open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sideroxylon grandiflorum

Ti ***Sideroxylon grandiflorum***, ammo iti Ingles a kas ti **tambalacoque** wenno **dodo tree**, ket ti napauot ti biagna a kayo iti pamilia ti Sapotaceae, nga endemiko iti Mauritius. Daytoy ket mapatpategan apara iti kayona. Ti bunga ti *Sideroxylon grandiflorum* ket maipada iti melokoton.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* **Catling**, P. M. (2001): Extinction and the importance of history and dependence in conservation. *Biodiversity* 2(3): 2-13 pdf
* **Helfferich**, C. (1990): The Turkey and the Tambalacoque Tree 
* **Hershey**, D. R. (2004): The widespread misconception that the tambalacoque absolutely required the dodo for its seeds to germinate.  *Plant Science Bulletin* 50: 105-108.
* **Hill**, A. W. (1941): The genus *Calvaria*, with an account of the stony endocarp and germination of the seed, and description of the new species. *Annals of Botany* **5**(4): 587-606. PDF fulltext (nasken ti pakabilangan ti agar-aramat)
* **King**, H. C. (1946): *Interim Report on Indigenous Species in Mauritius*. Port Louis, Mauritius: Government Printer.
* **Owadally**, A. W. & **Temple**, Stanley A. (1979): The dodo and the tambalacoque tree. *Science* **203**(4387): 1363–1364.
* **Quammen**, David (1996): *The Song of the Dodo: Island Biogeography in an Age of Extinction*. Touchstone, New York. 
* **Temple**, Stanley A. (1977): Plant-animal mutualism: coevolution with Dodo leads to near extinction of plant. *Science* **197**(4306): 885-886. HTML abstract
* **Witmer**, M. C. & **Cheke**, A. S. (1991): The dodo and the tambalacoque tree: an obligate mutualism reconsidered. *Oikos* **61**(1): 133-137. HTML abstract
Spermatophyte

Dagiti **spermatophyte**, ammo pay a kas **phanerogams** (takson Phanerogamae) wenno **phaenogams** (takson Phaenogamae), ket buklen dagiti mula nga agpataud kadagiti bukel, isu kasta ti alternatibo a nagan iti **agbukel a mulmula**. Dagitoy ket sub-agasmang dagiti embryophyte wenno mulmula iti daga. Ti termino a *phanerogams* wenno *phanerogamae* ket naala manipud iti Griego ,  a ti kayatna a sawen ket "makita", a maigiddiat iti **[[cryptogamae]]** manipud iti Griego   = "nailemmeng" a maikuyog iti pangsuldong a , , "iyawasa". Dagitoy a termino ket ilasinda dagiti mula nga addaan kadagiti nailemmeng a seksual nga organo (cryptogamae) manipud kadagiti addaan kadagiti makita a seksual nga organo (phanerogamae)

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

* , in 
* 
*
Sideroxylon inerme

Ti ***Sideroxylon inerme*** (**aMasethole** wenno **white milkwood**, , , ) ket ti maysa a kayo iti pantar ti Akin-abagatan nga Aprika, nga addaan kadagiti nasamek a bulong, nangist a berry ken bassit a, foetid, maraberde a sabsabong. Tikayat a sawen ti kadawyan a nagan ti kayo ket "Iron-wood" iti Griego, a mangibagbaga iti natangken unay a kayona.

Daytoy ket maysa kadagiti "Nasalakniban a kaykayo" ti Abagatan nga Aprika ken dagiti nadumaduma nga espesimen ket dagiti lugar ti probinsial a tawid. Daytoy laeng ti kameng ti henero ti *Sideroxylon* iti akin-abagatan nga Aprika.

## Dagiti ladawan

Sideroxylon inerme00.jpg|Sabsabong
Sideroxylon inerme01.jpg|Bungbunga
Sideroxylon inerme - Milkwood foliage - Cape Town.JPG|Bulbulong


## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Sideroxylon majus

Ti ***Sideroxylon majus*** ket ti maysa a napaut ti biagna a kayo iti pamilia ti Sapotaceae, nga endemiko iti Réunion.

## Kitaen pay
* *[[Sideroxylon grandiflorum]]*

## Dagiti nagibasaran
Sideroxylon peninsulare

Ti ***Sideroxylon peninsulare*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko kadagiti dua a lugar iti akin-abagatan a patingga ti estado ti Mehiko iti Baja California Sur.

## Dagiti nagibasaran
Sideroxylon reclinatum

Ti ***Sideroxylon reclinatum***, makunkuna iti Ingles iti **Florida bully**, ket ti bassit a kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti abagatan akindaya nga Estados Unidos.

**Dagiti subsebbangan**
* *Sideroxylon* subsp. *austrofloridense*
* *Sideroxylon* subsp. *reclinatum*
* *Sideroxylon* subsp. *rufotomentosum*

## Dagiti nagibasaran
Sideroxylon puberulum

Ti ***Sideroxylon puberulum***, wenno makunkuna iti Ingles iti "*manglier rouge*", ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. IDaytoy ket endemiko iti Mauritius.

## Deskripsion

Daytoy ket agpataud iti nasamek, napintas a balukoskos dagiti bulong, a napigket, nalalat, eliptiko ken nabbongan kadagiti maralababsit kayumanggi a dutdot no ubing (naipangpangruna iti panaglalam-ek). Uray dagiti nataengan a bulong ket mabalin a nadutdotan iti maralabbasit kayumanggi iti baba.
Daytoy ket agpaud kadagiti bassit usit a hermaproditiko a sabong – a naipenpen kadagiti ungkay – kendagiti nangisit a berry nga addaan iti puraw alatex. Ti kayona ket nalagda ken nadagsen.

Daytoy ket makaabot iti katayag iti 15 a metro, ken puon iti diametro iti 60&nbsp;cm. Daytoy ket addaan iti maris-dapo nga ukis ti kayo. Daytoy ket nakaala iti parbo a naganna iti "Manglier" ("parakad") gapu ta masansan a marunot ti uneg ti puon kadagiti laklakay a kayo dagiti laklakay a kayo, a mangibati nga agtakder ti kayo kadagiti nadumaduma a tidda ti puon, a kasla ti kitana ket dagiti nakakadang a ramut dagiti kayo ti parakad. Nupay kasta daytoy ket relatibo a saan a maikabagian iti kayo a parakad.

### Dagiti kabagian ken dagiti mangisalumina a langa
Daytoy ket makibinningay iti habitat kadagiti kabsatna a sebbangan, ti *[[Sideroxylon cinereum]]* ("Manglier vert"), ti maysa kapada a kayo a mabalin a mailasin babaen ti naraprapis, nabingbingay a puon, ken babaen dagiti awan dutdot nga ubing a bulong.

Daytoy ket mabalin pay a maiyallilaw kadagiti kayo iti endemiko a henero a *[[Labourdonnaisia]]* ("Bois de Natte") – a mabirukan met iti kapada a habitat. Nupay kasta dagiti kayo a *Labourdonnaisia* ket addaanda kadagiti paralelo nga urat kadagiti bulongda – bayat a dagiti kayo a *Sideroxylon* ket addaan iti nasamek-naiketan nga urat ken ti napigsa a tengnga a paragpag iti baba ti bulongda.

## Pannakaiwarwaras
Dati nga adu ti kayo iti amin a parte ti Mauritius, ngem kaaduanen a bimmassit gapu ti demanda iti kayona, ken daytoy itan ket nasalakniban a sebbangan (nailista kas Madanar). Daytoy ket kaaduan a mabirukan kadagiti tangkig, iti agpakatengnga ken nangato a bakir.

Daytoy ket mairugrugipayen a maipropagado iti patneng a pagilianna iti Mauritius, kas maysa nga ornamental a kayo kadagiti hardin ken dagiti publiko a lugar.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Sideroxylon montanum

Ti ***Sideroxylon montanum*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Hamaika.  Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Sideroxylon salicifolium

Ti ***Sideroxylon salicifolium***, kadawyan nga ammo iti Ingles a iti **white bully** wenno **willow bustic**, ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula a patneng iti Florida, ti West Indies ken Tengnga nga Amerika.  Daytoy ket naikeddeng pay a kaemng ti henero ti *[[Dipholis]]*, iti binomial a *Dipholis salicifolia*.  Ti espesipiko nga epiteta ket naala manipud iti Latin iti *salix* 'willow' ken *folia* 'bulong'.

Daytoy ket bassit a kayo, 10–20&nbsp;m iti katayag, nga addaan iti nalamuyot a beige ng aukis ti kayo, agbalikuskos a naurnos a bubulong ken bassit (1–4&nbsp;mm) krama amaris a sabsabong nga agririmpuok kadagiti lima aginggana iti 12.  Ti bunga ket bassit a berry (6–10&nbsp;mm long) nga agraman iti baetan ti maysa ken dagiti tallo a bukel.  No maluluom, ti bunga ket agbalin mabipud iti berde aginggana iti maralabbasit kayumanggi ken kalpasanna iti nangisit a kayumanggi no naluomen.

## Dagiti nagibasaran
Payena ferruginea

Ti ***Payena ferruginea*** ket ti kayo iti pamilia iti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag iti diametro ti puon aginggana iti . Ti ukis ti kayo ket nangisit a kayumanggi aginggana iti maris-dapo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti siam a sabong. Dagiti bunga ket nagtimbukel aginggana iti arinduyog, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti ** ket manipu diti Latin a ti kayatan a sawen ket "agmaris iti lati", a mangibagbaga iti indumento. Komersial a maus-usar ti kayona. Ti habitat ket kaaduan a dagiti aglalaok a dipterokarpo a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *P.&nbsp;ferruginea* ket endemiko iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Payena gigas

Ti ***Payena gigas*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag iti diametro ti puon aginggana iti . Ti ukis ti kayo ket maramaris-dapo aginggana iti kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti walo a sabong. Dagiti bunga ket immitlog, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti ** ket manipud iti Griego a ti kayatna a sawen ket "higante", a mangibagbaga iti kadakkel ti kayo. Ti habitatna ket dagiti aglalaok a dipterokarpo aginggana iti bantay a bakir manipud iti  aginggana iti  iti kangato. Ti *P.&nbsp;gigas* ket endemiko iti Borneo ken ammo laeng manipud iti Sabah.

## Dagiti nagibasaran
Payena kapitensis

Ti ***Payena kapitensis*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag iti diametro ti puon aginggana iti . Ti ukis ti kayo ket nangisit a kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti uppat a sabong. Ti kayo ket naipanagan para iti Kapit iti estado ti Sarawak iti Malaysia. Ti habitatna ket dagiti aglalaok a dipterokarpo a bakir. Ti *P.&nbsp;kapitensis* ket endemiko iti Borneo ken ammo laeng manipud iti Sarawak.

## Dagiti nagibasaran
Payena

Ti ***Payena*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naiplawag a kas maysa a henero idi 1844.

Ti *Payena* ket patneng iti Abagatan a daya nga Asia.

;Dagiti sebbangan

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Payena acuminata

Ti ***Payena acuminata*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag iti diametro ti puon aginggana iti . Ti ukis ti kayo ket kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 20 a sabong. Dagiti bunga ket ellipsoid, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epitata iti ** ket manipud iti Latin a ti kayatana a sawen ket "umakikid iti akikid a punto", a mangibaga iti pagpatinggaan ti bulong. Komersial a maus-usar ti kayona ken taudan pay daytoy ti gutta-percha. Ti habitat ket dagiti aglalaok a dipterokarpo a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Kaaduan a mabirukan ti *P.&nbsp;acuminata* iti Tailandia, Malaysia ken Indonesia.

## Dagiti nagibasaran
Payena leerii

Ti ***Payena leerii*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag iti diametro ti puon aginggana iti . Ti ukis ti kayo ket maramarais-dapo kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti walo a sabong. Dagiti bunga ket sukog balisongsong, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti kayo ket taudan ti nasayaat iti kalidadna a gutta-percha. Ti habitat ket dagiti pantar a tanap a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Kaaduan a mabirukan ti *P.&nbsp;leerii* iti Sumatra, Malaysia Peninsular, Borneo ken ti Filipinas.

## Dagiti nagibasaran
Payena longipedicellata

Ti ***Payena longipedicellata*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag iti diametro ti puon aginggana iti a . Ti ukis ti kayo ket nangisit. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti tallo a sabong. Dagiti bunga ket immitlog, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti ** ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "atiddog a pediselol", a mangibagbaga iti sabong. Ti habitatna ket dagiti tanap  a dipterokarpo a bakir. Mabirukan ti *P.&nbsp;longipedicellata* iti Malaysia Peninsular ken Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Payena maingayi

Ti ***Payena maingayi*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Malaysia ken Singapur.

## Dagiti nagibasaran
Payena microphylla

Ti ***Payena microphylla*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag iti diametro ti puon aginggana iti . Ti ukis ti kayo ket nangisit aginggana iti maralabbasit kayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 15 a sabong. Dagiti bunga ket immitlog aginggana iti arinduyog, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti ** ket manipud iti Griego a ti kayatna  sawen ket "bassit ti bulongna". Ti habitatna ket aglalaok a tanap a dipterokarpo aginggana iti bantay a bakir, manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *P.&nbsp;microphylla* ket endemiko iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Danaw Calibato

Ti **Danaw Calibato** ket maysa kadagiti pito nga abut ti bulkan a danaw a kolektibo a tinawtawagan iti *Pitong Lawa* wenno Pito a Dandanaw ti San Pablo iti probinsia ti Laguna iti Filipinas. Mabirukan ti danaw iti Baranggay Sto. Angel iti Siudad ti San Pablo. Ti Calibato ket addaan iti kalawa iti  aken kaadalem iti . Ti kangatuan a kapasidad iti danum ket agarup a . Daytoy ket mangipaay iti siudad ken dagiti asideg nga ili kadagiti adu nga ikan ken mula iti danum. Ti danaw ket ti kaadaleman a nairehistro kadagiti sistema ti pito a danaw; awan dagiti nairehistro a kaadalen para iti Muhikap.

## Leyenda
Naibagbaga idi daytoy a ti lugar ket dati a maysa a ginget a pagtaengan iti maysa a *[[Diwata]]* a nagay-ayat a nawaya ti pagturayanna manipud kadagiti iyaasak ti parsua a taow. Isu a nakaunget, idi nagbangon ti tattao nabato a dalan a nagkukuros iti gingetna. Nagpataud isuna iti napigsa a ginggined ken nakaro a bagio a nangbaliw ti gingetna iti maysa a luek.

Iti sumagand a bigat, nasiddaaw dagidi taga-purok nga agtataeng kadagiti kaarrubayan a turod, ken ninagananda ti bagiti danum iti Danaw Calibato, a naala manipud iti nagkukuros a dala iti ginget, ti maysa a panagtipon iti *Cali* (nabaliwan manipud iti Espaniol iti *calle*, "kalsada") ken ti Tagalog iti *Bato*

## Dagiti nagibasaran
* Ti Leyenda ti Danaw Calibato
* Siudad ti San Pablo

## Dagiti akinruar a silpo
*Heograpiko a dato s amainaig iti Danaw Calibato iti OpenStreetMap
Payena lamii

Ti ***Payena lamii*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag iti diametro ti puon aginggana iti . Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 10 a sabong. Dagiti bunga ket arinduyog, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti kayo ket naipanagan iti Olandes a botaniko a ni Herman Johannes Lam. Ti habitatna ket dagiti kalugnakan ken *[[kerangas]]* a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *P.&nbsp;lamii* ket endemiko iti Borneo ken ammo laeng manipud iti Sarawak.

## Dagiti nagibasaran
Payena kinabaluensis

Ti ***Payena kinabaluensis*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti pito a sabong. Dagiti bunga ket immitlog, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti kayo ket nanaganan paya iti Bantay Kinabalu iti estado ti Sabah iti  Malaysia. Ti habitatna ket aglalaok a dipterokarpo a bakir iti agarup a  iti kangato. Ti *P.&nbsp;kinabaluensis* ket endemiko iti Borneo ken ammo laeng manipud iti Sabah.

## Dagiti nagibasaran
Danaw Palakpakin

Ti **Danaw Palakpakin** ket maysa kadagiti Pito a Dandanaw ti San Pablo iti probinsia ti Laguna iti Filipinas. Mabirukan ti Palakpakin iti Baranggay San Buenaventura, Siudad ti San Pablo. Ti danaw ket addaan iti kalawa iti  ken kaadalem iti .

Dagiti agtataeng iti kaarrubayan iti danaw ket agkamkammatalek iti matgedan manipud kadagiti pagtarakenan dagiti tilapia ken karpa.

## Leyenda

Iti bassit a kilometro iti amianan ti maitutop a siudad ket ti maysa idi a purok a nadayeg idi gapu iti ugma a kayo nga addaan iti naallungog a puon. Daytoy ket tinawtawagn idi iti *Palakpak*. Sumagmamano met a kinunkuna dagiti taga-purok a dagiti nalawagan iti bulan a rabii ket makitada ti maysa a napintas, nalabbasit ti buokna a balasang a nangbugbuggo iti atiddog a buokna a nagserbi ti naallungog a puon a kas ti palangganana. Adda pay maysa nga asideg a karayan a pagparangan dagiti dakkel nga ikan iti rinabii no adda ti balasang. Saan a tiltiliwen dagiti taga-purok, gapu ta namatmatida a dinguenna dagitoy.

Iti maysa nga aldaw, immay iti purok ti maysa nga estranghero ken pinadasna a sinolbar ti misterio a maipanggep iti nalabbasit buokna a balasang ken ti ikan. Ken isu a ti maysa a nalawagan iti bulan a rabii, inur-urayna ti balasang. Idi nakitana ti balasang iti kapintasan a gloriana, inatsigan ti estranghero ti balasang. Nagkellat a naggurruod ken nagkimat. Nakaro a nagingined ti daga, bayat a nakaro nga immadalem ti karayan iti maysa a danaw. Manipud iti dayta a panawenen, dayta a danaw ket agpataud kadagiti adu akantidan iti pasayan a no maluto, agbalin a nalabbasit. Manipud iti dayta a panawenen, dagiti tattao ket tinawtawaganda ti purokda iti *Palakpakin*, manipud iti dayta nga ugma a kayo ken dagiti pasayan ken nagbalinen a ti kangrunaan a taudan ti pagbiaganda, a tinawtawaganda iti *Hipong Palakpakin* wenno Pasayan ti Palakpakin.

## Dagiti nagibasaran

* Dagiti  Leyenda ti Pito a Dandanaw
* Siudad ti San Pablo

## Dagiti akinruar a silpo
* Heograpiko a datos a mainaig iti Danaw Palakpakin iti OpenStreetMap
Danaw Mapanuepe

Ti **Danaw Mapanuepe** ket ti maysa a nasadiwa a danum a danaw a mabirukan iti probinsia ti Zambales iti Filipinas. Napartuat ti danaw kalpasan ti didigra a panagbettak ti Bantay Pinatubo iti 1991. Dagiti lahar kalpasan ti panagbettak ket sinerraanna ti pagayusan ti Karayan Mapanuepe, iti abagatan ti bulkan, a nagkuyog a nalayus ti Ginget Mapanuepe ken dagiti pataenganna. Ti laeng torre ti simbaan a lumlumtaw iti danum ti nabati iti maysa kadagiti purok.

## Pakasaritaan
Mabirukan ti Danaw Mapanuepe iti pagsabtan ti Karayan Marella ken Mapanuepe iti pagtipunan dagiti dua a karayan ken agbalin a ti Karayan Santo Tomas. Dagiti panagtudtudo kalpasan ti panagbettak ti Bantay Pinatubo idi 1991 ket nagpataud iti lahar a nangigabsuon kadagiti bulkaniko a rugit iti Karayan Marella, maysa kadagiti kangrunaan a pagayusan ti bantay a nangipangato ti karayan a kanungpalan a nagpenned iti Karayan Mapanuepe. Dagiti immad-adalem a danum ket nangilenned iti Ginget Mapanuepe a nagiraman kadagiti baranggay ti Aglao (akinbaba), Buhawen ken Pili iti San Marcelino, Zambales. Iti las-ud ti panagdur-as ti danaw, ti pannakabuttaw ken ti naulit-ulit a panagporma dagiti penned ti rugit ket napasamak kalpasan ti tunggal maysa nga episoda ti lahar. Iti kadakkelan a gay-atna, dimmakkel ti danaw iti maysa a kalawa iti  ken addaan iti naipenpen a tomo ti danum iti 75 x 106 a kubiko metro () sakbay a nakaabot iti agdama a kasasaadna. Ti laeng nabati nga estruktura ket ti torre ti simbaan nga addaan iti dakkel a metal a krus iti tengnga ti danaw. Sakbay ti panagbettak idi 1991, dagiti panagadal dagiti heolohiko a pormasion ken dagiti sedimento ti Ginmget Mapanuepe ket nangipakita a ti lugar ket sitio idi iti maipada a binukel iti lahar a danaw manipud kadagiti duog a panagbettak.

## Kalidad ti danum
Naireporta a ti danum ti danaw ket narugitan iti agub-ubo a merkurio manipud iti napanawan a Mina ti Gambang ti Dizon a mabirukan iti daya nga aplaya ti danaw. Nupay kasta dagiti makadangran a kemikal ket nalaokandan ken naipampamattian a natalgeden a pagbatokan ken pagkalapan.

## Dagiti ladawan

Papeles:Pinatubo major drainages.jpg|Mapa dagiti nagruna a karayan nga agtaud manipud iti Bantay Pinatubo
Papeles:Mapanuepe Lake-before & after.gif|Ti Danaw Mapanuepe sakbay ti panagbettak ken kalpasan ti pannakabukel idi 1991
Papeles:Mapanuepe River confluence and valley.gif|As-asideg a panangkita ti pagsasabtan ti Karayan Marella ken Mapanuepe sakbay ti panagbettak nga agraman iti lokasion dagiti daan a limned a pagtaengan


## Kitaen pay
* Dagiti danaw ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Danaw Mapanuepe iti OpenStreetMap
Danaw Tikub

Ti **Danaw Tikub** (ammo pay a kas **Danaw Ticub**, **Danaw Ticob**, **Danaw Tikob** wenno **Danaw Ticab**) ket ti gangani nga agtimbukel nga abut ti bulkan a danaw a mabirukan iti probinsia ti Quezon, iti Filipinas. Naipangato ti sirkumperensia ti danaw ken nasamek kadagiti mula a napdsok nga agpababa iti danaw. Mabirukan ti danaw iti sakaanan iti Bantay Malepunyo, ken iti asideg a Bantay Banahaw, iiti Brgy. Ayusan, iti ili ti Tiaong. Ti sumrekan iti danaw ket babaen ti Brgy. San Pedro.

## Heolohia
Ti Danaw Tikub ket maysa a maar wenno abbaa ti bariweswesna a bulkan a napartuat babaen ti preatomagmatiko a panagbettak wenno ti interaksion a pagbaetan ti danum iti sirok ken ti magma iti sirok ti rabaw ti Daga. Kas met dagiti pito a danaw iti siudad ti San Pablo, Laguna, nga agarup a  iti kaadayo, ti danaw ket maysa kadagiti monohenetiko a bulkan a mabirukan iti Bulkaniko a lugar ti Abagatan akinlaud a Luzon.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Heograpiko a datos a mainaig iti Danaw Tikub iti OpenStreetMap
* Literatura ti Filipinas – Leyenda ti Danaw Ticub
Danaw Sebu

Ti **Danaw Sebu** (Tboli: *Lanaw Sbù*; Filipino: *Lawa ng Sëbu*) ket  ti masna a danaw a mabirukan iti ili iti Lake Sebu, Abagatan a Cotabato iti kaunegan ti rehion ti Tanap Alah. Bigbigen daytoy ti gobierno ti Filpinas a kas maysa kadagiti kangrunaan a taudan ti danuam. Ti Danaw Sebu ket maysa kadagiti adu a bagi ti danum a mangipaay iti nangruna a panagsibog kadagiti probinsia ti Sultan Kudarat ken Abagatan a Cotabato.

Dagiti purok iti likmut ti danaw ket naipagbalinen a nawaya nga ili a tinawtawagan iti *[[Lake Sebu, Abagatan a Cotabato|Lake Sebu]]* kalpasan a kas maysa a dati a purok ti Surallah.

## Tinaudan a dominio
Dagiti tribu ti T'boli ken Ubo ket isuda dagiti tradisional a mangtagtagitao iti danaw. Binigbigen ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso, babaen ti Department Administrative Order (DAO) No. 2, Series of 1993, ti tunton dagitoy a tribu a ti danaw ken dagiti kaarrubayanna ket adda iti dominio a tinaudanda.

## Turismo
Ti Departamento ti Turismo ken ti yunit ti lokal a gobierno ti Lake Sebu ket nangital-o iti danaw a kas maysa kadagiti nangruna nga eko-turismo a papanan iti ili. Asideg a mangikoordinado ti Mindanao Development Authority iti DOT iti panagdur-as ken pannakapasayaat iti Danaw Sebu, gapu ta daytoy ket nailasin pay a kas maysa kadagiti prioridad a sitio babaen ti rimpuok ti BIMP-EAGA Tourism.

## Dagiti ladawan

Papeles:Lake Sebu (from Punta Isla).JPG|Danaw Sebu, kas makita manipud iti Punta Isla
Papeles:Lake Sebu.JPG|Ti danaw ket maysa kadagiti kangrunaan a taudan ti danum iti Filipinas
Papeles:The picturesque view of Lake Sebu..JPG|Sabali pay a buya ti danaw iti Abagatan a Cotabato
Boating at Lake Sebu.jpg|Tradisional nga *[[owong]]* iti Danaw Sebu


## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* LakeSebu.com
* Tarabay ti Danaw Sebu
Danaw Sampaloc

Ti **Danaw Sampaloc** ket maysa a di aktibo a bulkaniko a maar iti isla ti Luzon iti Filipinas.

Daytoy ti kadakeklan kadagiti Pito a Dandanaw ti San Pablo, Laguna. Gangani kagudua ti kaadalem ti danaw ket addaan iti ababaw a lennek iti baba, a mangipakita a daytoy ket bulkaniko ti tinaudan. Mabirukan ti danaw iti likudan ti munisipio ti San Pablo ken addaan kadagiti pagtarakenan iti ikan ken dagiti bassit a balay a naipatakder kadagiti kadang.

## Leyenda
Adda idi maysa nga agtubtubo a *sampaloc* (*[[Tamarindus indica]]* wenno kayo ti salamagi) iti hardin ti naagum, naimut a baket. Iti maysa nga aldaw, ti maysa a lakay ket nagpakpakaasi a dumawat iti bunga ti salamagi kas agas para iti apona a lalaki. Imbes a tumulong kaniana, pinakamat ti baket ti lakay kadagiti naranggas nga asona. Nakaro a nasugatan ti lakay. Iti kinapudno ti lalaki ket maysa a naglimlimed a *[[diwata]]*.

Kalpasan idi pimmanaw ti *diwata* (nagparparang pay laeng a kas maysa a lakay), naggurruod ken nagtudo, a sinarunio babaen ti panagrengngat iti daga. Intero a limned ti hardin iti dakkel nga abut ken dagus a napunno iti danum, a ninaganan  metten dagiti taga-purok manipud iti dakkel a kayo ti salamagi.

## Dagiti nagibasaran
* 
* Dagiti Naipakasaritaan a Dulon ti Siudad ti San Pablo
* Leyenda ti Danaw Sampaloc
Northia

Ti ***Northia*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae.

Immuna impablaak ti nagan babaen ni  Joseph Dalton Hooker, iti  *[[Hooker's Icones Plantarum]]* (Sep 1884), iti deskripsionna iti *Northia seychellana*. Ti panangiletra ket naited idi a kas *Northia* iti plata, ngem ti sabali a kita iti *Northea* iti teksto. Inted ni Hooker ti nagan ti henero a kas pammadayaw iti botaniko nga ilustrador ken pintor a ni Marianne North.

Ti ***Northia seychellana*** ket ti kaikaisuna a naawat a sebbangan iti henero. Daytoy ket endemiko iti Is-isla Seychelles. Adda mey dagiti sabali a sebbangan a dati a nairaman iti *Northia* ngem naiyalisdan iti *[[Manilkara]]*:

;Datoi a nairaman
* *Northia fasciculata – [[Manilkara fasciculata]]* – Indonesia, Filipinas, Baro a Guinea
* *Northia hoshinoi – [[Manilkara hoshinoi]] * – Pohnpei
* *Northia vitiensis – [[Manilkara vitiensis]]* – Fiji

## Dagiti nagibasaran
Gluema ivorensis

Ti ***Gluema ivorensis*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Kamerun, Côte d'Ivoire, Gabon, ken Ghana. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
* Hawthorne, W. 1998.  ''Gluema ivorensis''.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Naala idi 21 Agosto 2007.
Inhambanella

Ti ***Inhambanella*** ket ti grupo dagiti kayo iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1915.

Ti henero ket endemiko iti Aprika.

;Dagiti sebbangan
#*[[Inhambanella guereensis]]* (Aubrév. & Pellegr.) T.D.Penn. – Côte d'Ivoire, Liberia
#*[[Inhambanella henriquezii]]* (Engl. & Warb.) Dubard – Kenya, Tanzania, Malawi, Zimbabwe, Mozambique, KwaZulu-Natal

;Dati a nairaman
*Inhambanella natalensis* (Schinz) Dubard, sinonimo ti *[[Vitellariopsis marginata]]* (N.E.Br.) Aubrév.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Isonandra

Ti ***Isonandra*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a mabirukan iti tropikal nga Asia, a naipalawag a kas maysa a henero idi 1840.

Ti *Isonandra* ket patneng iti India, Sri Lanka, Malaysia, ken Borneo.

;Dagiti sebbangan

## Dagiti nagibasaran
Isonandra borneensis

Ti ***Isonandra borneensis*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa a kayo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti tallo a puraw a sabong. Ti habitatna ket dagiti bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *I.&nbsp;borneensis* ket endemiko iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Gluema

Ti ***Gluema*** ket tihenero ti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1935.

Ti *Gluema* ket patneng iti tropikal nga akinlaud ken laud-tengnga nga Aprika.

;Dagiti sebbangan
# *[[Gluema ivorensis]]* Aubrév. & Pellegr. – Côte d'Ivoire, Ghana, Kamerun, Gabon
# *[[Gluema korupensis]]* Burgt – Kamerun

## Dagiti nagibasaran
Isonandra montana

Ti **Isonandra montana** ket ti sebbangan ti mula a naipalawag idi 1860. Ti *Isonandra montana* ket maysa a bassit a kayo aginggana iti 10 a metro iti katayag, a patneng iti Sri Lanka ken iti Kerala. Ti Latin nga espesipiko nga epiteta iti *montana* ket mangibaga kadagiti bantay wenno manipud iti banbantay.

## Dagiti nagibasaran
Labourdonnaisia

Ti ***Labourdonnaisia*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a mabirukan iti tropikal nga Asia, a naiplawag a kas maysa a henero idi 1841.

Ti *Labourdonnaisia* ket patneng kadagitinaisangayan nga isla iti Taaw Indiano (Madagascar, Mauritius, Réunion).

Ti henero ket naipanagan ken ni Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais (1699–1753), Ti Paranses a gobernador ti Mauritius 1735–1740.

Ti sebbangan ti kayo a *Labourdonnaisia* ket sagpaminsan pay a maiyallilaw kadagiti kayo a Mascarene iti henero ti *[[Sideroxylon]]*. Nupay kasta ti sebbangan ti *Labourdonnaisia* ket addaan iti paralelo nga urat kadagiti bulongda, bayat a dagiti sebbangan ti *Sideroxylon* ket addaan iti nasamek a naiketan nga urat ti bulong ken napigsa nga agpakatengnga aparagpag  iti sirok ti bulongda.

;Dagiti sebbangan
# *[[Labourdonnaisia calophylloides]]* Bojer ("Bois de Natte a Petites Feuilles") – Mauritius, Réunion
# *[[Labourdonnaisia glauca]]* Bojer ("Bois de Natte a Grandes Feuilles") – Mauritius
# *[[Labourdonnaisia lecomtei]]* Aubrév. – Madagascar
# *[[Labourdonnaisia madagascariensis]]* Pierre ex Baill. – Madagascar
# *[[Labourdonnaisia revoluta]]* Bojer – Mauritius
# *[[Labourdonnaisia richardiana]]* Pierre ex Aubrév. – Madagascar
# *[[Labourdonnaisia thouarsii]]* Pierre ex Dubard – Madagascar

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Labramia

Ti ***Labramia*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1844. Immuna a ninaganan ni De Candolle ti henero iti *Delastrea*, a homonimo para iti maysa a nadadaan a nagan ti fungus babaen ni Tulasne, isu a binaliwan ni De Candolle ti nagan iti *Labramia* iti apendiks iti isu met laeng a libro.

Ti *Labramia* ket patneng kadagiti naisangayan nga isla iti Taaw Indiano (Madagascar ken ti asideg a Mayotte).

;Dagiti sebbangan
# *[[Labramia ankaranaensis]]* Aubrév. – Madagascar
# *[[Labramia boivinii]]* (Pierre) Aubrév. – Madagascar
# *[[Labramia bojeri]]* A.DC. – Madagascar
# *[[Labramia capuronii]]* Aubrév. – Madagascar
# *[[Labramia costata]]* (Hartog ex Baill.) Aubrév. – Madagascar
# *[[Labramia louvelii]]* Aubrév. – Madagascar
# *[[Labramia mayottensis]]* Labat, M.Pignal & O.Pascal – Mayotte
# *[[Labramia platanoides]]* Capuron ex Aubrév. – Madagascar
# *[[Labramia sambiranensis]]* Capuron ex Aubrév. – Madagascar

## Dagiti nagibasaran
Labourdonnaisia calophylloides

Ti ***Labourdonnaisia calophylloides*** (**"Bois de Natte a Petites Feuilles"**) ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae a patneng kadagiti isla ti Mauritius ken Réunion iti Taaw Indiano.

## Deskripsion

Daytoy ket makaabot iti 20 a metro iti kaatapan, ken makaparang-ay iti makaipalasin ken ornamental a sukog, ken agririmpiok dagiti bulongna iti ungto dagiti ungkay.

## Pannakaiwarawaras
Daytoy ket dati nga adu a naiwarwaras iti ballasiw ti Is-isla Mascarene. Daytoy ket mabirukan pay laeng iti kaatapan ti Mauritius iti Grand Bassin, Petrin, ken lokal nga adu kadagiti sumaysayaat a bakir ti Monvert.

## Mainaig ket kapada a sebbangan
Daytoy ket saan koma nga iyallilaw iti kabagianna, ti kapada nga agnagan iti *[[Labourdonnaisia glauca]]* (**"Bois de Natte a Grandes Feuilles"**).
Ti sebbangan ti kayo iti *Labourdonnaisia* ket sagpaminsan pay a maiyallilaw kadagiti endemiko a kayo iti henero ti *[[Sideroxylon]]* (*[[Sideroxylon puberulum|S.puberulum]]* ken *[[Sideroxylon cinereum|S.cinereum]]*). Nupay kasta ti sebbangan ti *Labourdonnaisia* ket addaan it iparalelo nga urat kadagiti bulongda, bayat a ti sebbangan ti *Sideroxylon* ket addaan iti nasamek a naiketan nga urat ti bulong ken napigsa nga agpakatengnga a paragpag iti sirok ti bulongda.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Isonandra lanceolata

Ti ***Isonandra lanceolata*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas bassit a mula wenno bassit a kayo wenno kas dakdakkel a kayo aginggana iti  iti katayag iti diametro ti puon aginggana iti . Tsokolate kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti  10 a napusasaw a duyaw a sabong. Ti espesipiko nga epiteta iti *lanceolata* ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "sukog gayang", a mangibagbaga kadagiti bulong. Daytoy ket agtubo kadagiti bakir manipud iti pantart ti baybay iti  iti kangato. Ti *I.&nbsp;lanceolata* ket mabirukan iti akin-abagatan nga India, Sri Lanka ken Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Lecomtedoxa

Ti ***Lecomtedoxa*** ket tihenero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1914.

Ti *Lecomtedoxa* ket patneng iti tropikal a laud-tengnga nga Aprika (Gabon, Kamerun, Laud a Kongo).

;Dagiti sebbangan
# *[[Lecomtedoxa biraudii]]* – Congo, Gabon
# *[[Lecomtedoxa heitzana]]* – Gabon
# *[[Lecomtedoxa klaineana]]* – Kamerun, Gabon
# *[[Lecomtedoxa nogo]]* – Gabon
# *[[Lecomtedoxa plumosa]]* – Kamerun
# *[[Lecomtedoxa saint-aubinii]]* – Gabon

## Dagiti nagibasaran
Madhuca aristulata

TI ***Madhuca aristulata*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket maysa a kayo nga endemiko iti Malaysia Peninsular. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca barbata

Ti ***Madhuca barbata*** ket ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas bassit a kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 12 a sabong. Ti espesipiko nga epiteta iti *barbata* ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "nabarbasan", a mangibagbaga kadagiti sepalo. Ti habitatna ket dagiti tanap a bakir. Ti *M.&nbsp;barbata* ket endemiko iti Borneo a mabirukan laeng iti Sarawak.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca pasquieri

Ti ***Madhuca pasquieri*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Tsina ken Bietnam. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat ken ti nakaro panagapit iti kayona.

## Dagiti nagibasaran
Lecomtedoxa nogo

Ti ***Lecomtedoxa nogo*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Gabon.

Ti sebbangan ket nailista kas madanar.

## Dagiti nagibasaran
Letestua

Ti ***Letestua*** ket ti henero ti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1917.

Adda laeng maysa a mabigbigan a sebbangan, ti ***Letestua durissima***. Daytoy ket patneng iti Gabon ken Laud a Kongo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca bourdillonii

Ti ***Madhuca bourdillonii*** ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti India, ngaidiay ket ammo laeng daytoy manipud iti Kerala. Dagiti kaudian a panagsukimat ket napaay a makabiruk kadagiti ania man nga espesimen. Nagundawayan ti sebbangan para iti kayona.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Madhuca brochidodroma

Ti ***Madhuca brochidodroma*** ket ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa a kayo aginggana iti  iti katayag, witi diametro ti puon aginggana iti . Maranalabbasit kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti innem nga agmaris iti krema a sabong. Ti espesipiko nga epiteta iti *brochidodroma* ket manipud iti Griego a ti kayatna sawen ket "nauratan a silo", a mangibagbaga kadagiti bulong. Ti habitana ket kalugnakan a bakir. Ti *M.&nbsp;brochidodroma* ket mabirukan iti Sumatra ken Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca burckiana

Ti ***Madhuca burckiana*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa a kayo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Maramaris-dapo kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 10 a sabong. Ti habitat ket dagiti bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;burckiana* ket mabirukan iti Malaysia, Indonesia, ti Filipinas ken Papua Baro a Guinea.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca crassipes

Ti ***Madhuca crassipes*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa a kayo aginggana iti  ii katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Kayumanggi, naturikan a maris-dapo ti ukis ti kayo. Dagitiinploressensia ket addaan kadagiti 10 a sabong a nabanglo ken krema iti maris. Ti espesipiko nga epiteta iti *crassipes* ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "napuskol a saka wenno ungkay", a mangibagbaga iti ungkay ti bunga. Ti habitatna ket dagiti kalugnakan ken dagiti bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;crassipes* ket mabirukan iti Sumatra ken Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca cuprea

Ti ***Madhuca cuprea*** ket tisebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket maysa a kayo nga endemiko iti Malaysia Peninsular. Ti sebbangan ket mabirukan laeng iti katuduan a bakir ti Perak. Awan ti makaanay a pakaammo tapno maikeddeng no daytoy ket maipangta.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca curtisii

Ti ***Madhuca curtisii*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  itikatayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Maranalabbasit kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 12 a sabong, a nabanglo ken maraberde krema iti maris. Ti habitatna ket dagiti bakir manipud iti pantar ti baybay iti   iti kangato. Ti *M.&nbsp;curtisii* ket mabirukan iti Sumatra, Malaysia Peninsular ken Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca daemonica

Ti ***Madhuca daemonica*** ket ti maysa a kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti kayatag, iti diametro ti puon aginggana iti . Maranalabbasit kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagitiinploressensia ket addaan kadagiti pito a masarang a puraw a sabong. Ti habitatna ket dagiti kalugnakan ken dagiti bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;daemonica* ket endemiko iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca endertii

Ti ***Madhuca endertii*** ket ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti tallo a sabong. Arinduyog dagiti bunga, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti habitatna ket dagiti bantay a bakir manipud iti  aginggana iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;endertii* ket endemiko iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca fulva

Ti ***Madhuca fulva*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka. Daytoy ket ammo a kas "වන මල් - wana mal" babaen ti tattao a Sinhales.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca fusca

Ti ***Madhuca fusca*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 11 a sabong. Ti espesipiko nga epiteta iti ** ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "nangisit unay a kayumanggi", a mangibagbaga iti indumento. Ti habitatna ket dagiti kerangas a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;fusca* ket endemiko iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca glabrescens

Ti ***Madhuca glabrescens*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa a kayo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Maranalabbasit kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti innem a sabong. Maraduyaw kayumanggi ti bunga, arinduyog, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti ** ket manipud iti Latin a ti kayatana a sawen ket "agbalin a nalamuyot", a mangibagbaga kadagiti bulong. Ti habitatna ket tanap nga aglalaok a dipterokarpo a bakir. Ti *M.&nbsp;glabrescens* ket endemiko iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca hainanensis

Ti ***Madhuca hainanensis*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Tsina. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca korthalsii

Ti ***Madhuca korthalsii*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa a kayo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti lima a puraw a sabong. Ti kayo ket nanaganan para iti Olandes a botaniko a ni P. W. Korthals. Ti habitatna ket tanap nga aglalaok a dipterokarpo a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;korthalsii* ket mabirukan iti Sumatra, Malaysia Peninsular ken Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca kuchingensis

Ti ***Madhuca kuchingensis*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa a kayo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Maramaris-dapo kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti walo a sabong. Dagiti bunga ket maraduyaw, arinduyog, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti kayo ketnaipanagan iti Kuching iti estado ti Sarawak iti Malaysia. Ti habitatna ket dagiti tanap a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;kuchingensis* ket endemiko iti Borneo a mabirukan laeng iti Sarawak.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca longifolia

Ti ***Mahua longifolia*** ket ti maysa a tropikal a kayo iti India a kaaduan a mabirukan iti tengnga ken amianan a tantanap ti India ken dagiti bakir. Daytoy ket kadawyan nga ammo a kas **mahuwa**, **mahua**, **mahwa**, **mohulo**, wenno **Iluppai** wenno **vippa chettu**. Daytoy ket napardas nga agtubo a kayo iti agarup a 20 metro iti katayag, addaan kadagiti kankanayon a berde wenno semi-kankanayon a berde a bulong, ken maitagikua iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket makaampon kadagiti namaga nga enbironmento, gapu ta prominente daytoy a kayo kadagiti tropikal nga aglalaok a matmatnag-bulong a bakir iti India kadagiti estado ti Odisha, Chhattisgarh, Jharkhand, Uttar Pradesh, Bihar, Maharashtra, Telangana, Madhya Pradesh, Kerala, Gujarat, Laud a Bengal ken Tamil Nadu.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
Madhuca microphylla

Ti ***Madhuca microphylla*** ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Sri Lanka, a nabirukan idiay kadagiti dua laeng a lokasion.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca mindanaensis

Ti ***Madhuca mindanaensis*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Maramaris-dapo kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti siam a sabong. Ti kayo ket naipanagan iti Mindanao iti Filipinas. Ti habitat ket dagiti bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;mindanaensis* ket mabirukan iti Borneo ken iti Filipinas.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca multinervia

Ti ***Madhuca multinervia*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Ti ukis ti kayo ket napusasaw a kayumanggi, naturikan a maris-dapo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 10 a sabong. Dagiti bunga ket arinduyog, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti ** ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "adu ti uratna", a mangibagbaga kadagiti bulong. Ti habitat ket tanap nga aglalaok a dipterokarpo a bakir. Ti *M.&nbsp;multinervia* ket endemiko iti Borneo ken mabirukan laeng iti Sabah.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca montana

Ti ***Madhuca montana*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Dagiti ungkay ket marakayumanggi. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti tallo a sabong. Ti espesipiko nga epiteta iti ** ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "iti banbantay", a mangibaga iti habitat. Ti habitatna ket dagit ibantay a bakir iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;montana* ket endemiko iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca monticola

Ti ***Madhuca monticola*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Dagiti ungkay ket maramaris-dapo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti walo a sabong. Ti espesipiko nga epiteta iti ** ket manipud iti Latin a ti kayatana a sawen ket "agtataeng iti bantay", a mangibagbaga iti habitat. Ti *M.&nbsp;monticola* ket mabirukan iti Borneo ken iti Filipinas.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca pallida

Ti ***Madhuca pallida*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  ti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Nangisit a kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti walo a naraniag a maraduyaw berde a sabong. Ti espesipiko nga epiteta iti ** ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "napusasaw iti maris", a mangibagbaga kadagiti bulong. Ti habitat ket tanap nga aglalaok a dipterokarpo a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;pallida* ket mabirukan iti Sumatra ken Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca penangiana

Ti ***Madhuca penangiana*** ketti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy a kayo ket endemiko iti Malaysia Peninsular. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca primoplagensis

Ti ***Madhuca primoplagensis*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Nangisit a kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 13 a sabong. Dagiti bunga ket arinduyog, aginggana iti  itikaatiddog. Ti espesipiko nga epiteta iti ** ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "umuna a rehion", a mangibagbaga iti Umuna wenno Dibision ti Kuching ti Sarawak, ti ammo laeng nga ayan ti kayo. Ti habitatna ket dagiti tanap a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;primoplagensis* ket endemiko iti Borneo ken ammo laeng manipud iti Sarawak.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca sandakanensis

Ti ***Madhuca sandakanensis*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  titi katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Dagiti ungkay ket napusawsaw a maraduyaw berde. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti lima a sabong. Ti kayo ket naipanagan iti Sandakan iti estado ti Sabah ti Malaysia. Ti habitatna ket aglalaok a dipterokarpo a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;sandakanensis* ket endemiko iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca sessilis

Ti ***Madhuca sessilis*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Maramaris-dapo kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti dua aginggana kadagiti tallo a sabong. Dagiti bunga ket marapurpura berde, nagtimbukel, aginggana iti  iti diametro. Ti espesipiko nga epiteta iti ** ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "awanan ungkay", a mangibagbaga kadagiti bulong. Ti habitat ket aglalaok a dipterokarpo a bakir. Ti *M.&nbsp;sessilis* ket mabirukan iti Sumatra, Singapur ken Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Madhuca sarawakensis

Ti ***Madhuca sarawakensis*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Maramaris-dapo ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 10 a sabong. Dagiti bunga ket arinduyog, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti kayo ket naipanagan iti estado ti Sarawak iti Malaysia. Ti habitatna ket tanap nga aglalaok a dipterokarpo a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;sarawakensis* ket endemiko iti Borneo ken mabirukan laeng iti Dibision ti Kuching ti Sarawak.

## Dagiti nagibasaran
Mimusops

Ti ***Mimusops*** ket ti enero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae nga impalawag a kas maysa a henero babaen ni Linnaeus idi 1753.

Ti *Mimusops* ket patneng kadagiti rehion ti tropikal ken subtropikal ti Asia, Aprika, Australia, ken dagiti nadumaduma nga oseaniko nga is-isla.

Adda dagiti agarup a 57 a sebbangan.

## Dagiti sebbangan

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Madhuca silamensis

Ti ***Madhuca silamensis*** ket ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Maramaris-dapo kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti tallo a sabong. Ti kayo ket naipanagan iti Bantay Silam iti estado ti Sabah iti Malaysia. Ti habitatna ket dagiti bakir nga asideg iti  iti kangato. Ti *M.&nbsp;silamensis* ket endemiko iti Borneo ken ammo laeng kadagiti dua a lokasion iti Sabah.

## Dagiti nagibasaran
Mimusops acutifolia

Ti ***Mimusops acutifolia*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Tanzania.

## Dagiti nagibasaran