open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pagsasao a Tikopia

Ti **pagsasao a Tikopia** ket ti pagsasao nga Akinruar a Polinesio manipud iti isla ti Tikopia iti Is-isla Solomon. Daytoy ket asideg a kabagian ti pagsasao nga Anuta ti kaarruba nga isla ti Anuta.  Ti Tikopia ket insasao pay babaen dagiti minoridad ti Polinesia idiay Vanikoro, a nabayagen a nagtaud manipud iti Tikopia.

## Adu pay a mabasbasa
*Firth Raymond (1963).  L and R in Tikopia Language. Oceanic Linguistics.  Naala manipud iti http://www.jstor.org/stable/20172291
*Firth, Raymond (1985).  Tikopia-English Dictionary.  University of Auckland.
*Firth, Raymond. "Tikopia." Encyclopedia of World Cultures. 1996. Naala idi Abril 25, 2014 manipud iti Encyclopedia.com: http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3458000400.html
*Kirch, Patrick V. (1982) Tikopia: The Prehistory and Ecology of a Polynesian Outlier.  Bishop Museum Press.
*Monberg, Torben (1971).  Tikopia Color Classification. Ethnology. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/3772921
*Lagace, Robert (1974).  Society-Tikopia. Retrieved from http://lucy.ukc.ac.uk/ethnoatlas/hmar/cult_dir/culture.7873 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Te Rotu Te Kau Kava Tapu Nasantuan a Komunion ti Anglikano iti Tikopia
Pagsasao a Vaeakau-Taumako

Ti**pagsasao a Vaeakau-Taumako** (dati nga ammo a kas *Pileni*) ket ti pagsasao a Polinesio a naisasao kadagiti Is-isla Raw-ang ken kadagiti pay Isla ti Taumako (ammo pay a kas ti Is-isla Duff) iti probinsia ti Temotu iti Is-isla Solomon.

Ti pagsasao ket insasao iti amin a parte ti Is-isla Taumako, bayat nga idiay Is-sila Raw-ang, daytoy ket naisasao idiay Aua, Matema, Nifiloli, Nupani, Nukapu, ken Pileni. 

Ti pagsasao ket tradisional a naikeddeng a maysa kadagiti grupo ti Futuniko iti sasao a Polinesio, ngem ti 2008 a panagadal nga eksklusibo a naibatay kadagiti ebidensia ti leksiko ket nangileppas a daytoy a pannakaikameng ket nakapsut a nasuportaran.

## Dagiti nagibasaran
* :

* **Dagiti sabali a taudan**

## Dagiti akinruar a silpo
*Dagiti paset ti Libro ti Kadawyan a Kararag ti Anglika iti Pileni
Pagsasao a Babatana

Ti **pagsasao a Babatana**, mailetra pay a kas **Mbambatana**, ket ti kangrunaan nga indihenio apagsasao ti Probinsia ti Choiseul, Is-isla Solomon. Uray no patneng iti lugar ti aplaya ti Abagatan a Choiseul iti pagbaetan ti Sepa ken ti luagr ti Luek Manggo, ti panagusar iti daytoy a pagsasao ket naiwarasen iti ballasiw ti kaaduan ti Isla Choiseul ken kadawyan daytoy a maawatan, a kas ti Pijin ti Is-isla Solomon, iti ballasiw ti probinsia a kas makadua wenno maikatlo a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Blablanga

Ti **pagsasao a Blablanga** ket ti maysa a Oceaniko nga insasao idiay Is-isla Solomon. Dagiti agsasao ket agtaengda idiay Isla Santa Isabel.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Arkibo ti ELAR iti Dokumentasion ti Blablanga
Pagsasao nga Ontong Java

Ti **pagsasao nga Ontong Java** ket ti pagsasao a Polinesio, nga insasao babaen dagiti agarup a 2,400 a tattao idiay Atol Ontong Java (Atol Luangiua) iti Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Dagiti material iti Ontong Java ket mairaman kadagiti nawaya a maserrekan nga urnong ni Arthur Capell (AC1 ken AC2) a tinengngel babaen ti Paradisec.
Pagsasao nga Anuta

Ti **pagsasao nga Anuta** (wenno *Anutan*, lokal a *te taranga paka-Anuta*)  ket ti pagsasao nga Akinruar a Polinesio manipud iti isla ti Anuta iti Is-isla Solomon. Daytoy ket asideg a kabagian ti pagsasao a Tikopia ti kaarruba nga isla ti Tikopia.

Ti Anuta ket kadawyan a naikeddeng a kas pagsasao a Nuklear a Polinesio, uray no addaan kadagiti adu nga impluensia iti Tongiko.

Idi 1977, impablaak ni Richard Feinberg ti dua a tomo a diksionario ken batayan a gramatika iti pagsasao.

## Dagiti taudan
Ti listaan ti balikas dagiti 200 a balikas ket mabalin a magun-od iti Database ti Batayan a Bokabulario ti Austronesio.

## Dagiti nagibasaran
* Feinberg, Richard. 1977. *The Anutan Language Reconsidered: Lexicon and Grammar of a Polynesian Outlier*.  Two Volumes.  HRAFlex Books.  New Haven: Human Relations Area Files Press.

## Dagiti nota
Pagsasao a Cheke Holo

Ti **pagsasao a Cheke Holo** (tinawtawagan pay iti Maringe wenno Mari*n*e, A’ara, Holo, Kubonitu) ket ti maysa a Pagsasao nga Oceaniko nga insasao idiay Is-isla Solomon. Dagiti agsasao ket agtatengda idiay Isla Santa Isabel.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
*Keha Tarai Mala Lao Legu Narone Dagiti material ti kararag iti Anglikano iti Cheke Holo (1934)
*Buka Tharai Ka Cheke Mari''n''e Dagiti paset ti Libro ti Kadawyan a Kararag iti Cheke Holo (1973) indihitado babaen ni Richard Mammana
Pagsasao a Duke

Ti **pagsasao a Duke** (Nduke, maibaliaks a kas N-*doo*-kay) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga itan ket insasao babaen dagiti agarup a 3,000 a tattao idiay isla Kolombangara, Is-isla Solomon. Ti Duke ket ti maysa nga eksonomiko a nagan (saan nga inus-usar babaen dagiti agsasao). Dagiti endonomiko a nagan (inus-usar babaen dagiti agsasao) ket **Dughore** (Ndughore) ken **Kolei**. Ti Dughore ket isu pay ti nagan para iti lugar iti abagatan a laud a Kolombangara, ti 'Kolei' ket ti sapasap a bilateral nga adres ti naisangayan a termino iti Nduke. Ti kamaudian nga alternatibo a nagan ket **Kolombangara** (manipud iti nagan ti isla).

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Hoava

Ti **pagsasao a Hoava** ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao babaen dagiti 1000–1500 a tattao idiay Isla Baro a Georgia, Is-isla Solomon. Dagiti agsasao iti Hoava ket multilingualda ken makasaoda pay iti Roviana, Marovo, SI Pijin, ken Ingles.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*Crystal, David. Language Death. Cambridge, UK: Cambridge UP, 2000. Print.
*Davis, Karen. 2003. A Grammar of the Hoava Language, Western Solomons. Canberra, Australia: Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, the Australian National University, Print.
*Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). 2013. Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition. Dallas, Texas: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com.
Pagsasao a Kazukuru

Ti **pagsasao a Kazukuru** ket ti maysa nga awanen a pagsasao a naisasao idi idiaya Baro a Georgia, Is-isla Solomon. Dagiti pagsasao a Dororo ken Guliguli (no mabalin nga adda) ket dagidi panagsurat a karuay, dagiti dialekto, wenno asideg a kabagian. Dagiti agsasao iti Kazukuru ket nagin-inutda a timmipon iti tattao a Roviana manipud idi maika sangapulo ket innem a siglo ken dagiti masakbayan, ken inamponda ti Roviana a kas ti pagsasaoda.  Naudi a nairehistro ti Kazukuru idi nasapa a maika duapulo a siglo  idi dagiti agsasao ket addada iti naudi nga agpang iti panagalis.  Ita nga aldaw, ti Kazukuru ket ti nagan ti sangkaputotan iti grupo ti tattao ti Roviana.

Kaaduan iti ammo a maipanggep iti Kazukuru ket inurnong idi babaen ni W.H.L. Waterhouse ken naipablaak ni S.H. Ray iti maysa nga artikulo idi 1931. Adda dagiti maipatinayon a datos ti Kazukuru ken ti laeng ammo a pakaammo iti Dororo ken Guliguli (dua a bassit a listaan ti balikas) ket inpablaak babaen ni Peter Lanyon-Orgill idi 1953. Iskeptiko ni Davis (2003) nga adda ti Guliguli, gapu ta ti balikas a *guliguli* ket ti maysa a saan a naalas a kaibuksilan iti kaarruba a pagsasao a Hoava, ken awan ti pammalagip kaadgiti agsasao iti Hoava iti kaarubada a pagsasao iti dayta a nagan. Mabalin a ti Guliguli ket maysa idi a dialekto ti  Kazukuru, ti ampapaok a transkripsion ti nagan a*Kazukuru*, wenno mabalin pay nga angaw.

Insingasing ni Arthur Capell a ti Kazukuru ket maysa idi a saan pagsasao nga Austronesio (Papuano), ken inkabil ni Stephen Wurm amin dagiti tallo a pagsasao iti maysa a 'pamilia a Kazukuru' iti kaunegan iti pilo ti Daya a Papuano. Nupay kasta, insuppiat da Michael Dunn ken Malcolm Ross (2007) a ti estruktura, ponolohia ken leksikon ti Kazukuru ket kapadpada ti sasao nga Oceaniko, ken gangani a nalawag a ti Kazukuru ket maysa idi a pagsasao nga Oceaniko, a kabagian iti sasao a Baro a Georgia a kas ti Roviana, Hoava ken Ghanongga. Ti naipasingked a listaan ti balikas ti Dororo ken Guliguli ket kapada ti nairehistro a listaan ti balikas ti Kazukuru ken ganganida a nalawag a dagiti sabali a transkripsion iti agpada pagsasao.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kokota

Ti **pagsasao a Kokota** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ngainsasao babaen dagiti agarup a 1,200 a tattao kadagiti tallo a purok idiay Santa Isabel iti Is-isla Solomon. Dagiti tallo a purok ket ti Goveo ken Sisiga, a mabirukan iti amianan nga aplaya, ken ti Hurepelo a mabirukan iti abagatan nga aplaya. Ti tattao kadagiti amin a tallo a purok ket inaldawda nga inus-usar ti pagsasao, ngem mabalin nga umallatiwdanto ti kaarruba a Cheke Holo iti laud, ti pagsasao nga insasao babaen ti ad-adu a tattao a kaudian a nagtataeng iti pagbaetan ti Goveo ken Sisiga .

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*  
* 
* Palmer, B. (2008). Kokota Grammar. Honolulu, US: University of Hawaii Press. Naala manipud iti
Pagsasao a Ghanongga

Ti **pagsasao a Ghanongga** ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao babaen dagiti agarup a 2,500 a tattao idiay isla Ranongga, Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Lungga

Ti **pagsasao a Lungga** (mailetra pay a kas **Luga**, **Luqa**) ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Laghu

Ti **pagsasao a Laghu** (maibalikas a kas ), ammo pay a kas **Hoatana** wenno **Katova**, ket ti maysa nga awanen a pagsasao ti Santa Isabel iti Is-isla Solomon. Ti naudi nga agsasao ket pimmusay idi 1984. Ti tattao kadagiti purok ti Baolo ken Samasodu, a nakaisasauanna ket agsasaoda itan ti kaarruba a pagsasao a Zabana, nga ad-adu a naisasao ken dumakdakkel pay laeng (Palmer 2009:1-2).

## Dagiti nagibasaran

* Palmer, Bill. 2009. *Kokota Grammar.* Oceanic Linguistics Special Publication No. 35. Honolulu: University of Hawaii Press. .
Pagsasao a Gao

Ti **pagsasao a Gao** (tinawtawagan pay iti **Nggao**) ket ti maysa a naisagmak a pagsasao nga Oceniko a naisasao idiay Is-isla Solomon. Dagiti agsasao ket agtataengda idiay Isla Santa Isabel.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Nawaya a panagserrek iti Paradisec kadagiti urnong ti rekording iti Gao.
* Nawaya a panagserrek iti Paradisec kadagiti urnong dagiti nota iti bokabulario ti Gao.
Pagsasao a Marovo

Ti **pagsasao a Marovo** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Is-isla Solomon. Daytoy ket naisasao idiay Is-isla Baro a Georgia kadagiti iti Marovo Lagoon ken kadagiti kaarruba nga isla ti Baro a Georgia, Vangunu ken Nggatokae.

## Dagiti nagibasaran

*  (2006): Vertebrates of Tetepare Island, Solomon Islands. *Pacific Science* **60**(1): 69–79. DOI: 10.2984/1534-6188(2006)60[69:VOTISI]2.0.CO;2 [HTML abstract](http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.2984%2F1534-6188(2006)60%5B69%3AVOTISI%5D2.0.CO%3B2)
Pagsasao a Roviana

Ti **pagsasao a Roviana** ket kameng ti sanga ti Amianan a Laud a Solomoniko ti pagsasao nga Oceniko. Daytoy ket naisasao iti likmut ti luek ti Roviana ken Vonavona iti amianan a tengnga ti  Baro a Georgia iti Is-isla Solomon. Daytoy ket addaan kadagiti 10,000 nga agsasao a kas ti umuna a pagsasaoda ken ti pay maipatinayon a 16,000 a kaaduan ket lallakay nga agtawen iti nasursurok ngem 30 a mangisao daytoy a kas maikadua a pagsasao (Raymond 2005). Iti napalabas, ti Roviana ket adu idi nga inus-suar a kas pagsasao iti panagtagilako ken inus-usar pay a kas lingua franca kadagiti panggep ti simbaan iti Akinlaud a Probinsia ngem itan ket suksukatanen babaen ti Pijin ti Is-isla Solomon. 

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Ughele

Ti **pagsasao nga Ughele** ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nag insasao babaen dagiti agarup a 1200 a tattao idiay Isla Rendova, Is-isla Solomon. Awan ti internal a panaggigiddiat ti dialekto.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Vaghua

Ti **pagsasao a Vaghua** (Vagua), wenno **Tavula**, ket ti maysa nga indihenio a pagsasao ti Probinsia ti Choiseul, Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Vangunu

Ti **pagsasao a Vangunu** ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao babaen dagiti agarup a 900 a tattao idiay Isla Vangunu, Is-isla Solomon. Dagiti agsasao iti Vangunu ket agsasaoda pay iti asideg a kabagian a Marovo.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Ririo

Ti **pagsasao a Ririo** ket ti gangani awanen nga indihenio a pagsasao ti Probinsia ti Choiseul, Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Arkibo ti ELAR kadagiti material ti dokumentasion ti pagsasao a Ririo
Pagsasao a Mono-Alu

Ti **pagsasao a Mono**, wenno **Alu**, ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko ti Is-isla Solomon a naireporta idi 1999 nga insasao babaen dagiti 660 a tattao idiay Isla Mono (Maitutop a Mono), 2,270 idiay Isla Shortland (dialekto nga Alu), ken 14 idiay Isla Fauro.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Zabana

Ti **pagsasao a Zabana** ket timaysa a pagsasao nga Oceaniko a gangani nga ekslusibo a naisasao idiay distrito ti  Kia iti akin-amianan a parte ti Isla Santa Isabel idiay Is-isla Solomon. Ti Zabana ket naikeddeng nga agrangrang-ay a pagsasao (EGIDS 5) a ti kayatna a sawen ket adu a maus-usar, nga agraman iti literatura iti pagalagadan a porma nga inus-usar ti sangkabassit a tattao ngem saan a naiwarwaras wenno matalinaay. Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan a maisasao a pagsasao idiay Isla Santa Isabel, ken makisalisal iti Cheke Holo.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Zazao

Ti **pagsasao a Zazao** ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao idiay Is-isla Solomon. Dagiti agsasao ket agtataengda idiay Isla Santa Isabel. Daytoy ket naikeddeng a ganggani nga awanen, ken dagiti agsasao iti daytoy ket agsasaoda pay iti pagsasao a Cheke Holo wenno ti pagsasao a Zabana.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Amba (Is-isla Solomon)

Ti **pagsasao nga Amba** (ammo pay a kas *Aba*, *Nembao* wenno *Nebao*) ket ti nangruna a pagsasao iti isla ti Utupua, iti akindaya unay a probinsia ti Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran

*.
Pagsasao nga Asumboa

Ti **pagsasao nga Asumboa** (lokal nga ammo a kas **Asubuo**) ket ti gangani nga awanen a pagsasao a naisasao iti isla ti Utupua, iti akindaya unay a probinsia ti Is-isla Solomon.
## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Äiwoo

Ti **pagsasao nga Äiwoo** ket ti pagsasao a naisasao idiay Is-isla Reef ken Nendö (Is-isla Santa Cruz), isuda a dua ket parte ti Probinsia ti Temotu iti Akindaya nga Is-isla Solomon.

## Pannakaidasig
Maitagikua ti Äiwoo iti sasao nga Is-isla Reef – Santa Cruz, ti maysa a kameng ti subgrupo ti Oceaniko ti pamilia ti pagsasao ti Austronesio.

## Pannakaiwarwaras
Ti Äiwoo kettikadakkelan kadagiti sasao nga *Is-isla Reef – Santa Cruz*, nga addaan kadagiti agarup a 8000 a patneng nga agsasao. Kaaduan dagiti agsasao ket agtataeng idiay distrito ti Ngawa ken ti isla ti Ngäsinue iti Is-isla Reef; dagiti dadduma ket agtataengda kadagiti purok ti Vanikoro wenno ti Nendö, kas ti Luek Kala. Iti kamaudian, adda dagiti komunidad a kabarbaro a nabangon iti kapitolio ti Honiara – a kas ti distrito ti *White River*.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Addaan ti Paradisec ti urnong dagiti rekording ti Äiwoo. Addaanda pay kadagti urnong ti rekording ni Stephen Wurm, a mangiraman iti material ti Äiwoo.

## Bibliograpia
*
*
*
Pagsasao a Lovono

Ti **pagsasao a Lovono** (*Vano*, *Alavano*, *Alavana*) ket ti ganggani a maungawen a pagsasao ti isla ti Vanikoro iti akindaya unay a probinsia ti Is-isla Solomon. Manipud idi 2012, daytoy ket insasao laeng babaen dagiti uppat nga agsasao: daytoy ket sinukatanen ti dominante a pagsasao ti isla iti Teanu.

Adda dagiti pakaammo a maipangge iti Lovono, ken dagiti pay dua a pagsasao iti isla ket mabirukan iti .

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Lingguistiko a mapa ti Vanikoro, a mangipakpakita iti tradisional a teritorio ti Lovono.
* Dagiti arkibo ti manggeg iti pagsasao a Lovono
Pagsasao a Nanggu

Ti **Nanggu** (wenno *Engdewu*, *Nagu*), ket maysa kadagiti dua a pagsasao a Reefs – Santa Cruz a naisasao idiay isla Nendö (ti sabali ket tinawtawagan iti Santa Cruz). Daytoy ket naipalawag idi 2013 babaen ti linggusita a ni Anders Vaa.

## Dagiti nagibasaran
* Boerger, Brenda; Næss, Åshild; Vaa, Anders; Emerine, Rachel; Hoover, Angela. 2012. Sociological factors in Reefs-Santa Cruz language vitality: a 40 year retrospective. *[[International Journal of the Sociology of Language]]*. Volume 2012, Issue 214, Pages 111–152, ISSN (Online) 1613-3668, ISSN (Print) 0165-2516, DOI: 10.1515/ijsl-2012-0023.
* Vaa, Anders. 2013. *A Grammar of Engdewu. An Oceanic language of Solomon Islands*. Doctoral thesis, U. of Oslo, Norway. 588 pp.

## Dagiti nota
Pagsasao a Santa Cruz

Ti **pagsasao a Santa Cruz** (lokal nga ammo a kas **Natügu**) ket ti nangruna a pagsasao iti isla ti Nendö wenno 'Santa Cruz', iti Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Buk Ngr Nzangiongr Anglikano a Libro ti Kararag iti pagsasao a Natqgu
Pagsasao a Teanu

Ti **pagsasao a Teanu** (wenno *Puma*, *Buma*) ket ti nangruna a pagsasao nga insasao iti isla ti Vanikoro, iti akindaya unay a probinsia ti Is-isla Solomon.

Adda pakaammo iti Teanu, ken dagiti pay dua a pagsasao ti isla a mabalin a mabirukan iti .

## Nagan
Naala ti pagsasao ti naganna manipud iti Teanu, ti isla a mabirukan iti amiana a daya ti grupo ti isla ti Vanikoro. Ti isu met laeng a pagsasao ket ammo pay iti literatura a *Puma* (wenno kamali a *Buma*), manipud iti nangruna a purok ti isla Teanu.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Lingguistiko a mapa ti Vanikoro, a mangipakpakita iti tradisional a teritorio ti Teanu.
* Dagiti arkibo ti audio para iti pagsasao a Teanu
* ti batayan a bokabulario ti Teanu (Buma) (sitio: ABVD)
Pagsasao nga 'Are'are

Ti **pagsasao nga 'Are'are** ket insasao babaen ti tattao nga 'Are'are ti Is-isla Solomon. Daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 18,000 a tattao, a mangaramid daytoy iti maikadua a kadakkelan a pagsasao nga Oceaniko iti Solomon kalpasan ti Kwara'ae (manipud pay iti Malaita). Ti gatad ti pannakaammo iti panagbasa ken panagsurat para iti Are'are' ket agarup iti pagbaetan ti 30% ken 60% para kadagiti agsasao a kas umuna a pagsasao, ken 25%–50% para kadagiti agad-adal a kas maikadua a pagsasao. Adda dagiti paset ti Biblia a naipatarus iti pagsasao manipud idi 1957–2008.

## Heograpiko a pannakaiwarwaras
Ti pagsasao ket kangrunaan nga insasao babaen ti tattao nga 'Are'are, iti akin-abagatan a parte ti isla ti Malaita, ken iti asideg nga Isla Abagatan a Malaita ken ti akindaya nga igid ti baybay ti Guadalcanal (ti Marau Sound, 60&nbsp;km iti kaadayo), iti purpuro ti Is-isla Solomon. Dagiti agsasao ket agbibigda a kas mangnganup ken agrikulturista.

### Dagiti dialekto
Ti pagsasao ket nabingbingay kadagiti dua a dialekto, ti maitutop nga 'Are'are ken Marau, a nisasao idiay Marau Sound iti akindaya a Guadalcanal. Sagpaminsan a naibilbilang ti Marau a kas sabali a pagsasao.

## Gramatika

Ti pagsasao ket agus-usar iti urnos iti suheto–berbo–banag.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Batayan a leksiko ti 'Are'are iti Global Lexicostatistical Database
* Pobolohia ti 'Are'are
* Arkibo ti pagsasao nga 'Are'are iti PARADISEC
Pagsasao nga Arosi

Ti **pagsasao nga Arosi** ket kameng ti pamilia a sasao a San Cristobal, a naisasao iti amianan a laud a parte ti isla ti Makira, ken dati nga ammo daytoy a kas San Cristobal iti Is-isla Solomon. Ti populasion ket 6.750.

Magun-od ti listaan ti balikas iti Database ti Batayan a Bokabulario ti Austronesio.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Dagiti teksto tiliturhiko ti Anglikano iti Arosi

## Bibliograpia
* *E rine nau maea ; mana heiaauhi inia, ma tarai rihunai ini haagorohi* (Anglican Holy Communion manual with prayers for daily use and hymns, 1955)
Pagsasao a Baeggu

Ti **pagsasao a Baeggu** (tinawtawagan pay a kas **Baegu** wenno **Mbaenggu**) ket insasao babaen dagiti indihenio a tattao iti Isla Amianan a Malaita iti Is-isla Solomon. Adda dagiti 5,900 a tattao idi 1999 a makaammo nga agsao iti pagsasao. Ti pagsasao ket kaaduan a maawatan iti Baelelea, To'aba'ita, ken Lau.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Baelelea

Ti **pagsasao a Baelelea** (Mbaelelea) ket ti pagsasao nga Abagatan a daya a Solomoniko ti Malaita.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bauro

Ti **pagsasao a Bauro**, wenno **Tairaha**, ket ti pagsasao ti pamilia a San Cristobal, nga insasao iti tengnga a parte ti isla ti Makira, ti dati nga ammo a kas San Cristobal iti Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bughotu

Ti **pagsasao a Bughotu** (mailetra pay a kas Bugotu) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao idiay Is-isla Solomon. Agtataeng dagiti agsasao idiay Isla Santa Isabel ken iti bassit a kaarruba nga Isla Furona.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Ibalayan ti Paradisec dagiti dua nga urnong ni Arthur Capell a mairaman dagiti material iti Boiken (AC1 ken AC2) ken dagiti pay rekording iti urnong ni Malcolm Ross (MR1). Amin dagitoy nga urnong ket nawaya a maserrekan.
*Na Tarai Nidia Mara Na Ta''n''o Ma Na Mavitu Nagogna na Va''n''atabu Porma ti Panangisagana ti Padi ken Agserserbi iti Sakaanan ti Altar iti Bugotu (1951)
*''Dagiti paset ti Daan a Tulag iti pagsasao a Bugotu'' (1905)
Pagsasao a Dori'o

Ti **pagsasao a Dori'o** (ammo paya kas **Kwarekwareo**) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko ti Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Fagani

Ti **pagsasao a Fagani** ket ti kameng ti pamilia ti sasao a San Cristobal, a naisasao idiay amianan a laud a parte ti isla ti Makira, dati nga ammo a kas San Cristobal iti Is-isla Solomon.

## Dagiti akinruar a silpo
* Dagitimaterial iti Fagani ket mairaman iti nawaya maserrakan nga urnong ni Arthur Capell (AC2) a tinenggel babaen ti Paradisec.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Fataleka

Ti **pagsasao a Fataleka** ket ti pagsasao nga Abagatan a daya a Solomoniko ti Malaita.

## Dagiti akinruar a silpo
* Mairaman dagiti material ti Fataleka iti nawaya a maserrekan nga urnong ni Arthur Capell (AC1 ken AC2) a tinengngel babaen ti Paradisec.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Gela

Ti **pagsasao a Gela** ket ti pagsasao nga Abagatan a daya a Solomoniko a naisasao kadagiti tallo a dialekto kadagiti uppat nga isla iti tengnga nga Is-isla Solomon. Ti tunggal maysa a dialekto ket agpapadada unay, ket agigiddiat laeng iti bassit a bilang dagiti punto ti ponolohia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Na Lei Kokoeliulivuti Dagiti paset ti Libro ti Kararag ti Anglikano iti Gela
*Dagiti Ebanghelio ken dagiti Tignay dagiti Apostol iti Gela
*Paradisec open access Urnong dagiti teksto iti Gela
*Paradisec open access Urnong dagiti rekording iti Gela
Pagsasao a Ghari

Ti **pagsasao a Ghari** (ammo pay a kas **Gari**, **Tangarare**, **Sughu**, ken **Laud a Guadalcanal**) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay isla ti Guadalcanal ti Is-isla Solomon.

Ti dialekto ti Vaturanga ket adun a naus-usar kadagiti patarus ti misionario ken liturhiko, ken nakaiturongan ni Arthur Capell a mangipalawag iti daytoy a kas pagsasao ti mision/eklesiatiko.

## Dagiti nagibasaran

*

## Dagiti akinruar a silpo
*Na Voihavo Matena na Hahani Tabu Online a teksto ti liturhia ti Anglikano iti Vaturanga, indihitado babaen ni Richard Mammana
*Paradisec open access Listaan ti bokabulario iti dialekto a Vaturanga
*Paradisec open access Swadesh a listaan ti Vaturanga
*Paradisec open access Napno a teksto ti gramatika ti pagsasao a Vaturanga, Guadalcanal, Is-isla Solomon
*Paradisec open access Mapa dagiti pagsasao ti Guadalcanal
Pagsasao a Gula'alaa

Ti **pagsasao a Gula'ala** ket ti pagsasao a naisasao idiay Isla Malaita iti Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kahua

Ti **pagsasao a Kahua** ket ti kameng ti pamilia ti sasao a San Cristobal, a naisasao idiay akin-abagatan a parte ti isla Makira, dati nga ammo a kas San Cristobal iti Is-isla Solomon. Daytoy ket matawtawagan pay iti Anganiwai, Narihua, ken Wanoni.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kwaio

Ti **pagsasao a Kwaio**, wenno **Koio**, ket ti pagsasao a naisasao iti tengnga ti Isla Malaita iti Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kwara'ae

Ti **pagsasao a Kwara'ae** (dati a tinawtawagan iti **Fiu** manipud iti lokasion dagiti adu nga agsasao) ket naisasao idiay amianan ti Isla Malaita iti Is-isla Solomon. Adda dagiti 32,400 a tattao a makaammo nga agsao idi 1999. Daytoy ti kadakkelan nga indihenio a bernakular iti Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Dagiti pablaak ti Anglikano a liturhiko iti Kwara'ae manipud iti Project Canterbury
Pagsasao a Lau (Malaita)

Ti **pagsasao a Lau** ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay amianan a daya a Malaita ti Is-isla Solomon. Daytoy ket addaan iti agarup a 16,937 a mangisasao a kas umuna a pagsasao idi 1999, nga agraman iti adu a bilang kadagiti mangisasao a kas maikadua a pagsasao kadagiti komunidad ti Is-isla Solomon, a naipangpangruna idiay Honiara.

## Wadan a teksto

Apo Dios Islakanmo ti Ari, manipu diti Anglikano a patarus a naipablaak idi 1945.


God, ka faamouria a King!
Nia ka aofia diena
Usia tooa gi;
Fasuia firua,
Falea mai unidiena,
Faadiena na taloa nia,
God, faamouria a King!


## Bibliograpia
* 
* Na tala ʼuria na idulaa diana, reading primer, 1981.
* Tala ʼaelana idulaa, reading primer, 1982.

## Dagiti akinruar a silpo
* Na Book Fooalaa. Dagiti paset ti Libro ti Kadawyan a Kararag nga impablaak babaen ti Melanesian Mission Press, 1945, indihitado babaen niRichard Mammana

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Lengo

Ti **pagsasao a Lengo** ket ti pagsasao nga Abagatan a daya a Solomoniko nga insasao idiay Guadalcanal.

## Dagti nagibasaran

Unger, Paul (2008). *Aspects of Lengo Grammar*, Canada Institute of Linguistics at Trinity Western University.
Pagsasao a Longgu

Ti **pagsasao a Longgu** (Logu) ket ti pagsasao nga Abagatan a daya a Solomoniko a naisasao idiay Guadalcanal, ngem kasisigud a nataud manipud idiay Malaita.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Arkibo ti ELAR iti Panangibaga ken Panangibaga manen: panangidokumento ti Longgu, ti maysa a pagsasao nga Oceaniko ti Is-isla Solomon
Pagsasao a Tanimbili

Ti **pagsasao a Tanimbili** (*Tanibili*), wenno **Nyisunggu**, ket ti gangani nga awanen a pagsasao a naisasao idiay isla ti Utupua, iti akindaya unay a probinsia ti Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Tanema

Ti **pagsasao a Tanema** (Tetawo, Tetau) ket ti gangani nga awanen a pagsasao iti isla ti Vanikoro iti akindaya unay a probinsia ti Is-isla Solomon .Manipud idi 2012, daytoy ket insasao laeng iti maysa nga agsasao, ni Lainol Nalo. Daytoy ket sinukatanen babaen ti Teanu, ti nangruna pagsasao ti Vanikoro.

Adda dagiti pakaammo iti Tanema, ken dagiti pay dua a pagsasao ket mabalin a mabirukan iti .

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Lingguistiko a mapa ti Vanikoro, a mangipakpakita ti tradisional a teritorio ti Tanema.
* Dagiti arkibo ti manggeg iti pagsasao a Tanema
Pagsasao nga Oroha

Ti **pagsasao nag Oroha** (ammo pay a kas **Oraha** ken **Mara Ma-Siki**) ket ti maysa a naisagmak a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Is-isla Solomon.

## Dagiti numeral

## Dagiti nagibasaran

*

## Dagiti akinruar a silpo
*OrohaLanguage.org  – Online nga agdama  gramatika ti Oroha
*Online a bersion ti artikulo idi 1927 Ivens "A Study of the Oroha Language"
Pagsasao a To’abaita

Ti **pagsasao a To’abaita** (mailetra pay a kas Toqabaqita) ket ti pagsasao nga insasao idiay amianan-laud nga ungto ti Isla Mailata, iti akin-abagatan a daya nga Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Langalanga

Ti **pagsasao a Langalanga**, wenno **Wala**, ket ti pagsasao a naisasao idiay Is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Owa

Ti **pagsasao nga Owa** ket ti pagsasao a naisasao idiay Is-isla Solomon. Daytoy ket paset ti isu met laeng a lugar ti dialekto a kas ti Kahua, ken makibinningay kadagiti nadumaduma nga alternatibo a nagan iti dayta a dialekto.

## Deskripsion
Ti Owa ket kameng ti sasao nga Abagatan a daya a Solomoniko ken naisasao idiay akin-abagatan a parte ti isla ti Makira ken kadagiti pay isla ti Owaraha ken Owariki iti Is-isla Solomon. Daytoy ket dati idi a tinawtawagan iti *Santa Ana*.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Fagarafenga ni Gomagomaafatani mana Manuurafitani mana Ngau Apuna ana i na woita i owa Rafa Patarus dagiti serbisio a liturhiko nga Anglikano idi 1956 iti daytoy a pagsasao nga indihitado babaen ni Richard Mammana
Pagsasao a Sa'a

Ti **pagsasao a Sa'a** (ammo pay a kas **Abagatan a Malaita** ken **Apae'aa**) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Bassit a Malaita ken Isla Ulawa iti is-isla Solomon.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Palo''n''a Haalu Ana ''N''au Maai Sa'a (1979) Ti lIturhia para iti Melanesia iti Sa'a, indihitado babaen da Richard Mammana ken Charles Wohlers
*Dagiti material iti Karnai ket mairaman iti nawaya a maserrekan nga urnong ni Arthur Capell (AC2) a tinengngel babaen ti Paradisec.
Dagiti pagsasao ti Is-isla Solomon

Adda dagiti pagbaetan ti innem a pulo ken pito pulo a pagsasao a naisasao kadagiti purpuro ti Is-isla Solomon a maigiddiat iti estado a pagilian ti is-isla Solomon, a mangsakop iti basbassit a lugar. Ti lingua franca ket ti Pijin, ken ti opisial a pagsasao ket ti Pagsasao nga Ingles.

## Dagiti pamilia ti pagsasao
Kaaduan dagiti pagsasao iti Is-isla  Solomon ket sasao nga Austronesio. Ti sasao a Tengnga a Solomon a kas ti Lavukaleve ket mangbukel iti maysa a nawaya a pamilia.

Dagiti dua pay a sabali a pamilia ti pagsasao ket irepresenta ti Bougainville, a heograpiko a paset ti Is-isla Solomon, no saan nga adda kadagiti nailian a pagbeddengan.

Ti kasaad ti sasao a Reefs – Santa Cruz ket naipagarupda idi a saan nga Austronesio, ngem ti ad-adu a panagsukisok ket naamuanda a dagitoy ket agbalbaliw a sasao nga Austronesio. Dagiti kaarruba a pagsasao ti Vanikoro ket nakaroda pay a nareleksipikado a sasao nga Austronesio.

Ti maysa nga indihenio a pagsasao a senias, ti  Pagsasao a Senias a Rennelles ket awanen.

## Listaan dagiti pagsasao ti Is-isla Solomon

## Dagiti nota
Malayo Terengganu

Ti **Malayo Terengganu** (, Terengganu Malay: *Base Tranung/Ganu*) ket ti pagsasao a Malayano a naisasao idiay estado ti Terengganu, Malaysia kadagiti lugar ti igid ti baybay ti Terengganu aginggana iti agpaabagatan nga igid ti baybay ti Pahang ken Mersing, Johor ken agpadaya iti Is-isla Anamba, Indonesia iti Baybay Abagatan Tsina.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Ensiklopedia Sejarah dan Kebudayaan Melayu, DBP Kementerian Pendidikan Malaysia
* Loghat Terengganu | Terengganu
* Simple ken Makaang-angay a Bahasa Malaysia – Pagsasao a Malayo Terengganu
Pagsasao a Cham

Ti **pagsasao a Cham** ket ti pagsasao ti tattao a Cham ti Abagatan a daya nga Asia, ken ti dati a pagsasao ti pagarian ti Champa iti tengnga a Bietnam.  Kameng daytoy ti sanga ti Malayo-Polinesio ti pamilia ti Austronesio, daytoy ket insasao babaen dagiti agarup a 204,000 a tattao idiay Cambodia ken 79,000 a tattao idiay Bietnam.  Adda pay dagiti bassit a populasion dagiti agsasao idiay Tailandia ken Malaysia. Dagiti dadduma a sasao a Chamiko ket naisasao idiay Cambodia ken/wenno Bietnam (Raglai, Rade, Jarai, Chru ken Haroi), iti Hainan (Tsat) ken iti Aceh, Amianan a Sumatra (Acehnes).

## Dagiti nota

## Adu pay a mabasbasa
* 
* 
* 
*  

## Dagiti akinruar a silpo

* Addaan ti Kaipuleohone iti  iti Cham
Pagsasao a Jarai

Ti **pagsasao a Jarai** ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio nga insasao babaen ti tattao a Jarai ti Bietnam ken Cambodia.  Ti bilang dagiti agsasao iti Jarai ket aggarup a 332,557.  Isuda ti kadakkelan a grupo ti etniko ti kabanbantayan iti Tengnga a Kabanbantayan ti Bietnam nga ammo a kas dagiti Degar wenno Montagnard.

Ti pagsasao ket adda iti subgrup ti Chamiko ti sasao a Malayo-Polinesio, ken isu a daytoy ket kabagian ti pagsasao a Cham ti tengnga a Bietnam.

Adda dagiti bilang ti Jarai nga agtataeng pay idiay Estados Unidos, immalisda idiay kalpasan ti Gubat ti Bietnam.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*Lafont, Pierre-Bernard & Nguyễn Văn Trọng (1968). *Lexique jarai, français, viêtnamien, parler de la province de Plei Ku*. Publications de l'Ecole française d'Extrême-Orient, v 63. Paris: École française d'Extrême-Orient.
*Pittman, R. S. (1957). *Jarai as a member of the Malayo-Polynesian family of languages*. Fargo, N.D.: Summer Institute of Linguistics, University of North Dakota.
*Reed, R. (1976). *Jorai primer, guide and writing book*. Vietnam education microfiche series, no. VE55-01/08/04. Huntington Beach, Calif: Summer Institute of Linguistics.
*Rơmah Dêl (1977). *Từ Diển Việt – Gia Rai [Vietnamese – Jarai dictionary]*. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.
*Tong Nang, N. (1975). *An outline of Jarai grammar*. Vietnam data microfiche series, no. VD55-01. Huntington Beach, Calif: Summer Institute of Linguistics.
*Siu, Lap M. (2009), *[http://dspace.lib.ttu.edu/etd/handle/2346/ETD-TTU-2009-12-194 Developing the First Preliminary Dictionary of North American Jarai] *. Master of Arts thesis in Anthropology, Texas Tech University.

## Dagiti akinruar a silpo
*Ti Preliminario nga Inline a Diksionario ti Jarai – Ingles 
*Preliminario a panagsukisok iti ponolohia ti Jarai idiay Cambodia 
*Panagsukisok iti pagsasao a Jarai
Pagsasao a Rade

Ti **pagsasao a Rade** (Rhade; Rade: *klei Êđê*; Bietnamis: *tiếng Ê-đê* wenno *tiếng Ê Đê*), ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio ti akin-abagatan a Bietnam. Mabalin nga adda met dagiti agsasao idiay Cambodia. Daytoy ket kameng ti sanga a Chamiko ti sasao a Malayo-Sumbawano, ken asideg a kabagian ti pagsasao a Cham ti tengnga a Bietnam.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Alpabeto ken panangibalikas
* ELAR archive of Panangidokumento ti Bih
Pagsasao a Roglai

Ti **pagsasao a Roglai** ke ti pagsasao a Chamiko ti akin-abagatan a Bietnam. Daytoy ket addaan kadagiti uppat a dialekto (Cobbey 1977):

#Akin-amianan
#Du Long
#Akin-abagatan
#Cac Gia

Ti autonimo daytoy ket *Radlai*, a ti kayatna a sawen ket "tattao ti bakir."

## Dagiti nagibasaran

* Cobbey, Maxwell and Vurnell Cobbey. 1977. Suraq vungã sanãp Radlai / Nữ-vựng Rơglai / Northern Roglai vocabulary. Huntington Beach, CA: Summer Institute of Linguistics.
Pagsasao a Tsat

Ti **pagsasao a Tsat**, ammo pay a kas **Utsat**, **Utset**, **Hainan Cham**, wenno **Huíhuī** (), ket ti pagsasao nga insasao babaen ti 4,500 a tattao nga Utsul kadagiti purok ti Yanglan () ken Huixin () iti asideg ti Sanya, Hainan, Tsina. Ti Tsat ket kameng ti grupo ti Malayo-Polinesio iti kaunegan ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio, ken maysa kadagiti sasao a Chamiko a nagtaud manipud iti aplaya ti agdama nga aldaw a Bietnam.

## Dagiti nota

## Adu pay a mabasbasa

* 
* 
* 
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
* 
*Dagiti kaudian a papel iti Tsat
Pagsasao a Makura

Ti **pagsasao a Makura**, *Namakura* wenno *Namakir*, ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko ti Vanuatu.

## Dagiti nagibasaran
*

## Dagiti nota
Pagsasao nga Amianan nga Efate

Ti **pagsasao nga Amianan nga Efate**, ammo pay a kas *Nakanamanga* wenno *Nguna*, ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao iti lugar nga akin-amiana ti Efate idiay Vanuatu, ken dagiti pay bilang dagiti isla iti akin-amianan nga aplaya.

## Dagiti nagibasaran

*
Pagsasao a Nafsan

Ti **pagsasao a Nafsan**, ammo pay a kas **Abagatan nga Efate** wenno **Erakor** ket maysa a pagsasao nga Akin-bagatan nga Oceaniko ti pamilia ti pagsasao ti Malayo-Polinesio, a naisasao idiay isla ti Efate iti tengnga a Vanuatu. Manipud idi 2005, adda dagiti agarup a 6,000 nga agsasao nga agtataeng iti igid ti baybay dagiti purok manipud iti Pango aginggana iti Eton. Ti gramatika ti pagsasao ket inadal idi daytoy babaen ni Nick Thieberger, nga agsursurat iti libro ken diksionario ti pagsasao.

Ti Abagatan nga  ket asideg a kabagian ti Nguna ken iti Lelepa.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*''Dagiti topiko ti gramatika ken dokumentasion ti Abagatan nga Efate, ti maysa a pagsasao nga Oceanio ti Tengnga a Vanuatu'' babaen ni Nicholas Thieberger 
*''Diksionario tiAbagatan nga Efate'' babaen ni Nicholas Thieberger
*Ti urnong dagiti teksto ti pagsasao nga agraman iti midia, babaen ni Nicholas Thieberger
Pagsasao nga Alo-Teqel

Ti **pagsasao nga Alo-Teqel** ket ti maysa nga awanen a pagsasao ti Vanua Lava, iti Vanuatu.

## Dagiti nagibasaran
* Codrington, Robert Henry (1885). *The Melanesian Languages*. Oxford: Clarendon Press. (napno a tekto manipud iti Internet Archive).
Pagsasao a Dorig

Ti **pagsasao a Dorig** (sagpaminsan pay a tinawtawagan iti *Wetamut*) ket ti maysa  pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay isla ti Gaua iti Vanuatu.

Daytoy ket addaan kadagiti 300 nga agsasao a kaaduan nga agtataeng idiay purok ti Dorig (), iti abagatan nga aplaya ti Gaua. Ti basbassit a komunidad dagiti agsasao ket mabirukan kadagiti purok ti Qteon (daya nga aplaya) ken Qtevut (laud nga aplaya).

Dagiti dagus a kaarruba ti Dorig ket ti Koro ken Mwerlap.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
*

*
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Lingguistiko a mapa ti amiana a Vanuatu, a mangipakpakita ti sakup ti Dorig iti Gaua.
* Ti maysa a sarita iti Dorig, nga agraman it irekording ti audio ken patarus.
* Dagiti rekording ti audio iti pagsasao a Dorig
Pagsasao a Sakao

Ti **pagsasao a Sakao** ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay amianan a daya a sara ti Espiritu Santo, Vanuatu.

## Dagiti nagibasaran

*  Guy, Jacques, On the origins of the Sakao vowel system (New Hebrides), *Journal of the Polynesian Society* 86, 1977, 97-103.

## Dagiti silpo ti ruar
* Arkibo ti ELAR iti Dialekto a N'kep tiSakao (amianan a Vanuatu): Estruktura ken panagdumduma
Pagsasao a Lelepa

Ti **pagsasao a Lelepa** ket ti bassit a pagsasao nga Oceaniko ti Vanuatu, iti amianan a laud ti Isla Efate.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Arkibo ti ELAR iti Deskripsion ti Dokumentasion ti Lelepa
Pagsasao nga Eton (Vanuatu)

Ti **pagsasao nga Eton** ket ti bassit a pagsasao nga Oceaniko ti Vanuatu, iti abagatan a daya ti Isla Efate.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Hiw

Ti **pagsasao a Hiw** (sagpaminsan a mailetra iti *Hiu*) ket ti maysa a pagsasao nga Oceanko a naisasao iti isla ti Hiw, iti Is-isla Torres ti Vanuatu.

Daytoy ket naiduma manipud iti Lo-Toga, ti sabali a pagsasao iti grupo ti Torres.

## Ti pagsasao
Addaan ti Hiw kadagiti 280 nga agsasao ken naikeddeng daytoy a naisagmak a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
*
*
*
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Lingguistiko a mapa ti amianan a Vanuatu, a mangipakita ti sakup ti Hiw.
Pagsasao a Koro (Vanuatu)

Ti **pagsasao a Koro** ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay isla ti Gaua ti Vanuatu. Dagiti 280 nga agsasao ket agtataengda iti purok ti Koro, iti abagatan nga aplaya ti Gaua.

Ti Koro ket naiduma a pagsasao manipud kadagiti asideg a kaarrubana iti Dorig (300&nbsp;sp.) ken Olrat (4&nbsp;sp.).

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
*
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Lingguistiko a mapa ti amianan a Vanuatu, a mangipakita ti sakup ti Koro iti Gaua.
Pagsasao a Lehali

Ti **pagsasao a Lehali** (ammo pay a kas *Teqel*) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay laud nga aplaya ti Isla ti Ureparapara iti Vanuatu.  Daytoy ket naiduma manipud iti Löyöp, ti pagsasao a naisasao iti daya nga aplaya ti isu met laeng nga isla.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* .
Pagsasao a Lakon

Ti **pagsasao a Lakon**  ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao iti laud nga aplaya ti isla ti Gaua iti Vanuatu.

## Nagnagan
Ti Lakon ket nanaganan manipu diti luga  a nakaisasauanna, ammo dayto ya kas Luek Lakona  ken mangbukel daytoy ti laud nga aplaya ti Gaua.
Daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan a kas*Lakona* (manipud iti naganna iti Mota). Dagiti dati a dialektona ket mairaman ti Qatareu (*Qätärew*), Vure (*Vurē*), Toglatareu, ken Togla.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
*
* .
*.

## Dagiti akinruar a silpo
* Dagiti paset ti Libro ti Kadawyan a Kararag iti Lakon manipu iti roject Canterbury
* Ti libro dagiti tradisional a sarsarita, monolingual iti pagsasao a Lakon (sitio ni lingguista A. François)
* Nasalaysayan a listaan ken mapa ti sasao a Banks ken Torres, a mangipakita ti sakup ti Lakon.
Pagsasao a Lemerig

Ti **pagsasao a Lemerig** (sagpaminsan pay a tinawtawagan iti *Pak*, *Päk*, wenno *Sasar*) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Vanua Lava, iti Vanuatu.

Ti Lemerig saanen nga aktibo a naisasao. Dagiti 2 a nabati nga agsasao ket agtataengda iti akin-amianan nga aplaya ti isla. Ti pagsasao sinukatanen dagiti kaarrubana a Mwotlap ken Vera'a.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* .
*.

## Dagiti akinruar a silpo
* Ti libro ti tradisional a sarsarita, monolingual iti pagsasao a Lemerig.
Pagsasao a Lo-Toga

Ti **pagsasao a Lo-Toga** ket ti maysa a pagsasao nga Oceniko a naisasao idiay Isla Torres ti Vanuatu. Dagiti 580 nga agsasao ket kaaduan nga agtataeng idiay Lo ken Toga, dagiti dua a nangruna nga isla iti akin-abagatan a kagudua ti grupo ti Torres. Daytoy a pagsasao ket naisasao pay babaen ti bassit a populasion dagiti dua nga isla ti Linua ken Tegua.

Ti Lo-Toga ket nabingbingay kadagiti dua nga agassideg a dialekto, ti *Lo* (naisasao idiay isla Lo) ken *Toga* (naisasao idiay Toga). Ti nagan a*Toga* ket sagpaminsan a naus-usar a mangibaga iti sibubukel a pagsasao ti Lo-Toga. Ti Lo-Toga ket naiduma a pagsasao manipud iti sabali a pagsasao ti grupo ti Torres, ti Hiw.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
*
*
* 
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Lingguistiko a mapa iti amianan a Vanuatu, a mangipakita ti sakup ti Lo-Toga.
* Ne Vavatema Vivda Pah Tage Vivda Volquane Lema Rua Dagiti paset ti Libro ti Kadawyan a Kararag iti Toga (1907)
Pagsasao a Mwerlap

Ti **pagsasao a Mwerlap** ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao iti abagatan ti Is-isla Banks iti Vanuatu.

Kaaduan dagiti 1100 nga agsasao ket agtataengda idiay Merelava ken Merig, ngem adda dagiti adu a bilang nga agataeng idiay daya nga aplaya ti isla ti Gaua. Adu ay dagiti bilang ti agsasao iti Mwerlap nga agnaed kadagiti dua a siudad ti Vanuatu, ti Puerto Vila ken Luganville.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
*
*

## Dagiti akinruar a silpo
*Lingguistiko a mapa iti amianan a Vanuatu, a mangipakita ti sakup ti Mwerlap.
*Online a material iti Mwerlap (Merlav) : dagiti rekording ti audio, dokumento, kdpy.
*Na Buk Tatar, Dagiti paset ti Libro ti Kadawyan a Kararag iti pagsasao a Merelava (Mwerlap), indihitado babaen ni Richard Mammana
Pagsasao a Vurës

Ti **pagsasao a Vurës** ken **Mwesen** (Mosina) ket dagiti dua a dialekto a naisasao idiay Isla ti Vanua Lava iti Vanuatu. Isuda a dua ket mangporma ti nangruna a pagsasao ti isla, nga addaan dagiti agarup a 2000 nga agsasao.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*.

## Dagiti akinruar a silpo
* Diksionario ti Ingles-Vurës, babaen ni Catriona Malau.
Pagsasao a Mwesen

Ti **Mwesen** (dati nga ammo ti naganna iti Mota iti *Mosina*) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao iti abagatan akindaya a lugar ti Isla Vanua Lava, iti Is-isla Banks iti akin-amianan a Vanuatu, babaen dagiti agarup a 10 nga agsasao.

Mangipakita ti Mwesen kadagiti adu a pannakaipada iti dominante a pagsasao ti isla iti Vurës, adu unay ti pannakaipadana ken maipagpagarup daytoy a dialekto ti agmaymaysa a pagsasao. Nupay kasta, nakaipakita dagiti panagadal a Mwesen ken Vurës ket addaan kadagiti naduduma a paggiddiatan, kas dagiti bukodda a sistema ti paaweng, kadagiti artikulo ti pangsandi, ken kadagiti paradigma ti pangsandi.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

*
*
*
* .
*
* 
*.

## Dagiti akinruar a silpo
* Dagiti rekording ti audio iti pagsasao a Mwesen, iti nawaya a panagserrek, babaen ni A. François (source: *Pangloss Collection* ti CNRS).
* ''Kpwet, the Trickster God'': A story in Mwesen, naipresenta iti pormat ti tallo a pagsasao (babaen ni A. François)
Pagsasao a Mwotlap

Ti **pagsasao a Mwotlap** (maibalikas a kas ; dati nga ammo a kas *Motlav*) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao babaen dagiti agarup at 2,100 a tattao idiay Vanuatu. Kaaduan dagiti agsasao ket mabirukan iti isla ti Motalava iti Is-isla Banks, ken adda met dagiti basbassit a komunidad iti is-isla ti Ra (wenn *Aya*) ken Vanua Lava, ken dagiti pay grupo ti migrante kadagiti dua a nangruna a siudad ti pagilian, Santo ken Puerto Vila.

Immuna a naipalawag ti Mwotlap idi 2001, babaen ni Alexandre François ti maysa a lingguista.

Ti Volow, a naisasao idi iti isu met laeng nga isla, ket mabalin a maikeddeng a dialekto wenno sabali a pagsasao.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*
* François,  Alexandre (2001), Contraintes de structures et liberté dans l'organisation du discours. Une description du mwotlap, langue océanienne du Vanuatu. PhD dissertation, Université Paris-IV Sorbonne. 1078 pp.
*
*
*
*

*

*

*
*

* .
*

## Dagiti akinruar a silpo
*  Sitio ni Alexandre François, a mairaman ti pangyuna ti kultura, ladladawan, mapmapa, kankanta, dagiti mito ken sarsarita iti Mwotlap ken Motalava
* Dagiti dua  asarita iti Mwotlap
* Access to the ''Online a diksionario ti Mwotlap–Ingles–Pranses''
* Dagiti rekording ti audio iti Mwotlap  (
* Nal''n''e Genyo''n'' Ta Melanesia Ti Liturhia para iti Melanesia iti Mwotlap (1970)
Pagsasao a Nume

Ti **pagsasao a Nume** (tinawtawagan pay iti *Gog* ken *Tarasag*) ket ti maysa apagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay isla ti Gaua iti Vanuatu. Agtataeng dagiti 700 nga agsasao amianan a daya ti aplaya ti Gaua.

Ti Nume ket naiduma a pagsasao manipud  kadagiti dagus nga akin-abagatan a kaarrubana, ti Mwerlap ken Dorig.

## Dagiti nota

## Bibliograpia
*
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Lingguistiko a mapa iti amianan a Vanuatu, a mangipakita ti sakup ti Nume idiay Gaua.
* U Li''n''e Tatar Ve Vosog Le Ale Gavrund Napalaka nga Anglikano a Kararag iti Bigat ken Rabii iti Nume (c. 1965), indihitado babaen ni Richard Mammana.
Pagsasao nga Olrat

Ti **pagsasao nga Olrat** ket ti matmatayen a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay isla ti Gaua iti Vanuatu.

Dagiti tallo a nabatbati nga agsasao iti Olrat ket agtataengda iti tengnga a laud nga aplaya ti Gaua. Timmiponda iti dakdakkel a purok iti  Jōlap a kaaduan nga agsasao iti Lakon, kalpasan idi pimmanawda iti bassit a purok iti Olrat idi umuna a kagudua ti maika-20 a siglo.

Ilasin ni Alexandre François ti Olrat a kas dialekto manipud iti dagus a kaarrubana a Lakon, kadagiti kaipapanan iti ponolohia, gramatika, ken leksiko.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
*
*
* .
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Lingkuistiko a mapa iti amianan a Vanuatu, a mangipakita ti sakup ti Olrat idiay Gaua.
* Ti libro dagiti tradisional a sarita, monolingual iti pagsasao nga Olrat
* Dagiti rekording ti audio iti pagsasao nga Olrat
* Petision iti panagpartuat iti kodigo ti ISO para iti Olrat
Pagsasao a Löyöp

Ti **pagsasao a Löyöp**  (ammo pay a kas *Lehalurup*) ket ti pagsasao a naisasao iti daya nga aplaya ti Isla ti Ureparapara idiay Is-isla Banks ti Vanuatu. Daytoy ket naiduma manipud iti Lehali, ti pagsasao a naisasao iti laud nga aplaya ti isu met laeng nga isla.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* .

## Dagiti akinruar a silpo
* Dagiti rekording ti audio iti pagsasao a Löyöp
Pagsasao a Mota

Ti **pagsasao a Mota**  ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko nga insasao babaen dagiti agarup a 750 a tattao idiay Isla Mota, iti Is-isla Banks ti Vanuatu.

## Ponolohia
Ti Mota ket addaan kadagiti 5 ponemiko a paaweng, /i e a o u/.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*
*
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Dagiti paset ti Libro ti Kadawyan a Kararag iti Mota
* Dagiti teksto ti Mota
Pagsasao a Vera'a

Ti **pagsasao a Vera’a** (wenno *Vatrata*) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Isla ti Vanua Lava iti Vanuatu.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
*
* 
*
Pagsasao a Volow

Ti **pagsasao a Volow** (maibalikas a a ; dati nga ammo akas *Valuwa* wenno *Valuga*) ket ti maysa a karuay ti pagsasao nga Oceaniko a naisasao idi iti lugar ti Aplow, iti akindaya a parte ti isla ti Motalava, iti Vanuatu.

## Sosiolingguistika
Iti pakasaritaan, nasukatanen ti Volow iti ad-adu a naisasao a Mwotlap. Malaglagip laengen daytoy babaen ti maysa nga agsasao nga agtataeng iti purok ti Aplow — ti baro a nagan a dati nga ammo a kas Volow.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*

*

* .
*
*