Bantay Batulao

Ti **Bantay Batulao** ket ti maysa a di aktibo a bulkan iti rehion ti Calabarzon iti Filipinas a mabirukan iti amianan a laud ti probinsia ti Batangas iti igis ti pagbeddenganna iti Cavite. Daytoy ket nagudduaguddua nga andesitiko nga estratobulkan iti amianan akinlaud a ngarab ti Kaldera ti Taal a nagrugi a nabukel iti naladaw a paset ti panawen ti Plioseno, idi agarup a 3.4 a riwriw a tawen ti napalabas. Ti bantay ket maysa a prominente a dulon ti daga dagiti prominent a narangkis a pantok, dagiti umallo-allon a nalasbang a pantok ken dagiti nauneg a baw-ang a mabirukan iti laud bassit ti estasion ti turod ti Tagaytay iti abagatan akinlaud a patingga ti Pantok Tagaytay. Daytoy ket nadayeg ti kapintasna, ken dagiti sentro a paginanaan  ken dagiti pagliwliwaan a mabirukan bassit iti  iti abagatan ti Manila.

## Nagan
Nagtaud ti nagan a "Batulao" manipud iti panagpabassit ti sao iti Tagalog iti "*bato sa ilaw*" wenno "*ilaw sa dalawang bato*" ("nasilawan a batbato") a mangibagbaga iti mapasamak a penomeno iti bantay iti Disiembre no dagiti raya ti init ket rummuar manipud iti pagbaetan dagiti dua a prominente a pantok ti bantay ken mangsilaw kaniada. Dagiti sabali a taudan ket mangibagbaga a ti naganna ket mabalin pay a naala manipud itiO panagsilpo dagiti dua a balikas ti Tagalog iti "*bato*" ("bato") ken "*dilaw*" (duyaw) a mangibagbaga iti maris ti bantay ti las-ud ti ileleggak ti init.

## Heograpia

Ti Bantay Batulao ket agtayag iti  ken kaaduan iti kaunegan ti ili ti Nasugbu. Daytoy ket mangbukel iti abagatan akinlaud a patingga ti Pantok Tagaytay, a nadayeg nga ammo a kas ti Pantok Tagaytay ken historiko a kas Cordillera de Tagaytay, ti nangato a pantok dagiti bato a naaramid iti bulkaniko a dapo nga agtaray iti maysa a nagtimbukel bassit a turong para iti  aginggana iti Bantay Sungay iti amianan a daya iti Tagaytay a tuman-aw iti Danaw Taal ken Bulkan Taal. Aglaon ti bantay kadagiti duapulo ket dua a pantok a mairaman dagiti dua a kanngatuan a pantok a nakainaganna. Ti akin-amianna a bangir ti bantay ket maadministro a kas parte ti Nasugbu bayat nga iti daya, ti arsadananna ket mapan iti ili ti Cavitei Alfonso. Dagiti akin-abagatan ken akinlaud a barasna ket pagbibingayan dagiti ili ti Tuy, Balayan, Calaca ken Lemery. Dagiti pagtaengan ket mairaman dagiti sumang-at a baranggay ti Aga ken Calayway (Kaylaway) iti Nasugbu, Bolboc ken Mataywanac iti Tuy, Patugo inti Balayan, Cahil iti Calaca, Mayasang iti Lemery ken ti baranggay Alfonso iti Kaysuyo.

Mabirukan ti bantay iti  ti Labneng ti Karayan Lian, ti maysa a sito apagayusan ti Labneng Nasugbu-Lian-Calatagan kadagiti ili ti Nasugbu, Lian, Tuy, Alfonso ken Magallanes. Daytoy ket aglaon kadagiti pagtaudan ti danum ti Karayan Lian-Palico, nga agayus nga agpapaba manipud kadagiti napadsok a bakras ti Bantay Batulao ken ti  iti kangato a Bantay Carilao babaen ti kaaduan a sekondario a tubo a bakir ken dagiti sakbay nga agayus iti Luek  Nasugbu iti Baybay Abagatan a Tsina. Daytoy a karayan ket addaan iti dagup a kaatiddog iti  ken agpataud iti agpakatengnga a tinawen a panagayus iti 19.44 a riwriw kubiko metro (687 a riwriw cu ft). Ti karayan Montintubig (Munting Tubig), Obispo ken Siomtiam ket agtaud pay ti danumda iti Bantay Batulao ken agayus iti Luek Balayan.

Ti Bantay Carilao, sagpaminsan a mailetra a kas Cariliao ken ammo pay a kas Bantay Talamitam, ket sakupenna ti baw-ang iti amianan a pagbaetan ti Batulao ken ti kabambantayan ti Banbantay Palay-Palay–Mataas-na-Gulod (ammo pay a kas kabambantayan ti Bantay Pico de Loro). Daytoy a banatray iti pagbeddengan ti Nasugbu iti ili ti Cavite iti Magallanes ket ammo a kas ti ub-ubing a kabsat a babai ti Batulao ken popular pay a pagnaan dagiti agdadamo. Iti abagatan a daya ti Batay Carilao ket ti Bantay Aiming, ti natirad ken awan kayona a bantay nga agtayag iti . Dagiti tallo a bantay ket mangbukel iti maysa a despiladero a paglabsan ti Tagaytay–Nasugbu Highway passes.

Ti maysa a dakkel apaset ti baw-ang iti pagbaetan dagiti tallo a banatay iti Nasugbu ket pribado a sanikua, kaaduan ket maitagikua iti   Hacienda Puyat ti Gonzalo Puyat & Sons ken ti  a Hacienda Caylaway ti Roxas & Company. Manipud iti maysa nga tagikua nga agrikultura, dagiti negosio ti pamilia ti Puyat ken Roxas ket mangbaliw kadagiti paset iti daytoy a bangir ti Bantay Batulao iti maysa a nangruna a lote ken pagretiruan, nga agraman kadagiti nadumaduma nga otel, dagiti pagay-ayaman ti golf ken dagiti kompleks ti kondominio. Dagitoy a napasayaat a lugar ket beddengan babaen ti Bakir ti Batulao iti abagatan.

## Flora ken fauna

Ti Bantay Batulao ket addaan iti abbong ti bakir iti  kadagiti tengnga ken akinbaba a bakrasna iti Nasugbu, Balayan ken Calaca. Daytoy ket maysa a pribado a tagikua a masna a santuario nga agraman kadagiti agtawen iti siglo a kaykayo ket sakupenna aginggana dagiti tanap ken dagiti baw-ang iti abagatan. Ti sekondario a tubo ti dipterokarpo a bakir ket addaan kadagit lugar ti  napukan ket napuoran nga agrikultura a namulaan iti mais, saba, mangga ken dagiti nadumaduma a prutas. Dagiti lugar ti ruot ken dagiti daga ti babassit a mula iti bantay ket kaaduan dagiti  *[[Imperata cylindrica]]* ken ti  *[[Saccharum spontaneum]]*, bayat a dagiti naalumaymay nga umallo-allon a sakaanan ti turod ken dagiti nadalumpinas a lugar ket namulaan kadagiti nadumaduma nga apit ti agrikultura.

Adda dagiti saan a basbassit ngem 22 a sebbangan ti billit a nairehistro ditoy ket iti likmut ti bakir ti Bantay Batulao idi 2004, ti kaaduan ket ti *[[Collocalia esculenta]]* ken *[[Hirundo rustica]]*. Dinokumentuan pay ti "Wild Bird Club of the Philippines" dagiti sumaganad a residente a billit ti Batulao: *[[Rhipidura cyaniceps]]*, *[[Monticola solitarius]]*, *[[Lanius cristatus]]*, *[[Todiramphus chloris]]*, *[[Loriculus philippensis]]*, *[[Pardaliparus elegans]]*, *[[Lanius schach]]*, *[[Zosterops meyeni]]*, *[[Cinnyris jugularis]]*, *[[Hypsipetes philippinus]]*, *[[Centropus viridis]]*, *[[Irena cyanogastra]]*, *[[Yungipicus maculatus]]*, *[[Actenoides lindsayi]]*, *[[Megalurus palustris]]*, *[[Cecropis striolata]]*, *[[Artamus leucorynchus]]*, *[[Copsychus luzoniensis]]*, *[[Phapitreron leucotis]]* ken *[[Pycnonotus goiavier]]*.

## Dagiti nagibasaran