Sasao nga Akin-abagatan a laud a Tai

Ti **sasao nga Akin-abagatan a laud a Tai**, **Akin-abagatan a laud a Thai** wenno **Thais** ket ti maysa a naitakder a sanga ti sasao a Tai ti Abagatan a daya nga Asia. Mangiramanda ti Siames (Tengnga a Tailandes), Lao, Shan kdpy.

## Pannakaidasig
Ti ukin-uneg a pannakaidasig ti sasao nga Akin-abagatan a laud a Tai ket saan pay laeng a nasayaat a nagtutunosan.

### Chamberlain (1975)
Bingbingayen n  Chamberlain (1975) ti Akin-abagatan a laud a Tai kadagiti 4 a sanga.

Inbatay ni Chamberlain ti panangidasigna kadagiti sumaganad a tabas ti ponolohia. (*Nota: Para iti maysa a panangipalawag ti sistema ti notasion para kadagiti aweng ti Tai, kitaen ti [[Pagsasao a Proto-Tai#Dagiti aweng]]*.)
#/p/ vs. /ph/
#aweng batong ti panagsina/panagtipon ti tabas ti *A 
#aweng batong ti panagsina/panagtipon ti tabas ti *BCD
#B-DL paaweng a panagtipon

;Proto-Akin-abagatan a laud a Tai
*Sanga nga agraman iti panangilasin nga inobasion: **/p/**
**Sanga nga agraman iti panangilasin nga inobasion: ***A 1-23-4**
***Tse Fang
***Tai Mao
***Muang Ka
**Sanga nga agraman iti panangilasin nga inobasion: ***ABCD 123-4; B=DL**
***Nangisit a Tai
***Nalabbasit a Tai
***Puraw a Tai
***Lue
***Shan
***Yuan
***Ahom
*Sanga nga agraman iti panangilasin nga inobasion: **/ph/ (*A 1-23-4)**
**Sanga nga agraman iti panangilasin nga inobasion: ***BCD 123-4**
***Siames
***Phu Tai
***Nuea
***Phuan
**Sanga nga agraman iti panangilasin nga inobasion: ***BCD 1-23-4; B≠DL**
***Lao
***Akin-abagatan a Tailandes

Ti Tai Muong Vat ti Yen Chau, Bietnam ke maysa a PH-tipo apagsasao akas ti Lao, uray no daytoy ket heograpiko a napalikmutan babaen ti Nangisit a Tai (Theraphan 2003; Chamberlain 1984).

### Edmondson & Solnit (1997)
Bingayen ni Edmondson & Solnit (1997) tisasao nga Akin-abagatan a laud a Tai kadagiti dua a nagruna a subgrupo. Segun ti daytoy a panangidasig, ti Dehong Tai ken Khamti ket isu dagiti umuna a pagsasao a simmina iti sanga nga Akin-abagatan a laud a Tai.

#Akin-amianan: Tai Nua = Shan-Tayok (Insik a Shan), Khamti
#Akin-abagatan: Burman a Shan ("maitutop a Shan"), amin a sabali nga Akin-abagatan a laud a Tai

Ti maysa a sona ti transision a pagbaetan dagitigrupo ti Akin-amianan ken Akin-abagatan ket mapasamak kadagtii sasao a Tai (mairaman ti Tai Mau) iti likmut ti rehion a pagbeddengan ti Burma-Tsina iti Mangshi, Namhkam, ken Mu-se near Ruili.

Daytoy dua parte a pannakabigbingay ti Akin-abagatan a laud an Tai ket insupsuppiatan babaen ni Edward Robinson iti papelna nga "Features of Proto-Nüa-Khamti" (1994). Dagiti sumaganad a langa ket mangirugi iti grupo ti Nüa-Khamti manipud kadagiti amin a sabali a sasao nga Akin-abagatan a laud a Tai.
#Labialisado a velar a panagsasardeng ket nagbalinen a dagiti velar a panagsasardeng.
#Tallo parte a panagsisina iti aweng A ti A1-23-4
#Panagtition ti A23 ken B4
#Dagiti ababa a bokal ti /ɛ/ ken /ɔ/ ket naitipondan iti /e/ ken /o/.
#ʔb > m

### Luo (2001)
Bigbigen pay ni Luo Yongxian (2001) ti pannakaidumduma ti Dehong Tai (Tai Nuea), ngem amngisuppiat a nasken koma amaikabil iti sabali sanga ti *Akin-amianan a laud a Tai* a karaman ti Akin-abagatan a laud a Tai a kaskabasat a sanga. Tuntunen ni Luo a ti sanga ti Akin-amianan a laud a Tai ket addaan kadagiti adu a langa ti Akin-amianan a Tai ken Tengnga a Tai a saan a mabirukan iti Akin-abagatan a laud a Tai. Ti naisingasing a kayona iti sanga a Tai ket kas dagiti sumaganad.
*Tai
**Akin-amianan
**Tengnga
**Akin-abagatan a laud
**Akin-amianan a laud

### Pittayaporn (2009)

Segun kenni Pittayaporn (2009:301), ti Akin-abagatan a laud a Tai (ti subgrupona Q) ket naipalawag babaen ti ponolohiko a panagakar iti *kr- → *ʰr-.

Isingasing pay ni Pittayaporn (2014) Akin-abagatan a laud a Tai ket nangrugrugi nga agpaabagatan a naiwarwaras kalpasan ti maika-7 a siglo C.E. ngem sakbay ti maika-11 a siglo C.E. (iti baetan ti 700 ken 1000 C.E., idi las-ud tinaladaw a Tang a Dinastia wenno nasapa a Song a Dinastia), kas naebidensiaan babaen dagiti binulod a balikas manipud iti Naladaw  Tengnga nga Insik.

Bigbigen ni Pittayaporn (2018) dagiti dua a sanga iti kaunegan ti Akin-abagatan a laud a Tai, ti agnagan iti *Akindaya* ken *Akinlaud*. Buklen ti Akindaya a sanga dagiti asideg a kabagian a pagsasao ti Nangisit a Tai, Puraw a Tai, ke nti Nalabbasit a Tai, bayat a ti Akinlaud a sanga ket ad-adu nga akin-uneg nga agdumaduma. Aglaon pay ti Akinlaud a sanga iti maysa nga *Akin-abagatan* a grupo a buklen ti Tailandes ken Lao.
;Akin-abagatan a laud a Tai
**Akindaya* a sanga: Nangisit a Tai, Puraw a Tai, Nalabbasit a Tai
**Akinlaud* a sanga: dagiti karuay ti Shan ,Lue, Yuan, Lao, Tailandes (mangipalawag nga inobasion: *kʰr- > kʰ-)
***Akin-abagatan* a sub-sanga: Tailandes, Lao, kdpy. (dagiti mangipalawag nga inobasion: *ɓl- > ɗ- and *ʰr > h-)

Ipalagip ni Pittayaporn, et al. (2018) dagiti sumaganad a panagbaliw iti uni manipud iti Proto-Akin-abagatan a laud a Tai (PSWT) kadagiti karuay ti Tai a nairepresenta kadagiti inskripsion ti Sukhothai ken Ayutthaya, ken mangipatungpal a dagiti inskripsion ti the Sukhothai ken Ayutthaya ket pudnoda a mangirepresenta ti isu met laeng a pagsasao.
#dagiti panagtitipon ti dorsal nga obstruent
#ti panagtition ti PSWT aɯ ken aj
#ti panagtitipon ti PSWT ɲ-, j- ken ʔj-
#ti pannakapukaw ti pannakaiduma ti panangibitla kadagiti sonorant
#ɓl- > d-
#kʰr- > kʰ-
#ʰr- > h-

## Dagiti pagsasao
Ti Akin-abagatan a Tailandes (Pak Thai) ket masansan a maipagarup a pudno a kangrunaan a panagbaliw; daytoy kasla makatalinaay kadagiti kadawyan a repleks kadagiti nasapa a panagrang-ay iti aweng a nalappedan kadagiti sabali a  (Tengnga–Akindaya) pagsasao. Ti nakonstrukto manen a pagsasao ket tinawtawagan iti *Proto-Thai*; cf. Proto-Tai, nga isu ti tinaudan dagiti amin a sasao a Tai.

Ti sumaganad a kayo ket surotenna ti Ethnologue.

* Akin-abagatan a Tailandes (Pak Thai) (Tailandia)
* Sasao a Chiang Saen (10)
** Tai Dam (Nangisit a Tai; Bietnam, Tailandia, Laos)
** Akin-amianan a Tailandes (Lanna, Tai Yuan; Tailadia, Laos, Burma)
** Lue (Lue, Tai Lue; Tsina, Bietnam, Tailandia, Laos, Burma)
** Phuan (Tailandia)
** Thai Song (Tailandia)
** Siames (Tengnga/Pagalagadan a Tailandes; Tailandia)
** Tai Dón (Puraw a Tai, Tai Kao; Bietnam, Tsina)
** Tai Daeng (Bietnam)
** Tay Tac (Bietnam)
** Thu Lao (Bietnam)
* Sasao a Lao–Phutai(4)
** Lao (Laos)
** Lao Nyo (Cambodia, Tailandia)
** Phu Thai (Tailandia)
** Isan (Akin-amianan a day a Tailandes; Tailandia, Laos)
** Kaloeng (Tailandia, Laos)
* Sasao nga Akin-amianan a laud a Tai (9)
** Ahom (Assam – awanen. Ti moderno nga Asames ket Indo-Europeano.)
** Khamti (Assam, Burma)
** Tai Laing (Tai Lai; Burma)
** Khün (Kuen; Burma)
** Khamyang (Assam)
** Shan (Tai Shan, Dehong; Burma)
** Tai Aiton (Assam)
** Tai Nuea (Tsina, Bietnam, Tailandia, Laos)
** Tai Phake (Assam)
** Turung (Assam)

Segun iti *Ethnologue*, dagiti sabali a sasao nga Akin-abagatan a laud ket ti Tai Ya (Tsina), Pu Ko (Laos), Pa Di (Tsina), Tai Thanh (Bietnam), Tai Long (Laos), Tai Hongjin (Tsina), Yong (Tailandia). Daytoy ket saan a nalawag iti pakaitagikuaanda iti pannakaidasig dita ngato. Ilista pay ti *Ethnologue* iti baba ti Tai, nga awanan iti adu a pannakaidasig, ti Kuan (Laos), Tai Do (Biet Nam), Tai Pao (Laos), ken Tay Khang (Laos). Iti heograpia amin dagitoy ket agparang a kas Akin-abagatan a laud.

Iraman pay ti *Ethnologue* ti Tày Sa Pa (Sapa) ti Bietnam, nga ilaksid ni Pittayaporn manipud iti Akin-abagatan a laud a Tai ngem idasigna kas ti kaasitgan a kabagian a pagsasao iti ruar iti dayta a grupo. Iraman pay ni Pittayaporn ti Yoy, nga idasig ti *Ethnologue* a kas maysa a pagsasao nga Akin-amianan a Tai.

## Adu pay a mabasbasa
*Miyake, Marc. 2014. Is Thai ''yuan'' 'Vietnamese' a loanword from Lao?
*Miyake, Marc. 2014. Black and white evidence for Vietnamese phonological history.
*Miyake, Marc. 2014. D-ou-b-led letters in Tai Viet.
*Miyake, Marc. 2014. *(C).r-usters in Black Tai and Bao Yen.
*Miyake, Marc. 2014.  S-implificaition in Black Tai and Bao Yen.
*Miyake, Marc. 2010. Brown's (1979) "Vowel length in Thai".
*Miyake, Marc. 2010. Lao ''x ex'' … ?

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*http://sealang.net/sala/archives/pdf8/wanna1992classification.pdf
*http://sealang.net/sala/archives/pdf8/chamberlain1975new.pdf
*http://sealang.net/sala/archives/pdf8/pranee1998linguistic.pdf
*http://sealang.net/sala/archives/pdf8/luo2001hypothesis.pdf