open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pagsangladan ti helikopter

Ti  **pagsangladan ti helikopter** () ket maysa a pagsangladan a lugar dagiti helikopter. Bayat a dagiti helikopter ket mabalinda nga agusar kadagiti dalumpinas a rabaw, ti maysa a naaramid a pagsangladan ti helikopter ket ipaayanna ti nasayaat a namarkaan ken natangken a rabaw nga adayo kadagiti tiped tapno ti helikopter ket natalged a sumanglad.

## Panagusar
Dagiti pagsangladan ti helikopter ket mabalin a mabirukan kadagiti pagsasangladan ti helikopter wenno pagsasangladang dagiti eroplano, nga addaan ti sungrod, dagiti panagtengngel ti trapiko iti tangatang ken dagiti magun-od a pasdek a pangserbisio para kadagiti eroplano. Yantangay , kaaduan kadagiti pagsangladan ti helikopter ket mabirukan kadagiti adayo ken awan kadagita a serbisio gapu ti kaawan ti mabalin a lugar  ken ti kangina.

## Dagiti nagibasaran
Copenhagen

Ti **Copenhagen** ( ) ket ti kapitolio ken kaduan ti populasion a siudad ti Dinamarka. Manipud idi 1 Enero 2021, ti siudad ket addaan iti populasion iti 799,033 (638,117 iti Munisipalidad ti Copenhagen, 103,677 iti Munisipalidad ti Frederiksberg, 42,670 iti Munisipalidad ti Tårnby, ken 14,569 iti Munisipalidad ti Dragør). Daytoy ket mangbukel ti bugas ti nalawlawa nga lugar ti urbano ti Copenhagen (populasion 1,336,982) ken ti lugar ti metropolitano ti Copenhagen (populasion 2,057,142). Mabirukan ti Copenhagen iti akindaya nga aplaya ti Zealand; ti sabali paya paset ti siudad ket mabirukan iti Amager, ken maisina daytoy manipud iti Malmö, Suesia, babaen ti lingsat ti Øresund. Mngisilpo ti Rangtay Øresund kadagiti dua a siudad babaen ti perokaril ken kalsada.

Immuna a nadokumentuan idi maika-11 a siglo, ti Copenhagen ket nagbalin a kapitolio iti Dinamarka iti pakauna iti maika-15 a siglo. Idi agdama ti maika-17 a siglo, babaen ti turay ni Kristiano IV, daytoy ket nagbalin a naipangruna a rehional a sentro.

Ti Copenhagen ket maysa a naipangpangruna a rehional a sentro iti kultura, komersio, midia, ken siensia, a kas naibaga babaen dagiti nadumaduma a sunda ken pannakiranggo (kitaen ti Internasional a pannakiranggo dita baba). Ti Siensia ti kabibiag, pakaammo ti teknolohia ken pagipatpatulod ket dagitoy ti naisangayan a paset, ken ti panagsukisok ken panagrang-ay ket agit-ited ti nagruna a papel ti ekonomia ti siudad. Dagiti nasayaat a lokasionna ken dagiti nasayaat a patakder, nga adda ti kadakkelan nga eropuerto iti Eskandinabia, Kastrup, nga adda ti kaadayo a 14 a minuto babaen ti perokaril manipud iti sentro ti siudad, ket nagpakabael daytoy a maysa a rehional a sentro ken nalatak a lokasion para kadagiti rehional a kuartel ken dagiti pagbibinnagbagaan.

Ti Copenhagen ken kanayon a naipammadayawan a kas maysa kadagiti siudad nga addaan iti nasayaat a kita ti kabibiag. Daytoy ket naipampanunotan pay a maysa kadagiti gayyem ti katutubo a siudad. Ti danum iti uneg ti sangladan ket nadalus ken natalged a paglangoyan. 36% kadagiti umili ket mapanda agtrabaho nga agusar babaen ti bisiklet. Iti inaldaw, agbisikletada iti dagup nga 1.2&nbsp;a riwriw a km.

Manipud ti kalpasan iti milenia, ti Copenhagen ket nakakita ti napigsa nga urbano ken kultural a panagrangrang-ay. Daytoy ket gapu kadagiti adu a puonan dagiti kultural a pasilidad ken dagiti pay impraestraktura ken dagiti baro nga allon dagiti narang-ay nga agdardaremdem, dagiti kosinero ken dagiti arkitekto.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Katsura Hoshino

Ni  ket Haponesa a mannurat iti manga ken artista manipud idiay Prepektura ti Shiga. Isu ket nagdamo a nagparang idi 2003 iti pannakaipablaak ti immuna a serie ti manga ti *Continue* ken kalatakan a naam-aamuan para iti obrana iti, *[[D.Gray-man]]*,a nangrugi iti serialisasionin ti *[[Weekly Shōnen Jump]]* ti Shueisha idi Mayo 2004. Isu ket kinaud a nagdisenio kadagiti karakter para iti anime ti Sunrise idi 2013, ti *[[Valvrave the Liberator]]*, ken nakaramidan daytoy iti immuna nga orihinal nga obrana iti anime
Unibersidad iti Hawai'i

Ti **Unibersidad iti Hawaii a Sistema**, nangayed a ti **Unibersidad iti Hawaii** ken nalatak a siaammo a kas **UH**, ket maysa a publiko, a pagadalan ti babai wenno lalaki a kolehio ken sistema a Unibersidad nga gatinong nga asosiado, lisensiatura, maestro ken doktora a grad-grado nga gatarus kadagiti tallo nga unibersidad a kampus, maysa a panagsanay ti panagbiruk ti trabaho, dagiti tallo a sentro a unibersidad, uppat sentro ti edukasion ken sabsabali pay a panasukisok a pas-pasdek a naiwarwaras iti labes kadagiti innem nga is-isla iti estado iti Hawai'i  iti Estados Unidos.

## Dagiti nagibasaran
Wagayway ti Mehiko

Ti **wagayway ti Mehiko** (Españiol: *Bandera de México*) ket maysa a nakatakder a tallo a maris iti berde, puraw, ken nalabbaga nga addan ti nailian nga eskudo iti tengnga ti puraw a baras. Bayat a ti kayatna a sawen ket dagiti maris ket nabaliwan kadagiti napalabas a panawen, dagitoy a tallo a maris ket naampon babaen ti Mehiko sumagad ti pannakawayawayana manipud iti Espania idi Gubat ti Pannakawayawaya, ken ti simmaruno Umuna nga Emperio iti Mehikano. Ti agdama a wagayway ket naampon idi 1968, ngem ti sibubukel a tabas ket naus-usaren manipud idi 1821, nga idi naaramid ti Immuna a Nailian a Wagaygay.
Administratibo a pannakabingbingay ti Mehiko

Ti Estados Unidos Mehikanos () ket ti maysa a pederal republika a buklen dagiti 31 nga estado ken ti kapitolio ti Siudad ti Mehiko, ti maysa nga autonomo nga entidad.

Segun ti Batay-linteg ti 1917, dagiti estado ti pederasion ket nawaya ken naturay kadagiti amina banag iti akin-uneg a pannakibiang. Ti tunggal maysa nga estado ket addaan iti bukod a kongreso ken batay-linteg.

## Dagiti pederal nga entidad ti Mehiko
### Dagiti estado

#### Pappapel ken bilbileg dagiti estado

Dagiti estado ti Pederasion ti Mehiko ket nawaya, naturay, autonomo ken nawayada iti tunggal maysa. Nawaya a mangituray iti bagida segun kadagit bukodda a linteg; ti tunggal maysa nga estado ket addaan iti bukod a batay-linteg a saan a mabalin a mangisupadi ti pederal a batay-linteg, a mangsakup kadagiti banag iti nailian a kompetensia. Dagiti estado ket saanda a mabalin ti agaramid kadagiti pannakikadua kadagiti sabali nga estado wenno iti ania man a nawaya a pagilian nga awanan iti balakad iti sibubukel a pederasion, malaksid kadagiti maipapan iti depensa ken seguridad a mangpatalged kadagiti pagbeddengan ti estado iti pasamak iti maysa a panagraut. Ti politikal a gunglo iti tunggal maysa nga estado ket naibatay iti maysa a panagsina dagiti bileg iti maysa a kongresional a sistema: ti lehislatibo a bileg ket maitagikua iti maysa kamara a kongreso (ti pederal a kongreso ket addaan kadagiti dua kamara); ti ehekutibo a bileg ken nawaya iti lehislatura ken maitagikua iti maysa a gobernador a binutosan babaen ti unibersal a kalintegan ti panagbubutos; ken ti bileg ti hustisia ket maitagikua iti maysa a Kangatuan a Korte ti Hustisia. Gapu ta dagiti estado ket addaanda iti legado nga autonomia, ti tunggal maysa a ket addaan iti bukod a kodigo sibil ken penal ken bagi ti hustisia.

## Dagiti nagibasaran
Listaan dagiti pagilian ken territorio babaen ti dagup a kadakkel

Daytoy ket **listaan dagiti naturayan nga estado iti lubong** ken dagiti agkamkamatalek a teritorio babaen ti dagup a kadakkel, a nairaman dagiti nailista iti ISO ISO 3166-1.

## Dagiti pagilian baaen ti dagup a kadakkel

## Paammo


## Dagiti nagibasaran
Eskudo ti Mehiko

Ti **agdama nga eskudo ti Mehiko** ket naipangpangruna a tanda kadagiti Mehikano a politiko ken kultura para kadagiti sigsiglo. Ti eskudo ket iladawanna ti maysa a Mehikano a Nabalitokan nga Agila nga agtaktakder iti maysa a natudokan a karimbuaya a mangmangan iti maysa nga uleg.

## Dagiti nagibasaran
English (panangilawlawag)

Ti **English (panangilawlawag)** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

## Nagan ti tattao
Alex English

## Nagan ti lug-lugar
English (Arkansas)

## Kitaen pay ti
* English language naipatarus ken naibaw-ing daytoy iti Pagsasao nga Ingles.
* Kitaen pay ti Ingles (panangilawlawag).
Wagayway ti Alemania

Ti **wagayway ti Alemania** ket maysa nga addaan ti tallo a maris a naglaon ti agpapada a nakadata a bedbed kadagiti nailian a maris ti Alemania:nangisit, nalabbaga, ken maris a balitok.
Kangatuan nga agpang ti dominio ti kodigo ti pagilian

Ti **kangatuan nga agpang ti dominio ti kodigo ti pagilian**  ket maysa a kangatuan a dominio ti Internet a kadawyan a maususar wenno nailasin para iti maysa a pagilian, ti maysa a naturay a nga estado, wenno agkamkammatalek a teritorio.
Kappon ti Europa

Ti **Kappon ti Europa** ket maysa nga ekonomia ken politikal a kappon wenno kompederasion dagiti 27 a naikameng nga estado a nangruna  idiay Europa.Ti Kappon ti Europa ket nagtaud manipud iti Karbon ken Paslep a Komunidad ti Europa ken ti Komunidad a Komunidad ti Europa, a inpatakder babaen dagiti innem a pagilian idi 1959. Iti mangibabaet a taw-tawen ti Kappon ti Europa ket dimmakkel babaen ti panakaiserrek dagiti baro a naikameng nga estado, ken ti kabilegan baben ti panaginayon iti annuroten a maipanggep kadagiti lugarna. Ti Tulagan a Maastricht ket naipatakder na ti Kappon ti Europa babaen ti agdama a naganna idi 1993.Ti kaudian a panagpasayaat ti batay-linteg ti Kappon ti Europa, ti Tulagan iti Lisbon ket naipuersaan idi 2009.

## Dagiti nagibasaran
;Paammo

;Dagiti nagibasaran
Renato Corona

Ni **Renato Tirso Antonio Coronado Corona**  ket isu idi ti maika-23 a Pangulo ti Hustisia ti Kangatuan a Korte ti Filipinas. Isu ket nagserbi a kas maysa a Katakunaynay a Hustisia ti Kangatuan a Korte kalpasan iti pannakaidutok babaen ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo idi Abril 9, 2002 ken kalpasanna a kas Hepe ti Hustisia idi Mayo 12, 2010 kalpasan idi nagretiro ni Hepe ti  Hustisia a ni Reynato Puno.

Ni Corona ket dati idi a propesor ti linteg, pribado a nagsansanay iti linteg, ken kameng ti Gabinete babaen kadagit idua a Presidente, ni Fidel V. Ramos ken ni Gloria Macapagal-Arroyo, sakbay a naidutok iti nangato a tribunal.

Idi Disiembre 12, 2011, isu ket napabasol babaen ti Kamara dagiti Pannakabagi. Idi Mayo 29, 2012, nabirukan a ngbasol babaen ti Senado iti panaglabsing iti Artikulo II kadagiti Artikulo ti Panagpabasol a naipabasol kaniana a maipanggep iti pannakapaayna a nangipakita dagiti sasao iti baknangna, dagiti liabililidad, ken kabaknangna iti publiko.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*  Renato C. Corona (Opisial a panid ti web ti Korte Suprema)
Pagsasao a Malayo

Ti **pagsasao a Malayo** (; Alpabeto a Jawi: ) ket ti nangruna a pagsasao ti pamilia nga Austronesio. Daytoy ket addaan iti kasasaad nga opisial idiay Brunei, Indonesia, Malaysia, ken Singapur. Daytoy ket insasao babaen dagiti 270 a riwriw a tattao itiballasiw ti Lingsat ti Malacca, a mairaman dagiti aplaya ti Peninsula ti Malayo ti Malaysia ken ti akindaya nga aplaya ti Sumatra idiay Indonesia, ken nabangonen a kas patneng a pagsasao iti parte ti akinlaud nga aplaya ti Sarawak ken Laud a Kalimantan idiay Borneo.

Kas ti *Bahasa Kebangsaan* wenno *Bahasa Nasional* (Nailian a pagsasao) dagiti nadumaduma nga estado, ti Pagalagadan a Malayo ket addaan kadagiti nadumaduma nga opisial a nagan. Idiay Singapur kend Brunei daytoy ket tinawtawagan iti *Bahasa Melayu* (pagsasao a Malayo); idiay Malaysia, *Bahasa Malaysia* (pagsasao a Malaysio); ken idiay Indonesia, *Bahasa Indonesia* (pagsasao nga Indones) ken naidesignado a kas *Bahasa Persatuan/Pemersatu* ("pangikaykaysa ap agsasao/*[[lingua franca]]*"). Nupay kasta, kadagiti lugar iti akin-abagatan a Sumatra a ti pagsasao ket indehenio, tinawtawagn dagiti Indones daytoy a kas ti *Bahasa Melayu* ken ikeddengda a kas ti rehional a pagsasaoda.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Indones

Ti **Indones** (*Bahasa Indonesia*) ket isu ti opisial a pagsasao iti Indonesia. Daytoy ket maysa a naiyalagad a rehistrar iti Malaka a dialekto iti Malayo, maysa nga Austronesio a pagsasao a naus-usaren idi a kas maysa a lingua franca iti purpuro ti Indonesia kadagiti napalabas a sig-siglo.

Ti Indonesia ket isu ti maikapat a kapusekan ti populasion a pagilian iti lubong. Iti daytoy a dakkel a populasionna, ti bilang dagiti tattao a nalaing nga agsao iti Indones ket agbalbalinen a makaabot ti agarup a 100%, nga agpabalin iti Indones, ken ti Malayo, a maysa kadagiti kaaduan a maisasao a pagsasao iti lubong.

Kaaduan kadagiti Indones, malaksid ti panagsasao iti nailian a pagsasao, ket kadawyanda a nalaing nga agsao iti sabali pay a rehional a pagsaso (kas pagarigan ket mairaman ti Habanes, Minangkabau ken Sundanes) a dagitoy ket kadawyan a maus-usar kadagiti balbalay ken iti kaunegan dagiti komunidad. Kaaduan kadagiti pormal nga edukasion, ken kaasitgan amin dagiti nailian a midia ken dagiti sabsabali a kita ti pannakisarita, ket nakababalin nga inus-usar ti Indones. Idiay Daya a Timor, nga isu daytoy idi ket maysa a probinsia ti Indonesia manipud idi 1975 aginggana idi 1999, ti Indones ket isu ti mabigbigan babaen ti batay-linteg a kas maysa kadagiti dua a pagsasao ti panagobra (ti sabali pay ket ti Ingles), a kudua dagiti opisial a pagsasao iti Tetum ken Portuges.

Ti Indones a nagan para iti daytoy a pagsasao ket *Bahasa Indonesia* (literal a "ti pagsasao iti Indonesia"). Daytoy a sao ket sagpaminsan a mabirukan pay iti naisuratan wenno naisasao nga Ingles. Ti pay maipatinayon, daytoy a pagsasao ket sagpaminsan pay a makunkuna a kas "**Bahasa**" babaen dagiti agsasao iti Ingles, ngem daytoy ket kayatna a sawen laeng ket "pagsasao" ken isu ngarud a saanna a teknikal a mainaganan ti pagsasao nga Indones.

## Heograpiko a pannakaiwarwaras
Idi 2010, ti Indones ket addaan kadagiti 42.8 a riwriw a patneng nga agsasao, ken 154.9 a riwriw a nangisasao a kas maikadua a pagsasao, a nagisasao daytoy a maikuyog dagiti lokal a nakaiyanakada a dila, ka mangited daytoy iti dagup a bilang dagiti agsasao idiay Indonesia iti 197.7 a riwriw. Daytoy ket kadawyan a kas umuna a pagsasao kadagiti urbano a lugar, ken kas maikadua a pagsasao babaen dagiti agtataeng kadagiti adu pay nga away a parte ti Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Curaçao

Ti **Curaçao** (, ; Papiamentu: *Kòrsou*) ket maysa nga isla iti akin-abagatan a  Baybay Karibe, iti aplaya ti Venezuela.  Ti **Pagilian iti Curaçao** (Olandes: *Land Curaçao*, Papiamentu: *Pais Kòrsou*), a mairaman ti kangrunaan nga isla ti bassit, ti awan iti mangtagtagitao nga isla ti Klein Curaçao ("Bassit a Curaçao"), ket maysa a paset ti dakdakkel a pagilian iti Pagarian iti Olánda. Ti kapitoliona ket ti Willemstad.

## Dagiti nagibasaran
Aalborg

Ti **Aalborg** (wenno *Ålborg*) () ket maysa a Danés nga industria ken unibersidad a siudad idiay Amianan a Jutland. Ti siudad iti Aalborg ket addaan ti populasion iti 104,885  (126,556 a mairaman ti Nørresundby) a makaaramid daytoy ti maikapat a kadakkelan a siuadad iti Dinamarka iti populasion a banag. 
Ti munisipalidad iti Aalborg ket addaan ti populasion iti 201,142 (2012) a makaaramid iti daytoy ti maikatlo a kaaduan ti populasion a munisipalidad ti pagilian kalpasan ti Copenhagen ken Århus. Ti kasapaan a panagtaeng ket napetsado ti agarup a 700 AD. Ti lokasion ti Aalborg babaen tie Limfjord ket makaaramid daytoy a nagruna a puerto ti Tengnga a Panawen, ken kalpasan daytoy ket sentro ti industria. Tatta nga aldaw, ti siudad ket agbalbaliw manipud ti maysa nga agob-obra a klase nga industria a siudad a mapan iti maysa a naibatay ti panakaammo.

## Dagiti nagibasaran
Chelsea, Massachusetts

:*Para iti dadduma pay a kaipapanan wenno artikulo maipapan iti Chelsea, kitaen ti [[Chelsea (panangilawlawag)]].*

Ti **Chelsea** ket maysa nga ciudad iti estado ti Massachusetts, Estados Unidos
Nagan dagiti umili

Ti **nagan dagiti umili** (Ingles:**demonym**) (), ket maysa a nagan para kadagiti umili iti maysa a lugar. Ti nagan ti umili ket kadawyan – ngen saan a kankanayon – a daytoy ket naaramid a balikas manipud kadagiti addaan a balikas iti maysa a lugar, a kasla iti tao a manipud iti Italia ket makunkuna nga *Italiano* wenno ti Amerika ket makunkuna nga *Amerikano*.
Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan

Ti **Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan** (Ingles: **The Human Development Index (HDI)**) ket naibuklan ti estadistika nga inus-usar ti panagiranggo babaen ti agpang ti "panagrang-ay ti nagtagitaoan" ken ilasinna ti "nangato unay a panagrang-ay ti nagtagitaoan", "nangato a panagrang-ay ti nagtagitaoan", "katimbengan a panagrang-ay ti nagtagitaoan", ken "nababa a panagrang-ay ti nagtagitaoan" kadagiti pagilian. Ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan ket maysa a panagipadpada a panagrukod iti kabayag ti panagbiag, literasia, edukasion, ken pagalagadan iti panagbiag para kadagiti pagilian iti sangalubongan. Maysa daytoy a panagrukod ti kasasaad ti biag, a naipangpangruna kadagiti nam-ay ti ubbing. Usus-aren ti panagilasin no ti maysa a pagilian ket narang-ay, agrangrang-ay, wenno saan unay a narang-ay, ken ti panagrukod dagiti nagbanagan dagiti annuroten ti ekonomia iti kababalin ti biag. Addaan pay dagiti HDI dagiti estado, siudad, ken dadduma pay babaen dagiti lokal nga organisasion wenno kompania.

## Dagiti nagibasaran
Koepisiente ti Gini

Ti **Koepisiente ti Gini** (Ingles:**Gini coefficient**, **Gini index** wenno **Gini ratio**) ket maysa a panagrukod iti estadistika a pannakaiwaras  inaramid daytoy ni Corrado Gini.

Ti Koepisiente ti Gini (Gini) ket rukodenna dagiti saan a natimbeng a pateg iti mamin-ano a pannakaiwaras (kas pagarigan ti matgedan). Ti Gini iti sero ket ibagana ti nalibnos a pannakaipadpada a dagiti pateg ket agpapada (kas pagarigan a no ti siasino man ket agpapada iti matgedan). Ti Gini iti maysa  (100 iti porsiento ti panagrukod) ket ibagana ti kangatuan a saan a natimbeng a dagiti pateg (kas pagarigan a ti maysa laeng a tao ti addaan iti matgedan).

## Dagiti nagibasaran
Dagup ti domestiko a produkto

Ti **dagup ti domestiko a produkto** () ket mangibagbaga ti kuenta a paggatangan dagiti amin a pangileppas ti maimbegan ken serbisio a maparsua ti uneg ti maysa a pagilian iti maysa a panawen. Ti GDP ti tunggal maysa nga tao (*per capita*) ket naipanunutan a mangipatudo iti pagalagadan ti panagbiag ti maysa a pagilian;Ti GDP ket saan a panagrukod iti kinabukodan a matgedan.

## Pakasaritaan
Ti GDP ket naiparangarang babaen kenni Simon Kuznets para ti reporta iti Kongreso ti Estados Unidos idi 1934, nga inalistuanna nga inbaga a saan nga usaren a panagrukod para iti nam-ay.

## Dagiti nagibasaran
Pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang

Ti **pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang** (Inggles: **purchasing power parity (PPP)**), ket damagen na no mano a kuarta ti masapul a panaggatang ti maysa a kapadpadana a labba iti maimbagan kadagiti dua a sabali a pagilian, ken usaren na daytoy nga agkarkulo ti husto a ganganaet a panagsukat ti kuarta. Ti panag-usar ti dayta a PPP a bilang, ti maysa a bilang ti kuarta ket adda metten ti kapada na a kabilegan ti panaggatang iti sabsabali a pagilian. Ti sabali pay a panagusar ti PPP a bil-bilang ket ti panaggiddiat iti sangalubongan a matgedan.
Listaan dagiti pagilian babaen ti GDP (nominal)

Daytoy nga artikulo ket mairaman ti **listaan dagiti pagilian iti lubong a nailasin babaen ti dagup ti domestiko a produkto** (Ingles:**gross domestic product (GDP)**), ti kuenta a paggatangan dagiti amin a pangileppas ti maimbegan ken serbisio a maparsua ti uneg ti maysa a pagilian iti maysa a panawen. Dagiti GDP a doliar a karkulo a naipakita ditoy ket iti paggatangan wenno opisial a panagsukat ti kuarta.

## Paamo

:1.&nbsp; Ti GDP a bilang para kadagiti sumagmamano a pagilian ket karkulo ti IMF.
:2.&nbsp; Ti bilang ket saan a mairaman ti Taiwan, ken Espesial nga administribo a rehion iti Hong Kong ken Macau.
:3.&nbsp; Ti Sona a Euro idi  2010 ket 16 iti 27 a dagiti Kappon ti Europa a pagilian: Austria, Belgá, Cyprus, Finlandia, Pranses, Alemania, Grecia, Irelanda, Italia, Luxembourg, Malta, Netherlands, Portugal, Slovakia, Slovenia ken Espana.
:4.&nbsp; Ti linaon ket mairaman ti ballasiw-taaw a departamento ti Pranses iti Pranses a  Guiana, Guadeloupe, Martinique, ken Réunion.
:5.&nbsp; Saan a mairaman ti Kosovo.
:6.&nbsp; Ti nagato a inflation ken panagawan ti kuenta ti Zimbabwean a doliar ket pabalinen na ti nominal GDP ti Zimbabwea a nagato unay a saan nga husto nga estadistika.
:7.&nbsp; Saan a mairaman ti linaon para iti Transnistria.
:8.&nbsp; Mairaman idi ti Espana a Sahara.
:9.&nbsp; Ti linaon ket para iti tinurayan a Gobierno iti Republika iti Cyprus.
:10.&nbsp; Maisalup ti nagruna a daga ti Tanzania laeng.
:11.&nbsp; Saan a mairaman ti Abkhazia ken Abagatan nga Ossetia.

## Dagiti nagibasaran
Barrio

: *Saan nga iyalis ti barrio iti [[bario]], daytoy ti husto a panakailetra daytoy a balikas iti [[pagsasao nga Ilokano]].*

Ti **Bárrio** ket maysa a balikas a nagtaud iti pagsasao a Kastila a kayat na a sawen ket maysa a distrito wenno kaarrubaan.

## Panagusar
Iti pagsasao nga Ingles, dagiti *barrio* ket sapasap nga inus-usar a kas dagiti nasupnet a luglugar, pannakibinningay, kas pagarigan, ti maysa a simbaan a kas dagiti piesta nga al-aldaw. Idiay Kuba, Puerto Rico, ken Espana, ti balikas a barrio ket mangtudon ti maysa a subdibision iti munisipio wenno munisipalidad (ili); dagiti barrio nabingbingay manen kadagiti sektor.

Idiay Filipinas ti barrio ket inus-usar idi a panagkuna kadagiti luglugar nga *away* wenno *purok* ngem daytoy ket binaliwan babaen ti linteg ken ti inus-usar tatta ket ti baranggay – nga isu datoy ti maysa a kangrunaan  a politikal a paset ti gobierno.

Idiay Arhentina ken Uruguay, ti maysa a barrio ket maysa a tinawtawid a panagbingbingay iti maysa a munisipalidad nga opisial a delineado babaen ti lokal a turay iti kasakbayan a panawen,  ken sagpaminsan pay nga inus-usar a naidumduma a karakter para kadagiti dadduma. Ditoy a lugar, daytoy a balikas ket awan ti naipangpangruna a panagkunkuna para iti sosio-ekonomiko, malaksid no inus-usar daytoy a pagiddiatan iti balikas a *centro* (sentro ti ili wenno puso iti ili). Ti balikas a *barrio cerrado* () ket naus-usar kadagiti babassit, nabaknang, pagtaengan, a naplano nga addan ti pagalagadan ken addaan kadagiti dingding wenno aruangan.

Nupay adu kadagiti makunkuna a barrio idiay Estados Unidos a kas iti  Roma Creek, Avondale, Arizona, Coachella, California, La Puente, California, Lawrence, Massachusetts, ken Huron, California ket dagitoy ti kadakkelan ken kalatakan a naammoan ken  kalakaan da a makunkuna a kas
"El Barrio" babaen dagiti katutubo a nakapalikmut kadagitoy a luglugar.

Kadagiti komunidad nga addaan dagiti kaaduan a Hispaniko a kas iti Dallas, Houston, San Antonio, ken El Paso iti Texas, ti komunidad ti Daya nga Los Angeles ken Santa Ana, California ken dadduma pay idi Akin-abagatan a California ken Akin-abagatan a Phoenix ken Akin-abagatan a Tucson idiay Arizona – ti "barrio" ket mangitudo kadagiti kaarrubaan nga addaan iti atiddog a pakasaritaan iti etniko a pagtaengan.

Idiay Estados Unidos ti *barrio* ket mangipatudo pay kadagiti heograpiko a "karuotan" () babaen dagiti Latino a barkada, daytoy a panagusar iti daytoy a balikas ket limitado nga inus-usar dagiti barkada idiay Chicago ken California.

## Kitaen pay
* Baranggay
* Bario

## Dagiti nagibasaran
Zaragoza

Ti **Zaragoza** (), makunkuna pay a ti **Saragossa** iti Ingles, ket isu ti kapitolio iti Probinsia ti Zaragoza ken iti Naturay a komunidad  iti Aragon, Espania. Naisanglad daytoy idiay karayan Ebro ken dagiti tributariona, ti *Huerva* ken ti *Gállego*, ti asideg ti sentro iti daytoy a rehion, iti tanap nga addaan kadagiti nadumaduma a langa ti daga, manipud iti desierto (*Los Monegros*) aginggana kadagiti kabakiran, karuotan ken kabanbantayan.

Idi 1 Enero 2019 ti populasion ti siudad ti Zaragoza ket 706,904, iti uneg ti administratibo a patinggana iti kalawa ti daga iti 1,062.64 km2 (410.29 kd mi), a mangiranggo iti maikalima idiay Espania. Isu daytoy ti maika-35 a kaaduan ti populasion idiay Kappon ti Europa. Ti populasion iti metropolitano a lugar ket nakarkulo idi 2006 iti 783,763 nga agtaeng. Ti munisipalidad ket pagtaengan ti sumorok a 50 porsiento dagiti Aragones a populasion.
Daytoy a siudad ket naisanglad iti kangato iti 199 a metro.

Ti Zaragoza ket nangisaili ti Expo 2008 idi kalgaw iti 2008, maysa daytoy a Piesta ti Lubong iti danum ken maipagnanayon a panagrangrang-ay. Kandidato daytoy idi para iti Europeano a Kapitolio iti Kultura idi 2012.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Konseho ti Zaragoza 
* Opisial a website ti Turismo ti Zaragoza
Mojibake

Ti **Mojibake** 文字化け ( "panagsarsaruno dagiti saan a maawatan a karakter"), manipud iti Hapón 文字 (moji) "karakter" + 化け (bake) "panagsukat"  (), ket ti panag-rumsua ti saan a husto a karakter, agparang dagiti saan a mabasa a karakter no ti *software* ket saan na a maiparang ti husto a teksto segun ti kumadua  a pang-kodigo a karakter.

## Kas pagarigan
Felicito Payumo

Ni **Felicito Payumo**  ket Filipino a negosiante ken politiko. Isu ket nangirepresenta idi ti Umuna a distrito ti Bataan iti Kamara dagiti Pannakabagi ti Filipinas manipud idi 1987 aginggana idi 1998, ken nagserbi a kas mangipangulo ti Metropolitano a Turay ti Luek a Subic manipud idi 1998 aginggana idi 2004.
Atimonan

Ti **Atimonan** ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Quezon iti Filipinas.

## Gobierno
### Dagiti opisial a munisipal (2010-2013)
* **Munisipal Mayor:**  José F. Mendoza
* **Munisipal Bise-Mayor:**  Joel M. Vergano
* **Munisipal Konsilor:**  Zenaida D. Veranga
* **Munisipal Konsilor:**  Renato C. Sarmiento
* **Munisipal Konsilor:**  Cielyn S. Diestro
* **Munisipal Konsilor:**  Elmer M. Santander
* **Munisipal Konsilor:**  Maria Aurora A. Tamayo
* **Munisipal Konsilor:**  Nestor E. Santander
* **Munisipal Konsilor:**  John Francis L. Luzano
* **Munisipal Konsilor:**  Roseller A. Magtibay
* **PPLB Presidente:**  Ernesto S. Amandy
* **PPSK Presidente:**  Loid John L. Vergaño

## Dagiti baranggay

Ti Atimonan ket nabingbingay a politikal iti 42 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

## Heograpiko a lokasion
Ahedres

Ti **ahedres** ket maysa a dua ti agay-ayam a tabla nga ay-ayam a maay-ayam iti maysa a tablero, maysa a kuadrado a tablero nga addaan ti 64 a kuadrado a naurnong iti walo ket walo a paset. Maysa daytoy kadagiti nalatak nga ay-ayam iti lubong, nga ay-ayamen babaen ti riwriw a tattao iti sangalubongan a may-ayam daytoy iti balaybalay, timpuyog, online, babaen ti makisinnurat, ken dagiti torneo.

## Ahedres babaen ti makisinnurat

Maysa dayta a variant ti ahedres a pagsinnukatan dagiti karibal dagiti tignayda babaen ti email.  Marukod ti oras ti panagsungbat iti aldaw ken mabalin a bulan wenno tawen ti panagleppas ti maysa nga ay-ayam.

Ti International Correspondence Chess Federation (ICCF)  ket responsable iti panangorganisar kadagiti bukodna nga Ay-ayam ti Olimpiada ken Kampeonato ti Lubong.

## Kampeonato ti Lubong ICCF

Tapno maragpat ti titulo World Champion ket kasapulan a permeken ti su magmamano a napalabas a tukad: Preliminaries, Semifinals, Candidacy ken Final.

Agingga idi 2020, agsina ti pannakaorganisar ti Kampeonato dagiti lallaki ken babbai, ngem manipud iti dayta a tawen naikeddeng a mapagkaykaysa dagitoy

## ICCF nga Olimpiada ti Ahedres

Ti Olimpiada ket maysa a torneo a ti tunggal maysa a pagilian a mainaig iti ICCF ket addaan karbengan a mangipresenta ti maysa a bunggoy a mangibagi iti daytoy, a buklen dagiti 6 a regular nga agay-ayam ken dua a kasukat.

Maangay daytoy iti dua a tukadi iti Final ti maysa nga Olympiad ken ti Semifinal ti sumaruno, nga aggigiddan. 
 

## Dagiti reperensia

## Dagiti nagibasaran
Wagayway iti Europa

Ti **wagayway iti Europa** ket buklen na iti maysa a sirkulo iti 12 a nabalitokan (duyaw) a bit-bituen iti asul a lugar iti likud. Daytoy ket isu ti wagayway ken kayarigan  iti Kappon ti Europa ken Konsilo iti Europa.Daytoy ket kadawyan pay nga inus-usar tapno maipatudo dagiti pagilian iti sona a euro, ken irepresenta na ti kontinente ti Europa wenno dagiti pagilian iti Europa a naturayan iti ania man kadagitoy a patakder. Ti bilang dagiti bituen ket saan nga agbalbaliw segun kadagiti kameng ti organisasion ngem daytoy ket irepresenta na dagiti tattao iti Europa, ken dagita pay adda iti ruar ti Panagtitipon ti Europa.

## Dagiti nagibasaran
Listaan dagiti pagilian babaen ti populasion

Daytoy ket maysa a **listaan dagiti pagilian babaen ti populasion**. Daytoy a listaan ket agiraman kadagiti naturay a pagilian ken dagiti agkamkammatalek a teritorio a naibatay iti ISO a pagalagadan a ISO 3166-1. Naited pay ti porsiento, ti populasion ti tunggal maysa a pagilian ket naipadpada ti Populasion iti Lubong, a segun ti United States Census Bureau a pagorasan ti populasion ket . Segun ti sabali a bilang babaen dagiti Nagkaykaysa a Pagilian, sumuroken a 7&nbsp;bilion.

## Listaan

## Dagiti nagibasaran
Listaan dagiti pagilian babaen ti densidad ti populasion

Daytoy ket **listaan dagiti pagilian ken agkamkammatalek a teritorio babaen ti densidad ti populasion**, ket nairukod babaen ti bilang iti nagtaeng a tao iti tunggal maysa a kuadrado kilometro wenno kuadrado milia. Ti listaan ket iraman na dagiti naturay nga estado ken dagiti agkamkammatalek a terirtorio nga addaan ti bukod a naturayan a gobierno a naibasar ti ISO a pagalagadan a ISO 3166-1. Daytoy a listaan iraman na pay ngem saan na nga iranggo dagiti saan a mabigbigan ngen de facto a naiwayawayas a pagailian. Dagiti bilang ti sumagad  a tabla ket naibasar kadagiti lugar a mairaman ti kinauneg a bagbagi ti danum. Dagiti datos ket karkulo para idi Hulio 2005, a naala manipud dagiti Nagkaykaysa a Pagpagilian a Reporta ti Sangalubongan a Pamuyaan (2004 a panagbalbaliw), nupay kasta no saan a naipaammo.

## Listaan

Nag-nagan dagiti agkamkammatalek a teritorio ken dagiti maibigbigan nga estado nga awan wenno patingga ti panagturay da titeritorio ket naipakita ti nakairig a teksto.

## Dagiti nagibasaran
Listaan dagiti pagilian babaen ti GDP (PPP) tunggal maysa a tao

Daytoy nga artikulo ket naglaon kadagiti tallo a listaan babaen ti dagup ti domestiko a produkto a pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang ti tunggal maysa a tao, dagiti kuenta a paggatangan dagiti amin a pangileppas ti maimbegan ken serbisio a maparsua ti uneg ti maysa a pagilian iti maysa a panawen.

Dagiti GDP a doliar a karkulo ditoy ket naala manipud ti pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang (PPP) a pattapattaen. Iti kasto a panagpattapatta ket naaramid babaen kadagiti sabsabali nga organisasion, a mairaman ti Internasional a Pondo a Panguartaan ken ti Sangalubongan a Banko. 

* Ti akin-kanigid a tabla ket nairaman ti datos para iti tawen a 2010 manipud ti Internasional a Pondo ti Panguartaan (IMF), ken mairaman pay dagiti kameng ti IMF a addaan kadagiti
magun-od a pakaammo.

* Ti tengnga a tabla ket naglaon kadagiti kaaduan a datos para iti tawen a 2010 manipud ti Sangalubongan a Banko.

* Ti akin-kanawan a tabla ket naglaon kadagiti datos manipud ti The World Factbook, a naited babaen ti Central Intelligence Agency. Dagitoy a bilang ket kaaduan a karkulo idi 2010.

Amin a bilang ket agdama nga internasional a doliar.

## Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran
Listaan dagiti pagilian babaen ti GDP (nominal) tunggal maysa a tao

Daytoy nga artikulo ket iramanna ti **listaan dagiti pagilian iti lubong a nailasin babaen ti [[dagup ti domestiko a produkto]] ti tunggal maysa a tao iti pateg a nominal**, ti pateg a paggatangan dagiti amin a pangileppas ti pagimbagan ken serbisio a maparsua ti uneg ti maysa a pagilian iti maysa a panawen, naipabalin daytoy ti panagsukat ti kuarta iti agdama a doliar ti Estados Unidos, naibingbingay daytoy babaen ti promedio (wenno tengnga a tawen) a populasion para ti kapadpadana a tawen.

Dagiti bilang a naited ditoy ket saanna nga ibagbaga dagiti paggiddiatan ti pateg ti panagbiag iti sabsabali a pagilian, ken dagiti nagbanagan ket kaaduan a sabsabali manipud iti sabali a tawen iti sabali a naibatay ti panagsukat ti kuarta iti dayta a pagilian. Dagitoy a pagsabsabali ket baka sukatanna ti panakairanggo ti maysa a pagilian iti maysa a tawen ken ti sumaruno, nupay bassit laeng wenno awan ti paggiddiatanda ti pagalagadan ti panagbiag dagiti populasion ti umili.

* Ti umuna a tabla ket mairaman dagiti datos para iti tawen a 2011 manipud iti Internasional a Pundo ti Panguartaan, mairaman dagiti kameng ti IMF {ken ti Hong Kong) no addaan iti magun-od a pakaammo.

* Ti makadua a tabla ket mairaman dagiti datos ((kaaduan)) para iti tawen a 210 manipud iti Banko ti Lubong.

* Ti maikatlo a tabla ket mairaman dagiti datos manipud iti The World Factbook, a naited babaen ti Central Intelligence Agency ti Estados Unidos. Dagiti datos a naibaetan dagiti pagilian ket saan a maipada, ngamin ket naggapu dagitoy ti sabsabali a tawen. Dagiti bilang ket kaaduan a manipud iti tawen ti 2010.

Amin a datos ket addaan kadagiti Doliar ti Estados Unidos.

## Dagiti paammo ken dagiti nagibasaran
Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras

Ti **Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras** () ket isu ti kangrunaan a pagalagadan ti oras nga inus-usar iti lubong a panagurnos kadagiti pagorasan ken oras. Maysa daytoy kadagiti sabali ken asideg a maikabagian a simmaruno iti Greenwich Mean Time. Dagiti server ti kompiuter, online a serbisio ken dadduma pay a bagbagi nga agtaltalek iti maysa a naawatan a sangalubongan nga oras ket agus-usarda ti UTC para iti daytoy a panggep. No  bassit laeng ti kinaapag-isu ti masapul, dagiti kliente ket makaalada iti agdama nga oras ti UTC  kadagiti adu nga opisial nga server ti internet ti UTC. No ti kinaapag-isu ket masapul a para iti sub-mikrosegundo, dagiti kliente ket makaalada ti oras manipud kadagiti senial ti satelite. Dagiti Sona ti oras iti lawlaw ti lubong ket naibaga iti positibo wenno negatibo a supli manipud iti UTC, a kasla iti daytoy a listaan.

Ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras ket naibatay iti Internasional nga Atomiko nga Oras (Ingles:ternational Atomic Time (TAI)), maysa a pagalgadan ti oras a naikarkulo nga inusar ti nadagsenan a promedio iti senial a nanipud kadagiti atomiko a pagorasan a mabirukan iti 70 a nailian a laboratorio a lawlaw ti lubong.Ti laeng paggiddiatan dagitoy dua ket ti UTC ket kadawyan a maipagisu babaen ti panagnayon ti maysa a bisiesto a segundo tapno makaipadpada iti UTC1 iti maysa a segundo, a naipalpalawagan babaen ti Panagpalpalikmut ti Daga. Iti sumaruno a 50 a tawen aginggana ken mairaman ti 2011, addan ti dagup a 34 a bisiesto a segundo ti nainayon: maysa a maika-35 a bisiesto a tawen ket maisagsagana a mainayon intono 30 Hunio 2010.

Ti UTC a pagalagadan ket opisial a pagalagadan idi 1961 babaen ti Radio Internasional ti Tinong a Panagkonsulta, kalpasan a rinugian babaen ti dadduma a nailian a laboratorio ti pagorasan. Daytoy a sistema ket naipag-isu iti dadduma a panawen kadagiti sumaganad a taw-tawen, aginggana idi naampon ti bisiesto a segundo idi 1972 tapno malakaan dagiti sumaruno a panagpaisu.

## Dagiti nagibasaran
Listaan dagiti pagilian babaen ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan

Daytoy ket **listaan dagiti amin a pagilian babaen ti [[Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan]]** a nairaman iti maysa a Programa a Panagrangrang-ay ti Nagkaykaysa a Pagpagilian a Reporta ti Panagrangrang-ay ti Nagtagitaoan.

## Listaan

*  = immadu.
*  = sitatalinaed.
*  = nakissayan.
* Dagiti kapadpada a pateg ti HDI iti agdama a listaan ket saan a agbalin nga gapadpada iti ranggo, ngamin ket ti ranggo ti HDI ket agpayso a naala babaen ti panangiruar ti pateg ti HDI iti maikanem a desimal a punto.
* Ti numero iti braket ket ibagana ti bilang ti panangiranggo ti pagilian ket ngimmato (ngimmato wenno bimmaba) a mainaig iti baro a datos ti 2011 para iti 2010 ( a kas nainaganan iti reporta idi 2011 , panid 131).

### Nangato unay a panagrangrang-ay ti nagtagitaoan

### Nangato a panagrangrang-ay ti nagtagitaoan

### Katengngaan a panagrangrang-ay ti nagtagitaoan

### Nababa a panagrangrangay ti nagtagitaoan

## Listaan dagiti pagilian babaen ti kontinente
### Aprika

**10 a kangatuan nga HDI**

**10 a kababaan nga HDI**

### Kaamerikaan

**10 a kangatuan nga HDI**

**10 a kababaan nga HDI**

### Asia ken Oceania

**10 a kangatuan nga HDI**

**10 a kababaan nga HDI**

### Europa ken Tengnga nga Asia

**10 a kangatuan nga HDI**

**10 a kababaan nga HDI**

## Listaan dagiti pagilian babaen ti a kontinental a rehion
### Kameng dagiti estado ti Timpuyog dagiti Arabe

**10 a kangatuan nga HDI**

**10 a kababaan nga HDI**

### Kappon ti Europa

Promedio ti amin a kamkameng: 0.853

**10 a kangatuan nga HDI**

**10 a kababaan nga HDI**

### Daya nga Asia ken ti Pasipiko

**10 a kangatuan nga HDI**

**10 a kababaan nga HDI**

### Latin nga Amerika

**10 a kangatuan nga HDI**

**10 a kababaan nga HDI**

### Tengnga a Daya ken Amianan nga Aprika

**10 a kangatuan nga HDI**

**10 a kababaan nga HDI**

## HDI babaen dagiti rehion ken grupo

## Dagiti pagilian a saan a nairaman iti kinaudi a reporta

### Dagiti estado a kameng ti UN (kinaudi a datos ti UNDP)

### Saan a kameng ti UN (saan a nakarkulo babaen ti UNDP)

## Paammo


## Dagiti nagibasaran
Cà Mau

Ti **Siudad ti Ca Mau** (Bietnamis: **Thanh pho Cà Mau**), ket maysa a siudad idiay abagatan a Bietnam. Isu daytoy ti kapitolio ti probinsia ti Ca Mau. Mabirukan ti Eropuerto ti Ca Mau iti daytoy a siudad.

## Dagiti nagibasaran
Kaamerikaan

Ti **Kaamerikaan**, wenno **Amerika**, ket dagiti dagdaga iti Akinlaud a Hemisperio, ken makunkuma pay a ti Baro a Lubong.

## Dagiti nagibasaran
Plano ti panangibilang ti telepono

Ti **plano ti panangibilang ti telepono** ket maysa a kita iti pamay-an ti panangibilang nga inus-usar iti telekomunikasion tapno maikkan dagiti numero ti telepono kadagiti agsuskribir ken ti panagidalan dagiti panagtawag ti maysa a reddek ti telepono. Ti maysa a nametmet a plano ti panagibilang, a kasla ti mabirukan idiay Amianan nga Amerika, ket pasirukan na ti maysa a agtatalinaed a dagup ti kaatiddog dagiti numero. Ti maysa a naluktan a panggep a panggep ti panag-numero ket addaan ti langa a sabsabali iti kaatiddog dagiti numero ti telepono.

Ti maysa a **plano ti pang-dial** ket bangonenna ti manamnama a numero ken ti pagtuladan kadagiti digit para kadagiti numero ti telepono. Daytoy ket agiraman kadagiti kodigo ti pagilian, kodkodigo a panagserrek, kodkodigo ti lugar ken dagiti kombinasion dagiti dihitos a nai-dial.
Wagayway ti Suisa

Ti **wagayway ti [[Suisa]]** ket naibuklan iti nalabbaga a wagayway nga addan ti puraw a krus (maysa a napuskol, ekuilatero a krus) idiay tengnga. Maysa daytoy kadagiti dua laeng a kuadrado wagayway dagiti naturay nga estado, ti maysa pay a sabali ket ti wagayway iti Ciudad ti Vaticano.  (Ti paisano ken estado a wagayway, ket inususar babaen dagiti barko ken bangbangka ti Suiso, ket adadu pay ngem ti kadawyan a kadakkel iti 2:3.)

Ti rukod ti krus laeng ti pormal a naipatalgedan manipud idi 1889: "Ti eskudo ti pederasion ket, addaan ti nalabbaga a lugar, ken maysa a napakatakder a puraw a krus, nga addan dagiti agpapada nga ima a dakdakel ngem maiknem ti kaakaba da." Ti kadakkel ti krus a pannakainaig iti ligar ket saan a pormal a naikeddeng mailaksid iti wagayway a maipapan iti taaw, nga iti pannakaibagi iti kadakkel iti krus iti katayag ket 5:8, ken ti kinaatiddog ket 5:12. A ratio of 2:3 or 7:10 to the span of the flag is usual.

## Dagiti nagibasaran
Eskudo ti Suisa

Ti **eskudo ti [[Suisa]]** ket agiparang ti agpadpada a puraw a Griego a krus a kasla iti wagayway ti Suisa, ngem iti nalabbaga a kalasag. Ti langa iti eskudo wenno kalasag ket nalatak a sabsabali, ngem ti pederal a resulosion iti 12 Disiembre 1889 para iti eskudo ket agbilin nga ti uppat nga im-ima ket addaan iti agpapada a kaatiddog, nga iti pannakaibagi kadagiti kalawada iti , ken mairaman ti maysa a pinintaan nga eskudo.

Kasla ti wagayway ti Suisa, ti eskudo ket inus-usar iti adu a banbanag, kasla iti, Pranko a Suiso, dagiti numero ti plata ti karro ti Suisa, ken dagiti namarkaan iti Suiso a komersio ti ruar a kas dagiti buyot ti Suiso a kutsilio.

## Kitaen pay
* Wagayway iti Suisa

## Dagiti akinruar a silpo
* Pederal a naikeddeng iti 12 Desiembre 1889 para iti eskudo:
** Arrêté fédéral du 12 décembre 1889 concernant les armoiries de la Confédération suisse  
** Bundesbeschluss vom 12. Dezember 1889 betreffend das eidgenössische Wappen  
** Risoluzione federale del 12 dicembre 1889 sullo stemma della Confederazione
Sibil a Gubat ti Amerikano

Ti **Sibil a Gubat ti Amerikano** (1861–1865), wenno makunkunay a ti **Gubat a Nagbaetan dagiti Estado** wenno ti **Sibil a Gubat**, ket maysa idi a sibil a gubat a nailaban idiay Estados Unidos iti Amerika. Iti panagsungbat iti panakabutos ni Abraham Lincoln a kas Presidente iti Estados Unidos, 11 kadagiti akin-abagatan a dagiti adipen nga estado ket naiparangarang da iti isisina a manipud iti Estados Unidos ken nagpormada ti Konpederado dagiti Estado iti Amerika ("ti Konpederasion"); dagiti dadduma a 25 nga estado ket sinuportaran da ti pederal a gobierno ("ti Kappon"). Kalpasan ti uppat a tawen a pangubguba, a kaaduan ket kadagidiay kaunegan ti Akin-abagatan nga estado, ti Konpederasion ket simmuko ken ti pannakaadipen ket naisupiat ti kalintegan iti amin a paset ti pagilian. Dagiti banbanag a gapuanan ti gubatidi ket sangkapaset laeng a naibanagan iti daytoy a sumaganad a Panagpabaro a Panawen, ngem adu pay dagiti dadduma a saan a naibanaga.

Iti panagbutos ti presidente idi 1860, ti Partido Republikano, la naimatunan babaen ni Abraham Lincoln, ket nag-kampania a maisuppiat ti panagipalawa ti pannakaadipen iti labes dagiti estado nga addan kadagiti pannakaadipen . Dagiti Republikano ket napigsada a nangitaktakder ti nasionalismo, ket ti 1860 a plataporma da, pinabasol da dagiti pangta iti panagisina a kas panagisawang iti panaglib-at. Kalpasan ti panangabak ti Republikano, ngem sakbay a nagtakem ti baro nga administrasion idi Marso 4, 1861, pito kadagiti kapas nga estado ket nagiparangarang kadagiti isisina ken naktipon nga agporma ti Konpederado dagiti Estado iti Amerika. Ti lumabas nga administrasion ni Presidente James Buchanan ken ti umuneg nga administrasion ket inwaksi da ti kalintegan iti daytoy nga isisina, nausigen da a daytoy a panagsukir. Dagiti dadduma a walo nga adipen nga estado ket nausigen da dagiti panagayayab para iti isisina iti daytoy a puntos. Awan kadagit pagilian iti lubong a ti nangbigbig ti Konpederasion.

## Dagiti nagibasaran
Almendras

Ti **Almendras**  (***Prunus dulcis***, kapadpada a nagan *Prunus amygdalus* Batsch., *Amygdalus communis* L., *Amygdalus dulcis* Mill.), ket maysa a sebbangan iti patneng a kayo idiay Tengnga a Daya ken Abagatan nga Asia. Ti Almendras ket isu pay ti nagan ti makan ken kaaduan a naitalonan a bukel iti daytoy a kayo. Iti daytoy a henero ti *[[Prunus]]*, daytoy ket naidasig iti  melokoton ti sirok ti henero nga *Amygdalus*, daytoy ket nailasin manipud ti sabsabali a sirok dagiti henero babaen ti korrugado a kontsa a nakapalikmut ti bukelna.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
El Fraile

Ti **Kota Drum** (Isla ti El Fraile), ken makunkuna pay a "kongkreto a pangigubat a barko", ket maysa a naipasammakedan nga isla a naisaad idiay Luek Manila iti Filipinas, nga abagatan ti Isla ti Corregidor. Inakem daytoy dagiti Hapon idi Maikadua a Sangalubongan a Gubat, ngem natiliw met laeng ti Estados Unidos kalpasan t panagsindi ti gasolina iti dayta a puerto, nga isu daytoy ti agnanayon a panakadadael na. Ti Kota Drum ket naipanagan kenni Brigada Heneral Richard C. Drum.

## Dagiti artikulo a pakasaritaan

* Gubat iti Corregidor (1942)
* Gubat iti Manila (1945)

## Heograpika a lokasion

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Insik

Ti **Insik** wenno **Intsik** (; *Hànyǔ* wenno ; *Zhōngwén*) ket grupo ti mainaig ngem kadagiti adu a kaso dagiti saan nga agsinnaranay a maawatan a karuay ti pagsasao, a mangporma iti pamilia ti pagsasao a Sino-Tibetano. Ti insik ket naisasao babaen ti kaaduan a Han ken dadduma pay a kaaduan nga etniko a grupo idiay Tsina. Gangani 1.2 a bilion a tattao (agarup a 16% iti populasion iti lubong) ket agsao ti sumagmamano a porma iti Insik a kas ti nakayanakan a pagsasaoda.

Dagiti karuay ti Insik ket kadawyan a naipalawag babaen dagiti patneng nga agsasao a kas dagiti dialekto iti bugbugtong a pagsasao nga Insik, ngem dagiti lingguista ket mangibaga a dagitoy ket kaaduan a naindumadumaan a kas pamilia ti pagsasao.
Ti akinuneg a dibersidad ti Insik ket naisilpon iti sasao a Romanse, ngem mabalin nga ad-adu a naindumadumaan. Adda dagiti baetan ti 7 ken 13 a nangruna a rehional a grupgrupo iti Insik (depende iti isbangan ti pannakaidasig), iti kaaduan a naisasao, ti kaaduan ket ti Mandarin (agarup a 960 a riwriw), sarunuen babaen ti Wu (80 a riwriw), Yue (70 a riwriw) ken Min (70 a riwriw). Kaaduan kadagitoy a grupo ket saan nga agsinnaranay a maawatan, ngem adda met dagiti dadduma, kasla ti Xiang ken dagiti dialekto ti Abagatan a laud a Mandarin, ket mabalin a makibinningay kadagiti kadawyan a termino ken iti manmano a grado ti agsinnaranay a pannakaawat.  Amin dagiti karuay iti Insik ket maaweng ken analitiko.

Ti Pagalagadan nga Insik *(Putonghua/Guoyu/Huayu)* ket pagalagadan a porma ti naisasao nga Insik a naibatay iti dialekto ti Beijing iti Mandarin. Daytoy ti opisial a pagsasao ti Tsina ken Taiwan, ken ti pay maysa kadagiti uppat nga opisial a pagsasao ti Singapur. Daytoy ket maysa kadagiti innem nga opisial a pagsasao ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Ti naisurat a porma ti pagalagadan a pagsasao (; *Zhōngwén*), a naibatay kadagiti logogramo nga ammo a kas dagiti Insik a karakter (; *hànzi*), ket nagbibingayan babaen dagiti nalaing a makasao kadagiti saan koman nga agsisinnaranay a maawatan a pagsasao.

Kadagiti sabali a karuay ti Insik, ti Kantones (ti prestihio a karuay ti Yue) ken inpluensial iti probinsia ti Guangdong ken idiay Hong Kong ken Macau, ken kaaduan a naisasao kadagiti komunidad ti ballasiw taaw. Ti Min Nan, ti  paset ti grupo ti Min, ket kaaduan a naisasao idiay akin-abagatan a Fujian, idiay kaaruba a Taiwan (nga idiay ket ammo a kas ti Taiwanes wenno Hoklo) ken idiay Abagatan a daya nga Asia (ammo pay a kas ti Hokkien idiay Filipinas, Singapur, ken Malaysia). Adda pay dagiti adu a diaspora ti Hakka ken Shanghaines, kas pagarigan idiay Taiwan, a kaaduan dagiti komunidad ti Hakka ket makasao pay ti Taiwanes ken Pagalagadan nga Insik.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* 
* 
* 
* 
* R. L. G. "Language borrowing Why so little Chinese in English?" *The Economist*. Hunio 6, 2013.

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti teksto ti Klasikal nga Insik
Whitney Houston

Ni **Whitney Elizabeth Houston** (Agosto 9, 1963&nbsp;– Pebrero 11, 2012) ket maysa idi nga Amerikana a kumakanta, aktress, produser ken modelo.

## Dagiti akinruar a silpo

* 
*
Napoleon Bonaparte

Ni **Napoleon Bonaparte** ( ) (15 Agosto 1769&nbsp;– 5 Mayo 1821) ket maysa idi a milisia ti Pranses ken daulo ti politika kadagiti kinaudi nga agpang ti Reblusion ti Pranses.

A kas ni **Napoleon I**, isuna idi ti Emperador iti Pranses manipud idi 1804 aginggana idi 1815. Ti kalintegan na a reporma ket, ti Napoleoniko a Kodigo, daytoy ket addaan ti nalatak nga impluensia kadagiti adu a sibil a linteg ti sangalubongan a naisakupan, ngem isuna ket kalatakan a malaglagip kadagiti inararamid na kadagiti gubat a naidauloan na a panagsuppiat ti Pranses babaen dagiti serie a kumakaduaan, ti makunkuna a Napoleoniko a Gubgubat. Isuna ti nagipatakder kadagiti panagsakup ti kaaduan iti kontinente a Europa ken kinapanunutan na ti panagiwaras dagiti kaumnoan iti Rebolusion ti Pranses, bayat nga nagitiptipon ti maysa nga imperio a monarkia a nagipasubli dagiti parang iti naikkat nga ancien régime. Gapu dagiti balligi na ti gubgubat, kadagiti masansan a nalatlatak ken adadu a kasupiatanna, kadawyan isuna a naipammategan a maysa kadagiti kalatakan nga agbilbilin ti milisia iti ania man a panawen.

Ni Napoleon ket naipasngay idi idiay Corsica kadagiti nagannak kaniana a natakneng a Henobes a kapututan, ken nagsanay a kas maysa nga opisial ti artileria idiay kangrunaan a daga ti Pranses. Naglatak isuna babaen ti Umuna a Repbublika ti Pranses ken nagidaulo kadagiti nagballigia a kampania a kinasuppiat ti Umuna ken Maikadua a Kumakadduaan a nagsuppiat iti Pranses. Idi 1799, nagpartuat isuna ti *[[18 Brumaire|kudeta]]* ken inkabil na isuna nga ti Umuna a Konsul; kalpasan ti lima a tawen ti Senado ti Pranses ket nagirangarang kaniana a kas ti emperador. Iti umuna a dekada iti maika-19 a siglo, ti Imperio ti Pranses a babaen ni Napoleon ket nakipartisipar kadagiti serie a suppiatan a makunkuna a Napoleoniko a Gubat a nagiraman iti amin a kangrunaan a nabileg a Europa.

## Dagiti nagibasaran