open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pagsasao a Gorum

Ti **Gorum**, wenno **Parengi**, ket ti bassit a pagsasao a Munda ti India.

## Nagnagan
Ti nagan a *Gorum* ket mabalin a nagtaud manipud iti maysa nga ayup/tao, ti pasakbay ti *go*- ken ti ramut a -*rum* a ti kayatna a sawen ket 'tattao', ket mabalin a mainaig iti etnonimo ti Remo (Anderson 2008:381).

Ti *Parengi*, wenno *Parenga*, ket saan unay nga ammo ti taudanna.

## Kasasaad
Ti **Gorum** ket 60% a naisagmak, daytoy ket mabalin nga awanton ken kaaduan ti tattao nga ub-ubing ngem 30 iti tawen ket saan a makaawat iti pagsasao. Iti pay maipatinayon, dagiti makaammo nga agsao ket saanda nga ibagbaga nga ammoda iti agsao. Daytoy a pagsasao ket mabalin nga immuna a nasukisok idi 1933, ken dayta ti kaasapaan a reperensia iti panagadal.

## Pannakaiwarwaras
Dagiti agsasao iti Gorum ket mabirukan kadagiti sumaganad a lugar iti akindaya nga India (Anderson 2008:381).
*Distrito ti Koraput, Odisha: dagiti dati a taluk ti Nandapur ken Pottangi
*Distrito ti Visakhapatnam, Andhra Pradesh: Munchingput block

Ti Gutob ket naisasao iti amianan ti Gorum, ken ti Gta ket naisasao iti laud ti Gorum.

## Dagiti nagibasaran

*Anderson, Gregory D.S (ed). 2008. *The Munda languages*. Routledge Language Family Series 3.New York: Routledge. .

## Dagiti akinruar a silpo
* Endangered Language Project Database 
* World Language Movies
* Opino Gomango on Sora language
* Bibliograpia iti pagsasao a Gorum
* Diksionario ti Gorum
Pagsasao a Birhor

Ti **pagsasao a Birhor** ket ti maysa a nakaro a naisagmak a pagsasao a Munda nga insasao babaen ti tattao a Birhor iti Chhattisgarh, Odisha, Laud a Bengal, ken dagiti estado ti Maharashtra iti India.

Segun kenni Vidyarthi (1960:519), ti Birhor ket kaaduan a mabirukan iti Chota Nagpur ken Santhal Paragana, ken dagiti Uthlu Birhor ket agtatengda idiay Bishunpur, Distrito ti Gumla, Jharkhand (iti igid ti akinlaud a pagbeddengan iti Chhattisgarh).

## Dagiti nagibasaran

*Roy, Sarat Chandra. 1925. *The Birhors: a little-known jungle tribe of Chota Nagpur*. Ranchi: K.E.M. Mission Press.
*Vidyarthi, L. P. 1960. *The Birhor (the little nomadic tribe of India)*. In Wallace, Anthony F. C. (ed.), Men and cultures: selected papers of the Fifth International Congress of Anthropological and Ethnological Sciences, Philadelphia, September 1–9, 1956, 519-525. Philadelphia: Pennsylvania University Press.

## Dagiti akinruar a silpo
* http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI (Repository and Workspace for Austroasiatic Intangible Heritage)
*  Ti Birhor iti Dihital nga Arkibo ti RWAAI
Pagsasao a Koda

Ti **pagsasao a Koda** ket ti maysa a naisagmak a pagsasao a Munda ti India ken Banglades. TAdda dagiti agarup a 1,300 nga agsasao idiay Dibision ti Rajshahi, Banglades idi 2005, ngem adu kadagitoy ket mangibagbaga a ti kasayaatan a pagsasaoda ket Bengali. Ti Koda ket asideg a kabagian ti pagsasao a Kol.

Inkeddeng ni Kim (2010) a ti Koda ken Kol a rimpuok ti  pagsasao ti Mundari. Dagiti purok nga agsasao iti Koda ket mairaman ti Kundang ken Krishnupur iti Dibision ti Rajshahi, Banglades, bayat a dagiti purok ti Kol ket mairaman ti Purok ti Babudaing.

Kaaduan kadagiti Koda ket agraraemda iti relihion a Sonaton wenno kaaduanda ket dagiti Hindu.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Korwa

Ti **Korwa**, wenno **Kodaku**/**Koraku** (Korku), ket ti maysa a pagsasao a Munda ti India.

Ti adda a lingguistika a dokumentasion ti Korwa ket mairaman ti Bahl (1962), a naibatay iti dialekto a Korwa iti Purok ti Dumertoli, Bagicha Block, Tehsil Jashpurnagar, Distrito ti Raigarh, Chhattisgarh (inadministro idi a kas parte ti Madhya Pradesh).

## Dagiti karuay
Ti Korwa ket ti maysa a lugar ti dialekto. Dagiti dua a kangrunaan a karuay ket ti **Korwa** (Korba) ken **Koraku** (Kodaku), nga insasao babaen ti tattao a Korwa ken Kodaku. Ti Kodaku iti Jharkhand ket tawtawaganda ti pagsasaoda iti "Korwa". Isuda a dua ket makasao iti Sadri, Kurukh, wenno Chhattisgarhi a kas maikadua a pagsasao, wenno iti kaso ti Sadri sagpaminsan a kas ti umuna a pagsasaoda.

Ilista ni Gregory Anderson (2008:195) dagiti sumaganad a lokasion para iti Korowa ken Koraku.
*Ti **Korowa** (Korwa) ket naisasao idiay amianan-akindaya nga estado ti Chhattisgarh, mairaman ti akin-abagatan a Distrito ti Surguja, Distrito ti Jashpur, dagiti parte ti Distrito ti Raigarh, ken dagiti dadduma pay a kaarruba a lugar. Ti Korwa ket agtultuloy a saan a nasayaat anadokumentuan, ken ti laeng dokumentasion ket dagiti saan a naipablaak a muniskrito.
*Ti **Koraku** ket naisasao idiay akin-abagatan a Distrito ti Mirzapur ti Uttar Pradesh, abagatan-akinlaud a Bihar, ken akin-amianan a Distrito ti Surguja ti Chhattisgarh. Daytoy ket agtuktuloy a saan a nadokumentuan malaksid kadagiti termino iti panagkakabagian a naited iti Singh & Danda (1986).

Segun kenni Singh & Danda (1986:1), "ti Kodaku ket nalawag unay a maipanggep kadagiti paggigiddiatan a pagbaetanna ken ti Korwa, ken ti nalawag a pannakaiduma ket maaramid no ti Korwa ket damagenna ti ti tribu ti Kodaku, ken vice versa."

## Dagiti nagibasaran

*Anderson, Gregory D.S (ed). 2008. *The Munda languages*. Routledge Language Family Series 3.New York: Routledge. .
*Bahl, Kali Charan. 1962. *Korwa Lexicon*. m.s., 148pp.
*Singh, Bageshwar and Ajit K. Danda. 1986. *The Kodaku of Surguja*. Calcutta: Anthropological Survey of India.
Abagatan-akinlaud nga Antioquia

Ti **Abagatan-akinlaud nga Antioquia** ket ti maysa a subrehion ti Departamento ti Colombia iti Antioquia. Ti rehion ket buklen dagiti 24 munisipalidad ken parte ti Region ti Kape ti Colombia.

## Dagiti munisipalidad

* Amagá
* Andes
* Angelópolis
* Betania
* Betulia
* Caicedo
* Caramanta
* Ciudad Bolívar
* Concordia
* Fredonia
* Hispania
* Jardín
* Jericó
* La Pintada
* Montebello
* Pueblorrico
* Salgar
* Santa Bárbara
* Támesis
* Tarso
* Titiribí
* Urrao
* Valparaíso
* Venecia
Amagá

Ti **Amagá** () ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti Departamento ti Antioquia, Colombia. Daytoy ket parte ti subrehion ti Abagatan-akinlaud nga Antioquia. Ti lugar ket ammo idi para kadagiti panagpataudna iti karbon ken landok ken nangsangaili idi kadagiti nasapa nga obra iti landok.

## Dagiti naindayegan a lugar
Ti Forge (La Ferrería) ket nagpataud iti immuna a landokna idiay Antioquia ken napataray manipud idi 1864 aginggana idi 1931.  Dagiti tiddana itan ket Nailian a Monumento iti Away.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Amaga opisial a website
Andes, Antioquia

Ti **Andes** ket ti maysa a munisipalidad iti Departamento ti Antioquia, Colombia. Daytoy ket parte ti subrehion iti Abagatan-akinlaud nga Antioquia.  Daytoy ket mabirukan iti akinlaud nga kabambantayan ti Andes ti Colombia. Ti Andes ket napundar idi 13 Marso 1852 babaen ni Pedro Antonio Restrepo Escobar. Ti kangatona ket 1.360 iti ngato ti pantar ti baybay ken addaan iti agpakatengnga a temperatura iti 22 °C.  Ti kaadayo a reperensia manipud iti siudad ti Medellín, ti kapitolio ti Departamento ti Antioquia, ket 117&nbsp;km ken addaan iti dagup a kalawa iti 403.42 km².  Datoy nga ili ket ammo a kas lugar a nakaipasngayan ni Gonzalo Arango, ti maysa a mannurat, pilosopo ken agiwarwarnak.  Ti kaaduan iti ekonomiana ket agrikultura, ken kangrunaan ket ti panangimuyong iti kape.
Andes (panangilawlawag)

Ti **Andes** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

## Luglugar
*Andes, ti kaatiddogan a kabambantyan iti lubong, iti gid ti akinlaud nga aplaya ti Abagatan nga Amerika
*Andes, Antioquia, ti maysa nga ili ken munisipalidad iti Colombia
Akindaya nga Antioquia

Ti **Akindaya nga Antioquia** () ket ti subrehion ti Departamento ti Colombia iti Antioquia. Ti rehion ket buklen dagiti 23 munisipalidad.

## Heograpia
Ti rehion ti akindaya nga Antioquia ket agpatingga iti amianan iti Lugar ti Metropolitano ti Medellín ken iti rehion ti Amianan-akindaya nga Antioquia. Iti dya ti rehion ket beddengan ti  rehion ti Magdalena Medio Antioquia, iti abagatn ti Departamento ti Caldas ken iti laud ti seksion ti rehion ti Abagatan-akinlaud nga Antioquia, a sumakop iti dagup a kalawa iti 8,094&nbsp;km², aagarup a 13% iti dagup a kalawa iti Departamento ti Antioquia.

## Dagiti munisipalidad

Ti rehion ket buklen dagiti 23 a munisipalidad ken ti Guarne ti kaasitgan iti siudad ti Medellín a mabirukan iti kaadayo iti 24&nbsp;km. Ti kadakkelan a munisipalidad iti datoy a rehion ket ti Sonsón iti dagup a kalawa iti 1,323&nbsp;km² ken ti kabassitan ket ti munisipalidad ti Argelia.

* Abejorral
* Alejandría
* Argelia
* Carmen de Viboral
* Cocorná
* Concepción
* El Peñol
* Granada
* Guarne
* Guatape
* La Ceja
* La Unión
* Marinilla
* Nariño
* Retiro
* Rionegro
* San Carlos
* San Francisco
* San Luis
* San Rafael
* San Vicente
* Santuario
* Sonsón

## Demograpia
Ti populasion daytoy a rehion ket agpapada a naiwarwaras iti pagbaetan ti urbano ken dagiti lugar ti away nga addaan iti 43% ti tattao nga agtataeng kadagiti ubano a sentro ken 57% ket agtataeng iti away.

## Dagiti nagibasaran
* Gobierno ti Colombia: Se Educa; Dagiti Rehion ti Antioquia, Akindaya nga Antioquia 

## Dagiti akinruar a silpo
* Oriente Virtual: Comunidad del Oriente Antioqueño  
* Corporación Empresarial del Oriente Antioqueño 
* Incubadora de Empresas del Oriente Antioqueño  
* Agencia para el Desarrollo Económico del Oriente Antioqueño  
* Du a pagsasao a tarabay iti Turismo ti Akindaya nga Antioquia
Amianan-akindaya nga Antioquia

Ti **Amianan-akindaya nga Antioquia** ket ti maysa a subrehion ti Departamento ti Colombia iti Antioquia. Ti rehion ket buklen dagiti 10 a munisipalidad.

## Dagiti munisipalidad
* Amalfi
* Anorí
* Cisneros
* Remedios
* San Roque
* Santo Domingo
* Segovia
* Vegachi
* Yali
* Yolombo
Akin-amianan nga Antioquia

Ti **Akin-amianan nga Antioquia** ket ti maysa a subrehion ti Departamento ti Colombia iti Antioquia. Ti rehion ket buklen dagiti 17 a munisipalidad.

## Dagiti munisipalidad

* Angostura
* Belmira
* Briceño
* Campamento
* Carolina del Príncipe
* Don Matías
* Entrerríos
* Gómez Plata
* Guadalupe
* Ituango
* San Andrés
* San José de la Montaña
* San Pedro
* Santa Rosa de Osos
* Toledo
* Valdivia
* Yarumal
Akinlaud nga Antioquia

Ti **Akinlaud nga Antioquia** ket ti maysa a subrehion ti Departamento ti Colombia iti Antioquia. Ti rehion ket buklen dagiti 18 a munisipalidad.

## Dagiti munisipalidad

* Abriaquí
* Antioquia
* Anza
* Armenia
* Buritica
* Cañasgordas
* Dabeiba
* Ebejico
* Frontino
* Giraldo
* Heliconia
* Liborina
* Olaya
* Peque
* Sabanalarga
* San Jerónimo
* Sopetrán
* Uramita

## Dagiti nagibasaran
* Se educa – Gobierno ti Colombia; Dagiti rehion ti Antioquia
Bajo Cauca Antioquia

Ti **Bajo Cauca Antioquia** ket ti maysa a subrehion ti Departamento ti Colombia iti Antioquia. Ti rehion ket buklen dagiti 6 a munisipalidad. Ti rehion ket kaaduanna a sakupen iti akinbaba a ginget ti Karayan Cauca iti departamento ti Antioquia.

## Dagiti munisipalidad

* Cáceres
* Caucasia
* El Bagre
* Nechí
* Tarazá
* Zaragoza

## Dagiti nagibasaran
* BajoCauca.com, Portada ti damdamag ti Bajo Cauca
Magdalena Medio Antioquia

Ti **Magdalena Medio Antioquia** ket ti maysa a subrehion ti Departamento ti Colombia iti Antioquia. Ti rehion ket buklen dagiti 6 a munisipalidad. Maikeddeng ti lokasion ti rehion iti kaunegan ti Rehion ti Tengnga a Magdalena a mangsakop iti tengnga a lugar ti labneng ti Karayan Magdalena.

## Dagiti munisipalidad

* Caracolí
* Maceo
* Puerto Berrío
* Puerto Nare
* Puerto Triunfo 
* Yondó
Urabá Antioquia

Ti **Urabá Antioquia** ket ti maysa a subrehion ti Departamento ti Colombia iti Antioquia. Ti rehion ket buklen dagiti 11 a munisipalidad. Kaaduan iti daytoy nga akin-amianan a paset ti rehion ket parte ti Rehion ti Karibe ti Colombia a mangbeddeng iti Baybay Karibe.

## Dagiti munisipalidad

* Apartadó
* Arboletes
* Carepa
* Chigorodó
* Murindó
* Mutatá
* Turbo
* Necoclí
* San Juan de Urabá
* San Pedro de Urabá
* Vigía del Fuerte
Betulia, Antioquia

Ti **Betulia** ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti Departamento ti Antioquia, Colombia. Daytoy ket parte ti subrehion iti Abagatan-akinlaud nga Antioquia.
Is-isla Calamian

Ti **Is-isla Calamian** wenno **Calamianes** ket ti grupo dagiti isla iti probinsia ti Palawan iti Filipinas. Daytoy ket mangiraman iti:

* Isla Busuanga
* Isla Coron
* Isla Culion
* Isla Calauit
* Isla Malcapuya

* Isla Banana 
* Isla Pass
* Isla Calumbuyan
* *dagiti nadumaduma a babassit nga isla*

## Pakasaritaan
Iti pakasaritaan, ti Calamianes ket isu idi ti lugar ti politico-militar ti Espaniol iti *Provincia de Calamianes*. Ti Imperio nga Espaniol ket kanungpalan a ginatangna ti nangruna a daga ti Paragua manipud iti Sultan ti Borneo. Idi las-ud ti panagsakop iti Amerikano (1898–1948), nawaswas ti daana a *Provincia de Calamianes* ken nagtipon nga inadministro iti Isla ti Paragua a kas ti baro a Probinsia ti Palawan.

Idi las-ud ti panagsakop iti Amerikano ken aginggana iti agdama, ti Isla Culion ket ayan ti kolonia ti kating. Ti Isla Busuanga ket ti ayan ti kadakkelan nga ili, ti Coron, iti Is-isla Calamian. Ti Isla Coron ket ammo iti kaadda iti kadalusan nga akin-uneg a bagi ti danum iti Filipinas, a tinawtawagan iti Danaw Kayangan. Ti Isla Calauit Island ket ammo a kas ayan ti bilang dagiti naisagmak nga sebbangan tiayup iti Aprika. Dagiti lugar a pagbatokan, nga addaan kadagiti raw-ang iti korales ken dagiti limned a  barko ti Hapon, ken mabirukan pay kadagiti kaunegan iti danum kadagitoy nga isla.

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
Isla Calauit

Ti **Isla Calauit** ket ti maysa nga isla ti Purpuro Calamian, iti amianan bassit iti amianan-akinlaud nga aplaya ti Isla Busuanga. Daytoy ket parte ti ili ti Busuanga iti probinsia ti Palawan, Filipinas. Ti intero nga isla ket nairangarang idi a kas santuario ti biag iti kaatapan ke preserba iti ayup idi 1977, itan ket papanan dagiti turista nga ammo kas Parke Safari ti Calauit.

Dagiti naatap nga ayup ket na-import manipud idiay Aprika kadagidi tawen ti 1970 tapno maisalakan dagitoy manipud iti pannakaawan. Dagiti na-import nga ayup ket mairaman dagiti 20 giraffe, dagiti sanga dosena a zebra ken dagiti antelope. Inbilin ni Presidente Ferdinand Marcos nga umakar dagiti lokal nga agtataeng idiay Isla Halsey ken inbilinna a dalusan dagiti bakir ti kawayan tapno maipada ti lugar a kas dagiti savannah ti Kenya. Ita nga aldaw, dagiti ayup iti Aprika ket agtultuloy aggigian iti isla ken umad-adun dagiti bilang dagiti ayup.

## Kitaen pay
*Listaan dagiti nasalaniban a lugar iti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Isla Calauit| Ti maysa  Pedaso ti Aprika
Isla Barit

Ti **Barit** (naipakasaritaan a **Bari**) ket ti maysa a bassit, natarikayo, pribado a tinagikua nga isla iti akin-amianan a Cagayan, Filipinas. Daytoy ket parte ti ili ti Aparri.

## Lokasion ken heograpia

Ti Isla Barit ket adda iti amianan ti Isla  Luzon iti Lingsat Luzon. Parte ti Is-isla Babuyan, ti Barit ket  iti laud iti asideg ti Isla Fuga. Ti Isla Mabag ket  laeng manipud iti Barit. Adda maysa a bassit a pagtayaban iti eroplano idiay Barit. Ti Barit ket tagikua idi babaen ni Tan Yu ti maysa nga Insik a negosiante, a gimmatang iti isla idi 1990. Ti Barit ket agdama nga inadministro babaen ti Barit Island Holdings, ti maysa a subsidiario ti Asiaworld Internationale ni Yu.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti isla ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Isla Dalupiri (Cagayan)

Ti **Isla Dalupiri** ket ti maysa nga isla iti Is-isla Babuyan iti Lingsat Luzon iti amianan ti Isla Luzon iti Filipinas. Ti sibubukel nga isla ket mangbukel iti baranggay ti Dalupiri, a parte met daytoy ti ili ti Calayan iti probinsia ti Cagayan , ken addaan kadagiti 606 nga agtataeng manipud idi 2007.
The island can reached by boat from the Port of Aparri.

## Heograpia
Ti Isla Dalupiri ket mabirukan iti agarup a  iti amianan ti Luzon ken agarup a  iti amianan ti Isla Fuga. Ti isla ket addaan iti maysa nga immatiddog nga ileptiko a sukog a naiturong iti aksis iti amianan-abagatan, ti isla ket addaan iti kaatiddog iti agarup a , iti kaakaba iti agarup a  iti kaakabaan a puntona. Ti topograpia ti isla ket mailasin babaen iti nadalumpinas a naturod a langa ti daga, iti tengnga ti isla, ti kita ti daga ket agpangato iti  iti ngato ti pantar ti baybay. Ti isla ket addaan iti kalawa iti . Ti kaatiddogan a karayan iti isla ket ti Karayan Manolong, iti agarup a 2.5 km iti kaatiddog.

Dagiti mula iti isla ket buklen iti nasamek bassit, a tropikal a mulmula, ken sangkapaset nga agrikultural a daga. Dagiti kadakkelan nga ayup iti isla ket ti nuang ken dagiti kabalio. Ti maysa a bassit a populasion ti buaya ti Filipinas (*Crocodylus mindorensis*) ket patneng pay iti isla. Adda pay dagiti billit a mabirukan iti isla a kas ti nankeen night heron (*Nycticorax caledonicus*) ken ti Zebra Ralle (*Gallirallus torquatus*) ken isuda a dua ket agputputotda iti isla.

Ti sabali pay nga isla nga agnagan iti *Dalupiri* ket mabirukan idiay Baybay Samar, iti probinsia ti Amianan a Samar.

## Dagiti nagibasaran
:Daytoy nga artikulo ket aglaon iti teksto manipud iti dominio a publiko manipud iti Gobierno ti Estados Unidos iti *Elihu Root collection of United States documents relating to the Philippine Islands* (1906)
Baybay Samar

Ti **Baybay Samar** ket timaysa a bassit a baybay iti kaunegan ti purpuro ti Filipinas, a mabirukan iti pagbaetan ti Rehion ti Bicol ti Luzon ken ti Daya a Visayas.

Daytoy ket beddengan babaen ti isla ti Samar iti daya, ti Leyte iti abagatan, ti Masbate iti laud, ken ti Luzon iti amianan. Ti baybay ket naikapet iti Baybay Filipinas iti amianan babaen ti Lingsat San Bernardino, iti Golpo Leyte iti abagatan a daya babaen ti Lingsat San Juanico, iti Baybay Bisayano iti abagatan a laud, ken iti Baybay Sibuyan iti amianan laud babaen ti Bessang Masbates ken Bessang Ticao. Daytoy ket aglaon iti Isla Biliran, dagiti isla ti Almagro, Maripipi, Sto. Nino, Daram, ken Tagapul-an.

Ti Baybay Samar ket nakasanay iti signipikante a degradasion kadagiti rekurso ti baybay, a naibagbaga a kas "ecocide". Sakbay idi 1981, adda idi dagiti 50 komersial a sebbangan iti ikan, ngem iti kaunegan dagiti 10 a tawen, daytoy ket naipabassit iti 10 laengen gapu kadagiti pamay-an iti nakaro a panagkalkalap (kas iti panagkalap iti dinamita). Ti agpakatengnga nga inaldaw a makalapan ket naipabassit manipud iti 30&nbsp;kg/aldaw kadagiti tawen ti 1960, iti 8&nbsp;kg/aldaw idi 1981, aginggana iti 3.5&nbsp;kg/aldaw idi 1991. Idi naibusdan dagiti dakkel a mangmangan nga ikan, dagiti manggalap ket kinlapda dagiti babbabassit a sebbangan, a nangipalubos iti daytoy a nagpaadu iti populasion dagiti karominas.

Ti nakaro a panagpukan iti kayo kadagiti kaarrubayan a daga ket nakaiturongan iti iyaadu iti lan-ak manipud kadagiti napukanan a bantaya mangbekkel kadagiti raw-ang ti korales. Adda laeng dagiti agarup a 5% kadagiti raw-ang iti naikeddeng a nasalun-at iti kasasaad. Ti sabali pay a resulta ti iyaadu iti lan-ak ket dagiti nalabbasit nga atab, a mangpataud iti paralitiko a panagsabidong kadagiti shellfish. Ti immuna a nalababsit nga atab idiay Filipinas ket napasamak idiay Baybay Samar idi 1983 ken kalpasan dayta napaspasamak daytoyen kadagiti di mapugtuan a ballaet.

## Dagiti nagibasaran
Golpo Lagonoy

Ti **Golpo Lagonoy** ket ti dakkel a golpo iti Peninsula Bicol ti isla ti Luzon iti Filipinas. Daytoy ket isina babaen ti Baybay Filipinas babaen ti Peninsula ti Caramoan iti amianan; ken maisina manipud iti Golpo Albay iti abagatan babaen dagiti kawar ti isla a mairaman ti Isla Batan ken Isla Rapu-rapu. Daytoy ket agarup a  iti kalawa, nga agraman iti 80% iti aklawan iti pagabetan ti  ken  iti kaadalem.

Ti golpo ket ayan dagiti 480 a sebbangan ti ikan, ken ti tinawen a panagpataud iti panagkalap ket agdagup iti 20,000 a metriko tonelada idi 2004, ken mangaramid daytoy iti Golpo Lagonoy a kas maysa  a nangruna a lugar iti pagkalapan iti Filipinas. Dagiti raw-ang ti korales, dagiti ruot ti baybay, ken dagiti bakir ti parakad ket mangporma kadagiti kritiko a habitat para iti ekolohia ti golpo.

## Dagiti nagibasaran
Isla Batan, Albay

Ti **Isla Batan** ket ti maysa nga isla a baranggay iti Golpo Lagonoy iti Filipinas. No maikuyog iti Isla Rapu-rapu daytoy ket mangbukel iti ili ti Rapu-rapu, iti probinsia ti Albay iti rehion ti Bicol. Ti Isla Batan ket buklen dagiti nadumaduma a baranggay a mairaman ti Batan, Bagaobawan, Manila, ken Bilbao.
Batan

Ti **Batan** wenno **Batán** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:
* Batan, Aklan, ti maysa nga ili iti Filipinas
* Isla Batan, ti nangruna nga isla ti probinsia ti Batanes, Filipinas
* Isla Batan, Albay, idiay Rapu-rapu, Albay, Filipinas
Isla Rapu-rapu

Ti **Isla Rapu-rapu** ket ti maysa nga isla iti Filipinas a mangbukel iti ili ti Rapu-Rapu iti Probinsia ti Albay. Ti isla ket mabirukan iti Golpo Lagonoy.
Is-isla Balintang

Ti **Is-isla Balintang** ket dagiti bassit a grupo ti nabato nga is-isla iti tengnga ti Kanal Balintang, iti Lingsat Luzon, akin-amianan a Filipinas. Dagiti isla ket gangani nga ekuidistansia iti Isla Babuyan, Cagayan, a mabirukan iti agarup a  iti abagatan a laud, ken ti Isla Sabtang, Batanes, a mabirukan iti  iti amianan a laud. Ti grupo ket buklen dagiti pito a bassit nga isla, dagiti natirad ti pantokna a babassit nga isla ken dagiti bato a mabalin a makita iti agarup a  iti nasayaat a klima.

## Is-isla
Ti akinlaud unay nga isla, ti **Isla Balintang**, ket ti kadakkelan iti agarup a  iti kaatiddog iti turong nga amianan ken abagatan. Daytoy ket dakdakel ngem dagiti sabali nga addaan kadagiti tallo a pantok, ti katayagan ket agarup a ; makita ti maysa nga abut manipud iti abagatan a bangirna. Tallo pay kadagiti babassit nga isla ket mabirukan iti daya, iti agarup a  iti akin-amianan  a puntona. Dagiti sabali pay a tallo, iti agarup a  iti katayag, ket mabirukan iti agarup a  iti abagatan a daya a bangirna. Iti saan a nasayaat a klima, ti baybay ket nakaro nga agburak kaniada. Para kadagiti aglaylayag, dagitoy ket napadsok ken mabalin a malabsan kadagiti dua a bangir iti kaadayo a .

## Kitaen pay
*Listaan dagiti isla ti Filipinas

## Dagiti nota ken dagiti nagibasaran
;Dagiti nota

;Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Ti maysa a retrato iti Isla Balintang 
*Dagiti nabato a babassit nga ilsa iti daya ti Isla Balintang
Kanal Balintang

Ti **Kanal Balintang** ket ti bassit a dalan a danum a mangisina iti Batanes ken Is-isla Babuyan, isuda a dua ket tagikua iti Filipinas, iti Lingsat Luzon.

## Dagiti nadayeg a pasamak
### Insidente a panagpaltog iti 2013
Ti Insidente ti Guang Da Xing Blng. 28 idi 2013, ammo pay a kas ti insidente ti Kanal Balintang ket ti insidente iti panagpaltog a nakapatay a napasamak idi 9 Mayo 2013 a nairamanan ti panagkalap a bangka ti Taiwan iti Guang Da Xing Blng. 28 ken ti patrol a bangka a Maritime Control Surveillance 3001 ti Guardia ti Aplaya ti Filipinas (PCG) , a nakaiturong ti ipupusay ti mangngalap ti  Taiwan a ni Hung Shih-cheng (洪石成) babaen ti panagpaltog manipud iti bangka ti Filipinas. Ti Nailian nga Opisina ti Imbestigasion ket nangisingasing a mapabasol iti panagapatay dagiti walo a personel ti PCG.

## Dagiti nagibasaran
Lingsat San Bernardino

Ti **Lingsat San Bernardino** () ket ti maysa a lingsat iti Filipinas, a mangikapet iti Baybay Samar iti Baybay Filipinas.  Daytoy ket mangisina iti Peninsula ti Bicol iti isla ti Luzon manipud iti Samar iti abagatan.

## Pakasaritaan
Ti immuna a repernsia iti kadagiti Espaniol ken ti Lingsat San Bernardino ket idi las-ud ti ekspedision ti 1543–1545 ni Ruy Gomez de Villalobos, nga isu ket inpatulod babaen ti Birrey ti Mehiko babaen kadagiti bilin ti Nasantuan a Romano nga Emperador Carlos V tapno mangpundar iti kolonia ti Espaniol iti asideg ti sinakop ti Portuges nga Is-isla Rekado ti Maluku.

Idi las-ud ti di nagballigi nga ekspedision, ti kaikaisuna a barko, ti bassit a *San Juan de Letran* nga agraman laeng iti bassit a bilang dagiti aglaylayag iti 20 a lallaki, ket naglayagda kadagiti ad-adu ngem 5,000 a kilometro kadagiti danum ti Filipinas, a mairaman ti Lingsat ti San Bernardino, ken ti Lingsat San Juanico iti pagbaetan ti Samar ken Leyte.

Ti *San Juan* ket kompleto pay a naglayag a nanglikmut iti isla ti Mindanao, ken pinadasna nga inabot ti Mehiko ngem naipasubli idiay Marianas babaen ti bagio idiay Amianan a Pasipiko.  Daytoy ket nakasubli met idiay *Filipinas* (kas iti Samar ken Leyte a ninaganan babaen ni Villalobos), ken idi Enero 3, 1544 naisaradsad kadagiti nagulib nga anod ti Lingsat San Bernardino "ken kasla met dagitinaaramid kadagiti sangadosena a bapor ti Espaniol kadagiti simmaruno a tallo a siglo".

### Maikadua a Gubat ti Sangalubongan
Idi las-ud ti Gubat ti Golpo ti Leyte, inpan ni Admiral Kurita ti maysa nga Imperial a Hapon ti kangrunaan a puersa dagiti barporna babaen ti lingsat tapno maabotanna dagiti nakaangkla a bapor dagiti Amerikano idiay Golpo Leyte, ngem nagsanod met kalpasan ti Gubat ti Samar.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao a Lyngngam

Ti **pagsasao a Lyngam** ket ti maysa a pagsasao nga Austroasiatiko ti Amianan a daya nga India. Naminsan idi a nailista a kas dialekto ti Khasi, ti Lyngam ket addaan iti kaudian a literatura ket naidasig a kas naiduma a pagsasao a makibinningay iti sapasap a tawidan iti garo ken Pagalagadan a Khasi.

## Dagiti nagibasaran

*
Lingsat Balabac

Ti **Lingsat Balabac** (Filipino: *Kipot ng Balabak*) ket maysa kadagiti lingsat a mangikapet iti Baybay Abagatan Tsina iti Baybay Sulu.  Daytoy ket mangisina iti Isla Balabac (probinsia ti Palawan), Filipinas, manipud iti Balambangan ken ti Is-isla Banggi iti amianan ti Borneo a parte ti estado ti Sabah, Malaysia Sabah.

Ti lingsat ket agarup a  iti kalawa nga addaan iti kaadalem iti agarup a .

## Kitaen pay
*Lingsat Mindoro – ti sabali pay a lingsat a mangikapet iti Baybat Abagatan Tsina iti Baybay Sulu

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kharia

Ti **pagsasao a Kharia** (autonimo: **kʰaɽija** wenno **kʰeɽija**) ket ti maysa a pagsasao a Munda a kangrunaan nga insasao babaen ti indihenio a tattao a Kharia ti akindaya nga India.

## Pannakaidasig
Ti Kharia ket maitagikua iti sanga a Kharia–Juang iti pamilia ti pagsasao a Munda. Ti kaasitgan a kabagianna ket ti pagsasao a Juang, ngem adayo ti pannakaikabagian a pagbaetan ti Kharia ken Juang.

Ti kaaduan a nadakdakamat a pannakaidasig ket agkuyog a mangikabil ti Kharia ken Juang a kas maysa a subgrupo ti sanga nga Abagatan a Munda iti pamilia a Munda. Nupay kasta, dagiti isbangan ti nasapsapa a pannakaidasig ket agkuyog a mangikabil ti Kharia ken Juang Khariar, a kas maysa a nawaya a sanga a nagtaud manipud iti ramut ti sasao a Munda, wa ninagananda iti Tengnga a Munda.

Naiyasideg ti Kharia iti Sadri (ti lokal a lingua franca), Mundari, Kurukh, Hindi, ken Odia (iti Odisha) (Peterson 2008:434).

## Pannakaiwarwaras
Dagiti agsasao iti Kharia ket mabirukan kadagiti sumaganad a distrito ti India (Peterson 2008:434).

*Jharkhand
**Distrito ti Simdega
**Distrito ti Gumla
*Chhattisgarh
**Distrito ti Surguja
**Distrito ti Raigarh
*Odisha
**Distrito ti Sundargarh

## Dagiti nagibasaran

*
*Peterson, John. 2008. "Kharia". In Anderson, Gregory D.S (ed). *The Munda languages*, 434-507. Routledge Language Family Series 3.New York: Routledge. .

## Dagiti akinruar a silpo
*Online a Diksionario ti Kharia
Jardín

Ti **El Jardín**, wenno makunkuna laeng a kas **Jardín**, ket ti ili ken munisipalidad iti abagatan a laud a rehion ti Antioquia, Colombia. Daytoy ket beddengan babaen dagiti munisipalidad ti Andes, Jericó, ken Támesis iti amianan ken ti Departamento ti Caldas iti abagatan. 

Ti munsipalidad ket mabirukan iti pagbaetan ti karayan San Juan, a makunkuna iti Docató (ti kayatna a sawen ket "batbato ti karayan") babaen dagiti patneng, ken ti maysa a sanga ti Akinlaud a Kordiliera. Ti Jardín ket mailasin babaen ti naipreserba a kolonial nga arkitekturana, dagiti nalangto a mulmula, ken dagit adu akarayan ken waig.
Golpo Ragay

Ti **Golpo Ragay** ket ti dakkel a golpo iti Peninsula Bicol ti isla ti Luzon idiay Filipinas, a parte ti Baybay Sibuyan. Daytoy ket naisina manipud iti Luek Tayabas babaen ti Peninsula Bondoc iti laud. Sakupen ti golpo dagiti probinsia ti Quezon ken Camarines Sur.
Luek Tayabas

Ti **Luek Tayabas** ket ti maysa a dakkel a luek iti akin-abagatan a parte ti isla ti Luzon iti Filipinas. Adda dagiti nadumaduma nga isla a mabirukan iti luek, ti kadakkelan ket ti Marinduque.

Ti luek ket bineddengan babaen ti bangir nga amianan ken daya babaen ti probinsia ti Quezon (dati nga ammo a kas *Tayabas*). Ti Lucena, ti kapitolio a siudad ti probinsia ti Quezon, ket mabirukan iti igid ti Luek Tayabas, nga ayan a pagserbian dagiti linia ti bangka ken ferry kadagiti dalan ti baybay a pagbaetan ti Lucena ken dagiti nadumaduma a punto iti rehion.
Bagi ti danum

Ti **bagi ti danum** ket ti signipikante nga umnong ti danum, a kadawyan iti rabaw ti planeta. Ti termino ket kadawyan a mangibagbaga kadagiti taaw, baybay, ken danaw, ngem mangiraman pay daytoy kadagiti babbabassit nga umnong ti danum a kas dagiti alog, kalugnakan, wenno iti ad-adu a karkarna, dagiti lugnak. Ti maysa bagi ti danum ket saan a nasken a natalna wenno nalas-udan; dagiti karayan, waig, kanal, ken dagiti dadduma a heograpikal a langa a dagiti danum ket agayus manipud iti maysa a lugar iti sabali ket naikeddengda pay a kas dagiti bagi ti danum.

Kaaduan kadagitoy ket dagiti heograpiko a langa a masna a rimsua, ngem adda met dagiti artipisial. Adda dagiti kita a mabalin a masna wenno artipisial. Kas pagarigan, kaaduan dagiti reservoir ket pinartuat babaen ti panaginhinniero kadagiti penned, ngem adda met dagiti masna a danaw nga inus-usar a kas dagiti reservoir. Iti pay maipada, kaaduan dagiti pagsangladan ket dagiti masna a rimsua a luek, ngem adda met dagiti pagsangladan a napartuat babaen ti kontruksion.

Dagiti bagi ti danum a malayag ket ammo a kas dagiti dalan ti danum. Adda dagiti bagi ti danum nga agurnos ti danum ken mangiyakar iti danum, kas dagiti karayan ken dagiti waig, ken dagiti dadduma ket nangrunada nga agtengngel iti danum, kas dagiti danaw ken dagiti taaw.

Ti termino a *bagi ti danum* ket mabalin pay a mangbaga iti reservoir ti danum a tinengngel babaen ti maysa a mula, a teknikal nga ammo a kas pitotelma.

Dagiti bagi ti danum ket maapektaran babaen ti grabidad a mangpartuat kadagiti apekto dagiti atab ken ugot iti Daga.

## Dagiti kita
*Baybay – ti maysa a dakkel a gay-at iti naapgad a danum a maikapet iti taaw, wenno ti maysa a dakkel, kadawyan a naapgad, a danaw nga awanan iti masna a rummuaran a kas ti Baybay Kaspio ken ti Baybay Natay. Iti kadawyan a panagusar, masansan a maipada iti taaw.
*Danaw – ti maysa a bagi ti danum a kadawyan a nasadiwa a danum , iti relatibo a dakkel a nailaon iti maysa bagi ti daga.
*Karayan – ti maysa a masna a dalan ti danum a kadawyan a binukel babaen ti danum a naala manipud iti presipitasion wenno natunaw a danum iti glasier manipud iti nangatngato a lugar a mapan iti nababbaba a lugar.
*Luek – ti maysa a lugar ti danum a beddengan babaen ti daga kadagiti tallo a bangir, kapada ngem bassbasit ngem ti maysa a golpo.
*Taaw – ti maysa a nangruna a naapgad a bagi ti danum nga iti kadagupan, ket sakupenna ti agarup a 71% iti rabaw ti daga.

## Dagiti nagibasaran
### Dagiti taudan
* Mitsch, W.J. and J.G. Gosselink. 2007. *Wetlands, 4th ed.*, John Wiley & Sons, Inc., New York, 582 pp.

### Dagiti dakamat

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti kita ti bagi ti danum
Abejorral

Ti **Abejorral** ket ti maysa nga ili ken munisipalidad iti Departamento ti Antioquia, Colombia. Daytoy ket parte ti subrehion iti Akindaya nga Antioquia. Daytoy ket beddengan iti amianan dagiti munisipalidad ti Montebello, La Ceja ken La Unión, iti daya babaen ti munisipalidad ti Sonsón, iti abagatan babaen ti departamento ti Caldas ken iti laud babaen dagiti munisipalidad ti Santa Bárbara ken Montebello.

Daytoy ket napundar idi 1805 babaen ni José Antonio Villegas, uray no adda met dagiti namatmati a napartuat idi 1811. Ti naud-udi a naibaga ket ti tawen a dagidi titulo ti daga ket opisial a naidaton kadagiti adda idi nga agtataeng.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Theaterlexikon der Schweiz

Ti ***Theaterlexikon der Schweiz*** (**TLS**) / ***Dictionnaire du théâtre en Suisse*** (**DTS**) / ***Dizionario Teatrale Svizzero*** (**DTS**) / ***Lexicon da teater svizzer*** (**LTS**) ket ti maysa nga ensiklopedia a maipanggep iti teatro idiay Suisa a naipablaak idi 2005 kadagiti 3 a tomo. Daytoy ket naparang-ay manipud idi 1997 aginggana idi 2005 babaen ti Instituto dagitiPanagadal iti Teatro iti Unibersidad ti Berna.

Kadagiti 3600 a naikabkabil ket mairaman dagiti 3000 a biograpo ken dagit iartikulo a maipanggep dagiti lugar a pagbuyaan, dagiti grupo, dagiti gunglo, dagiti pasamak ken dagiti sapasap a topiko.

Dagiti artikulo ket magun-od iti Aleman (70%), Pranses (20%), Italiano (6%) wenno Romansh (2%). Dagiti artikulo ti Romansh ket naipatarus iti Aleman.

Ti teksto (nga awanan kadagiti ilustrasion) ket naipablaak iti online idi 2012.

## Dagiti nagibasaran
* 

## Dagiti akinruar a silpo
* Online nga edision
* Pakaammiti nangipablaak
Luek Bacoor

Ti **Luek Bacoor** ket ti dakkel a sumrekan ti danum iti abagatan-akindaya a Luek Manila, a mabirukan iti kaunegan ti probinsia ti Cavite ti Isla ti Luzon iti Filipinas.

## Heograpia
Ti Luek ti Bacoor ket mabirukan iti igid ti baybay ti abagatan-akindaya a Peninsula ti Cavite.

Ti Siudad ti Cavite ken ti Siudad ti Bacoor ket mabirukan kadagiti igid a seksion iti aplayana.

Ti luek ket agserbi a kas ti akin-uneg a pag-angklaan iti Kuartel ti Marina ti Cavite. Ti Luek Cañacao ket mabirukan iti amianan a daya ti kuartel ken ti akindaya a peninsula ti Siudad ti Cavite, ken iti amianan ti Luek Bacoor.

## Dagiti nagibasaran

**Webster's New Geographical Dictionary*. Springfield, Massachusetts: Merriam-Webster, Inc., 1984. .

## Dagiti akinruar a silpo
*
Luek Balayan

Ti **Luek Balayan** ketti maysa a dakkel a luek iti Isla ti Luzon, Filipinas. Daytoy ket parte ti Pasahe ti Isla Verde ken ti intero nga aplayana ket adda idiay probinsia ti  Batangas. Ti luek ket adda iti pagbaetan a kalawa iti . Daytoy ket naisina manipud iti Baybay Abagatan Tsina iti laud babaen ti Peninsula ti Calatagan, nga addaan iti Rawis Santiago a kas ti akin-abagatan a puntona. Ti Peninsula ti Calumpan ket mangbukel iti akindaya a bangir ti luek, a mangisina daytoy iti Luek Batangas.

Dagiti sumaganad nga ili ket mangilinia iti luek manipud iti laud aginggana iti daya: ti Calatagan, Balayan, Calaca, Lemery, Taal, San Luis, Bauan, ken Mabini.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Luek Iligan

Ti **Luek Iligan** ket ti maysa a luek iti Isla ti Mindanao, Filipinas. Ti luekket parte ti Baybay Bohol, ken agbagkog iti akin-amianan nga aplaya ti Isla ti Mindanao.

Maysa a sanga ti luek, ti Luek Panguil ket mangbukel iti masna nga ismo a kakuyogna ti Luek Illana ken ti heograpiko a pagbeddengan a pagbaetan ti Peninsula ti Zamboanga ke nti amin a paset ti isla ti Mindanao.

Dagiti probinsia a mangsakop iti aplayana ket ti Misamis Occidental, Misamis Oriental, ken Lanao del Norte.

Ti Siudad ti Iligan ket ti kangrunaan a puerto iti Luek Iligan. Dagiti dadduma pay a nangruna a puerto ket ti Siudad ti Oroquieta, Plaridel, Misamis Occidental ken Lugait, Misamis Oriental.

## Dagiti nagibasaran
Luek Illana

Ti **Luek Illana** (Luek Iranun) ket ti maysa a dakkel a luek ti Golpo Moro, iti abagatan-akinlaud nga aplaya ti isla ti Mindanao iti Filipinas.
 
Ti Luek Illana ken Golpo Moro ket mangbukel iti parte ti Baybay Celebes.

## Kitaen pay
*Luek Sibuguey — *parte pay ti Golpo Moro*
Peninsula ti Zamboanga (heograpikal a rehion)

Ti **peninsula ti Zamboanga** (heograpiko a porma ti daga) ket ti maysa nga atiddog, semisirkulo a peninsula ken ti amianan-akinlaud a parte ti Isla ti Mindanao, ti akin-abagatan a parte ti  Filipinas. Daytoy ket kangrunaan a mabirukan iti kaunegan ti Peninsula ti Zamboanga (Rehion IX).

## Heograpia
Ti peninsula ket maikapet iti nangruna a seksion ti Isla ti Mindanao babaen ti maysa nga ismo a mabirukan iti pagbaetan ti Luek Panguil ken Luek Pagadian.

Gumay-at ti Peninsula ti Zamboanga iti abagatan-agbaabagatan nga agturong iti Purpuro ti Sulu ken tiisla ti Borneo. Daytoy ket addaan iti kalawa iti agarup a 5,600 kuadrado milia (14,500 square km). Daytoy ket adda iti pagbaetan ti Baybay Sulu iti amianan ken laud, ken ti Golpo Moro iti Baybay Celebes iti abagatan.

### Politikal a pannakabingbingay
Ti pagbeddengan a pagbaetan ti peninsula ken ti nangruna a daga ket politikal a naipalawag babaen ti pagbeddengan a pagbaetan ti probinsia ti Zamboanga del Sur ti peninsula ken ti probinsia ti Lanao del Norte ti nangruna nga isla. Ti heograpiko a Peninsula ti Zamboanga ket buklen dagiti probinsia ti Zamboanga del Norte, Zamboanga del Sur, Zamboanga Sibugay ti Peninsula ti Zamboanga (*Rehion IX*); ken ti amianan-akinlaud a probinsia ti Misamis Occidental iti Amin-amianan a Mindanao (*Rekion X*), ken ti nawaya a Siudad ti Zamboanga.

Ti daga dagiti gangani nga 4 a riwriw a tattao a maitagikua iti tattao ti Mindanao, dagiti agtataeng a grupo ti Lumad nga isuda ket dagiti pagano, dagiti naipagbaliw a grupo ti Moro, dagiti naipagbaliw a grupo ti Kristiano ken dagiti Kristiano ken dagiti saan a Kristiano. Naipampamattian a ti rehion ket immuna a tinagtagitao babaen dagiti Subanon, a naikeddengda kas ti kadakkelan a grupo ti etniko ti Lumad idiay Mindanao. Idi las-ud ti kolonisasion ti Islamiko,  adda dagiti Subanon naipagbaliw iti Islam ken inawatda ti kultura ti Islam a tinawtawagn ita nga aldaw iti Kalibogan ken dagidi Subanon a nangawat iti pammati a Kristiano, Hispaniko a Kultura ken nagnagan ket dagiti Zamboangueño ita nga aldaw.

## Dagiti adda a siudad iti peninsula
* Dapitan
* Dipolog
* Oroquieta
* Ozamiz
* Pagadian
* Tangub
* Siudad ti Zamboanga

## Dagiti akinruar a silpo
Peninsula ti San Ildefonso

Ti **Peninsula ti San Ildefonso** ket ti maysa a peninsula idiay Tengnga a Luzon, iti tengnga a parte ti isla ti Luzon, Filipinas, iti . Daytoy ket intero nga tinurayan babaen ti ili ti Casiguran, Aurora.

Ti akin-abagatan a parte ti peninsula ket adda iti Baranggay San Ildefonso, ti akin-amianan nga ungto ket adda iti Barangsay Culat, bayat a dagit inabati ket adda iti Baranggay Cozo.
Peninsula ti Bondoc

Ti **Peninsula ti Bondoc** (kadawyan nga ammo a kas **BonPen**) ket mabirukan idiay abagatan-akindaya a parte ti Probinsia ti Quezon iti Rehion ti Calabarzon, ti akin-abagatan a parte ti Isla ti Luzon, Filipinas. Ti peninsula ket buklen dagiti 12 nga ili: ti Agdangan, Buenavista, Catanauan, General Luna, Macalelon, Mulanay, Padre Burgos, Pitogo, San Andres, San Francisco, San Narciso ken Unisan, amin ket adda iti maika-3 a Kongresional a Distrito ti Quezon.

Dagita nga ili ket kaaduan a dagiti lugar ti katurturodan ken igid ti baybay. Daytoy ket addaan iti naiduma a piesta nga agnagan iti Piesta BonPen a mangiladawan kadagit inapintas a lugar kadagiti sangapulo ket dua nga ili ti distrito ken mangital-o iti turismo iti lugar. Ti kultura ken dagiti arte ti peninsula ket maisalumina no maiyasping kadagiti sabali a distrito iti probinsia ti Quezon. Adda metten dagiti singasing iti panangipatakder iti maysa a Probinsia ti Peninsula ti Bondoc, a mangisina ti maika-3 a distrito ti Quezon ken mangbukel daytoy iti maisalumina a probinsia.

## Dagiti nagibasaran
Lingsat Mindoro

Ti **Lingsat Mindoro** () ket maysa kadagiti lingsat a mangikapet iti Baybay Abagatan Tsina iti Baybay Sulu iti Filipinas. Daytoy ket isinana ti Isla ti Mindoro manipud iti Isla Busuanga (maysa kadagiti Is-isla Calamian ti Probinsia ti Palawan). Mabirukan iti pagbaetan dagiti dua nga isla ket ti Raw-ang Apo, ti kadakkelan a sistema ti raw-ang ti korales idiay Filipinas.  Ti raw-ang ket bingayenna ti lingsat iti Daya a Pasahe ti Daya ti Apao ken ti Pasahe ti Laud ti Apo.

Ti Lingsat Mindoro ket parte ti maysa a sabali a dalan para kadagiti barko a lumabas iti pagbaetan dagiti taaw ti Indian ken Pasipiko ken ti maysa a kadawyan kadagiti makalabes iti kadakkel ti Malaccamax ken isu a saanda a makausar iti Lingsat ti Malaka.

Ti moderno a batimetriko panagrukod iti kaadalem ti danum ket nakaipakita a dagiti tengnga ti Lingsat Mindoro ken ti Pasahe Sibutu ket makaanaydan nga adalem isu a mabalindan nga adda idi las-ud ti naudi a tawen ti yelo, isu a mangsuppiat ti kinaykayat a teoria ni H. Otley Beyer a dagiti immuna a nagtataeng iti Filipinas ket nagusarda kadagiti rangtay a daga iti dayta a paset ti panawen. No mapasingkedan, ti kasapaan a tattao iti pagilian ket nakasapulda iti bangka tapno maballasiwda ti nawaya a baybay tapno maabotda dagiti isla.

## Kitaen pay
* Lingsat Balabac – ti sabali pay a lingsat a mangikapet iti Baybay Abagatan Tsina iti Baybay Sulu 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Timaysa a nautikal a tsart iti lugar
Lingsat Cebu

Ti **Lingsat Cebu** wenno **Lingsat Bohol** (Tagalog:*Kipot ng Cebú*) ket ti maysa a lingsat iti Rehion ti Tengnga a Visayas iti Filipinas.

## Hegrapia
Ikapet ti Lingsat Cebu ti akinlaud a parte ti Baybay Bohol iti Baybay Camotes, ken pagsinaenna dagiti isla a probinsia ti Cebu ken Bohol.

## Pagluganan
Ti lingsat ket maysa a nangruna a dalan ti baybay a mangikapet iti Siudad ti Cebu iti akin-amianan a patinggana nga agraman kadagiti puerto a siudad iti abagatan a kas ti Siudad ti Dumaguete ken ti Siudad ti Cagayan de Oro.

Ti Isla Mactan, iti akin-amianan a patingga ti lingsat, ket addaan iti Sangalubongan a Pagtayaban ti Mactan, maysa kadagiti kangrunaan a pagtayaban iti pagilian.

## Dagiti nagibasaran
Shimamaki, Hokkaido

Ti  ket ti maysa a purok a mabirukan idiay Subprepektura ti Shiribeshi, Hokkaido, Hapon.

Manipud idi Septiembre 2016, ti purok ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 1,560. Ti dagup a kalawa ket 437.26&nbsp;km².

## Heograpia
Ti Shimamaki ket mabirukan idiay akin-abagatan a Subprepektura ti Shiribeshi. Ti nagan ket naala manipud iti balikas a "Shuma-ko-mak" iti Ainu, a ti kayatna a sawen ket "Lukuda ti batbato".

### Dagiti kaarruba nga ili
* Subprepektura ti Shiribeshi
** Suttsu
** Kuromatsunai
* Subprepektura ti Hiyama
** Imakane
** Setana
* Subprepektura ti Oshima
** Oshamambe

## Pakasaritaan
*1906: Napundar ti Purok ti Higashishimamaki ken ti purok ti Nishishimamaki.
*1956: Naitipondagit idua purok tapno mabukel ti baro a purok ti Shimamaki.

## Dagiti industria
Ti nangruna nga industria ti Shimamaki ket panagkalap. Tallo pulo a porsiento dagiti agtataeng iti purok ket mangngalap.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*Opisial a website
Oshamambe, Hokkaido

Ti  ket ti maysa a ili a mabirukan idiay Subprepektura ti Oshima, Hokkaido, Hapon.

Manipud idi Marso 31, 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 5,326. Ti dagup a kalawa ti daga ket 310.75&nbsp;km².

## Heograpia
Ti Oshamambe ket sanguenna ti Luk Uchiura, ti maysa a luek ti Taaw Pasipiko.

### Dagiti kaarruba nga ili
* Subprepektura ti Oshima
** Yakumo
* Subprepektura ti Hiyama
** Imakane
* Subprepektura ti Shiribeshi
** Kuromatsunai
** Shimamaki
* Subprepektura ti Iburi
** Toyoura

## Pakasaritaan
*1864: Napundar ti Purok ti Oshamambe.
*1906: Nagbalin a Maikadua a Klase a Purok ti Oshamambe.
*1923: Nagbalin a Umuna a Klase a Purok ti Oshamambe.
*1943: Ti Purok ti Oshamambe ket nagbalin nga Ili ti Oshamambe.

## Pagluganan
Agtaray ti Linia ti Setana manipud iti Estasion ti Kunnui. Adda idi ti maysa nga estasion ti Asahihama iti pagbaetan ti Estasion ti Oshamambe ken Estasion ti Shizukari.
* Nangruna a Linia ti Hakodate: Kita-Toyotsu – Kunnui – Nakanosawa – Oshamambe – Futamata – Warabitai
* Nangruna a Linia ti Muroran: Oshamambe – Shizukari
* Hokkaido Expressway: Shizukari PA – Oshamambe IC – Kunnui IC
* Rota 5
Adda dagiti plano a mangbangon iti estasion idiay Oshamambe ken agdama ti panagbangon iti linia ti Hokkaido Shinkansen. Ti seksion a pagbaetan ti Hakodate ken Sapporo ket malpasto intono 2030.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*Opisial a website
Yakumo, Hokkaido

Ti  ket ti maysa nga ili idiay Subprepektura ti Oshima, Hokkaido, Hapon.

Manipud idi Marso 31, 2018, ti nakarkulo a populasion ti ili ket 16,841, iti densidad ti populasion iti 18 a tattao tunggal maysa a km2. Ti dagup a kalawa ket 955.98&nbsp;km2.

Idi Oktubre 1, 2005, naitipon ti ili ti Kumaishi iti Yakumo; iti kabarbaro a napartuat a Distrito ti Futami. Ti dati nga ili ti Kumaishi ket timmipon iti Subrepektura ti Oshima iti isu met laeng a panawen.

## Heograpia
Ti Yakumo ket ti kaikaisuna nga ili a sumango iti Baybay ti Hapon ken ti Taaw Pasipiko. Ti lugar ti Yakumo ken tilugar ti Kumaishi ket isina babaen dagiti bantay.

Nagtaud ti nagan manipud iti balikas a "Yakumo" iti Waka a sinurat babaen ni Susanoo-no-Mikoto.

### Dagiti kaarruba nga ili
* Subprepektura ti Oshima
** Oshamambe
** Mori
* Subprepektura ti Hiyama
** Otobe
** Setana
** Imakane
** Assabu

## Pakasaritaan
*1881: Napundar ti Purok ti Yakumo iti Distrito ti Yamakosi.
*1902:
** Naikaykaysa ti Purok ti Yakumo ken ti Purok ti Yamakoshinai tapno mangbukel iti baro a purok ti Yakumo.
** Napundar ti Purok ti Kumaishi iti Distrito ti Nishi, Subprepektura ti Hiyama.
*1919: Ti Purok ti Yakumo ket nagbalin nga Ili ti Yakumo.
*1957: Naikaykaysa ti Purok ti Otoshibe iti Distrito ti Kayabe iti Ili ti Yakumo.
*1962: Kumaishi village became Kumaishi town.
*2005: Naikaykaysa ti Ili ti Yakumo ken ti Ili ti Kumaishi tapno mangbukel iti baro nga Ili ti Yakumo iti Distrito ti Futami. (Gapu iti daytoy, nabingbingay ti Subprepektura ti Hiyama Subprefecture iti amianan ken abagatan.)

## Pagluganan
* Nangruna a Linia ti Hakodate: Otoshibe – Nodaoi – Yamakoshi – Yakumo – Washinosu – Yamasaki – Kuroiwa
* Hokkaido Expressway: Yakumo IC – Yakumo PA – Otoshibe IC
* Rota 5

## Kabsat a siudad
* Komaki, Aichi

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*Opisial a wensite
Otobe, Hokkaido

Ti  ket ti maysa a ili a mabirukan idiay Subprepektura ti Hiyama, Hokkaido, Hapon.

Manipud idi Marso 31, 2018, ti ili ket addaan iti nakarkulo a populasion iti 3,793, ken ti densidad ti populasion iti 23 tunggal maysa a km². Ti dagup a kalawa ket 162.55&nbsp;km².

## Heograpia
Ti Otobe ket mabirukan iti akinlaud a parte ti Peninsula ti Oshima ken sanguenna ti Baybay ti Hapon.

Ti nagan ket nagtaud manipud iti Ainu a balikas a ti kayatna a sawen ket "Ti karayan nga agraman iti kalugnakan iti esturiona". Daytoy a karayan ket ti Karayan Hime, nga agayus babaen iti ili.

### Dagiti kaarruba nga ili
* Subprepektura ti Hiyama
** Esashi
** Assabu
* Subprepektura ti Oshima
** Yakumo

## Pakasaritaan
*1902: Nagbalin a Maikadua a Klase a Purok ti Otobe.
*1965: Ti Purok ti Otobe ket nagbalin nga Ili ti Otobe.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*Opisial a website
Pagsasao a Bushi

Ti **Bushi** (*Shibushi* wenno *Kibushi*) ket ti maysa a dialekto ti Malagasi a naisasao iti tinurayan ti Pransia nga isla ti Komoriano a Mayotte. Dagiti dialekto ti Malagasi nga as-asidegda a kabagian ti Bushi ket naisasaoda iti amianan-akinlaud a Madagascar iti lugar ti Antsiranana (Diego-Suarez) ken Mahajanga (Majunga), nga as-asideg pay a punto iti Madagascar aginggana iti Mayotte.

## Heograpikal a pannakaiwarwaras
Ti Bushi ket ammo a kas Kibushi idiay Mayotte ken insasao babaen dagiti 40% iti tattao ti isla (1980).  Daytoy ket naisasao a kakuyog iti dialekto a Maore (*Shimaore*) iti Komoriano, ti maysa a pagsasao a Bantu. Iti naipakasaritaan, ti Kibushi ken Shimaore ket naisasaodan kadagiti dadduma a purok ngem ti Shimaore ket isu ti *de facto* nga indihenio a lingua franca iti inaldaw a biag, gapu iti ad-adu a populasion ti agsasao iti Shimaore. Ti laeng Shimaore ti mairepresenta iti programa ti damdamag iti lokal a telebision babaen ti Réseau Outre-Mer 1re. Dagiti dialekto ti Bushi idiay Mayotte (ammo a kas *Shibushi* iti Shimaore) ket mairaman ti Kiantalaotse ken Kibushi-Kimaore (*Shibushi-Shimaore* iti Shimaore).

Ti Bushi ket naisasao iti igid ti laud nga aplaya ti nangruna nga isla (Grande-Terre) a mairaman dagiti purok ti Bambo Est, M'Boueni, Passy-Kéli, Mronabeja, Kani-Kéli, Chirongui, Poroani, Ouangani, Chiconi, Sohoa, M'Tsangamouji, Acoua, Mtsangadoua, Handrema.

## Dagiti nagibasaran