Bantay Madia-as

Ti **Bantay Madia-as** (ammo pay a kas **Madja-as**) ket ti malmalmeng a bulkan, daytoy ti kangatuan a pantok iti isla ti Panay, Filipinas ken ti maikadua a kangatuan iti rehion ti Visayas, ti laeng Bantay Kanlaon iti Isla Negros ti nangatngato. Agtayag daytoy iti 6,946 a kadapan (2,117 a metro) iti ngato ti pantar ti baybay. Ti Bantay Madia-as ket mairanggo a maika-63 a kangatuan  iti listaan dagiti isla babaen ti kangatuan a punto iti lubong. Mabirukan daytoy iti ili ti Culasi iti akin-amianan a paset ti probinsia ti Antique, daytoy ket parte ti Kabambantayan ti Tengnga a Panay ti kaatiddogan a kabambantayan iti isla. Naikeddengen ti bantay a kas maysa kadagiti kasagraduan a lugar iti Visayas manipud kadagiti un-unana nga aldaw, gapu ta daytoy ket repositorio ti duog a sagrado a kayo ni Sidapa a maus-usar a pangrukod dagiti biag ti mortal. Ti dios dagiti layap, Bulalakaw, ken ti kangatuan a diosen ti Hiligaynon, Kanlaon, ket nagtataeng pay iti bantay sakbay ti panagbaliw ti balayda. Ni Pandaki, ti dios ti maikadua a gundaway, ket makunkuna pay a sagpaminsan a bumisbista iti bantay.

## Pakasaritaan
Ti pantokna ket  iti ngato ti pantar ti baybay, daytoy ket naabbongan babaen ti naangep a bakir. Iti Kinaray-a, ti kayat a sawen ti nagan ket "nangato" wenno "natayag". Mainaig pay ti nagan ti bantay iti Kedatuan ti Madja-as, ti maysa a naarian nga estado ti kompederasion iti Panay nga adda manipud idi 1200 AD aginggana idi 1569 AD. Mabirukan daytoy iti ili ti Culasi iti  probinsia ti Antique. Ti naisalaysayan a bantay ti Madia-as let paseten daytoy ti kultura, pakasaritaan ken literatura dagiti Antiqueño. Daytoy ket addaan kadagiti 14 a dissuor ken ti taudan dagiti dua a nagruna a karayan iti Karayan Akin-amianan nga Antique Dalanas, Karayan Tibiao ken ti kaarruba a probinsia ti Aklan ti tributario ti Karayan Aklan. Mabalin a makita dagiti kadakkelan a dissuor a kasla dagiti puraw a linabag kadagiti bakras ti bantay. Iti abagatan a daya, sanguen ti Bantay Madia-as ti karibal a Bantay Nangtud, ti maikadua a kangatuan a pantok iti Panay nga isina babaen ti Karayan Dalanas.

## Mitolohia
Segun ti mitolohia ti Visaya, ti bantay ket balay ni Sidapa, ti nataraki ket nabaneg a dios ti patay ken gubat a nagsuot iti balangat a naaramid kadagiti nabalitokan a sara. Naipampamattian a ni Sidapa ket agtagikua iti maysa a natayag a kayo a pangrukodna kadagiti biag iti amin a maladaga, ken ikabilna ti marka iti dayta a kayo. No ti saad ti tao ket maipada iti naited a marka, dagus a matayen ti tao. Kalpasanna, apiten ni Sidapa ti *kalag* (kararua) ti maysa tao ken iyegna ken ni Magwayen, nga isu met ket mangiyeg iti *Salud* wenno *Saad* (lugar ti natay). Makunkuna a mangikeddeng ni Sidapa ti bileg ti biag ti maysa atao babaen ti panagusar kadagiti naengkantuan a kayo iti balayna a bantay.

Ni Bulalakaw, ti dios dagit layap, ket agtataeng pay iti bantay. Ammo nga aggayyem da Sidapa ken Bulalakaw. Kanungpalan a kinaynayat ni Bulalakaw nga agtaeng iti langit tapno pormal a mangala iti papel a kas ti dios dagiti layap. Ni Pandaki, ti dios dagiti maikadua a gundaway, ket nakunkuna a bumisbisita ken ni Sidapa, nga isu met ket nagay-ayat ken natalek kaniana. Ti kangatuan a diosen, ni Kanlaon, ket naipampammatian a nagtataeng met iti Bantay Madia-as, nupay kasta, inyakarna ti balayna iti Bantay Kanlaon iti isla ti Negros kalpasan idi pinatay ti kasla dragon nga ulimaw a nagtataeng iti Bantay Kalaon dagidi epiko a bannuar ti Hiligaynon, da Kan ken Laon.

## Dagiti nagibasaran