open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jose Garvida Flores

Ni **José Garvida Flores** (Disiembre 9, 1900 – Agosto 12, 1944) ket maysa idi a mannurat nga Ilokano manipud idiay Bangui, Ilocos Norte, Filipinas.  Isu ket maysa idi a mannaniw ken dramaturgo, ken nagsursurat kadagiti adu nga urnong  dagiti daniw a mairaman ti *Wayawaya ken Sabsabali a Dandaniw*, *Pitik Ti Puso*, *Kaanunto*, *Tanda Ti Ayan-ayat*, ken dagiti drama kas ti *Dagiti Ayan-ayat ni Dr. Jose Rizal*, ken ti *Ayat Iti Ili ken Dadduma Pay a Drama*.

Naisurat dagiti artikulona iti Ilokano (*Bannawag* ken *Ti Bagnos*), ken iti Ingles (*The Tribune*), ken iti Espaniol (*La Lucha* ken *El Norte*), kdpy. Isu pay ket daulo nga editor ti *Dangadang*, ti sabali pay a diario nga Ilokano, nga impablaakna a kakuyog ni Santiago S. Fonacier.

## Dagiti literario nga obra

#### Daniw
* *Filipinas, Nadayag a Filipinas* 
*  *No Awan Siit, Awan Balangat* 
* *Pitik Ti Puso – Napili a Dandaniw a Mairukney iti Daga a Nakayanakan; Dandaniw iti Nalibuos a Filipina Maipapan iti Natanok a Biag* / 29p, Laoag, I.N. 1928
* *Wayawaya ken Sabsabali a Dandaniw* / 24p, *Dangadang*, Bangui, I.N. 1931
* *Kaanunto*
* *Tanda Ti Ayanayat*
* *Filipinas, Nadayag A Filipinas* – daytoy a literario nga obra ket kinata idi las-ud ti Aldaw ti Wayawaya, ken kadagiti seremonia ti Iglesia Filipina Independiente.

#### Dagiti drama / Dagiti parang a darama / Zarzuela Ilokana
* *Teriang*, ti maysa  namarisan a biag iti purok ti maysa a balasang a naipabuya kadagiti lokal a teatro gapu iti masna ken nasayaat a naurnos a dialogona.
* *Ayat Iti Ili ken Dadduma Pay a Drama* / agraman iti patarus iti Ingles
* *Dagiti Ayayat ni Dr. Rizal – Maipabuya a Putar ni José Garvida Flores* Maysa a drama asinurat babaen ni José Garvida Flores) / 51p, *Dangadang*, Manila 1940

#### Dagiti  patarus
Ti *[[If—]] ni Rudyard Kipling* ken ti *[[Mi último adiós|Mi Último Adios]] ni José Rizal* ket naipatarus isuda a dua iti pagsasao nga Ilokano ken dagiti dadduma pay.

### Maika-20 ken 21 a siglo
Adda dagiti sumagmamano nga obrana nga itan ket nailista ken naidulin iti Philippine eLib, ti maysa a kolaboratibo a proyekto iti Nailian a Biblioteka ti Filipinas, Unibersidad ti Filipinas, Departamento ti Siensia ken Teknolohia, Departamento ti Agrikultura, ken ti Komision iti Nangatngato nga Edukasion.

Iti las-us ti terminona kas maysa a kongregista, nangipasa ni Rep. Antonio Raquiza iti maysa a linteg a mangipanagan manen iti Turod Sentinella iti Bangui a kas Parke José Garvida Flores (ti pannakabangonna ket inrugi ken binayadan babaen ti gobierno ngem saan a nabigbig ken nakompleto).

Ti *Wayawaya Ken Sabsabali a Dandaniw*, ket nailadawan iti Museo Ilocos Norte iti Siudad ti Laoag, Ilocos Norte, Filipinas.

## Dagiti nagibasaran
Julio Nalundasan

Ni **Julio Nalundasan** (Hulio 21, 1894 – 20 Septiembre 1935, Batac, Ilocos Norte) ket maysa idi a Filipino a politiko ken maysa idi kadagiti karibal iti politika ni Mariano Marcos ti taga-Ilocos Norte , ti ama niFerdinand Marcos (isu ti kanungpalan a nagbalin a ti maikasangapulo a Presidente ti Filipinas).

Pinatay idi ni Nalundasan babaen ti maysa a tirador idiay balayna idi 1935, kalpasan ti aldaw idi inabakna ni Marcos para iti maikadua a beses kadagiti panagbubutos para iti opisina ti representatibo para iti maikadua a distrito ti Ilocos Norte. Ni Ferdinand ti anak a lalaki ni Mariano Marcos, ken ti manugangna a lalaki a ni Quirino Lizardo ket kanungpalanda a napabasol iti daytoy a panagpapatay. Nupay kasta, ti panagpabasol ket binaliktad babaen ti  Korte Suprema ti Filipinas, babaen ti maysa a keddeng babaen ni Jose P. Laurel ti Katakunaynay a Husgado (nga isu kas met ni Marcos, ket nagbalin a presidente).

## Dagiti akinruar a silpo
*G.R. No. L-47388  – ti keddeng ti Korte Suprema a nangbaliktad iti panagpabasol kenni Ferdinand Marcos iti panagpapatay. Aglaon iti maysa nga opisial a panaglagip iti pannakaasasinado ni Nalundasan.
Insular a Gobierno ti Is-isla ti Filipinas

Ti **Insular a Gobierno ti Is-isla ti Filipinas** ket maysa idi a teritorial a gobierno ti Estados Unidos iti Amerika a napartuat idi 1901 nga itan ket ti Filipinas. Ti nagan ket pudno a mangipaltiing a daytoy idi ket paisano nga administrasion babaen ti turay ti Bureau of Insular Affairs, a maigiddiat iti sinukatanna a gobierno ti militar.

Ti gobierno ket kasisigud a naurnos iti kabarbaro a naala a teritorio babaen ti sanga ti ehekutibo ti gobierno ti Amerikano tapno masukatan ti turay ti militar iti paisano. Napardas idi nga inpasa idi 1902 ti Kongreso ti Estados Unidos ti Organiko a Tignay ti Filipinas, a pormal a mangbigbig ti Insular a Gobierno ken nagserbi a kas ti batayan a lintegna, wenno tignay nga organiko, a kapada met ti batay-linteg. Daytoy a tignay ket nagited iti Gobernador Heneral ti Filipinas nga indutok babaen ti Presidente ti Estados Unidos, ken ti pay dua a kamara a Lehislatura ti Filipinas nga agraman iti naidutok a Komision ti Filipinas a kas ti akinngato a kamara ken ti napno a nabutosan, napno a nabutosan iti Filipino nga akinbaba a kamara, ti Asemblia ti Filipinas.

Idi 1916, ti Organiko a Tignay ti Filipinas ket sinukatan babaen ti Linteg Jones, a nagipatingga met iti Komision ti Filipinas ken nangited mabutosan kadagiti dua a kamara ti Lehislatura ti Filipinas.

Iti kanungpalan, idi 1935, ti Insular a Gobierno ket sinaruno babaen ti Mankomunidad ti Filipinas, ken agdama pay laeng daytoy a tinurayan ti gobierno ti Amerikano, kas kasakbayan nga addang iti napno a wayawaya kadagiti sumaruno a sangapulo a tawen.  Tinaktak ti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan, nakagun-od ti Filipinas ti napno a kinaturay idi 1946.

## Dagiti nagibasaran

### Bibliograpia

* 
*
* 
*
* *
* 

## Adu pay a mabasbasa
*
Carlos Bulosan

Ni **Carlos Sampayan Bulosan** (Nobiembre 24, 1913 – Septiembre 11, 1956) ket maysa idi a nobelista a Filipino iti pagsasao nga Ingles ken mannaniw a kaaduan a naggigian idi Estados Unidos. Ti kalatakan nga ammo nga obrana ita nga aldaw ket ti semi-autobiograpikal iti *[[America Is in the Heart]]*, ngem isu ket immuna  nakagun-od iti dayaw para iti salaysayna idi 1943 iti *[[Freedom from Want (libro)|The Freedom from Want]]*.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*HistoryLink.org- ti Nawaya nga Ensiklopedia ti Pakasaritaan ti Estado ti Washington
Sonny Cabatu

Ni **Santiago "Sonny" Cabatu Sr.** ( idiay Cabugao, Ilocos Sur, Filipinas) retiro a Filipino a propesional a basketbolista iti Philippine Basketball Association ken isuiditi immuna unay a "draft pick" iti liga idi 1985. Isu pay ti ama ni Junjun Cabatu ti basketbolista ti AirAsia Philippine Patriots. Nagay-ayam payisuna manipud iti  Cagayan de Oro Nuggets iti Metropolitan Basketball Association.

## Dagiti nagibasaran
Marilou Diaz-Abaya

**Marilou Díaz-Abaya** (Marso 30, 1955 – Oktubre 8, 2012) ket maysa idi nga adu a nagungunaan a direktor ti pelikula manipud idiay Filipinas. Isu idi ti nagpundar ti Instituto ti Pelikula ken Sentro ti Arte ni Marilou Díaz-Abaya, ti eskuela ti pelikula a naikuartel idiay Siudad ti Antipolo, Filipinas. Isu idi ti direktor to pelikula ti *[[Jose Rizal (pelikula)|Jose Rizal]]* idi 1998, ti biograpikal a pelikula iti nailian a bannuar ti Filipinas. Isu ket nasayaat a nagpataud kadagiti pelikula para kadagiti sumurok a duapulo a tawen ken parte idi ti Maikadua a Nabalitokan a Panawen ti Sinema ti Filipinas.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*Marilou Diaz-Abaya Film Institute and Arts Center 
*Star Cinema 
*The Marilou Diaz-Abaya Film Institute Experience
Gloria Diaz

Ni **Gloria Aspillera Diaz** (Nayanak isuna  idi Marso 10, 1951) ket nga Filipina a babai nga ag-aarte, modelo, ken isa isuna ti host didyay telebisiyon ken isuna iti immuna nga rayna iti saway wennu isuna, isuna ti immuna nga Filipina nga nangabak ti korona iti Miss Universe panawen nga 1969 didyay Miami Beach, Florida.

## Pelikulohiya
## Idiyay Telebisyon

### Pelikula

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Julio Diaz

Ni **Mariano de Leon Regaliza** , ammo pay a kas ni **Julio Diaz**, ket Filipino nga aktor iti telebision ken pelikula manipud idiay Filipinas. Ni Diaz ket Filipino-Mehikano a kaputotan. Isu ket nakagun-od iti nominasion iti Kalaingan nga Aktor ti Gunguna ti Gawad Urian para iti panangiladawanna iti *Takaw Tukso* (1986).

## Dagiti akinruar a silpo
*
Rio Diaz

Ni **Rio Díaz-Cojuangco** (naiyanak a kas ni **Rosario Aspillera Díaz**; Agosto 14, 1959 – Oktubre 4, 2004), ket maysa idi a Filipina a reina ti pintas, presentador ti telebision, aaktres ken politiko. Ti kabsat a babai ni Gloria Díaz ti dati a Miss Universe idi 1969.

## Dagiti akinruar a silpo
*Rio is Safely Home
Ingles a Filipino

Ti **Ingles a Filipino** ket ti karuay ti Ingles nga inus-usar idiay Filipinas babaen ti midia ken dagiti kaaduan nga naadalan a Filipino. Ti Ingles ket naisursuro kadagiti eskuela ti pagilian, ti sabali pay ket ti Filipino. Ti panagiyallatiw iti kodigo ket nakaro kadagiti saan a pormal a situasion. Dagiti sub-karuay ti Ingles a Filipino ket rumrummuarda babaen ti lokasion ti rehion ken isu a kastoy dagiti impluensia ti lingnguistika dagiti agsasao

## Adu pay a mabasbasa
* Acar, A. "Models, Norms and Goals for English as an International Language Pedagogy and Task Based Language Teaching and Learning." , *The Asian EFL Journal*, Volume 8. Issue 3, Article 9, (2006).
* Manarpaac, Danilo. ''"When I was a child I spoke as a child": Reflecting on the Limits of a Nationalist Language Policy''. In: Christian Mair. *[https://books.google.com/books?id=xyYkxBmiA7AC The politics of English as a world language: new horizons in postcolonial cultural studies]*. Rodopi; 2003 [cited 18 February 2011]. . p.&nbsp;479–492.
* Lerner, Ted. *Hey, Joe, a slice of the city – an American in Manila*. Book of Dreams: Verlag, Germany. 1999.

## Dagiti akinruar a silpo
*Ingles a Filipino, babaen ni Tom McArthur.
Pagsasao nga Espaniol iti Filipinas

Ti **Espaniol a Filipino**  ket ti dialekto ti Espaniol ti pagsasao nga Espaniol idiay Filipinas. Ti karuay ket kapada ti Espaniol a Mehikano, gapu ti migrasion ti Mehikano ken Latin nga Amerikano idiay Daya nga Indio ti Espaniol kadagiti napalabas a tawen. Ti Espaniol ti Filipino ket kaaduan nga insasao babaen dagiti Filipino nga Espaniol ; Daytoy ti pagsasao nga inus-usar ti tattao a kas ni Jose Rizal, Andres Bonifacio, Antonio Luna, Pilita Corrales, Ian Veneracion, Marian Rivera, ken dagiti dadduma pay a nalatak a Filipino nga Espaniol.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Ti Panagisursuro ti Espaniol idiay Filipinas, UNESCO, Pebrero 1968
Niño Canaleta

NI **Rommel Niño T. Cañaleta** ( idiay Tarlac, Filipinas) ket Filipino a propesional a basketbolista nga agdama nga agay-ay-ayam para iti Mahindra Enforcer iti Philippine Basketball Association.

## Dagiti akinruar a silpo
*Air21Express.com: KG Canaleta Profile
*Profile at PBA.ph
Anne Curtis

Ni **Anne Ojales Curtis-Smith**  , ammo isuda ni **Anne Curtis-Smith** wenno  ni **Anne Curtis**, isuna ket Filipina-Australiana nga aktres, haan nga agsarsardeng iti telebision, agrekrekord nga artista, ken VJ idiay pilipinas.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Tattao a Moro

Ti **tattao a Moro** ket ti naaramid a termino para iti populasion dagiti Muslim idiay Filipinas, ken mangporma daytoy iti kadakkelan a grupo ti saan a Katoliko iti pagilian, ken mangbukel iti agarup a 5.1% (manipud idi Agosto 2007) iti dagup a populasion ti Filipinas. Adda dagiti agarup a 13 a grupo ti etniko ti Filipino a nairaman, ken ti kaaduan iti etniko dagiti indihenio a tattao a nagabliw iti relihopn ti Islam ken isudan itan ket dagiti Muslim wenno dagiti Moro; kaaduan kadagitoy ket sumursurot iti Sunni nga Islam iti Shafi'i madh'hab.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Moro National Liberation Front 
* Moro Islamic Liberation Front
* Bangsamoro.com  Bangsamoro Online
* Moro Herald
Tattao a Kapampangan

Ti **tattao a Kapampangan**, ammo pay a kas dagiti **Pampanguenio** wenno **Pampango**, ket dagiti grupo ti etnolingnguistiko  a Filipino a patneng iti ken maikapito a kadakkelan a grupo ti etniko idiay  Filipinas, ken agarup iti kaaduda iti 2,890,000.

## Kitaen pay
* Pagsasao a Kapampangan
* Pampanga

## Dagiti akinruar a silpo
Tattao a Zamboangueño

Ti **tattao a Zamboangueño** (Zamboangueño/Espaniol: *Pueblo Zamboangueño*)  ket dagiti grupo ti etniko a kreol iti Filipinas ken Malaysia a nagtaud manipud idiy Siudad ti Zamboanga. Dagiti senso ti Espaniol ket nangirehistro nga ad-adu a kas maysa a pagkatlo dagiti mangitagtagitao iti siudad ti Zamboanga ket agtagikua kadagiti agdumaduma a grado a panaglalaok ti Espaniol ken Hispanoamerikano. Iti pay maipatinayon iti daytoy, dagiti napili a siudad a kas ti Bacólod, Cebú, Iloílo ken Zamboanga, nga ayan idi dagiti pagsammakedan wenno dagiti komersial a puerto iti las-ud ti panawen ti Espaniol ket agtengngel pay kadagiti adu a komunidad dagiti *mestiso*. Ti Zamboangueño ket mangbukel ti maysa nga autentiko ken naisangayan nga edintidad ti etniko gapu ta ti panagpapadada iti kultura ken tawid iti pakasaritaan, a kaaduan iti pagsasao a Zamboangueño, a mangilasin kaniada manipud kadagiti kaarrubada a grupo ti etniko.

## Kitaen pay
*Siudad ti Zamboanga
*Pagsasao a Chabacano

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Siudad ti Zamboanga, Daily 
* Zamboanga Online News
* Ti opisial a website ti diario ti Zamboanga Today
Filipino nga Insik

Dagiti **Filipino nga Insik** (Filipino: *Tsinoy*  wenno *Intsik* ; ; Hokkien: *Huâ-hui*; Kantones: *Wàhfèi*) ket dagiti Filipino iti kaputotan nga Insik, a kaaduan a naiyanak ken dimmakkel idiay Filipinas.

Dagiti Filipino nga Insik ket maysa kadagiti kadakkelan a komunidad ti ballasiw-taaw nga Insik iti Abagatan a daya nga Asia. Adda dagiti agarup a 2 a riwriw a Filipino nga addaan iti puro a puonan iti Insik, wenno agarup a 1.8% iti populasion.

Dagiti Filipino nga Insik ket mairepresentada kadagiti amin nga agpang iti kagimongan ti Filipinas ken naitiptiponda iti politiko ken ekonomia. Dagiti Filipino nga Insik ket addada iti kaunegan dagiti nadumaduma a komersio ken dagiti sektor ti negosio idiay Filipinas ken dagiti dadduma a taudan ket mangkarkulo a dagiti kompania a mangbukel iti adu a paset ti ekonomia ti Filipinas ket tagikua babaen dagiti Filipino nga Insik, no mairaman dagiti Sangley.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Filipino Chinese Association
Akinngato a kamara

Ti maysa nga **akinngato a kamara**, ken sagpaminsan a tinawtawagan iti Senado, ket maysa kadagiti dua a kamara ti dua-kamara a lehislatura (wenno maysa kadagiti tallo a kamara ti tallo-kamara a lehislatura), ti sabali a kamara ket ti akinbaba a kamara. Ti kamara pormal  anaidesignado a kas ti akinngato a kamara ket kawdawyan a basbassit, ken masansan nga addaan iti naigawidan a bileg, ngem ti akinngato a kamara. Dagiti pagarigan dagiti akinngato a kamara kadagiti pagilian ket mairaman ti Kamara dagiti Apo ti Nagkaykaysa a Pagarian, ti Senado ti Kanada, ti Rajya Sabha ti India, Konseho ti Pederasion ti Rusia, Seanad ti Irlanda ken ti Senado ti Estados Unidos.

Ti lehislatura a buklen laeng iti maymaysa a kamara (ken isu nga awanan iti maysa nga akinngato akamara wenno akinbabba a kamara) ket maibagbaga  kas ti maysa-kamara.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Sasao a Tengnga a Filipino

Ti **sasao a Tengnga a Filipino** ket dagiti kaaduan a naiwarwaras iti heograpia a naidemonstrado a grupo dagiti pagsasao idiay Filipinas, nga agdama a naisasao idiay akin-abagatan a Luzon, Visayas, Mindanao, ken ti Sulu. Isuda pay ti kaaduan iti populasion, a mairaman ti Tagalog (ken Filipino), Bikol, ken dagiti kangrunaan a pagsasao a Bisaya ti Cebuano, Hiligaynon, Waraywaray, Kinaray-a, ken Tausug, nga agraman amin kadagiti uppat a pulo a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran

* 
* Gallman, Andrew Franklin. 1997. *Proto East Mindanao and its internal relationships*. Philippine Journal of Linguistics, Special monograph issue, no. 44. Manila: Linguistic Society of the Philippines.
Pagsasao a Bikol Sentral

Ti **Bikol Sentral** wenno **Tengnga a Bikol**, kaaduan nga ammo kas ti Naga Bikol, ket ti kaaduan a naisasao a pagsasao idiay Rehion ti Bicol ti akin-abagatan a Luzon, Filipinas. Daytoy ket naisasao idiay akin-amianan ken akinlaud a parte ti Camarines Sur, ti maikadua a kongresional a distrito ti Camarines Norte, ti akindaya a parte ti Albay, ti akin-amianan a daya a parte ti Sorsogon, ti ili ti Masbate ti San Pascual, ken ti akin-abagatn a laud a parte ti Catanduanes. Dagiti agsasao iti Bikol Sentral ket mabirukan kadagiti amin a parobinsia ti Bicol ken naipangpangruna a pagsasao idiay Camarines Sur. Ti pagalagadan a porma ti *[[Sprachraum|espasio ti pagsasao]]* ket naibatay iti dialekto ti Canaman.

Ti Bikol Sentral ket addaan kadagiti langa dagiti bokabulario a saan a mabirukan kadagiti sabali a pagsasao a Bikol Bikol wenno dagiti sabali a kameng ti pamilia ti pagsasao ti Tengnga a Filipino a kas ti Tagalog ken Cebuano. Ti pagarigan dagitoy a balikas a kas ti *matua* ken *bitis* a kapada met dagiti balikas ti Kapampangan a tikayatna a sawen ket laklakay saka/saksaka. Ti balikas ti *banggi* (rabii) ket ti pay sabali a pagarigan iti daytoy a gapu ta sabali met manipud idi kadawyan a balikas ti Bikol iti "gab-i" ngem as-asideg iti balikas iti *bengi* iti Kapampangan. Awan ti pormal a panagadal a maipanggep iti pannakaikabagian ti sasao a Tengnga a Luzon iti Bikol Sentral negm ti naud-udi ket addaan kadagiti nadumaduma a balikas a mabirukan met iti arkaiko a porma ti Tagalog a naisasao kadagiti probinsia ti Rizal ken Quezon a naimatmatian a ti balay ti sasao a Tengnga a Luzon a kas ti Kapampangan idiay Pampanga ken akin-abagatan a  Tarlac ken sasao a Sambaliko idiay  probinsia ti Zambales.

## Numero

## Kitaen pay
* Sasao a Bikol

## Dagiti nagibasaran

* Lobel, Jason William, Wilmer Joseph S Tria, and Jose Maria Z Carpio. 2000. *An satuyang tataramon / A study of the Bikol language*. Naga City, Philippines: Lobel & Tria Partnership, Co.: Holy Rosary Minor Seminary.

## Dagiti akinruar a silpo
Braille a Filipino

Ti **Braille a Filipino**, ket ti alpabeto ti braille iti Filipinas. Malaksid ti Filipino (Tagalog), agpapada met laeng nga isu nga alpabeto ti naus-usar para iti Ilokano, Cebuano, Hiligaynon, ken Bikol (UNESCO 2013).

Ti Braille a Filipino a Filipino ket naibatay kadagiti 26 a letra ti alpabeto ti batayan a braille nga inus-usar para iti Grado-1 ti Braille nga Ingles, isu a ti prenta a digrapo ti *ng* ket maisurat met a kas ti digrapo ti  iti braille. Ti prenta a letra ti *ñ* ket maiparang iti sapasap a punto ti aweng ti . Dagitoy ket naikeddeng a kas parte ti alpabeto, isu a ti,

:

Dagiti bilang ken dagiti kurta-surat ket tradisionalda a Braille nga Ingles, ngem ti virgula / ket  kas iti Naikaykaysa a Braille nga Ingles.

## Dagiti nagibasaran

*UNESCO (2013) World Braille Usage , Maika-3 nga edision.
Sasao a Tanap ti Cagayan

Ti **sasao a Tanap ti Cagayan** ket dagiti grupo ti pagsasao a naisasao idiay Filipinas. Dagitoy ket dagiti,

*Isnag
*Ibanagiko: Atta, Ibanag, Itawit, Yogad
*Gaddang–Cagayan: Gaddang, Cagayan Aeta, Ga'dang

## Dagiti nagibasaran

*Robinson, Laura C. and Jason William Lobel (2013). "The Northeastern Luzon Subgroup of Philippine Languages." *Oceanic Linguistics* 52.1 (2013): 125-168.
Sasao a Bataniko

Ti **sasao a Bataniko** (sagpaminsan pay a tinawtawagan iti **Bashiiko** wenno **Ibataniko**) ket dagiti rimpuuok ti dialekto ti pamilia ti  pagsasao nga Austronesio. Dagitoy ket naisasao idiay Isla ti Babuyan, iti amianan bassit ti Luzon; tallo iti Is-isla ti Batanes, iti pagbaetan ti Filipinas ken Taiwan; ken idiay Isla ti Orkidia iti akin-abagatan a Taiwan.

Dagiti karuay idiay Filipinas ket tinawtawagan iti Ibatan, wenno nanagananda iti Babuyan, Batan, wenno Itbayat kalpasan kadagiti isla, bayat a ti karuay idiay Taiwan ket tinawtawagan iti Yami wenno Tao.

## Pannakaidasig
Adda dagiti tallo a pagsasao:
*Yami (dagiti dialekto ti Imurud, Iraralay, Iranumilek) idiay Isla ti Orkidia
*Itbayat idiay Isla Itbayat
*Ibatan (dagiti dialekto ti Ibasay, Isamurung, Babuyan) idiay Is-isla ti Batan, Sabtang, ken Babuyan.

Idasig ni Moriguchi (1983) ti sasao a Bataniko a kas dagiti sumaganad.
*Poroto-Basayiko
**Itbayaten
**Basay
**(sanga)
***Babuyan, Isamorong
***Yami: Iraralay, Imorod

Segun ken ni Paul Jen-kuei Li (2000), ti Yami ket isu ti kaasitgan a kabagian ti Itbayat. Kadagiti sasao a Bataniko, ti Iraralay ket isu ti kakonsertibuan (Li 2000).

Ti sasao a Bataniko ket masansan a mainayon iti sasao nga Akin-amianan a Filipino. Nupay kasta, nabirukan ni Ross (2005) a saanda a maipakita a maikabagian iti ania man a naisangayan a sanga ti Malayo-Polinesio, ken isu a mabalin a mangbukel iti bukodda a kangrunaan a sanga.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

* Li, Paul Jen-kuei (2001). The Dispersal of the Formosan Aborigines in Taiwan. Language and Linguistics 2.1:271-278.
* Moriguchi, Tsunekazu. 1983. "A preliminary report on Ivatan dialects". In ;;Batan Island and Northern Luzon: Archaeological, Ethnographical and Linguistic Survey;;, 205-253. Kumamoto: Kumamoto University.
* Ross, Malcolm (2005). "The Batanic languages in relation to the early history of the Malayo-Polynesian subgroup of Austronesian ." *Journal of Austronesian Studies* 1/2:1-24.
* Shirahihara, K., Y. Aoyagi, and M. Koomoto. 1983. *Batan island and northern Luzon: Archaeological, ethnographical, and linguistic survey*. Kumamoto: University of Kumamoto Press.
Akinbaba a kamara

Ti **akinbaba a kamara** ket maysa kadagiti dua a  kamara ti dua-kamara a lehislatura, ti sabali a kamara ket ti akinngato a kamara.

Urayno iti opisial a puestona iti "baba" ti akinngato a kamara, kadagiti adu alehislatura iti sangalubongan, ti akinbaba a kamara ket addaan iti ad-adu a bileg.

Ti lehislatura a buklen ti maymaysa laeng a kamara ket tinawtawagan iti  maysa-kamara.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Kasuga, Fukuoka

Ti  ket ti siudad a mabirukan idiay Prepektura ti Fukuoka, Hapon. Mnaipud idi Agosto 31, 2016, addaan iti nakarkulo a populasion ti siudad iti 112,894 ken ti densidad ti populasion iti 7,978.37 a tattao tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 14.15&nbsp;km².

Napundar ti siudad idi Abril 1, 1972. Daytoy ket dagus nga abagatan ti Siudad ti Fukuoka, ken laud ti Onojo. Daytoy ket addaan pay iti pagbeddengan iti Nakagawa. Ti estasion ti Kasuga ket adda iti Nangruna a Linia ti Kagoshima ti JR, bayat a ti Estasion ti Kasugabaru ket adda iti Linia ti Tenjin Ōmuta ti Nishitetsu . Agpatingga pay ditoy ti Linia ti Hakata-Minami.

## Dagiti akinruar a silpo
*
* Opisial a website ti Siudad ti Kasuga
Pagsasao nga Itbayat

Ti **pagsasao nga Itbayat**, *Itbayaten*, sapasap pay nga ammo a kas **[[Pagsasao nga Ibatan|Ibatan]]**, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio, iti grupo ti Bataniko, a naisasao iti Is-isla ti Batanes.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Mindanao

T **Mindanao** wenno **sasao nga Akin-abagatan a Filipino** ket maysa kadagiti bassit a napauten a grupo dagiti pagsasao idiay Filipinas, nga addaan dagiti dua a dosena nga asideg nga agkakabagian a pagsasao iti Mindanao.

Ti grupo ket tradisisonal a tinawtawagan iti *Akin-abagatan a Filipino,* ken naipammatian a mangilaksid ti sasao nga Abagatan a Mindanao. Nupay kasta, inraman ni Blust (1991) iti maysa a naipaatiddog (Kalatakan) a klado ti Tengnga a Filipino babaen ti nagan a *Mindanao*.

## Dagiti pagsasao
Dagiti pagsasao ket nabingbingayda kadagiti sumaganad a subgrupo:

*Sasao a Danao
*Sasao a Manobo
*Pagsasao a Subanon

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Danao

Ti **sasao a Danao** ketdagiti grupo dagiti pagsasao a naisasao idiay Filipinas. Dagitoy ket ti Maguindanao ken Maranao, ti tunggal maysa ketaddaan iti agarup a sabgariwriw nga agsasao.

Ti tunggal maysa a pagsasao ket addaan iti dialekto a tinawtawagan iti Iranun; ti Maranao Iranun ket naisasao idiay Borneo, idiay Sabah ti Malaysaia, a maipatinayon pay iti Filipinas.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Meso–Kordiliera

Ti **sasao a Meso–Kordiliera** ket grupo dagiti pagsasao a naisasao iti wenno iti asideg ti kabambantayan ti Kordiliera Sentral iti Akin-amianan a Luzon. Agdumaduma iti kultura dagiti agsasao, ken mairaman dagiti taga-tanap a Pangasinan, dagiti taga-tangkig nga Igorot, ken dagiti agsasao iti Alta a grupo ti Aeta.

## Dagiti pagsasao
Ti pannakaidasig babaen ni Himes (2005):

*Akin-amianan nga Alta
*Akin-abagatan nga Alta
*Abagatan-Tengnga a Kordiliera
**Tengnga a Kordiliera
***Isinai
***Amianan Tengnga a Kordiliera
****Kalinga–Itneg
*****Itneg (maysa a rimpuok ti dialekto)
*****Kalinga (maysa a rimpuok ti dialekto)
****Nuklear a Kordiliera
*****Ifugao
*****Balangao
*****Bontok–Kankanay
******Bontok–Finallig
******Kankana-ey
**Akin-abagatan a Kordiliera
***Ilongot
***Laud Akin-abagatan a Kordiliera
****Pangasinan
****Nuklear nga Akin-abagatan a Kordiliera
*****Ibaloi
*****Karao
*****Iwaak
*****Kallahan

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Sambaliko

Ti **sasao a Sambaliko** ket dagiti paset ti pamilia ti pagsasao ti Tengnga a Luzon nga insasao babaen dagiti tattao a Sambal, ti maysa a grupo ti etnolingnguistiko idiay akinlaud nga aplaya ti Tengnga a  Luzon ken dagiti kabambantayan ti Zambales.

## Kitaen pay
*Dagiti pagsasao ti Filipinas
*Tattao a Sambal

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

*
Opisial a pagsasao

Ti maysa nga **opisial a pagsasao** ket ti pagsasao a naikkan iti naipangpangruna a nainkalintegan a kasasaad iti naisangayan a pagilian, estado, wenno dadduma a pagturayan. Kadawyan a ti opisial a pagsasao ti pagilian ket mangibagbaga iti pagsasao nga inus-usar iti kaunegan ti gobierno (kas dagiti korte, parlamento, administrasion). Gapu ta "ti pamay-an ti panangiyebkas iti tattao ket saan a mabaliwan babaen ti linteg", ti termino nga "opisial a pagsasao" ket saan a kadawyan a mangibaga iti pagsasao nga inus-usar babaen dagiti tattao wenno pagilian, ngem babaen ti gobiernona.

Iti sangalubongan, adda dagiti 178 a pagilian nga addaan iti saan a basbassit ngem maysa nga opisial a pagsasao, ken 101 kadagitoy a pagilian ket mangbigbig iti ad-adu ngem maysa a pagsasao. Adu kadagiti batay-linteg iti lubong ket mangibaga iti maysa wenno ad-adu nga opisial a pagsasao ken/wenno dagiti nailian a pagsasao.Adda met dagiti pagilian nga agus-usar iti designasion iti opisial a pagsasao a mangpabileg kadagiti grupo ti indihenio babaen ti panangited kaniada iti panagserrek iti gobierno iti patneng a pagsasaoda. Kadagiti pagilian a saan a pormal a mangidesignado iti maysa nga opisial a pagsasao, kadawyan a maparang-ay ti de facto a nailian a pagsasao. Ti Ingles ket ti kaaduan nga opisial a pagsasao, nga addaan iti kasasaad a mabigbigan kadagiti 51 a pagilians. Adu pay a mabigbigan ti Arabiko, Pranses, ken Espaniol.

Ti maysa nga opisial a pagsasao a maysa pay nga indihenio a pagsasao ket tinawtawagan  nga *endoglosiko*, ti maysa a saan nga indihenio ket *eksoglosiko*. Iti maysa a pagarigan ket ti Nigeria nga addaan kadagiti tallo nga endoglosiko nga opsial a pagsasao. Ti kayat a sawen daytoy, ti pagilian ket mangigandat a mangprotekta dagiti indihenio a pagsasao ngem urayno kasta mangbigbig pay iti Ingles kas iti bukodna a lingua franca.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* *Writing Systems of the World: Alphabets, Syllabaries, Pictograms* (1990),  — ilistan dagiti opisial a pagsasao iti lubong, ken dagiti dadduma pay a pakaammo.

## Dagiti akinruar a silpo
*Dagiti pagsasao babaen ti pagilian  iti *The World Factbook*
Maikadua a pagsasao

Ti **maikadua a pagsasao** ti maysa a tao, ket ti pagsasao a saan a ti patneng a pagsasao iti agsasao, ngem ti inus-usar iti ayan dayta a tao. Iti panankaigiddiat, ti ganganaet a pagsasao ket ti pagsasao nga inadal iti maysa a lugar a ti pagsasao ket kadawyan a saan nga insasao. Adda met dagiti sangkabassit a pagsasao, a masansan a tinawtawagan kadagiti katakunaynay a pagsasao, a naipangpangruna a naus-usar dagitoy a kas maikadua a pagsasao wenno dagiti lingua franca.

Iti impormal pay a kaaduan, ti maikadua a pagsasao ket mabalin nga ibaga a kas ti ania man a naadal a pagsasao a maipatinayon iti nakayanakan a pagsasao iti maysa a tao, a naipangpangruna iti konteksto iti panagadal iti maikadua a pagsasao.

Ti umuna apagsasao ti maysa a tao ket saan a nasken nga isu ti dominante a pagsasaoda, ti maysa a kaaduan nga inus-usarda wenno ti komportable nga inus-usarda. Kas pagarigan, ipalawag ti senso ti Kanada ti *umuna a pagsasao* para iti panggepna a kas "ti umuna a pagsasao nga inadal idi ubing ken sasawen pay laeng", a mangbigbig a para kadagiti dadduma, mabalin a napukawen ti kasapaan a pagsasao, ti maysa a proseso nga ammo a kas ti pannakalipat ti pagsasao. Mapasamak daytoy no umalis dagiti ubing, no adda wenno awan dagiti pamiliada (gapu ti imigrasion wenno internasional a panagampom), iti baro nga enbironmento ti pagsasao.

## Adu pay a mabasbasa
*Billiet, Jaak, Bart Maddens, and Roeland Beerten. "National Identity and Attitude Toward Foreigners in a Multinational State: A Replication". Vol. 24. International Society of Political Psychology, 2003. Ser. 2. 8 Okt. 2011
*Brian A. Jacob. "Defining Culture in a Multicultural Environment: An Ethnography of Heritage High School". ''American Journal of Education'', Vol. 103, No. 4 (Ago., 1995) 339-376. University of Chicago Press
*Doggett, G. (1994). "Eight Approaches to Language Teaching". *Mosaic*, 27 (2), 8-12.
*Krashen, Stephen D., Michael A. Long and Robin C. Scarcella. “Age, Rate and Eventual Attainment in Second Language Acquisition”. ''TESOL Quarterly'', Vol. 13, No. 4 (Dis., 1979), pp. 573-582. 7 Oct 2011
*Mitchell, R and Myles, F. (2004) *Second Language Learning Theories*, 2nd edition. London: Arnold; New York, distributed by Oxford University Press (chapter 2)
*Mollica, A. and Neussel, F. (1997). "The good language learner and the good language teacher: A review of the literature and  classroom applications". *Mosaic*, 4 (3), 1-16.
*Pratt, Mary Louise. "Arts of the Contact Zone." Profession. Modern Language Association, 1991, 33-40. Naala idi 8 Ago. 2011.
*Russell, V. (2009). "Corrective feedback, over a decade of research since Lyster and Ranta (1997): Where do we stand today?"  *Electronic Journal of Foreign Language Teaching*, 6 (1), 21-31.
Pagsasao nga Atta

Ti **Atta** ket ti lugar ti dialekto nga insasao babaen dagiti Negrito nga Aeta (Agta) iti Akin-amianan a Filipinas.

## Dagiti karuay
Adda dagiti tallo akaruay segun ti *Ethnologue*.
***Faire Atta** (Akin-abagatan nga Atta): naisasao idiay asideg ti Faire, Rizal, Cagayan
***Pamplona Atta** (Akin-amianan a Cagayan Negrito): naisasao idiay Pamplona, Cagayan; kapada ti akin-amianan nga Ibanag
***Pudtol Atta**: naisasao idiay Pudtol, Apayao, ken ti lugar ti karayan Abulog iti abagatn ti Pamplona

Ti **Villa Viciosa Atta**, naipagpagarup a naisasao idi idiay Villaviciosa, Abra, ketnaipagpagarup a maikabagian, ngem saan a napasingkedan.

Inreporta pay ni Reid (1994) dagiti sumaganada lokasion para iti Akin-abagatan a Cagayan Agta.
*Minanga, Peñablanca, Cagayan
*Conyan, Minanga, Peñablanca, Cagayan
*Sapinit, Maconacon, Isabela
*Makagaw (Dupaninan), Cagayan

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kalanguya

Ti **Kalanguya**, tinawtawagan pay iti **Kallahan**, ket ti lugar ti dialekto ti akin-amianan a Luzon, Filipinas.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Ibaloi

Ti **pagsasao nga Ibaloi** (tinawtawagan pay iti **Inibaloi**) ket tagikua iti sanga ti Malayo-Polinesio iti pamilia ti sasao nga Austronesio.  Daytoy ket asideg a kabagian ti Pagsasao a Pangasinan, ket naipangpangruna anaisaso idiay probinsia ti Pangasinan, a mabirukan iti abagatan a laud ti Benguet.

Ti ponema ket kapada dagiti mabirukan a sabali a sasao a Filipino ng adda dagiti bassit usit a pakailaksidans. Adu dagiti karuay ti dila ti Ibaloi ket natural a rumsua iti ,  ken .

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Ifugao

Ti **Ifugao** wenno **Batad** ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio a naisasao kadagiti akin-amianan a ginget ti Ifugao, Filipinas. Daytoy ket kameng ti subpamilia ti Akin-amianan a Luzon ken asideg a kabagian dagiti pagsasao a Bontok ken Kankana-ey. Daytoy ket lugar ti dialekto, ken dagiti upat a nangruna a karuayna a kas ti Tuwali—ket sagpaminsanda pay a naikedkeddeng a sabali a pagsasao.

Dagiti binulod a balikas manipud kadagiti sabali a pagsasao, a kas ti pagsasao nga Ilokano, ket mangsuksukatdan kadagiti sangkabassit a daan a terminolohia.

## Ortograpia
Ti naikaykaysa nga alpabeto nga Ifugao ket dagiti sumaganad: A, B, D, E, G, H, I, K, L, M, N, Ng, O, P, T, U, W, Y. Dagiti letra ket sabali a maibalikas depende iti dialekto ti agsasao.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Pagsasao a Tuwali

Ti **pagsasao a Tuwali** ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay Kiangan, Ifugao, Filipinas. Daytoy ket naipangpangruna a naisasao iti sibubukel a probinsia. Daytoy ket addaan kadagiti dua karuay a mangilasin iti ili.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Tengnga a Luzon

Ti **sasao a Tengnga a Luzon** ket dagiti grupo ti pagsasao a tagikua ti sasao a Filipino. Dagitoy ket kaaduan a naisasao kadagiti akinlaud a paset ti Tengnga a Luzon idiay Filipinas. Maysa kaniada ket ti Kapampangan, ti kangrunaan a pagsasao ti lugar ti Pampanga-Bantay Pinatubo. Urayno kasta, urayno adda met dagiti tallo aginggana iti uppat a riwriw, daytoy ket naipangta babaen ti diaspora dagiti agsasao iti daytoy kalpasan idi panagbettak ti bulkan idi Hunio 1991. Ti globalisasion ket mangipangta pay iti pagsasao, gapu ta dagiti ub-ubbing a kaputotan ket kinaykayatda iti agsao iti Tagalog ken Ingles, ngem ti panangital-o ket ti inaldaw a panagusar ket mangpaspasayaat ti bitalidad ti Kapampangan.

## Internal a pannakaidasig
Dagiti pagsasao ti Tengnga a Luzon ket dagiti sumaganad:
****[[Pagsasao a Kapampangan|Kapampangan]]***
***[[Sasao a Sambaliko|Sambali]]**
***[[Pagsasao nga Abellen|Abellen]]*
***[[Pagsasao nga Ambala|Ambala]]*
***[[Pagsasao a Bolinao|Bolinao]]*
***[[Pagsasao a Botolan|Botolan]]*
***[[Pagsasao a Mag-antsi|Mag-antsi]]*
***[[Pagsasao a Mag-indi|Mag-indi]]*
***[[Pagsasao a Mariveleño|Mariveleño]]*
***[[Pagsasao a Sambali|Sambali]]*
****[[Pagsasao a Sinauna|Sinauna]]***

## Dagiti nagibasaran

*Himes, Ronald S. 2012. “The Central Luzon Group of Languages”. *Oceanic Linguistics* 51 (2). University of Hawai'i Press: 490–537.
Pagsasao nga Arta

Ti **Arta** ket ti gangani nga awanen a pagsasao ti Negrito iti akin-amianan a Filipinas. Ti obra ni Lawrence Reid idi 1990 ket nangipakita nga adda laengen dagiti 12 a nabati nga agsasao idiay Villa Santiago, Aglipay, Probinsia ti Quirino, ken idi 1992 daytoy ket insasao laengen dagiti tallo a pamilia. 

Adda pay laeng dagiti bassit a grupo dagiti agsasao iti Arta kadagiti ili ti Maddela ken Nagtipunan ti Probinsia ti Quirino . Ti Arta ket agdama a madokdokumentuan babaen ni Yukinori Kimoto.

## Pannakaiwarwaras
Ti Arta ket mabirukan kadagiti sumaganad a lugar iti kaunegan ti ili ti Nagtipunan.
*Ili ti Nagtipunan 
**Baranggay Disimungal 
***Purok ti Kalbo
***Pulang Lupa
***Tilitilan
**Baranggay San Ramos
**Baranggay Pongo 
**Baranggay Sangbay

## Dagiti nagibasaran

*Lobel, Jason William. 2013. ''Philippine and North Bornean languages: issues in description, subgrouping, and reconstruction'' . Ph.D. dissertation. Manoa: University of Hawai'i at Manoa.
Pagsasao nga Ilongot

Ti **Ilongot** ket ti pagsasao dagiti indihenio a tattao nga Ilongot iti akin-amianan a Luzon, Filipinas. Ti pagsasao ket Austronesio ken nailasinen a kas agtagikua kadagiti tallo a dialekto.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Karao

Ti **Karao** (nailetra pay iti **Karaw**) ket ti pagsasao ti akin-amianan a Luzon, Filipinas. Daytoy ket naisasao idiay akindaya a Probinsia ti Nueva Vizcaya, kadagiti lugar ti Karao, Ekip, ken Bokod. Ti Karao ket naisasao pay idiay akinlaud a Probinsia ti Benguet ken ti akin-abagatan a laud a suli ti Probinsia ti Ifugao. Nagtaud ti nagan ti pagsasao manipud iti baranggay ti Karaw idiay ili ti Bokod, Benguet.

## Dagiti nagibasaran
Sasao nga Akin-amianan a daya a Luzon

Ti **sasao nga Akin-amianan a daya a Luzon** ket ti kangrunaan a pannakaisubgrupo ti sasao nga Akin-amianan a Luzon, nga insingasing babaen da Robinson ken Lobel (2013) a naibatay iti historikal a ponolohia, dagiti kita ti pannakaimapa a nagbaetan dagiti kategoria, ken dagiti leksikon.

## Pannakaidasig
Insingasing da Robinson ken Lobel (2013:148) ti sumaganad nga internal a pannakaisubgrupo ti sasao nga Akin-amianan a daya a Luzon.

*Akin-amianan a daya a Luzon
**Agta ti Dupaningan
**(bugas)
***Agta ti Dinapigue
***Agta ti Casiguran, Agta ti Nagtipunan
***Agta ti Pahanan, Paranan

## Dagiti nagibasaran

*Robinson, Laura C. ken Jason William Lobel (2013). "The Northeastern Luzon Subgroup of Philippine Languages." *Oceanic Linguistics* 52.1 (2013): 125-168.
Pagsasao a Yogad

Ti **Yogad** ket ti maysa  pagsasao nga Austronesio a kangrunaan a naisasao idiay Echague, Isabela ken dagiti dadduma nga asideg nga ili iti probinsia idiay Filipinas.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Paranan

Ti **Paranan**, tinawtawagn pay a **Palanan**, ket ti pagsasao iti Filipinas a tagikua ti sasao nga Akin-amianan a Luzon. Daytoy ket naisasao kadagiti lugar ti akin-amianan a daya nga aplaya ti probinsia ti Isabela a mabirukan idiay Luzon, Filipinas. Iti leksiko, daytoy ket asidey unay iti Agta ti Paranan. Nupay kasta, daytoy ket gapu ti panagsinnabat iti dayta a pagsasao; dagiti taudan dagiti dua a pagsasao ket aggidiatda, ken daytoy ket maipaltiing iti gramatikada.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Isnag

Ti **Isnag** ket ti pagsasao nga insasao babaen dagiti agarup a 40,000 a tattao nga Isnag ti Probinsia ti Apayao iti Rehion Administratibo ti Kordiliera idiay akin-amianan a Filipinas. Agarup nga 85% kadagiti Isnag ket makabael nga agbasa iti pagsasao nga Isnag. Adu kadagiti agsasao iti Isnag ket makasaoda pay iti Ilokano.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Dumngeg iti wadan ti Adasen manipud iti Global Recordings Network
Pagsasao nga I-wak

Ti **I-wak** (nailetra pay a kas **Iwaak** wenno **I'wak**) ket ti pagsasao nga Abagatan–Tengnga a Kordiliera nga insasao babaen dagiti gangani a 3,300 a tattao iti likmut ti  kabambantayan ti Tengnga a Kordiliera ti Luzon, Filipinas. Daytoy ket pagsasao a Pangasiniko a mangaramid daytoy nga asideg a kabagian ti Pangasinan, ti maysa kadagiti rehional apagsasao iti pagilian, nga addaan kadagiti agarup a 1.2 a riwriw nga agsasao.

Segun ti *[[Ethnologue]]*, idiay akindaya nga ili ti Itogon, Benguet, ti I-wak ket naisasao kadagiti purok ti Tojongan, Bakes, Lebeng, Domolpos, Bujasjas, ken Kayo-ko. Daytoy ket naisasao pay idiay purok ti Salaksak, ili ti Kayapa, Nueva Vizcaya.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Abellen

Ti **Abellen**, **Abenlen**, wenno **Aburlin** ket ti pagsasao a Sambaliko. Daytoy ket addaan iti agarup a 3,500 nga agsasao (Stone 2005) ken isasao dagiti bassit a komunidad ti Aeta idiay probinsia ti Tarlac, Filipinas.

## Dagiti lokasion
Inreporta ti *[[Ethnologue]]* dagiti agsasao iti Abellen kadagiti sumaganad a lokasion idiay probinsia ti Tarlac.

*Maamot, San Jose
*Estasion Juliana, Mayantoc
*Capas

Inreporta pay ni Himes (2012) ti lokasion ti Abellen iti sitio Loob-Bunga, baranggay Poon Bato, Botolan, Zambales.

## Kitaen pay
*Dagiti pagsasao ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Malaweg

Ti **Malaweg** (nailetra pay a kas Malaueg) ket insasao babaen dagiti tattao a  Malaweg idiay akin-amianan a parte ti Filipinas. 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Leksikon ti Malaweg
*Sintaksis ti Malaweg
Pagsasao nga Agta ti Tengnga a Cagayan

Ti **Agta ti Tengnga a Cagayan**, ammo pay a kas **Agta ti Labin**, ket ti maysa a pagsasao nga Aeta ti Probinsia ti Cagayan idiay akin-amianan a Filipinas. Daytoy ket naisasao kadagiti akin-uneg a daga a mabirukan iti daya ken amianan a daya ti Baggao (*Ethnologue*).

## Dagiti lokasion
Inreporta ni Reid (1994) dagiti sumaganad a lokasion para iti Agta ti Tengnga a Cagayan.
*Gattaran, Cagayan (mairaman ti Yaga ken Tanglagan)
*Sitio Mammit, San Mariano, Lal-Lo, Cagayan
*Camonayan, Baggao, Cagayan

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Agta ti Dinapigue

Ti **Agta ti Dinapigue** ket ti pagsasao nga Akin-amianan a Luzon.

## Dagiti nagibasaran

*Lobel, Jason William. 2013. ''Philippine and North Bornean languages: issues in description, subgrouping, and reconstruction'' . Ph.D. dissertation. Manoa: University of Hawai'i at Manoa.
*Robinson, Laura C. and Jason William Lobel (2013). "The Northeastern Luzon Subgroup of Philippine Languages." *Oceanic Linguistics* 52.1 (2013): 125-168.
Pagsasao nga Agta ti Dupaningan

Ti **Agta ti Dupaningan** (wenno Agta ti Dupaninan), wenno **Akindaya nga Agta ti Cagayan**, ket ti pagsasao babaen dagiti semi-nomadiko nga agan-anup-agburburas a tattao a Negrito kadagiti probinsia ti Cagayan ken Isabela idiay akin-amianan a Luzon, Filipinas. Ti daialektona iti Yaga ket sangkapaset laeng nga agsinnarany a maawatan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Ti Paradisec ket addaa iti nasaya a sumrekan iti urno dagiti rekording ti Agta ti Dupaningan. Dagitoy a rekording ket mairaman dagiti sesion, dagiti listaan ti balikas, sarsarita, ken kankanata. Dagiti sesion ket mangiraman pay iti Ilokano, ti lokal a kontak a pagsasao, ken sagpaminsan pay a ti Tagalog.
Pagsasao nga Agta ti Nagtipunan

Ti **Agta ti Nagtipunan** ket ti Akin-amianan a daya a Luzon. Daytoy ket naduktalan idi babaen daJason Lobel ken Laura Robinson idiay Nagtipunan, Quirino (Lobel 2013:88). Ti Agta ti Nagtipunan kaasitgan a kabagian ti Agta ti Casiguran Dumagat.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Antsi

Ti **Antsi** wenno ***Mag-antsi***, (wenno Mag-Anchi Ayta) ket ti pagsasao a Sambaliko nga addaan iti agarup a 4,200 nga agsasao (Stock 2005). Daytoy ket naisasao iti kaunegan dagiti komunidad ti Aeta kadagiti Ili ti Zambales ti Botolan, San Marcelino, ken Castillejos; kadagiti ili ti Tarlac ti Capas ken Bamban; idiay Mabalacat, Pampanga; ken idiay siudad ti Angeles.

## Kitaen pay
*Dagiti pagsasao ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Wadan dagiti rekording manipud iti GRN Network
Pagsasao a Botolan

Ti **Botolan** ket ti pagsasao a Sambaliko nga insasao babaen dagiti 32,867 (SIL 2000) a Sambal, a naipangpangruna kadagiti ili ti Zambales ti Botolan ken Cabangan idiay Filipinas.

## Kitaen pay
*Dagiti pagsasao ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Ugisan ti gramatika ti Botolan
*Dagiti wadan a rekording manipud iti GRN Network, iti Botolan
*Hay Halita nin Diyos , dagiti berso ti Biblia iti Botolan
Pagsasao nga Agta ti Casiguran Dumagat

Ti **Agta ti Casiguran Dumagat**, ammo pay a kas **Agta ti Dumagat** wenno **Agta ti Casiguran**, ket ti maysa a pagsasao nga Aeta ti akin-amianan a Filipinas. Daytoy ket asideg a kabagian ti Paranan.

Ti Casiguran Dumagat, a kas naisasao idiay Peninsula ti San Ildefonso iti ballasiw ti luek manipud iti Casiguran, Aurora, ket nadukomentuanen babaen dagiti lingguista ti SIL (Lobel 2013:88).

Ti dialekto ket tinawtawagan iti Agta ti Nagtipunan ket naduktalan idi babaen da Jason Lobel ken Laura Robinson iti Nagtipunan, Quirino (Lobel 2013:88).

## Kitaen pay
* Dagiti pagsasao ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Listaan dagiti lingnguistiko a material ken deskripsion, online a paserrekan
Pagsasao a Kasiguranin

Ti **Kasiguranin** (Casiguranin) ket ti pagsasao ti ili ti Casiguran idiay akin-amianan a Filipinas. Daytoy ket nagtaud manipud iti nasapa a dialekto ti Tagalog a nakaro a nagbulod manipud iti sasao nga Agta ti Akin-amianan a daya a Luzon.

Ti Dilasag, Dinapigue, Maconacon, ken Divilacan ket dagiti ili a kangrunaan nga agsasao iti Ilokano iti amianan bassit ti Casiguran.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Agta ti Paranan

Ti **Agta ti Paranan** ket ti pagsasao nga Aeta iti Palanan, Isabela idiay akin-amianan a Filipinas. Iti leksiko, daytoy ket kaasitgan iti Paranan. Nupay kasta, daytoy ket gapu ti panagsinnabat dagita a pagsasao; dagiti nagtaudan dagitoy dua a pagsasao ket agiddiatda, ken daytoy ket maipaltiing iti gramatikada.

Ti **Agta ti Pahanan** (Palanan Dumagat) ket ti naisangayan a pagsasao a maisina manipud iti Agta ti Paranan.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Ambala

Ti **Ambala** ket ti pagsasao a Sambaliko a naisasao idiay Filipinas. Daytoy ket addaan iti ad-adu ngem 2,000 nga agsasao (Ramos 2004) ken naisasao kadagiti kaunegan ti komunidad ti Aeta kadagiti ili ti Zambales ti Subic, San Marcelino, ken Castillejos; idiay siudad ti Olongapo; ken idiay Dinalupihan, Bataan (*Ethnologue*).

## Dagiti lokasion
Inreporta ni Reid (1994) dagiti sumaganaf a lokasion ti Ambala, manipud kadagiti listaan ti balikas ti SIL.
*Maliwacat, Cabalan, Olongapo, Zambales
*Batong Kalyo (Pili), San Marcelino, Zambales

Nagurnong pay ni Himes (2012) ti datos ti Ambala manipud kadagiti sumaganad a lokasion.
*Pastolan, Metropolitano a Turay ti Luek Subic 
*Gordon Heights, Siudad ti Olongapo

## Kitaen pay
*Dagiti pagsasao ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Indi

Ti **pagsasao nga Indi**, ***Mag-indi*** (wenno Mag-Indi Ayta) ket ti pagsasao a Sambaliko nga addaan iti agarup a 5,000 nga agsasao. Daytoy ket naisasao kadagiti kaunegan ti komunidad Aeta idiay San Marcelino, Zambales, ken dagiti ili ti Pampanga ti Floridablanca (mairaman idiay Nabuklod) ken Porac. Adda pay dagiti agsasao idiay Lumibao ken Maague-ague.

Inreporta pay ni Reid (1994) tikaruay a tinawtawagan iti **Balugà** a naisasao idiay Camatsili, Floridablanca, Pampanga.

## Kitaen pay
*Dagiti pagsasao ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Umiray Dumaget

Ti **Umiray Dumaget** ket ti maysa a pagsasao nga Aeta iti akin-abagatan nga Isla ti Luzon.

## Lokasion
Ti Umiray Dumaget ket naisasao iti igid ti aplaya ti Pasipiko iti akindaya a Luzon manipud iti bassit ti abagatan ti Baler, Aurora aginggana iti lugar ti Infanta, Quezon, ken iti akin-amianan nga aplaya ti Isla Polillo (Himes 2002:275-276). Inreporta ni Himes (2002) nga adda laeng bassit a pagdumaan iti dialekto.

Inreporta ni Reid (1994) dagiti sumaganad a lokasion para iti Umiray Dumaget (Tengnga nga Agta).
*Umiray, Quezon
*Dibut, San Luis, Aurora
*Bunbun, Panakulan, Polillo, Quezon

## Pannakaidasig
Narigat a maidasig ti Umiray Dumaget. Ipagarup nga ikabil ni Himes (2002) iti koneksion ti Kalatakan a Tengnga a Filipino. Nupay kasta, namatmati ni Lobel (2013:230) a ti Umiray Dumaget ket mabalin a nangruna a sanga ti sasao a Filipino, wenno mabalin a kabagian ti sasao nga Akin-amianan a daya a Luzon, Sambali-Ayta (Tengnga a Luzon), wenno Manide ken Inagta Alabat. Segun kenni Lobel, ti Umiray Dumaget ket saan a maisubgrupo iti Tengnga a Filipino wenno kadagiti pay sanga ti Kalatakan a Tengnga a Filipino (Lobel 2013:275).

## Dagiti nagibasaran

*Himes, Ronald S. 2002. The relationship of Umiray Dumaget to other Philippine languages. *Oceanic Linguistics* 41(2):275-294.
*Lobel, Jason William. 2013. ''Philippine and North Bornean languages: issues in description, subgrouping, and reconstruction'' . Ph.D. dissertation. Manoa: University of Hawai'i at Manoa.