open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amoreuxia

Ti **Amoreuxia** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia nga atsuete iti Bixaceae. Daytoy ket dati idi a naikabil iti pamilia ti Cochlospermaceae.  Dagiti kameng ti henero ket kadawyan a tinawtawagan a kas **yellowshow** iti Ingles. Dagitoy ket patneng iti Mehiko, Tengnga nga Amerika, Colombia, Peru, Curaçao, ken ti abagatan-akinlaud nga Estados Unidos.

;Dagiti sebbangan
# *[[Amoreuxia gonzalezii]]* Sprague & L.Riley – yellowshow ti Bnatay Santa Rita  – Sonora, Sinaloa, Jalisco, akin-abagatan nga Arizona
# *[[Amoreuxia malvifolia]]* A.Gray – Chihuahua, Durango
# *[[Amoreuxia palmatifida]]* Moc. & Sessé ex DC. – Mehinkano a yellowshow – Mehiko, Tengnga nga Amerika, Colombia, Arizona, New Mexico
# *[[Amoreuxia wrightii]]* A.Gray – yellowshow ni Wright – Curaçao, Peru, Chihuahua, Durango, Coahuila, Nuevo León, San Luis Potosí, Tamaulipas, Campeche, Yucatán, Quintana Roo, Campeche, Texas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
Bixa

Ti ***Bixa***  ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Bixaceae. Daytoy ket patneng iti Mehiko, Tengnga nga Amerika, Karibe, ken Abagatan nga Amerika, ken naturalisado kadagiti sabali a lugar.

## Dagiti sebbangan
Mangiraman ti henero kadagiti sumaganad a sebbangan:
#*[[Bixa arborea]]* Huber – Brasil, Ecuador, Peru
#*[[Bixa excelsa]]* Gleason & Krukoff – Peru, amianan-akinlaud a Brasil
#*[[Bixa orellana]]* L. – adu a naiwarwaras manipud iti Mehiko aginggana iti Arhentina; naturalisado kadagiti Laud nga India, parparte ti Aprika, India, Sri Lanka, Filipinas, Isla ti Paskua, Hawaii, Is-isla Society
#*[[Bixa platycarpa]]* Ruiz & Pav. ex G.Don – Ecuador, Peru, amianan-akinlaud an Brasil
#*[[Bixa urucurana]]* Willd. – Honduras, Panama, Colombia, Venezuela, Guianas, Ecuador, Peru, amianan-akinlaud an Brasil

## Dagiti nagibasaran
Palaquium bataanense

Ti ***Palaquium bataanense*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Mabirukan daytoy idiay Indonesia ken ti Filipinas. Daytoy ket maipangta gapu iti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti taudan
*
Bombacoideae

Ti **Bombacoideae** ket ti subpamilia ti pamilia ti malba iti Malvaceae. Daytoy ket aglaon kadagiti hierba ket natarikayo a mula. Agsisinnublat dagiti bulongda, kadawyan a napingiran a palmato, nga agraman kadagiti bassit a nalaka maikkat ken matnag nga estipula. Dagiti sabong ket hermaproditiko ken aktinomorpiko; ti calyx ket addaan kadagiti 5 sepalio a nagkaykaysa iti batayan, a kanayon a kakuyog babaen ti maysa nga epicalyx. Ti korola ket addaan kadagiti 5 a nawaya a petalio ken ti maysa nga androecium dagiti adu nga estambre, a kadawyan nga agraman kadagiti pilamento a nagdedekket iti maysa batong ti tubo tube a mangpalikmut kadagiti estilo. Nalamuyot ti polen ken superior ti iitlogan ken pluricarpellate. Dagiti bunga ket schizocarpous wenno kapsular.

## Dagiti henero

## Pannakaidasig
Adda dagiti sumagmamano a takson iti daytoy a pamilia ket dati a naigrupo babaen ti daan itan a pamilia ti Bombacaceae gapu ta ti kaudian a pilohenetiko a panagsukisok ket nakaipakita a ti Bombacaceae a kas tradisional a naigawid (mairaman ti tribu ti Durioneae) ket saan a maysa a pilohenetiko a grupo. Ti *[[Camptostemon]]*, *[[Lagunaria]]*, *[[Pentaplaris]]* ken *[[Uladendron]]* ket mabalin a nasaysayaat a maikabil iti Malvoideae kas mabalin met ti tribu ti Matisieae (*[[Matisia]]*, *[[Phragmotheca]]* ken *[[Quararibea]]*).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Sesbania

Ti ***Sesbania*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti gisantes iti Fabaceae, ken ti kaikaisuna a henero a mabirukan iti tribu a **Sesbanieae**. Ti **Riverhemp** ket ti kadawyan a nagan dagiti mula iti daytoy a henero. Dagiti kaaduan nga ammo a sebbangan ket mairaman ti *[[Sesbania punicea]]*, ti *[[Sesbania bispinosa]]*, ken ti *[[Sesbania sesban]]*, nga inus-usar iti panagluto. Dagiti mula iti daytoy a henero, a sumagmamano kadagitoy ket akuatiko, ket mabalin a mausar a maimula kadagiti baetan ti kayo tapno mapaadu ti linaon a nitrohenio ti daga. Dagiti sebbangan ti rhizobia nga akinrebbeng iti piksasion iti nitrohenio iti *Sesbania rostrata* ket *[[Azorhizobium caulinodans]]*.

Adda dagiti sumagmamano a 60 a sebbangan nga agdama a maawat, nga agarup a 39 ti saan pay a nasolbar. Ti kaaduan a bilang dagiti sebbangan ket mabirukan idiay Aprika, ken dagiti nabati ket idiay Australia, Hawaii, ken Asia.

## Listaan dagiti sebbangan

* *[[Sesbania benthamiana]]*
* *[[Sesbania bispinosa]]* (Jacq.) W.Wight
* *[[Sesbania brachycarpa]]*

* *[[Sesbania brevipedunculata]]*
* *[[Sesbania campylocarpa]]*
* *[[Sesbania cannabina]]* Poir.
* *[[Sesbania chippendalei]]*
* *[[Sesbania cinerascens]]*
* *[[Sesbania coerulescens]]*
* *[[Sesbania concolor]]*
* *[[Sesbania dalzielii]]*
* *[[Sesbania drummondii]]* (Rydb.) Cory
* *[[Sesbania dummeri]]*
* *[[Sesbania emerus]]* (Aubl.) Urban
* *[[Sesbania erubescens]]*
* *[[Sesbania exasperata]]*
* *[[Sesbania formosa]]*
* *[[Sesbania goetzei]]*
* *[[Sesbania grandiflora]]* (L.) Poir.
* *[[Sesbania greenwayi]]*
* *[[Sesbania hepperi]]*
* *[[Sesbania herbacea]]* (Mill.) McVaugh
* *[[Sesbania hirtistyla]]*
* *[[Sesbania hobdyi]]*
* *[[Sesbania javanica]]*
* *[[Sesbania keniensis]]*
* *[[Sesbania leptocarpa]]*
* *[[Sesbania longifolia]]*
* *[[Sesbania macowaniana]]*
* *[[Sesbania macrantha]]*
* *[[Sesbania macroptera]]*
* *[[Sesbania madagascariensis]]*
* *[[Sesbania microphylla]]*
* *[[Sesbania notialis]]*
* *[[Sesbania oligosperma]]*
* *[[Sesbania pachycarpa]]*

* *[[Sesbania paucisemina]]*

* *[[Sesbania punicea]]* (Cav.) Benth.
* *[[Sesbania quadrata]]*
* *[[Sesbania rostrata]]*

* *[[Sesbania sericea]]* (Willd.) Link – papagayo
* *[[Sesbania sesban]]* (Jacq.) W.Wight
* *[[Sesbania simpliciuscula]]*
* *[[Sesbania somaliensis]]*
* *[[Sesbania speciosa]]*
* *[[Sesbania sphaerosperma]]*
* *[[Sesbania subalata]]*
* *[[Sesbania sudanica]]*
* *[[Sesbania tetraptera]]*
* *[[Sesbania tomentosa]]* Hook. & Arn. – Ōhai (Hawaii)
* *[[Sesbania transvaalensis]]* J.B.Gillett
* *[[Sesbania vesicaria]]* (Jacq.) Elliott
* *[[Sesbania virgata]]* (Cav.) Pers. – wand riverhemp

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
Cochlospermum

Ti ***Cochlospermum*** ket ti henero dagiti kayo iti pamilia a Bixaceae; adda dagiti sumagmamano a pannakaidasig ket mangikabil iti daytoy a henero iti pamilia ti Cochlospermaceae. Daytoy ket patneng kadagiti tropikal a rehion iti lubong, a naipangpangruna iti Latin nga Amerika, Aprika, ti Subkontinente Indiano, ken Australia.

## Dagiti sebbangan
Dagiti sebbangan ket mairaman kadagiti sumaganad:
#*[[Cochlospermum angolense]]* Welw. ex Oliv. – Angola, Zaïre
#*[[Cochlospermum fraseri]]* Planch. – Akinlaud nga Australia, Akin-amianan a Teritorio
#*[[Cochlospermum gillivraei]]* Benth. – Akin-amianan a Teritorio, Queensland, Papua Baro a Guinea
#*[[Cochlospermum intermedium]]* Mildbr – Republika ti Tengnga nga Aprika
#*[[Cochlospermum noldei]]* Poppend. – Angola
#*[[Cochlospermum orinocense]]* (Kunth) Steud. – Panama, Colombia, Venezuela,  Guianas, Brasil, Peru
#*[[Cochlospermum planchonii]]* Hook.f. ex Planch – tropikal nga Aprika manipud iti Sierra Leone aginggana iti Sudan
#*[[Cochlospermum regium]]* (Schrank) Pilg. – Brasil, Bolivia, Paraguay
#*[[Cochlospermum religiosum]]* (L.) Alston – India, Sri Lanka, Akinlaud a Himalaya, Myanmar; naturalisado iti Cambodia, Java, Bali, Malaysia Peninsular 
#*[[Cochlospermum tetraporum]]* Hallier – Bolivia, amianan-akinlaud nga Arhentina
#*[[Cochlospermum tinctorium]]* Perrier ex A.Rich. – tropikal nga Aprika manipud iti Sierra Leoneaginggana iti Uganda
#*[[Cochlospermum vitifolium]]* (Willd.) Spreng. – Mehiko, Kuba, Tengnga nga Amerika, Colombia, Venezuela, Guianas, Peru, Ecuador, Brasil; naturalisado iti Trinidad, Lesser Antilles, Puerto Rico, Hispaniola, Bahamas
#*[[Cochlospermum wittei]]* Robyns – Zaïre

## Dagiti ladawan

cochlospermum tetraporum.JPG|*[[Cochlospermum tetraporum]]*
Cochlospermum fraseri flower.jpg|Sabong ti *[[Cochlospermum fraseri]]*
Cochlospermum fraseri fruit.jpg|Bunga ti *Cochlospermum fraseri*
Cochlospermum gillivraei.jpg|*[[Cochlospermum gillivraei]]*
Yellow Silk Cotton (Cochlospermum religiosum) trunk in Kolkata W IMG 4248.jpg|Puon ti *[[Cochlospermum religiosum]]*
Yellow Silk Cotton (Cochlospermum religiosum) flowers in Kolkata W IMG 4246.jpg|Sabsabong ti *Cochlospermum religiosum*
Yellow Silk Cotton (Cochlospermum religiosum) flowers in Kolkata W IMG 4244.jpg|Sabsabong ti *Cochlospermum religiosum*
Yellow Silk Cotton (Cochlospermum religiosum) flowering tree in Kolkata W IMG 4252.jpg|Agsabsabong a kayo ti *Cochlospermum religiosum*  
Yellow Silk Cotton (Cochlospermum religiosum) flowering canopy in Kolkata W IMG 4250.jpg|*Cochlospermum religiosum* 
Cochlospermum planchonii MS4163.JPG|*[[Cochlospermum planchonii]]* flower
Cochlospermum vitifolium in Guanacaste, Costa Rica.JPG|*Cochlospermum vitifolium* 
Cochlospermum fraserii.JPG|Fallen flowers *[[Cochlospermum fraseri]]*
Kapok3839674626 48e20e6274 o.jpg|Sabsabong ken bunga ti *[[Cochlospermum fraseri]]*
KapokCochlospermumfraseri3841865187 6bceccbf9c o.jpg|*[[Cochlospermum fraseri]]* g


## Dagiti nagibasaran
Carl Sigismund Kunth

Ni **Carl Sigismund Kunth** (18 Hunio 1788 – 22 Marso 1850), wenno **Karl Sigismund Kunth** wenno naiyingles a kas **Charles Sigismund Kunth**, ket maysa idi nga Aleman a botaniko. Isu ket ammo a kas maysa kadagiti immuna a nagadal ken nangikategoria kadagiti mula manipud kadagiti kontinente ti Kaamerikaan, a nangipablaak iti *Nova genera et species plantarum quas in peregrinatione ad plagam aequinoctialem orbis novi collegerunt Bonpland et Humboldt* (7 vols., Paris, 1815–1825).

Niyaanak idiayLeipzig, nagbalin ni Kunth a klero iti maysa naglaklako idiay Berlin idi 1806.  Kalpasan idi naammuanna ni Alexander von Humboldt, a timmulong kaniana a napan kadagiti lektura idiay Unibersidad ti Berlin. Nagay-ayat ni Kunth itiested in botanika.  Nagtrabaho Kunth a kas katulong ni Humboldt idiay Paris manipu didi 1813 aginggana idi 1819, nga idi ket nangidasig kadagiti mula ng inur-urnong babaen da Humboldt ken Aimé Bonpland iti las-ud dagiti panagbanbanniagada iti amin a paset ti Kaamerikaan

Idi nagsubli ni Kunth idiay Berlin idi 1820, nagbalin isuna a propesor iti botanika iti Unibersidad ti Berlin, ken bise presidente pay ti botanikal a hardin.  Idi 1829, isu ket napili a kameng ti Akademia dagiti siensia ti Berlin.

Idi 1829, naglayag isuna para iti Abagatan nga Amerika ken iti las-ud ti panawen iti tallo a tawen, binisitana ti Chile, Peru, Brasil, Venezuela, Tengnga nga Amerika, ken ti Dagiti Laud nga India.

Kalpasan ti ipupusayna idi 1850, innala ti gobierno ti Prusia ti urnongna iti botanika, a kanungpalan a nagbukel iti parte ti naarian a herbario idiay Berlin.

* Nota: **Kunth** = **C.S. Kunth** = **H.B.K.** (Humboldt, Bonpland & Kunth)

## Dagiti obra
**Nova genera et species plantarum quas in peregrinatione ad plagam aequinoctialem orbis novi collegerunt Bonpland et Humboldt* (7 vols., Paris, 1815–1825) iti Botanicus
**Les mimosees et autres plantes legumineuses du nouveau continent* (1819)
**Synopsis plantarum quas in itinere ad plagain aequinoctialem orbis novi collegerunt Humboldt et Bonpland* (1822–3)
**Les graminees de l'Amerique du Sud* (2 vols., 1825–1833)
**Handbuch der Botanik* (Berlin, 1831)
*
**Lehrbuch der Botanik* (1847)
**Les melastomees et autres plantes legumineuses de l'Amerique du Sud* (1847–1852)

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* 
* 
* Malpighiaceae/Kunth
Fabaceae

Ti **Fabaceae** wenno **Leguminosae**, kadawyan nga ammo a kas ti **legume**, **gisantes**, wenno **pamilia ti bukel**, ken dagiti dakkel ken nangruna iti ekonomia a pamilia dagiti agsabsabong a mula.  Daytoy ket mangiraman kadagiti kayo, dagiti bassit a mula, ken dagiti perenial wenno tinawen a hierba a mula, a nalaka a mabigbigan babaen dagiti bunga (legume) ken dagiti kompuesto nga estipulado a bulong. Au kadagiti legume ket addaan iti pakailasinan a sabsabong ken bungbunga. Adu a naiwarwaras ti pamilia, ken ti maikatlo a kadakkelan a pamilia ti mula iti daga kadagiti termino a bilang dagiti sebbangan, kalpasan laeng ti Orchidaceae ken Asteraceae, nga agraman kadagiti agarup a 751 a henero ken dagiti agarup a 19,000 nga ammo a sebbangan. Ti lima kadagiti kadakkelan a henero ket ti *[[Astragalus]]* (sumurok a 3,000 a sebbangan), *[[Acacia]]* (sumurok a 1000 a sebbangan), *[[Indigofera]]* (agarup a 700 a sebbangan), *[[Crotalaria]]* (agarup a 700 a sebbangan) ken *[[Mimosa]]* (agarup a 400 a sebbangan), a mangbukel iti agarup a pagkatlo iti amin a sebbangan ti legume. Dagiti ammo a sebbangan ti legume idi ca. 19,000 ket agdagup iti agarup a 7% kadagiti agsabsabong a sebbangan ti mula.  Ti Fabaceae ket ti kaaduan a kadawayan a pamilia a mabirukan kadagiti tropikal a katuduan a bakir ken kadagiti namaga a bakir iti Kaamerikaan ken Aprika.

Ti kaudian a molekular ken morpolohiko nga ebidensia ket mangsuporta ti kinapudno a ti Fabaceae ket bugbugtong a monopiletiko a pamilia. Nasuportaran daytoy a kanungpalan a saan laeng a babaen ti grado iti naipakita a panagkakabagian babaen dagiti nadumaduma a grupo iti kaunegan ti pamilia a maiyasping iti mabirukan kadagiti Leguminosae ken dagiti kaasitgan a pannakikabagian, ngem babaen pay dagiti amin a kaudian a pilohenetiko a panagadal a naibatay iti panagsasaruno ti DNA. Mangpasingked dagitoy a panagadal a dagiti Fabaceae ket monopiletiko a grupo nga asideg a kabagian dagiti pamilia ti Polygalaceae, Surianaceae ken Quillajaceae ken maitagikuada iti urnos ti Fabales.

No maikuyog kadagiti sereal, adda dagiti sumagmamano a bunga ken dagiti tropikal a ramut, ti maysa a bilang ti Leguminosae ket kankanayonen a makan iti tao kadagiti milenia ken dagiti usarda ket asideg a maikabagian iti ebolusion ti tao.

Mangiraman ti pamilia ti Fabaceae ti bilang dagiti nangruna iti agrikultura ken dagiti makan a mula, a mairaman ti *Glycine max* (soya), *[[Phaseolus]]* (bukbukel), *Pisum sativum* (gisantes), *Cicer arietinum* (kardis), *Medicago sativa* (alfalfa), *Arachis hypogaea* (mani), *[[Ceratonia siliqua]]* (carob), ken *[[Glycyrrhiza glabra]]* (liquorice). Adda dagiti sumagmamano a bilang dagiti sebbangan dagiti peste a dakes a ruot kadagiti nadumaduma a parte iti lubong, a mairaman ti: *[[Cytisus scoparius]]* (broom), *[[Robinia pseudoacacia]]* (nangisit a locust)*, [[Ulex europaeus]]* (gorse), *[[Pueraria lobata]]* (kudzu), ken dagiti bilang ti sebbangan ti *[[Lupinus]]*.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Psophocarpus

Ti ***Psophocarpus*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia a legume iti Fabaceae. Daytoy ket maitagikua iti subpamilia ti Faboideae.

## Dagiti sebbangan
Adda dagiti 10 nga agdama a sibibiag a sebbangan ti Psophocarpus: 

;Subhenero ti *Psophocarpus*
Sect. *Psocarpus*
* *[[Psophocarpus grandiflorus| P. grandiflorus]]* R.Wilczek – umuharakuku
* *[[Psophocarpus obovalis| P. obovalis]]* Tisser.
* *[[Psophocarpus palustris| P. palustris]]* Desv.
* *[[Psophocarpus scandens| P. scandens]]* (Endl.)Verdc. – anonantaka
* *[[Psophocarpus tetragonolobus| P. tetragonolobus]]* (L.)DC. – asparagus bean, princess bean, four-angled bean, palang
Sect. *Unifoliate*
* *[[Psophocarpus lecomtei| P. lecomtei]]* Tisser.
* *[[Psophocarpus monophyllus| P. monophyllus]]* Harms
;Subhenero ti *Vignopsis*
* *[[Psophocarpus indicus| P. indicus]]* Wild. – goa bean, pallang 
* *[[Psophocarpus lancifolius| P. lancifolius]]* Harms
* *[[Psophocarpus lukafuensis| P. lukafuensis]]* (De Wild.)R.Wilczek

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
Glycine clandestina

Ti ***Glycine clandestina***, kadawyan nga ammo a kas **kumalatkat-gamat a glycine** wenno **dumalapdap nga ayat**, ket ti maysa  a kumaribuso a mula iti pamilia ti Fabaceae a mabirukan idiay Australia.

## Dagiti nagibasaran
Nagan a botaniko

Ti **nagan a botaniko** ket ti pormal a sientipiko a nagan a maitunos iti *[[International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants]]* (ICN) ken, no daytoy ket maipanggep iti cultigen ti mula, ti maipatinayon a kultibar wenno dagiti epiteta ti grupo ket nasken a maitunos iti *[[International Code of Nomenclature for Cultivated Plants]]* (ICNCP). Ti kodigo ti nomenklatura ket sakupenna "amin dagiti organismo a tradisional a natrato a kas algas, Dagiti fungus, wenno mulmula, no man posil wenno saan a posil , a mairaman ti asul-berde nga algas (Cyanobacteria), chytrids, dagiti oomycete, dagiti slime mould ken dagiti potosintetiko a protista nga agraman dagiti bukodda a taksonomiko a maikabagian a saan a potosintetiko a grupo (ngem malaksid ti Microsporidia)."

Ti panggep ti maysa a pormal anagan ket iti panagadda iti bugbugtong a nagan a maawat ken mausar iti sangalubongan para iti naipangruna a mula wenno grupo ti mula. Kas pagarigan, ti nagan a botaniko ti *[[Bellis perennis]]* ket mangibaga iti sebbangan ti mula a patneng kadagiti kaaduan a pagilian iti Europa ken ti Tengnga a Daya, nga ayan a nakaurnongan kadagiti nadumaduma a nagan kadagiti adu a pagsasao. Iti kalpasan, naipaammo idi ti mula iti sangalubongan, a nangiyeg daytoy iti pannakaiyasideg kadagiti ad-adu pay a pagsasao. Ti Ingles a nagan para iti daytoy a sebbangan ti mula ket mairaman ti: daisy, Ingles a daisy, ken lawn daisy. The cultivar *Bellis perennis* 'Aucubifolia' is a golden-variegated horticultural selection of this species.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* 

## Dagiti akinruar a silpo
*  Inampon babaen ti International Union of Biological Sciences International Commission for the Nomenclature of Cultivated Plants.
*Plant botanical definition list . Naala idi 12 Nobiembre2016.
Conrad Moench

Ni **Conrad Moench** (masansan a maisurat a kas **Konrad Mönch**; 15 Agosto 1744 – 6 Enero 1805) ket maysa idi nga Aleman a botaniko, propesor ti botanika iti Unibersidad ti Marburg manipud idi 1786 aginggana idi pimmusay.

Sinuratna ti 'Methodus Plantas horti botanici et agri Marburgensis' idi 1794, ti maysa nga urnos ti pakabilangan dagiti mula kadagiti pagobraan ken dagiti hardin iti Marburg.
Ninagananna idi 1802 ti mula a *[[Gillenia trifoliata]]* iti maysa a suplemento iti lokal a flora iti siudad ti Marburg. Ninagananna pay ti henero ti mula iti *[[Echinacea]]* (1794).

Ti botanikal a henero iti *[[Moenchia]]* (pamilia ti Caryophyllaceae) ket nanaganan a kas pammadayaw kaniana.

## Dagiti nangruna a sinursurat
* *Enumeratio plantarum indigenarum Hassiae praesertim inferioris, secundum methodum sexualem dispositarum*, 1777.
* *Methodus plantas horti botanici et agri marburgensis*, 1794 (published in several editions).
* *Systematische Lehre von denen gebräuchlichsten Einfachen und zusammengesezten Arzney-Mitteln : zum Gebrauch Akademischer Vorlesungen*, 1795 – Systematic teaching of simple and compound medicines; academic lectures.
* *Einleitung zur Pflanzen-Kunde*, 1798 – Introduction to botany.

## Dagiti nagibasaran

*Johnson M. The Genus Clematis pp 89-90, 2001.
*Monroe WR. Analysis of the rhizome of ''Aralia californica''. *American Journal of Pharmacy* volume **70** number 10, October 1898.
Monotoideae

Ti **Monotoideae**  ket ti subpamilia dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae, nga agraman kadagiti 3 a henero ken dagiti 30 a sebbangan. Daytoy ket patneng iti katuduan a bakir a habitat ti Aprika ken Madagascar, ken iti pay Abagatan nga Amerika. Ti maipapan iti heograpia a di panagtultuloy ket matugotan iti petsa sakbay ti pannakaisina dagitoy a masa ti daga ken ti simmarsaruno a migrasion, ebolusion ken ti preserbasion dagiti sebbangan kadagiti mabalin a habitat.

## Dagiti henero
*Ti *[[Marquesia]]* ket patneng iti Aprika.
*Ti *[[Monotes]]* ket addaan kadagiti 26 a sebbangan, a naiwarwaras iti ballasiw ti Aprika ken Madagascar.
*Ti *[[Pseudomonotes]]* ket patneng iti Amasona ti Colombia ken Banbantay Pacaraima.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Marquesia

Ti ***Marquesia*** ket ti henero ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Daytoy ket aglaon kadagiti sumaganad a sebbangan:
**[[Marquesia acuminata]]* (Gilg) R.E.Fr
**[[Marquesia excelsa]]* R.E.Fr.
**[[Marquesia macroura]]* Gilg
Daytoy a listaan ket naibatay iti database ti  Dipterocarpaceae a tinengngel ken ti nartaripato babaen ti Naarian a Botaniko a Hardin, Edinburgh.
Monotes

Ti ***Monotes*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Ti kayat a sawen ti naganna ket "panagkaykaysa" wenno "kinaduma", ken napili daytoy gapu ta daytoy ti kaikaisuna a henero ti dipterokarpo nga ammo idi nga adda iti Aprika. Dagiti sumaganad a sebbangan ket awaten babaen ti *[[The Plant List]]*:

**[[Monotes adenophyllus]]* Gilg
**[[Monotes africana]]* A.DC.
**[[Monotes angolensis]]* De Wild.
**[[Monotes caloneurus]]* Gilg
**[[Monotes carrissoanus]]* H.H.Bancr.
**[[Monotes dasyanthus]]* Gilg
**[[Monotes dawei]]* H.H.Bancr.
**[[Monotes discolor]]* R.E.Fr.
**[[Monotes elegans]]* Gilg
**[[Monotes engleri]]* Gilg
**[[Monotes glandulosus]]* Pierre
**[[Monotes gossweileri]]* De Wild.
**[[Monotes hutchinsonianus]]* Exell
**[[Monotes hypoleucus]]* (Welw.) Gilg
**[[Monotes katangensis]]* (De Wild.) De Wild.
**[[Monotes kerstingii]]* Gilg
**[[Monotes loandensis]]* Exell
**[[Monotes lutambensis]]* Verdc.
**[[Monotes madagascariensis]]* Humbert
**[[Monotes magnificus]]* Gilg
**[[Monotes noldeae]]* H.H.Bancr.
**[[Monotes pearsonii]]* H.H.Bancr.
**[[Monotes redheadii]]* P.A.Duvign.
**[[Monotes rubriglans]]* H.H.Bancr.
**[[Monotes rufotomentosus]]* Gilg
**[[Monotes xasenguensis]]* H.H.Bancr.

## Dagiti nagibasaran
Pseudomonotes

Ti ***Pseudomonotes*** ket ti maysa a monotipiko a henero dagiti mula iti pamilia a Dipterocarpaceae.

Daytoy ket endemiko iti Labneng ti Amasona iti Colombia. Daytoy ket aglaon iti bugbugtong a sebbangan ti ***Pseudomonotes tropenbosii*** 

## Dagiti nagibasaran
Vatica

Ti ***Vatica*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia a Dipterocarpaceae.

## Dagiti sebbangan
Dagiti sumaganad ket dagiti sebbangan ti henero ti *Vatica*:

## Dagiti nagibasaran
Dipterocarpus retusus

Ti ***Dipterocarpus retusus*** ket ti dakkel a kayo ken mabalin a ti kaaduan nga ammo a sebbangan iti henero ti *[[Dipterocarpus]]*. Daytoy ket ammo akas ti *chhë tiël pré:ng* iti Khmer, kas 东京龙脑香 *dong jing long nao xiang* iti Insik. Daytoy ket patneng iti, Bietnam, Filipinas, Laos, Cambodia, Malaysia, Indonesia, Myanmar, ken India. Agtayag ti kayo iti 20-30m, ken mabirukan kadagiti nasamek a bakir iti tantanap ti Cambodia, kadawyan kadagiti bakras ti turod ken kadagiti igid ti karayan ken dagiti bakir iti pagbaetan ti 800&nbsp;m ken  1500&nbsp;m iti kangato.

## Dagiti usar
Daytoy ket nalatak gapu iti kayo ken tutotna. Idiay Cambodia, naur-urnong ti tutot babaen ti tattao kadagiti rehion ti banbantay, iti panagaramid kadagiti lampara ken kandela, bayat nga inus-usar ti kayo iti konstrution iti panagaramid kadagiti adigi ken tabla.

## Dagiti nagibasaran
Hopea

Ti ***Hopea*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia a Dipterocarpaceae. Ti henero ket nanagnan kenni John Hope, 1725–1786, ti immuna a Naarian nga Agtartaripato iti Naarian a Botaniko a Hardin, Edinburgh. Daytoy ket aglaon kadagiti agarup a 104 a sebbangan, a naiwarwaras manipud iti Sri Lanka ken iti akin-abagatan a India aginggana iti akin-abagatan a Tsina, ken agpaabagatan iti amin a paset ti Malesia aginggana iti Baro a Guinea. Dagitoy ket kaaduan a nangruna ken baba ti balawbaw dagiti kayo iti tanap ti katuduan a bakir, ngem adda met dagiti sebbangan nga agtubtubo a kayo, a kas ti *[[Hopea nutans]]*.

Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:

## Dagiti ladawan

Hopea beccariana Base du tronc.JPG|*[[Hopea beccariana]]*
A leaf of Hopea odorata.jpg|*[[Hopea odorata]]*


## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Parashorea

Ti ***Parashorea*** ket ti henero ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Ti nagan a *Parashorea* ket naala manipud iti Griego (*para* = kapada iti) ken mangibaga daytoy iti pannakaipada ti henero iti *[[Shorea]]*.
Daytoy ket aglaon kadagiti agarup a 15 a sebbangan a maniwarwaras manipud iti Abagatan a Myanmar, Tailandia, Indotsina ken dagiti akin-abagatan unay a parte ti Tsina aginggana iti Sumatra, Borneo ken ti Filipinas.

Dagiti kayo a *Parashorea* ket addaan iti natangken a kayo, ken makaabot iti katayag iti sumurok a 70 a metro, ken addaan kadagiti sanga a makaabot iti sumurok a sangapulo a metro. Ti **Puraw a seraya** ti kadawyan a nagan para kadagiti nadumaduma a sebbangan ti *Parashorea* nga inus-usar iti panagtagilako iti kayo.

## Dagiti sebbangan
Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
* *[[Parashorea aptera]]* Sloot
* *[[Parashorea buchananii]]* (C.E.C.Fisch.) Symington
* *[[Parashorea chinensis]]* Wang Hsie
* *[[Parashorea densiflora]]* Slooten & Sym.
* *[[Parashorea dussaudii]]* Tardieu
* *[[Parashorea globosa]]* Sym.
* *[[Parashorea laotica]]* Tardieu
* *[[Parashorea lucida]]* (Miq.) Kurz
* *[[Parashorea macrophylla]]* Wyatt-Sm. *ex* P.S.Ashton
* *[[Parashorea malaanonan]]* (Blanco) Merr.
* *[[Parashorea parvifolia]]* Wyatt-Sm. *ex* P.S.Ashton
* *[[Parashorea stellata]]* Kurz
* *[[Parashorea smythiesii]]* Wyatt-Sm. *ex* P.S.Ashton
* *[[Parashorea tomentella]]* (Symington) Meijer
* *[[Parashorea warburgii]]* Brandis
Hopea parviflora

Ti ***Hopea parviflora*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia a Dipterocarpaceae. Daytoy ket endemiko iti India. Tinawtawagan daytoy iti 'kampakam' wenno 'thampakam' iti Malayalam ken கோங்கு 'vellaikongu' wenno 'irubogam' iti Tamil. Ti *Hopea parviflora* ket ti kayo nga agtubo iti 30 – 37 a metro iti katayag. Ti puon ket mabalin a 150&nbsp;cm iti diametro. Agpataud ti kayo iti napintas a tarikayo ken kadawyan a maap-apit manipud iti kaatapan, para iti lokal a panagusar ken panagtagiko. Ti mula ket naidasig a kas 'Naisagmak' iti Listaan a Nalabbasit ti IUCN Red kadagiti Naisagmak a Sebbangan.

## Dagiti nagibasaran
Anisoptera (mula)

Ti ***Anisoptera*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia a Dipterocarpaceae. Naala ti nagan nga *Anisoptera* manipud iti Griego (**' = “di agpada” ken **' = “payak”) ken mangipalawag kadagiti di agpada a pingir ti calyx ti bunga. Daytoy ket aglaon kadagiti sangapulo a sebbangan a naiwarwaras manipud iti Chittagong (Banglades) aginggana iti Baro a Guinea. Walo kadagiti sangapulo a sebbangan ket agdama a nailista iti Nalabbasit a listaan ti IUCN. Kadagitoy, uppat kadagiti sebbangan ket nailista iti nakaro a naisagmak ken dagiti uppat a sabali ket naisagmak. Ti kangrunaan a pangta ket ti pannakaawan iti habitat. Ti tarikayo ket nalag-an a natangken a kayo.

## Dagiti sebbangan
Listaan ti *The Plant List*:
* *[[Anisoptera aurea]]* 
* *[[Anisoptera costata]]* 
* *[[Anisoptera curtisii]]* 
* *[[Anisoptera grossivenia]]* 
* *[[Anisoptera laevis]]* 
* *[[Anisoptera marginata]]* 
* *[[Anisoptera megistocarpa]]* 
* *[[Anisoptera reticulata]]* 
* *[[Anisoptera scaphula]]* 
* *[[Anisoptera thurifera]]*  (Sinonimo ti *A. brunnea* Foxw.)

**NB**: *Anisoptera parvifolia* Warb. ket ti maysa a sinonimo ti *[[Hopea]] parvifolia* (Warb.) Slooten

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Cotylelobium

Ti ***Cotylelobium*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia a Dipterocarpaceae. Naala ti nagan a *Cotylelobium* manipud iti Griego (*kotyle* = bassit a tasa ken *lobos* = bunga) ken mangipalawag iti pagkargaan. Daytoy ket aglaon kadagiti lima a sebbangan a naiwarwaras iti Sri Lanka, Tailandia Peninsular, Sumatra, Malaysia Peninsular ken Borneo. Amin kadagiti lima a sebbangan ket nailista iti Nalabbasit a listaan ti IUCN, a kas madanar, naisagmak wenno nakaro a naisagmak.

## Dagiti nagibasaran
Arundinarieae

Ti **Arundinarieae** ket ti maysa a tribu ti kawayan iti pamilia ti ruot (Poaceae), a naikabil iti bukodna a supertribu iti **Arundinarodae** ken aglaon iti bugbugtong a subtribu, ti **Arundinariinae**, ken dagiti 30 a henero. Agparang dagitoy a natarikayo a kawayan kadagiti lugar iti nabara ken temperado a klima iti abagatan-akindaya nga Amianan nga Amerika, Subsahara nga Aprika, Abagatan nga Asia ken Daya nga Asia. Mangbukel ti tribu iti maysa a tinaudan a nawaya kadagiti tropikal a natarikayo a kawayan (Bambuseae) ken dagiti tropikal a hierba a kawayan (Olyreae).

## Dagiti henero

## Dagiti nagibasaran
Bambuseae

Ti **Bambuseae** ket dagiti kaaduan iti pannakaidumduma a tribu dagiti kawayan iti pamilia ti ruot (Poaceae). Daytoy ket buklen dagiti natarikayo a sebbangan manipud kadagiti tropikal a rehion, a maniraman dagiti sumagmamano a higante a kawayan. Dagiti kabsatda a grupo ket dagiti bassit a hierba a kawayan manipud iti tropiko iti tribu nga Olyreae, bayat a dagiti temperado a natarikayo a kawayan (Arundinarieae) ket ad-adayo a kabagianda. Maikabil ti Bambuseae kadagiti dua a klado, a maitunos kadagiti sebbangan manipud kadagiti Neotropiko (dagiti subtribu ti Arthrostylidiinae, Chusqueinae, ken Guaduinae) ken manipud kadagiti Paleotropiko (dagiti subtribu ti Bambusinae, Hickeliinae, Melocanninae, ken Racemobambosinae).

Naikabil dagiti 68 a henero kadagiti pito a subtribu:

* subtribu ti Melocanninae:
*:*[[Cephalostachyum]]*, *[[Davidsea]]*, *[[Dendrochloa]]*, *[[Melocanna]]*, *[[Neohouzeaua]]*, *[[Ochlandra]]*, *[[Pseudostachyum]]*, *[[Schizostachyum]]*, *[[Stapletonia]]*, *[[Teinostachyum]]*
* subtribe Hickeliinae:
*:*[[Cathariostachys]]*, *[[Decaryochloa]]*, *[[Hickelia]]*, *[[Hitchcockella]]*, *[[Nastus]]*, *[[Perrierbambus]]*, *[[Sirochloa]]*, *[[Valiha]]*
* subtribu ti Bambusinae:
*:*[[Bambusa]]*, *[[Bonia]]*, *[[Cyrtochloa]]*, *[[Dendrocalamus]]*, *[[Dinochloa]]*, *[[Fimbribambusa]]*, *[[Gigantochloa]]*, *[[Greslania]]*, *[[Holttumochloa]]*, *[[Kinabaluchloa]]*, *[[Maclurochloa]]*, *[[Melocalamus]]*, *[[Mullerochloa]]*, *[[Nianhochloa]]*, *[[Neololeba]]*, *[[Neomicrocalamus]]*, *[[Oreobambos]]*, *[[Oxytenanthera]]*, *[[Parabambusa]]*, *[[Phuphanochloa]]*, *[[Pinga]]*, *[[Pseudobambusa]]*, *[[Pseudoxytenanthera]]*, *[[Soejatmia]]*, *[[Sphaerobambos]]*, *[[Temburongia]]*, *[[Temochloa]]*, *[[Thyrsostachys]]*, *[[Vietanamosasa]]*
* subtribu ti Racemobambosinae:
*:*[[Racemobambos]]*
* subtribu ti Chusqueinae:
*:*[[Chusquea]]*
* subtribu ti Guaduinae:
*:*[[Apoclada]]*, *[[Eremocaulon]]*, *[[Guadua]]*, *[[Olmeca]]*, *[[Otatea]]*
* subtribu ti Arthrostylidiinae:
*:*[[Actinocladum]]*, *[[Alvimia]]*, *[[Arthrostylidium]]*, *[[Athroostachys]]*, *[[Atractantha]]*, *[[Aulonemia]]*, *[[Cambajuva]]*, *[[Didymogonyx]]*, *[[Elytrostachys]]*, *[[Filgueirasia]]*, *[[Glaziophyton]]*, *[[Merostachys]]*, *[[Myriocladus]]*, *[[Rhipidocladum]]*

## Dagiti nagibasaran
Olyreae

Ti **Olyreae** ket ti maysa a tribu dagiti ruot iti subpamilia ti kawayan (Bambusoideae). Saan a kas dagiti dua a sabali a tribu ti kawayan, ti Olyreae ket dagiti hierba a mula ken awananda iti natarikayo nga ungkay. Dagiti kabsatda a grupo ket dagiti tropikal a natarikayo a kawayan (Bambuseae).

Agtubo ti Olyreae iti sirok dagiti nadam-eg a tropikal a bakir. Kangrunaanda a naiwarwaras kadagiti Neotropiko iti likmut ti Labneng ti Amasona ngem adda met maysa a sebbangan manipud iti Aprika, ti *[[Olyra latifolia]]*, ken ti maysa manipud iti Baro a Guinea, ti *[[Buergersiochloa bambusoides]]*.

Nabingbingay ti tribu kadagiti tallo a subtribu nga agraman kadagiti 21 a henero:

## Dagiti nagibasaran
Ixoroideae

Ti **Ixoroideae** ket ti maysa a subpamilia dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae ken aglaon kadagiti agarup a 4000 a sebbangan kadagiti 27 a tribu.

## Dagiti tribu

* Airospermeae Kainul. & B.Bremer
* Alberteae Hook.f.
* Aleisanthieae Mouly, J.Florence & B.Bremer
* Augusteae Kainul. & B.Bremer
* Bertiereae Bridson
* Coffeeae DC.
* Condamineeae Hook.f.
* Cordiereae A.Rich. ex DC. emend. Mouly
* Cremasporeae Bremek. ex S.P.Darwin
* Crossopterygeae F.White ex Bridson
* Gardenieae A.Rich. ex DC.
* Greeneeae Mouly, J.Florence & B.Bremer
* Henriquezieae Benth. & Hook.f.
* Ixoreae Benth. & Hook.f.
* Jackieae Korth.
* Mussaendeae Hook.f.
* Octotropideae Bedd.
* Pavetteae A.Rich. ex Dumort.
* Posoquerieae Delprete
* Retiniphylleae Hook.f.
* Sabiceeae Bremek.
* Scyphiphoreae Kainul. & B.Bremer
* Sherbournieae Mouly & B.Bremer
* Sipaneeae Bremek.
* Steenisieae Kainul. & B.Bremer
* Trailliaedoxeae Kainul. & B.Bremer
* Vanguerieae A.Rich. ex Dumort.

## Pannakaidasig
Ti Ixoroideae ket ti maysa a subpamilia ti pamilia a Rubiaceae. Naibatay kadagiti karakter a mopolohiko ken molekular, nabingbingayen ti Rubiaceae kadagiti tallo a subpamilia – ti Ixoroideae, Cinchonoideae, ken Rubioideae. Ti Ixoroideae ken Cinchoinoideae ket asidegda nga agkabagian. Dagiti kameng ti Ixoroideae ket morpolohiko nga agdumaduma isu nga awan pay dagiti naitakder nagbibingayan a naala karakter para iti pannakaidasigna. Ti pannakaiyammo ti molekular a panagusig iti sistematika ket nangpasayaat ti pannakaidasig iti tribu iti kaunegan ti subpamilia. Ti agdama a pannakaidasig iti tribu iti kaunegan iti daytoy a subpamilia ket kangrunaan a nasuportaran babaen ti molekular a panagusig ti kloroplasta a DNA.

## Panangimuyong ken usar
Mangbukel ti Ixoroideae kadagiti 27 a tribu a mangiraman kadagiti nadumaduma a nangruna iti ekonomia a henero. Dagiti kaaduan nga ammo a henero iti kaunegan ti subpamilia ket mairaman ti  *[[Ixora]]* ken *[[Gardenia]]*,isuda a dua ket popular nga ornamental, ngem ti napateg iti ekonomia ket naipatengnga iti henero ti *[[Coffea]]*, a naimuyongan para iti para iti panagpataud iti kape. Adda dagiti tallo a sebbangan a kadawyan nga inus-usar para iti panangimuyong – ti *[[Coffea arabica]]*, *[[Coffea canephora|Coffea robusta]]*, ken *[[Coffea liberica]]* 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Detarium

Ti ***Detarium*** ket ti maysa a henero ti  mula iti pamilia a Fabaceae (pamilia ti legume).  Daytoy ket aglaon kadagiti 3 a sebbangan ti kayo kadagiti laud a bakir ti Aprika.

Ti henero ket agpataud iti kayo a mabalin nga agserbi a kas pangsukat iti kaoba. Mabalin a makan ti bunga.

## Dagiti nagibasaran

* Mabberley, D. J.  (1987). *The Plant Book: A Portable Dictionary of the Higher Plants*. Cambridge: Cambridge University Press. .
Rubiaceae

Ti **Rubiaceae** ket ti pamilia dagiti agsabsabong a mula, a kadawyan nga ammo a kas ti **kape**, **madder**, wenno **pamilia ti bedstraw **. Daytoy ket buklen dagiti naindagaan a kayo, bassit a mula, liana, wenno dagiti yierba a mailasin babaen ti simple, agsumbangir a bulbulong nga addaan kadagiti interpesiolar nga estipula. Aglaon ti pamilia kadagiti agarup a 13,500 a sebbangan kadagiti 611 a henero, a mangramid daytoy iti maikapat a kadakkelan a pamilia ti angiospermae. Ti Rubiaceae ket addaan iti maysa a kosmopolitano a pannakaiwarwaras; nupay kasta, ti kadakkelan a dibersidad ti sebbangan ket maipatengnga kadagiti subtropiko. Dagiti nangruna iti ekonomia a sebbangan ket mairaman ti *[[Coffea]]*, ti taudan ti kape, *[[Cinchona]]*, ti taudan ti kontra malaria nga alkaloid a quinina, dagiti sumagmamano a tina a mula (kas ti *[[Rubia]]*), ken dagiti ornamental a kultibar (kas ti *[[Gardenia]]*, *[[Ixora]]*, *[[Pentas]]*).

## Dagiti ladawan

Alberta magna.jpg|*[[Alberta magna]]*
IMG 7387-Arachnothryx leucophylla.jpg|*[[Arachnothryx leucophylla]]*
Asperula tinctoria Marzanka barwierska 01.jpg|*[[Asperula tinctoria]]*
Bikkia philippinensis.jpg|*[[Bikkia philippinensis]]*
Chiococca alba.jpg|*[[Chiococca alba]]*
Coffee Flowers.JPG|*[[Coffea arabica]]*
Galium uliginosum W.jpg|*[[Galium uliginosum]]*
Gardenia thunbergia.JPG|*[[Gardenia thunbergia]]*
Ixora coccinea- jungle geranium.JPG|*[[Ixora coccinea]]*
Soka-Ixora javanica1.jpg|*[[Ixora javanica]]*
Mitragyna speciosa111.JPG|*[[Mitragyna speciosa]]*
Morinda pubescens in Ananthagiri forest, AP W IMG 9225.jpg|*[[Morinda pubescens]]*
Nertera depressa 1.jpg|*[[Nertera granadensis]]*
Psychotria poeppigiana (bracts).jpg|*[[Psychotria poeppigiana]]*
Sherardia arvensis Kaldari 01.jpg|*[[Sherardia arvensis]]*


## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Cinchonoideae

Ti **Cinchonoideae** ket ti maysa a subpamilia dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Rubiaceae ken aglaon kadagiti agarup a 1700 a sebbangan kadagiti 10 a tribu.

## Dagiti tribu
* Chiococceae Benth. & Hook.f.
* Cinchoneae DC.
* Guettardeae DC.
* Hamelieae A.Rich. ex DC.
* Hymenodictyeae Razafim. & B.Bremer
* Hillieae Bremek. ex S.P.Darwin
* Isertieae A.Rich. ex DC.
* Naucleeae DC. ex Miq.
* Rondeletieae DC. ex Miq.
* Strumpfieae Delprete & T.J.Motley

## Dagiti akinruar a silpo
Rubioideae

Ti **Rubioideae** ket ti maysa a subpamilia dagiti agsabsabong a mula ti pamilia ti Rubiaceae ken aglaon kadagiti agarup a 7600 a sebbangan kadagiti 27 a tribu.

## Dagiti tribu

* Anthospermeae Cham. & Schltdl. ex DC.
* Argostemmateae Bremek. ex Verdc.
* Clarkelleae Deb
* Colletoecemateae Rydin & B.Bremer
* Coussareeae Hook.f.
* Craterispermeae Verdc.
* Cyanoneuroneae Razafim. & B.Bremer
* Danaideae B.Bremer & Manen
* Dunnieae Rydin & B.Bremer
* Gaertnereae Bremek. ex S.P.Darwin
* Knoxieae Hook.f.
* Lasiantheae B.Bremer & Manen
* Mitchelleae Razafim. & B.Bremer & Manen
* Morindeae Miq.
* Ophiorrhizeae Bremek. ex Verdc.
* Paederieae DC.
* Palicoureeae Robbr. & Manen
* Perameae Bremek. ex S.P.Darwin
* Prismatomerideae Y.Z.Ruan
* Psychotrieae Cham. & Schltdl.
* Putorieae
* Rubieae Baill.
* Schizocoleeae Rydin & B.Bremer
* Schradereae Bremek.
* Spermacoceae Cham. & Schltdl. ex DC.
* Theligoneae Wunderlich ex S.P.Darwin
* Urophylleae Bremek. ex Verdc.

## Dagiti akinruar a silpo
Cajanus

Ti henero ti ***Cajanus*** ket maysa a kameng ti mula iti pamilia a Fabaceae. Adda dagiti 37 a sebbangan, a kangrunaan a naiwarwaras iti ballasiw ti Aprika, Asia ken Australasia.

Dagiti sebbangan ket mairaman ti kardis (*C. cajan*).

Ti sebbangan ti *Cajanus* ket maus-usar a kas makan a mula babaen dagiti igges dagiti sumagmamano a sebbangan ti Lepidoptera a mairaman ti *[[Endoclita]] malabaricus*.

Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:
**[[Cajanus acutifolius]]*
**[[Cajanus albicans]]*
**[[Cajanus aromaticus]]*
**[[Pigeon pea|Cajanus cajan]]* – kardis, Congo-pea
**[[Cajanus cinereus]]*
**[[Cajanus confertiflorus]]*
**[[Cajanus crassicaulis]]*
**[[Cajanus crassus]]*
**[[Cajanus elongatus]]*
**[[Cajanus goensis]]*
**[[Cajanus grandiflorus]]*
**[[Cajanus kerstingii]]*
**[[Cajanus lanceolatus]]*
**[[Cajanus lanuginosus]]*
**[[Cajanus latisepalus]]*
**[[Cajanus mareebensis]]*
**[[Cajanus marmoratus]]*
**[[Cajanus mollis]]*
**[[Cajanus platycarpus]]*
**[[Cajanus pubescens]]*
**[[Cajanus reticulatus]]*
**[[Cajanus scarabaeoides]]*
**[[Cajanus sericeus]]*
**[[Cajanus viscidus]]*

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Gentianales

Ti **Gentianales** ket ti maysa nga urnos dagiti agsabsabong a mula, a mairaman iti kaunegan ti klado ti asterids dagiti eudicotidae. Daytoy ket buklen dagiti ad-adu ngem 16,000 a sebbangan kadagiti agarup a 1,138 a henero kadagiti 5 a pamilia. Ad-adu ngem 80% kadagiti sebbangan iti daytoy nga urnos ket maitagikua iti pamilia ti Rubiaceae.

## Taksonomia
Iti pannakaidasig ti sistema ti Dahlgren, adda idi dagiti Gentiales iti super-urnos ti Gentianiflorae (tinawtawagan pay iti Gentiananae). Mairaman dagiti sumaganad a pamilia segun ti sistema ti APG III:
* Pamilia ti Apocynaceae (424 a henero)
* Pamilia ti Gelsemiaceae (2 a henero)
* Pamilia ti Gentianaceae (87 a henero)
* Pamilia ti Loganiaceae (13 a henero)
* Pamilia ti Rubiaceae (611 a henero)

### Pilohenio
Ti sumaganad a pilohenetiko a puonan ket naibatay kadagiti panagadal iti molekular a pilohenetiko dagiti panagsasaruno ti DNA.

### Etimolohia
Makaala ti naganna manipud iti pamilia ti Gentianaceae, a naibatay met iti nagan ti henero-kita ti *[[Gentiana]]*. Ti nagan ti henero ket kas pammadayaw ken ni Gentius, ti maysa nga Illyriano nga ari.

## Dagiti usar
Dagiti kaaduan nga ammo a kameng ti Gentianales ket ti kape, frangipani, *[[Gardenia]]*, gentian, oleander, ken periwinkle.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Superasterids

Ti **superasterids** ket dagiti kameng ti dakkel a klado (monopiletiko a grupo) dagiti agsabsabong a mula, nga aglaon iti ad-adu ngem 122,000 a sebbangan.

Nabingbingay ti klado kadagiti 20 nga urnos a kas maipalawag iti sistema ti APG IV. Dagitoy nga urnos, no agkukyogda ket buklen dagiti agarup a 146 a pamilia.

Ti nagan ket naibatay iti nagan nga "Asteridae", a kadawyan a maawatan a maysa a subklase.

## Pannakaikabagain
Mangbukel dagiti asterids, Berberidopsidales, Santalales, ken Caryophyllales iti klado ti superasterids. Daytoy ket maysa kadagiti tallo a grupo a mangbukel iti Pentapetalae (dagiti bugas nga eudikota malaksid ti Gunnerales), ti sabali ket ti Dilleniales ken ti superrosids (Saxifragales ken rosids).

## Pilohenio
Ti pilohenio dagiti superasterids a maipakita dita baba ket naampon manipud iti website ti Angiosperm Phylogeny Group.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Berberidopsidales

Ti **Berberidopsidales** ket ti maysa nga urnos dagiti natarikayo nga agsabsabong a mula iti Akin-abagatan a Hemisperio. Ti nagan ket kabarbaro a naawat iti sistema ti APG III iti taksonomia ti mula. Ibaga ti sistema ti APG II idi 2003, ti posibilidad a mangbigbig iti urnos, kas mangbukel kadagiti pamilia ti  Berberidopsidaceae ken Aextoxicaceae. Nupay kasta, saan nga inkabil ti APG II dagiti pamilia no ania nga urnos, ken ikabilda isuda kadagiti **[[core eudicots|bugas nga eudikota]]**. Ti sistema ti APG III ti 2009 ket pormal a binigbiganna ti urnos.

Ti pamilia ti Aextoxicaceae ket ti maysa a monotipiko a pamilia a patneng iti Chile;ti  Berberidopsidaceae ket ti maysa a pamilia dagiti 2 a henero ken dagiti 3 a sebbangan a patneng iti Chile ken akindaya nga Australia.

## Dagiti nagibasaran
Superrosids

Ti **superrosids** ket dagiti kameng dagiti dakkel a klado (monopiletiko a grupo) dagiti agsabsabong a mula, nga aglaon kadagiti ad-adu ngem 88,000 a sebbangan, nga ad-adu ngem maysa a pagkapat kadagiti amin nga angiospermae.

Nabingbingay ti klado kadagiti 18 nga urnos kas inpalawag babaen ti sistema ti APG IV. No agkukuyog dagitoy nga urnos ket mangbukel kadagiti agarup a 155 a pamilia.

Ti nagan ket naibatay iti nagan a "Rosidae", a kadaywanen a maawatan a kas maysa a subklase. 

## Pannakaikabagian
Dagiti rosids ken dagiti Saxifragales ket mangporma iti klado ti superrosids. Daytoy ket maysa kadagiti tallo a grupo a mangbukel ti Pentapetalae (dagiti bugas nga eudikota malaksid ti Gunnerales), dagiti sabali ket ti Dilleniales ken dagiti superasterids (Berberidopsidales, Caryophyllales, Santalales, ken dagiti asterids).

## Pilohenio
Ti pilohenio dagiti superrosids a naipakita dita baba ket naampon manipud iti website ti Angiosperm Phylogeny Group.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Nalabbasit a Listaan ti IUCN

The **Nalabbasit a Lisstaan dagiti Naipangta a Sebbangan ti [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]** (ammo pay a kas ti **Nalabbasit a Listaan ti IUCN** wenno **Listaan ti Nallabbasit a Datos**), a napundar idi 1965, ket nagbalbaliw a nagbalin a kaaduan iti imbentoria iti global a  kasasaad ti konserbasion kadagiti biolohiko a sebbangan. Daytoy ket agusar iti agasmang ti kriteria tapno mangipateg ti riesgo iti pannakaawan dagiti ginasut a sebbagan ken subsebbangan. Dagitoy a kriteria ket napateg kadagiti amin a sebbangan ken kadagiti amin a rehion iti lubong. Iti napigsa a sientipiko a batayanna, mabigbigan ti Nalababsit a Listaan ti IUCN a kas ti mapagtalkan a tarabay iti kasasaad ti biolohiko a dibersidad. Ti maysa a serye ti Rehional a Nalabbasit a Listaan ket patauden babaen dagiti pagilian ken dagiti gunglo, a mangipateg iti riesgo ti pannakaawan kadagiti sebbangan iti kaunegan ti yunit ti politikal a panangimaton.

Ti Nalabbasit a Listaan ti IUCN ket naibatay iti apag-isu a kriteria tapno mapategan ti riesgo ti pannakaungaw dagiti rinibu a sebbangan ken subsebbangan. Dagitoy a kriteria ket napateg kadagiti amin a sebbangan kadagiti amin a rehion iti lubong. Ti gandat ket tapno maiwanawan ti kinaganat dagiti banag ti konserbasion iti publiko ken kadagiti agparpartuat iti annuroten, ken ti pay panagtulong iti internasional a komunidad tapno makapadas a mangpabassit iti pannakaawan dagiti sebbangan.  Segun ti International Union for Conservation of Nature (IUCN) (1996), dagiti pormal a naibagbaga a gandat ti Nalabbasit a Listaan ti IUCN ket ti (1) mangited iti pakaammo a naibatay iti siensia iti kasasaad dagiti sebbangan ken dagiti subsebbangan iti global nga agpang, (2) tapno maturongan iti pannakadlaw iti kasaknap ken kinapangruna ti naipangta a biodibersidad, (3) tapno maimpluensiaan ti nailian ken internasional nga annuroten ken panagaramid iti keddeng, ken (4) tapno makaited iti pakaammo a mangiwanwan kadagiti tignay a mangkonserba ti biolohiko a dibersidad.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

*Hilton-Taylor, C. A history of the IUCN DATA Book and Redlist http://www.bdnj.org/pdf/IUCNRedListHistory.pdf .Retrieved 2012-5-11.
* 
*IUCN Red List of Threatened Species, 2009. Summary Statistics. Retrieved 2009-12-19.
*IUCN. 1994 IUCN Red List Categories and Criteria version 2.3. Retrieved 2009-12-19.
*IUCN.  2001 IUCN Red List Categories and Criteria version 3.1. Retrieved 2009-12-19.
*Rodrigues, A.S.L., Pilgrim, J.D., Lamoreux, J.F., Hoffmann, M. & Brooks, T.M. 2006. The value of the IUCN Red List for conservation  Trends in Ecology & Evolution 21(2): 71–76.
*Sharrock, S. and Jones, M. 2009. Conserving Europe's threatened plants – Report on the lack of a European Red List and the creation of a consolidated list of the threatened plants of Europe. Retrieved 2011-03-23.

## Dagiti akinruar a silpo
*
Bernard Verdcourt

Ni **Bernard Verdcourt** (20 Enero 1925 – 25 Oktubre 2011) ket maysa idi a biologo ken taksonomo, a kaaduan nga ammo a kas maysa a botaniko ken kalpasanna maysa a Honorario nga Agsuksukisok a Kadua iti Naarian a Botaniko a Harhardin, Kew iti Londres. Sakbay a napan idiay Kew idi 1964, isu ket naigimong iti Herbario iti Daya nga Aprika kadagiti napalabas a 15 a tawen. Uray no ti kaaduan nga ammo nga obrana ket mabalin a mangbukel kadagiti adu a panagadalna iti flora ti Daya nga Aprika, adu pay iti kontribusionna a mainaig kadagiti naindagaan a mollusk ti Aprika ken ti entomolohia. Nakaawat ni Dr. Verdcourt iti Medalia Linneano para iti botanika manipud iti Kagimongan a Linneano iti Londres idi 2000. Ti listaan dagiti pablaakna ket mairaman dagiti ad-adu ngem 1,000 a sientipiko nga obra. 

## Dagiti napili a nangruna nga obra
* Verdcourt, B. (1951–1957). *Notes on the snails of north-east [[Teritorio ti Tanganyika]]*. [Walo a parparte]
* Verdcourt, B. et al. (1956–1995). *[[Flora ti Tropikal a Daya nga Aprika]]*. Kew Bulletin and other publications. [Pakabilangan dagiti 71 a pamilia]
* Verdcourt, B. et al. (2001–2005). *[[Flora ti Tropikal a Daya nga Aprika]]*. Rotterdam: Balkema. [Pakabilangan dagiti 12 a pamilia]

## Dagiti nagibasaran
Dryobalanops

Ti ***Dryobalanops*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula ken ti henero ti pamilia ti  Dipterocarpaceae. Naala ti nagan a *Dryobalanops* manipud iti Griego (*dryas* = a nimpa a mainaig kadagiti robles ken dagiti *balanop* = ensina) ken mangipalawag iti kasla ensina a nues. Ti henero ket addaan kadagiti pito a sebbangan, mabirukan laeng kadagiti tropikal a bakir iti Laud a Malesia (Sumatra, Malaysia Peninsular ken Borneo). Daytoy ket maysa kadagiti kaaduan a sebbangan ti rumrummuar a kayo kadagitoy a bakir,nga agtubo aginggana iti 80&nbsp;m iti katayag.

Ti henero ket nangruna a kas taudan ti kayo ken nailaklako babaen ti nagan a panagtagilako iti Kapur. Ti kayo ket maysa a nangruna a nadagsen ken nalagda a kayo iti konstruksion. Ti *D. aromatica* ket maysa idi a nangruna a taudan ti alkampor.

## Dagiti nagibasaran