open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isla Cebu

Ti  **Isla ti Cebu** ket maysa nga isla iti Filipinas. Isu ti kangrunaan nga isla iti probinsia ti Cebu nga agatiddog iti 225 a kilometro (140 milia) manipud amianan agingga iti abagatan ken napalawlawan iti 167 pay a babbabassit a purpuro a pakairamanan ti Isla ti Mactan, Bantayan, Daanbantayan, Malapascua, Olango, Purpuro ti Camotes ken dadduma pay.
Naga, Cebu

Ti **Siudad ti Naga** ket maysa a komponente a siudad iti probinsia ti Cebu iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Naga ket nabingbingay a politikal iti 28 a barbaranggay.

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Liwayway

Ti ***Liwayway*** (balikas a Tagalog a kayatna a sawen "bannawag") ti kangrunaan a linawas a magasin a Tagalog a maipabpablaak iti Filipinas manipud pay idi 1922. Linaon ti *Liwayway* dagiti naiserye a novela, ababa a sarita, daniw, naiserye a komiks, salaysay, damdamag, damag iti lubong ti pelicula, ken dadduma pay.

## Kasilpo
Oman

Ti **Oman** ( ;  **'), opisial a makunkuna a **Sultanato ti Oman''' ( ), ket maysa a pagilian iti abagatan-a-laud a paset ti Asia. iti abagatan-a-daya nga aplaya ti Peninsula ti Arabia. Kabeddengna ti United Arab Emirates iti amianan-a-laud, ti Saudi Arabia iti laud, ken ti Yemen iti abagatan a laud. Ti aplaya ti Oman ket buklen ti Baybay Arabiano iti abagatan ken daya, ken ti Golpo ti Oman iti amianan a daya.

## Dagiti nagibasaran
Hapon

Ti **Hapon** (Pagsasao a Hapon:日本, **Nihon**; ti nadadaan a pormal nga awag ket **Nippon**) ket maysa nga isla a pagilian a masarakan iti Taaw Pasipiko, iti daya ti Korea ken Tsína, a naibartay manipud iti Baybay Okhotsk iti amianan agingga iti Baybay Daya a Tsína iti abagatan. Buklen ti nasurok a 3,000 nga is-isla, ti kadakkelan kadagitoy ket dagiti isla ti Hokkaido, Honshu, Shikoku, ken Kyushu. Kaaduan kadagiti isla ti Hapon ket kabambantayan ken adu kadagitoy ti addan bulkan. Ti kangatuan amin a tuktok ken ti Bantay Fuji.

Ti Hapon ti maikadua a kadakkelan ti ekonomiana a pagilian iti sangalubongan (Ti Estados Unidos ti umuna) ken maysa kadagiti nangnangruna nga industrialisado a pagilian iti lubong. Maysa a unitario a batay-linteg a monarkia nga addaan iti emperador ken mabutbutosan a parlamento, ti Dieta, a maysa kadagiti kadaanan a lehislatura iti Asia. Maysa ti Hapon kadagiti kadadakkelan iti populasion a pagilian iti lubong. Ti kapitoliona a Tokyo, nga addaan iti nasurok a 30 riwriw nga agtaeng, ket ti maibilang a kadakkelan a metropolitano a lugar iti lubong.

## Administratibo a pannakabingbingay

Naguduagudua ti Hapon iti 47 a prepektura, a kadawyan a nagrupo kadagiti rehion. Ti Honshu, ti kadadakkelan ken kaaduan ti populasionna nga isla, ket naguduagudua iti lima wenno ad-adu pay a rehion. Dagiti dadduma a dadakkel nga is-isla ket addaan saggaysa a rehion.

Manipud iti amianan agpaabagatan, dagiti sumaganad dagiti rehion:

Dagiti prepektura ket nabingbingay pay kas siudad, ili ken bario. Dagiti kangrunaan a siudad ket nabennebenneg kas elektoral a distrito (), ti tengnga a paset ti Tokyo ket nabingay iti 23 nga espesial nga elektoral a distrito.

## Dagiti nagibasaran
Baybay Abagatan Tsina

Ti **Baybay Abagatan Tsina** ket maysa a pingir a baybay a kapaset ti Taaw Pasipiko, a mangsaksakup iti lawa manipud iti Singapur ken Ilet ti Malaka aginggana iti Ilet iti Taiwan nga addaan iti agarup a .  Daytoy a lugar ket importante gapu kadagiti nagbanagan manipud iti maysa a pagkatlo kadagiti panagdaliasat dagiti barbarko kadagitoy a dandanum, ken adda pay pammati a daytoy a lugar ket agtengtengngel iti adu a reserba iti lana ken alingasaw.

Mabirukan daytoy idiay

* abagatan iti kangrunaan a daga ti Tsina ken ti isla iti Taiwan,
* laud iti Filipinas,
* amianan iti Sabah (Malaysia), Sarawak (Malaysia) ken Brunei,
* amianan iti Indonesia,
* amianan a daya iti Malay peninsula (Malaysia) ken Singapur, ken
* daya iti Bietnam.

Ti bassit nga Is-isla ti Baybay Abagatan Tsina, a naururnos a kas purpuro, ket addaan iti bilbilang dagitoy iti gasgasut. Daytoy a baybay ken dagiti kaaduan nga awan ti nagtaeng nga is-isla ket suheto kadagiti agsupsuppiat a panagala ti panagturay babaen kadagiti adu a pagilian. Dagitoy a banag ket makaipakita kadagiti sabsabali a nagnagan a maus-usar kadagiti is-isla ken daytoy a baybay.

## Dagiti nagibasaran
Morfina

Ti **morfina**, ti principal nga aktibo nga ahente iti apiang (opio), ket maysa a nabileg nga opioid analgesic a droga.

Ti balikas a "morfina" ket nagtaud iti Morpheus, ti didiosen ti tagainep iti mitolohia a Griego.
Pilosopia

Ti **pilosopia** ket maysa a klase ti panagadal a pakairamanan ti estetika, epistemolohia, etika, lohika, ken metapisika, a pangsaludsodan ti tattao no adda kadi Dios wenno awan, no ania ti nakaparsuaan ti kinapudno, ken no kasano a makuna a dakes wenno naimbag ti maysa nga aramid.

Ti termino a *pilosopia* ket naggapu iti duog a Griego a balikas a "Φιλοσοφία" *([[philo-]][[sophia]])*,a kayatna a sawen "panagayat iti sirib" wenno gagangay a "pagayam ti kinasirib".
Tattao a Pranses

Dagiti **Pranses** () ket maysa a pagilian a nagbingbingay ti maysa a kadawyan a Pranses a kultura ken agsasao iti Pranses a kas maysa a nailian a pagsasao. Naipakasaritaan, a ti Pranses a populasion ket nagtaudda manipud kadagiti tattao iti  Seltiko, Latino ken Hermaniko, ken tatta nga aldaw ket nagtitiponan kadagiti sabsabali nga etniko a grupo. Ti kaunegan ti Pransia, dagiti Pranses ket naipalpalawagan babaen ti pannakaumili, urayno sino ti kaputotanda wenno nagnaedanda a pagilian.

## Dagiti nagibasaran
Dinardaraan

Ti **dinardaraan** (*dinuguan* iti Tagalog, *blood stew* wenno *blood pudding* iti English) ket maysa a luto wenno recipe a Filipino a naaramid manipud iti dara, lalaem (bagis wenno silet, dalem, bara, puso) ken karne ti baboy ken rekrekado. Nagtaud iti nagan a "dinardaraan"' iti balikas a "dara" a mayawag iti wagas wenno kita ti luto ken panangluto. Saan laeng a baboy ti mabalin a lutuen a dinardaraan, mabalin pay a dinardaraen ti baka, nuang ken kalding ken uray manok wenno pato.

Maawagan pay iti *sapsapuriket* ti dinardaraan.
SM a Pagsiapingán iti Asia

Ti **SM a Pagsiapingan iti Asia** () ket maysa a dakkel a pagsiapingan a naglukat idi Mayo 21, 2006 ken isu ti maikadua a kadadakkelan a pagsiapingan iti Filipinas, ken ti mapapati a maikatlo a kadakkelan a pagsiapingan iti Asia ken maikapat iti sangalubongan maibatay iti kalawa. Kukua ken imatonan ti SM Prime Holdings ni Henry Sy, maysa a negosiante a Filipino-Intsik a maysa kadagiti kababaknangan a tao iti intero nga Asia.

## Dagiti nagibasaran

## Kasilpo iti ruar
Alcantara, Romblon

Ti **Alcantara**  ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Romblon iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Alcantara ket nabingbingay kadagiti 12 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Urmot

Ti **urmot** ti buok a nayarpaw iti sanguanan iti paset ti mabagbagi, ti tampog, ken no dadduma iti sellang ken rabaw ti puon ti luppo. Mangrugi nga agtubo ken agdakkel ken pumuskol ti urmot ti tao iti panawen ti puberty wenno panagbaro ken panagbalasang ti tao.
Muting

Ti **muting** (wenno **moting**, **tuldi**, **manimani**, **clitoris** iti English, **tinggil** iti Tagalog), no iti tao a babai, ket ti makita a timmunnal a paset iti asideg ti akinruar a parte ti labia minora, iti ngatuen ti abut ti uki. Saan a kas iti buto ti lalaki a tao, nupay pumadpad iti akem iti sexual a panaginnala, ti muting ket saan a maaramat iti panagisbo no di ket ti laeng akemna ket tapno maabbukay ti sexual a panagimas.
Cabadbaran

Ti **Siudad ti Cabadbaran** ket maysa a komponente a siudad iti probinsia ti Agusan del Norte iti Filipinas. 

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Cabadbaran ket nabingbingay a politikal kadagiti 31 a barbaranggay.

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Patani

Ti **patani** (*[[Phaseolus]] lunatus*, Fabaceae) ket maysa nga agkalatkat a mula a mapatpatubo kas nateng babaen ti naganus ken natangkenan a bukbukelna. Nagtaud ti patani iti Andes ken Mesoamerica ken nagwaras iti sangalubongan ket maimulmula itan kadagiti lugar a nabara ken namaga.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Uttot

Ti **uttot** (**flatulence** wenno **fart** (*coll.*) iti Inggles) ket maysa a kita ti napaglalaok a gas nga am-ammo kas **flatus** a patauden ti simbiosis dagiti bakteria ken yeast nga agnanaed iti bagbagis dagiti mamalia, kas iti tao. Rummuar ti uttot babaen ti kerret ket kaaduanna a nabangsit ken addaan uni.
Pagsasao a Pangasinan

Ti **Pangasinan** ket maysa kadagiti 12 a kangrunaan a pagsasao iti Filipinas ken maar-aramat iti probinsia ti Pangasinan, a kadua ti Ilokano. 

## Dagiti akinruar a silpo
* Reporta ti Ethnologue para iti Pangasinan
* Website ni Santiago Villafania a mangipangpangruna iti pagsasao ken literatura a Pangasinan 

## Dagiti nagibasaran
Paul Cézanne

Ni **Paul Cézanne** (Enero 19, 1839 – Oktubre 22, 1906) ket maysa a Pransés nga artista, maysa a post-impresionista a pintor a nangibuddak iti pamuon ti panagsukat manipud iti maika-19 a siglo a konsepto ti artistiko a gannuat iti baro ken radikal a lubong ti arte iti maika-20 a siglo. Ni Cezanne ti mabigbig a nangsukog iti rangtay iti baeten ti maika-19 a siglo nga impresionismo ken ti nasapa a maika-20 a siglo a kubismo.
Balatong

Ti **balatong** wenno **munggo** (iti Tagalog; **green gram** wenno **golden gram** iti English, am-ammo kas *mung* iti Hindi), ti bukel ti *Vigna radiata* a nativo iti India.

Nalatak ti bukel balatong kas taraon wenno masida a mapablad wenno maipatubo ken mailaok iti adu a kita ti resipe. Iti Filipinas, mapablad ti balatong sa maigisa a malaokan iti bulbulong kas iti paria wenno marunggay.
Pablo Picasso

Ni **Pablo Ruiz y Picasso** (Oktubre 25, 1881 – Abril 8, 1973) ket maysa nga Kastila a pintor ken eskultor. Ni Picasso ket maysa kadagiti kalalatakan a pigura iti maika-20 a siglo nga arte. Am-ammo kas nakipagbuangay (kaduana ni pintor a Georges Braque iti kubismo.

## Dagiti nagibasaran
Botolan

Ti **Botolan** ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Zambales iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Botolan ket nabingbingay a politikal iti 31 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

## Heograpiko a lokasion
Pransia

Ti **Republika ti Pransia** ( ), kadawyan a makunkuna a **Pransia** (  wenno  ; ), ket maysa a unitario a semi-presidensial a republika idiay Akinlaud nga Europa nga addan dagiti ballasiw taaw a teritorio ken is-isla a mabirukan kadagiti sabali a kontinente ken idiay taaw Indiano, Pasipiko, ken Atlantiko. Ti Metropolitano a Pransia ket igay-at na manipud idiay Baybay Mediteraneo aginggana idiay Kanal Inggles ken ti Baybay Amianan, ken manipud ti Rhine aginggana ti Taaw Atlantiko. Makunkuna daytoy a kas iti *l’Hexagone* ("Ti heksagono") gapu ti heometriko a tabas dagiti teritorio na. Isu daytoy ti kadakkelan a pagilian iti akinlaud nga Europa ken kukuana ti maikadua a kadakkelan a  eksklusibo a sona ti ekonomia iti lubong, nga agsaksakup ti 11,035,000&nbsp;km2 (4,260,000&nbsp;kd&nbsp;mi), maikadua laeng daytoy iti Estados Unidos a (11,351,000&nbsp;km2 / 4,383,000&nbsp;kd&nbsp;mi).

Kadagiti napalabas a 500 tawtawen, Ti Pransia ket maysa a nangruna a kabikegan nga addan ti napigsa a kultura, ekonomia, milisia ken politikal nga impluensia idiay Europa ken iti sangalubongan. Idi maika-17 ken maika-18 a siglo, ti Pransia ket nag-kolonia kadagiti nalatak a paset iti Amianan nga Amerika ken Abagatan a daya nga Asia; idi maika-19 ken nasapa a maika 20 a siglo, ti Pransia ket nagaramid ti maikadua a kadakkelan nga imperio iti dayta a panawen, a mairaman ti dakkel a paset iti Amianan, Laud ken Tengnga nga Aprika, Abagatan a daya nga Asia, ken adu pay a Karibe ken Is-isla ti Pasipiko.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

;Gobierno
*  Élysée.fr  – Opisial a sitio ti presidensia ti Pransia
*  Opisial a sitio ti gobierno
* Opisial a sitio ti publiko a serbisio ti Pransia  – Silsilpo kadagiti nadumaduma nga administrasion ken patakder
* Pangulo ti Estado ken Kamkameng ti Gabinete  iti *The World Factbook*
* Opisial a sitio ti Nailian nga Asemblia
* Padto ti Klima
Paris

Ti **Paris** (Pranses: ) ket isu ti kapitolio ken kadakkelan a siudad iti Pransia. Naisanglad daytoy idiay karayan Seine, idiay akin-amaianan a Pransia, ti puso iti Île-de-Pransia a rehion (wenno Rehion ti Paris, ). Ti siudad iti Parid, iti kaunegan nga administratibona a patingga a (ti 20 distrito) ket kaaduanda a saan a nagbalbaliw manipud idi 1860, ken addaan iti nakarkulo a populasion iti 2,211,297 (Enero 2008), ngem ti Paris a metropolitano a lugar ket addaan iti 12,089,098 a populasion (Enero 2008), ken maysa kadagiti kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar idiay Europa. Ti Paris ket isu idi ti kadakkelan a siudad iti Akinlaud a lubong iti agarup a 1,000 a taw-tawen, sakbay ti maika-19 a siglo, ken isu ti kadakkelan iti sangalubongan idi baetan ti maika-16 ken maika-19 a siglo.

## Dagiti nagibasaran
Dili

Ti **Dili** ket isu ti kapitolio, ti kadakkelan a siudad, kangrunaan a puerto, ken sentro ti komersio iti Daya a Timor.

## Heograpia ken Adminitrasion
Ti Dili ket mabirukan idiay akin-abagatan nga aplaya iti Timor, ti kadayaan iti Is-isla ti Lesser Sunda.

Isu daytoy ti pagtugtugawan iti administrasion iti distrito iti Dili, nga isu daytoy ti administratibo a bagi iti daytoy a lugar ken mairaman ti isla ti Atauro ken dagiti siudad nga asideg iti siudad ti Dili. Daytoy a siudad ket nabingbinbgay kadagiti nababbaba a distrito iti Nain Feto, Vera Cruz, Dom Aleixo ken Cristo Rei ken nabingbingay pay ti sabsabali a sucos, a naidauloan ti nabutosan a *chefe de suco*. 18 kadagiti 26 a sucos kadagiti uppat a nababbaba a distrito ket naikategoria a kas urbano.

Awan ti administrasion ti siudad mailaksid ti distrito nga administrasion, a naipuesto babaen ti gobierno ti estado. Ti gobierno ti Timor ket nangrugi a nagplano idi 2009 ti panagsukat kadagiti pannakaipan ti kasasaad ti distritoto iti munisipalidad. Dagitoy ket addaan to ti nabutosan a mayor ken konseho.

## Dagiti nagibasaran
Saint-Dié-des-Vosges

Ti **Saint-Dié-des-Vosges**, kadawyan a tinawtawagan akas ti **Saint-Dié**, ket maysa a komuna idiay Vosges a departamento ti Grand Est idiay abagatan a daya ti Pransia.

Daytoy ket maysa a sub-prepektura ti daytoy a departamento.

## Heograpia
Ti Saint-Dié ket mabirukan idiay Kabanbantayan ti Vosges ti  nga abagatan a daya ti Nancy ken  ti Lunéville. Daytoy a dalan idiay ginget ti Meurthe ket isu ti kanayon a nadaldalanan, ken isu ti immuna a nakaala ti perokaril idi 1864, a tattan ket pagururayan ti nangruna a kalsada.

## Pakasaritaan
1507 : *Universalis Cosmographia* (Martin Waldseemüller)

## Edukasion
Institut universitaire de technologie (Kolegio) :
* Electronica
* Kompiuter ken Teknolohia ti Informasion
* Komunikasion

## Kultura
* Katedral
* Iglesia San Martin
* Museo Pierre-Noël
* Fabrica Claude et Duval (arkitekto Le Corbusier)

## Dagiti nagibasaran
*INSEE

## Dagiti akinruar a silpo

*  Opisial a sapot ti pagsaadan 
*  Kolehio
Tampog

**Tampog** ti mayawag iti nagtamburog a lasag iti ngatuen ti mabagbagi ti lalaki ken babai. Maawagan iti **mons pubis** iti Latin, kadawyan a naarapawan iti nagtubo nga urmot ti tampog.
Abra de Ilog

Ti **Abra de Ilog**  ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Occidental Mindoro iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Abra de Ilog ket nabingbingay kadagiti 9 a barbaranggay.

* Balao
* Cabacao
* Lumangbayan
* Poblacion
* San Vicente
* Tibag
* Udalo (Camurong)
* Wawa
* Armado

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Calintaan

Ti **Calintaan**  ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Occidental Mindoro iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Calintaan ket nabingbingay kadagiti 7 a barbaranggay.

* Concepcion
* Iriron
* Malpalon
* New Dagupan
* Poblacion
* Poypoy
* Tanyag

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Looc, Occidental Mindoro

Ti **Looc**  ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Occidental Mindoro iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Looc ket nabingbingay kadagiti 9 a barbaranggay.

* Agkawayan
* Ambil
* Balikyas
* Bonbon (Poblacion)
* Bulacan
* Burol
* Guitna (Poblacion)
* Kanluran (Poblacion)
* Talaotao

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Listaan dagiti Presidente ti Filipinas

Maysa daytoy a **listaan dagiti [[Presidente ti Filipinas]]** a buklen ti 14 a dadaulo ti estado iti pakasaritaan ti Filipinas. Nairaman iti listaan dagiti Presidente a nagsapata kas **Presidente ti Filipinas** kalpasan ti pannakapatalged ti maysa a constitusion a mangidekdelara iti kinaadda ti Filipinas.

Kadagiti dadaulo ti Filipinas kasakbayan ti pannakapatalged ti Batay-linteg ti 1899, kitaen ti Dagiti Royal a Gobernador ti Filipinas. Iti met kasakbayan ti Batay-linteg ti 1935, kitaen ti Dagiti Gobernador Heneral ti Filipinas.

Dagiti Presidente iti babaen ti Mankomunidad ti Filipinas ket adda iti babaen ti administrasion nga Amerikano. Ti Maikadua a Republika ket maibilang a bambanti a gobierno dagiti Hapon kabayatan ti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan.


 


Ipakita dagiti maris ti partido politikal wenno grupo ti tunggal Presidente.

## Listaan dagiti Presidente

### Dagiti nota


## Estatistika
* Dagiti Bise Presidente a simmublat iti kina-Presidente
*# Sergio Osmeña (1944)
*# Elpidio Quirino (1948)
*# Carlos P. Garcia (1957)
*# Gloria Macapagal Arroyo (2001)

* Dagiti Presidente a nabutosan manen
*# Manuel L. Quezon (1941)
*# Ferdinand Marcos (1969, 1981, 1986)

* Dagiti Presidente a nabutosan bayat nga agserservi iti nabatbati a termino dagiti sinublatanda
*# Elpidio Quirino (1949)
*# Carlos P. Garcia (1957)
*# Gloria Macapagal Arroyo (2001)

## Dagiti nagibasaran
* Office of the (Philippine) President 
* The Philippine Presidency Project

## Kitaen pay
* Bise Presidente ti Filipinas
Joseph Estrada

Ni **Joseph "Erap" Ejercito Estrada** (naiyanak a kas **Jose Marcelo Ejercito** idi ) ket isu idi ti Maika-13 a Presidente ti Filipinas, a nagserbi manipud idi  1998 aginggana idi 2001. Ni Estrada  ket isua ti immuna a tao iti kalpasan ti panawen ti EDSA a nabutosan a kas presidente ken Bise presidente.

Ni Estrada ket maysa a nalatak nga aktor iti pelikula, isu ti bida kadagiti sumurok a 100 a pelikula iti pagsapulan a sumakop kadagiti 33 a tawen. Inusarna ti kalatakanna a kas maysa nga aktor ti panagballigina iti politiko, a nagserbi a kas mayor iti San Juan para iti sangapulo ket pito a tawen, a kas Senador para iti maysa a panagturay, ken kas maysa a Bise Presidente ti Filipinas babaen ti administrasion ni Presidente Fidel Ramos.

## Dagiti akinruar a silpo
* The Philippine Presidency Project
* Extrada
Tattao a Filipino

Dagiti **Filipino** wenno **Tattao a Filipino** dagiti patneng nga agnanaed ken umili ti Republika ti Filipinas a masarakan iti Abagatan-a-Daya nga Asia. Ti termino a *Filipino* (*Filipina* no babai) ket mabalin met a dumakamat kadagiti tao a nagtaud iti Filipinas.

## Dagiti nagibasaran
Cebuano

Ti **Cebuano** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

* **[[Tattao a Cebuano]]**, dagiti agnanaed ken umili ti probinsia ti Cebu iti Filipinas.
* **[[Pagsasao a Cebuano]]**, ti pagsasao dagiti tattao a Cebuano.
Tattao a Cebuano

Dagiti **Cebuano** wenno **Tattao a Cebuano** ket dagiti agnanaed iti isla a probinsia ti Cebu ken dadduma pay a luglugar iti rehion a Visayas. Dagiti Cebuano ket kangrunaann a puli a Bisaya.

## Dagiti nagibasaran
Tattao a Pangasinan

Dagiti **Pangasinense**, dagiti tao nga agnanaed wenno tubo ti probinsia ti Pangasinan ken agsasao iti pagsasao a Pangasinan, ti maika-8 a kadakkelan nga etniko a grupo iti Filipinas. Addaanda iti agarup 1,838,000 a bilang. Malaksid iti Pangasinan, adu pay ti Pangasinense kadagiti probinsia ti Zambales ken La Union.
Tattao nga Igorot

**Igorot** ti nainsapasapan a pangawag iti tattao iti kabambantayan a rehion a Cordillera iti amianan a Luzon iti Filipinas a buklen ti innem a probinsia: Abra, Apayao, Benguet, Ifugao, Kalinga, Mountain Province, ken ti Siudad ti Baguio. Nabenneg dagiti Igorot iti innem nga etno-linguistico a grupgrupo, dagiti Bontoc, Ibaloi, Ifugao, Isneg (wenno Apayao), Kalinga, ken Kankana-ey.

## Dagiti akinruar a silpo
*Igorot Global Organization 
*Dagiti Igorot iti Sagada
*Istambayan Dagiti Igorot
Tibet

Ti **Tibet** (, ; ) ket maysa a banak a rehion idiay Asia, iti amianan a daya ti Himalaya, idiay Republika ti Tattao ti Tsina. Daytoy ti tradisional a pagtaengan dagiti Tattao a Tibetano ken dagiti pay dadduma nga etniko a grupo a kas dagiti Monpa, Qiang, ken dagiti Lhoba, ken itan ket ti nataengan babaen ti adu a bilang dagiti Han ken ti tattao a Hui. Ti Tibet ket isu ti kangatuan a rehion iti lubong, nga adda ti natimbeng a kangato iti .

Rimsua ti Tibet idi maika-7 a siglo a kas maysa a naipagkaykaysa nga imperio, ngem kalpasanna daytoy ket nabingbingay kadagiti nadumaduma a teritorio. Ti kaaduan ti akinlaud ken tengnga a Tibet (Ü-Tsang) ket kankanayon dagitoy idi a bassit laeng a naipagkaykaysa babaen dagiti serye ti gobierno ti Tibet idiay Lhasa, Shigatse, wenno dagiti asideg a lokasion; dagitoy a gobierno kadagiti nadumaduma a panawen ket adda iti turay dagiti nadumaduma a katurayan dagiti Mongol ken Insik. Dagiti akindaya  a rehion ti Kham ken Amdo ket kankanayon a natartaripato kadagiti saan a sentral a patneng nga estruktura ti politika, daytoy ket nabingbingay kadagiti bilang ti babassit a prinsipalidad ken dagiti grupo ti tribu, ken bayat pay a dagus a tinurturayan dagiti Insik; kaaduan kadagitoy a lugar ket kanungpalan a naitipon kadagiti probinsia ti Insik iti Sichuan ken Qinghai. Dagiti agdama a pagbeddengan ti Tibet ket sapasap dagitoy a nabangon idi maika-18 a siglo. Kalpasan ti pannakarebba ti Qing a Dinastia idi 1912, dagiti soldado ti Qing ket naikkatanda ti igam ken nakuyoganda a rimmuar idiay Lugar ti Tibet (Ü-Tsang). Ti rehion ket nangirangarang ti pannakawayana idi 1913.  Kalpasanna ti Lhasa ket nangala ti panagtengngel ti akinlaud a paset ti Probinsia ti Xikang. Ti rehion ket nagtalinaay ti autonomiana aginggana idi 1951, idi kalpasan ti Panagraut ti Tibet, ti Tibet ket naitipon idi iti Republika ti Tattao ti Tsina (People's Republic of China - PRC), ken ti dati a gobierno ti Tibet ket naikkat idi 1959 kalpasan ti napaay a yaalsa. Tatta nga aldaw, ti Republika ti Tattao ti Tsina ket turturayanna ti akinlaud ken tengnga a Tibet a kas ti Autonomo a Rehion ti Tibet bayat a dagiti akindaya a lugar ket kaaduan dagitoy iti kaunegan dagiti probinsia ti Sichuan ken Qinghai. Adda dagiti irteng a maipanggep ti politikal a kasasaad ti Tibet ken dagiti agsupsuppiat a grupo ket eksiloda nga aktibo.

Ti ekonomia ti Tibet ket tinurayan babaen ti pagbiagan nga agrikultura, ngem ti turismo ket agbalbalinen a dumakdakkel nga industria idiay Tibet kadagiti napalabas a dekada.
Ti kaaduan a relihon idiay Tibet ket ti Tibetano a Budismo, iti pay maipatinayon adda pay ti Bön nga isu daytoy idi ti patneng a relihion ti Tibet sakbay ti isasangpet ti Budismo idi maika-7 a siglo CE (ti Bön itan ket kapadpada ti Tibetano a Budismo ) ngem adda pay dagiti minoridad a  Muslim ken Kristiano. Ti Tibetano a Budismo ket kangrunaan nga impluensia iti arte, musika, ken dagiti piesta iti rehion. Ti Tibetano nga arkitektura ket mangipakpakita kadagiti Insik ken Indiano impluensia. Ti kangrunaan a makmakan idiay Tibet ket dagiti natuno a sebada, karne ti yak, ken tsa a mantekilia.

## Dagiti nota

## Dagiti akinruar a silpo
Alaminos, Laguna

Ti **Alaminos** ket maysa a maika-3 a klase nga ili iti probinsia ti Laguna iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Alaminos ket nabingbingay a politikal iti 15 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Montenegro

Ti **Montenegro** (Serbio: * Crna Gora / Црна Гора* , a kayatna a sawen ket ti "Nangisit a Bantay") ket ti naturay nga estado idiay Abagatan a daya nga Europa. Daytoy ket addaan iti aplaya iti Baybay Adriatiko iti abagatan a laud ken bineddengan babaen ti Kroasia iti laud, ti Bosnia ken Herzegovina iti amianan a laud, ti Serbia iti amianan a daya, ken ti Albania iti abagatan a daya. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Podgorica, bayat a ti Cetinje ket naidesignado a kas ti *Prijestonica*, a kayatna sawen ket ti dati a Naarian a Kapitolio a Siudad.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* Banac, Ivo.  *The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics* Cornell University Press, (1984) 
* Fleming, Thomas. *Montenegro: The Divided Land* (2002) 
* Longley, Norm. *The Rough Guide to Montenegro* (2009) 
* Morrison, Kenneth. *Montenegro: A Modern History* (2009) 
* Roberts, Elizabeth. *Realm of the Black Mountain: A History of Montenegro* (Cornell University Press, 2007) 521pp 
* Stevenson, Francis Seymour. *A History of Montenegro* 2002) 
* Özcan, Uğur *[http://www.ttk.gov.tr/index.php?Page=Yayinlar&KitapNo=989 II. Abdulhamid Dönemi Osmanlı-Karadağ Siyasi İlişkileri]* [Political relations between the Ottoman Empire and Montenegro in the Abdul Hamid II era] (2013) Türk Tarih Kurumu  Turkish Historical Society 

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* Ti Montenegro  manipud ti *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Bariweswes ti Montenegro manipud ti BBC News
*
Tattao a Bikolano

Dagiti **Bikolano** ti maika-5 a kadakkelan nga etniko a grupo iti Filipinas, adda ti agarup 5,907,000 a bilang nga agsasao iti Bikol. Agnaedda iti umabagatan-a-daya a peninsula ti isla ti Luzon, kadagiti probinsia ti Camarines Sur, Albay, Sorsogon, ken Catanduanes. Adu pay a Bikolano ti agnanaed kadagiti probinsia ti Masbate, Camarines Norte, ken Quezon.

Adu met dagiti Bikolano a nagturong idiay Mindanao. Ti dati a kameng ti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas ken Ehekutibo a Sekretario a ni Edelmiro E. Amante ket anak ti taga-Bikol. 

## Dagiti akinruar a silpo
*Oragon Republic
*Catanduanes.Net Association
Tattao nga Ibaloi

Ti **Tattao nga Ibaloi** wenno **Nabaloi** ket maysa a patneng nga etniko a grupo a mabirukan idiay akin-amianan paset ti Filipinas. Dagiti Ibaloi ket maysa kadagiti urnong ti patneng a tattao a tinawtawagan iti *[[Igorot]]*, nga agtataeng idiay kabambantayan ti Tengnga a Kordiliera idiay isla ti Luzon. Adda dagiti agarup a 55,000 nga Ibaloi; kaaduan kadagitoy ket mabalin a mabirukan idiay akin-abagatan a paset ti probinsia ti Benguet.

Kaaduan dagiti Ibaloi ket ket mannalon a tattao nga agtaltalon iti bagas idiay naagda-agdan a pagtatalonan. Adu kadagiti kontemporanio nga Ibaloi ket nakitipondan kadagiti kadawyan a kultura ti Filipino ket addan kadagitoy ket agtrabtrabaho nga agminmina kadagiti pagminaan ti balitok ken pirak iti Benguet. 

## Dagiti akinruar a silpo
*Tattao nga Ibaloi
*Listaan dagiti balikas ti pagsasao nga Ibaloi manipud iti Datos a batayan ti Batayan a Bokabulario ti Austronesio
10000000

Ti **10000000** (10,000,000), **sangapulo a milion** wenno **sangapulo a riwriw** ket ti natural a numero kalpasan ti 9999999 ken sakbay ti 10000001.

Iti sientifico a notasion, maisurat kas 107.
Andy Warhol

Ni **Andy Warhol** (Agosto 6, 1928 – Pebrero 22, 1987) ket maysa nga Amerikano a pintor, agparpanuay ti pelikula, publisista, aktor ken maysa a kangrunaan a pigura iti tignay a Pop nga Arte.
Pagilian

Iti political a heografia ken internasional a politica, ti **pagilian** ket maysa a heografikal a teritorio. Maar-aramat a kas pangawag iti agpada a konsepto ti *[[nasion]]* (cultural nga entidad) ken *[[estado]]* (political nga entidad).

Ti maysa a pagilian ket gagangay nga addaan iti bukod a govierno, administrasion len linlinteg; ken kaaduanna a nga addaan iti constitusion, polisia, militaria, annuroten iti buis, ken populasion.

## Kasilpo iti ruar

* Lonely Planet Clickable map and information on the world's countries
* Nationmaster.com
* PopulationData.net 
* United Nations statistics devision
* United Nations eDocs Web Service  XML data list of countries.
* United Nations - UNeDocs Code List Web Service
Ligao

Ti **Siudad ti Ligao** ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Albay iti Filipinas. 

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Ligao ket nabingbingay a politikal kadagiti 55 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Daraga

Ti **Daraga** ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Albay iti Filipinas. 

## Dagiti baranggay

Ti Daraga ket politikal a nabingbingay iti 54 a barbaranggay.

## Dagiti daulo ti gobierno

Mayor: Gerry R. Jaucian

Bise Mayor: Carlos V. Baylon

Kamkameng ti SB: 
*Marlene R. Magayanes
*Alex L. Coma
*Henry M. Jacob
*Pedro T. Marcellana III
*Ramon C. Lawenko
*Glen M. Uy
*Amado V. Mier
*Jesus N. Llabore

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
San Vicente, Camarines Norte

Ti **San Vicente** ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Camarines Norte iti Filipinas. 

## Dagiti baranggay

Ti San Vicente ket politikal a nabingbingay iti 9 a barbaranggay.

* Asdum
* Cabanbanan
* Calabagas
* Fabrica
* Iraya Sur
* Man-Ogob
* Poblacion District I (Silangan)
* Poblacion District II (Kanluran)
* San Jose (Iraya Norte)

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Bombon, Camarines Sur

Ti **Bombon** ket maysa a maika-2 a klase nga ili iti probinsia ti Camarines Sur iti Filipinas. 

## Dagiti baranggay

Ti Bombon ket politikal a nabingbingay iti 8 a barbaranggay.

* San Antonio
* San Francisco
* San Isidro (Poblacion)
* San Jose (Poblacion)
* Pagao (San Juan)
* San Roque (Poblacion)
* Siembre
* Santo Domingo

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Cabusao

Ti **Cabusao** ket maysa a maika-5 a klase nga ili iti probinsia ti Camarines Sur iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Cabusao ket politikal a nabingbingay iti 9 a barbaranggay.

* Barcelonita
* Biong
* Camagong
* Castillo
* New Poblacion
* Pandan
* San Pedro
* Santa Cruz
* Santa Lutgarda (Poblacion)

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Siudad ti Sorsogon

Ti **Siudad ti Sorsogon** ket maysa a maika-3 a klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Sorsogon iti Filipinas. Nabukel idi 2000 babaen ti panagtipon ti dua nga ili, ti ili ti Bacon ken ti ili ti Sorsogon.

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Masbate ket nabingbingay a politikal kadagiti 64 a barbaranggay.

Dagiti 36 a barbaranggay iti sigud nga ili ti **Sorsogon**:

Dagiti 28 a barbaranggay iti sigud nga ili ti **Bacon**:

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Bulusan

Ti **Bulusan** ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Sorsogon iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Bulusan ket politikal a nabingbingay iti 24 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Ladladawan

Kayaking at Bulusan Lake.jpg|Ti Danaw Bulusan iti bakras ti Bulkan Bulusan
Watchtower of Punta Diamante, Bulusan, Sorsogon.jpg|Pagwanawanan ti Punta Diamante, Bulusan
A dormant Mt. Bulusan.jpg|Bulkan Bulusan
Bulusan Church, Sorsogon.jpg|Simbaan ti Bulusan


## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Taguig

Ti **Siudad ti Taguig** ti kabaruan a siudad iti Metro Manila iti Filipinas. Masarakan iti lumaud a playa ti Dan-aw Laguna ken kabeddeng ti Siudad ti Muntinlupa iti abagatan, Siudad ti Parañaque iti umabagatan-a-laud, Siudad ti Pasay iti laud, ken ti Siudad ti Makati, ili ti Pateros, ken Siudad ti Pasig iti amianan.

## Dagiti baranggay

Nabingbingay a politikal ti Siudad ti Taguig iti 28 a barbaranggay.



* Bagong Tanyag
* Bagumbayan 
* Bambang
* Calzada 
* Central Bicutan
* Central Signal
* Fort Bonifacio (sa ibaba)
* Hagonoy
* Ibayo-Tipas
* Katuparan
* Ligid-Tipas
* Lower Bicutan
* Maharlika Village
* Napindan

* New Lower Bicutan
* North Daang Hari
* North Signal
* Palingon
* Pinagsama
* San Miguel
* Santa Ana
* South Daang Hari
* South Signal
* Tuktukan
* Upper Bicutan
* Ususan
* Wawa
* Western Bicutan 


Maysa ti **[[Fort Bonifacio]]** nga espesial nga ekonomiko a distrito iti Siudad ti Taguig.

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a Website ti Siudad ti Taguig
Caloocan

Maysa ti **Ciudad ti Caloocan** (wenno *Kalookan*) kadagiti ciudad ken il-ili a mangbukel iti  Metro Manila iti Filipinas. Addaan iti populasion a 1,177,604, ti ciudad ti maikatlo a kadakkelan a ciudad iti Filipinas. 

Nagkadua a lugar ti ciudad, ti Akin-abagatan a Caloocan msarakan iti amianan ti Manila ken kabeddengna iti amianan ti Ciudad ti Malabon ken ti Ciudad ti Valenzuela, iti laud ti Ciudad ti Navotas, ken ti Ciudad ti Quezon iti daya. Ti met Akin-amianan a Caloocan, masarakan iti daya ti Valenzuela, amianan ti Ciudad ti Quezon, ken abagatan ti Ciudad ti San Jose del Monte iti provincia ti Bulacan.

## Dagiti baranggay
**Ti Ciudad tiCaloocan** ket addaan iti 188 a barbaranggay

## Kasilpo iti ruar
* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information 
* Ofisial a website ti Ciudad ti Caloocan 

## Dagiti nagibasaran
Siudad ti Valenzuela

Ti **Siudad ti Valenzuela** ket maysa kadagiti siudad ken il-ili a mangbukel iti Metro Manila iti Filipinas. Kabeddengna iti daya ti Siudad ti Quezon ken ti akin-amianan a Siudad ti Caloocan, iti abagatan ti Siudad ti Malabon ken ti akin-abagatan a Siudad ti Caloocan, iti laud ti ili ti Obando iti probinsia ti Bulacan, ken iti amianan ti ili ti Meycauayan, iti Bulacan.

## Dagiti baranggay
Nabennebenneg a politikal ti Siudad ti Valenzuela iti 32 a barbaranggay.


**Distrito 1**
*Arkong Bato
*Balangakas
*Bignay
*Bisig
*Canumay East
*Canumay West
*Coloong
*Dalandanan
*Isla
*Lawang Bato
*Lingunan
*Mabolo
*Malanday
*Malinta
*Palasan
*Pariancillo Villa
*Pasolo
*Poblacion
*Pulo
*Punturin
*Rincon
*Tagalag
*Veinte Reales
*Wawang Pulo

**Distrito 2**
*Bagbaguin
*Karuhatan
*Gen. T. De Leon
*Mapulang Lupa
*Marulas
*Maysan
*Parada
*Paso de Blas
*Ugong


## Dagiti akinruar a silpo
* Opisial Website ti Siudad ti Valenzuela
Batikuleng

Ti **batikuleng** ti bituka wenno boksit dagiti billit, kasta met iti alumabayad (alinta) ken dadduma pay nga ayup. Addaan pamuskolen a napiskel a didingna a nabileg a manggiling.
Parañaque

Maysa ti **Ciudad ti Parañaque** kadagiti ciudad ken il-ili a mangbukel iti Metro Manila iti Filipinas. Kabeddengna iti amianan ti Ciudad ti Pasay, iti amianan-a-daya ti Ciudad ti Taguig, iti abagatan-a-daya ti Ciudad ti Muntinlupa, iti abagatan-a-laud ti Ciudad ti Las Piñas ken iti kaud ti Manila Bay.

## Dagiti baranggay

Nanbingbingay ti Ciudad ti Parañaque iti dua a kongresional a distrito ken 16 a barbaranggay.

### Dagiti baranggay iti Distrito 1
* Baclaran
* Don Galo
* La Huerta
* San Donisio
* San Isidro
* Sto. Niño
* Tambo
* Vitalez

### Dagiti baranggay iti Distrito 2
* B.F. Homes
* Don Bosco
* Marcelo Green
* Merville
* Moonwalk
* San Antonio
* San Martin de Porres
* Sun Valley

## Kasilpo iti ruar

* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Seamus Heaney

Ni **Seamus Justin Heaney** (naipasngay Abril 13, 1939, Kondado Londonderry, Amianan nga Irlandia) ket maysa a mannaniw ken mannurat a napadayawan iti Premio Nobel iti Literatura idi 1995.

## Bibliograpia
**Dandaniw**

* *[[Mid Term Break]]* 
* *[[Death of a Naturalist]] *(Faber & Faber, 1966) 
* *[[Door into the Dark]] *(Faber & Faber, 1969) 
* *[[Wintering Out]] * (Faber & Faber, 1972) 
* *[[Stations (Heaney)|Stations]] * (Ulsterman Publications, 1975)
* *[[North (Heaney)|North]] * (Faber & Faber, 1975)
* *[[Field Work (Heaney)|Field Work]] * (Faber & Faber, 1979) 
* *[[Selected Poems 1965-1975]] * (Faber & Faber, 1980) 
* *[[Station Island]] *(Faber & Faber, 1984) 
* *[[The Haw Lantern]] *(Faber & Faber, 1987) 
* *[[New Selected Poems 1966-1987]] *(Faber & Faber, 1990) 
* *[[Seeing Things (Heaney)|Seeing Things]] *(Faber & Faber, 1991)
* *[[Sweeney's Flight]]* (kaduana ni Rachel Giese, potograpo) (Faber & Faber, 1992)
* *[[The Spirit Level]] * (Faber & Faber, 1996)
* *[[Opened Ground: Poems 1966-1996]] * (Faber & Faber, 1998) 
* *[[Electric Light (Heaney)|Electric Light]] * (Faber & Faber, 2001)
* *[[District and Circle]]* (Faber & Faber, 2006)

**Impatarus**

* *Sweeney Astray: A version from the Irish *(Field Day, 1983)
* *The Midnight Verdict *:Translations from the Irish of Brian Merriman and from the *[[Metamorphoses (daniw)|Metamorphoses]]* of Ovid (Gallery Press, 1993)
* *[[Jan Kochanowski]]: Laments * (Faber & Faber, 1995)
* *Beowulf * (Faber & Faber, 1999)
* *Diary of One who Vanished * (Faber & Faber, 1999)

**Sursurat**

* *Preoccupations: Selected Prose 1968-1978 * (Faber & Faber, 1980)
* *The Government of the Tongue * (Faber & Faber, 1988)
* *The Place of Writing * (Emory University, 1989) 
* *The Redress of Poetry: Oxford Lectures * (Faber & Faber, 1995)
* *Crediting Poetry: The Nobel Lecture * (Gallery Press, 1995)
* *Finders Keepers: Selected Prose 1971-2001 * (Faber & Faber, 2002)

**Drama**

* *The Cure at Troy * A version of Sophocles' Philoctetes (Field Day, 1990)
* *The Burial at Thebes * A version of Sophocles' Antigone (Faber & Faber, 2004)

## Dagiti akinruar a silpo

* Biograpfia ken Bibliografia
* Nobel acceptance speech
Hermann Hesse

Ni **Hermann Hesse** (Hulio 2 1877 – Agosto 9 1962) ket maysa a nobelista ken mannaniw nga Aleman ken Suiso a napadayawan iti Premio Nobel iti Literatura idi 1946. Iti kalatakan nga obrana ket ti *[[Steppenwolf (nobela)|Steppenwolf]]* ken *[[Siddhartha (nobela)|Siddhartha]]*.

## Obra

* 1898 - *Romantische Lieder* (*[[Romantiko a Kankanta]]*)
* 1899 - *Eine Stunde hinter Mitternacht* (*[[Maysa Nga Oras Kalpasan Ti Tengnga Ti Rabii]]*)
* 1904 - *[[Peter Camenzind]]*
* 1906 - *Unterm Rad* (*[[Sirok ti Pilid]]*)
* 1908 - *Freunde* (*Gagayyem*)
* 1910 - *Gertrud* (*[[Gertrud (nobela)|Gertrude]]*)
* 1914 - *[[Rosshalde]]*
* 1915 - *[[Knulp]]*
* 1919 - *[[Demian]]*
* 1919 - *Klein und Wagner* (*[[Klein ken Wagner]]*)
* 1919 - *Märchen* (*[[Nakaskasdaaw a Damdamag manipud ti Sabali a Bituen]]*, ababa a sarsarita)
* 1920 - *Blick ins Chaos* (*Ti Panakakita iti Panagsasanggala,* salaysay)
* 1920 - *Klingsors letzter Sommer* (*[[Ti Naudi a Kalgaw ni Klingsor]]*, tallo a nobela)
* 1922 - *[[Siddhartha (nobela)|Siddhartha]]*
* 1927 - *[[Die Nürnberger Reise]]*
* 1927 - *Der Steppenwolf* (*[[Steppenwolf (nobela)|Steppenwolf]]*)
* 1930 - *Narziss und Goldmund* (*[[Narcissus ken Goldmund]]*)
* 1932 - *Die Morgenlandfahrt* (*[[Panagbanniaga iti Daya]]*)
* 1937 - *Gedenkblätter* (*[[Autobiograpikal a Sursurat (Hesse)|Autobiograpikal a Sursurat]]*)
* 1942 - *Stufen* (*Dagiti Agpang*)
* 1942 - *Die Gedichte* (*[[Dandaniw (Hesse)|Dandaniw]]*)
* 1943 - *Das Glasperlenspiel* (*[[Ti Sarming nga Abalorio nga Ay-ayam]]*, naipablaak pay akas ti *Magister Ludi*)
* 1946 - *Krieg und Frieden* (*[[No ti Gubat ket Agtultuloy ...]]*)
* 1976 - *[[Ti pammatik: Dagiti Salaysay ti Biag ken Arte]]*
* 1995 - *[[To Kompleto nga Aniwaas a Sarsarita ni Hermann Hesse]]*

## Pammadayaw

* 1906 - Bauernfeld-Preis
* 1928 - Mejstrik-Preis der Wiener Schiller-Stiftung
* 1936 - Gottfried-Keller-Preis
* 1946 - Goethepreis der Stadt Frankfurt
* 1946 - Premio Nobel iti Literatura
* 1947 - Honorario a Doktorado manipud ti Unibersidad iti Bern
* 1950 - Wilhelm-Raabe-Preis
* 1954 - Orden Pour le mérite für Wissenschaft und Künste
* 1955 - Kappia a premio iti Aleman a Komersio ti Libro

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Bulbulan iti Jupiter

## Tabla dagiti maamoan a nakaisigud a bulan ti Jupiter

Daytoy bulbulan ti Jupiter ket nailista manipud iti kababaan ti tiempo nga agrikos iti planeta agingga iti kaatiddogan. Dagiti bulan a nabungkong ket addaan ti pigsa a mangbukel ti rabawna kas ti bulan ti Daga ket namarisan ti lila (dagitoy iti masao a "bulan ni Galileo"). Dagiti bulbulan a saan naayos (dagiti natiliw a bulan) ket namarisan ti nakusnaw a kolordapo. 

* (1) IAU-MPC Satellites Ephemeris Service µ value
* (2) JPL/NASA 
* (3) Source (for Themisto outward): IAU-MPC Satellites Ephemeris Service
* (4) IAG Travaux 2001  for Metis through Callisto, IAU-MPC Satellites Ephemeris Service orbital elements for the others
Björk

Ni **Björk Guðmundsdóttir** () (, idiay Reykjavík, Islandia) ket maysa a taga-Islandia a kumakanta ken kompositor (sigud a daulo a kumakanta ti banda ti alternatibo a rock ti The Sugarcubes), nga addaan iti dadakkel kinaykayat iti adu a kita ti musika a pakairamanan ti pop, trip hop, alternatibo a rock, jazz, ambiento a musika, elektronika, folk, ken klasikal a musika.

## Diskograpia
:*Kitaen iti [[Diskograpia ni Björk]] wenno iti opisial nga websitena tapno mabasa iti kompleto nga listaan dagiti album ken singsingelna.*

### Solo studio nga album
* 1977 - *[[Björk (album)|Björk]]*
* 1993 - *[[Debut (album)|Debut]]*
* 1995 - *[[Post (album)|Post]]* 
* 1997 - *[[Homogenic]]* 
* 2001 - *[[Vespertine]]* 
* 2004 - *[[Medúlla]]*
* 2007 - *[[Volta]]*
* 2011 - *[[Biophilia]]*
* 2015 - *[[Vulnicura]]*
* 2017 - *[[Utopia (album)|Utopia]]*
* 2022 - *[[Fossora]]*

### Virtual nga album
* iTunes Originals - Björk

### Dagiti album ti dayyeng ti pelikula
* 2000 - ** 
* 2005 - *[[Drawing Restraint 9 (album)|Drawing Restraint 9]]* [Original Soundtrack]

### DVD
* 2002 - *[[Greatest Hits - Volumen]]* [DVD]
* 2002 - *[[Vessel - Debut Live Documentary]]* [DVD]
* 2002 - *[[Shepard's Bush Empire - Post Live]]* [DVD]
* 2002 - *[[Cambridge - Homogenic Live]]* [DVD]
* 2002 - *[[Vespertine Live - Royal Opera House]]* [DVD]
* 2002 - *[[Later - 1995-2001 seven TV appearances]]* [DVD]
* 2002 - *[[MTV Unplugged - Debut album performed]]* [DVD]
* 2002 - *[[Miniscule - The making of Vespertine]]* [DVD]
* 2003 - *[[Inside Björk - A Documentary]]* [DVD]
* 2004 - *[[The Inner or Deep Part of an Animal or Plant Structure - Making of Medúlla]]* [DVD]
* 2005 - *[[The Medúlla Videos]]* [DVD]
* 2005 - *[[Screaming Masterpiece]]* [DVD]

## Telebision
* 1987 - *[[Glerbrot]]* papel: María.
* 2001 - *[[Space Ghost: Coast to Coast]]*, kas asawa ni Space Ghost

## Pelikula
* 1982 - *[[Rokk í Reykjavík]]*
* 1983 - *[[Nýtt Líf]]*
* 1987 - *[[The Juniper Tree]]*, papel: Margit
* 1994 - *[[Prêt-à-Porter (film)|Prêt-à-Porter]]*, kas maysa model
* 2000 - *[[Dancer in the Dark]]*, papel: Selma Jezková
* 2005 - *[[Drawing Restraint 9]]*, papel: iti "Guest"
* 2005 - *[[Screaming Masterpiece]]*, kas isuna. 
* 2006 - *[[Anna and the Moods]]*, intimekna ni: Anna Young

## Bibliograpia
* 1984 - *[[Um Úrnat frá Björk]]* (free distribution)
* 2001 - *[[Björk (libro)|Björk]]* (Little-i)
* 2003 - *[[Björk Live Book]]*

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website
*
Sasao nga Apro-Asiatiko

Ti **sasao nga Aproasiatiko** ken makunkuna pay a **Hamito-Semitiko** ket nakabuklan iti maysa kadagiti kadakkelan a pamilia dagiti pagsasao, nga addaan kadagiti agarup a 375 a sibibiag a pagsasao. Ti pilo ket naisasao babaen ti sunorok a 300 a riwriw a tattao, a kangrunaan kadagitoy ket naiwarwaras idiay Tengnga a Daya, Amianan nga Aprika, ti Sara ti Aprika, ken dagiti paset iti Sahel.

Kaaduan kadagiti naisasao nga Apro-asiatiko a pagsasao ket ti Arabiko, a mairaman amin dagiti bukodna a sabsabali a kita ti panagsarsarita, nga addaan iti 230 a riwriw a patneng nga agsasao, a kaaduan a maisasao idiay Tengnga a Daya ken Amianan nga Aprika. Ti maikadua a kaaduan dagiti agsasao ket ti Aproasiatika a pagsasao ti pagsasao a Berebere, nga amin dagiti dialektona, a maisasao idiay Morocco, Arhelia, Libya ken ti ballasiw ti amin iti Amianan nga Aprika ken ti Let-ang ti Sahara. Ti Berebere ket maisasao ti agarup a 25 aginggana ti 35 a riwriw a tattao. Dagiti dadduma pay a kaaduan a maisasao nga Aproasiatiko a pagsasao ket dagiti Amariko, ti nailian a pagsasao iti Ethiopia, ng aaddaan ti 18 a riwriw a patneng nga agsasao; ti Somali, a maisasao ti agarup a 12 riwriw a tattao idiay Kalatakan a Somalia; ken Hausa, nga agserserbi a kas lingua franca iti kaaduan a paset iti Sahel, nga addaan kadagiti 25 a riwriw nga agsasao. Ti mapatinayon pay kadagiti pagsasao a naisasao iti tatta nga aldaw, ti Apro-asiatiko ket iramanna dagiti dadduma a taga-ugma a pagsasao, a kas ti Taga-ugma nga Ehipsio, Naibiblia nga Hebreo, ken Akadia.

## Etimolohia
Ti sao nga "Aproasiatiko" (kadawyan a nailetra tattan nga Apro-Asiatiko) ket pinartuat babaen ni Maurice Delafosse (1914). Saan a kadawyan nga inus-usar aginggana idi inampon babaen ni Joseph Greenberg (1950) idi sinukatan na ti immuna a sao a "Hamito-Semitiko", kalpasan ti panangipakitanan a ti Hamitiko ket maysa a parapiletio a panakaigrupo. Ti sao a "Hamito-Semitiko" ket maus-usar pay laeng kadagiti akademia nga ug-ugali iti dadduma a pagilian ti Europa. Adu kadagiti mannurat ket suksukatanda ti "Apro-Asiatiko" iti "Aprasian", wenno, pampanunotan dagiti kapanunotan a daytoy ket ad-adu nga Aprikano ngem Asiano, "Afrasan". Dagiti tigga-maysa nga eskolar ket tawtawaganda ti pamilia nga "Erythraean" (Tucker 1966) ken "Lisramic" (Hodge 1972).

## Pannakaiwarwaras ken sangsanga

Ti pamilia ti pagsasao nga Aproasiatika ket kadawyan a maipanunotan a mairaman dagiti sumaganad a sangsanga:

* Semitiko a grupo
* Grupo a Berebere
* Ehipsio
* Grupo a Chadic
* Grupo a Cushitic
* Grupo nga Omotiko

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* NACAL  komperensia iti Amianan nga Amerika para iti Lingguistika nga Aproasiatiko
* Ethnologue
Pinlandia

Ti **Pinlandia**  (), opisial a kas ti **Republika ti Pinlandia**, ket maysa a Nordiko a pagilian a mabirukan idiay Fennoscandia a rehion iti Akin-abagatan nga Europa. Nabeddengan babaen ti Suesia iti laud, Norwega iti amianan ken Rusia iti daya, nga ti Estonia ket naidasag iti amiananna a nagballasiwan ti Golpo ti Pinlandia. Ti kapitolio ti Pinlandia ket ti Helsinki.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Fiji

Ti **Fiji**  (; ), opisial a ti **Republika ti Fiji** (; ), ket maysa nga isla a pagilian idiay Melanesia idiay Abagatan a Taaw Pasipiko ti agarup a  nga amianan a daya ti Isla ti Amianan iti Baro a Selanda. Ti kaasitgan a kaarrubana ket ti Vanuatu iti laud, ti Baro a Caledonia iti Pransia iti abagatan a laud, ti Kermadec iti Baro a Selanda iti abagatan a daya, ti Tonga iti daya, ti Pranses a Samoa, a Wallis ken Futuna iti amianan a daya ken ti Tuvalu iti amianan.

## Dagiti nagibasaran
Antillas ti Olanda

Ti **Antillas ti Olanda** (Olandes: *Nederlandse Antillen* , Papiamento: *Antia Hulandes*), ken saan pormal a makunkuna pay a kas iti **Olandes nga Antillas**, ket maysa idi a naturay a Karibe a pagilian iti kaunegan ti Pagarian ti Olanda, a buklen dagiti dua nga is-isla a grupo iti Basbassit nga Antillas: Aruba, Bonaire ken Curaçao (Is-isla ti ABC), iti Leeward nga Antillas iti igid ti aplaya ti Venezuela; ken Sint Maarten, Saba ken Sint Eustatius (Is-isla ti SSS), idiay Is-isla ti Leeward ti abagatan a daya iti Is-isla ti Birhen.

Ti Aruba ket nagikkat idi 1986 a kas maysa a naisina a pagilian iti kaunegan ti Pagarian iti Olanda, ken dagiti nabati nga Antillas ti Olanda ket nawara idi 10 Oktubre 2010, a nagbanagan dagiti baro a  dua a komponente a pagilian, ti Curaçao ken ti Sint Maarten, a dagiti sabsabali nga is-isla ket timmiponda ti Olanda a kas ti "espesial a munisipalidad", opisial a dagiti publiko a bagi.

Ti nagan nga 'Antillas ti Olanda' ket sagpaminsan pay a maus-usar a mangitudo kadagiti is-isla ti Karibe a paset iti Pagarian ti Olanda, a ti is-isla a Oldandes a Karibe.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
*