tengnga ti maika-15 a siglo a mangibaga kadagiti daga a tinagtagitao babaen dagiti *Guineus*, ti maysa kadawyan a termino para kadagiti tattao a nangisit nga Aprikano iti abagatan ti Karayan Senegal, a maigiddiat kadagiti "tawny" a Bereberes a Zenaga iti ngatona, a tinawtawaganda iti *Azenegues* wenno Moro.

Ti Guinea kat kaaduan nga Islamiko a pagilian, a mangipresenta dagiti Muslim iti 85 porsiento iti populasion. Maitagikua dagiti tattao ti Guinea kadagiti duapulo ket uppat a grupo ti etniko.  Ti Pranses, ti opisial a pagsasao ti Guinea, ket ti nangruna a pagsasao iti pannakisarita kadagiti pagadalan, iti administrasion ti gobierno, ken ti midia, ngem naisasao pay dagiti ad-adu ngem duapulo ket uppat nga indihenio a pagsasao.

Kaaduan nga agdepdepende ti ekonomia ti Guinea iti ahrikultura ken iti panagtapataud ti mineral. Daytoy ti maikadua a kadakkelan nga agpatpataud iti bauxite iti lubong, ken addaan kadagiti adu a deposito iti diamante ken balitok.

## Galeria ti

File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*  
* 
* Guinea from *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Bariweswes ti Guinea manipud iti BBC News
*
Honduras

Ti **Honduras**, opisial a ti **Republika ti Honduras**, ket ti maysa a pagilian iti Tengnga nga Amerika. Ti republika ti Honduras ket beddengan iti laud babaen ti Guatemala, iti abagatan a laud babaen ti El Salvador, iti abagatan a daya babaen ti Nicaragua, iti abagatan babaen ti Taaw Pasipiko iti Golpo ti Fonseca, ken iti amianan babaen ti Golpo ti Honduras, ti maysa a dakkel a sumrekan ti danum iti Baybay Karibe. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Tegucigalpa.

Ti Honduras ket ayan idi dagiti nadumaduma a nangruna a kultura ti Mesoamerica, ti kangrunaan ket ti Maya, sakbay ti kolonisasion ti Espaniol iti maikasangapulo ket innem a siglo. Impakaammo ti Espaniol ti Romano Katolisismo ken ti predominante itan a pagsasao nga Espaniol, ken maikuyog dagiti nadumaduma nga ugali a nailaok kadagiti indihenio a kultura. Nagbalin a nawaya ti Honduras idi 1821 ken republika daytoyen manipud iti dayta a panawen, ngem nagsagsagaba met kadagiti riro ti sosial ken instabilidad ti politika, ken agtultuloy a kas maysa kadagiti kapanglawan a pagilian iti Akinlaud a Hemisperio. Idi 1960, ti akin-amianan parte a dati idi a ti Aplaya ti Mosquito ket naiyakar idi manipud iti Nicaragua iti Honduras babaen ti Internasional a Korte ti Hustisia.

Ti ekonomia ti pagilian ket kangrunaan a maipapan iti agrikultura, a makaaramid daytoy a nalaka a maallukoy kadagiti masna a didigra a kas ti Bagio Mitch idi 1998. Ti ab-ababa a klase ket kangrunaan a naibatay iti agrikultura bayat a ti baknang ket naikonsentrado kadagiti urbano a sentro ti pagilian. Ti Honduras ket addaan iti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan iti 0.625, a mangidasig daytoy a kas maysa a pagilian iti kalalainganna a panagdur-as. No mabaliwan iti inekualidad iti matgedan, ti Mabaliwan iti Inekualidad a Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan ket 0.443.

Ti Hondureneo a kagimongan ket kaaduan a Mestiso; nupay kaasta, dagiti Amerikano nga Indiano, nangisit ken puraw ket agttaengda pay idiay Honduras (2017). Ti pagilian ket addaan iti relatibo a nangato a politikal a talinaay aginggana iti kudetana iti 2009 ken idi manen panagbubutos iti presidente idi 2017.

Sakupen ti Honduras iti agarup a  ken ti populasion a sumurok iti  a riwriw. Dagiti akin-amianan a pasetna ket parte iti sona ti akinlaud a Karibe, kas maipaltiing iti demograpia ken kultura ti luga. Ti Honduras ket ammo para kadagiti nabaknang a masna a rekursona, a mairaman dagiti mineral, kape, tropikal a bunga, ken unas, ken ti pay dumadakkel nga industria ti abel, nga agserbi iti sangalubongan a pagtagilakuan.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
*
Republika ti Irlanda

Ti **Irlanda** ( wenno ; ,  ilawlawag a kas ti **Republika ti Irlanda** (), ket maysa a naturay nga estado idiay Europa a nakasakup ti agarup a makalima iti isla iti addaan iti isu met laeng a nagan. Ti kapitolio na daytoy ket ti Dublin. Ti populasion ti estado ket 5.15 riwriw idi 2022. Daytoy ket maysa a batay-linteg a republika a tinurayan ti maysa a parlamentario a demokrasia, nga addaan iti nabutosan a presidente nga agserserbi a kas ti daulo iti estado. Kameng daytoy iti Kappon ti Europa. Ti Irlanda ket maysa a naparang-ay a pagilian nga addan ti maikapito a kangtuan a Pagsurotan ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan. Daytoy a pagilian ket nangato a nairanggo para iti nawaya a pagladditan, nawaya nga ekonomia ken demokrasia ken nawaya a politika. Ti Irlanda ket kameng pay ti Konseho ti Europa, tie Organisasion para itir Ekonomia Pagtitinnulongan ken Panagrangrang-ay, ti Organisasion ti Komersio ti Lubong ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian.

## Paammo


## Dagiti nagibasaran
Guinea-Bissau

Ti **Guinea-Bissau** (), opisial a ti **Republika ti Guinea-Bissau** ( ), ket ti pagilian iti Laud nga Aprika a mangsakup iti  ken agraman iti nakarkulo a populasion iti .

Ti Guinea-Bissau ket parte idi ti pagarian ti Gabu, ken parte pay ti Imperio a Mali. Nagtaltalinaay dagiti parte daytoy a pagilian aginggana idi maika-18 a siglo, bayat a dagiti dadduma ket tinurayan babaen ti Imperio a Portuges manipud idi maika-16 a siglo. Idi maika-19 a siglo, daytoy ket nakolonisado a kas Guinea a Portuges. Kalpasan ti wayawaya a nairangarang idi 1973 ken nabigbig idi 1974, ti nagan ti kapitoliona iti Bissau, ket nairaman iti nagan ti pagilian tapno mapawilan iti pannakaiyallilaw iti Guinea (dati a  Guinea a Pranses). Ti Guinea-Bissau ket addaan iti pakasaritaan iti saan a natalged a politiko manipud iti nawayaan, ken maymaysa laeng ti nabutosan a presidente (José Mário Vaz) ti nagballigi a nagserbi iti napno a lima a tawen a termino.

14% laeng ti populasion ti makasao iti saan a kreolisado a Portuges, a naitakder a kas opisial ken nailian a pagsasao. Adda ti Portuges iti panagtultuloy a kreol iti Crioulo, ti maysa a kreol a Portuges nga insasao babaen dagiti kagudua ti populasion (44%) ken adda iti dakdakkel a bilang dagiti agsasao iti daytoy a kas maikadua a pagsasao. Dagiti nabati ket agsasaoda kadagiti nadumaduma a patneng a pagsasao ti Aprika. Adda dagiti nadumaduma a relihion iti Guinea-Bissau ken adda met maysa ti kaaduan. Ibagbaga ti CIA World Factbook (2018) nga adda dagiti agarup a 40% dagiti Muslim, 22% dagiti Kristiano, 15% dagiti Animista, ken 18% dagiti di naikeddeng wenno sabali. Ti per-capita a dagup ti domestiko a produkto ket maysa kadagiti kababaan iti lubong.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay mabasbasa

*Abdel Malek, K.,"Le processus d'accès à l'indépendance de la Guinée-Bissau", In : Bulletin de l'Association des Anciens Elèves de l'Institut National de Langues et de Cultures Orientales, N°1, Avril 1998. – pp.&nbsp;53–60
*Forrest, Joshua B., *Lineages of State Fragility. Rural Civil Society in Guinea-Bissau* (Ohio University Press/James Currey Ltd., 2003)
*Galli, Rosemary E, *Guinea Bissau: Politics, Economics and Society*, (Pinter Pub Ltd., 1987)
*Lobban Jr., Richard Andrew and Mendy, Peter Karibe, *Historical Dictionary of the Republic of Guinea-Bissau*, third edition (Scarecrow Press, 1997)
*Vigh, Henrik, *Navigating Terrains of War: Youth And Soldiering in Guinea-Bissau*, (Berghahn Books, 2006)

## Dagiti akinruar a silpo

*Bariweswes ti Guinea-Bissau manipud iti BBC News
*
*Guinea-Bissau manipud iti *UCB Libraries GovPubs*
*Guinea-Bissau iti *Encyclopædia Britannica*
*
*
*
Guyana

Ti **Guyana** ket opisial a ti **Ko-operatibo a Republika iti Guyana** ken dati a kolonia iti Britaniko a Guiana, ket maysa a naturay nga estado idiay akin-amianan nga aplaya iti Abagatan nga Amerika a maipapan ti kultura a paset iti Anglopona a Karibe. Ti Guyana ket dati idi a kolonia dagiti Olandes ken, kadagiti sumakbay a 200 tawtawen, ti Britaniko. Is-isu laeng ti estado iti Mankomunidad dagiti Pagilian nga adda iti kangrunaan a daga ti Abagatan nga Amerika, ken is-isu pay ti  adda iti subkontinente a ti Ingles ket isu ti opisial a pagsasao. Maysa daytoy kadagiti pagilian ti Karibe a saan nga isla. Daytoy ket kameng pay ti Karibe a Komunidad (CARICOM), a naikuartel ti sekretariona idiay kapitolio ti Guyana, ti Georgetown. Ti Guyana ket nakagun-od ti panagwaywayas manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian idi 26 Mayo 1966, ken nagbalin a republika idi 23 Pebrero 1970. Idi 2008, ti pagilian ket timmipon iti Kappon dagiti Pagilian ti Abagatan nga Amerika a kas maysa a kameng a nangibangon.

Iti naipakasaritaan, ti rehion a naamammoan a kas ti "Guiana" wenno "Guyana" ket buklen ti dakkel a kalasag a masa ti daga idiay amianan iti Karayan Amasonan ken daya iti Karayan Orinoco nga ammo a kas ti "Daga iti adu a Dandanum". Iti naipakasaritaan ti Guyana ket buklen dagiti tallo nga Olandes a kolonia: ti Essequibo, Demerara, ken Berbice. Ti moderno a Guyana ket nabeddengan iti daya babaen ti Surinam, iti abagatan ken abagatan a laud babaen ti Brasil, iti laud babaen ti Venezuela, ken iti amianan babaen ti Taaw Atlantiko.

Iti 215,000&nbsp;km2, ti Guyana ket isu ti maikatlo a kabassitan a nawaya nga estado iti kangrunaaan a daga ti Abagatan nga Amerika (kalpasan ti Uruguay ken Surinam). Ti populasionna ket agarup a 770,000.

## Etimolohia
Ti nagan a "Guyana" ket naala manipud iti *Guiana*, ti kasisigud a nagan para iti rehion a tattan ket mangiraman ti Guyana, Surinam, Pranses a Guiana, ken dagiti paset ti Venezuela ken Brasil. Segun ti  Ingles a Diksionario ti Oxford, ti nagan ket nagtaud manipud iti Ameriko Indiano a balikas a kayatna sawen ket "daga iti adu a dandanum".

## Dagiti nagibasaran
Islandia

Ti **Islandia**  (, ; kitaen ti Dagiti nagnagan para iti Islandia), sagpaminsan pay iti saan a husto a ti **Republika ti Islandia** babaen dagiti gangganaet a turay ) ket maysa a Nordiko nga isla ti Europa a pagilian idiay Amianan a Taaw Atlantiko, idiay Tengnga nga Atlantiko a Pantok. Daytoy a pagilian ket addaan iti populasion ti agarup a 320,000 ken ti kalawa a . Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Reykjavík, nga adaan dagiti nakapalikmut a luglugar idiay abagatan a laud a rehion iti daytoy a pagilian a nagtaengan ti pagkatlo ti populasion iti daytoy a pagilian. Ti Islandia ket bulkan ken heolohiko nga aktibo. Ti uneg ket kaaduan a nagbuklan dagiti altiplano a naigalad babaen dagiti desierto a luglugar, banbantay ken glasier, nga adu pay dagiti glasier a karkarayan nga agan-anud iti baybay babaen dagiti nababa a dagdaga. Ti Islandia papudoten babaen ti Golpo a Waig ken addaan iti kalalainganna a klima nupay adda daytoy iti nangato a lugar iti ruar ti Artiko a Sirkulo.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*
*
Hordania

Ti **Hordania** ( **'), opsiial a ti **Hashemita a Pagarian ti Hordania** ( **'), ket maysa a Arabiano a pagarian idiay Tengnga a Daya, idiay West Bank ti Karayan Hordania. Ti Hordania ket bineddengan ti Saudi Arabia iti abagatan ken daya, ti Irak iti amianan a daya, ti Siria iti amianan, ken Israel ken Palestina iti laud.

Kalpasan ti Umuna a Gubat ti Sangalubongan a pannakabingay ti Laud nga Asia babaen ti Britania ken Pransia, ti Emirato ti Transhordania ket opisial idi a binigbigan babaen ti Konseho ti Liga ti Pagpagilian idi 1922. Idi 1946, ti Hordani ket nagbalin a nawaya a naturay nga estado nga opisial a tinawtawagan iti Hashemita a Pagarian ti Transhordania. Kalpasan ti pannakatiliw ti West Bank idi las-ud ti Gubat ti Arabo Arab–Israeli ti 1948, ni Abdullah I ket nangala iti itutlo ti Ari ti Hordania. Ti nagan ti estado ket nabaliwan iti Ti Hashemita a Pagarian ti Hordania idi 1 Disiembre 1948.

## Dagiti nagibasaran
Hamaika

Ti **Hamaika**  ket maysa nga isla a pagilian iti Kalatakan nga Antilles, nga addaan ti kaatiddog a , aginggana ti laud ti  a kalawa ken 10,990 a kuadrado kilometro (4,243 kd mi) a kalawa. mabirukan daytoy a pagilian idiay Baybay Karibe, ti agarup a  ti abagatan iti Kuba, ken  a laud iti Hispaniola, ti isla a mangisangsanglad dagiti pagilian nga estado iti Haiti ken ti Dominikano a Republika. Dagiti patneng nga agsasao iti Arawakano a Taíno a nagnaed ti nainaganan nga isla ti *Xaymaca*, a kayatna a sawen ket "Ti Daga ti Kayo ken Danum", wenno ti "Daga dagiti Ubbóg".

## Dagiti nagibasaran
Kiribati

Ti **Kiribati** (), opisial a ti **Republika ti Kiribati**, ket maysa nga isla a pagilian a mabirukan idiay tengnga a tropiko ti  Taaw Pasipiko. Ti permanente a populasion ket sumurok a 100,000 (2011), ken buklen daytoy nga isla a pagilian dagiti 32 atolenes ken maysa a timpaw a korales nga isla, a naiwarwaras iti 3.5&nbsp;a riwriw a kuadrado kilometro,(1,351,000&nbsp;kuadrado&nbsp;milia) nga agsakkaw iti ekuador, ken nabeddengan ti Internasional a Linia ti Petsa idiay kadayaan a murdongna.

Ti nagan a *Kiribati* ket isu daytoy ti lokal a pannakabalikas iti "Gilberts", a naala manipud iti kangrunaan a kadena dagiti isla ti Is-isla ti Gilbert. Ti kapitolio iti Abagatan a Tarawa ket nabukel kadagiti babassit nga isla a naikabit babaen ti serye a pagdalanan, a mabirukan iti purpuro ti Tarawa. Nawayaan ti Kiribati manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian idi 1979. Kameng daytoy ti Mankomunidad dagiti Pagilian, ti IMF ken ti Sanglubongan a Banko, ken nagbalin a napno a kameng iti Nagkaykaysa a Pagpagilian idi 1999.

## Dagiti nagibasaran
Kirgistan

Ti **Kirgistan** (Kirgiz ken , *Kirgistan*, wenno , *Kirgiziya*), opisial a ti **Republika ti Kirgistan**, ket maysa kadagiti innem iti lubong a nawaywayaan a Turko nga estado (a mairaman ti Turkia, Azerbaijan, Turkmenistan, Uzbekistan ken Kazakhstan). Mabirukan daytoy idiay Tengnga nga Asia, a napalikmutan ti dagdaga ken kabambantayan, ti Kirgistan ket nabeddengan babaen ti Kazakhstan iti amianan, Uzbekistan iti laud, Tajikistan iti abagatan a laud ken Tsína iti daya. Ti kapitoliona ken ti kadakkelan a siudad ket ti Bishkek.

## Dagiti nagibasaran
Lebanon

Ti **Lebanon** (  wenno ; Arabiko a Libano: ; ; ), opisial a ti **Libano a Republika** ( ; Libano nga Arabiko: ; ), ket pagilian idiay Akinlaud nga Asia. Daytoy ket bineddengan babaen ti Siria iti amianan ken daya ken ti Israel iti abagatan.

## Dagiti nagibasaran



## Bibliograpia
*

## Adu pay a mabasbasa

*Arkadiusz, Plonka. *L’idée de langue libanaise d’après Sa‘īd ‘Aql*, Paris, Geuthner, 2004 (French) 
* Firzli, Nicola Y. *Al-Baath wa-Lubnân* [Arabic only] ("The Baath and Lebanon"). Beirut: Dar-al-Tali'a Books, 1973
* Fisk, Robert. *Pity the Nation: The Abduction of Lebanon.* New York: Nation Books, 2002.
* Glass, Charles, "Tribes with Flags: A Dangerous Passage Through the Chaos of the Middle East", Atlantic Monthly Press (New York) and Picador (London), 1990 
* Gorton, TJ and Feghali Gorton, AG. *Lebanon: through Writers' Eyes.* London: Eland Books, 2009.
* Hitti Philip K. *History of Syria Including Lebanon and Palestine, Vol. 2* (2002) ()
* Norton, Augustus R. *Amal and the Shi'a: Struggle for the Soul of Lebanon.* Austin and London: University of Texas Press, 1987.
* Sobelman, Daniel. New Rules of the Game: Israel and Hizbollah After the Withdrawal From Lebanon, Jaffee Center for Strategic Studies, Tel-Aviv University, 2004.
* Riley-Smith, Jonathan. *The Oxford Illustrated History of the Crusades.* New York: Oxford University Press, 2001.
* Salibi, Kamal. *A House of Many Mansions: The History of Lebanon Reconsidered.* Berkeley: University of California Press, 1990.
* Schlicht, Alfred. The role of Foreign Powers in the History of Syria and Lebanon 1799–1861 in: Journal of Asian History 14 (1982)

## Dagiti akinruar a silpo

*Lebanon  *الجمهورية اللبنانية*
*Lebanon *Lebanon – Bariweswes ti Pagilian*
*
*
*
Libya

Ti **Libya** (, Berber: ⵍⵉⴱⵢⴰ, Libya) ket maysa a pagilian idiay Maghreb a rehion iti Amianan nga Aprika a nabeddengan babaen ti Baybay Mediteraneo iti amianan, ti Ehipto iti daya, ti Sudan iti abagatan a daya, ti Chad ken Niger iti abagatan, ken ti Arhelia ken Tunisia iti laud.

Nga adda iti gangani a , ti Libya ket isu ti maikatlo a kadakkelan a pagilian idiay Áprika babaen ti kalawa, ken ti maika-17 a kadakkelan iti lubong. Ti kadakkelan a siudad ket ti, Tripoli, a pagtaengan daytoy kadagiti 1.7 a riwriw iti 6.4 a riwriw a dagup a populasion iti Libya. Dagiti tallo a tinawtawid a paset iti daytoy a pagilian ket ti Tripolitania, Fezzan ken Cyrenaica.

Idi 2009 ti Libya ket adda ti kangatuan ti HDI idiay Aprika ken ti maikapat a kangatuan ti GDP (PPP) tunggal maysa a tao idiay Aprika, a kalpasan laeng ti Seychelles, Guinea Ekuatorial ken Gabon. Ti Libya ket adda ti maika-10 a napasingkedan a reserba ti lana iti ania man a pagilian iti lubong ken ti maika-17 a kangatuan ti panagpataud ti petrolio.

A kas nagbanagan ti Sibil a Gubat ti Libya, ti Libio nga Arabo a Jamahiriya , a daytoy ket addan iti 34 tawtawen, ket narabba ken ti Libya ket simrek iti paset ti panawen a panagturay babaen ti panagbalbaliw nga administrasion a tinawtawagan a ti Nailian a Pagibaliwan a Konsilo. Ti NTC ket nangibaga ti panggepenna a mangimaton ti umuna a paset iti panagibaliwan ti batay-linteg a demokrasia, a kalpasan daytoy ket nangitonton nga agikkatto para iti maysa a representatibo a lehislatura.

## Dagiti nagibasaran
Letonia

Ti **Letonia** ( ), opisial a ti **Republika ti Letonia** (), ket ti maysa pagilia iti rehion ti Baltiko iti Akin-amianan nga Europa. Manipud iti waywayana, ti Letonia ket naibagbagan a kas maysa kadagiti Baltiko nga estado. Daytoy ket beddengan babaen ti Estonia iti amianan, ti Lituania iti abagatan, ti Rusia iti daya, ken ti Bielorusia iti abagatan a daya, ken makibinningay iti maysa a maritimo a pagbeddengan iti Suesia iti laud. Ti Letonia ket addaan kadagiti 1,957,200 nga agtataeng ken ti teritorio iti . Ti pagilian ket addaan iti temperado a natiempuan a klima.

Kalpasan dagiti  napalabas a siglo a panagturay iti Sueko, Polako ken Ruso, ti maysa a turay a kangrunaan inturayan babaen dagiti aristokrasia a Baltiko nga Aleman, ti Republika ti Letonia ket naitakder idi 18 Nobiembre 1918 isi pimmanaw ken nangirangarang iti wayawaya kalpasan iti Sangalubongan a Gubat I. Nupay kasta, babaen kadagiti tawen ti 1930 ti pagilian ket nagbalin nga immad-adu nga autokratiko kalpasan ti kudeta iti 1934 a nangitakder iti maysa nga autoritariano a tiray babaen ni Kārlis Ulmanis. Napasardeng ti de facto a wayawaya ti pagilian iti irurugi ti Sangalubongan a Gubat II, iti rugi ti napilit a pannakaitipon iti Kappon ti Sobiet, a sinaruno babaen ti panagraut ken panagsakup babaen ti Nazi nga Alemania idi 1941, ken ti panagsakup manen babaen dagiti Sobiet idi 1944 (Courland Pocket idi 1945) tapno mangbukel iti Leton nga SSR para kadagiti simmaruno a 45 a tawen.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
*
Kuwait

Ti **Kuwait**, opisial a ti **Estado ti Kuwait**  (, *Dawlat al-Kuwayt*) ket maysa a naturay nga Arabo nga estado a naisanglad idiay amianan a daya iti Arabiano a Peninsula idiay Akinlaud nga Asia. Nabeddengan daytoy babaen ti Saudi Arabia iti abagatan idiay Khafji, ken Irk iti amianan idiay Basra. Naisadag daytoy idiay amianan a laud nga igid iti Golpo Persiano. Ti nagan a *Kuwait* ket naala manipud ti Arabiko أكوات *ākwāt*, ti ad-adu ngem maysa ti كوت *kūt*, a kayatna a sawen ket pagsammakedan a naipatakder iti asideg ti danum. Daytoy a pagilian ket sakupenna ti kalawa a 17,820 kuadrado kilometro (6,880 kd mi) ken addaan ti populasion iti agarup a 3.5  riwriw.

## Dagiti nagibasaran
Liberia

Ti **Liberia** , opisial a ti **Republika ti Liberia**, ket maysa pagilian idiay Laud nga Aprika. Nabeddengan daytoy babaen ti Sierra Leone iti laud, ti Guinea iti amianan ken ti Côte d'Ivoire iti daya. Ti aplaya ti Liberia ket kaaduan a buklen dagiti kabakiran ti mangle bayat dagiti bassit ti populasionna iti uneg ket buklen dagiti kabakiran a mapan kadagiti banak iti namaga a karuotan. Daytoy a pagilian ket agtagikua ti 40% iti nabati a Ngato a Guinea a kabakiran. Ti Liberia ket adda iti napudot nga ekuatorial a klima, nga adda ti katudtuduan iti bulan ti Mayo aginggana ti Oktubre a panawen ti tudo ken narusanger nga angin ti harmattan kadagiti nabati a paset iti tawen. Ti Liberia ket sakupenna ti kalawa a  ken pagtaengan dagiti 3.7 a riwriw a tattao. Ti Ingles ket isu ti opisial a pagsasao, bayat dagiti sumurok a 30 a patneng a pagsasao ket maisasao iti uneg ti pagilian.

A mairaman ti Etiopia,ti Liberia ket maysa kadagiti dua a moderno a pagilian iti Sub-Sahara nga Aprika nga awan ti ramut iti Europeano a kolonisasion iti Aprika. Mangrugi idi 1820, daytoy a rehion ket tinaengan babaen dagiti nawayaan nga  Amerikano a tagabu a tinulungan iti Gimong ti Amerikano a Kolonisasion, ti maysa a pribado nga organisasion a namatmati a dagiti tagabu idi ket adda iti kasayaatan a panawayawayas ken ekualidad idiay Aprika. Dagiti nawayaan a tagabu manipud kadagiti barko ket naipatulodda pay idiay ken saanda a naipasubli idiay nagappuanda a pagilian. Idi 1847, dagiti a nagkolonia ket  nagbangon iti Republika iti Liberia, a nagbangon ti maysa a gobierno a naibatay iti Estados Unidos ken ninaganan ti kapitolio a siudad iti Monrovia para kenni James Monroe, ti maikalima a presidente iti Estado Unidos ken maysa a kangrunaan a nagsuporta ti kolonisasion. Dagitoy a nagkolonia, naamamoan a dagiti Ameriko-Liberiano, ket nangidaulo dagiti politiko ken ekonomia a paset iti daytoy a pagilian.

Daytoy a pagilian ket nangirugi ti panagmoderno idi panawen ti 1940 iti sumaganad a panagpuonan iti Estados Unidos idi agdama ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ken ti ekonomia a panagwaywayas babaen ni Presidente William Tubman. Ti Liberia ket nagipatakder a kameng iti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti Organisasion iti Aprikano a Panagkaykaysa. Ti maysa a milisia a kudeta ket nagibatuag ti Amerko-Liberiano a nangipangulo idi 1980, nga isu daytoy ti panagrugi ti politiko ken ekonomiko a panagalla-alla ken dagiti simmaruno a dua a sibil a gubat a nagibati kadagiti agarup a 250,000 a natnatay a tattao ken nagdadael ti ekonomia iti daytoy a pagilian. Ti kappia a tulag idi 2003 ket nagiturong daytoy ti demokratiko a panagbutos idi 2005. Tatta nga aldaw, ti Liberia ket agungungar manipud kadagiti agtaltalinaed a nagbanagan iti sibil a gubat ken dagiti minaig a panag-ablo ti ekonomia, nga adda ti agarup a 85% iti populasion ket agbibiag iti baba ti internasional a linia ti kapanglaw.

## Dagiti nagibasaran
Madagascar

Ti **Madagascar**, opisial a ti **Republika ti Madagascar** ( ;; ) ken dati nga ammo a kas ti Republika Malagasi, ket ti isla a pagilian idiay Taaw Indiano, idiay aplaya ti Abagatan a daya nga Aprika. Ti pagilian ket buklen ti isla ti Madagascar (ti maikapat a kadakkelan nga isla iti lubong), ken dagiti dadduma pay a babbabassit a kaarrubayan nga isla. Kalpasan ti prehistoriko a pannakaisinsina ti superkontinente ti Gondwana, ti Madagascar ket naisina maipud iti peninsula Indiano idi agarup a 88&nbsp;a riwriw a tawtawen iti napalabas, ken nangpalubos daytoy nga agbaliw iti relatibo a pannakaisina dagiti patneng a mula ken dagiti ayup. Iti nagbanagan, ti Madagascar ket punto ti nasayaat a biodibersidad; sumurok a 90% iti naatap a biagna ket saan a mabirukan iti sadinoman a lugar iti Daga. Ti agdumaduma nga ekosistema ti isla ken ti naisangayan a naatap a biag ket naipangta babaen ti nakaro nga iya-adu ti populasion ti tao ken dagiti pay dadduma a pangta ti enbironmento.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Bariweswes ti pagilina manipud iti BBC News
* 
* 
* Madagascar  manipud iti *UCB Libraries GovPubs*
*
Mali

Ti **Mali** (), opisial a ti **Republika ti Mali** (), ket ti maysa a napalikmutan iti daga a pagilian idiay Laud nga Aprika. Ti Mali ket ti maikawalo a kadakeklan a pagilian idiay Aprika, nga addaan iti kalawa iti sumurok a . Ti populasion ti Mali ket 14.5 a riwriw. Ti kapitoliona ket ti Bamako. Ti Mali ket buklen dagiti walo a rehion ken dagiti pagbeddenganna iti amianan ket nauneg nga umabot iti tengnga ti Desierto ti Sahara, bayat a ti akin-abagatan a parte ti pagilian, nga ayan ti kaaduan dagiti agtataeng, ket mangiladawan kadagiti karayan ti Niger ken Senegal. Dagiti sentro ti ekonomia ti pagilian ket ti agrikultura ken panagkalap. Adda dagiti prominente a masna a rekurso ti Mali ket mairaman ti balitok, ken isu ti maikatlo a kadakkelan nga agpatpataud iti balitok iti kontinente ti Aprika, ken asin. Agarup a kagudua tu populasion ket agbibiagda iti baba ti linia ti kinapanglaw iti lubong iti $1.25 (E.U.) iti maysa nga aldaw. Kaaduan ti populasionna ket (90%) dagiti Muslim.

Ti agdama nga aldaw a Mali ket parte idi dagiti tallo a Laud nga Imperio ti Aprika a tinengngel babaen ti trans-Sahara a panagtagilako: ti Imperio a Ghana, ti Imperio a Mali (ti nakainaganan ti Mali), ken ti Imperio a Songhai. Idi las-ud ti nabalitokan a panawenna, adda idi ti rumangrang-ay a matematika, astronomia, literatura, ken arte. Iti kalatakanna idi 1300, ti Imperio a Mali ket sinakopna iti kalawa iti kadakkel ti agdama nga aldaw a Pransia ken gimmay-at iti laud nga aplaya ti Aprika. Idi naladaw a maika-19 a siglo, idi las-ud ti Karapkap para iti Aprika, innla ti Pransia ti Mali, ken inaramidna akas parte ti Pranses a Sudan. Ti Pranses a Sudan (ammo idi a kas ti Sudanes a Republika) ket kimmaddua iti Senegal idi 1959, ken nakagun-od iti wayawaya idi 1960 a kas ti Pederasion ti Mali. Kalpasan ti nabiit, kalpasan ti ipapanaw ti Senegal manipud iti pederasion, bukod nga inrangarang ti Sudanes a Republika a kas ti nawaya a Republika ti Mali. Kalpasan ti napaut a paset ti panawen iti turay ti maysa a partido, ti kudeta idi 1991 ket isu ti nakaiturongan ti pannakaisurat ti baro a batay-linteg ken ti pannakaipatakder ti Mali a kas demoratiko, ken kas adu a partido nga estado.

Idi Enero 2012, napasamak ti maysa a siiigam a suppiat idiay akin-amianan a Mali, a dagiti rebelde a Tuareg ket nangalada iti panagtengngel idi Abril ken inrangrangda ti ipapanaw iti baro nga estado ti Azawad. Ti suppiat ket pinarikutan ti maysa a kudeta ti militar a napasamak idi Marso ken kalpasanna ti panalalaban dagiti rebelde ti Tuareg ken Islamista. Iti panagsungbat kadagiti panagal iti teritoria babaen dagiti Islamista, inrugi ti militar ti Pransia ti Opération Serval idi Enero 2013. Kalpasan ti maysa a bulan, dagiti puersa ti Mali ken Pransia ket naalada manen ti kaaduan ti amianan.

## Dagiti nagibasaran


## Bibliograpia
*   A student-translated English version  is also available.
*
*  *This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].*
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*Mali manipud iti *UCB Libraries GovPubs*
*
*Bariweswes ti Mali manipud iti BBC News
Liechtenstein

Ti **Liechtenstein** (; ; ), opisial a ti **Prinsipalidad ti Liechtenstein** (), ket ti doble a naserraan ti daga nga agsasao iti Aleman a mikroestado idiay Tengnga nga Europa. Daytoy ket batay-linteg a monarkia nga addaan iti ranggo iti prinsipalidad, ken indauluan babaen ti Prinsipe ti Liechtenstein. 

Ti Liechtenstein ket bineddengan babaen ti Suisa iti laud ken abagatan ken ti Austria iti daya ken amianan. Daytoy ket addaan iken ti kadakkelan ga ili ket ti Schaan.

Iti ekonomia, ti Liechtenstein ket addaan iti kangatuan a dagup ti domestiko a produkto tunggal maysa a tao iti lubong no maipagisu iti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang. It is ken ti pay maika-2 a kabaknangan (babaen ti rukod ti GDP tunggal maysa a tao) a pagilian iti lubong, kalpasan ti Qatar, ken addaan iti maysa kadagiti kababaan a gatad ti awan trabahona at 1.5%.

Daytoy ket maysa a alpino a pagilian, ti Liechtenstein ket kaaduan a kabambantayan, ken mangaramid daytoy a papanan dagiti agay-ayat iti isport iti panaglalam-ek. Adu dagiti mabirukan a naimumuyongan a talon ken dagiti bassit a taltalon iti abagatan (Oberland, *akinngato a daga*) ken amianan (Unterland, *akinbaba a daga*). Ti pagilian ket addaan iti napigsa a sektor ti pinasia a naisentro idiay Vaduz, ken nailasinen daytoy a kas paraiso ti buis. Ti Liechtenstein ket kameng ti Gunglo ti Nawaya aPanagtagilako ti Europa, ken, nupay saan pay a kameng ti Kappon ti Europa, makibinglay ti pagilian kadagiti Lugar ti Schengen ken Lugar ti Ekonomia ti Europa. Daytoy ket addaan pay iti kappon ti aduna ken ti kappon ti kuarta a kakuyogna ti Suisa.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a portal ti prinsipalidad ti Liechtenstein
* Ti Naprinsipe a Kamara ti Liechtenstein 
* Website ti Parlamento ti Liechtenstein
* Website ti Gobierno ti Liechtenstein 
* Opisal a website ti turismo ti Liechtenstein
* Statistics Liechtenstein 
*
* Liechtenstein manipud ti *UCB Libraries GovPubs*
*
* Bariweswes ti Liechtenstein profile manipud ti BBC News
*
Malta

Ti **Malta** (), opisial a ti **Republika ti Malta** (; ), ket ti isla a pagilian idiay Akin-abagatan nga Europa a buklen ti purpuro idiay Baybay Mediteraneo. Daytoy ket mabirukan idiay  iti abagatan ti Italia,  iti daya ti Tunisia, ken  niti amianan ti Libya. Ti pagilian ket sakupenna ti sumurok bassit a , ken addaan iti populasion iti basbassit ngem 450,000, a mangaramid daytoy ti maysa kadagiti kabassitan ken kapusekan ti populasion a pagpagilian. Ti kapitolio ti Malta ket ti Valletta, nga iti 0.8&nbsp;km2, ket ti kabassitan a nailian a kapitolio iti Kappon  ti Europa. Ti Malta ket addaan kadagiti dua nga opisial a pagsasao: ti Maltes ken Ingles.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Gov.mtOpisial a website ti Gobierno ti Malta
*
*Malta  manipud iti*UCB Libraries GovPubs*
*
*Malta profile manipud iti BBC News
*