open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atomo

Ti **atomo** ket isu ti kangrunaan a paset iti banag a mangbuke ti napuskol a tengnga  nga katengngaan a napalikmutan babaen ti maysa nga ulep dagiti negatibo a kargo nga elektron. Ti atomiko a katengngaan naglaon ti aglalaok a positibo a kargo dagiti proton ken nakuriente nga agmangngamangnga a dagiti neutron (malaksid ti kaso iti hidróheno-1, a daytoy laeng ti natana a which is the only stable nukleido nga awanan dagiti neutron). Dagiti elektro ti maysa nga atomo ket naipiansada iti katengngaan babaen ti  elektromagnetiko a bileg. Kasta met ti, maysa a grupo dagiti atomo ket mabalinda nga agbati a naipiansa iti tunggal maysa kaniada, a mangbukel ti maysa a molekula. Ti maysa nga atomo a naglaon ti agpadpada a bilang dagiti proton ken elektron ket agmangngamangnga a nakuriente, wenno saan ket addan ti positibo a kargo no addaan ti basbassit a bilang ti elektron (agkurang ti elektron) wenno negatibo a kargo no addaan dagiti adadu nga elektron (sumurok nga elektron). Ti maysa a positibo wenno negatibo a nakargo nga atomo ket naamammoan a kas ti maysa nga ion. Ti maysa nga atomo ket naidasig babaen ti bilang dagiti proton ken neutron iti katengngaanna: ti bilang dagiti proton ket ikeddengna ti kimiko nga elemento, ken ti bilang dagiti neutron ket ikeddengna ti isotopo iti elemento.

## Dagiti nagibasaran
Dagiti lehislatibo a distrito iti Lanao del Sur

Dagiti **Lehislatibo a Distrito iti Lanao del Sur**, ket dagiti umuna ken maikadua a distrito ket isu dagiti agdamam a pannakabagi iti  probinsia iti Lanao del Sur iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas. Ti Lanao del Sur ket paset idi ti pannakabagi iti Lanao aginggana idi 1961, idi daytoy ket naikkan ti bukodna a pannakabagi. Nagbalin a paset ti pannakabagi iti Rehion XII manipud idi 1978 aginggana idi 1984 ken nagbutos ti dua a sapasap a pannakabagi idiay Kadawyan a  Nailian a Kongreso. Idi 1986, nabingbingay daytoy dagiti dua a lehislatibo a distrito. 

## Umuna a distrito
***[[Dagiti siudad ti Filipinas|Siudad]]**: Siudad ti Marawi
***[[Dagiti ili ti Filipinas|Munisipalidad]]**: Amai Manabilang, Buadiposo-Buntong, Bubong, Ditsaan-Ramain, Kapai, Lumba-Bayabao, Maguing, Marantao, Masiu, Mulondo, Piagapo, Poona Bayabao, Saguiaran, Tagoloan II, Tamparan, Taraka, Wao
***Populasion (2010)**: 547,633

## Maika-2 a distrito
***[[Dagiti ili ti Filipinas|Munisipalidad]]**: Bacolod-Kalawi, Balabagan, Balindong, Bayang, Binidayan, Butig, Calanogas, Ganassi, Kapatagan, Lumbaca-Unayan, Lumbatan, Lumbayanague, Madalum, Madamba, Malabang, Marogong, Pagayawan, Picong, Pualas, Sultan Dumalondong, Tubaran, Tugaya
***Populasion (2010)**: 385,627

## Maymaysa a distrito (awanen)

## Sapasap (awanen)

## Kitaen pay
*Lehislatibo a distrito iti Lanao

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Rehion ti San'yō

Ti **Rehion ti San'yō** (山陽 地方 *San'yō-chihō*) ket maysa a lugar idiay abagatan iti Honshū, ti kangrunaan nga isla iti Hapon. Buklenna daytoy ti akin-abagatan a paset iti rehion ti Chūgoku, a sumangsango ti Kinauneg a Baybay ti Seto. Ti naga a *San'yo* ket kayatna a sawen a ti "akin-abagatan, naiinit (*[[yin ken yang|yō]]*) a bakrang ti kabanbantayan" ken ken maigiddiat ti *[[rehion ti San'in|San'in]]* wenno "akin-amianan, nalinong (*[[yin andyang|iti]]*) a bakrang ti kabanbantayan".

Daytoy a rehion ket sapasap a maipanunotan a manginayon dagiti prepektura iti Okayama, Hiroshima ken Yamaguchi. Sagpaminsan pay a ti, Harima a lugar idiay Hyōgo ket maipanunotan pay a mairaman iti daytoy a grupo.

Ti *San'yō* ket buklenna ti sakbay a Meiji a probinsia a luglugar iti Harima, Mimasaka, Bizen, Bitchu, Bingo, Aki, Suō ken Nagato.

Gapu ti kaasideg ken naparpardas a pannakaipan iti Osaka, Kyoto ken ti Tokyo, ken ti panakainayon pay ti kinapudno a ti Hapon ket immadayo ti panagkitana iti Asia para iti Akinlaud nga estilo a panagrangrang-ay idi agdama ti Meiji a panawen ken dagiti simmaruno, ti rehion ti San'yō ket agnanayon a naipanunotan a nasaysayaat a naparang-ay a lugar iti Chugoku.

## Pagluganan
Daytoy a rehion ket sinerbian babaen ti Kangrunaan a Linia ti Sanyō ken Sanyō Shinkansen.

## Kitaen pay
* Gokishichidō
* Tōkaidō
* Tōsandō
* Hokurikudō
* San'indō
* San'yōdō
* Nankaidō
* Saikaidō

## Dagiti nagibasaran
Akin-amianan a Kyushu

Ti  ket maysa a subrehion iti Kyushu.

Daytoy nga akin-amianan a rehion ket buklenna dagitiprepektura iti Fukuoka, Saga, Nagasaki, Kumamoto, ken Ōita.

## Pakasaritaan
Ti akin-amianan a rehion iti Kyushu ket immuna naikolonia babaen dagiti Insik ken Koreano.  

Sakbay idi 1963 natawtawagan daytoy ti Amianan a Kyushu (*Kitakyūshū*, 北九州) aginggana idi naipatakder ti siudad ti Kitakyūshū. Daytoy ket nasukatan ti nagantapno saan a makaallilaw. 

Daytoy ket kaaduan nga urbano kena naindustriaan a paset iti rehion ti Kyushu.

Para iti panagusig iti panagrangrang-ay, daytoy a rugar ket naipanunutan a mairaman ti Prepektura ti Yamaguchi idiay Honshū. Nupay kata ti Yamaguchi ket saan a paset iti Kyushu, daytoy ket rebbengan a satelite dagiti Nailet a Baybay ti Kanmon a metropolitano a lugar.

Daytoy a rehion ket paset iti Taiheiyō a Barikes ken buklenna ti Industrial a Sona ti Akin-amaianan a Kyushu (:ja:北九州工業地帯)

## Kitaen pay ti
* Fukuoka-Kitakyūshū

## Dagiti nagibasaran
Bislig

Ti **Siudad ti Bislig** ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Surigao del Sur iti Filipinas. 

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Bislig ket nabingbingay a politikal kadagiti 24 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Dagiti lehislatibo a distrito iti Surigao del Sur

Dagiti **Lehislatibo a Distrito iti Surigao del Sur** ket dagiti umuna ken maikadua a distrito ket isu dagitoy ti agdama a pannakabagi iti probinsia iti Surigao del Sur iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas.  Ti Surigao del Sur ket paset idi iti Probinsia ti Surigao aginggana idi naikkan ti bukodna a pannakabagi idi 1961. Paset idi ti pannakabagi iti Rehion XI manipud idi 1978 aginggana idi 1984. Idi 1986, nabingbingay daytoy kadagiti dua a lehislatibo a distrito. 

## Umuna a distrito
***[[Dagiti siudad ti Filipinas|Siudad]]**: Siudad ti Tandag
***[[Dagiti ili ti Filipinas|Munisipalidad]]**: Bayabas, Cagwait, Cantilan, Carmen, Carrascal, Cortes, Lanuza, Lianga, Madrid, Marihatag, San Agustin, San Miguel, Tago
***Populasion (2010)**: 315,891

## Maika-2 a distrito
***[[Dagiti siudad ti Filipinas|Siudad]]**: Siudad ti Bislig
***[[Dagiti ili ti Filipinas|Munisipalidad]]**: Barobo, Hinatuan, Lingig, Tagbina
***Populasion (2010)**: 245,328

## Maymaysa a distrito (awanen)

## Sapasap (awanen)

## Kitaen pay
*Lehislatibo a distrito iti Surigao

## Dagiti nagibasaran
*Kongresional a Biblioteka iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas
Kimiko a simbolo

Ti **kimiko (wenno atomiko) a simbolo** ket maysa a 1- wenno 2-letra nga sangalubongan a nagtitinnulagan a kodigo para iti maysa a kimiko nga elemento, a kadawyan a naala manipud ti nagan ti elemento, a kadawyan daytoy iti Latin.  Ti umuna a letra laeng ti dakkel a letra. Kas pagarigan, ti "He" ket isu ti simbolo pra iti '''he'''lium (Inggles a nagan, di-amammo idi panawen ti taga-ugma a Romano), ti "Pb" para iti buli (***p'''lum'''b'''um'' iti Latin), "W" wenno [[tungsteno]] (***w**olfram'' iti Aleman, di-amammo idi panawen ti Romano). Dagiti [[Sistematiko nga elemento a nagan|temporario a simbolo]] a naidutokan kadagiti baro wenno di pay nasintetisado nga elemento ket agus-usar ti 3-letra a simbolo a naibatay kadagiti bukodda nga atomiko a numero. Kas pagarugan, "Uno" ket isu idi ti temporario a simbolo par a iti [[Hassio]] nga addaan daytoy ti temporario a nagan iti ***U*'n**n**il**o**ctium''. 

Dagiti kimiko a simbolo ket mabalin mabalin pay a mabaliwan babaen ti panag-usar kadagiti subindise ken superindises tapno maitudingan ti naisangayan nga isotopo iti maysa nga atomo. Ti panakainayon pay, dagiti superindises ket mabalin pay a mausar tapno maitudo ti ionisasion wenno oksidasion a kasasaad iti maysa nga elemento.

Dagiti naikapet a subindise wenno superindises a mangitudo ti maysa a nukleotido wenno molekula ket adda kadagiti sumaganad a kayatna a saoen ken dagiti puesto:
* Ti nukleon a numero (masa a numero) ket maipakita iti kanigid a puesto ti superindises (a kas iti, 14N)
* Ti proton a numero (atomiko a numero) ket mabalin a maitudo iti kanigid a puesto ti subindise (a kas iti, 64Gd)
* No nasken, ti maysa a kasasaad iti ionisasion wenno maysa a natignay a kasasaad ket mabalin a maitudo iti kanawan a puesto ti superindises (a kas iti, kasasaad iti ionisasion Ca2+). Iti astronomia, di-ionisado nga atomiko a hidroheno ket kadawyana naamammoan a kas ti "HI", ken ti na-ionisao a hidroheno ket kas ti "HII".
* Dagiti numero ti atomo iti maysa nga elemento iti maysa a molekula wenno kimiko a kompuesto ket maiparang iti kanawan a puesto ti subindise (a kas iti, N2 wenno Fe2O3)
* Ti maysa a radikal ket maitudo babaen ti maysa a tudekiti kanawan a bakrang (a kas iti, Cl· para iti maysa a  klorido a  radisal)
Iti Insík ti tunggal maysa a kimiko nga elemento ket addaan ti ideograma, a kadawyan a naaramid para iti daytoy a banag, a kas iti bukodna a simbolo (kitaen ti Dagiti Insik a karakter para iti kimiko nga elemento).

Para kadagiti kompleto a listaan dagiti kimiko nga elemento ken dagiti bukodda a simbolo, kitaen ti:
* Listaan dagiti elemento babaen ti simbolo
* Listaan dagiti elemento babaen ti nagan
* Listaan dagiti elemento babaen ti numero
* Periodiko a lamisaaan dagiti elemento

## Dagiti nagibasaran
Atomiko a numero

Iti kimka ken pisika, ti **atomiko a numero** (naamammoan pay a kas ti **proton a numero**) ket isu ti numero dagiti proton a mabirukan idiay pakatengngaan iti maysa nga atomo ken daytoy ngarud ket kapadpada ti karga a numero dagiti katengngaan. Daytoy ket kadawyan a mairepresenta babaen ti simbolo a ***Z***. Ti atomiko a numero ket naisangsangayan nga inaganan ti maysa a kimiko nga element0. Iti maysa nga atomo iti agmangngamangnga a karga, ti atomiko a numero ket kapadpadana ti bilang dagiti elektron.

Ti atomiko a numero, *Z*, ket saan koma a mairiro iti masa a numero, *A*, a daytoy ket ti dagup a bilang dagiti proton ken dagiti neutron iti katengngaan iti maysa nga atomo. Dagiti bilang iti neutron, *N*, ket naamammoan a kas ti neutron a numero iti atomo; isu a ti, *A* = *Z* + *N*. Yantangay a dagiti proton ken dagiti neutron ket addaanda ti agarup nga agpadpada a masa (ken ti masa dagiti elektron ket maliwayan para kadagiti adu a kapanggepan), ken ti masa a kurang ket kadawyan a bassit laeng a no maipada iti masa, ti atomiko a masa iti maysa nga atomo ket agarup a kapadpada ti *A*.

Dagiti atomo nga addaan iti kapadpada nga atomiko a numero a *Z* ngem addaan iti sabali a numero ti neutron *N*, ngarud ket addaan ti sabali nga atomiko a masa, ket dagitoy ket naamammoan a kas dagiti isotopo. Kaaduan kadagiti masna a rumsua nga elemento ket rumsuada a kas samusam nga isotopo, ken ti kalalainganna nga atomiko a masa kadagitoy a samusam ket agikeddeng kadagiti atomiko a kadagsen dagiti elemento.

Ti kadawyan a simbolo a *Z* ket naipagarup a naggapu ti balikas nga  (atomiko a numeror) iti Aleman .
Nitroheno

Ti **nitroheno** ket maysa a kimiko nga elemento nga addaan iti simbolo iti **N**, ti atomiko a numero iti 7 ken atomiko a masa iti 14.00674&nbsp;u. Ti elemento a nitroheno ket saan a namarisan, awan ti ayamuom, awan ti naman, ken kaaduan a nalpay a diatomiko nmga alingasaw iti pagalagadan a kasasaad, a nagbuklan ti 78.09% babaen ti tomo iti Tangatang iti Daga. Ti elemento a nitroheno ket naduktalan idi a kas nailasin a komponente iti angin, babaen ti Eskoses a mediko a ni Daniel Rutherford, idi 1772.

Ti nitroheno ket maysa a kadawyan nga elento iti law-ang, a nakarkulo iti agarup a pagkapito iti dagup a kaadu iti bukod tayo nga ariwanas ken ti sistema a solar. Iti irurumsuana idiay ket naipanunutan a gapuanan ti sintesis babaen ti panaglunag manipud iti karbon ken hidroheno kadagiti supernova. Gapu ta nalaka a panagbalbaliw ti elemento a nitroheno ken dagiti kadawyan a kompuestona nga addan ti hidroheno ken oksiheno, ti nitroheno ket kadawyan a basbassit a mabirukan kadagiti kabatbatoan a planeta iti kaunega ti sistema a solar, ken daytoy ket minaig a narasay nga elemento ditoy Daga. Nupay kasta, a kas ti kaso iti Daga, ti nitróheno ken dagiti kompuestona ket kadawyan a rumsua a kas dagiti alingasaw iti tangatang dagiti planeta ken bul-bulan nga addaan iti tangatang.

Adu kadagiti naipangpangruna iti industria a kompuesto, a kas ti amoniako, nitriko nga asido, organiko a nitrato (dagiti propulsor ken dagiti panagbumtak), ken dagiti sianuro, ket aglaon ti nitroheno. Ti patingga a napigsa a panagpiansa ti elemento a nitroheno ket iturayanna ti nitroheno a kimika, a punganay ti panagrigat para iti organismo ken industria iti panagbettak ti piansa ti panagibaliw   kadagiti mausar a kompuesto, ngem daytoy pay ket agibibbet ti adu a pakadagupan iti kadawyan a maus-usar nga enerhia no dagitoy a kompuesto ket mapuoran, bumtak, wenno agsubli a malungsot iti alingasaw a nitroheno.

Ti nitroheno ket rumsua kadagiti amin nga agbibiag nga organismo, kangrunaan kadagiti amino nga asido ken isunga dagiti protina ken dagiti nukleiko nga asido (DNA ken RNA). Ti bagi ti tao ket aglaon ti agarup a 3% babaen ti kadagsen ti nitroheno, ti maikapat a kaaduan nga elemento kalpasan ti oksiheno, karbon, ken hidroheno. Ti nitróheno ket agtaeng iti kimiko a patakder kadagiti gangani amin a neurotransmisor, ken daytoy ket naisangayan a komponente dagiti alkaloide, dagiti biolohiko a molekula a napataud a kas dagiti maikadkadua a metabolito babaen kadagiti adu nga organismo. Ti nitroheno a siklo ket ilawlawagna ti panaggunay ti elemento manipud iti angin a mapan iti biospera ken dagiti organiko a kompuesto, ken ti panagsubli ti tangatang.  Dagiti sintetiko a napataud a nitrato ket nagruna a nailimug dagiti industria nga abuno, ken nangruna a pagrugitan a gapunan ti eutropisasion kadagiti sistema ti danum.

## Dagiti nagibasaran
Guam

Ti **Guam** (; Chamorro: ******) ket maysa a naurnos, a saan a nainkorporado a teritorio iti Estados Unidos a mabirukan idiay akinlaud a Taaw Pasipiko. Maysa daytoy kadagiti lima a teritorio ti Estados Unidos nga addaan iti naipatakder a paisano a gobierno. Ti Guam ket nailista a kas maysa kadagiti sangapulo ket innem a Saan a Bukod a Naturayan a Teritorio babaen ti Naipangpangruna a Komite iti Dekolonisasion iti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Ti kapitolio iti daytoy nga isla ket ti Hagåtña (sigud idi nga Agaña). Ti Guam ket isu ti kadakelan ken akin-abagatan unay iti Is-isla ti Mariana.

Dagiti Chamorro, dagiti patneng a tattao ti Guam, ket immunada tinaengan ti isla idi agarup a 4,000 a tawtawen. Daytoy nga isla ket addan ti atiddog a pakasaritaan iti Europeano a kolonialismo. Nadutokan babaen ni Ferdinand Magellan idi agdama ti panagbanbaniaga dagiti Kastila idi Marso 6, 1521, ti immuna a kolonia ket naipatakder idi  1668 babaen ti Espania idi isasangpet dagiti agtalinaed a mairaman ni Padre San Vitores, maysa a Katoliko a misionero. Iti adadu ngen dua a siglo, ti Guam ket maysa a nangruna a pagsardengan para kadagiti Espaniol a Galeon ti Galeon a tinawen a nagbalballasiw iti Pasipiko. Daytoy nga isla ket tinengngel babaen ti Espania aginggana idi 1898, nga idi daytoy ket naisuko iti Estados Unidos idi panawen ti Gubat ti Espaniol-Amerikano ken ti kalpasan daytoy ket naited a kas paset iti Tulag ti Paris.

Kas ti kadakkelan nga isla idiay Mikronesia ken ti maymaysa laeng a tinengngel ti Estados Unidos nga isla iti dayta a rehion sakbay ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ti Guam ket tiniliw ti Hapon idi Disiembre 8, 1941, kadagiti oras kalpasan ti panagbomba ti Pearl Harbor, ken nasakupan iti dua ken kagudua a tawtawen.
 
Iti panawen daytoy a panagsakup, dagiti tattao iti Guam ket suheto kadagito aramid a mairaman ti tuok, putolan ken rames, ken napilitda nga umampon ti Hapon a kultura. Ti Guam ket suheto idi ti narungsot a panakilablaban idi natiliw met laeng ti isla babaen dagiti tropa ti Estados Unidos idi Hulio 21, 1944, ti petsa a tinawen a napammadayawan a kas ti Wayaan nga Aldaw. 

Tatta nga aldaw, ti ekonomia ti Guam ket nasuportaran babaen ti kangrunaan nga industriana, ti turismo, a naipangpangruna a buklen daytoy kadagiti bisita manipud iti Hapon. Ti maikadua a pagtaudan ti matgedan ti Guam ket ti Militar ti Estados Unidos.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
*Guam.gov  - Opisial a website ti gobierno ti Guam
Hagåtña, Guam

Ti **Hagåtña** (panagbalikas ), sigud idi ti   ken iti , ket isu ti kapitolio ti teritorio ti Estados Unidos iti Guam.  Isu ti maikadua a kabassitan a purok ti isla babaen ti kalawa ken populasion.  Manipud idi maika-18 a siglo aginggana ti tengnga ti maika-20 a siglo, isu daytoy ti sentro ti populasion ti Guam.  Tatta nga aldaw, ti Hagåtña ket kadagiti kangrunaan a komersio a distrito iti isla ken ti tugaw ti giobierno.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bontok

Ti **Bontok** (wenno **Bontoc**) ket  maysa a patneng a pagsasao dagiti patneng a Tattao a Bontok iti Mountain Province, idiay akin-amaianan a paset iti Filipinas.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Bontok a Diksionario
Elektron

Ti **elektron** (simbolo: ) ket maysa a subatomiko a partikula nga addaan iti negatibo nga elementario a koriente a karga. Awan dagiti naamammoan a komponente wenno substruktura; iti sabali a balikas, daytoy ket kadawyan a naipanunotan a maysa a elementario a partikula. Ti elektron ket addan ti maysa a masa ti agarup a 1/1836 iti proton. Ti intrinsiko nga angular a darikmat (tayyek) iti elektron ket maysa a semientero a kuenta dagiti paset iti ''ħ'', a kayatna a sawen a daytoy ket maysa a permion. Ti kontrapartikula iti elektron ket makunkuna a positron; kapadpadada daytoy ti elektron malaksid ti panag-awit ti kuriete ken dagiti dadduma a karga itikasumbangirna a senial. No ti maysa nga panagdungpar ti elektron iti maysa a positron, dagitoy dua a partikula ket baka dagupda a madadael, nga agpataud dagiti gama nga annaraar a poton. Dagiti elektron, a tagikua ti immuna a kaputotan iti lepton a pamilia ti partikula, a makibinglay iti grabitasional, nga elktromagnetiko ken nakapsot a pakipagtinnulongan. Dagiti elektron, a kas dagiti amin a banag, ket addaan iti pakabuklan a mekaniko a tagikua dagiti dua a partikula ken dagiti allon, isu a dagitoy ket makidinnungpar kadagiti sabali a partikula ken mabalin a maidiprassion a kas iti lawag. Nupay kasta, daytoy a panagdua ket kasayaatan a maipakita ti panag-eksperimento kadagiti elektron, gapu ti kabassit unay ti masa. Gapu ti elektron ket maysa ap ermion, awan ti dua nga elektron ti makasakup ti agpadpada a kasasaad ti pakabuklan, babaen ti Pauli a panakailaksid a pamunganayan.

## Dagiti nota


## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao a Persiano

Ti **Persiano** (, ) ket maysa nga Irani a pagsasao iti uneg ti Indo-Irani a sanga iti pagsasao nga Indo-Europeano. Naipangpangruna daytoy a maisasao idiay Iran, Apganistan, Tajikistan ken dagiti pagilian a naipakasaritaan babaen ti Persiano nga impluensia. Ti pagsasao a Persiano ket naidasig a panagtultuloy iti Tengnga a Persiano, ti opisial a relihioso ken literario a pagsasao iti Sasanida a Persia, a daytoy met ket panagtultuloy iti Daan a Persiano, ti pagsasao iti Persiano nga Imperio iti Akemenida a panawen. Ti Persiano ket maysa a plurisentriko a pagsasao ken dagiti gramatikona ket kapadpada kadagiti adu a kontemporario a pagsasao ti Europa.Natawtawagan daytoy iti Persiano ket gapu iti taudanna manipud ti kapitolio ti Akamenida nga imperio, ti Persis (Fars wenno Pars) isu a nakaalaan ti nagan a Persiano (Farsi wenno Parsi).

Adda dagiti agarup a 110a riwriw nga agsasao iti Persiano iti sangalubongan, a ti pagsasao ket addaan iti opisial a kasasaad idiay Iran, Apganistan ken Tajikistan. Para kadagiti napalabas a siglo ti Persiano ket prestihion a kultural a pagsasao kadagiti sabali a rehion iti Akinlaud nga Asia, Sentral nga Asia, ken Abagatan nga Asia babaen dagiti nadumaduma nga imperio a naibatay kadagita a rehion.

Ti Persiano ket addaan iti adu nga (kangrunaan iti leksikon) impluensia kadagiti kaarruba a pagsasao, a naisangayan ti Sasao a Turko idiay Sentral nga Asia, ti Kaukaso, ken Anatolia, dagiti kaaruba nga Irani a pagsasao, ken ti pay Armenio, ken Sasao nga Indo-Aryan, a naipangpangruna ti Urdu. Daytoy ketnakaited pay ti impluensia iti Arabiko, a naisangayan ti Bahrani nga Arabiko, bayat a nagbulbulod met ti bokabulario manipud iti daytoy kalpasan ti Muslim a panagrukma ti Persia.

Daytoy ket addaan iti atiddog a pakasaritaan iti literatura iti porma iti Tengnga a Persiano sakbay ti Islam, ti Persiano ket isu idi ti immuna a rimmuar a pagsasao ti sibilisasion ti Muslim babaen ti monopolia ti Arabiko iti panagsurat, ken ti panagsurat iti daniw iti Persiano ket naipundar a kas tradison ti korte kadagiti adu nga akindaya a korte. Dagiti naindayegan nga obra ti Persiano a literatura ket ti *[[Shahnameh]]* ni Ferdowsi, dagiti obra ni Rumi, Rubaiyat ni Omar Khayyam, Divan ni Hafiz ken dagiti daniw ni Saadi.

## Dagiti nagibasaran
ISO 639-1

Dagiti **ISO 639-1:2002**, *a kodigo a pannakabagi dagiti nagan iti pagsasao — Paset 1: Alpha-2 a kodigo*, ket isu ti umuna a paset ti ISO 639 a serye iti pagalagadan para dagiti kodigo ti pagsasao. Ti paset i 1 ket sakupenna ti panagrehistro dagiti dua a letra ti kodigo. Adda dagiti 136 a dua a letra a kodigo a nairehistro. Dagiti nairehistro a kodigo ket sakupenna dagiti kangrunaan a pagsasao iti lubong.

Dagitoy a kodigo ket naserbi nga internasional, ken pormal, takigrapia para iti panagipatudo kadagiti pagsasao. Kas pagarigan:
*Ti Armenio ket nairepresenta babaen ti hy (manipud iti endonimo a *[[Pagsasao nga Armenio|հայերէն, *Hayeren*]]*)
*Ti Olandes ket nairepresenta babaen ti nl (manipud iti endonimo a *[[Pagsasao nga Olandes|Nederlands]]*)
*Ti Ingles ket nairepresenta babaen ti en
*Ti Esperanto ket nairepresenta babaen ti eo
*Ti Pranses ket nairepresenta babaen ti fr
*Ti Aleman ket nairepresenta babaen ti de (manipud iti endonimo a *[[Pagsasao nga Aleman|Deutsch]]*)
*Ti Ido ket nairepresenta babaen ti io
*Ti Italiano ket nairepresenta babaen ti it
*Ti Hapon ket nairepresenta babaen ti ja (nupay ti bukodna nga endonimo ket*[[Nihongo|日本語, Nihongo]]*)
*Ti Portuges ket nairepresenta babaen ti pt
*Ti Ruso ket nairepresenta babaen ti ru
*Ti Espaniol ket nairepresenta babaen ti es (manipud iti endonimo nga *[[Pagsasao nga Espaniol|español]]*)
*Ti Sueko ket nairepresenta babaen ti sv (manipud iti endonimo a *[[Pagsasao a Sueko|svenska]]*)

Ti ISO 639, ket isu ti kasisigud a pagalagadan para kadagiti kodigo ti pagsasao, ket napasingkedan idi 1967. Napisi idi daytoy iti dua a paset, ken idi 2002 ti ISO 639-1 ket nagbalin a ti baro nga edision iti kasisigud a pagalagadan. Ti kinaudi a kodigo a nainayon ket ti ht, a nagirepresenta ti Haiti a Kreol idi 2003-02-26. Ti panagusar iti pagalagadan ket pagpatageden babaen dagiti etiketa ti pagsasao ti IETF, a naipayam-ammo ti  idi Marso 1995, ken intultuloy ti  manipud idi Enero 2001 ken  manipud idi Septiembre 2006.   Ti agdama a bersion ket ti RFC&nbsp;5646 manipud idi Septiembre 2009.  Ti Sentro ti Internasional a Pakaammo para iti Terminolohia (Infoterm) (ket isu ti panagrehistro a turay para dagiti a kodigo ti ISO 639-1.

Dagiti baro nga ISO 639-1 a kodigo ket saan a mainayon no ti maysa nga ISO 639-2 kodigo ket addan, Isu nga dagiti sistema nga agus-usar kadagiti ISO 639-1 ken 639-2 a kodigo, nga adda dagiti 639-1 a kodigo a kaykayat, ket saanda nga agibaliw kadagiti addan a kodigo.

No ti maysa nga ISO 639-2 a kodigo a sumakop ti maysa a grupo dagiti pagsasao ket mausar, mabalin a mabaliwan para kadagiti naisangayan a pagsasao babaen ti baro nga ISO 639-1 a kodigo.

Awan ti nakaitudingan a panagikaso iti makro a pagsasao (kitaen ti ISO 639-3).

## Kitaen pay
*Listaan dagiti kodigo ti ISO 639-1

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*ISO 639-1/RA
*ISO 639-2 Pagsaludsodan iti Pagrehistruan a Turay
Ido

Ti **Ido** ket maysa a pagsasao a napartuat nga adda iti pagtungpalan nga agbalin a maysa a sangalubongan a maikadua a pagsasao para kadagiti agsasao iti nadumaduma linguistiko a pundo. Ti Ido ket naisangayan a naidaremdem a kas kadawyan a gramatika, ortograpia, ken leksikograpia, ken iti amin ket nalaka a maadal ken mausar. Iti puot, ti Ido ket naidasig a kas maysa a naisangalen nga internasional a katakunaynay a pagsasao.

Ti Ido ket napartuat idi 1907 para iti essem a panagreporma ti nasirmata a  pakapawilan iti Esperanto, ti maysa a pagsasao a napartuat para iti isu met laeng a kapanggepan idi nasapsapa met laeng a 20 a tawen. Ti nagan ti pagsasao ket nasurotan ti nagtaudanna iti Esperanto a balikas nga *ido*, a kayatna a sawen ket "anak", gapu ta datoy a pagsasao ket maysa nga "anak" iti Esperanto. Kalpasan ti pannakapunganay daytoy, ti Ido nakaala kadagiti suporta manipud kadagiti sumagmamano a komunidad ti Esperanto, ngem ti sumaganad a kellaat nga ipupusay idi 1914 iti maysa kadagiti kangrunaan a nangipatakder, a ni Louis Couturat, naapday ti kalatakanna. Adda dua a rason ti gapuanan daytoy: umuna, ti irurumsua iti adu a panagsisina gapu kadagiti agsalsalisal a reporma a gandat; ken maikadua, ti maysa a sapasap a kaawanan ti siaammo iti Ido a kas maysa a kandidato para iti maysa nga internasional a pagsasao. Dagitoy a tiped ket nagpakapsot iti daytoy a tignay ken saan a nakaala manen ti pannakadarikmat aginggana idi bumangon ti internet.

Ti Ido ket agus-usar kadagiti kapadpada a 26 a letra a kas ti Ingles nga abesedario nga awan dagiti diakritiko. Nakaala kadagiti bokabulariona manipud iti Pranses, Italiano, Espaniol, Ingles, Aleman, ken Ruso, ken nalaka a maawatan kadagiti nagadal ti Esperanto.

Adda dagiti adu nga obra iti literatura a naipatarus iti Ido, a mairaman ti Ti Bassit a Prinsipe ken ti Ebanghelio ni Lukas. Manipud idi 2000, adda ti agarup nga 100–200 nga agsasao ti Ido iti lubong.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Batay-linteg

Ti **batay-linteg** wenno **konstitusion** ket maysa nga agasmang dagiti kammasapulan a pamunganayan wenno pangunaan a naipabangon babaen ti maysa nga estado wenno pakaiturayan dagiti dadduma nga organisasion. Dagitoy nga agkukuyog nga alagaden ket makaaramid, kas iti mangitakder, no ania dayta nga entidad. No dagitoy nga alagaden ket maisurat iti maysa nga urnong wenno agasmang dagiti nalinteg a dokumento, dagita a dokumento ket maisao a mangbukel iti naisurat a batay-linteg.

Dagiti batay-linteg ket mairebbeng kadagiti sabsabali nga agpang dagiti organisasion, manipud kadagiti naturay nga estado aginggana kadagiti kompania ken dagiti di-nainkorporado a gunglo. Ti maysa a tulag a mangipatakder ti maysa nga internasional nga organisasion ket isu pay ti batay-lintegna a daytoy ket mangipalawag no kasano ti pannakaipatakder ti organisasion. Iti uneg dagiti estado, nupay dagitoy ket naturay wenno pederado, ti maysa a batay-linteg ket mangipalawag kadagiti alagaden babaen ti naikabatayan ti estado, ti pamaayan a pakaaramidan dagiti linteg ken babaen ti nagaramid. Adda met dagiti batay-linteg, a nangruna dagiti naisurat a batay-linteg, ket isuda pay kadagiti agipatingga ti bileg dagiti estado babaen ti ti panangipatakder dagiti linia a saan a maballasiw dagiti agturay a kas dagiti kammasapulan a karbengan.

Ti Batay-linteg ti India ket isu ti kaatiddogan a naisurat a batay-linteg iti aniaman a naturay nga estado iti lubong, nga aglaon dagiti 444 nga artikulo, 12 programa ken 94 a panagpasayaat, nga adda dagiti 117,369 a balikas iti bukodna a bersion ti Pagsasao nga Ingles, bayat ti Batay-linteg ti Estados Unidos ket isu ti kababaan a naisurat a batay-linteg, nga adda dagiti 7 artikulo ken 27 a panagpasayaat.

## Naggapuan ti nagan
Ti termino a *batay-linteg* ket naggapu manipud ti Pranses manipud ti balikas a Latin a *constitutio*, nga inus-usar kadagiti annuroten ken dagiti bilin, a kas ti imperial a waragawag (*constitutiones principis*: edicta, mandata, decreta, rescripta). Kalpasan daytoy, ti termino ket kaaduan a naus-usar iti kanoniko a linteg para kadagiti kangrunaan a panagikeddeng, a naipangpangruna ti maysa nga inted a bilin babaen ti Papa, a tattan ket makunkuna a ti maysa nga *[[apostoliko a batay-linteg]]*.

## Dagiti nagibasaran
Imperio a Romano

Ti **Imperio a Romano** () ket isu ti kalpasan a Republikano a paset ti panawen iti taga-ugma a sibilisasion iti Romano, a naipakadumaan babaen ti maysa a autokratiko a porma iti gobierno ken dakkel a teritorio a tinengtengngel idiay Europa ken ti Mediterraneano.

Ti 500 nga agtawen a Repubika a Romano, a sinarunuanna, ket napakapsot ti yaalsa babaen dagiti nadumaduma a sibil a gubat. Adda dagiti nadumaduma a napaspasamak a kadawyan naidarirag anga agmarka ti panaglasat manipud iti Repaublika iti Imperio, a mairamnan ti pannakaidutok ni Julius Caesar a kas ti agnanayon a diktador (44&nbsp;BC), ti Gubat iti Actium ( 31&nbsp;BC), ken ti panagited ti Roman Senado iti Octabion ti honoripiko *[[Augustus (honoripiko)|Augustus]]* ( 27&nbsp;BC).

Ti Romano panagpadakkel ket nangrugi kadagiti aldaw iti Republika, ngem ti Imperio ket nagawatna ti kalatakan a gay-at babaen ni Emperador Trajan: itipanawen ti panagturayna (98 aginggana idi 117 AD) ti Imperio a Romano ket nagtengngel kadagiti agarup a  km2 iti rabaw tidaga. Gapu ti kadakkel ti panaggay-at ti Imperio ken ti kaatiddog panag-ibtur, dagiti pagadalan kenkultura iti Roma ket adda dagiti nauneg ken nabayag nga impluensia iti panagrangrang-ay iti pagsasao, relihionn, arkitektura, pilosopia, linteg, ken dagiti porma ti gobierno kadagiti tinurayanna a teritorio, a naisangsangayan ti Europa, ken babaen ti kaibuksilan iti Europeano a panagpadakkel iti dagup ti moderno a lubong.

Iti naladaw a maikatlo a siglo AD, ni Dioklesiano ket nagipatakder ti pannakasanay iti panagbingbingay ti turay a nagbaetan dagiti uppat a kumaduaan nga emperadopr (makunkuna a kas ti tetrakia) tapno mapasayaat ti panaksalaknib kadagiti nawatiwat a teritorio, a nagpakabael daytoy ti panagtatingga iti Didigra iti Maikatlo a Siglo. Iti panawen dagiti sumaganad a dekada ti Imperio ket agnanayon a nabingbingay iti Daya/Laud a pagtayyekan. Kalpasan ti ipupusay ni Teodosio&nbsp;I idi 395 naminsan pay daytoy a nabingbingay.

Ti marmarba a Lumaud nga Imperio a Romano ket nalpas idi 476 idi napilit ni Romulus Augustus nga agibbet babaen ti Hermaniko daulo ti gubat a ni Odoakro. Ti Dumaya a Romano wenno Imperio a Bisantino ket nalpas idi 1453 iti ipupusay ni Konstantino&nbsp;XI ken ti pannakatiliw iti Konstantinopla babaen ni Mehmed II, daulo dagiti Otomano a Turko.

## Dagiti pakaammo


## Dagiti nagibasaran
Vladimir Lenin

Ni **Vladimir Ilyich Lenin** (;  &ndash; 21 Enero 1924) ket maysa idi a Ruso a Marxista a rebolutionario ken omunista a politiko nga isu ti nangidaulo ti Oktubre a Rebolusion iti 1917. A kas maysa adaulo iti Bolsheviks, indauloanna ti estado ti Sobiet idi pakauna a tawen iti (1917&ndash;1924), idi nakilaban tapno makaipatakder ti panagtengngel iti Rusia iti Sibil a Gubat ti Rusia ken nagobra a nagpartuat ti maysa a sosialista a sistema ti ekonomia.

A kas maysa a politiko, ni Lenin ket maysa idi a naikamo nga orador, a kas maysa a sientista ti politika dagiti adu a teoriana ken dagiti pilosopiko a panagrangrang-ay iti Marxismo ket nagpataud ti Marxismo–Leninismo, ti pragmatiko a Ruso a pannakaiyatanup iti Marxismo.

## Dagiti nagibasaran
Kondado ti Biała Podlaska

__NOTOC__
Ti **Kondado ti Biała Podlaska** () ket maysa a paset iti teritorio nga administrasion ken lokal a gobierno (powiat) idiay Probinsia ti Lublin, iti daya ti Polonia, idiay nagbeddengan ti Bielorusia. Napartuat daytoy idi Enero 1, 1999, a kas nagbanagan iti Polako a panagreporma to lokal a gobierno a naipasa idi 1998. Ti administratibo a tugawna ket ti siudad iti Biała Podlaska, uray no ti siudad ket saan a paset iti kondado (buklen ti sabali a siudad kondado). Dagiti ili iti Kondado ti Biała Podlaska ket ti Międzyrzec Podlaski, a naisanglad iti  iti laud ti Biała Podlaska, ken ti nagbeddengan nga ili iti Terespol,  a daya iti Biała Podlaska.

Ti kondado ket sakupenna iti kalawa iti . Manipud idi 2006 ti populasionna ket 113,764, a ti populasion iti Międzyrzec Podlaski ket 17,162, ti Terespol ket 5,969, ken ti populasion ti away ket 90,633.

## Dagiti kaarruba a kondado
No mailasin ti siudad iti Biała Podlaska, ti Kondado ti Biała Podlaska ket nabeddengan babaen ti Kondado ti Włodawa ken Kondado ti Parczew iti abagatan, ti Kondado ti Radzyń Podlaski iti abagatan a laud, ti Kondado ti Łuków ken Kondado ti Siedlce iti laud, ti Kondado ti Łosice iti amianan a laud, ken Kondado ti Siemiatycze iti amianan. Pagbeddenganna pay ti Bielorusia iti daya.

## Administratibo a pannakabingbingay
Ti kondado ket nabingbingay pay kadagiti 19 a munisipalidad (dua nga urbano ken 17 nga away). Dagitoy ket nailista iti sumakbay a tabla, a naurnos nga agpababa baaen ti populasion.

## Dagiti nagibasaran

*Opisial a Polako a bilang ti populasion 2006
Jean Cocteau

Ni **Jean Maurice Eugène Clément Cocteau** (Maisons-Laffitte, Hulio 5, 1889 – Milly-la-Foret Oktubre 11, 1963), ket maysa a mannurat, mannaniw, pintor ken Pranses a direktor ti pelikula.

## Dagiti obrana

### Dandaniw

* *La lampe d'Aladin*, 1909.
* *Le prince frivole*, 1910.
* *La danse de Sophocle*, 1912.
* *Le Cap de Bonne-Espérance*, 1918.
* *L'Ode à Picasso*, 1919.
* *Poésies 1917-1920*, 1920.
* *Vocabulaire*, 1922.
* *Plain-chant*, 1923.
* *Cri écrit*, 1925.
* *Prière mutilée*, 1925.
* *L'Ange Heurtebise*, 1926.
* *Opéra*, 1927.
* *Morceaux choisis, poèmes, 1926-1932*, 1932.
* *Mythologie*, 1934.
* *Énigme*, 1939.
* *Allégories*, 1941.
* *Poèmes écrits en allemand*, 1944.
* *Léone*, 1945.
* *La crucifixion*, 1946.
* *Poèmes*, 1948.
* *Anthologie poétique de Jean Cocteau*, 1951.
* *La nappe du Catalan *, 1952.
* *Le chiffre sept*, 1952.
* *Appogiatures*, 1953.
* *Dentelle d'éternité*, 1953.
* *Clair-obscur*, 1954.
* *Poèmes, 1916-1955*, 1956.
* *Paraprosodies précédées de 7 dialogues*, 1958.
* *Gondole des morts*, 1959.
* *Cérémonial espagnol du phénix, suivi de La partie d'échecs*, 1961.
* *Le Requiem*, 1962.

### Nobela

* *Le Potomak*, 1919.
* *Le Grand écart*, 1923. 
* *Thomas l'imposteur*, 1923. 
* *Le livre blanc*, 1928. 
* *Les Enfants terribles*, 1929.
* *La Fin du Potomak*, 1940.
* *Les deux travestis*, 1947.

### Drama

* *Orphée*, 1926.
* *Oedipe roi*, 1928.
* *Roméo et Juliette*, 1928.
* *La Voix humaine*, 1930.
* *La machine infernale*, 1934.
* *Le bel indifférent*, 1940.
* *Théâtre I: Antigone - Les Mariés de la tour Eiffel - Les Chevaliers de la table ronde - Les Parents terribles*, 1948.
* *Théâtre II: Les Monstres sacrés - La Machine à écrire - Renaud et Armide - L'aigle à deux têtes*, 1948.
* *Théâtre de poche*, 1949.
* *Bacchus*, 1952.
* *Nouveau théâtre de poche*, 1960.
* *L'Impromptu du Palais-Royal*, 1962.
* *Paul et Virginie*, 1968.
* *Le gendarme incompris*, 1971.

### Pinintaán

* *Dessins*, 1923.
* *Le mystère de Jean l'oiseleur*, 1925.
* *Maison de santé*, 1926.
* *Poésie plastique*, 1927.
* *25 dessins d'un dormeur*, [1928].
* *Soixante dessins pour les Enfants terribles*, 1935.
* *Dessins en marge du texte des Chevaliers de la table ronde*, 1941.
* *Drôle de ménage*, 1948.
* *La chapelle Saint-Pierre, Villefranche-sur-mer*, 1957.
* *La salle des mariages, Hôtel de ville de Menton*, 1957.
* *La Chapelle Saint-Pierre*, 1958.
* *Saint-Blaise- des -simples*, 1960.

### Pelikula

* *Le sang d'un poète*, 1930.
* *La Belle et la Bête*, 1945.
* *L'aigle à deux têtes*, 1945.
* *Les parents terribles*, 1948.
* *Orphée*, 1949.
* *La villa Santo-Sospir*, 1952.
* *L'Amour sous l'électrode*, 1955.
* *Le testament d'Orphée*, 1959.

## Dagiti nagibasaran

*André Breton (1953). *La Clé des champs*, p. 77. Paris: Éditions du Sagittaire.
*Francis Steegmuller (1970). *Cocteau: A Biography*. Boston: Atlantic-Little Brown & Company. .
**Crucifixion* naipatarus iti Bengali babaen ni Malay Roy Choudhury

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* Website ni Jean Cocteau
Gmina Sobienie-Jeziory

Ti **Gmina Sobienie-Jeziory** ket maysa nga away a gmina (administratibo a distrito) idiay Kondado ti Otwock, Probinsia ti Masovian, idiay daya a tengnga ti Polonia. Ti tugawna ket adda idiay purok iti Sobienie-Jeziory, a naisanglad ti agarup a 19 kilometro (12 mi) nga abagatan iti Otwock ken 39 km (24 mi) abagatana adaya iti Warsaw.

Ti gmina ket sakupenna ti kalawa iti , ken manipud idi 2006 ti dagup ti populasionna ket 6,229.

## Dagiti kaarruba a gmina
Ti Gmina Sobienie-Jeziory ket nabeddengan babaen dagiti gmina iti Celestynów, Garwolin, Góra Kalwaria, Karczew, Osieck, Warka and Wilga.

## Dagiti purok
Ti gmina ket buklen dagiti purok iti Dziecinów, Gusin, Karczunek, Nowy Zambrzyków, Piwonin, Przydawki, Radwanków Królewski, Radwanków Szlachecki, Sewerynów, Siedzów, Sobienie Biskupie, Sobienie-Jeziory, Sobienie Kiełczewskie Drugie, Sobienie Kiełczewskie Pierwsze, Sobienie Szlacheckie, Stary Zambrzyków, Szymanowice Duże, Szymanowice Małe, Śniadków Dolny, Śniadków Górny, Śniadków Górny A, Warszawice, Warszówka, Wysoczyn and Zuzanów.

Daytoy ket buklen pay dagiti karso ti ken piurok a distrito iti Baranówka, Borki, Brzezinka, Brzozowica, Celbuda, Folwark, Kąty, Kępa Radwankowska, Kępa Wysocka, Kolonia Dziecinów, Kolonia Siedzów, Kolonia Sobienie Biskupie, Korea, Kozorzywie, Kurantówka, Leśniki, Łużyce, Nadjezierze, Podborek (Piwonin), Podborek (Śniadków Górny A), Potok, Przedwabie, Sobienie Murowane, Sokołówka, Strugi, Suska, Wielga, Wielkie Góry Warszewickie, Wieś Kochanka, Zajezierze, Zapole ken Zastarze.
Gmina

Ti **gmina** (Polako panakabalikas ,  ket isu ti kangrunaan paset iti administratibo a panakabingbingay iti Polonia iti kabaan nga agpang. Daytoy ket sagpaminsan pay a naipatpatarus a kas ti "**komuna**" wenno "munisipalida." Manipud idi 2010 adda dagiti 2,479 a gmina iti daytoy a pagilian. Ti balikas a *gmina* ket naggapu manipud ti Aleman a balikas a *Gemeinde*, a kayatna a saoen ket "komunidad."

Ti gmina ket isun ti kangrunaan a paset ti teritorial a panakabingbingay iti Polonia manipud idi 1972, idi daytoy ket sinukatanna ti basbassit a gromada (umnong). Ada dagiti tallo a kita ti gmina idiay Polonia: 
#**urbano a gmina** (*gmina miejska*) a buklen iti maysa a siudad wenno ili,
#aglalaok **urbano-away a gmina** (*gmina miejsko-wiejska*) a buklen iti ili ken dagiti nakapalikmut a purok ken dagiti igid nga away; ken
#**away a gmina** (*gmina wiejska*) a buklen dagiti purok ken dagiti igid nga away.
Adda dagiti away a gminas nga adda ti tugaw  iti ili nga adda ti ruar ti panakabingbingay ti gmina. Kas pagarigan, ti *away* Gmina Augustów ket tinurayan manipud ti ili iti Augustów, ngem saan a mangiraman ti ili, gapu ta ti Augustów ket maysa nga *urbano* a kita ti gmina. 

Ti maysa nga urbano a gmina ket kadawyan a maitudtudo, babaen ti nagan iti siudad wenno ili a masalsaludsod. Dagiti dadduma pay a kit ati gmina ket makunkuna a "Gmina X", a ti "X" (iti kaaduan kadagitoy a kaso) ket nagan ti ili wenno purok nga adda ti tugaw ti gmina. Ti termino a "Gmina X" a mangipakpakita ti nagan iti pagtaengan ket sagpaminsan pay a naipatpatarus iti Inggles a kas ti "X Commune".

Ti lehislatibo ken agturay a bagi iti tunggal maysa a gmina ket maysa a bnabutosan a konsilo ti munisipio (*rada gminy*), wenno ti maysa nga ili: ti *rada miasta* (asemblia ti ili). Ti ehekutibo a bileg ket tinengtengngel baaben ti dagus a nabutosan a mayor iti munisipalidad, a tinawtawagan a ti *[[wójt]]* iti away a  gmina, ti *burmistrz* ket isu kaaduan nga urbano ken dagiti urbano-away a gmina, wenno *prezydent* kadagiti ili nga adda ti sumurok a 100,000 nga agtaeng ken dagiti dadduma a agtawtawid nga agususar ti titulo. Ti maysa a gmina ket mabalin nga agpartuat kadagiti kumadua a paset (*jednostki pomocnicze*), a dagitoy ket nababbaba nga administratibo a papel. Kadagiti away a lugar a tinawtawagan a  sołectwo; kadagiti ili mabalin dagitoy a kas dagiti dzielnica wenno dagiti osiedle. Iti maysa a urbano-away a gmina, ti ili ket mabalin a maitudo a kas maysa a kumadua a paset. 

## Dagiti nagibasaran
Ermita

Ti **Ermita** ket ti maysa a distrito iti Manila, Filipinas. Mabirukan iti tengnga a parte ti siudad, ti distrito ket nagruna a sentro ti pinasia, edukasion, kultura, ken komersio. Agserbi ti Ermita a kas ti sentro ti sibiko iti siudad ke ayan ti tugaw ti gobierno ti siudad ken ti maysa a dakkel a paset ti pagtrabahuan, negosio, ken dagiti aktibidad ti paglinglingayan iti lugar.

Agrang-ay dagiti opisina a pribado ken gobierno, dagiti museo, ken dagiti unibersidad iti Ermita. Daytoy ket pagtaengan pay dagiti nadayeg a pagpasiaran dagiti turista ken dagiti dulon ti daga, a naipangpangruna ti Parke Rizal, ti kangrunaan a nailian a parke ti Filipinas.

Iti kasisigud, ti Ermita ken ti kaarrubana a distrito iti Malate ket dagidi nabaknang a kaarrubaan para kadagiti nabaknang a kagimongan iti Manila idi las-ud ti nasapa a maika-20 a siglo nga ayan idi a nagtakderan dagiti dakkel ken napintas a mansion. Dagsanggasat met, ti Ermita ken dagiti kaarrubayanna ket nakaro idi a nabomba idi las-ud ti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan kalpasan idi nagbalin a pagbabakalan idi las-ud ti Panangpapatay iti Manila. Kalpasan ti gubat, ti Ermita ken ti kasinginna a distrito, ti Malate, ket nagbalin a sentro ti komersio kas resulta ti panagbaliw a kas maysa a nabaknang a suborbio iti maysa a maipapan iti komersio a distrito.

## Dagiti baranggay

Ti Ermita ket buklen dagiti 13 Baranggay nga agbilang iti 659, 659-A, 660, 660-A, 661, 663, 663-A, 664, 666, 667, 668, 669, ken 670.

## Dagiti nagibasaran

*

## Dagiti akinruar a silpo
John Adams

Ni **John Adams** (Oktubre 30, 1735 (O.S. Oktubre 19, 1735)&nbsp; – Hulio 4, 1826) ket maysa nga Amerikano a Nangipatakder nga Ama, ken ti maikadua a Presidente iti Estados Unidos (1797–1801). Isu ket maysa pay nga abogado, estadista, diplomatiko, politiko a teorista, ken mangiyuna a kampeon iti panagwayawayas idi 1776. Isu ket nanipud idiay New England, ni Adams, ket maysa a nadayeg nga abogado ken publiko a pigura idiay Boston, nalaing a napaadal ken nagrepresenta kadagiti Panagpalpalawag a kapategan a nagiyaddang ti republikanismo. Isu ket maysa a Pederalista, isu pay ket nagato a makaimpluensia ken maysa kadagiti nagruna a Nangipatakder nga Ama iti Estados Unidos.
Pagsasao nga Armenio

Ti **Pagsasao nga Armenio** ( iti TAO wenno  iti RAO, —**) ket maysa nga Indo-Europeano a pagsasao a maisasao babaen dagiti tattao nga Armenio. Daytoy ket opisial a pagsasao iti Republika ti Armenia ken iti rehion pay iti Nagorno-Karabakh. Adu pay ti mangisasao daytoy a pagsasao babaen dagiti komunidad nga Armenio iti Armenio a diaspora. Daytoy ket addaan iti bukodna a sinuratan iti Alpabeto nga Armenio, ken daytoy ket ipammategan dagiti lingguista para iti bukodna a naisangsangayan a ponolohiko a panagrangrang-ay iti kaunegan ti Indo-Europeano.

Dagiti lingguista ket idasigda ti Armenio a kas maysa a nawaya a sanga ti pamilia ti pagsasao nga Indo-Europeano. Ti Armenio ket makibingbingay kadagiti nadumaduma a kangrunaan a panagpabaro iti Griego, ken adda dagiti lingguista a mangigrupo dagitoy dua a pagsasao iti Prigio ken ti pamilia nga Indo-Irani iti nagatngato nga agpang ti subgrupo iti Indo-Europeano a daytoy ket naipalpalawag babaen ti naibingay a panagpabaro a kas nayonan. Kadagiti kinaudi, adu dagiti dadduma a nagipaltiing ti maysa a Balkano a pannakaigrupo a mairaman ti Griego, Armenio, Prigio ken Albanes.

Ti Armenio ket addaan iti atiddog a pakasaritaan, nga adda ti maikalima a siglo a pannakaipatarus ti Biblia ken daytoy ti kadaanan a nabati a teksto. Ti bokabulariona kaaduan a naimpluensian babaen dagiti Akinlaud a Tengnga nga Irani, a naisangsangayan ti Parto, ken ti basbassit a kadakkel babaen ti Griego, Latin, Daan a Pranses, Persiano, ken Arabiko ken dagiti nadumaduma pay a pagsasao kadagiti naplabas a pakasaritaanna. Adda dagiti dua a naipaalagadan a moderno a literario a porma, Akindaya nga Armenio ken Akinlaud nga Armenio, a dagitoy ket agsinnaranay a maawatan. Ti naisabsabali ken gangani nga awanen a Pagsasao a Lomavren ket maysa a dialekto a naimpluensian ti Romani nga adda ti Armenio a gramatika ken ti kaaduan a naala ti Romani a bokabulario, a mairan dagiti Romani a numero.

## Dagiti nagibasaran
Amlan

Ti **Amlan** ket maysa a maika-4 a klase nga ili iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Amlan ket nabingbingay a politikal kadagiti 8 a barbaranggay.

* Bio-os
* Jantianon
* Jugno
* Mag-abo
* Poblacion
* Silab
* Tambojangin
* Tandayag
	
## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Fabíula Nascimento

Ni **Fabíula Nascimento** ( idiay Curitiba) ket maysa nga aktres manipud idiay pagilian ti Brasil.

## Dagiti akinruar a silpo
* Fabíula Nascimento - IMDB
Kalinga-Apayao

Ti **Kalinga-Apayao** ket dati a probinsia iti Filipinas idiay puro ti Rehion Administratibo ti Kordiliera ti Luzon. (1908-1995)
Kristo

Ti **Kristo** (Griego  (Khristós) 'sinapoan') ket maysa a patarus iti Hebreo a מָשִׁיחַ (Māšîaḥ), ti Mesias, ken inususar a kas maysa a titulo para kenni Hesus iti Baro a Tulag.

Dagiti simmursurot kenni Hesus ket naamammoanda a kas dagiti Kristiano (a kas dagiti ) gapu ta namatmatida kenni Hesus nga isu ket ti Mesias (*Kristos*) a naipadto iti  Hebreo a Biblia – isu ngarod a kadawyan a tinawtawaganda iti Hesukristo, a kayatna a saoen ket Hesus *ti Kristos*. Daytoy a balikas ket kasisigud a titulo, ngem kalpasan a nagbalin a paset iti nagan a "Hesukristo", nupay kasta daytoy ket inususar pay latta a kas maysa a titulo, nga agsinnubalit a panagusar ti *Kristo Hesus*, a kayatna a saoen ket *"Ti Mesias Hesus"*. Iti kadawyan  apanagusar – uray kadagiti uneg ti sekular a sirkulo – ti "Kristo" ket sapasap a natrato a kapadpada ti "Hesus iti Nasaret".

Ni Hesus ket saan nga inawawat babaen dagiti kaaduan a Hudio a kas ti bukodda a Mesias. Dagiti pay Kanonikal nga Ebanghelio makalaglagip kadagitio Panakailikudan ni Hesus. Nupay kasta, dagiti Nisea a Kristiano ket nagururayda ti Maikadua nga Idudumteng ni Kristo a namatmatida a tungpalennanto dagiti nabati a Mesianiko a padto ti Kristiano.

Ti lugar iti Kristiano a teolohia a matawtawagan a Kristolohia ket nagrunaan a mangipapan iti masna ken kinatao ni Hesukristo a kas nairehistro kadagiti Kanonikcal nga ebanghelio ken dagiti surat iti Baro a Tulag.

## Dagiti nagibasaran
Hamburg

Ti **Hamburg** (, lokal a pannakabalikas ; Ababa nga Aleman/Ababa a Sahon: *Hamborg* ), opisial a ti **Nawaya ken Hanseatiko a Siudad ti Hamburg**, ket isu ti maikadua a kadakkelan  a siudad idiay Alemania, ti maikasangapulo ket lima nga Alemania nga estado, ken ti maikanem a kadakkelan a siudad iti Kappon ti Europa. Ti siudad ket pagtaengan dagiti sumurok a  1.8 a riwriw a tattao, bayat a ti Hamburg Metropolitano a Rehion (a mairaman dagiti paset dagiti kaarruba a Pederal nga Estado ti Ababa a Sahonia ken Schleswig-Holstein) ket adda ti sumurok a 5 a riwriw nga agtataeng. Daytoy ket mabirukan idiay karayan Elbe, ti pouerto ti Hamburg ket isu ti maikadua a kadakkelan a puerto idiay Europa (kalpasan ti puerto ti Rotterdam) ken maikasangapulo ket maysa iti lubong.

Ti opisial a nagan ti Hamburg, a *Nawaya ken Hanseatiko a Siudad ti Hamburg* (Aleman: *Freie und Hansestadt Hamburg*), ket mangitudtudo ti pakasaritaan ti Hamburg a kas kameng ti mediebal a Hanseatiko a Liga, a kas maysa a nawaya nga imperial a siudad ti Nasantuan a Romano nga Imperio, ken ti Hamburg maysa a siudad-estado ken maysa kadagiti sangapulo ket innem nga Estado ti Alemania.

Ti Hamburg ket maysa a kangrunaan a sentro ti pagluganan idiay Akin-amianan nga Alemania ken maysa kadagiti kabaknangan a siudad idiay Europa. Daytoy ket nagbalin a ken industria a sentro, nga adda dagiti paktoria ket pasdek a tagikua ti *[[Airbus]]*, *[[Blohm + Voss]]* ken *[[Aurubis]]*. Ti agiwarwaragawag ti radio ken telebision a *[[Norddeutscher Rundfunk]]* ken agipabpablaak a kas ti *[[Gruner + Jahr]]* ken *[[Der Spiegel|Spiegel]]-Verlag* ket mangipatakder ti kangrunaan a media nga industria idiay Hamburg. Iti dagup, adda dagiti sumurok a 120,000 a negosio.

Ti siudad ket maysa a kangrunaan a  para kadagiti domestiko ken ballasiw taaw nga agbisbisita; ti Hamburg ket mairanggo ti maika-16 iti lubong para iti pannakatagtagitao idi 2011, ken, idi 2010, ti siudad ket nairanggo a maika-10 iti lubong.

## Dagiti nagibasaran
### Dagiti nota

## Dagiti akinruar a silpo