open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dagiti lehislatibo a distrito iti Ambos Camarines

**Dagiti lehislatibo a distrito iti Ambos Camarines**, ket isu dagiti umuna, maikadua ken maikatlo a distrito, ket isu idi dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Ambos Camarines iti Asemblia ti Filipinas manipud idi 1907 aginggana idi 1919, idi ti Camarines Norte ken Camarines Sur &mdash; dagidi probinsia a nakabingbingayanda idi Marso 3, 1919 &mdash; ket naikkan ti bukodda a pannakabagi.

## Umuna a distrito
***[[Dagiti ili ti Filipinas|Dagiti ili]]**:  Capalonga, Daet, Gainza, Indan (Vinzons), Labo, Libmanan, Lupi, Mambulao (Jose Panganiban), Milaor, Minalabac, Pamplona, Paracale, Pasacao, Ragay, San Fernando, San Vicente, Sipocot, Basud (nabangon manen idi 1908), Talisay (nabangon manen idi 1908), Cabusao (nabangon idi 1914)

## Maika-2 a distrito
***[[Dagiti ili ti Filipinas|Dagiti ili]]**: Baao, Bato, Bula, Calabanga, Iriga, Nabua, Nueva Caceres (Naga), Pili, Camaligan (nabangon idi 1909), Canaman (nabangon idi 1909)

## Maika-3 a distrito
***[[Dagiti ili ti Filipinas|Dagiti ili]]**: Buhi, Caramoan, Goa, Lagonoy, Sagñay, San Jose, Siruma, Tigaon, Tinambac

## Sapasap a distrito

## Kitaen pay
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Camarines Norte
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Camarines Sur

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Lehislatibo a distrito iti Davao

Ti **Lehislatibo a Distrito iti Davao**, ket isu idi ti pannakabagi ti Probinsia ti Davao iti Nailian nga Asemblia ti Filipinas manipud idi 1935 aginggana idi 1941 ken ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi 1941 aginggana idi 1965, idi ti Davao del Norte, Davao del Sur ken ti Davao Oriental&mdash;dagiti probinsia a nakabingayanda idi Marso 8, 1967, ket naikkan idi ti bukodda a pannakabagi

## Maymaysa a distrito (awanen)

: Elected in 1965 as representative for the undivided province of Davao; served as Davao del Norte's separate representative beginning in the second half of the 6th Congress after separate representatives for Davao del Sur and Davao Oriental took office. 

## Sapasap (awanen)
* Mairaman dagiti itan a probinsia ti Davao de Oro, Davao del Norte, Davao del Sur, Davao Occidental ken Davao Oriental
* Mailaksid ti Siudad ti Davao

## Kitaen pay
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao del Norte
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao del Sur
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Davao Oriental

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Lehislatibo a distrito iti Kalinga-Apayao

Ti **Lehislatibo a Distrito iti Kalinga-Apayao** ket isu idi ti pannakabagi ti Probinsia ti Kalinga-Apayao iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi 1969 aginggana idi 1972, ti Kadawyan a Batasang Pambansa manipud idi 1984 aginggana idi 1986, ken idi manen  iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi 1987 aginggana idil 1998, idi ti Apayao ken ti Kalinga&mdash;dagiti probinsia a nakabingayanda idi Pebrero 14 1995&mdash;ket naikkan ti bukodda a pannakabagi. Ti Kalinga-Apayao ket nairepresenta idi ti Mountain Province manipud idi 1916 aginggana idi 1969, ken ti Rehion II iti Interim Batasang Pambansa.

## Maymaysa a distrito (awanen)

## Sapasap (awanen)

## Kitaen pay
*Lehislatibo a distrito iti  Apayao
*Lehislatibo a distrito iti  Kalinga
*Lehislatibo a distrito iti  Mountain Province

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Lehislatibo a distrito iti Lanao

Ti **Lehislatibo a Distrito iti Lanao** ket isu idi ti pannakabagi ti Probinsia ti Lanao iti Nailian nga Asemblia ti Filipinas manipud idi 1935 aginggana idi 1946 ken ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi 1946 aginggana idi 1961, idi ti Lanao del Norte ken ti Lanao del Sur&mdash;dagiti probinsia a nakabingayanda idi Mayo 22, 1959, ket naikkan ti bukodda a pannakabagi.

## Maymaysa a distrito (awanen)

## Sapasap (awanen)
* Mairaman ti naidokumentuan iti linteg a siudad ti Dansalan

## Kitaen pay
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Lanao del Norte
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Lanao del Sur
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Mindanao ken Sulu

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Lehislatibo a distrito iti Las Piñas-Muntinlupa

Ti **Lehislatibo a Distrito iti Las Piñas-Muntinlupa** ket isu idi ti pannakabagi ti ili ti Las Piñas ken Muntinlupa iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud ti pannakabangonnna idi 1987 aginggana idi 1998, idi ti Las Piñas ken ti Muntinlupa ket nagbalinda kadagiti urbano unay a siudad ken naikkanada kadagiti bukodda a pannakabagi.

## Maymaysa a distrito

## Kitaen pay
*Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Las Piñas
*Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Muntinlupa

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Lehislatibo a distrito iti Las Piñas-Parañaque

Ti **Lehislatibo a Distrito iti Las Piñas-Parañaque** ket isu idi ti nangirepresenta dagiti ili ti Las Piñas ken Parañaque iti Kadawyan a Batasang Pambansa manipud idi 1984 aginggana idi 1986.

## Maymaysa a distrito

## Kitaen pay
*Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Las Piñas
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Parañaque

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Lehislatibo a distrito iti Malabon-Navotas

Ti **Lehislatibo a Distrito iti Malabon-Navotas** ket isu idi ti pannakabagi ti Siudad ti Malabon ken ti ili ti Navotas iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi 1987 aginggana idi 2010. Ti Malabon ken Navotas ket nairepresentada idi ti umuna a distrito ti Rizal manipud idi 1907 aginggana idi 1972, ken ti Rehion IV manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Manipud idi 1984 aginggana idi 1986, naigrupoda iti Valenzuela a kas ti parlamentario a distrito ti Malabon-Navotas-Valenzuela para iti pannakabagi ti Kadawyan a Batasang Pambansa.

Ti distrito ket narakrak idi 2010 ken sinukatan babaen dagiti dua a nasina a lehislatibo a distrito ti Malabon ken Navotas, idi ti nadukomentuan ti linteg a siudad ti Navotas (Republika Tignay Blng. 9387 ) a naaprobaran idi Marso 10, 2007 ken napasingkedan idi Hunio 24, 2007 ket nangited ti naisina a distrito para iti baro a siudad.

## Maymaysa a distrito
***Populasion (2007)**: 609,025

: Sinukatanna ni Alvin S. Sandoval babaen ti Elektoral a Tribunal ti Kamara a naikeddeng idi Nobiembre 17, 2009.

## Kitaen pay
*Lehislatibo a distrito iti Malabon-Navotas-Valenzuela

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Dagiti lehislatibo a distrito iti Mindanao ken Sulu

**Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Mindanao ken Sulu**, ket isu idi dagiti umunat, maikadua, maikatlo, maikapat ken maikalima a distrito ken isu dagidi pannakabagi ti Departamento ti Mindanao ken Sulu iti Asemblia iti Filipinas manipud idi 1916 aginggana idi 1935, idi dagiti probinsia a nakaramidan ti&mdash;Agusan (itan ket ti Agusan del Norte ken ti del Sur), Bukidnon, Cotabato, Davao, Lanao, Zamboanga ken Sulu&mdash;ket naikkan idi ti bukodda a pannakabagi.

## Umuna a distrito

## Maika-2 a distrito

## Maika-3 a distrito

## Maika-4 a distrito

## Maika-5 a distrito

## Kitaen pay
*Lehislatibo a distrito iti Agusan
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Bukidnon
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Cotabato
*Lehislatibo a distrito iti Davao
*Lehislatibo a distrito iti Lanao
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Sulu
*Lehislatibo a distrito iti Zamboanga

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Lehislatibo a distrito iti Mindoro

Ti **Lehislatibo a Distrito iti Mindoro** ket isu idi ti pannakabagi ti Probinsia ti Mindoro, iti Asemblia ti Filipinas manipud idi 1907 aginggana idi 1916, ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi 1916 aginggana idi1935, ti Nailian nga Asemblia ti Filipinas manipud idi 1935 aginggana idi 1941 ken manen iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud 1941 aginggana idi 1949, idi ti Occidental Mindoro ken Oriental Mindoro&mdash;dagiti probinsia a nakabingayanda idi Hunio 13, 1950&mdash;ket naikkan ti bukodda a pannakabagi.

## Maymaysa a distrito (awanen)

: Nabutosan a kas pannakabagi ti Probinsia ti Mindoro idi 1949 para iti maikatlo a termino. Automatiko a nagbalin a pannakabagi ti Oriental Mindoro kalpasan ti panagbutos ti pannakabagi ti Occidental Mindoro idi Nobiembre 13, 1951.

## Sapasap (awanen)

## Kitaen pay
*Lehislatibo a distrito iti Occidental Mindoro
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Oriental Mindoro

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Dagiti lehislatibo a distrito iti Misamis

**Dagiti Lehislatibo a Distrito iti Misamis**, ket isu idi dagiti umuna ken maikadua a distrito, ken isu idi dagiti pannakabagi ti Probinsia ti Misamis iti Lehislatura ti Filipinas manipud idi 1907 aginggana idi 1931, idi ti Misamis Occidental ken ti Misamis Oriental &mdash; dagiti probinsia a nakabingayanda idi Nobiembre 2, 1929 &mdash; ken naikkan idi ti bukodda a pannakabagi.

## Umuna a distrito

## Maika-2 a distrito

## Kitaen pay
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Misamis Occidental
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Misamis Oriental

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Olongapo

Ti **Lehislatibo a Distrito iti Siudad ti Olongapo** ket isu idi ti pannakabagi ti siudad ti Olongapo iti Kadawyan a Batasang Pambansa manipud idi 1984 aginggana idi 1986. 

Manipud idi 1907 aginggana idi 1972 ti Olongapo ket nairepresenta idi babaen ti maymaysa a distrito ti Zambales. Ti Olongapo ket naikkan ti bukodna a pannakabagi iti Kadawyan a Batasan kalpasan idi nairangarang nga urbano unay a siudad idi Disiembre 7, 1983. Ti siudad ket naigrupo manen iti Zambales para iti pannakabagi iti naipasubli a Kamara dagiti a Pannakabagi ken nagbalin a paset ti umuna a kongresional a distrito ti probinsia babaen ti baro a Batay-linteg a nangrugi idi Pebrero 7, 1987.

## Maymaysa a distrito

## Kitaen pay
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Zambales

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Lehislatibo a distrito iti Pasig-Marikina

Ti **Lehislatibo a Distrito iti Pasig-Marikina** ket isu idi ti pannakabagi dagiti ili ti Pasig ken Marikina iti Kadawyan a Batasang Pambansa manipud idi 1984 aginggana idi 1986. Ti distrito ket nagbutos kadagiti 2 a sapsap a pannakabagi. 

## Maymaysa a distrito (awanen)

## Kitaen pay
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Siudad ti Marikina
*Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Pasig

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Lehislatibo a distrito iti Siudad ti San Pablo

Ti **Lehislatibo a Distrito iti Siudad ti San Pablo** ket isu idi ti pannakabagi ti Siudad ti San Pablo  iti Nailian nga Asemblia ti Maikadua a Republika iti Filipinas manipud idi 1943 aginggana idi 1944. 

## Maymaysa a distrito

## Kitaen pay
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Laguna

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Lehislatibo a distrito iti San Juan-Mandaluyong

Ti awan itan a maymaysa a distrito ti **Lehislatibo a Distrito iti San Juan-Mandaluyong** ket isu idi ti pannakabagi dagiti ili ti San Juan ken Mandaluyong iti Kadawyan a Batasang Pambansa manipud idi 1984 aginggana idi 1986, ken ti naipasubli a Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi 1987 aginggana idi 1995, idi ti Mandaluyong ket nagbalin nga urbano unay a siudad ken naikkan ti bukodna a pannakabagi idi 1994. 

## Maymaysa a distrito

## Kitaen pay
*Lehislatibo a distrito iti Siudad ti Mandaluyong
*Lehislatibo a distrito iti Siudad ti San Juan

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Lehislatibo a distrito iti Surigao

Ti maymaysa a **Lehislatibo a Distrito iti Surigao** ket isu idi ti pannakabagi ti probinsia ti Surigao iti Asemblia iti Filipinas manipud idi 1907 aginggana idi 1935, ti Nailian nga Asemblia ti Filipinas manipud idi 1935 aginggana idi 1941 ken ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi 1941 aginggana idi 1961, idi ti Surigao del Norte ken ti Surigao del Sur&mdash;dagiti probinsia a nakabingayanda idi Hunio 19, 1960, ket naikkan ti bukodda a pannakabagi.

## Maymaysa a distrito (awanen)

: Nabutosan iti Senado idi 1951.

## Sapasap (awanen)

## Kitaen pay
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Surigao del Norte
*Dagiti lehislatibo a distrito iti Surigao del Sur

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Allagat

Ti **allagat** (*Uvaria rufa*) ket sebbangan ti agkalkalatkat wenno bassit a kayo a kadawyan nga ammo iti Tagalog iti ***Susung-kalabaw*** ('suso ti nuang') wenno iti Ingles iti *Torres Strait scrambler*, ket mula iti pamilia ti Annonaceae. Daytoy ket masna nga agtubtubo idiay Tailandia, Baro a Guinea, Filipinas, ken kaaduanna idiay Malesia ken idiay Cape York Peninsula ti Australia.

## Deskripsion
Ti *allagat* ket dagiti ''monoecious'' a kankanayon a berde a kayo nga agtubo iti katayag iti 4 aginggana iti 6 a metro. Dagiti berde unay a bulongda ket agsisinnublat a naurnos ken addaan iti kasla puso a sukog iti batayanna. Ti rabaw ket nalamuyot ken nakersang no aprosan. Dagiti sabong ket bassit ken addaan iti nalabbasit unay a maris ken dagiti naallid a petalio. Dagiti bunga ket agparang manipud iti Mayo aginggana iti Agosto, ken dagitoy ket rimpuok ti timbukel wenno immitlog a prutas nga addaan iti maris iti kahel wenno nalabbasit. Ti tunggal maysa ket aglaon kadagiti bukel a nabungon iti masarang a lasag.

## Dagiti usar

Dagiti prutas ti *allagat* ket naimas a makan, dagitoy ket addaan iti natadem a sam-it ken naalsem a nanam. Iti Tagalog daytoy ket makunkuna a ***suso ng kalabaw*** wenno ***susung-kalabaw*** ('Suso ti nuang) gapu ti langana.

Ti tarikayona ket maus-usar pay a kas pangsukat iti Rattan.

## Kitaen pay
**[[Uvaria]]*

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Zazaki

Ti **Zazaki**, makunkuna pay a **Zaza**, **Kirmanjki**, **Kirdki** ken **Dimli**, ket maysa a pagsasao nga Indo-Europeano ken kangrunaan a maisasao idiay akindaya a Turkia. Ti pagsasao ket paset ti amianan a laud a grupo ti Irani a paset ti pamilia ti Indo-Europeano, ken tagikua ti Zaza-Gorani ken grupo ti dialekto a Kaspio. Ti Zazaki ket makibingay kadagiti adu a langa, estruktura, ken bokabulario iti Gorani. Ti Zazaki ket adda pay dagiti pannakaipadana iti Talyshi ken dagiti dadduma a pagsasao a Kaspio. Segun ti Ethnologue (ania dagiti siudad [Paul 1998]), ti bilang dagiti agsasao ket adda iti baetan ti 1.5 ken 2.5 a riwriw (mairaman dagiti dialekto). Segun ti Nevins, ti bilang dagiti agsasao ti Zazaki ket adda iti baetan ti 2 ken 4 a riwriw.

**Dagiti nota**

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Tattao a Zaza ken Zazaki a Literatura
William Thomas Stead

Ni **William Thomas Stead** (5 Hulio 1849&nbsp;– 15 Abril 1912) ket maysa idi nga editor ti Ingles a warnakan nga isu, a kas pionero iti inbestigatibo a panangiwarnak,  ket nagbalin a kontrobersial a pigura iti panawen ti Victoriano.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* The W. T. Sitio ti Rekurso kenni Stead
Queen

Ti **Queen** ket grupo dagiti agkankanta ti rock manipud idiay Londres, Inglatera.

## Kamkameng
*Freddie Mercury
*Brian May
*John Deacon
*Roger Taylor

## Diskograpia
*Queen (1973)
*Queen II (1974)
*Sheer Heart Attack (1974)
*A Night at the Opera (1975)
*A Day at the Races (1976)
*News of the World (1977)
*Jazz (1978)
*The Game (1980)
*Flash Gordon (1980)
*Hot Space (1982)
*The Works (1984)
*A Kind of Magic (1986)
*The Miracle (1989)
*Innuendo (1991)
*Made in Heaven (1995)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
Mikronesia

Ti **Mikronesia** (manipud iti , *mikrós*, "bassit" + , *nēsos*, "isla") ket subrehion ti Oceania, a mangbukel kadagiti rinubu a bassit nga isla idiay lumaud ac Taaw Pasipiko. Daytoy ket addaan iti nagbibingayan a kultural a pakasaritaan kadagiti sabali a dua nga isla a rehion, ti Polinesia iti daya ken ti Melanesia iti abagatan.

Adda dagiti uppat a nangruna a purpuro kadagiti nadumaduma nga is-isla. Ti Mikronesia ket politikal a nabngbingay kadagiti lima a naturay nga estado ken tallo a terteritorio ti Estados Unidos. Ti rehion ket addaan iti klima ti tropikal a marina, ken paset ti ekosona ti Oceania.

Ti Mikronesia ket nangrugrugi a natagtagitao kadagiti adun a napalabas a milenio, urayno adda met dagiti agsisinnupiat a ateoria a maipanggep ti taudan ken isasangpet dagiti immuna a nagtagitao. Ti kaasapaan a ammo a pannakaipayammo kadagiti Europeano ket napasamak idi 1521, idi ni Ferdinand Magellan ket naabutanna ti Marianas. Ti nagaramid ti termino a "Mikronesia" ket kadawyan a naipammadayaw iti panagusar ni Jules Dumont d'Urville' idi 1832, nupay kasta ni Domeny de Rienzi ket inusarma metten ti termino iti napalabas a tawen.

## Dagiti nagibasaran

### Dagiti nota

### Bibliograpia
*
*
*

## Adu pay a mabasbasa
* 
* Goetzfridt, Nicholas J. and Karen M. Peacock (2002). ''Micronesian Histories: An Analytical Bibliography and Guide to Interpretations''. Westport, CT: Greenwood Press. 

## Dagiti akinruar a silpo
Filozoa

Ti **Filozoa** ket isu dagiti monopiletiko a pannakaigrupo iti kaunegan ti Opisthokonta. Mangiraman dagitoy kadagiti ayup ken kakuyogda ti kaasitgan a kabagianda a uniselular  (dagiti organismo a kaasitgan a maikabagian kadagiti ayup ngen dagiti fungus wenno Mesomycetozoa).

Dagiti tallo a grupo ti agdama a naikeddeng iti klado ti Filozoa:

* Klase ti Filasterea &ndash; kinaudi a napatakder iti kamara ti genera *[[Ministeria]]* ken *[[Capsaspora]]*
* Klase ti Choanoflagellatea &ndash; dagiti 'nakuelioan' a flagellate
* Pagarian ti Animalia wenno Metazoa &ndash;dagiti ayup

## Kladograma

 
## Dagiti pakailasinan
Ti tinaudan a selula ti opisthokont ket naipagarup a nagtagikua kadagiti naingpis a gamat. Dagiti daduma pay nga opisthokont (Mesomycetozoa ken *[[Corallochytrium]]*) dagitoy ket napukawen. Dagitoy ket nataginayon iti Filozoa, nga iti daytoy ket simple ken ken saan a agimmmus, nga adda daytoy ti nasikkil a bugas dagiti raay aktina (a maigiddiat iti nalap-it,agimmung ken nasangaan a filopodia dagiti nucleariid ken dagiti nasangaan a rizoide ken  hipa dagiti fungus). Kadagiti  choanoflagellate ken kadagiti kaaduan a primitibo nga ayup , a kas dagiti espongha, dagitoy ket agbalinda iti agsangat nga aglamut a kuelio iti palikmut ti cilio wenno flagelo; daytoy ket naipagpagarup a tinawid manipud ti kinaudi a kadawyan a tinaudanda a filozoa.

## Dagiti nagibasaran
Bikonta

Ti **Bikonta** ("dua a flagella") ket eukaryotiko a selula nga addaan iti dua a flagella. Daytoy ket grupo dagiti eukaryote.

## Dagiti ensima
Ti sabali pay a nakabingayan a kababailin dagiti bikonta ket iti panagtipon dagiti dua a gene iti maymaysa a unit: dagiti gene ti thymidylate synthase (TS) aken dihydrofolate reductase (DHFR)  ket mangikodigo ti maymaysa a
protina nga addaan kadagiti dua nga annong.

Dagiti gene naisinsina a naipatarus kadagiti unikonta.

## Dagiti pannakaikabagian
Adda met dagiti panagsuksukisok a mangisingasing a ti unikonta (ti eukaryotiko a selula nga addaan iti agmaymaysa a flagellum) ket isu idi ti tinaudan dagiti opisthokont (Dagiti ayup, Dagiti fungus, ken dagiti mainaig a porma) ken Amoebozoa, ken ti bikonta ket tinaudan idi ti Archaeplastida (Mulmula ken dagiti maikabagan), Excavata, Rhizaria, ken Chromalveolata.  Ni Cavalier-Smith ket nangisingasing a ti Apusozoa, a kadawyan a naikeddeng a kas *[[incertae sedis]]*, ket pudno dagitoy a bikonta.

Dagiti pannakaikabagian iti kaunegan dagiti bikonta ket saan a nalawag.  Ni Cavalier-Smith ket ingrupona idi dagiti Excavata ken Rhizaria iti Cabozoa ken ti Archaeplastida ken Chromalveolata itie Corticata, ngem maysa kadagiti inadalan ket nangisingasing idi a ti Rhizaria ken Chromalveolata ket mangporma iti klado.

## Kitaen pay
* Heterokonta
* Unikonta

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* 
* Puon ti Biag dagiti Eukariotea
Megagrupo ti mulmula+HC+SAR

Ti **megagrupo ti mullula+HC+SAR** ket grupo dagiti eukaryote.

Daytoy ket mangiraman kadagiti:
* Mulmula
* Hacrobia (ti "HC" ket mangitudo iti Haptophyta ken Cryptophyta, dagiti dua a kangrunaan a kameng ti daytoy a grupo)
* Supergrupo ti SAR

Naipalpalawagen a kas ti pakaidagupan ti Archaeplastida, Rhizaria, ken dagiti chromalveolate. Nupay kasta, daytoy ket simple laeng a mangitudo ti sabali a waya ti pannakaigrupo kadagiti isu met laeng nga organismo, a naipangruna gapu ti pannakaduktal idi a ti chromalveolata ket saan a monopiletiko.

Daytoy ket kaaduan a mangiraman kadagiti sebbangan a mangikukua iti potosintesis, malaksid ti Euglenozoa.

## Dagiti nagibasaran
Klado ti mullula+HC

Ti **klado ti mullula+HC** ket isu ti maisingsingasing a grupo dagiti eukaryote. 

Daytoy ket mangiraman kadagiti:
* Mulmula
* Hacrobia (ti "HC" ket mangitudo kadagiti Cryptophyta ken Haptophyta, dagiti dua a kangrunaan a kameng iti daytoy a grupo)

## Kitaen pay
* potosintesis

## Dagiti nagibasaran
Klasiko nga Insik

Ti pagsasao a **Klasiko nga Insik** (古文, Pinyin: *gǔ wén*, "taga-ugma a teksto") ket isu ti pagsasao ti klasiko a literatura manipud iti gibus ti panawen ti Primabera ken Otonio babaen ti gibus ti Han a Dinastia, ti naisurat a porma ti Daan nga Insik.  Ti termino ket naus-usar pay para iti **Literario nga Insik** (文言文 *wényán wén*, "testi ti naisurat a pagsasao"), ti tradisional nga estilo ti naisurat nga Insik a naimodelo iti klasiko a pagsasao, ken mangaramid daytoy a sabali manipud iti ania man a moderno a naisasao a porma ti Insik. Ti Literario nga Insik ket inus-usar idi kadagiti amin a pormal a panagsurat idiay Tsina aginggana idi nasapa a maika-20 a siglo, ken idi pay, las-ud dagiti nadumaduma a paset ti panawen, idiay Hapon, Korea ken Bietnam. Kadagiti agsasao iti Insik, ti Literario nga Insik ket kaaduanen a nasukatan babaen ti naisurat a bernakular nga Insik, ti estilo ti panagsurat a kapada ti moderno a naisasao a Mandarin nga Insik, bayat a dagiti agsasao kadagiti pagsasao a saan nga Insik ket kaaduandan a binaybay-an ti Literario nga Insik tapno maiparabor kadagiti lokal a bernakular.

Ti Literario nga Insik ket naamammuan a kas ti *[[kanbun]]* iti Hapon, *[[hanmun]]* iti Koreano, ken *[[Hán văn]]* iti Bietnamis (Manipud ti 漢文 kadagiti amin a tallo a kaso; pinyin: *hànwén*, "Han a panagsurat").

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Gandat ti Insik a Testo
*Wikipedia ti Klasiko nga insik
Tomas Tranströmer

Ni **Tomas Gösta Tranströmer** (; ) ket maysa a Sueko mannaniw, sikologo ken agipatpatarus. Dagiti daniwna ket makatiliw kadagiti napaut a panaglalam-ek iti Suesia, ti ritmiko dagiti panawen ken ti makarikna, atmosperiko a kapintas ti katutubo. Ti obra ni Tranströmer ket nailasin pay babaen ti rikna iti misterio ken siddaaw a nakaipanan ti kankanayon nga inaldaw a biag, ti kualidad a masansan a makaited kadagiti daniwna iti relihioso a dimension. Agpayso nga isu ket naibagbaga a kas maysa a Kristiano a a mannaniw.

Ni Tranströmer ken mabigbigan a kas ti kangrunaan kadagiti mannurat iti Eskandinabia manipud idi Maikadua a Gubat ti Sangalubongan. Dagiti kritiko ket dinaydayawda dagiti daniwna para iti kasayaat ti pannakastrek, uray iti pannakaipatarus. Dagiti daniwma ket naipatarusen kadagiti sumurok a 60 a pagsasao. Isu ket nagungunaan ti Internasional a Premio para iti Literatura ti Neustadt idi ti Premio Nobel iti Literatura idi 2011.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti Nobel a laureado iti Literatura

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website ni Tomas Tranströmer
Herta Müller

Ni **Herta Müller**  ket maysa nga Aleman-Romano a nobelista, mannaniw, manalaysay ken nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 2009. Isu ket naipasngay idiay Nițchidorf, Kondado ti Timiș idiay Romania, ti patneng a pagsasaona ket Aleman. Manipud idi nasap a a tawtawen ti 1990 isu idin ket kaaduanen a naamammuan iti sangalubongan, ken dagiti obrana ket naipatarusen kadagit ad-adu ngem duapulo a pagsasao.

Ni Müller ket ammo para kadagiti obrana a mangipakpakita ti nagbanagan ti ranggas, kinaulpit ken buteng, a kadawyan nga iti disso iti Komunista a Romania babaen ti nasanayn a namedmed a turay ni Nicolae Ceaușescu. Kaaduan kadagiti obrana ket naibaga iti panirigan ti Aleman a minoridad idiay Romania ken dagitoy pay ket pannakaipakita iti moderno a pakasaritaan dagiti Aleman idiay Banat, ken Transylvania. Ti nadayeg a nabigbigan a nobelana idi 2009 *Ti [[Hunger Angel|Bisin ti Anghel]]* (*Atemschaukel*) ket mangiladladawan ti deportasion dagiti Aleman a minoridad ti Romania kadagiti Stalinista a Gulag ti Sobiet idi las-ud ti Sobiet a panagsakop iti Romania para iti panag-usar a kas napilit nga agtrabaho nga Aleman.

Ni Müller ket nakaawaten kadagiti ad-adu ngem duapulo a gunguna, a mairaman ti Premio Kleist (1994), ti Premio Aristeion (1995), ti Literario a Gunguna ti Internasional IMPAC ti Dublin (1998) ken ti Gunguna ti Karbengan ti Nagtagitaon ni Franz Werfel  (2009). Idi Oktubre 8 2009, ti Sueko nga Akademia ket nangirangarang nga isu ket nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura , a nangipalplawag akaniana a kas babai "nga, adda iti konsentrasion iti daniw ken ti kinapranko iti prosa, a mangiladawan ti pakailangaan dagiti naawanan".

## Dagiti nagibasaran

## Kitaen pay
* Listaan dagiti Nobel a laureado iti Literatura

## Dagiti akinruar a silpo

* Ababa a biograpia ni Herta Müller
Mo Yan

Ni **Guan Moye** (; ), nalatlatak a naam-ammuan iti parno a naganna iti **Mo Yan** (, ), ket maysa nga Insik a nobelista ken mannurat ti ababa a sarita .  Isu ket inbagbaga babaen ni Donald Morrison iti U.S. news magazine *[[Time (magazine)|TIME]]* a kas "maysa kadagiti kadayegan, kankanayon a naiparparit ken kaaduan a pinirata kadagiti amin a mannurat nga Insik", ken babaen ni Jim Leach a kas ti Insik a sungbat kenni Franz Kafka wenno ni Joseph Heller. Isu ket kaaduan a naamammuan kadagiti Lumaud nga agbasbasa para iti nobelana idi 1987 iti*[[Red Sorghum Clan]]*, kadagiti tomo ti *Red Sorghum* ken *Sorghum Wine* a nakamponan para iti pelikula ti *[[Red Sorghum (pelikula|Red Sorghum]]*. Idi 2012, ni Mo ket nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura para iti obrana a kas mannurat "nga isu ket adda iti binullabulla a realismo amaitiptipon kadagiti sarsarita, pakasaritaan ken kontemporaneo".

## Kitaen pay
* Listaan dagiti Nobel a laureado iti Literatura

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Mario Vargas Llosa

Ni **Jorge Mario Pedro Vargas Llosa, Umuna a Markes iti Vargas Llosa** (; ) ket maysa a Peruano a mannurat, politiko, agiwarwarnak, manalaysay, propesor ti kolehio, ken nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 2010. Isu ket naipasngay idi idiay Peru, ni Vargas Llosa ket maysa kadagiti kalaingan a nobelista ken manalaysay iti Latin nga Amerika, ken maysa kadagiti mangyuna a mannurat iti kaputotanna. Adda met dagiti kritiko a nangikeddeng kaniana nga isu ket addaan ti dakkel nga impakto iti sangalubongan ken ngem ti ania man a mannurat iti Latin American Boom. Kalpasan ti pannakairangarang ti Premio Nobel iti Literatura idi 2010, ti Sueko nga Akademia ket kinunana a nangited kenni Vargas Llosa "para iti kartograpiana kadagiti estrukrura iti bileg ken dagiti naintrinsera a ladawan dagiti resistansia ti tattao, rebolto, ken pannakaabak". Ni Vargas Llosa ket agdama nga agbisbisita a Propesor idiay Sentro ti Lewis para kadagiti Arte idiay Unibersidad ti Princeton.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
Alice Munro

Ni **Alice Ann Munro** (*née* **Laidlaw**; ) ket maysa a Kanadiana a mannurat nga agsursurat iti Ingles. Ti obra ni Munro ket naipalawagen a kas addaan ti rebolusionario nga arkitektura kadagiti ababa a sarita, a naipangpangruna ti gaganayna a mapan iti masakbayan ken napalabas a panawen.

Ti piksion ni Munro ket masansan a naiyasentar iti patubona a Kondado ti Huron idiay abagatan a laud ti Ontario. Dagiti saritana ket mangkita kadagiti larikut ti tao iti maysa a saan a komplikado nga estilo ti prosa. Dagiti sinurat ni Munro ket nangitakder kaniana a kas "maysa kadagiti kalatakan a kontemporaneo a mannurat iti piksion," wenno, kas kinuna ni Cynthia Ozickt, "ti bukodtayo nga Chekhov." Isu ket nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura ti 2013 para iti obrana kas "master iti moderno nga ababa a sarita ", ken ti Premio Internasional ti Man Booker idi 2009 para kadagiti amin a bagi ti obrana, isu pay ket namitlo a nangabak ti Gunguna ti Gobernador Heneral ti Kanada para iti piksion.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti Nobel a laureado iti Literatura

## Dagiti nota ken nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
Pagsasao a Korniko

Ti pagsasao a **Korniko** (*Kernowek* wenno *Kernewek*) ket maysa a Abagatan a laud Britonika Keltiko a pagsasao a naipakasaritaan nga insasao babaen dagiti Tattao a Korniko. Ti pagsasao ket mapmapan ti panangungar kadagiti napalabas a dekada ket kaaduan a naikedkeddeng a kas nangruna a paset ti Korniko nga identidad, kultura ket tawidan. Daytoy ket mabigigan a kas minoridad a pagsasao iti Nagkaykaysa a Pagarian, daytoy ket nasalakniban pay babaen ti Europeano a Dokumento ti linteg para kadagiti Minoridad a Pagsasao, ken umad-adun dagiti agsasao.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao nga Itneg

Ti **Itneg** ket ti lugar ti dialekto  ti Abagatan-Tengnga a Kordiliera a mabirukan idiay isla ti Luzon, Filipinas. Daytoy ket insasao babaen ti tattao nga Igorot ken kangrunaan idiay probinsia ti Abra. Ti dialekto ti *Banao Itneg*, urayno nainaganan nga adda iti "Itneg", ket  taksonomiko a paset ti kaarrubana a  pagsasao a Kalinga.

## Dagiti lokasion ken dagiti dialekto
Ireprta ti *[[Ethnologue]]* dagiti sumaganad a lokasion para it itunggal maysa kadagiti 5 a pagsasao nga Itneg.

***Binongan nga Itneg**: Licuan-Baay, Abra. 7,500 nga agsasao.
***Inlaod nga Itneg**: dagiti bassit a purok dagiti ili ti Peñarrubia, Lagangilang, Danglas, ken Langiden, Abra. 9,000 nga agsasao.
***Maeng nga Itneg**: dagiti ili iti Luba, Tubo, ken Villaviciosa, Abra. 18,000 nga agsasao.
***Masadiit nga Itneg**: dagiti ili ti Sallapadan, Bucloc, ken Boliney, Abra; ti pay pirgis ti akinlaud a pagbeddengan ti Kalinga. 7,500 nga agsasao.
***Moyadan nga Itneg**: Abra. 12,000 nga agsasao.

Nupay kasta, bigbigen ni Ronald Himes (1997) dagiti dua a 2 dialekto para iti Itneg, dagitoy ket ti **Binongan** (akindaya) ken **Inlaod** (akinlaud).

## Dagiti nagibasaran
Listaan dagiti agal-alagad ti pagsasao

Daytoy ket listaan dagiti bagi ti agal-alagad kadagiti pagalagadan a pagsasao, ken kankanayon a makunkuna dagiti **akademia ti pagsasao**. Dagiti akademia ti pagsasao ket naiganganay babaen ti, wenno asideg a mainaig iti, lingguistiko a kinapuro, ken kadawyan nga agipablaak kadagiti preskriptibo a diksionario, a mangikeddeng a mangi-opisiado ken mangireseta ti kaibuksilan dagiti balikas ken dagiti pannakabalikas. Ti agal-alagad ti pagsasao nupay kasta ket mabalinna pay ti mangipalawag, bayat a mangtartaripato ti alagaden ti panangiletra.

## Dagiti masna a pagsasao

## Dagiti katakunaynay a pagsasao
### Interlingua
Ti katakunaynay a pagsasao ti Interlingua ket awan ti agal-alagad a bagi, gaputa ti bokabuarionary, gramatika, ken ortograpia ket naimatmatangan a kas produkto dagiti agdama a puersa ti sosial. Iti teoria, isunag ti Interlingua ket nawaya a nagbalbaliw manipud ti aniaman a tao nga agal-alagad. Ti bokabulario ti Interlingua ket napasingkedan ken nairehistro babaen ti dinamiko a panangipakat kadagiti naisangayan a pamunganayan ti adda nga agasmang dagiti masna a pagsasao ken dagiti bukodda nga etimolohia.

### Dagiti naaramid a pagsasao
Dagiti pagsasao a kas ti Esperanto ken Ido ket *naaramid* (wenno naplano) bbabaen ti maysa atao wenno bassit a grupo, sakbay a naampon ken naparang-ay babaen dagiti komunidad dagiti agar-aramat. Dagiti bagi a kas ti Akademio de Esperanto ket mangkita kadagiti saludsod iti panag-usar a naikeddeng iti kasisigud a ganda ken dagiti pamunganayan iti pagsasao.

## Dagiti nagibasaran
Miguel de Benavides

Ni **Miguel de Benavides y Añoza** (c. 1552 – Hulio 26, 1605) ket maysa idi a klero a Kastila ken sinologo, ti immuna nga Obispo ti Mitra ti Nueva Segovia, ti maiaktlo nga arsobispo ti Arkidiosesis ti Manila, ken ti nagpundar ti Unibersidad ti Santo Tomas idiay Manila.

## Biograpia
Ni Miguel de Benavides ket naipasngay idi 1552, iti natakneng a pamilia idiay Carrión de los Condes, Espania. Isu ket simrek iti Urnos ti Dominokano idiay San Pablo de la Moraleja, Valladolid, ken kalpasanna nangited ti serbisio idiay Colegio de San Gregorio.

Isu ket timmipon iti immuna a grupo dagiti Dominikano a napan idiay Manila idi 1587, ken kalpasanna napanda idiay Tsina nga idiay ket nangnamnama a mangpadakkel ti lokal a simbaan ti Katoliko . Isu ket kanungpalan a napatalaw, ken nangipatakder ti ospital para kadagiti Insik idiay Binondo, Manila,sakbay a nagbalin a daulo ti urnos. Isu ket kimmuyog kenni Arsobispo Domingo de Salazar idi Espania tapno mangsalaknib kadagiti patubo a Pilipino kadagiti panagparmek dagiti Kastila.

## Obispo
Isu ti immuna a naidutok nga obispo ti Nueva Segovia ken nakonsekrado idiay Mehiko idi 1597. Isu ti nagsurat ti Doctrina Christiana iti Insik, ti immuna a libro a naimaldit idiay Pilipinas. Isu ket simmmangpet idiay Nueva Segovia idi 1599, ngem idi kalpasan ti tallo a tawen, isu ket naidutok a kas ti Arsobispo ti Manila idi Oktubre 7, 1602. Ti konsekrasionna idiay Manila ket binayadan idi babaen ni Ari Felipe III , gaputa ni Benavides ket napanglaw unay idi. Idi Septiember 9, 1603, isu ti nangidaulo dagiti Franciscano tapno mangmaton ti Hapon a naggigian idiay Pilipinas. Iti isu met laeng a tawen, isu ket napabasol a nakibinglay iti panagpatay kadagiti rinibo nga Insik idi las-ud ti rebelion idiay Manila.

Isu ket pimmusay idi Hulio 26, 1605 idiay Manila.

Ti biliotekena ken bukodna a tagikua ket nagpateg iti ₱1,500 ket dagitoy ket naidonar idi para iti pannakabagon ti instituto ti nangatngato a panagadal, ti Unibersidad ti Santo Tomas.

## Kitaen pay
* Arkidiosesis ti Nueva Segovia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Biblioteka ti Miguel de Benavides - Unibersidad ti Santo Tomas
* Roman Arkidiosesis ti Manila - Opisial a  website
* Katedral ti Metropolitano Manila  - Opisial a website
Fernando Lopez

Ni **Fernando López, Sr.** (Abril 13, 1904 – Mayo 26, 1993) ket maysa idi a Filipino nga estadista. Kameng idi ti impluensial a Pamilia López iti Iloilo, ni Fernando López ket nagserbi a kas Bise Presidente kadagiti tallo a termino, babaen ni Presidente Elpidio Quirino (1949–1953) para kadagiti Liberal ken ni Ferdinand Marcos (1965–1969 ken 1969–1972) para kadagiti Nacionalista.

## Nasapa  biag ken karrer
Ni López ket naipasngay idi Abril 13, 1904 idiay Siudad ti Iloilo, Iloilo kada Benito López ken Presentación Hofileña. Ti pamilia López ket isuda ti kabaknangan ken impluensial a pamilia iti probinsia.

Ni López ket nagadal iti nangato nga eskuela idiay Colegio de San Juan de Letran, ken nagturpos idi 1921. Kalpasanna isu ket nagadal ti linteg idiay Unibersidad ti Santo Tomas, isu ket nakagun-od ti Titulo ti grado ti Linlinteg idi 1925. Kalpasan ti pannakaipasana ti eksaminasion ti kinaabogado, isu ket saan a nagsanay iti pribado ngem tinulonganna ti laklakay a kabsatna a lalaki a mangtaripato ti negosio ti pamiliana.

Idi 1945, idi away pay iti pannakasanay iti politika, ni López ket pinili idi ni Presidente Sergio Osmeña a kas kandidato ti mayor ti Siudad ti Iloilo.  Idi 1947, isu ket timmaray para iti Senador ken nangabak iti eleksion.

Ni López ket maysa idi kadagti nagpundar ti Kolehio ti Iloilo ken ti Unibersidad t FEATI idiay Manila.

## Bise Presidente
### Umuna a termino

Idi 1949, isu ket nagbalin a bise presidente babaen ni Presidente Elpidio Quirino ken isu pay ti sekretario ti agrikultura, ken nagserbi aginggana idi 1953. Isu ket nabutosan manen a kas senador, ken nabutosan manen idi 1959.

### Maikadua ken maikatlo a termino

Idi 1965, kakuyogna a timmaray ni Ferdinand Marcos ken nangabak a kas ti bise presidente. Isu ket nabutosan manen idi 1969.
Babaen idi nairangarang ti linteg militar idi 1972, ti pamilia López ket saanen a kinayat ni Marcos ken pinunterian ti diktatoria gapu ta ti dununsiasionda ti korupsion ni Marcos. Napunteriannada pay gapu ti politikal nga impluensia ti pamilia, gapu ta kameng dagitoy ti napauten nga oligarkia. Ti puesto tibise presidente ket nawaswas idi, ken ti pamilia López ket kaaduan a naikkat kadagiti tagikuada ti politika ken ekonomia.

## Kinaudi a biag ken ipupusay
Manipud idi 1986 aginggana idi 1993, isu ket nagbalin a Mangidaulo ti Philippine Holdings ken ABS-CBN ken Honorario a Mangidaulo ti FHL Holdings.

Isu ket pimmusay idi Mayo 26, 1993, ti nabalo nga asawana  ni Mariquit Javellana ket addaanda kadagiti innem nga annak, ni Yolanda, Fernando, Jr.(Junjie), Alberto (Albertito), Emmanuele, Benito ken ni Mita. Isu ket addaan kadagiti 21 nga appo, isuda ket ni Dondie, Andy, Alan ken ni Butch (MONTELIBANO), Fernando III (Henry Lopez),  Bettina, Cecilia, Alberto Jr.,  Melissa, Regina, Roxanne, Rolenda, Rowena, Raphaela, Rebecca, Benjamin (LÓPEZ), Miguel ken ni Alfonso,  Tito ken ni Celine (LÓPEZ), ken ni Panchito (PUCKETT).

## Dagiti nagibasaran
De jure

Ti ***De jure*** (iti Klasiko a Latin ***de iure***) ket maysa a panangiyebkas a ti kaibuksilanna ket "maipanggep iti linteg", a maigiddiat iti *[[de facto]]*, a ti kaibuksilanna ket "maipanggep iti kinapudno". Dagiti termino ti *de jure* ken*de facto* ket inus-usar daitoy embes nga "iti linteg" ken "iti panagsanay", no adda ti mangipalpalawag kadagiti politikal wenno nainkalintegan a kasasaad.

Iti nainkalintegan a konteksto, ti *de jure* ket mabalin pay a maipatarus a kas "maipapan iti linteg".  Ti panagsanay ket mabalin nga adda iti de facto, kas pagarigan, ti tattao ket umannugotda ti kontrato a kasla dda iti linteg a a mangitungpal iti dayta, ngem awan pay met ti kasta a linteg.  Ti proseso nga ammo a kas ti "desuetude" ket mabalin a mangipalubos kadagiti de facto a panagsanay a mangsukat kadagiti duog a de jure a linlinteg.  Iti met sabali, dagiti panagsanay ket mabalin met nga adda a de jure ken saan a maiyannugot wenno tungpalen babaen ti tattao.

## Kas pagarigan

Daytoy ket pudno a mabalin nga adda dagiti aggigiddan a nainkalintegan ti de jure a saan a dagiti de facto. Idi baetan ti 1805 ken 1914, ti alagaden a dinastia ti Ehipto ket nagturay a kas dagiti de jure a birey iti Otomano nga Imperio, ngem nagtignay a kas dagiti de facto a nawaya a nagturay a nangtaripato ti polite fiction iti Otomano a suserania. Nupay kasta, manipud idi agarup a 1882, dagiti nagturayturay ket addaanda laeng ti de jure a turay iti Ehipto, a kas idi met laeng idi nagbalinen a tirtiris nga estado ti Britaniko. Isunga, ti Ehipto idi ket babaen ti Otomano linteg de jure ket probinsia ti Otomano nga Imperio, ngem de facto id ia paset ti Britaniko nga IMperio.

Iti linte nga Amerikano, a naisangayan kalpasan ti Brown v. Opisina ti Edukasion (1954), ti baetan a paggidiatan ti segregasion a de facto (ti adda a segregasion gapu kadagiti boluntario gunglo ken kaarubaan) ken ti segregasion a de jure (ti adda a segregasion gapu kadagiti loka a linteg a nagbilin ti segregasion), ket nagbalin a nangruna a naggiddiatan para iti inbilin ti korte a remedio dagiti panggep.

Idiay Kanada, a naisangsangayan ken idi ad-adu a konsentrasio iti British Columbia, ti saan a pannakalinteg ti cannabis ket naikeddeng a kas "De jure", kadagiti kaaduan a pannaka-usar, ken kapadpada ti Amerikano a prohibision ti arak ken dagiti *speakeasy* iti tawtawen ti 1930, ket maysa kas pagarigan ti ˈDe factoˈ ti Saan a Sibil a Panagtungpal .

## Kitaen pay
* *[[De facto]]*

## Dagiti nagibasaran
Arturo Tolentino

Ni **Arturo Modesto Tolentino** (Septiembre 19, 1910 – Agosto 2, 2004) ket maysa id a prominente a pigura iti politika idiay Filipinas ken nabiit idi a nagtengngel iti puesto ti bise presidente. Isu ket nalatlatak nga ammo a kas ti ama ti  “doktrina ti purpuro”  iti Filipinas ken eksperto iti Linteg iti Baybay.

## Nasapa a pagsapulan

Ni Arturo M. Tolentino ket naipasngay idi idiay Manila iti naemma a nagannak. Isu ket maysa kadagiti kalaingan a daulo ti lehislatibo nga ima ti gobierno.

Kas maysa nga estudiante, ni Tolentino ket naam-ammuan idi para iti kalaingna nga eskolar. Isu idi ket balediktoriano Nangato nga Eskuela ti Daya a Manila (itan ket ti Nangato nga Eskula ti V. Mapa) (1928); balediktoriano (cum laude) ti Kolehio ti Linteg  ti Unibersidad iti Filipinas (1934); ti kalainga ti eksamen ti abogado idi 1934. Isu ket nakagun-od ti Titulo ti Grado iti Pilosopia (cum laude) nga addaan iti gunguna ti nabalitokan a maedalia manipud iti Unibersidad iti Filipinas idi 1938, ken nakagun-od ti kadagiti grado iti Master ti Linteg (meritissimus) ken Doktor ti Sibil a Linteg (meritissimus) manipud iti Unibersidad ti Santo Tomás.

Kas maysa a debador ken orador, isu ket nangabak kadagiti pito a balitok a medalia (mairaman ti Medalia Quezon) ken dagiti dua a pirak a kopa ti panagayat. Isu ket nagtengngel ti titulo iti “Kampeon nga Orador ti Inter-Kolehio iti Filipinas” idi 1934. Isu ket naballigi a nagdebado kadagiti Amerikano nga estudiante manipud iti Unibersidad ti Oregon idi 1933 ken manipud iti Unibersidad ti Washington idi 1934. Idiay U.P., isu idi ket mangipangulo nga editor iti Philippine Collegian ken kameng ti Upsilon Sigma Phi.

Ni Tolentino ket nagsanay iti linteg kalpasan ti pannakaipasana ti eksamen ti kinaabogado idi, ken nabigbigan idi a nalaing kadagiti maipapan iti linteg.

Isu idi ket propesor ti linteg idiay Unibersidad ti Filipinas, Unibersidad ti Santo Tomas, Unibersidad iti Daya, Unibersidad ti Manila, Unibersidad ti Arellano, FEU, Kolehio ti Linteg ti Manila, Eskuela ti Linteg ti Filipinas, Kolehio ti San Beda ken Kolehio ti Quezon .

## Dagiti nagibasaran
*

## Dagiti nota

## Dagiti akinruar a silpo
*Pakailaglagipan a website ni Arturo M. Tolentino 
*Senado ti Filipinas
Pagsasao a Tailandes

Ti **Tailandes**, wenno nasaysayaat a makunkuna iti **Siames** wenno **Tengnga a Tailandes**, ket isu ti nailian ken opisial a pagsasao ti Tailandia ken ti patneng a pagsasao dagiti Tattao a Tailandes ken dagiti  Tailandes nga Insik, dagiti kaaduan nga etniko a grupo ti Tailandia. Ti Tailandes ket kameng ti Tai a grupo ti pamilia ti pagsasao ti Tai–Kadai. Sumuroka kagudua dagiti amin a balikas iti Tailandes ket binulod manipud iti Pali, Sanskrito ken ti Duog a Khmer. Daytoy ket tonal ken pagsasao nga analitiko. Ti Tailandes ket addaan pay iti narikut nga ortograpia ken dagiti maikabagian a panagmarka. Ti Tailandes ket agsinnaranay a maawatan iti Lao.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* IPA ken SAMPA para iti Tailandes
* Estruktura ti Pagsasao a Tailandes (TH101) PDF a bersion ti libro ti unibersidad
Listaan dagiti kodigo ti ISO 639-2

Ti ISO 639 ket agasmang dagiti internasional ng aalagaden a mangilista dagiti ababa a kodigo para kadagiti nagan ti pagsasao. Ti sumaganad ket kompleto a **listaan dagiti tallo a letra a kodigo** a naipalawag iti maiakdua a paset (**[[ISO 639-2]]**) iti alagaden, a mairaman dagiti maitutop a dua a letra a (ISO 639-1) a kodigo no adda dagitoy.

No adda dagiti dua a kodigo ti ISO 639-2 ti naited iti tabla, ti adda iti asterisko ket isu ti bibliograpiko a kodigo (kodigo B ) ken ti sabali ket ti terminolohiko a kodigo (kodigo ti T).

Dagiti naikabkabil iti batong ti *Nota* ket mangibaga ti:
* dagiti taga-ugma a pagsasao (awanen manipud idi kina-ugma a panawen);
* urnong dagiti pagsasao;
* dagiti naaramid a pagsasao;
* dagiti pagsasao nga awanen iti nabiit a panawen;
* dagiti naipakasaritaan a pagsasao (naisangayan manipud iti moderno a porma);
* dagiti makro a pagsasao.

Ti alagaden ket mangiraman met kadagiti kodigo para kadagiti naisangayan a situasion:
* `mis`, para kadagiti "saan a naikodigo a pagsasao";
* `mul`, para kadagiti "nadumaduma a pagsasao";
* `qaa-qtz`, ti sakop a naireserba para iti lokal a panagusar.
* `und`, para iti "di naikeddeng";
* `zxx`, para iti "awan ti lingguistiko a linaon, saan a maipakat";

Dagiti sinonimo para dagiti panangipakat a  terminolohia (ISO 639-2/T) ken para kadagiti *panangipakat a bibliograpiko (ISO 639-2/B)

## Dagiti nagibasaran
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
*
Listaan dagiti kodigo ti ISO 639-1

Ti ISO 639 ket naiyalagad a nomenklatura nga inus-usar a panangidasig kadagiti amin nga ammo a pagsasao. Ti tunggal maysa a pagsasao ket naikkan ti 2 a letra (639-1) ken 3 a letra (639-2 ken 639-3), ababa a letra a pangyababaan, ken nabalin kadagiti kinaudi a bersion ti nomenklatura. Ti sistema ket nangruna a naserbi para kadagiti lingguista ken dagiti etnograpo tapno maikategoria dagiti pagsasao a naisasao iti rehional a batayan, ken ti mangkarkulo dagiti panagusig iti pagobraan ti leksikoestadistika. Ti ISO 639 ket addaan kadagiti lima a listaan ti kodigo.

## Sangkapaset laeng a tabla ti ISO 639

Daytoy a tabla ket ilistana amin dagiti:
* ISO 639-1: dagiti kodigo ti dua a letra, maysa para iti maysa a pagsasao wenno makro a pagsasao ti ISO 639
Ken paset dagiti:
* ISO 639-2/T: dagiti kodigo ti tallo a letra, para kadagiti kapada a pagsasao a kas ti 639-1
* ISO 639-2/B: dagiti kodigo ti tallo a letra, kaaduan a kapada ti 639-2/T, ngem adda met dagiti kodigo a naala manipud iti nagnagan nga Ingles imbes a dagiti patneng a nagan ti pagsasao (iti sumaganad a tabla, dagitoy nga aggigiddiat a kodigo ket naisurat iti **napuskol**)
* ISO 639-3: dagiti kodigo ti tallo a letra, a kapada ti 639-2/T para kadagiti pagsasao, ngem adda dagiti naisangayan a kodigo para iti tunggal maysa a sabali a kita ti makro a pagsasao ti ISO 639.
Nota: Dagiti maris iti akinkanigid unay a batong ket mangirepresenta ti pamilia ti pagsasao a naibaga iti maikadua a batong.

## Kitaen pay
* Unicode

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Opisial a website para iti ISO 639
* Opisial a listaan ti ISO 639
Sasao nga Indo-Europeano

Ti **sasao nga Indo-Europeano** ket isu dagiti  pamilia (wenno *pilo*) dagiti ginasut a mainaig kadagiti pagsasao ken dialekto. Adda dagiti agarup a 439 a pagsasao ken dagiti dialekto, segun ti 2009 a karkulo ti Ethnologue, agarup a kagudua (221) ket tagikua ti apo a sanga ti Indo-Aryan. Daytoy ket mangiraman kadagiti nangruna nga agdma a sasao iti Europa, ti banak ti Irani, ken ti Indiano a  Subkontinente, ken adu pay daytoy idi iti taga-ugma nga Anatolia. Daytoy ket addaan kadagiti napasingkedan a pannakaisurat a naiparangen manipud idi Panawen ti Bronse iti porma iti Sassao nga Anatolia ken Miseniko a Griego, ti pamilia ti Indo-Europo ket kaaduan iti pagobraan ti naipakasaritaan a lingguistika ken agtagikua ti maikadua a kapautan a nairehistro a pakasaritaan, kalpasan laeng ti pamilia ti Apro-Asiatiko.

Ti sasao nga Indo-Europeano ket insasao babaen dagiti ganggani a 3 bilion a patneng nga agsasao, ti kaaduan a bilang kadagiti ania man a mabigbig a pamilia ti pagsasao. Kadagiti 20 a pagsasao a kaaduan ti bilang kadagiti ''patneng a mangisasao'' segun ti SIL Ethnologue, 12 kadagitoy ket Indo-Europeano: ti Espaniol, Ingles, Hindi, Portuges, Bengali, Ruso, Aleman, Lahnda, Marati, Pranses, Urdu, ken Italiano, dagitoy ket pakainayonanna para iti sumurok a 1.7 a bilion a patneng a mangisasao. Adda met dagiti sabali a  naisuppiatan a singasing a mangisilpo ti Indo-Europeano kadagiti sabali a nangruna a pamilia ti pagsasao.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Listaan dagiti kodigo ti ISO 639-3

## Kitaen pay
* Listaan dagiti kodigo ti pagsasao ti ISO 639-3 a naireserba para iti lokal a panagusar

## Dagiti nagibasaran
* 
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
* 
*