Bantay Hibok-Hibok

Ti **Bantay Hibok-Hibok** (ammo pay a kas ti **Bulkan Catarman**) ket estratobulkan idiay Isla ti Camiguin, Filipinas.  Daytoy ket maysa kadagiti aktibo a bulkan iti pagilian ken paset ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko.

## Dagiti pisikal a langa
Dagiti bulkanologo ket idasgda ti Hibok-Hibok a kas estratobulkan ken kompleks ti simborio nga addaan iti kangato iti  ken ti diametro ti baba iti .

Daytoy ket addaan kadagiti innem a napudot nga ubbog (Ubbog ti Ardent Tangob, Bugong, Tagdo, Naasag ken Kiyab), tallo nga abut ti bulkan (Abut ti bulkan Kanangkaan, lugar ti nagbettakan idi 1948; Abut ti bulkan Itum , lugar ti nagbettakan idi of 1949 , ken ti Abut ti bulkan Ilihan , lugar ti nagbettakan idi 1950).

Dagiti asideg iti daytoy a bulkaniko a sanguanan ket ti Bantay Vulcan, iti  a kangato, amianan a laud ti Hibok-Hibok;ti Bantay Mambajao, iti  a tengnga ti Camiguin; ti Bantay Guinsiliban iti  a kangato, ti akin-abagatan unay a paset ti Camiguin; ti Bantay Butay ti ; ken Bantay Uhay, amianan ti Bantay Ginsiliban. Adda pay dagiti simborio ken dagiti kono idiay Turod Campanal, Turod Minokol, Turod Tres Marias, Bantay Carling, Bantay Tibane, ken Turod Piyakong.

## Dagiti panagbettak
Ti Hibok-Hibok ket nagbettaken iti maminlima a beses iti moderno a pakasaritaan.

### 1827 ken 1862
Ti immuna a nairehistro a panagbettak ket napasamak idi 1827 ken sinaruno pay ti sabali a panagbettak idi 1862.

### 1871 aginggana idi 1875
Idi Pebrero 16, 1871, dagiti gingined ket dagiti subteraneo a panagariwawa ket nangrugrugi a narikrikna iti isla, ken immad-adu ti kakarona aginggana idi Abril 30, idi naluktan ti bulkaniko a rengngat 400 a yarda iti abagatan a laud ti purok ti Catarman, idiay amianan a laud a bakras ti Hibok-hibok. Manipud iti nakaluktan, nagkankanayon ti panagpussuak ti lava ken naibukbok idiay baybay kadagiti uppat a tawen ken nangdadael met daytoy iti ili . Iti isu met laeng a panawen, ti butbot ket ngimmatngato iti katayag ken limmawlawa ti kaakabana ken isu daytoy ti nangporma ti **Bantay Vulcan**.  Idi 1875, ti *[[Challenger expedition]]* ket binisitada ti lugar, ken inbagbgada a ti bantay a kas simborio , nga agarup iti  iti katayag, nga awan met ti abut ti bulkan, ngem daytoy ket agas-asok pay ken agbigbiggang met iti tuktokna.

Ti paset ti daan nga ili nga ayan idi ti kamposanto ket limned idiay baybay ken itan ket namarkaan ti puraw a krus.  Ti pagtaengan ken naiyalis idiay agdama a sentro ti ili ti Catarman.  Dagiti tidda ti daan a Catarman kasla met dagiti tidda ti antigo a simbaan ti Kastila, kombento ken ti torre ti kamapna ket tinawtawagan itan ti Gui-ob.

### 1897
Idi 1897, ti Hibok-Hibok ket nagpussuak met ti puraw a sengngaw ti asupre a nagdadael kadagiti talon iti isla. Ti solpatariko nga aktibidad ket nagtultuloy aginggana idi 1902.

### 1948 aginggana idi 1951
Manipud idi 1948 aginggana idi 1951, ti Bantay Hibok-Hibok ken kanknayon a nagariwawa ken nagas-asok. Adda pay dagiti guedday ken dagiti gingined a sinaruno ti panagporma ti simborio ken piroklastiko a panagayus.  Ti peleano a panagbettak idi 1948 manipud iti abut ti bulkan ti Kanangkaan ket nakadadael laeng bassit ken awan ti natay.  Ti panagbettak idi 1949, a nagtaud manipud iti abut ti bulkan ti Itum ket nakapatya kadagiti 79 dgapu kadagiti guedday. Idi bigat ti Disiembre 4, 1951, ti bulkan ket nagbettak manen. Nupay kasta iti daytoy a panawen, daytoy ket napussuak kadagiti agburburek a lava, dagiti makasabidong a gas, ken dagiti guedday a nakaanayen a nagdadael iti gangani a  iti daga a naipangpangruna idiay Mambajao. Iti amian, sumurok a 3,000 a tattao ti natnatay. Sakbay ti panagbettak ti Bantay Hibok-Hibok isi 1951, ti populasion ti Camiguin ket nakabot iti 69,000. Kalpasan ti panagbettak, ti populasion ket bimmassit iti 34,000 gapu dagiti adu a panagpampanaw ti tattao.

Dagiti bulkanologo ket naobserbada ti tabas ti panagbettak idi las-ud dagiti panagbettak idi 1948–1952 (ti siklo dagiti uppat a paset) a mangrugi iti nabiit a paset ti panawen a panagpussuak ti alibungubong manipud iti abut ti bulkan ken dagiti guedday dagiti bulkaniko a materiales, daytoy ket sarunuen met dagiti panagbettak wenno pabagbettak ti alibungubong a kakuyog ti panagpussuak ti napuskol nga ulep ti alibubgubong, dapo ken dagiti dadduma pay a bulkaniko a material nga addaan iti napigsa a probabilidad iti panagdur-as dagiti piroklastiko a panagayus. Ti maikatlo apaset ket mairaman ti panagbettak kadagiti agbigbiggang a materiales, panagpussuak ti adu a dagup ti dapo ken alibungubong, ti panagporma dagiti ayus ken sagpaminsan a panagbettak ti bassit nga abut ti bulkan, ken kanungpalanna ti panagpabassit ti alibungubong ken dadduma pay a maipuspussuak manipud iti abut ti bulkan.

## Kitaen pay
*Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Filipinas
*Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
*Bulkan

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Panid ti Bantay Hibok-Hibok