Diplomat nga Hotel

Ti **Baguio City Heritage Hill and Nature Park** (a dati ken ammo latta a kas ti **Diplomat Hotel**) ket maysa a nabay-an a pasilidad a masarakan iti atop ti Dominican Hill, Baguio, Pilipinas. Inumpisaan ti lokal a gobyerno ti panagpabaro iti lugar idi Abril 2022 babaen ti grant a 15 milyon pesos manipud ti National Commission for Culture and the Arts.   Ti amin a daga a pagyananna ket naawaganen a Dominican Heritage Hill and Nature Park. Manipud iti batong krus a masarakan iti sangawayan iti maikadua a patung-nga, makita ti lawlaw ti siudad a napintas a tan-awen.

## Pakasaritaan

### Dominican Balay-turismo
Idi 1911, dagiti Amerikano a padi iti Orden ti Mannursuro (ammo met laeng kas “Dominican Order”) ken bassit a bilang dagiti Kastila nga agtignay kadakuada ket nagsang-at ti plano a mangpatakder ti balay-pagpasiar para kadakuada ken dagiti madre ti orden da idiay Baguio. Maysa kadagiti miembro ti orden, ni Fr. Roque Ruaño, O.P., nga isu met ti arkitekto ti kangrunaan a pagtaengan ti agdama a kampus ti Unibersidad ti Santo Tomas, ti nagsurat ti plano ti pasilidad. Naala da ti 17-ektarya a daga manipud kadagiti Amerikano nga agtutubo idiay Baguio, ken nagrugi ti konstruksyon idi 1913 a si Ruano met ti nangidaulo. Naipatungpal ti pammadayaw idi Mayo 1915. Tapno mapakinabangan ti tax exemption, nagtukod ti orden ti seminaryo a pinangnaganan *Colegio del Santissimo Rosario*  idi Hunio 1915, ngem gapu iti bassit unay nga enrollees, nagsardeng ti eskuela kalpasan ti dua a tawen ken nausar manen ti pasilidad iti kasarsaruno a gamit. Ti bantay a pagyanan ti pasilidad ket pinanagan a “Dominican Hill.”

During World War II, the people fleeing from the Japanese sought refuge within its walls. Japanese forces invaded the property and turned it into their headquarters, making it as the last bastion and garrison of the Japanese Imperial Army. War crimes in the forms of tortures, rapes, and executions were done, the majority of the victims being priests, nuns, as well as refugees. They were tied into the trees and repeatedly stabbed or shot. Their bones and skulls were found near the fountain. Nausar pay met ti pasilidad kas kampo dagiti sekreto a pulis a Kempeitai, a nangaramid met iti "comfort station" a pagipitan ken pangabusaran kadagiti babai nga naipaidam. Iti panagliberasyon ti Pilipinas idi Abril 1945, binomba dagiti Amerikano ti lugar ken naibusor ti gawed a paset (right wing) ti edificio, bayat a nagpakamatay dagiti Hapones. Iti panawen ti 1945 aginggana 1947, naurnos manen ti pasilidad ken inusar manen dagiti agtultuloy a miembro ti Orden Katoliko.

### Kas maysa nga hotel

Nabaknang ti Diplomat Hotels, Inc. iti panagtagikua iti daga idi 1973 ken inurnosda iti 33-kuwartong hotel. Ngem naipateg latta dagiti bukod ken nadumaduma a disenyo nga impatungpal dagiti Dominikano a padi idi. Ti hotel ket pinatakder ken pinatalged ni Antonio Agapito "Tony" Agpaoa, maysa nga agnanaed idiay Baguio ken agpapada iti negosyo ken pamati a panagagas nga agnanayon gapu iti "psychic surgery". Idi 1980s, inatake ti puso ken nakita a nagkaadda ti panagdur-os ti utok. Pumanaw idi 1987. Iti panawen ti panawenna, nagsardeng ti operasyon ti hotel ken naabandona.  Kalpasan ti pannakaabandonar, ti lugar ket pinangawanan ken pinagtakawan. Nasayyasaya met ti edificio iti panaglinog idi 1990 idiay Luzon.

## Nabiit pay a pannakausar
Ti Housing and Urban Development Coordinating Council, a dati nga ammo a Ministry of Human Settlements, ti immaliw ti panagtagikua iti hotel a nagbalin kalpasanna nga pagtaengan ti Presidential Management Staff (PMS).

Naited kalpasanna iti Gobyerno ti Siudad ti Baguio ti daga babaen ti TCT No. T-85948 idi Abril 5, 2005 ken nausarna manen iti nagan a Dominican Heritage Hill and Nature Park. Ti kasuratan ti pannakaited, nga impatungpal ti Presidential Management Staff ken dagiti resolusyon ti siudad, ket agtungpal ti Baguio iti panagrebabilitar ken panagpaado iti daga. Ti daga ket ita adda idiay panangsalimetmet ti City Environment and Parks Management Office (CEPMO).

Idi Mayo 2012, innaugurar ti Baguio ti dua a baro a function halls iti hotel kas paset ti panagpapaado iti daga a naisalaknib a pamaneknek ken panangipatungpal iti turismo. Mabalin nga maarkila dagiti halls iti P200 tunggal oras wenno P2,000 tunggal aldaw para kadagiti kasangay, training, ken workshop.

Ti amin a daga ket naideklarar kas maysa a lugar a makasaysayan babaen ti City Resolution No. 168, series of 2013. Nagun-odna ti National Historical Site a estado manipud ti National Historical Commission of the Philippines idi Setiembre 2014.

Inusar ti siudad ti daga kas sentro ti arte para iti panangilukat ti Entacool Festival, kalpasan ti pannakaited ti titulo a Creative City ken Baguio manipud ti United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization (UNESCO) idi 2017. Ti Entacool ket pannakaisagup ti Cordilleran a balikas nga “entaku” a mangipakahulagan ti “umay tay amin” ken ti “cool” a mangipakita ti nasayaat a klima ti Baguio. Ti dati a hotel ket nagserserbi a pagdumduma ti art exhibit a kas ti pintura, bamboo installations, eskultura, ken photo exhibit iti panagtaray ti festival.   Agserbi latta daytoy iti kasta a gamit para kadagiti 2019 ken 2020 nga edision ti Baguio Creative City Festival a napalubosan a tawagan nga Ibagiw Festival. Ti "Ibagiw" ket naggapu iti balikas a "bagiw" a liddom nga agtutubo a kas kadawyan iti siudad.  

Idi 2019, inkalinteg ti gobyerno ti siudad nga agserbi daytoy a lugar kas ulimek a pagnaedan dagiti agtutubo ken mannaniw iti panangsalimetmet ti titulo a Creative City.

Daytoy a lugar ket paborito a pagdadaelan para iti paggigian ti retrato, torneo ti airsoft, panagaramid ti pelikula, kasangay, cosplay ken dadduma pay.

## Iti nalatak a kultura
Ti hotel ket maipagar-aram dagiti agtulnog iti paranormal a nasang-at ti espiritu a saan nga agtalna  gapu iti nadagsen ken naparikut a kasaysayan ti World War II,   ken maipatarus met a "magnet ti kararwa."  Adda ti bagbaga a makita a multo a Hapon, madre nga awan ulo, dagiti ar-arbis a sirok, ung-ung ken ug-ugong, ken dagiti aparision a masarakan iti retrato nga inala iti lugar. Naparang met daytoy iti TV a Magandang Gabi, Bayan idi Halloween Special ti 2004, AHA!, ken Kapuso Mo, Jessica Soho idi 2016 ken 2023.

## Dagiti reperensia

## Dagiti silpo iti ruar
*