open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Departamento ti Norte de Santander

Ti **Amianan a Santander** (iti Espaniol, ***Norte de Santander***) ket departamento ti Colombia. Daytoy ket adda iti amianan ti pagilian, a nagbeddengan ti Venezuela. Ti kapitoliona ket ti Cúcuta, maysa kadagiti nangruna a siudad ti Colombia.

Ti Departamento ti Norte de Santander ket bineddengan babaen ti Venezuela iti daya ken amianan, babaen ti Departamento ti Santander ken Departamento ti Boyacá iti abagatan ken babaen ti Departamento ti Abagatan a Santander ken Departamento ti Cesar iti daya.

Ti opisial a naganna iti Espaniol ket "*Departamento de Norte de Santander*" (Departamento ti Amianan a Santander) iti pammadayaw ti Colombiano a ,ilitar ken politikal a daulo a ni Francisco de Paula Santander. Ti Departamento ti Norte de Santander ken mabirukan idiay amianan a laud a sona ti Rehion ti Andes ti Colombia.

Ti lugar ti agdama nga aldaw a Norte de Santander ket nangruna a nagpapel iti pakasaritaan ti Colombia, idi las-ud ti Gubat ti Wayawaya manipud iti Espania idi ti Kongreso ket nangited ti nagtaudan ti Kalatakan a Colombia idiay Villa del Rosario.

## Administratibo a pannakabingbingay

### Dagiti rehion ken dagiti munisipalidad

#### Akinlaud
# Abrego
# Cachira
# Convención
# El Carmen
# La Esperanza
# Hacari
# La Playa
# Ocaña
# San Calixto
# Teorama

#### Akin-abagatan
# Bucarasica
# El Tarra
# Sardinata
# Tibú

#### Akindaya
# Cúcuta
# El Zulia
# Los Patios
# Puerto Santander
# San Cayetano
# Villa del Rosario

#### Abagatan-Laud
# Cácota
# Chitagá
# Mutiscua
# Pamplona, Colombia
# Pamplonita
# Silos, Norte de Santander

#### Tengnga
# Arboledas
# Cucutilla
# Gramalote
# Lourdes
# Salazar de las Palmas
# Santiago
# Villa Caro

#### Abagatan a daya
# Bochalema
# Chinácota
# Duranía
# Herrán
# Labateca
# Ragonvalia
# Toledo

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Gobieno ti Norte de Santander
* Akreditasion ti Norte de Santander
Peninsula ti Bataan

Ti **Peninsula ti Bataan** ket kabatbatuan a nayon ti Banbantay ti Zambales, iti Luzon, Filipinas. Daytoy ket isinana ti Luek Manila manipud iti Baybay Abagatan Tsina. Ti peninsula ket mangipakita ti Bantay Natib (1,253&nbsp;m) iti amianan ken ti Banbantay Mariveles iti abagatan, a mangiraman met ti Bantay Samat, ti lokasion ti naipakasaritaan a pangmarka para iti Martsa iti Patay ti Bataan.

Ti Probinsia ti Bataan ket mabirukan ti daytoy a peninsula. Kalpasan ti pannakaabak iti Gubat ti Bataan idi las-ud ti Maikadua a Sangalubongan a Gubat, kalpasan ti pannakatnag ti pagsammakedan ti Corregidor  ti Martsa iti Patay ti Bataan ket napasamak idiay peninsula ti Bataan. Dagiti natiliw a puersa ti aliado ket napilitda a nagmartsa a mapan idiay peninsula kadagiti kampo a pagbaludan babaen ti naranggas ket nakaal-alliaw a kasasaad ken dagiti ginasut a nagsagsagaba kadagiti nadawel a krimen ti gubat iti kalsada, nga idiay ket naikkanda laeng ti bassit a danum ket naiparitda a agrugit.


Papeles:Mariveles,Bataanjf 09.jpg|Ti Peninsula ti Bataan ken ti Banbantay ti Mariveles a kas nakitkita manipud iti Kalsada Mariveles
Papeles:Mariveles, Bataanjf4246 03.JPG|Ti Peninsula ken ti Baybay a kas nakitkita manipud iti Munisipio
Papeles:Mariveles, Bataanjf4197 05.JPG|Panorama iti paset ti Peninsula


## Kitaen pay
* Corregidor
* Kampania ti Filipinas (1941–42)
* Gubat ti Bataan
Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas

**Dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas**, a kas naikategoria babaen ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS), ket mangiraman kadagiti bulkan iti pagilian a nagbettak iti kaunegan dagiti naipakasaritaan a panawen (kaunegan dagiti naudi a 600 a tawtawen), nga adda dagiti pannakalagip kadagitoy a panagbettak a dinokumentuan babaen ti tao; wenno nagbettaken iti kaunegan ti naudi a 10,000 a tawtawen (holoseno) a naibatay kadagiti panagusig dagiti naidatos a materiales. Nupay kasta, awan ti konsenso kadagiti bulkanologo no kasano ti panangipalawag ti maysa nga "aktibo" a bulkan. Manipud idi 2012, ti PHIVOLCS ket inlistana dagiti 23 bulkan a kas aktibo iti Filipinas, 21 kadagitoy ket addaan iti naipakasaritaan a panagbettak ken dua ket dagiti napigsa a pumaroliko a bulkan – Cabalian ken Leonard Kniaseff.; ti Global a Programa ti Bulkanismo ti Instituto ti Smithsonia ken inkategoriana dagiti 20 a bulkan ti Filipinas a kas  "historikal" ken 59 a kas "holodeno".

Ti Global a Programa ti Bulkanismo ti Instituto ti Smithsoniano (GVP) ket ilistana dagiti bulkan nga addaan kadagiti panagbettak a historikal, holoseno, wenno mabalin a naduduog no adda napigsa a senial iti bulkanismo ket makitkita pay babaen ti termal a lang-langa a kas dagiti pumarola, dagiti napudot nga ubbog, banga ti pitak, ken dadduma pay. ti GVP ket agdama nga ilistana dagiti 50 a bulkan ti Filipinas.  Dagiti panagbettak manipud iti tabla dita baba ket ad-adu a naibatay iti GVP a mangited ti ad-adu a salaysay ti pakasaritaan ti panagbettak para iti naisangayan a bantay. Ti kaadu dagiti Naipakasaritaan a Panagbettak ket naibatay iti nalawag a naipakasaritaan a panagbettak ken mangilaksid ti madudua wenno *Di naikeddeng* a pammalagip a naibatay kadagiti dua a taudan a naibagbaga.

Ti listaan dita baba ket mangipakpakita kadagiti 25 ng aktibo a bulkan iti Filipinas ket naibatayda idi ti ad-adu manipud iti listaan ti PHIVOLCS ken adda met dagiti nairaman manipud iti GVP. Ti bilang ket saan a naitudtudo a bilang ken agdepdepende iti panangipalawag ti tao iti "aktibo" wenno  historikal a panawen.  Iti pay maipatinayon, dagiti bulkan a nailista a kas di aktibo wenno mabalin nga aktibo ket mabalin makapabaro ti aktibidad kalpasan ti napaut a paset ti panawen iti panagmalmalmeng a kas ti Bantay Pinatubo idi 1991.


Papeles:Mt. Mayon aerial photo.jpg|Mayon idiay Albay ti kaaktibuan&nbsp;a bulkan iti&nbsp;Filipinas
Papeles:Taal Volcano aerial 2013.jpg|Taal idiay Batangas
Papeles:Mount Canlaon.JPG|Kanlaon idiay Isla&nbsp;Negros
Papeles:A dormant Mt. Bulusan.jpg|Bulusan idiay Sorsogon
Papeles:Smith Volcano 1.jpg|Smith idiay Calayan
Papeles:Mount Hibok Hibok.jpg|Hibok-Hibok idiay Camiguin
Papeles:Pinatubo92pinatubo caldera crater lake.jpg|Pinatubo idiay Zambales
|Makaturing idiay 
Papeles:MusuanPeak1.jpg|Musuan idiay Bukidnon


## Dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas

## Kitaen pay
*Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*PHIVOLCS Panagsiim ti Bulkan ken Pannagidasig kadagiti Bulkan
Bantay Iraya

Ti **Iraya** ket maysa nga aktibo a bulkan idiay Filipinas.

## Lokasion
Ti Bantay Iraya ket mabirukan idiay Isla ti Batan, maysa kadagiti Is-isla ti Batanes, iti probinsia ti Batanes, iti Lingsat Luzon, iti amianan ti isla ti Luzon, idiay Filipinas.

Daytoy ti akin-amianan unay nga aktibo a bulkan iti Filipinas.

## Dagiti pisikal a langa

Ti Iraya ket nakaro a napukpukan dagiti kayona nga estratobulkan, nga adaan ti kangato iti  asl, ken ti diametro ti baba iti .

Daytoy ket asideg iti bulkaniko a sangauanan ti Bantay Matarem.

## Bulkaniko nga aktibidad

Ti Bantay Iraya ket naudi a nagbettak idi 1454, ken ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (Phivolcs) ket ikeddengna a kas maysa kadagiti aktibo a bulkan iti Filipinas.

Idi 1998, dagiti bulkanologo ket nakarehistroda kadagiti seismiko nga ariwekwek a nakaituronganda a mangporma ti network ti panagsisiim idiay Isla ti Batan kadagiti adu a bulan.  Kalpasan dagiti ariwekwek dagiti panaggingined ket bimmassiten, dagiti temporario nga estasion idiay Baranggay San Joaquin idiay Basco, Batanes ken ti sabali pay iti asideg ti abut ti bulkan, ket naikkatda. Ti sismisidad wenno ti ania man nga aktibidad a mainaig ti Iraya ket agtultuloy pay laeng a nasisiim babaen ti Sismolohiko nga Estasion.

Dagiti bulkan ti Filipinas ket paset amin ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko.

## Kitaen pay
*Dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
*Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
*Bulkan

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Leonard Kniaseff

Ti **Leonard Kniazeff** ket estratobulkan a mabirukan ti nagbaetan dagiti ili ti Mabini ken Maco iti Probinsia ti Davao de Oro, Isla ti Mindanao, Filipinas.

Daytoy ket addaan ti 203&nbsp;km diametro a kaldera a tinawtawagan ti Danaw Leonard. Ti Termal a Lugar ti Amacan ket mabirukan iti 5 a kadastral km abagatan-abagatan a laud ti Danaw Leonard.  

Ti Leonard Kniazeff ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas, ken paset ti Singsing ti apuy ti Pasipiko.

## Aktibidad

Ti lugar ti Leonard Kniazeff (Amianan a Davao) ket suheto idin ti programa ti heotermal a panagsuksukisok. 

Ti termal a lugar ti Manat ket mabirukan iti amianan ti Danaw Leonard, ti solpataras ket mapasamak iti lawlaw ti abagatan a laud a ngarabna, ken dagiti aktibo a solpataras, pumaroles, ken dagiti napudot nga ubbog ket mabirukan iti termal a lugar ti Amacan-Gopod iti abagatan ti danaw.

Adda met ti pannakabutbuteng idi 1995 ngem ti panagsukisok ti PHIVOLCS iti dayta a panawen ket saan a nakaibaga ti amianan a karkarna nga aktibidad, ken awan ti karkarna nga aktibidad ti naireporta manipud idin.

## Kitaen pay
* Dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
* Dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
* Dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS), Panid ti Leonard Kniaseff
Camiguin de Babuyanes

Ti **Camiguin de Babuyanes** ket maysa nga aktibo nga estratobulkan idiay Isla ti Camiguin, a paset ti grupo ti Is-isla ti Babuyan a mabirukan idiay Lingsat Luzon, amianan ti isla ti Luzon, iti Filipinas.  Ti bulkan ken ti isla ket adda iti uneg ti turay ti ili ti Calayan, iti probinsia ti Cagayan.

## Dagiti pisikal a langa
Ti kabakiran ti Bantay Camiguin wenno Camiguin de Babuyanes, tapno maigiddiat daytoy iti Camiguin ti Mindanao, ket adda ti kangato iti  asl, ken ti diametro ti baba iti .  Daytoy ket sakupenna ti abagatan a laud nga ungto ti  a kaatiddog nga Isla ti Camiguin.

Dagiti pumaroles ket mabirukan  idiay abagatan a laud, laud, ken daya a bakras ti bulkan ken ti agburburek nga ubbog ket mabirukan idiay asideg ti lessaad ti baybay iti akinlaud a bakras ti bulkan (magas-asok).

Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHILVOCS) ket ilistana ti Camiguin de Babuyanes a kas maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas. 

Amin dagitoy a bulakan ti Filipinas ket paset ti Singsing ti apuy ti Pasipiko.

## Dagiti panagbettak
Ti maysa a panagbettak ket nairehistro idi agarup a 1857. Daytoy ket naireporta a kas preatiko ken mabalin a sangkapaset a submarino.

Idi 1991, adda met dagiti reporta ti bulkaniko nga aktibidad ngem ti instrumental a panagsukisok ket saan a nangipakpakita ti karkarna nga aktibidad, a kas ti nakaro a pumaroliko nga aktibidad, marikrikna a gingined, panagpussuak kadagiti bakras ti bulkan, wenno angot ti asupre.

Ti sabali pay a reporta ti bulkaniko nga aktibidad ket naireporta idi 1993 mgen ti panagsukisok ket saan a nangipakita ti aktibidad.

## Heolohia
Ti pannakaporma ti isla ket nangrugi iti las-ud ti panawen ti Plioseno nga addaan ti maysa nga andesitiko a bulkan, a sinaruno babaen dagiti subsidiario a kono ti Minabel iti amianan ken ti Caanoan idiay akindaya a paset ti isla. 

Ti akin-abagatan a paset ti isla ket buklen ti tallo a sentro ti bulkaniko  a mabirukan ti panaglasat ti linia ti abagatan-abagatan a daya ken amianan-amianan a laud, ti estratobulkan a Bantay Camiguin ken dagiti ubing pay nga andesitiko simborio ti lava ti Bantay Malabsing ken Pamoctan.

## Kitaen pay
*Dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
*Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
*Bulkan

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Panid ti Camiguin de Babuyanes
Bulkan Cagua

Ti **Bulkan Cagua** ket maysa kadagiti aktibo a bulkan iti Filipinas. Daytoy ket naminduan a nagbettak iti nairehistro a pakasaritaan.

## Heograpia
Ti Bulkan Cagua ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas, ken mabirukan daytoy idiay probinsia ti Cagayan. Daytoy ket naisanglad idiay rehion ti Tanap ti Cagayan, iti akin-amianan nga isla ti Luzon. Daytoy ket mabirukan iti akin-amianan unay a paset ti kabambantayan ti Sierra Madre, ken naisanglad iti rehion ti aktibo a bulkanismo a mabalin a nagtaud manipud iti tukki a nagbaetan ti Is-isla ti Babuyan ken Luzon. Urayno ad-adu ti makitkita a rehistro ti seismiko ti nagbaetan ti amianan a daya a Luzon ken ti is-isla, dagiti bulkan adda pay met iti amianan a laud a bangir ti isla. Ti ebidensia ti pakainaigan a nagbaetan dagiti dua nga isla ket mairaman dagiti aglomerado manipud kadagiti nadumaduma a bulkan ken dagiti bisel ti andesitika a lava iti amin a paset ti rehion.

## Heolohia
Ti aktibidad ti nasapa a Pleistoseno a panagbettak ket basaltiko andesita wenno epusion a basalto. Ti bulkan ket naabbongan idi babaen ti adu a panagayus ti lava manipud idi 600,000 aginggana idi 300,000 a tawtawen. Daytoy ket nakakitan iti aktibidad a sumakop kadagiti preatiko a panagbettak ken ayus ti dapo. Ti bulkan ket natuktukan iti  a kalawa nga abut ti bulakan.

Daytoy ket addaan kadagiti innem a napudot nga ubbog. Ti Maasok iti asideg ti abut ti bulkan; ti Marafil iti amianan  a laud; ti Manaring,  ti amianan-amianan daya; ti San Jose,  ti amianan-amianan daya; Kabinlangan,  amianan a laud ken ti Paminta,  ti amianan-amianan a laud.

## Aktibidad a panagbettak
Dagiti dua a naipakasaritaan a panagbettak ket napasamak iti daytoy a bulkan. Ti aktibidad idi 1860 ket kaaduan idi a preatiko ngem mabalim met a sinaruno babaen ti piroklastiko nga ayus. Dagiti kabarbaro solpatariko a panagbettak ket napasamak idi 1907.

## Kitaen pay
*Dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
*Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
*Bulkan

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
Bulkan Babuyan Claro

Ti **Bulkan Babuyan Claro **, naamammuan pay a kas ti **Bantay Pangasun**, ket bulkan a mabirukan idiay Is-isla ti Babuyan, ti akin-amianan unay a grupo ti is-isla ti Babuyan iti Lingsat Luzon, amianan ti nangruna nga isla ti Luzon idiay Filipinas. Daytoy ket naidasig a kas maysa kadagiti aktibo a bulkan ti pagilian a ti naudi a napasingkedan a panagbettak ket idi 1860.

Ti bulkan ket mabirukan iti isu ket laeng a kanaganna a Baranggay Babuyan Claro, idiay Munisipalidad ti Calayan, probinsia ti Cagayan, Rehion ti Tanap ti Cagayan .

## Dagiti pisikal a langa

Ti Babuyan Claro ket maysa nga estratobulkan ti kangato iti  ken diametro ti baba iti agarup a 8 kilometro (5.0 mi) a mabirukan iti tengnga ti Isla ti Babuyan (makunkuna pay a kas ti Isla ti Babuyan Claro).  Daytoy ket addaan kadagiti uppat a morpolohiko a kabarbaro a bulkaniko a sanguanan: ti Bantay Cayonan iti abagatan, Bantay Naydi  ken Bantay Dionisio iti abagatan a daya.  Ti Babuyan Claro ket addaan iti du a nasayaat a napreserba nga abut ti bulkan ti diametro iti .

Ti Napudot nga Ubbog ti Askedna ket mabirukan idiay akin-abagatan a basal a bakras ti Babuyan Claro. Daytoy ket addaan iti sakup ti temperatura iti .  Ti danum ket asidiko bassit ken ti linaon a silika ket nangato bassit gapu ta ti ubbog ket dagus nga agayus manipud kadagiti deposito ti panagayus ti lava. Ti danum ti ubbog ket naidasig nga asideg ti neutral nga apgad ti sodium chloride .

## Dagiti panagbettak

Ti Babuyan Claro ket addan kadagiti dua a napasingkedan a panagbettak: idi 1831 ken idi 1860. Ti panagbettak idi 1913 ket nailista kas di naikeddeng babaen ti Global a Programa ti Bulkanismo ti Instituto ti Smithsoniano bayat a ti panagbettak a napasamak idi 1917 ket naikeddeng a panagbettak ti Bulkan Smith. Dagiti panagbettak ti Babuyan Claro ket naikeddeng a mabalin nga estromboliano a panagbettak wenno preatomagmatiko a panagbettak babaen ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia.

## Kinaudi a naireporta nga aktibidad
Idi Hulio 1993, adda met dagiti reporta dagiti gingined ken ti naibagbaga a panagmaga ti mulmula kadagiti akin-ngato a bakras ken pantok a lugar ti bulkan ngem dagiti bulkanologo ket imbagbagada a dagiti gingined ket tektoniko iti taudan ken awan dagiti adu a panagbalbaliw iti bulkaniko nga aktibidad.

Idi Pebrero 2004, adda met dagiti reporta iti kolordapo nga ulep ti alibungubong nga agkal-kallautang iti ngato ti pantok ngem dagiti bulkanologo manipud iti PHIVOLCS ket kinunada a ti seismiko nga ariwekwek ket tektoniko ti taudan ken ti alibungubong nga aktibidad ken saan unay a napigsa.

## Kitaen pay
*Dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Napolitano

Ti **Napolitano** (autonimo: *nnapulitano*; ) ket isu ti pagsasao ti akin-abagatan a kontinental nga Italia, a mairaman ti siudad ti Napoles. Daytoy ket saan a nainaganan iti siudad, ngem nainaganan manipud iti Pagarian ti Napoles, nga idi ket isu ti kaaduan a nangsakup ti daytoy a lugar ken ti Napoles ket isu idi ti kapitoliona. Idi Oktubre 14, 2008 ti linteg babaen ti Rehion ti Campania ket nangibagbaga a ti pagsasao a Napolitano ket nasken a masalakniban. Daytoy ket nabigbigan babaen ti UNESCO a kas pagsasao ket tawid. Ti Napolitano ket addaan iti adu nga impluensia iti intonasion ti Rioplatense nga Espaniol, ti rehion ti Buenos Aires ti Arhentina.

## Dagiti nagibasaran

**’A lengua ’e Pulecenella* babaen ni Carlo Iandolo
**Il napoletano parlato e scritto* byabaen ni Nicola De Blasi ken ni Luigi Imperatore

## Dagiti akinruar a silpo

*Ti Napolitano ket mabigbigan ti UNESCO (ikono it)
*Online a patarus iti Inggles–Napolitano
*Online a Diksionario ti Webster ti Napolitano–Inggles
Programa ti Global a Bulkanismo

Ti **Programa ti Global a Bulkanismo** (**GVP**) ti Instituto ti Smithsoniano ken dokumentuanna dagiti bulkan ti Daga ken dagiti pakasaritaan ti panagbettakda kadagiti naudi a 10,000 a tawtawen. Ti GVP ket ireportana dagiti agdama a panagbettak manipud iti sangalubongan ken mangtaripato pay ti repositorio dagiti datos a batayan dagiti aktibo a bulkan ken dagiti panagbettakda. Iti daytoy a waya, maipresenta ti global a konteksto para iti aktibo a bulkanismo ti planeta. Ti panagreporta ti Smithsoniano iti agdama nga aktibidad ti bulkan ket nagrugin manipud idi 1968, iti Sentro para iti Nabiit ti Biag a Penomena (CSLP). Ti GVP ket ibalbalayan iti Departamento dagiti Siensia ti Mineral, paset ti Nailian a  Museo ti Masna a Pakasaritaan, ti National Mall idiay Washington, D.C.

Idi las-ud ti nasapa a rugi ti panagbettak, ti GVP ket agtignay a kas ti pagalaan dagiti reporta, datos, ken dagiti ladawan a naur-urnos manipud iti global a network dagiti kontributor. Ti nasapa a iyuumay dagiti pakaammo ket naimatonan tapno ti husto a tattao ket mapaammuan ken makatulong a mangurnos ti di nalawag ken dagiti makasuppiat nga aspeto a kadawyan a mapasamak iti las-ud dagiti nasapa nga al-aldaw ti panagbettak.

Ti Linawas a Reporta ti Aktibidad ti Bulkan  ket pagtitinnulongan a gandat a nagbaetan ti Programa ti Global a Bulkanismo ti Smithsoniano ken ti Programa dagiti Peggad ti Bulkan ti Heolohiko a Panagsukisok ti Estados Unidos. Dagiti pakdaar ti aktibidad ti bulkan ket preliminario ken maipablaak iti website ti Reporta ken suheto a mabaliwan gapu ta kaaduan pay a maad-adal dagiti pasamak. Dagiti naisalaysay a reporta dagiti nadumaduma a bulkan ket binulan a maipablaak iti Bulletin ti Network ti Global a Bulkanismo .

Ti GVP ket dokumentuanna pay dagiti naudi a 10,000 a tawtawen ti bulkanismo ti Daga. Ti naipakasaritaan nga aktibidad ket makatulong kadagiti perspektibo kadagiti masakbayan a pasamak ken kadagiti aktibidad ti bulkan. Dagiti datos a batayan ti bulkan ken panagbettak ti GVP' ket mangbukel ti pundasion para kadagiti amin nga estadistikal nga insasao a maipanggep kadagiti lokasion, pannakasansan, ken ti kapigsa dagiti panagbettak ti bulkan iti Daga iti las-ud ti naudi a 10,000 a tawtawen. Dagiti dua nga edision ti *Bulbulkan ti Lubong* (Simkin et al., 1981; ken ni Simkin ken ni Siebert, 1994) ket naipablaak a naibatay iti datos ti GVP ken dagiti interpretasion.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Programa ti Global a Bulkanismo 
*Panid ti Facebook ti Programa ti Global a Bulkanismo
* Blog iti Wordpress ti Programa ti Global a Bulkanismo
Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas

Daytoy ket listaan dagiti  **mabalin nga aktibo**  a bulkan ti Filipinas babaen ti rehion a kas naidasig babaen ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia. Dagiti aktibo a bulkan ket nailista idiay listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas. Dagiti di aktibo a bulkan ket nailista idiay listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas.

## Luzon

## Visayas

## Mindanao

## Is-isla ti Sulu

## Kitaen pay
*Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
*Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
*Bulkan
*Singsing ti Apuy ti Pasipiko

## Dagiti nagibasaran
* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia(PHIVOLCS) Listaan dagiti aktibo a bulkan
* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan
* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Listaan dagiti di aktibo a bulkan

## Dagiti akinruar a silpo
Bantay Amorong

Ti **Bantay Amorong** ket mabalin nga aktibo a bulkan, daytoy ket paset ti Bulkaniko a Grupo ti Amorong , daytoy ket mabirukan idiay akin-amianan a puntos ti Tanap ti Tengnga a Luzon, iti probinsia ti Pangasinan, Rehion I, iti isla ti Luzon, Filipinas. 

## Dagiti pisikal a langa

Ti Bantay Amorong ket maysa kadagiti rimpuok dagiti bassit a simborio ti lava ken dagiti diatreme. Daytoy laeng ti agdama a mangipakpakita kadagiti aniaman a mainaig nga aktibidad ti bulkan a pumaroliko ken solpatariko.

## Dagiti pannakailista

Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) ket ilistana ti Bantay Amorong a kas di aktibo.

Ti Instituto ti Smithsoniano ket ilistana ti Bantay lists Amorong a kas Pumaroliko.

## Dagiti panagbettak

Ti petsa ti naudi a panagbettakna ket di ammo ngem mabalin a nabaybayagen ngem 1 a riwriw a tawtawen ti napalabasen.

## Heolohia

Ti nabato a kita ket kaaduan a trakiandisita.

T K-Ar a panangipetsa ket agarup a 1.14 a riwriw a tawtawen ket naala idi manipud ti Bulkaniko a grupo ti Amorong.

Daytoy ket naisanglad iti igid ti lineamento ti bulkan ti Daya a Bataan iti Filipinas.

## Kitaen pay
*Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
*Singsing ti Apuy ti Pasipiko

## Dagiti nagibasaran
Instituto ti Smithsoniano

Ti **Instituto ti Smithsoniano** (  ), ket nabangon idi 1846 "para iti panagpa-adu ken pannakaiwarwaras ti pannakaammo," ket grupo dagiti museo ken dagiti sentro ti panagsukisok nga imatonan babaen ti gobierno ti Estados Unidos. Daytoy ket kasisigud idi a naurnos a kas ti "Nailian a Museo ti Estados Unidos," ngem daytoy a nagan ket saanen a naususar a kas administratibo nga entidad idi 1967.
Natermino iti "the nation's attic"
para kadagiti amin nga ekletiko a tagikuana kadagiti 137 a riwriw a banbanag, dagiti pagtengngaan dagiti sangapulo ket siam a museo idiay Washington, D.C. ti Instituto, siam a sentro ti pagsukisokan, ken zoo—adu a kadagitoy ket historikal ken arkitektural a dulon—ket isu ti kadakkelan a kastoy a kompleks iti lubong. Dagiti maipatinayon pay a pakultad ket mabirukan idiay rizona, Maryland, Siudad ti New York, Virginia, Panama ken dagiti dadduma pay a lugar, ken dagiti dadduma pay a 168 a museo ket dagiti apiliado ti Smithsoniano.
Dagiti tallo pulo a riwriw a tinawen a bisita ti Instituto ket makastrekda nga awan bayad;
ti pundo ket agtaud manipud kadagiti daton ti Instituto, dagiti kontribusion a pribado ken manipud ti korporasion, dagiti bayad ti pannakaikameng, suporta ti gobierno, ken panagtagtagilako,konsesion ken dagiti rentas ti linsensia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*  
* Dagiti mapa ti lokasion ti Museo 
* Sebtro dagiti Urnong ti Panagbiruk ti Smithsoniano 
* Website ti Edukasion ti Smithsoniano 
* Website ti Kaatapan ti Smithsoniano  
* Panid ti web ti Naeskolar a Pagmaliditan ti Instituto ti Smithsoniano  

* Sentro ti Edukasion ti Siensia ti Smithsoniano
Bantay Isarog

Ti **Bantay Isarog** ket mabalin nga aktibo nga estratobulkan a mabirukan idiay probinsia ti Camarines Sur, Filipinas, iti isla ti Luzon. Daytoy ket addaan iti kangato iti 2,000 metro ti natimbeng a ngato ti lessaad ti baybay.  

Ti pantok ti bantay ket mangmarka ti puntos nga ayan ti pagsasabtan dagiti pagbeddengan dagiti innem nga ili ti (nailista nga agpakanawan, mangrugi iti amianan): Goa, Tigaon, Ocampo, Pili, Naga, ken Calabanga.

Ti Bantay Isarog isu idi ti ayan naglemmengan dagiti lokal a tropa ti Buyot ti Filipinas, dagiti Yunit ti Konstabulario ken dagiti gerilia a Bicolano idi las-ud ti panawen dagiti Hapon. Idi tawtawen ti 1970, babaen ti panangidaulo ni Romulo Jallores ken ti kabsatna a lalaki, nangipatakderda iti Baro a Buyot ti Tattao iti rehion ti Bicol idiay sakaanan ti bantay.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Filipinas
* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
* Singsing ti Apuy ti Pasipiko

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* Panid ti Bantay Isarog ti Phivolcs 
* "Bantay Isarog, Filipinas" iti Peakbagger
Bulkan Didicas

Ti **Bulkan Didicas ** ket maysa nga aktibo a bulkaniko nga isla idiay probinsia ti Cagayan iti akin-amianan a Filipinas.  Ti isla ket rimmuar manipud ti baybay idi 1952, ket mabirukan idiay amianan a daya iti  ti Isla ti Camiguin, maysa kadagiti Isla ti Babuyan idiay Lingsat Luzon. Sakbay ti 1952, ti bulkan ket immuna a rimmuar iti rabaw ti taaw idi 1857.

## Dagiti pisikal a langa
Ti dati a submarino a bulkan ti Didicas ket natuktukan ti simborio ti lava ng adda ti kangato iti  ken ti diametro ti baba iti  iti lesaad ti baybay.  Daytoy ket mabirukan idiay akin-abagtan a patingga ti Bulkaniko nga Arko ti Luzon, ken kasla met dagiti dadduma bulkan idiay Filipinas, daytoy ket paset ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko.  

## Pakasaritaan ti panagbettak
Adda metten dagiti nnem a naipakasaritaan a nairehistro a panagbettak manipud ti bulkan manipud idi maika-18 a siglo.  
*Ti immuna unay a submarino a panagbettak manipud ti bulkan, ket mabirukan ti naam-ammuan a kas kadagiti raw-ang ti Didicas ti Farallones, ket nairehistro idi **1773**.

*Idi Septiembre wenno Oktubre **1856**, ti immuna nga aktibidad ket nangrugi a kas batong ti "asok" iti nagbaetan ti dua a bato nga am-ammo dagiti lokal, ngem awan met ti narikna a gingined.  Saan nga aginggana idi sumaganad a tawen a ti panagparang ti maysa a baro a bulkan. Daytoy ket naranggas a bimtak  a kinaduaan dagiti gingined ken kalpasanna rimmuar daytoy ti rabaw ti baybay. Manipud ti dayta a panawen aginggana idi 1860, ti bulkan ket kankanayon nga aktibo ken kadagiti uppat a tawen ket nakabuten ti katayag iti .  Ti isla ket kanungpalan a nainurunor babaen dagiti allon ken nailemmengen idi sirok ti baybay.

*Ti panagbettak idi **1900** ket nangibati kadagiti dakkel a masa ti bato nga agtayag iti .

*Ti bulkan ket rimmuar manen iti rabaw ti taaw iti panagbettak idi **1952** a nangrugi idi agarup a Marso 16.  Kalpasan ti panaginana dagiti panagbettak ti simmaruno a tawen, ti nagresultaan nga isla ket  ti kalawaan nga addaan ti kangato iti 240 metro (800 kadapan).

*Dagiti nadangran manipud ti bulkan ket immuna idi a nairehistro iti panagbettak idi **1969** idi dagiti tallo a mangngalap ket natayda bayat nga agkalkalap idiay asideg ti bulkan.  Ti aktibidad a nangrugi idi Marso 21, ket nagtaud manipud ti baro nga abut ti bulkan idiay akin-amianan a bangir ti isla.  Ti panagtayab a pannakakita ti bulkan ket nangireporta ti agsib-sibbo a pitak iti  a kalawa a sirok ti abut.  Ti aktibidad ti bulkan ket bimmassit idi Hunio iti isu met laeng a tawen.

*Ti naudi a panagbettak ti Didicas ket idi Enero 6 aginggana idi 9 ti **1978**.  Ti saan unay a nakaro a panagbettak ket inabungotanna ti isla kadagiti baro a dapo ti bulkan.

## Kitaen pay
*Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
*Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* "Panid ti Bulkan Didicas"  ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS).
Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas

Daytoy ket **listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas**. Dagiti bulkan nga awan rehistro kadagiti panagbettak ket naikeddeng a natay wenno di aktibo. Ti pisikal a pormada manipud iti kinaudi nga aktibidad ket binaliwanen babaen dagiti ahente ti panagbalbaliw babaen ti klima ken nurunor nga adda ti pormasion dagiti nauneg ken atiddog a rengngat.  Ti di aktibo ket saan met a nasken a mangibagbaga a ti maysa a bulkan ket saanto a bumtak manen.  Ti Bantay Pinatubo ket awan idi ti nairehistro a panagbettak sakbay ti nakadidigra a panagbettak idi 1992. Ti  Bulkan Chaiten idiay Chile ket naudi a bimtak idi 7420 SK ± 75 a tawtawen sakbay ti nakaro a panagbettakna idi Mayo 2008.

Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) ket agdama a mangilista kadagiti 355 a bulkan ti Filipinas a kas di aktibo. Ti listaan ti PHIVOLCS ket isu ti batayan daytoy a listaan, nga adda met dagiti nainayon a pakaammo, adda met dagiti dadduma a nabaliwan ti pannakaidasig iti aktibo a listaan wenno mabalin nga aktibo a listaan. Dagiti bulkan nga addaan iti  solpatariko wenno pumaroliko nga aktibidad a mangipakpakita ti aktibo a panagpaay ti magma a kas ti Banbantay ti Pocdol, ket naikabilda kadagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas. Daytoy a listaan ket mangipakpakita kadagiti 339 a di aktibo a bulkan iti Filipinas.

## Dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
**Nailista babaen ti bulkaniko a rehion**

### Lingsat ti Luzon

### Luzon

### Visayas

### Sulu

### Mindanao

## Kitaen pay
* Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Patoc

Ti **Bantay Patoc** ket ti bassit unay naad-adal a napigsa a pumaroliko nga estratobulkan idiay Filipinas. Ti Bantay Patoc ket mabirukan idiay Mountain Province, a paset ti kabambantayan ti Kordiliera Sentral, iti isla ti Luzon, Filipinas. Daytoy ket mabirukan iti 6 kadastral a kilometro nga amianan ti Bontoc, iti latitud 17.147°N (17°8'48"N), longitud 120.98°E (120°58'48"E).

## Dagiti pisikal a langa
Ti kangato ket naireporta iti kangato ti 1865 metro iti ngato ti lessaad ti baybay (6,119 kadapan), ken inpalpalawag ti Instituto ti Smithsoniano a mangipakpakita ti napigsa nga aktibidad ti pumaroliko.

Ti waig ken purok iti laud a bangir ket nanaganan iti Mainit (ti Tagalog a balikas para iti "napudot"). Adda met dagiti napudot nga ubbog idiay purok ti Mainit, ken ti maysa ket nagballigin a naikomersial para kadagiti turista.

## Dagiti panagbettak
Awan dagiti nairehistro a panagbettak.

## Heolohia
Ti kita ti bato ket kaaduan nga andesita.

## Pannakailista
Ti Programa ti Global a Bulkanismo ti Instituto ti Smithsoniano ket ilistana ti Bantay Patoc a kas napigsa a pumaroliko. Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) ket sanna pay a nailista ti Patoc wenno ti ania man a mainaig nga aktibidad iti daytoy a lokasion

## Kitaen pay
* Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
* Bulkan
* Singsing ti Apuy ti Pasipiko
* Dagiti probinsia ti Filipinas

## Dagiti akinruar a silpo
* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Listaan dagiti Bulkan
* 

## Dagiti nagibasaran
Bulkan Cabalian

Ti **Bulkan Cabalian** ket maysa nga aktibo a bulkan a mabirukan idiay probinsia ti Abagatan a Leyte (Rehion VIII) iti Filipinas.

## Dagiti pisikal a langa
Ti Bulkan Cabalian ket naidasig babaen ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) a kas aktibo nga addaan iti solpatariko nga aktibidad.  Ti radiokarbon a panangipetsa ti deposito ti piroklastiko nga ayus manipud iti bulkan ket nagkarkulo a ti kinaudi a panagbettak ket idi 1820 +/- 30 a tawtawen.

Ti estratobulkan ket agtayag iti  nga addaan iti diametro ti baba iti .  Ti kaaduan a kita ti bato ket  andesita. Malaksid kadagiti solpatara, dagiti dadduma pay a termal a langa ket dagiti napudot nga ubbog a mabirukan iti daya ken laud a bakras ti bulkan. Ti Napudot nga Ubbog ti Mainit idiay ili ti Anahawan, Abagatan a Leyte ket addaan iti temperatura iti .

### Danaw Cabalian
Ti Danaw Cabalian ket ti aglawa ti  a danaw a mangsakop ti pantok ti abut ti bulkan.  Ti kangato ti rabaw ti danaw ket  733 metro (2,405 kadapan).
Daytoy a danaw ket kankanayon a maiyallilaw iti Danaw Danao, a mabirukan idiay asideg ti Siudad ti Ormoc iti probinsia ti Leyte.

## Kitaen pay
*Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Panid ti Cabalian .
*Programa ti Global a Bulkanismo, Panid ti Cabalian .
Bantay Balatukan

Ti **Bantay Balatukan** ket ti dakkel a kompuesto nga estratobulkan idiay akin-abagatan nga isla ti Mindanao, Filipinas. Daytoy ket awan kadagiti naipakasaritaan a panagbettak a mangipakpakita ti pumaroliko nga aktibidad.  Ti  a bantay ket natuktokan ti dakkel nga abut ti bulkan babaen ti sukog ti trianggulo a kaldera ti  a kaatiddog ken  iti kaakabana. Ti Karayan Balatocan ket agtaud ti danumna manipud kadagiti panagayus ti danum ti dakkel nga abut ti bulkan.

Ti bantay ket nasalakniban a lugar iti pagilian ken naidasig a kas *[[Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Filipinas#Dagiti Masna a Parke|Masna a Parke]]* babaen ti nagan a **Masna a Parke ti Kabambantayan ti Bantay Balatukan**.  Ti parke ket aglawa iti  nga addaan iti paglappedan a sona iti .  Daytoy ket napartuat idi Marso 6, 2007 babaen ti Proklamasion Blng. 1249.

## Lokasion
Ti Bantay Balatukan ket napno a mabirukan idiay Probinsia ti Misamis Oriental iti rehion ti Amianan a Mindanao, Filipinas.  Ti aplaya a kalsada a nagbaetan ti Balingasag, Misamis Oriental ken Siudad ti Gingoog ket palikmutanna ti akin-amianan a lawlaw ti bantay idiay amianan nga aplaya ti Mindanao.

## Dagiti pisikal a langa
Ti Bantay Balatukan ket estratobulkan nga agtayag iti  asl (GVP).  Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS).

Ti satelite a panangiladawan ket mangipakpakita ti napusek a kabakiran a peninsula a sumariw-at iti amianan idiay Baybay Bohol.

## Bulkanismo
Awan dagiti naipakasaritaan a panagbettak ti Bantay Balatukan.  Ti tawen ti naudi a panagbettak ket saan pay a inad-adal, urayno adda met dagiti agay-ayus a lava kadagiti bakras ti bantay a naikeddeng a kas Pleistoseno. Adda met ti pumaroliko nga aktibidad iti bantay, ngem ti pormana ket mangiparang ti nakaro a nurunor.

Ti Bantay Balatukan ke paset dagiti bulkan ti Arko ti Tengnga a Mindanao. Ti akin-amianan unay nga ungtona ket tinawtawagan ti Punto Sipaka, a mangitudo daytoy ti amianan a daya, ken  nga eskoria a balisongsong ti bassit a peninsula a tinawtawagan ti Bantay Sipaka.

## Heolohia
Ti kita ti bato ket saan a mabalin a magun-od.

## Pannakailista
Ilista ti Programa ti Global a Bulkanismo ti naudi nga aktibidad ti Bantay Balatukan a kas Holoseno ngem *Di naikeddeng*.

Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (Phivolcs) ket ilistana ti Balatukan a kas **Di aktibo**, urayno ti bulkan ket mangipakpakita ti pumaroliko nga aktibidad.

## Kitaen pay
*Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Filipinas
*Singsing ti Apuy ti Pasipiko

## Dagiti nagibasaran
Bantay Kalatungan

Ti **Bantay Kalatungan**, ammo pay ti **Catatungan**, ket bulkaniko a bantay a mabirukan idiay probinsia ti Bukidnon idiay akin-abagatan a Filipinas.  Daytoy ket estratobulkan nga awan ti ammo a naipakasaritaan a panagbettak ken indasig babaen ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) a kas mabalin nga aktibo a bulkan.

Daytoy ti maikanem a kangatuan a banatay iti pagilian nga agtayag iti  asl.  Daytoy ket maysa kadagiti nadumaduma a nangato a pantok iti Kabambantayan ti Kalatungan ti Bukidnon iti isla ti Mindanao, ti maikadua a kadakkelan nga isla iti Filipinas.

## Kitaen pay
*Listaan ti banbantay iti Filipinas
*Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Filipinas
*Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Bulkan Smith

Ti **Bulkan Smith **, ammo pay iti **Bantay Babuyan**, ket eskoria a kono idiay Is-isla ti Babuyan, ti akin-amianan unay a paset ti grupo ti is-isla ti Babuyan idiay Lingsat Luzon, amianan ti nangruna nga isla ti Luzon, Filipinas.  Ti bantay ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas, a naudi a nagbettak idi 1924.

Ti bulkan ket mabirukan idiay Ili ti Calayan, probinsia ti Cagayan, ti ili nga agturay iti Is-isla ti Babuyan malaksid ti Isla ti Fuga.

## Dagiti pisikal a langa
Ti narapis ti mulmula nga eskoria a kono ket agtayag ti  nga addaan iti diametro ti baba iti .  Dagiti tuon ti basaltiko nga ayus ti lava ket makitkita iti abagatan ti bulkan.

Ti Bulkan Smith ket maysa kadagiti mabalin a lima a Pleistoseno aginggana ti Holoseno a bulkaniko a sentro iti Isla ti Babuyan (a naamammuan pay ti Isla ti Babuyan de Claro) a ti Smith, ti kaubingan a bulkan iti isla .  Ti kadakkelan nga isla ket ti Babuyan Claro (ammo pay ti *Bantay Pangasun*), ti maysa nga aktibo nga estratobulkan nga addaan iti dua a nasayaat a napreserba nga abut ti bulkan a pantok nga aglawa ti  diametro, a mabirukan iti tengnga ti isla. Ti  Babuyan Claro ket agarup a  pantok aginggana ti pantok ti Bulkan Smith, daytoy ket amianan ken akin-laud unay a pantok iti nagsukog ti trianggulo nga isla.

## Dagiti panagbettak
Ti Bulkan Smith ket nagbettaken iti namin innem a beses, ti naudi ket idi 1924.

## Emerhensia nga inbestigasion idi 1993
Ti timpuyog dagiti bulkanologo manipud iti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Timpuyog ti Napardas a Sungbat ket nagaramid ti maysa nga inbestigasion idi Huliuo 8, 1993 kalpasan kadagiti reporta ti bulkaniko nga aktibidad idiay Isla ti Babuyan.  Ti resulta ti panagsukisok ket nangipakpakita a ti Bulkan Smith ket natalna ken awan ti bulkaniko a gingined a nairehistro iti las-ud ti dayta a panagsukisok.

## Kitaen pay
*Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Panid ti Bulkan Smith 
*
Bulkan Mahagnao

Ti **Bulkan Mahagnao** (ammo pay a kas **Kasiboi** wenno **Bulkan Casiboi**) ket malmalmeng a bulkan a mabirukan idiay ili ti Burauen ken La Paz iti probinsia ti Leyte, Filipinas.

## Dagiti pisikal a langa
Ti pantok ti bulkan ket napadsok iti diding a kabakiran nga abut ti bulkan a maluktan iti abagatan nga addaan ti kangato ti pantok iti .  Ti mabirukan kadagiti bakras ti bulkan ket dagiti pumarola ken dagiti banag ti pitak.

Iti akin-abagatan a bakras ti bulkan, mabirukan ti dua nga abut ti bulkan a danaw, ti Danaw Danao ken Malagsom.  Dagiti napudot nga ubbog ket mabirukan idiay akin-abagatan a pantar ti Danaw Danao (saan nga iyallilaw iti Danaw Danao ti Leyte a mabirukan idiay asideg ti Siudad ti Ormoc ken paset ti Nailian a Parke ti Danaw Danao ).  Ti Danaw Malagsom ket abut ti bulkan a danaw nga addaan iti berde nga asidiko a danum.

Dagiti bato a kaaduan a mabirukan iti bulkan ket dagiti andesita.

## Dagiti panagbettak
Ti maysa a panagbettak ket naireporta a napasamak idi 1895 ngem awan met dagiti adu pay a pakaammo a magun-od.

## Pannakailista
Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) ket idasigna ti Mahangao a kas
di aktibo a bulkan urayno no adda dagiti termal nga aktibidad a langa ti banatay.

## Masna a Parke ti Bulkan Mahagnao
Ti Bulkan Mahagnao pakaipatengngaan a punto s ti **Nailian a Parke ti  Bulkan Mahagnao** a napartuat idi Agosto 27, 1937 babaen ti Proklamasion Blng. 184 nga addaan iti kalawa a mangsakop iti . Babaen ti Sistema ti Nailian a Naipagkaykaysa a Nasalakniban a Luglugar (NIPAS) ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso, ti parke ket nanaganan manen iti **Masna a Parke ti Bulkan Mahagnao** babaen ti Proklamasion Blng. 1157 idi Pebrero 3, 1998.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* "Dagiti Ladawan ti Masna a Parke ti Bulkan Mahagnao"
* Panagsisiim ti Bulkan ti PHIVOLCS 
*
Bantay Matutum

Ti **Bantay Matutum** ket maysa nga aktibo a bulkan, nga agarup a 5.7 km iti kaadayo manipud idiay Acmonan, Tupi, Abagatan a Cotabato, Filipinas.

## Lokasion
Ti Bantay Matutum ket mabirukan idiay probinsia ti Abagatan a Cotabato, iti isla ti Mindanao, idiay abagatan ti Filipinas, iti heograpikal a nagsasabtan 6°22'N, 125°06.5'E.

Daytoy ket 15&nbsp;km nga amianan ti Polomolok, ken agarup a 30&nbsp;km amianan-amianan a laud ti Siudad ti General Santos

## Dagiti pisikal a langa
Ti Bantay Matutum ket maysa nga estratobulkan nga agtayag iti 2,286 metto asl nga addaan iti diametro ti baba iti 25&nbsp;km.Daytoy ket addan kadagiti 2 a napudot nga ubbog a tinawtawagan ti Acmonan ken Linan, 5.7&nbsp;km iti laud-abagatan a laud ti bulkan. Ti asideg ti bulkan ket dagiti sanguanan ti Landayao, Tampad, ken Albulhek ken laud amin dagitoy ti bulkan, ken ti Magolo iti amianan.

Adda dagiti nasayaat a napreserba a 320 metro ti kalawa nga abut ti bulkan idiay pantok ti bulkan . Ti abut ti bulkan ket nagiwangan babaen dagiti tallo a baw-ang ken aguneg daytoy ti 120 metro ken ti datarna ket napusek a kabakiran.

## Dagiti panagbettak
Dagiti bukanologo ket namatmatida a ti Bantay Matutum ket mabalin nga addaan iti preatiko a panagbettak idi Marso 7, 1911.

Ti Bantay Matutum ket maysa kadagiti aktibo a bulkan ti Filipinas. Amin dagitoy ket paset ti Singsing ti Apuy ti Pasipiko.

## Kitaen pay
* Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Filipinas
* Mindanao
* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
* Bulkan

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Panid ti Bulkan Matutume 
* Programa ti Global a Bulkanismo ti Instituto ti Smithsoniano
Bantay Labo

Ti **Bantay Labo**, ket mabalin nga aktibo nga estratobulkan idiay probinsia ti Camarines Norte, idiay isla ti Luzon, Filipinas. Daytoy ket mabirukan idiay amianan a laud ti Peninsula ti Bicol.

## Dagiti pisikal a langa
Ti Bantay Labo ket kabakiran ti andesitiko nga estratobulkan nga agtayag iti 1544 metro asl ken addaan iti diametro ti baba iti 35 a kilometro , ken napalikmutan babaen dagiti nadumaduma nga andesitiko ken dasitiko a satelite dagiti siborio ti lava. Daytoy a bulkan ket termal nga aktibo nga addaan iti nabara ken dagiti napudot nga ubbog.

## Dagiti panagbettak
Dagiti panagbettak ket Tengnga ti Pleistoseno a nangrugrugi manipud idi agarup a 580,000 a  tawtawen ti napalabas ken naporma daytoy kadagiti simborio ti lava idiay akin-amianan a bangir ti kompleks. Ti agdama  a sanguanan ket naporma idi rugi ti agarup a 270,000 a tawtawen ti napalabas, ken ti simborio ti lava ti bakrasna ket naporma manipud idi agarup a 200,000 aginggana idi agarup a 40,000 tawtawen ti napalabas. Ti naudi nga aktibidad manipud iti Bantay Labo ket nagpataud kadagiti piroklastiko nga ayus manipud iti kono ti pantok idi agarup a 27,000 a tawtawen ti napalabas. Awanen dagiti napasamak a panagbettak manipud idin.

## Heolohia
Ti kita ti bato ket kaaduan a hornblenda-biotita andesita aginggana iti dasita. Ti Bantay Labo ket tektoniko a paset ti Bulkaniko a Barikes ti Bicol.

## Pannakailista
Ti Programa ti Global a Bulkanismo ti Instituto ti Smithsoniano ket ilistana ti Bantay Labo a kas Pleistoseno nga addaan kadagiti napudot nga ubbog. Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) ket ilistana ti Bnatay a kas mabalin nga aktibo.

## Dagiti akinruar a silpo
*Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS), Panid ti Bantay Labo 
*

## Kitaen pay
* Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
* Listaan dagiti ultra prominente a pantok ti Filipinas
* Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
* Bulkan
* Singsing ti Apuy ti Pasipiko

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* "Bantay Labo, Filipinas" iti Peakbagger
Mandalagan

Ti **Bantay Mandalagan** ket maysa nga estratobulkan a mabirukan iti latitud 10.65° Amianan (10°39'0"N), longitud 123.25° Daya (123°15'0"E), idiay probinsia ti Negros Occidental, iti amianan ti isla ti Negros, Rehion VI, ti Filipinas. Ti Mandalagan ket solpatariko, pumaroliko, ken mabalin nga aktibo nga estratobulkan. 

## Dagiti pisikal a langa
Ti Bantay Mandalagan ket agtayag iti 1885 metro (6,184 kadapan), nga addaan ti diametro ti baba iti 26 kilometro. Ti Mandalagan ket nakaro a naguddua-guddua a kompleks a bulkan, ng addaan ti nakaro a nabaliwan a bulkaniko a simborio. 

Ti bulkaniko nga aktibidad a naireporta ket naibagbga a mairaman dagiti pito a bulkaniko a sentro, saan a basbassit kadagitoy ket dagiti lima nga abut ti bulkan ken/wenno dagiti kaldera aginggana ti 2 klms iti diametro, ken ti napigsa a solpatariko a lugar iti nakaro a nabaliwan nga estruktura ti bulkaniko a simborio. Ti maysa a solpatariko a lugar ket mangiparparuar ti nangato a temperatura iti (106 grado C) asok aginggana iti 30 m iti katayag nga adda met ti agdaranudor nga uni a kasla tinangati tipresionna a heotermal ng abut.

## Dagiti heolohiko a langa
Ti Bantay Mandalagan ket paset ti Bulkaniko nga Arko ti Negros. Ti kita ti bato ket kaaduan ng aandesitika ng aadda met dagiti dasitika. Ti abut ti bulkan a mabirukan idiay asideg ti tengngana ket tinawtawagan ti "Tinagong Dagat" (nailemmeng a baybay) ken nasayaat a pagpasiaran daytoy dagiti turista.

## Panagbettak
Ti kinaudi a panagbettak ket nagpataud ti naingpis panagyus ti basaltiko a lava, ngem di ammo daytoy no kaano idi daytoy a napasamak.

## Pannakailista
Ti Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) ket ilistana ti Bantay Mandalagan a kas mabalin nga aktibo. Ti Programa ti Global a Bulkanismo ti Instituto ti Smithsoniano ket ilistana ti Mandalagan a kas pumaroliko.  

## Kitaen pay
*Listaan dagiti aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti mabalin nga aktibo a bulkan ti Filipinas
*Listaan dagiti di aktibo a bulkan ti Filipinas
*Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia
*Bulkan

## Dagiti akinruar a silpo
*Instituto ti Filipinas iti Bulkanolohia ken Sismolohia (PHIVOLCS) Panid ti Mandalagan 
*