ISO 639

Ti **ISO 639** ket agasmang dagiti alagaden babaen ti ISO a maipanggep iti representasion ti nagnagan para iti pagsasao ken dagiti grupo ti pagsasao.

Daytoy pay idi ket isu ti kasisigud a nagan ti alagaden, daytoy ket naaprobaran idi 1967 (a kas *ISO 639/R*) ken naiyadayo idi 2002. Ti agasmang ti ISO 639 ket buklen dagiti innem a paset.

## Dagiti innem a paset ti alagaden

Ti tunggal maysa a paset ti alagaden ket tartaripatuen babaen ti mangimaton nga ahensia, nga isuda ti aginayon ken mangbaliw kadagiti kodigo no nasken.

## Dagiti pannakailasin dagiti agmaymaysa a kodigo
Dagiti sakop:
* Dagiti agmaymaysa a pagsasao
* Dagiti makro a pagsasao (paset 3)
* Dagiti urnong dagiti pagsasao (paset 1, 2, 5) (ti paset 1 ket aglaon laeng ti 1 nga urnong: bh; kaaduan kadagiti urnong ket adda iti paset 2, ken adda met dagiti bassit a nainayon idiay paset 5)
** Grupo
** Sabali a grupo
* Dagiti dialekto
* Naireserba para iti lokal a panagusar (paset 2, 3)
* Dagiti naipangruna a kasasaad (paset 2, 3)

Dagiti kita (para kadagiti agmaymaysa a pagsasao):
* Dagiti sibibiag a pagsasao (paset 2, 3) (amin a makro a pagsasao ket sibibiag a sasao)
* Dagiti awanen a pagsasao (paset 2, 3) (437, upppat iti paset ti 2 chb, chg, cop, sam; awan iti paset 1)
* Amin a taga-ugma a pagsasao (paset 1, 2, 3) (112, 19 ket adda iti paset 2; ken 5 kadagitoy, ti ave, chu, lat, pli ken san, ket addaanda pay ti kodigo iti paset 1: ae, cu, la, pi, sa)
* Dagiti naipakasaritaan a pagsasao (paset 2, 3) (63, 16 kadagitoy ket adda iti paset 2, awan kadagitoy iti kodigo iti paset 1)
* Dagiti naaramid a pagsasao (paset 2, 3) (19, 9 iti paset 2: epo, ina, ile, ido, vol, afh, jbo, tlh, zbl; lima iti paset 1: eo, ia, ie, io, vo)

Bibliograpiko ken terminolohia dagiti kodigo
* Bibliograpiko (paset 2)
* Terminolohia (paset 2)

## Dagiti pannakaikabagian a pagiddiatan dagiti paset
Dagiti umuna nga uppat a batong ket aglaon kadagiti kodigo para iti representasion iti naisangayan a kita a paggiddiatan dagiti paset ti ISO 639. A kas dagiti adda nga uppat nga elemento nga addaan iti kodigo iti paset 1, adaan iti kodigo iti B/T , ken dagiti makro a pagsasao babaen ti paset 3. Maysa a representatibo kadagitoy nga uppat nga elemento ket "Persiano" [fas].

* dagiti kodigo iti Paset 1 ket addaan iti maysa wenno dua a kodigo (kodkodigo ti B/T) iti Paset 2, ti tunggal maysa pagsasao ket addan ti dua a kodigo iti Paset 2 addan ti maysa a kodigo iti Paset 1
** maysa a kodigo: **en** -> eng
** dua a kodigo (#~23): **de**  ger/deu
* Paset 2 ket addaan kadagiti naireserba a kodigo ken dagiti espesial a kodigo
** qaa … qtz, mul, und, zxx
* dagiti agmaymaysa a kodigo iti Paset 2 ket addaan iti kodigo iti Paset 3 ken addan ti maysa wenno awan a kodigo iti Paset 1
** maysa a kodigo: **eng** -> eng -> en
** awan a kodigo: **ast** -> ast -> (awan)
* dagiti kolektibo a kodigo iti Paset 2 ket addaan iti kodigo iti Paset 5
** agsakop kadagiti sabali a pagsasao: afa != afa
** agsakop kadagiti isu met laeng a pagsasao: aus = aus
* maysa a kolektibo a kodigo iti Paset 2 ket addan iti kodigo iti Paset 1
** **bih** -> bh
* agpapada a kodigo iti Paset 5 awan ti kodigo iti Paset 2
** **sqj**
* agpapada a kodigo (#~56) iti Paset 3 ket dagiti makro a pagsasao, dagitoy ket mabalin nga adaan ti
** awan a kodigo iti Paset 2 ngem adaan kadagiti kodigo iti Paset 1 ken dagiti paglaonanada a pagsasao ket addaan kadagiti kodigo iti Paset 2 ken Paset 1 (#1): **hbs**  sh (naikkaten) ; bos, hrv/scr, srp/scc -> bs, hr, sr
** kodigo ti Paset 2 ken kodigo ti Paset 1 (#1), bayat a kdagiti paglaonanda a pagsasao ket addaan kadagiti kodigo iti Paset 1 ken Paset 2: **nor** -> nor -> no ; non, nob -> non, nob -> nn, nb
** awan ti kodigo iti Paset 1 (#adu):
** dua a kodigo iti Paset 2 (B/T) (#4): fas, msa, sqi, zho -> per/fas, may/msa, alb/sqi, chi/zho

## Espasio ti kodigo

### Espasio ti kodigo ti Alpha-2
Dagiti kodigo ti "Alpha-2" (para kadagiti kodigo a binukel dagiti 2 a letra iti Batayan nga alpabeto ti Latin ti ISO) ket inus-usar iti ISO 639-1. No kaykayat dagiti ad-adu ti sakopna a kodigo pagsasao, ti ad-adu ngem  2 a letra a kombinasion ket mabalinnen a mangsakop (ti patingga iti 262 = 676), ISO 639-2 ketnaparang-ay nga agus-usar kadagiti kodigo ti Alpha-3 (urayno ti naudi ket immuna a naipablaak).

### Espasio ti kodigo ti Alpha-3
Dagiti kodigo ti "Alpha-3" (para kadagiti kodigo a binukel dagiti 3 a letra iti  Batayan nga alpabeto ti Latin ti ISO) ket inus-usar kadagiti ISO 639-2, ISO 639-3, ken ISO 639-5. Iti matematiko, ti kanagtuan a patingga para iti bilang dagiti pagsasao ken dagiti urnong ti pagsasao a mabalin a mairepresenta ket 263 = 17,576.

Ti kadawyan a panagusar kadagitikodigo ti Alpha-3 babaen dagiti tallo a paset ti ISO 639 ket makasapu kadagiti koordinasion iti dakdakkel a sistema.

Ti Paset 2 ket mangipalawag kadagiti uppat nga espesial a kodigo ti `mul`, `und`, `mis`, `zxx`, ti naireserba a sakop `qaa-qtz` (20 × 26 = 520 a kodkodigo) ket adda kadagiti 23 a doble a naikabkabil (dagiti kodigo ti B/T ). Daytoy ket kadagupan ti 520 + 23 + 4 = 547 a kodkodigo a saan a mausar iti Paset 3 tapno mangrepresenta kadagiti pagsasao iti Paset 5 tapno mangirepresenta kadagiti pamilia ti pagsasao wenno dagiti grupo .
Ti nabati ket 17,576 – 547 = 17,029.

Iti agdama adda dagiti garup nga innem wenno pito a ribu a sasao iti lubong. Isunga dagiti kodigo ti 17,029 ket makanayen a mangited ti naisangayan a kodigo iti tunggal maysa a pagsasao, urayno adda met dagiti pagsasao a naikeddeng a naikkan ti kodigo a saan a kasla ti tradisional a nagan ti pagsasao.

### Espasio ti kodigo ti Alpha-4
Dagiti kodigo ti "Alpha-4" (para kadagiti kodigo a binukel dagiti 4 a letra iti Batayan nga alpabeto ti Latin ti ISO) ket naisingasing a mausar iti ISO 639-6. Ti kangatuan a patingga para iti bilang dagiti pagsasao ken dagiti dialekto a mabalin a mairepresenta ket 264 = 456,976.

## Kitaen pay
* Dagiti etiketa ti pagsasao ti IETF (naibatay iti ISO 639)
* ISO 3166 (kodkodigo para iti pagpagilian)
* ISO 15924 (kodkodigo para kadagiti sistema ti panagsurat)
* Kodkodigo ti pagsasao para iti naaramid a sasao ti ISO, SIL, ken BCP
* Kodigo ti pagsasao
* Dagiti pamilia ti pagsasao ken dagiti pagsasao
* Listaan dagiti pagsasao
* Listaan dagiti opisial a pagsasao

## Dagiti nota ken nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Opisial a listaan ti ISO 639
* ISO 639-2 Turay a Pagrehistuan
* ISO 639-3 Turay a Pagrehistuan
* Repositorio ti datos – aglaon kadagiti patarus ti kodigo ti ISO 639 kadagiti sabali a pagsasao iti pormat nga XML. Ti ramit ti panagsukisok ti CLDR  ket aglaon pay kadagiti mabasa a pormat iti datos.
* Ti ISO 639 ken ti Ethnologue
* ISO 639 Reporta ti Turay a Pagrehistruan, 2004–2005
* ISO 639-2/RA Dagiti kodigo para iti Representasion ti Nagnagan ti Sassao, Biblioteka iti Kongreso ti Estados Unidos