open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pagsasao a Waima

Ti **pagsasao a Waima** (sagpaminsan pay nga ammo a kas **Roro**, manipud iti maysa a dialekto ti Waima) ket ti  pagsasao a Nuklear a Laud a Tengnga nga Ungto a Papuano ti grupo nga Oceaniko ti sasao a Malayo-Polinesio, a naisasao idiay Papua Baro a Guinea babaen dagiti 15,000 a tattao. Dagiti tallo a dialekto ket ti Waima, Roro, ken Paitana.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Budibud

Ti **pagsasao a Budibud** ket maysa kadagiti sasao a Kilivila ti pamilia nga Austronesio, a naisasao idiay bassit-usit nga Is-isla Lachlan, iti daya ti Isla Woodlark iti Papua Baro a Guinea.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kilivila

Ti **pagsasao a Kilivila** (Kiriwina) ket maysa kadagiti sasao a Kilivila–Louisiades iti pamilia nga Austronesio, a naisasao idiay Is-isla Trobriand, Papua Baro a Guinea. Daytoy ket inus-usar kadagiti lokal nga eskuela.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Nimoa

Ti **pagsasao a Nimoa** ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko ti Papua Baro a Guinea.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Misima

Ti **pagsasao a Misima**, tinawtawagan pay iti **Misima-Panaeati** ken **Misiman**, ket ti maysa nga indihenio a pagsasao nga Austronesio a naisasao kadagiti isla ti Misima, Panaieti, ken dagiti isla ti akindaya a kagudua ti Calvados Chain ti Papua Baro a Guinea.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* 
*
Pagsasao a Muyuw

Ti **pagsasao a Muyuw** (Egum, Murua, Murua Dukwayasi, Murua Kaulae, Muruwa, Muyu, Muyua, Muyuwa) ket maysa kadagiti sasao a Kilivila–Louisiades iti pamilia nga Austronesio, a naisasao idiay Isla Woodlark, Papua Baro a Guinea. Daytoy ket addaan kadagitiagarup a 6,000 nga agsasao (1998), kadagitoy ket 3,000 a monolingual. Dagiti agsasao ket agsasaoda pay iti Dobu, Kilivila wenno Misima-Paneati.Daytoy naisursurat iti sinuratan a Latin. Dagiti dialekto ti daytoy a pagsasao ket ti Yanaba, Lougaw (Gawa), Wamwan, Nawyem, ken Iwa. Ti dialekto nga Iwa ken transisional iti pagbaetan t Muyuw ken Kilivila. Ti pannakaipada iti leksiko ket 68% iti Kilivila.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Mangareva

Ti **pagsasao a Mangareva** (wenno *Mangarevano*) ket ti pagsasao a Polinesio a naisasao idiay Is-isla Gambier ti Polinesia a Pranses babaen dagiti agarup a 600 a tattao iti is-isla ti Gambier ken Mangareva.  Dagiti agsasao ket makasaoda pay iti Tahitiano nga addaan daytoy iti 60% a pannakaipada iti leksiko, ken makasaoda pay iti Pranses. Daytoy ket kameng ti subgrupo ti Marquesiko, ken daytoy ket asideg a kabagain ti Hawayano ken dagiti pagsasao ti Is-isla Marquesas.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* 
*A dictionary of Mangareva, E. Tregear, 1899
*A Dictionary of Mangareva (or Gambier Islands), E. Tregear, 1899

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti material ti pagsasao iti Mangareva nga inurnong babaen ni Mary Walworth a naiyarkibo iti Kaipuleohone
Pagsasao a Marquesano

Ti **pagsasao a Marquesano** ket ti urnong dagiti dialekto ti Daya-Tengnga a Polinesio, ti grupo ti Marquesiko, a naisasao idiay Is-isla Marquesas ti Polinesia a Pranses. Kadawyanda a maidasig kadagiti dua a grupo, ti Amianan a Marquesano ken Abagatan a Marquesano, ken agarup daytoy kadagiti igid ti linia ti heograpia.

## Dagiti nagibasaran
* Gabriele H. Cablitz (2006). ''Marquesan: A Grammar of Space''. Trends in Linguistics. Studies and Monographs 169. Mouton de Gruyter.
* “Grammaire et dictionnaire de la langue des Îles Marquises” : *Mgr Dordillon's Marquesan language dictionary *(Société des études océaniennes, Pape’ete, 1904 – naipablaak manen idi 1999) 
* Margaret Mutu & Ben Teìkitutoua (2002). *Ùa Pou : aspects of a Marquesan dialect*. Canberra: Pacific Linguistics.
* 
* *Bernice Pauahi Bishop Museum* Bulletins.

## Dagiti nota

## Dagiti akinruar a silpo
*[Online version of the ''Grammaire et dictionnaire de la langue des Iles Marquises – Marquisien–Français''](http://jimmypierre.com/Cd64_genealogie/SPECIAL%20-%20MADAGASCAR/DORDILLON%20R.%20-%20Grammaire%20et%20Dictionnaire%20Marquisien-Fran%E7ais%20(1931)/Grammaire%20et%20Dictionnaire%20Marquisien-Fran%E7ais%20(1931).pdf)  (Paris, Institut d'Ethnologie, 1931) 
*''Aperçu de la langue des îles Marquises et de la langue taïtienne, accompagné d'un vocabulaire inédit de la langue taïtienne'' (Johann Buschmann & Guillaume de Humboldt, Berlin, 1843) 
*DoBeS — pagsasao a Marquesano
*Dagiti  a naiyarkibo iti Kaipuleohone
Pagsasao a Rapa

Ti **pagsasao a Rapa** (wenno *Rapano*;autonimo iti *Reo Rapa* wenno *Reo Oparo*) ket ti pagsasao ti Rapa, iti Is-isla Austral ti Polinesia a Pranses. Daytoy ket maysa a pagsasao a Daya a Tengnga a Polinesio, a kakuyogna ti Sasao a Marquesiko ken Tahitiko.

## Ti pagsasao
Ti pagsasao ket makaanay a sabali manipud kadagiti sabali a pagsasao nga Austral tapno maikeddeng a sabali a pagsasao. Daytoy ket naipagarup a  rimmang-ay a naisinsina kadagiti gangani a 700 a tawen.

Daytoy ket nasken koma a saan a maiyallilaw iti pagsasao a Rapa Nui.

## Dagiti nagibasaran
* 

## Dagiti nota

## Dagiti akinruar a silpo
* Dagiti  manipud iti Isla Austral a mairaman ti lokal apagsasao a naiyarkibo iti Kaipuleohone
Pagsasao a Tuamotuano

Ti **pagsasao a Tuamotuano**, **Pa‘umotu** wenno **Paumotu** (Paumotu: *Re‘o Pa‘umotu* wenno *Reko Pa‘umotu*) ket ti pagsasao a Polinesio nga insasao babaen dagiti agarup a 4,000 a tattao idiay purpuro ti Tuamotu, nga adda pay dagiti maipatinayon nga agsasao idiay Tahiti.

## Dagiti dialekto
Ti Paumotu ket addaan kadagiti pito a dialekto wenno lingguistiko a lugar: daytoy ket mangsakop iti Parata, Vahitu, Maraga, Fagatau, Tapuhoe, Napuka ken Mihiro.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
* Dagiti indeks ti etiketa dagitinagan ti mula ken ayup iti Tuamotuano a naiyarkibo iti Kaipuleohone (, )
Pagsasao a Nukumanu

Ti **pagsasao a Nukumanu** iket ti pagsasao a Polinesio, nga insasao babaen dagiti agarup a 700 a tattao idiay Nukumanu kadagiti akindaya nga isla ti Papua Baro a Guinea.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Takuu

Ti **pagsasao a Takuu** (tinawtawagan pay iti Mortlock, Taku, Tau, wenno Tauu) ket ti pagsasao a Polinesio manipud iti grupo ti Elliceano a naisasao idiay atol ti Takuu, iti asideg ti Isla Bougainville. Daytoy ket asideg a kabagian ti Nukumanu ken Nukuria manipud iti Papua Baro a Guinea ken iti Ontong Java ken Sikaiana manipud iti Is-isla ti Solomon.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*Irwin, H. (1980). Takuu Dictionary. : A Polynesian language of the South Pacific. Canberra: Pacific Linguistics. 428pp. .
*Moyle, R. (2011). Takuu grammar and dictionary. : Australian National University.
Daan a Habanes

Ti **Daan a Habanes** ket ti kaduogan a paset ti pagsasao a Habanes a naisasao kadagiti lugar nga itan ket ti akindaya a parte ti Tengnga a Java ken ti sibubukel a Daya a Java.

Bayat a ti ebidensia ti panagsurat iti Java ket napetsado iti inskripsion ti Sanskrit ti "*Tarumanegara* idi 450, ti kaduogan a wadan nga intero anaisurat iti Habanes a tinawtawagan iti "inskripsion a *Sukabumi*", ket napetsado idi Marcso 25, 804.  Daytoy nga inskripsion a mabirukan idiay distrito ti Pare iti Rehensia ti Kediri ti Daya a Java, ket pudno a kopia ti kasisigud a nasapsap a napetsado kadagiti 120 a tawen; ti pakaigiddiatann aket napreserba daytoy a kopia. Dagiti linaonna ket maipanggep iti panagbangn iti maysa a penned para iti maysa a pagsibogan a kanal iti asideg ti karayan Śrī Hariñjing (itan ket ti Srinjing). Daytoy nga inskripsion ket isun ti naud-udi itikastoy a kita a naisurat iti sinuratan a Pallava; amin dagiti simmaruno a wadan ket naisuratda iti sinuratan a Habanes.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* Petrus Josephus Zoetmulder, 1950, *De Taal van het Adiparwa*, Bandung: Nix
* Petrus Josephus Zoetmulder, 1982, *Old Javanese-English Dictionary*, The Hague: Martinus Nijhoff. 2 v. (xxxi, 2368 p.)  In collaboration with S.O. Robson. 
* Petrus Josephus Zoetmulder, 1995, *Kamus Jawa Kuna-Indonesia* In collaboration with S.O Robson.  Translators, Darusuprapta, Sumarti Suprayitna. Jakarta: Hasil kerja sama Perwakilan Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde dengan Penerbit PT Gramedia Pustaka Utama, 1995. 2 v. ; 1. A-0 -- 2. P-Y.
* Teeuw, A. and S.O. Robson. 2005  edited and translated *Bhomāntaka : the death of Bhoma*  Leiden: KITLV Press, Series:Bibliotheca Indonesica; 32. 

## Kitaen pay
*Pagsasao a Kawi
Pagsasao a Tuvaluano

Ti **pagsasao a Tuvaluano** masansan a tinawtawagan iti **Tuvalu**, ket ti pagsasao a Polinesio nga asideg a kabagian ti grupo ti Elliceano a naisasao idiay Tuvalu. Daytoy ket ad-adu wenno basbassit a kabagian kadagiti amin a sasao a Polinesio, a kas ti Hawayano, Maori, Tahitiano, Samoano, ken Tongano, ken as-asideg a kabagian dagiti pagsasao a naisasao iti Wayaway a Polinesio iti Mikronesia ken Akin-amianan ken Tengnga a Melanesia. Ti Tuvaluano ket adu a bimmulbulod manipud iti Samoano, ti pagsasao dagiti misionario a Kristiano iti naladaw a maika-19 a siglo ken nasapa a maika-20 a siglo.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Sudest

Ti **pagsasao a Sudest** ('Abagatan a daya'), ammo pay a kas **Tagula**, ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko ti Papua Baro a Guinea.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Wallisiano

Ti **pagsasao a Wallisiano** wenno **ʻUveano** () ket ti pagsasao a Polinesio nga insasao idiay Wallis (ammo pay a kas ʻUvea). Ti pagsasao ket ammo pay a kas **Daya nga Uveano** tapno mailasin daytoy iti kabagian a pagsasao a Laud nga Uveano a naisasao iti wayaway nga isla ti Ouvéa iti asideg ti Baro a Caledonia.

Ti Wallisiano ket mabalin nga as-asideg a kabagaian ti Rennelles. Mabalinpay nga asideg a kabagian daytoy iti Tongano, urayno parte datoy ti sanga a Samoiko, ken nakaro a nagbulbulod manipud iti Tongano gapu ti panagraut ti Tongano iti isla kadagiti siglo ti maika-15 ken maika-16.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo

*Online a diksionario ti Pranses–Wallisiano
Pagsasao a Penrhyn

Ti **pagsasao a Penrhyn** ket ti pagsasao a Polinisio nga insasao babaen dagiti agarup a 200 a tattao iti Isla Penrhyn ken dagiti sabali nga isla iti Akin-amianan nga Is-isla Cook.  Daytoy ket naikeddeng a naisagmak a pagsasao gapu ta adu kadagiti agsasao ket imallatiwdan iti Rarotongano ken Ingles.

## Dagiti nagibasaran
Baro a Caledonia

Ti **Baro a Caledonia** () ket ti espesial a kolektibidad ti Pransia a mabirukan iti abagatan a laud ti southwest Taaw Pasipiko,  iti daya ti Australia ken  iti daya ti Metropolitano a Pransia. Ti purpuro, ti parte ti subrehion ti Melanesia, ket mairaman ti nagruna nga isla ti Grande Terre, ti Is-isla Lealtad, ti Is-isla Chesterfield, ti purpuro Belep, ti Isla dagiti Pino, ken dagiti sangkabassit nga adayo a babassit nga isla. Ti Is-isla Chesterfield ket addada iti Baybay Coral. Ibagbaga dagiti lokal nga agtateng iti Grande Terre a kas ti ** ("ti bisel").

Ti Baro a Caledonia ket addaan iti kalawa ti dag iti . Daytoy ket addaan iti populasion iti 268,767 (Ago. 2014 census) a buklen dagiti aglalaok a tattao a Kanak (dagiti kasisigud a mangtagtagitao ti Baro a Caledonia), dagiti kaputotan a Europeano a (Caldoche ken Metropolitano a Pranses), tattao a Polinesio (kaaduan ket dagiti Wallisiano), ken tattao nga Abagatan a daya nga Asiano, ken dagiti pay bassit tattao ti Pied-Noir ken kaputotan ti Maghreban. Ti kapitolio ti teritorio ket ti Nouméa.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Gobierno ti baro a Caledonia 
* Baro a Caledonia – Opisial a website ti gobierno ti Pransia (iti Ingles)
* Turismo ti Baro a Caledonia 
* 
* Biodiversité Néo-Calédonienne
Sasao a Baro a Caledonio

Dagiti tallopulo a **sasao a Baro a Caledonio** ket mangporma ti sanga ti sasao nga Akin-abagatan nga Oceaniko. Dagiti agsasao ket ammo a kas dagiti Kanak.

## Dagiti pagsasao

*Pamilia nga **Is-isla Lealtad**:  Drehu (Isla Lifou), Iaai (Isla Ouvéa), Nengone (Isla Maré)
*Nangruna a daga a Baro a Caledonio
**Akin-abagatan a Baro a Caledonio
***Akin-abagatan unay: Ndrumbea, Numee
***Abagatan nga Akin-abagatan
******Xaracuu–Xaragure**: Xârâcùù, Xaragure
******Zire–Tiri**: Tiri (Méa), Zire
******Wailiko**: Ajië, Arhö, Arhâ, Neku, Orowe
***[[Pagsasao a Haeke|Haeke]]**
**Akin-amianan a Baro a Caledonio
***Tengnga nga Akin-amianan: Cèmuhî, Paicî
****[[Pagsasao a Vamale|Vamale]]**
****[[Pagsasao a Haveke|Haveke]]**
***Amianan nga Akin-amianan
******Hmwaveke**:* Bwatoo, Hmwaveke, Waamwang
******Nemi**: Fwâi, Jawe, Nemi, Pije
****Pwaamei
****Pwapwa
***Akin-amianan unay: Caac, Kumak (Nêlêmwa-Nixumwak), Yuanga, Nyâlayu

Dagiti pagsasao ti akin-amianan a lugar ti Voh–Koné (*) ket masansanda a matungtungan a kas maysa a yunit.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Ajië

Ti **pagsasao a Ajië** (ammo pay a kas *Houailou (Wailu)*, *Wai*, ken *A’jie*) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Baro a Caledonia. Daytoy ket addaan kadagiti agarup a 4,000 nga agsasao.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Haeke

Ti **pagsasao a Haeke** (’Aeke) ket ti agbalbaliw ken ti gangani nga awanen nga indihenio a pagsasao ti Baro a Caledonia, iti komuna ti Koné.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Cèmuhî

Ti **pagsasao a Cemuhî** (Camuhi, Camuki, Tyamuhi, Wagap) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao iti isla ti Baro a Caledonia, kadagiti lugar ti Poindimié ken Touho.

## Dagiti pannakailasin
Kasla met ti kaarrubana a Paicî, ti Cèmuhî ket maysa kadagiti bassit a sasao nga Austronesio a nakaparang-ay iti kontrastibo a tono.

## Dagiti nota

## Bibliograpia
* Rivierre, Jean-Claude (1972). Les Tons de la langue de Touho (Nouvelle-Calédonie) : Etude diachronique. *Bulletin de la Société de Linguistique de Paris*, 1972, vol.67, n°1, p.&nbsp;301-316.
*
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Pakaaammo para iti Cèmuhî nga agraman kadagiti reperensia ken panagserrek kadagiti nairehistro a teksto
Pagsasao a Drehu

Ti **pagsasao a Drehu** ([ɖehu]; ammo pay a kas **Dehu**, **Lifou**, **Lifu**, **qene drehu**) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a kaaduan a naisasao idiay Isla Lifou, Is-isla Lealtad, Baro a Caledonia. Daytoy ket addaan kadagiti agarup a sangapulo ket dua a ribo a nalaing nga agsasao ken ti kasasaad a kas rehional a pagsasao ti Pransia. 

## Dagiti nota

## Bibliograpia
*
*
*
* Le drehu, langue de Lifou (Iles Loyauté): phonologie, morphologie, syntaxe. 
* Maurice Lenormand, Dictionnaire de la langue de Lifou. Le Qene Drehu, 1999, Nouméa, Le Rocher-à-la-Voile, 533p
*Tryon, Darrell T. *English-Dehu Dictionary*, Pacific Linguistics, 1971. 
*Tryon, Darrell T. *Dehu-English Dictionary*, Pacific Linguistics, 1971.

## Dagiti akinruar a silpo
*Agbasa ken denggen ti tradisional a naratibo iti Drehu, iti tallo a pagsasao a bersion   
*Database dagiti rekording ti audio iti Drehu (Lifu) – batayan a kararag ti Katoliko
Pagsasao a Fwâi

Ti **pagsasao a Fwâi** (Poai) ket ti pagsasao a Kanak ti Baro a Caledonia, iti komuna ti Hienghène.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Arhâ

Ti **pagsasao nga Arhâ** ket ti gangani nga awanen a pagsasao nga Oceaniko ti Baro a Caledonia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Haveke

Ti **pagssao a Haveke** ket ti pagsasao a Kanak ti Baro a Caledonia, iti komuna ti Voh. Naiduma ti dialekto a **Bwatoo**.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Iaai

Ti **pagsasao nga Iaai** (pannakaibalikas ) ket ti pagsasao ti Isla Ouvéa, Baro a Caledonia. Daytoy ket makibinningay iti isla ti Ouvéa iti Fagauvea, ti pagsasao a Wayaway a Polinesio. Ti Iaai ket ti maikanem a kaaduan a naisasao a pagsasao ti Baro a Caledonia, ken addaan daytoy kadagiti 4078 nga agsasao manipud idi 2009. Daytoy ket naisursuro kadagiti eskuela iti maysa a ganetget a panangipreserba daytoy.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* Dotte, Anne-Laure (2013), ''Le iaai aujourd'hui: évolutions sociolinguistiques et linguistiques d'une langue kanak de Nouvelle-Calédonie (Ouvéa, Iles Loyauté)''. Doctoral thesis. Université Lumière-Lyon2, Lyon, France. 528 pp.
*Maddieson, Ian, & Victoria Anderson (1994). "Phonetic Structures of Iaai". In *UCLA Working Papers in Phonetics 87: Fieldwork Studies of Targeted Languages&nbsp;II*.
* .
* .
* .
* .
* .

## Dagiti akinruar a silpo
*  Dagiti lima a sarita iti Iaai , inurnong babaen ni F. Ozanne-Rivierre, ken naipresenta iti bilingual a pormat
* Presentasion iti Iaai 
*Database dagiti rekording ti audio iti Iaai – batayan a kararag ti Katoliko
Pagsasao a Ndrumbea

Ti **pagsasao a Ndrumbea**, naisursurat pay a kas **Ndumbea, Dubea, Drubea** ken **Païta**, ket ti pagsasao a Baro a Caledonio a nangited ti naganna iti kapitolio ti Baro a Caledonia iti Nouméa, ken ti kaarruba nga ili iti Dumbéa. Daytoy ket naisasao laengen kadagiti purok iti ruar ti kapitolio, ken addaan laengen dagiti basbassit ngem sangaribu nga agsasao ti nabati. Kinarkulo babaen ni Gordon (1995) a mabalin nga adda laeng dagiti nabati a dua wenno tallo a gasut. 

## Dagiti nagibasaran

* Alpabeto ken panangibalikas ti pagsasao a Ndrumbea iti *Omniglot*
*
*Shintani T. L. A. & Païta Y. (1990a) Grammaire de la langue de Païta. Nouméa: Sociéte d'Etudes Historiques de Nouvelle-Calédonie.
*Shintani T. L. A. & Païta Y. (1990b) Dictionnaire de la langue de Païta. Nouméa: Sociéte d'Etudes Historiques de Nouvelle-Calédonie.
Pagsasao a Numèè

Ti **pagsasao a Numèè** (*Naa Numee, Naa-Wee*), wenno **Kwényi**, ket ti pagsasao a Baro a Caledonio a naisasao idiay akin-abagatan nga ungto ti isla ken iti pay Isla dagiti Pino. 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Arkibo ti ELAR ti dokumentasion ken deskripsion ti Numèè
Pagsasao nga Orowe

Ti **pagsasao nga Orowe** ('Ôrôê, Boewe) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko ti Baro a Caledonia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Yuanga

Ti **pagsasao a Yuanga** (Yuaga), wenno *Nua*, ket ti pagsasao a Baro a Caledonio a naisasao iti amianan ti isla.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Vamale

Ti **pagsasao a Vamale** (Pamale) ket ti pagsasao a Kanak iti akin-amianan a Baro a Caledonia. Gangani nga awanen ti dialekto a Hmwaeke.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Pije

Ti **pagsasao a Pije** (Pinje) ket ti pagsasao a Kanak ti Baro a Caledonia, iti komuna ti Hienghène.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Pwapwâ

Ti **pagsasao a Pwapwâ** (Poapoa) ket ti gangani nga awanen a pagsasao a Kanak ti Baro a Caledonia, iti komuna ti Voh.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Jawe

Ti **pagsasao a Jawe** (Diahoue, Njawe, Oubatch, Ubach) ket maysa kadagiti sasao a Kanak a naisasao idiay akin-amianan a probinsia ti kadakkelan nga isla ti Baro a Caledonia nga agnagan iti Grande Terre. Dagiti agsasao iti Jawe ket mabirukan iti igid ti amianan a daya nga aplaya ti isla, iti amianan ti Hienghène ken iti abagatan ti Pouébo a nipangpangruna iti rehion ti Cascada de Tao, Tchambouenne, ken kadagit iakingato a ginget kadagiti dua a bangir iti agpakatengnga a mangbingbingay a kabambantayan.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kumak

Ti **pagsasao a Kumak**, ammo pay a kas **Nêlêmwa-Nixumwak** manipud kadagiti dua a dialektona, ket ti pagsasao a Kanak ti akin-amianan a  Baro a Caledonia.

## Dagiti nagibasaran
Xârâcùù

Ti **pagsasao a Xârâcùù**, wenno **Kanala**, ket ti maysa a Pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Baro a Caledonia. Daytoy ket addaan kadagiti agarup a 5,000 nga agsasao.

## Dagiti nagibasaran
* Alpabeto ken panangibalikas iti *Omniglot*

## Dagiti akinruar a silpo
* Entrebista kenni Marie-Adèle Jorédié iti pagsasaona, Xârâcùù
* Dagiti video iti Sorosoro
Pagsasao a Nyâlayu

Ti **pagsasao a Nyâlayu** (Yâlayu, Nyelâyu) ket ti pagsasao a Kanak iti akin-amianan a Baro a Caledonia.  Dagiti naipagpagarup a dialekto ti Balade (buklen ti Tiari, Balade ken Arama) ken Belep ket saanda nga agsinnaranay a maawatan.

## Dagiti nagiabsaran
Pagsasao a Moriori

Ti **pagsasao a Moriori** ket ti maysa nga awanen a pagsasao a pagsasao a Polinesio nga as-asideg a kabagian iti Māori ti Baro a Selanda. Daytoy ket patneng a pagsasao ti Moriori, ti indihenio a tattao iti Is-isla Chatham (*Rēkohū* iti Moriori), a mabirukan iti daya ti Baro a Selanda.

## Dagiti nagibasaran

## Adup ay a mabasbasa
* Galbraith, Sarah. *A Grammar of the Moriori language*.
* Clark, R. (1994). "Moriori and Maori: The Linguistic Evidence". In Sutton, D. (ed) *The origins of the First New Zealanders*. Auckland: Auckland University Press. pp.&nbsp;123–135.
* Taiuru, K.N. (2016). Word list and analysis of te reo Moriori.
Pagsasao a Rakahanga-Manihiki

Ti **pagsasao a Rakahanga-Manihiki** ket ti karuay a dialekto ti Maori nga Is-isla Cook  a maitagikua iti pamilia ti sasao a Polinesio, nga insasao babaen dagiti agarup a 2500 a tattao kadagiti isla ti Rakahanga ken Manihiki (parte ti Is-isla Cook) ken dagiti dadduma pay a 2500 kadagiti sabali a pagilian, ken kaaduan idiay  Baro a Selanda ken Australia. Ikeddeng da Wurm ken Hattori ti Rakahanga-Manihiki a kas naiduma a pagsasao iti "*limitado a pannakaawat iti Rarotongano*"

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
**Manihikian Traditional Narratives: In English and Manihikian: Stories of the Cook Islands (Na fakahiti o Manihiki)*. Papatoetoe, New Zealand: Te Ropu Kahurangi.1988
* *E au tuatua ta'ito no Manihiki*, Kauraka Kauraka, IPS, USP, Suva. 1987.
* "*No te kapuaanga o te enua nei ko Manihiki (the origin of the island of Manihiki)*", iti JPS, 24 (1915), p.&nbsp;140-144.

## Dagiti akinruar a silpo

* ''Te Reo Maori Act (2003)''
* ''Etnolohia ti Manihiki ken Rakahanga''", Museo ti Bernice P. Bishop, 1932 (Kapitulo a maipanggep iti pagsasao a Rakahanga Manihiki ken ti sistema ti panagsurat iti rugi ti maika-duapulo a siglo.
Pagsasao a Paicî

Ti **pagsasao a Paicî** ket ti kaaduan a naisasao kadagtii dua a dosena a pagsasao iti nangruna nga isla ti Baro a Caledonia. Daytoy ket naisasao itibanda iti ballasiw ti tengnga ti isla, manipud iti Poindimié aginggana iti Ponérihouen.

## Dagiti nota

## Dagiti nagiabsaran

* 
* 
* Rivierre, Jean-Claude. 1983. *Dictionnaire paicî – français, suivi d'un lexique français – paicî*. Paris : Société d'Etudes linguistiques et anthropologiques de France, 1983. 375p.

## Dagiti akinruar a silpo

* Alpabaeto ken panangibalikas iti *Omniglot*
* Pakaammo iti Paicî, nga agraman iti listaan dagiti reperensia ken nairehistro a teksto
Pagsasao a Tokelauano

Ti **pagsasao a Tokelauano** ket ti pagsasao a Polinesio a naisasao idiay Tokelau ken idiay Samoa nga Amerikano iti Isla Swains a parte met daytoy ti Estados Unidos. Daytoy ket asideg a kabagian ti Pagsasao a Samoano ken adayo a kabagian ti pagsasao a Tuvaluano ken dagiti dadduma a sasao a Polinesio. Ti Tokelauano ket addaan iti kasasaad a kas kakauyog nga opisial a pagsasao iti Ingles idiay Tokelau. Adda dagiti dagup a 4,000 nga agsasao iti Tokelauano, kadagitoy ket 2,100 iti agtataeng idiay Baro a Selanda, 1,400 idiay Tokelau, ken 17 idiay Isla Swains.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Mini-dictionary sponsored by Tokelau Magic
*"Te Vaka" – A popular New Zealand music group that sings in the Tokelauan language
Pagsasao a Rapa Nui

Ti **pagsasao a Rapa Nui** wenno **Rapanui** () ammo pay a kas **Pascuano**,  wenno ***Pascuense***, ket ti maysa a pagsasao nga Akindaya a Polinesio a naisasao idiay isla ti Rapa Nui, kaaduan nga ammo a kas Rapa Nui.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*Senso ti Cile idi 2002
*Du Feu, V., 1996. *Rapa Nui*. London: Routledge.
*Fischer, S.R., 2008. Reversing Hispanisation on Rapa Nui (Easter Island). In T. Stolz, D. Bakker, R.S. Palomo (eds) *Hispanisation: The Impact of Spanish on the Lexicon and Grammar of the Indigenous Languages of Austronesia and the Americas*. Berlin: Mouton de Gruyter, pp.&nbsp;149–165.
*
*Makihara, M., 2005a. Rapa Nui ways of speaking Spanish: Language shift and socialization on Easter Island. *Language in Society* 34, pp.&nbsp;727–762.
*Makihara, M., 2005b. Being Rapa Nui, speaking Spanish: Children's voices on Easter Island. *Anthropological Theory* 5, pp.&nbsp;117–134.
*Pagel, S., 2008. The old, the new, the in-between: Comparative aspects of Hispanisation on the Marianas and Easter Island (Rapa Nui). In T. Stolz, D. Bakker, R.S. Palomo (eds) *Hispanisation: The Impact of Spanish on the Lexicon and Grammar of the Indigenous Languages of Austronesia and the Americas*. Berlin: Mouton de Gruyter, pp.&nbsp;167–201.
* Jauncey D. G., 2011, Tamambo: the language of west Malo, Vanuatu, Pacific Linguistics Research School of Pacific and Asian Studies, Digital Pty Ltd, Canberra

## Dagiti akinruar a silpo

*Daan a diksionario ti Rapa Nui: Bersion ti arkibo ti internet idi 2007-10-16
*Swadesh a listaan ti bokabulario ti Rapa Nui (Wiktionary)
*Dagiti balikas ti Rapa Nui manipud iti Database ti batayan a bokabulario ti Austronesio
*Miki Makihara (Queens College) 
*Gramatika ti Rapa Nui babaen ni Paulus Kieviet (PhD diss, VU Amsterdam, 2016)
Mambai

Ti tattao a **Mambai** (ammo pay a kas **Mambae**, **Manbae**) ket ti maikadua a kadakkelan a grupo ti etniko idiay Daya a Timor. Ti pagsasaoda ket tinawtawagan pay iti Mambai (wenno Mambae, Manbae).

## Tattao
Ti populasion dagiti Mambai ket agarup a 80,000 manipud iti interior ti Distrito ti Dili iti abagatan nga aplaya ti teritorio, a naipangpangruna kadagiti distrito ti Ainaro ken Manufahi. Kadawyan dagiti agtimbukel a balay ken dagiti balisongsong nga atep, ken agimuymuyong dagiti Mambai iti mais, pagay, ken dagiti agramramut a natnateng.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

### Tattao
* Elizabeth Gilbert Traube, *[https://books.google.com/books?id=0KE7AQAAIAAJ Ritual exchange among the Mambai of East Timor: gifts of life and death]*, Harvard University Press, 1977.
* Elizabeth Gilbert Traube, *[https://books.google.com/books?id=Znx2QgAACAAJ Cosmology and Social Life: ritual exchange among the Mambai of East Timor]*, University of Chicago Press, 1986.

### Pagsasao
* Geoffrey Hull, Celestino de Araújo, and Benjamim de Araújo e Corte-Real, *[https://books.google.com/books?id=qbVkAAAAMAAJ Mambai Language Manual: Ainaro dialect]*, Sebastião Aparício da Silva Project, 2001.
* Alexandra Y. Aikhenvald ken Robert M. W. Dixon (eds), *[https://books.google.com/books?id=_BFukfHHeyYC&pg=PA163 Grammars in contact: a cross-linguistic typology]*, Oxford University Press, 2006, Chapter 6.

## Dagiti akinruar a silpo
* John 8,1-11 iti Mambai
* Dagiti material ti Kaipuleohone a mairaman dagiti  ni Robert Blust
Pagsasao a Naueti

Ti **pagsasao a Naueti** (naisurat pay a kas Nauoti, Nauete ken Nauweti) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti 15,045 (senso idi 2010) a tattao kadagiti subdistrito ti Uato-Lari, Uatucarbau ken Baguia iti akin-abagatan a daya ti Daya a Timor. Adda dagiti 1,062 Naueti nga agtataeng idiay Baguia.

Daytoy ket asideg a kabagian dagiti tallo pay a pagsasao a naisasao idiay Timor, ti Waima'a, Kairui ken Midiki. Ni Geoffrey Hull ti maysa nga Australiano a lingguista ket isu ti nagaramid iti akronimo iti Kawaimina tapno mangibaga kaniada a kas lugar ti dialekto ngem nasaysayaat a maawatan ida a kas dagiti sabali a pagsasao. Ti Olandes a lingguista a ni Aone Van Engelenhoven ket nangipakat ti etiketa iti sasao nga Akindaya nga Ekstra-Ramelaiko.

Iti estruktura, daytoy ket nakaro a naisinsina a pagsasao a Malayo-Polinesio. Nupay kasta, iti sangkabassit a sakup ti bokabulariona ket Papuano, gapu ti pannakaiyasidegna iti Makasae, a mangpalikmut ket kaduana iti Naueti. Adda pay dagiti saan a basbassit ngem dua a dialekto ti Naueti, ti Uatolari ken ti Uatocarbau-Baguia Naueti, ti naud-udi a naibaga ket maisalumina babaen dagiti sangkabassit a bokabulario ken babaen pay dagiti alopono ti [g] iti /w/ sakbay dagiti mabukel a paaweng (kas ti /wono/ 'war' ket maibalikas a [wono] iti Uatolari ngem ti [gono] iti Uatocarbau ken Baguia).

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Waimoa

Ti **pagsasao a Waimoa** wenno **Waima'a** ket insasao babaen dagiti agarup a 18,467 (senso idi 2010) a tattao idiay amianan a daya ti Daya a Timor. Ti maitutop a Waimoa ket naireporta nga agsinnaranay a maawatan iti kaarruba a Kairui ken Midiki, nga addaan kadagiti 5,000 a dagup nga agsasao.

Saan analawag ti pannakaidasig ti Waimoa. Iti estruktura, daytoy ket Malayo-Polinesio. Nupay kasta, ti bokabulariona ket kaaduan a Papuano, ken kapada daytoy ti Makasae.  Uray no daytoy ket kadawyan a naidasig a kas sasao nga Austronesio gwenno dagiti dialekto a nakaro nga aglalaok a pagsasao babaen ti impluensia ti pagsasao a kabagian ti Makasae, mabalin a ti Waimoa, Kairui, ken Midiki ket sasao a Papuano a kabagian ti Makasae a naimpluensiaan babaen ti Austronesio.

## Kitaen pay
*Sasao a Kawaimina

## Dagiti nagibasaran

*
Māori ti Is-isla Cook

Ti **Māori ti Is-isla Cook** ket ti maysa a pagsasao a Daya a Polinesio. Daytoy ti opisial a pagsasao ti Is-isla Cook ken maysa daytoy nga indihenio a pagsasao ti Dominio ti Baro a Selanda. Ti Māori ti Is-isla Cook ket asideg a kabagian iti Māori ti Baro a Selanda ngem naiduma a pagsasao. Ti Māori ti Is-isla Cook ket simple laeng a tinawtawagan iti **Māori** iti lugar a saan a nasken a maipalawag manipud iti Māori ti Baro a Selanda,  ngem ammo pay daytoy a kas **Māori Kuki Airani**, wenno iti adda kontrobersiana a **Rarotongano**. Tinawtawagan pay dagiti adu a taga-Is-isla Cook iti *Te reo Ipukarea*, ti literal a kayatna a sawen ket "ti pagsasao ti Tinaudan a Pagtaengan a daga".

## Dagiti akinruar a silpo

* Database ti Maori ti Is-isla Cook 
* Diksionario dagiti pagsasao ti Is-isla Cook

## Dagiti nagibasaran

Dagiti pagsasao ti Baro a Selanda
Pagsasao a Laud nga Uveano

Ti **pagsasao a Laud mga Uvean** (ammo pay a kas **Uveano** wenno **Faga Ouvéa**; *Fagauvea* iti bernakular) ket ti wayaway a pagsasao a Polinesio a naisasao idiay isla ti Ouvéa, iti grupo ti isla ti Lealtad ti Baro a Caledonia, ken idiay kapitoliona iti Nouméa. Daytoy ket nabayagen a naiyasideg iti Iaai, ti pagsasao nga Akin-abagatan nga Oceaniko a naisasao pay iti isu met laeng nga isla.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Kawaimina

Ti **Kawaimina** ket ti pangyababaan a silabiko nga inus-usar a  mangibaga kadagiti uppat a pagsasao wenno dialekto ti Daya a Timor: ti Kairui, Midiki, Waimaha, ken Naueti, nga insasao babaen ti maysa wenno dua a ribo nga agsasao iti tunggal maysa kaniada. Daytoy ket tinagan nga inus-usar babaen dagiti lingguista a mangtungtungtung kadagiti pagsasao, ngem saan a dagiti agsasao. Dagiti immuna a tallo, a mabalin nga agkukuyog a dialekto, ket naisasaoda kadagiti agdedenna a lugar iti akinlaud a parte ti Distrito ti Baucau, iti igid ti amianan nga aplaya. Ti Naueti ket inus-usar idiay abagatan nga aplaya ti akindaya a Distrito ti Viqueque, ken napalikmutan daytoy kadagiti agsasao iti Makasae ken Makalero. Adda dagiti agsasao iti Midiki idiay asideg ti Ossu a mangibagbaga ti pagsasaoda kas Osomoko.

Mabalin a malaksid ti Naueti, ti sasao a Kawaimina ket kameng ti pamilia a Timor–Babar ti sasao nga Austronesio. Bayat nga iti estruktura ket sasao a Malayo-Polinesio,ti bokabularioda, a naipangpangruna iti Naueti, ket kaaduan nga agtaud manipud iti sasao a Papuano. Iti daytoy, kapada dagitoy ti Makasae ken Habun; awan kadagitoy a pagsasao ke nalaka maidasig a kas Austronesio wenno Papuano. 


Papeles:Kairui.png|Kairui
Papeles:Mideki.png|Midiki
Papeles:Naueti.png|Naueti
Papeles:Naueti.png|Waimaha


## Dagiti akinruar a silpo
*Ti pagsasao a  Waimaha ti Daya a Timor 
*Panid ti Ethnologue para iti Kairui-Midiki
*Panid ti Ethnologue page fpara iti Nauete
*Panid ti Ethnologue page para iti Waimaha
*Panagsukisok kadagiti pagsasao ti Daya a Timor
Daya a Malaysia

Ti **Daya a Malaysia** (*Malaysia Timur*), ammo pay a kas **Sabah, Sarawak kenLabuan** (*Sabah, Sarawak dan Labuan*) wenno **Borneo a Malaysiano**, ket ti parte ti Malaysia a mabirukan iti isla ti Borneo. Daytoy ket buklen dagiti estado ti Malaysia ti Sabah, Sarawak, ken ti Teritorio a Pederal ti Labuan. Daytoy ket mabirukan iti daya ti Peninsular a Malaysia (Laud a Malaysia), a mabirukan idiay Peninsula Malayo. Naisina dagiti dua babaen ti Baybay Abagatan Tsina. Bayat a ti Daya a Malaysia ket saan  unay a matagtagitao ken saan unay a naparang-ay ngem ti Laud a Malaysia, dakdakkel ti masa ti dagana ken ad-adu daytoy kadagiti natural a rekurso a naipangpangruna kadagiti reserba ti lana ken gas.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Virtual Malaysia  – Ti Opisial a Pagserrekan ti Ministro ti Turismo, Malaysia
Malaysia Peninsular

Ti **Malaysia Peninsular** (), ammo pay a kas**Laud a Malaysia** (dati a **Malaya**), ket ti parte ti Malaysia a mabirukan idiay Peninsula Malayo ken dagiti kaarrubayan nga isla. Ti kalawana ket . Daytoy ket makibinningay ti pagbeddengan a daga iti Tailandia iti amianan. Iti abagatan ket ti isla ti Singapur.

Iti ballasiw ti Lingsat Malaka iti laud ket mabirukan ti isla ti Sumatra (Indonesia). Ti Daya a Malaysia (idiay isla tiBorneo) ket mabirukan iti daya iti ballasiw ti Baybay Abagatan Tsina. Ti Malaysia Peninsular ket pakaibilangan ti kaaduan a populasion ken ekonomia (agarup a 80%) ti Malaysia; manipud idi 2015 ti populasionna ket agarup a 25 a riwriw.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Peninsula Malayo

Ti **Peninsula Malayo** (; , , ) ket ti peninsula idiay Abagatan a daya nga Asia. Ti masa ti daga ket agarup nga agpaamianan-abagatan ken iti pagpatinggaanna, ket ti akin-abagatan unay a punto ti nangruna a daga ti Asia. Ti lugar ket aglaon iti akin-abagatan unay nga ungto ti Myanmar, Malaysia Peninsular ken Akin-abagatan a Tailandia.

Ti Banbantay Titiwangsa ket parte ti sistema ti Turturod Tenasserim, ken mangporma ti duri ti peninsula. Mangpormada ti akin-abagatan unay a seksion ti tengnga a kordiliera a mapan manipud iti Tibet babaen ti Ismo Kra (ti kaakikidan a punto ti Peninsula) aginggana iti Peninsula Malayo. Isina ti Lingsat ti Malaka ti Peninsula Malayo manipud iti isla ti Indonesia iti Sumatra bayat a ti abagatan nga aplaya ket naisina manipud iti isla ti Singapur babaen ti Linglingsat ti Johor.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Amianan a Kalimantan

Ti **Amianan a Kalimantan** () ket ti probinsia ti Indonesia. Daytoy ket mabirukan idiay parte ti Indonesia nga isla ti Borneo. Ti teritorio itan a mangbukel ti probinsia ket addaan iti agarup a populasion iti 525,000 segun ti senso idi 2010; ti kaudian nga opisial a karkulo (manipud idi Disembre 2013) ket 628,331.

Ti Amianan a Kalimantan ket pagbeddenganna dagiti estado ti Malaysia iti Sabah iti amianan ken ti Sarawak iti laud, ken babaen ti probinsia ti Indonesia ti Daya a Kalimantan iti abagatan.

Daytoy ket nabangon idi 25 Oktubre 2012, daytoy ti kabaruan a probinsia ti Indonesia. Daytoy ket sakupenna ti kalawa iti 72,275.12 a kilometro kuadrado. Ti teritorio ti probinsia ket parte idi ti Daya a Kalimantan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*  Kaltaraprov.go.id: opisial a website ti '''Amianan a Kalimantan'''
Laud a Kalimantan

Ti **Laud a Kalimantan** (, ; Teochew: Sai gia li màn dang) ket ti probinsia ti Indonesia. Daytoy ket maysa kadagiti lima a probinsia ti Indonesia idiay Kalimantan, ti parte ti Indonesia iti isla ti Borneo. Ti kapitoliona a siudad ket ti Pontianak.

Ti probinsia ket addaan iti kalawa iti 147,307&nbsp;km² nga addaan iti nairehistro a populasion iti 4,395,983 manipud iti sesno idi 2010. Dagiti grupo ti etniko ket mairaman ti Dayak, Malayo, Insik, Habanes, Bugis, ken Madures. Ti kadian a karkulo ti populasion (manipud idi Enero 2014) ket 4,546,439.

Dagiti pagbeddengan ti laud a Kalimantan ket agarup a tugotanna ti kabambantayan a mangpalikmut ti labneng a pagayusan ti Karayan Kapuas, a kaaduan a pagayusan ti probinsia. Ti Probinsia ket pagbeddenganna pay ti  Sarawak, Malaysia.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* J. Braithwaite, V. Braithwaite, M. Cookson & L. Dunn, *Anomie and Violence: Non-truth and Reconciliation in Indonesian Peacebuilding* (ANU E-Press: 2010) http://epress.anu.edu.au/anomie_citation.html
* Davidson, Jamie S. and Douglas Kammen (2002). Indonesia's unknown war and the lineages of violence in West Kalimantan. *Indonesia* 73:53.
* Yuan, Bing Ling (1999). Chinese Democracies – A Study of the Kongsis of West Borneo (1776–1884).

## Dagiti akinruar a silpo
*  Go West Kalimantan http://www.goarchi.com/archo/provinces/w-kalim/w-kalimtour.html
*  Kalimantan as a Tourism Destination http://www.extremeborneo.com/Kalimantan_Destinations.html
*  Golddiggers, Farmers, and Traders in the "Chinese Districts" of West Kalimantan, Indonesia https://books.google.com/books?id=4WK2s2ogHEAC&pg=PA34&source=gbs_selected_pages&cad=3#v=onepage&q&f=false
Daya a Kalimantan

Ti **Daya a Kalimantan** (Indones: ) ket ti probinsia ti Indonesia. Buklen ti teritoriona iti akindaya a parte ti Borneo. Daytoy ket addaan iti populasion iti agarup a 3.5 a riwriw, ken ti kapitoliona ket ti Samarinda.

Ti Daya a Kalimantan ket addaan iti dagup a kalawa iti  ken ti maikadua a kabassitan iti kapusek iti populasion a probinsia idiay Kalimantan. Ti kaaduan ti rehion ket makibinningay iti maritimo apagbeddengan iti daya iti Laud a Sulawesi ken Amianan a Sulawesi; ti gid ti baybayna ket sanguenna ti Lingsat Makasar ken ti Baybay Celebes. Ti dati nga akin-amianan unay a rehionna ket itan ti Amianan a Kalimantan; iti abagatanna, beddengan ti Daya a Kalimantan ti probinsia ti Abagatan a Kalimantan. Ti probinsia ket pagbeddenganna idi ti Sabah sakbay a naisina, ngem pagbeddenganna pay laeng ti Sarawak.

Nabingbingay itan ti Daya a Kalimantan kadagiti innem a rehensia ken dagiti tallo a siudad.

## Dagiti nagibasaran
Abagatan a Kalimantan

Ti **Abagatan a Kalimantan** () ket ti probinsia ti Indonesia. Daytoy ket mabirukan idiay Kalimantan, ti teritorio ti Indonesia iti isla ti Borneo. Ti kapitolio ti probinsia ket ti Banjarmasin. Ti populasion ti Abagatan a Kalimantan ket agarup a 3.625 a riwriw a tattao manipud iti senso idi 2010; ti kaudian nga opisial a karkulo (manipud idi Enero 2014) ket 3,913,908.

Maysa kadagiti lima a probinsia ti Indonesia idiay Kalimantan, daytoy ket beddengan babaen ti Lingsat Makasar iti daya, ti Tengnga a Kalimantan iti laud ken amianan, thi Baybay Java iti abagatan, ken ti Daya a Kalimantan iti amianan

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Tengnga a Kalimantan

Ti **Tengnga a Kalimantan** (), ket ti probinsia ti Indonesia. Daytoy ket maysa kadagiti lima a probinsia idiay Kalimantan, ti parte ti Indonesia iti isla ti Borneo. Ti kapitolio ti probinsiana ket ti Palangkaraya ken idi 2010 ti populasionna ket sumurok a 2.2 a riwriw, bayat a ti kaudian nga opisial a karkulo (manipud idi Enero 2014) ket 2,368,654.

Ti gatad ti iya-adu ti populasion ket ganggani idi a 3.0% iti tunggal maysa a tawen idi baetan ti 1990 ken 2000, maysa kadagiti kaaduan nga iya-adu ti populasion iti probinsia idiay Indonesia iti las-ud iti daytoy a panawen; iti simmaruno a dekada iti 2010 ti agpakatengnga a tinawen nga iya-adu ket nakaro a bimmassit iti agarup a 1.8%. Iti ad-adu ngem iti ania man a probinsia iti rehion, ti Tengnga a Kalimantan ket matagtagitao babaen dagiti Dayak, dagiti indihenio a mangtagtagitao iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Pagsasao a Batek

Ti **pagsasao a Batek** ket ti maysa nga aborihinal a pagsasao a Mon–Khmer ti Malaya. Dagiti dialekto a Dèq ken Nong ket mabalinda a sabali a pagsasao. Bassit ken bumasbassit ti bilang dagiti agsasao.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* RWAAI
*  Batek iti Dihital nga Arkino ti RWAAI
Pagsasao a Cheq Wong

Ti **pagsasao a Chewong** (Cheq Wong, Ceq Wong)  ket ti maysa nga aborihinal a pagsasao a Mon–Khmer a maisasao idiay Malaysia.

## Kitaen pay
* Tattao a Semai

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*Howell, S. (1984). *Society and cosmos: Chewong of peninsular Malaysia*. Singapore: Oxford University Press.
*Howell, S. (1982). *Chewong myths and legends*. Kuala Lumpur: Printed for the Council of the M.B.R.A.S. by Art Printing Works.

## Dagiti akinruar a silpo
*Listaan ti Bokabulario ti Ceq Wong (Chewong)  
*http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI 
* Ceq Wong iti Dihital nga Arkibo ti RWAAI 
*ELAR archive of Dagiti material ti dokumentasion ti pagsasao a Ceq Wong (ken Mah Meri)
Sasao nga Asliano

Ti **sasao nga Asliano** ket ti pamilia ti sasao nga Austroasiatiko a naisasao idiay Peninsula Malayo. Daytoy dagiti pagsasao dagiti adu nga *[[Orang Asli]]*, dagiti aborihinal a mangtagtagitao iti Peninsula Malayo. Ti dagup a bilang dagiti patneng a mangisasao ti sasao nga Asliano ket agarup a limapulo a ribo ken isuda amin ket maisagmak iti pannakaawan. Ti sasao nga Asliano a bigbigen babaen ti administrasion ti Malaysia ket mairaman ti Kensiu, Kintaq, Jahai, Minriq, Batek, Cheq Wong, Lanoh, Temiar, Semai, Jah Hut, Mah Meri, Semaq Beri, Semelai, ken Temoq.

## Dagiti nagibasaran

*Benjamin, Geoffrey. 2011. *The current situation of the Aslian languages*. m.s.

## Adu pay a mabasbasa
* Adams, Karen Lee. *Systems of Numeral Classification in the Mon–Khmer, Nicobarese and Aslian Subfamilies of Austroasiatic*. [S.l: s.n.], 1982.
* Philip N. Jenner, Laurence C. Thompson, Stanley StarostaJ eds. (1976) *Austroasiatic Studies* Oceanic Linguistics Special Publications No. 13,  2 volumes, Honolulu, University of Hawai'i Press, 

## Dagiti akinruar a silpo
*http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI 
* Sasao nga Asliano Dihital nga Arkibo ti RWAAI Digital
Sasao a Jahaiko

Ti **sasao a Jahaiko** (tinawtawagan pay iti **Semang** ken **Amianan nga Asliano**) ket dagiti grupo ti sasao nga Asliano nga insasao babaen dagiti agarup a 5,000 a tattao kadagiti akin-uneg a daga ti Malaysia Peninsular, nga agraman kadagiti bassit a lugar iti aki-abagatan a Tailandia. Ti kaaduan iti pannakaiduma iti grupo ket ti Chewong, a naisasao iti abagatan ti Semai. Dagiti sabali a pagsasao a mailaksid manipud iti Tonga ket mabalin a mabingay kadagiti dua a dibision:

*Chewong
*Maitutop a Jahaiko
**Akindaya
***Batek (Batek Dèq ken Batek Nong), Mintil (Batek Tanɨm)
***Jehai (Jahai), Minriq (Menriq)
**Akinlaud: Kintaq, Kensiu (Maniq)

(di naidasig) Tonga (Mos, Maniq)

Ti nagan a Maniq (Məniʔ, Maniʔ) ket mabalin a mangibaga iti Kensiu wenno Tonga, isuda a dua ket agnagan iti Mos.

Adda dagiti awanen a sasao nga Asliano , a kas ti Wila' (tinawtawagan pay iti Bila' wenno Akibaba a daga a Semang), a nairehistro idia a naisasao idiay aplaya ti Probinsia ti Wellesley iti bangir ti Penang idi nasapa a maika-19 a siglo. Ti sabali pay nga awanen a pagsasao ket ti Ple-Temer, a naisasao idi idiay asideg ti Gerik iti akin-amianan a Perak (Benjamin 2011).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Benjamin, Geoffrey. 2011. *The current situation of the Aslian languages*. m.s.
*http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI
* Sasao nga Akin-amianan nga Aslian iti Dihital nga Arkibo ti RWAAI
Pagsasao a Jahai

Ti **pagsasao a Jahai** (Jehai) ket ti maysa nga aborihinal a pagsasao a Mon–Khmer nga insasao babaen ti tribu ti Jahai nga agtateng idiay Taman Negeri Diraja Belum ti Perak, Malaya. Umad-adun ti bilang dagiti bassit nga agsasao.

Ti bokabulario ti Jahai ket mairaman dagiti serye ti balikas para iti panangipalawag kadagiti angot.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*Burenhult, N. (2005). *A grammar of Jahai*. Pacific linguistics, 566. Canberra: Pacific Linguistics. 

## Dagiti akinruar a silpo
* http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI
*  Jahai iti Dihital nga Arkibo ti RWAAI
Pagsasao a Minriq

Ti **pagsasao a Menriq**, **Mendriq** wenno **Minriq** ket ti maysa nga oborihinal a pagsasao a Mon–Khmer ti Malaysia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI 
*  Menriq iti Dihital nga Arkibo ti RWAAI
Pagsasao a Mintil

Ti **pagsasao a Mintil** (tinawtawagna pay iti **Batek Tanum** wenno **Tanɨm**) ket ti mabalin nga awanen nga oborihinal a pagsasao a Mon–Khmer ti Malaya. Kadagiti tawen ti naladaw a 1960, nakaduktal ni Geoffrey Benjamin kadagiti agsasao iti Mintil kadagiti pasiente iti maysa nga ospital ti Orang Asli idiay Ulu Gombak, iti ruar bassit ti Kuala Lumpur (Benjamin 2011).

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kintaq

Ti **pagsasao a Kintaq**, wenno **Kentaq Bong**, ket ti maysa nga oborihinal a pagsasao a Mon–Khmer ti Malaya ken Tailandia. Bumasmassiten ti bilang dagiti bassit nga agsasao.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kensiu

Ti **pagsasao a Kensiu** (Kensiw) ket ti maysa a pagsasao nga Austroasiatiko ti sub-sanga ti Jahaiko (Akin-amianana Asliano). Daytoy ket insasao babaen ti bassit a komunidad ti 300 idiay Probinsia ti Yala iti akin-abagatan a Tailandia ken naireporta pay a babaen ti komunidad iti agarup a 300 nga agsasao idiay Akinlaud a Malaysia kadagiti Estado ti Perak ken Kedah. Dagiti agsasao iti daytoy a pagsasao ket dagiti Negrito nga ammo a kas tattao a Mani wenno Maniq ti Tailandia.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*Bishop, N. (1996). Who's who in Kensiw? Terms of reference and address in Kensiw. The Mon–Khmer Studies Journal, 26, 245-253.
*Wnuk, Ewelina (2016). Semantic specificity of perception verbs in Maniq.

## Dagiti akinruar a silpo
* Proyekto ti SEAlang iti Sasao a Mon–Khmer 
* Listaan ti Glosario ti Salun-at (manipud iti Proyekto ti Rosetta)
* Listaan ti Swadesh ti Kensiu
* Glosario ti Sasao nga Asliano
Ten'edn

Ti ***pagsasao a Ten'edn***, ammo pay kadagiti dati a literatua iti **Tonga**, ket ti maysa nga oborihinal a pagsasao a Mon–Khmer ti Tailadia ken Malaya. Daytoy ket tinawtawagan iti Mos idiay Tailandia, a kabinningayna iti Kensiu.  (Ti nagan a Maniq ket maikibinningay pay iti Kensiu.)
Segun kenni Benjamin (2011), ti Maniq (Məniʔ, Maniʔ) ket mabalin a mangibaga kadagiti tallo a sumaganad wenno dagiti karuay ti bitla.
*Tonga' (Toŋaʔ)
*Mos (Mɔs)
*Teanean (Ten'en, Tɛnʔɛn, Tean-ean)

## Dagiti nagibasaran

Peterson, Mary M. 2012. Notes on Ten-edn (Tonga-Mos) and Kensiw Borrowings. *Mon Khmer Studies* 40:19-35.

## Dagiti akinruar a silpo
*Benjamin, Geoffrey. 2011. *The current situation of the Aslian languages*. m.s.
*http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI 
* Maniq itiDihital nga Arkibo ti RWAAI
Pagsasao a Wila'

Ti **pagsasao a Wila’**, tinawtawagan pay iti **Bila’** ken **Akinbaba a daga ti Semang**, ket ti ania man kadagiti nadumaduma nga awanen a pagsasao a Mon–Khmer ti Malaya a nairehistro idiay aplaya ti Wellesley iti kasumbangir ti Penang idi nasapa a maika-19 a siglo.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Jeh

Ti **pagsasao a Jeh** (mailetra pay a kas *Die, Gie, Yaeh*) ket ti pagsasao a naisasao babaen dagiti ad-adu ngem sangapulo ket lima a ribo a tattao idiay Bietnam.  Adda pay dagiti agarup a sangaribo nga agsasao kadagiti probinsia ti Xekong ken Attapu idiay Laos.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Halang

Ti **pagsasao a Halang**, ammo pay a kas **Salang**, ket ti pagsasao a Bahnariko ti sanga ti Mon–Khmer ti pamilia ti pagsasao nga Austroasiatiko. Daytoy ket insasao idiay akin-abagatan a probinsia ti Laos iti Attapu babaen dagiti agarup a4,000 a tattao ken iti kaarruba a Probinsia ti Kon Tum ti Bietnam babaen dagiti agarup a 20,000 a tattao. Idiay Bietnam, naisasao ti Halang idiay Komuna ti Đắk Na, Distrito ti Đắk Tô, Probinsia ti Kon Tum (Lê et. al 2014:175)

Iti naisangayan a panagusar, ti *Halang* ket mangibagabga iti dialekto a naisasao idiay Bietnam, bayat a ti *Salang* ket mangibagbaga ti dialekto a naisasao idiay Laos. Ti Halang wenno Salang ket mabalin pay nga agserbi a kas etnonimo para kadagiti kameng ti grupo ti etniko nga agsasao iti pagsasao. Nupa kasta, idiay Bietnam, dagiti agsasao ti Halang ket opisial a naidasig a kas subgrupo ti dakdakkel nga etnisidad ti Sedang.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kayong

Ti **pagsasao a Kayong** (Ca Giong) ket ti maysa a pagsasao nga Austroasiatiko ti Bietnam. Dagiti agsasao ket opisial nga indasig babaen ti gobierno ti Bietnam a kas tattao a Sedang.

Ti Kayong (Ca-dong) ket naisasao idiay Distrito ti Sa Thầy ken Distrito ti Kon Plông ti Probinsia ti Kon Tum (Lê et. al 2014:175)

## Dagiti nagibasaran

*Lê Bá Thảo, Hoàng Ma, et. al; Viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam – Viện dân tộc học. 2014. *Các dân tộc ít người ở Việt Nam: các tỉnh phía nam*. Ha Noi: Nhà xuất bản khoa học xã hội.
Pagsasao a Kaco’

Ti **pagsasao a Kaco’** (**Kachok**) ket ti maysa a pagsasao nga Austroasiatiko ti Bietnam. Dagiti dua a dialekto ket ti Kaco’ ken Romam ken isuda a dua ket naiduma unay. Ti *Lamam (Lmam)* ket ti nagan ti sangputotan a mabirukan kadagiti Kaco'.

Idiay Bietnam, naisasao ti Romam (Rơ-măm) idiay Le village, komuna ti Mo Rai, Distrito ti Sa Thầy, Probinsia ti Kon Tum (Đặng, et al. 2010:115).

## Dagiti nagibasaran

*Magaspag, Chitse E. 2012. *[http://www.sil.org/resources/publications/entry/50817 Language Use and Attitudes of Kachok Speakers: Towards an Assessment of the Kachok Language Vitality]*. SIL International.
Pagsasao a Takua

Ti **pagsasao a Takua** ket ti maysa a pagsasao nga Austroasiatiko ti Bietnam nga insasao babaen ti tattao a Takua nga agtataeng kadagiti kabambantayan a rehion dagiti probinsia ti Quảng Nam ken Quảng Ngãi.

## Dagiti nagibasaran