open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sarawak

Ti **Sarawak** (), nabirngasan iti *Bumi Kenyalang* ("Daga dagiti Kalaw"), ket maysa kadagiti dua nga estado ti Malaysia iti isla ti Borneo (ti Sabah ti sabali nga estado). Daytoy a teritorio ket addaan iti naisangayan nga agpang iti autonomia iti administrasion, immigrasion, ken ukoman a mangigiddiat iti daytoy manipud kadagiti estado ti Peninsula ti Malaysia. Ti Sarawak ket mabirukan idiay amianan a laud ti Borneo, a mangbeddeng ti estado ti Sabah iti amianan a daya, ti Kalimantan, ti parte ti Borneo ti Indonesia, iti abagatan, ken manglikmut ti nawaya nga estado ti Brunei. Ti kapitolio a siudad, ti Kuching, ket ti sentro ti ekonomia ti estado ken ti tugaw ti gobierno ti estado ti Sarawak. Dagiti sabali a siudad ken ili idiay Sarawak ket mairaman ti Miri, Sibu, ken Bintulu. Manipud iti senso idi 2015 idiay Malaysia, ti populasion ti estado ket 2,636,000. Ti Sarawak ket addaan iti maysa nga ekuatorial a klima nga addaan kadagiti tropikal a katuduan a bakir ken adu kadagiti sebbangan ti ayup ken mula. Ti estado ket addaan kadagiti nadumaduma a prominente a sistema ti kueba idiay Nailian a Parke ti Gunung Mulu. Ti Karayan Rajang ket ti kaatiddogan a karayan idiay Malaysia; ti Penned Bakun, maysa kadagiti kadakkelan a penned idiay Abagatan a daya nga Asia, ket mabirukan iti maysa kadagiti tributariona. Ti Bantay Murud ket ti kangatuan a pantok idiay Sarawak.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* Turismo ti Sarawak
Pagsasao a Sebop

Ti **pagsasao a Sebop** (Sebob, Cebop) ket ti pagsasao a Kenyah ti Sarawak.

## Dagiti akinruar a silpo

* Addaan ti Kaipuleohone dagiti naiyarkibo a  ken dagiti  para iti Sebop
Pagsasao a Tutoh

Ti **pagsasao a Tutoh**, ammo pay a kas ***Long Wat***, ket ti pagsasao a Kayan ti Sarawak. Daytoy ket saan nga asideg iti sabali a sasao a Kayan.

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao nga Uma’ Lasan

Ti **pagsasao nga Uma’ Lasan** (Akinlaud a Kenyah) ket ti pagsasao a Kayan ti Borneo. Ti **Uma’ Lung** ket maawatan laeng bassit kadagiti sabali a karuay.

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao a Punan Batu

Ti **pagsasao a Punan Batu** ket ti gangani nga awanen a pagsasao nga Austronesio ti Sarawak.

## Dagiti akinruar a silpo
Pagsasao a Wahau Kenyah

Ti **pagsasao a Wahau Kenyah** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Kalimantan.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Penan-Nibong

Ti **pagsasao a Punan-Nibong**, ammo pay a kas **Penan**, ket ti kompleks a pagsasao nga insasao babaen ti tattao a Penan ti Borneo. Dagita ket mainaig iti sasao a Kenyah.  Ipakita ti *[[Glottolog]]* ti Akinlaud a Penan a kas as-asideg iti Sebop ngem iti Akindaya a Penan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*Arkibo ti ELAR itiAkindaya a Penan
Pagsasao a Tring

Ti **pagsasao a Tring** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Borneo, iti Sarawak.

## Dagiti akinruar a silpo

## Adu paya mabasbasa
* Sidney H. Ray. 1913. The Languages of Borneo. Sarawak Museum Journal 1. 1-196.
* Robert Blust. 2010. The Greater North Borneo Hypothesis. Oceanic Linguistics 49. 44-118.

## Dagiti akinruar a silpo
* Dagiti urnong ti Kaipuleohone ni Robert Blust ken mairaman dagiti
Pagsasao a Kiput

Ti **pagsasao a Kiput** ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay akin-amianan a Sarawak, Borneo, Malaysia.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*
*
*

## Dagiti akinruar a silpo
* Mairaman ti arkibo ti Kaipuleohone dagiti
Pagsasao a Narom

Ti **pagsasao a Narom** (sagpaminsan pay a nailetra iti **Narum**) ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio ti sanga ti Akinbaba a Baram. Daytoy ket insaao babaen dagiti agarup a 2,420 a tattao a Narom idiay Sarawak, Malaysia, ken naipangpangruna idiay Dibision ti Miri ken ti lugar iti abagatan ti sabangan ti Karayan Baram. Ti pagsasao ket addaan kadagiti dua a dialekto.

## Dagiti akinruar a silpo

## Dagiti akinruar a silpo
* Addaan ti Kaipuleohone kadagiti naiyarkibo a material a mairaman dagiti termino ti Miri kin ken dagiti dadduma a naisurat a material
* Addaan pay ti Kaipuleohone dagiti naiyarkibo a rekording ti audio ti Narom ken dagiti  iti Narom
Pagsasao a Tutong

Ti **pagsasao a Tutong**, ammo pay a kas *Tutong 2*, ket ti pagsasao nga insasao babaen dagiti 16,600 a tattao idiay Brunei. Daytoy ti kangrunaan a pagsasao ti tattao a Tutong, ti kaaduan a grupo ti etniko iti Distrito ti Tutong ti Brunei.

## Pannakaidasig
Ti Tutong ket maysa a pagsasao nga Austronesio ken maitagikua iti grupo ti sasao a Rejang-Baram a naisasao idiay Brunei ken idiay pay Kalimantan, Indonesia, ken Sarawak, Malaysia. Ti Tutong ket kabagian ti pagsasao a Belait ken agarup a 54% dagiti balikas ket nagtaud manipud iti maysa a kadawyan a ramut.

## Panagusar ti pagsasao
Ita nga aldaw, adu kadagiti agsasao iti Tutong ket umad-adayoda nga umal-allatiw manipud iti tradisional a pagsasao ken paglalaokenda iti Malayo ti Brunei, Pagalagadan a Malayo ken Ingles. Ti pagsasao ket naikkan iti grado ti bitalidad iti 2.5 a naibatay iti gantingan ti 0-6 nga agus-usar iti panagrukod iti grado ti (1) iti transmision kadagiti masakbayan a kaputotan, (2) agpang iti opisial a suporta ken (3) heograpikal konsentrasion dagiti agsasao Ti kayatna a sawen daytoy ket naisagmak a pagsasao.

Uray no kasta, adda panagkayat iti panangipaungar ti pagsasao manipud idi 2012, naisursuro ti maysa a modulo iti Tutong idiay Universiti Brunei Darussalam (UBD). Iti pay maipada, ti *Dewan Bahasa dan Pustaka* (Ahensia ti Pagsasao ti Brunei) ket nangipablaak iti diksionario ti Tutong-Malayo, Malayo-Tutong idi 1991 ken ti listaan ti balikas dagiti nadumaduma a sasao ti Brunei idi 2011.

## Dagiti taudan
* Haji Ramlee Tunggal. 2005. Struktur Bahasa Tutong. Bandar Seri Begawan: Dewan Bahasa dan Pustaka Brunei.
* Noor Azam OKMB Haji-Othman. 2005. Changes in the linguistic diversity of Negara Brunei Darussalam: An ecological perspective. Leicester: University of Leicester dissertation.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kadazan Dusun

Ti **pagsasao a Kadazan Dusun**, ammo pay a kas **Bunduliwan** (Dusun: *Boros Dusun*), ket pagsasao nga Austronesio ken maysa kadagiti ad-adu a naiwarwaras a pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Dusun ken Kadazan iti Sabah, Malaysia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Pundasio ti Pagsasao a Kadazandusun 
* Online a Bokabulario ti Kadazandusun 
* Dagiti bilang iti dusun (Dinamiko)
Tattao a Sambal

Dagiti **Sambal** ket dagiti grupo ti etnolingguistiko a Filipno a kangrunaan nga agtataeng idiay probinsia ti Zambales ken dagiti ili ti Pangasinan ti Bolinao ken Anda. Ti termino ket mabalin pay a mangibaga kadagiti sapasap a mangtagtagitao ti Zambales.

Kadagiti tawen ti 1950, dagiti ginasut a Sambal manipud kadagiti akin-amianan nga ili ti Zambales, ket immalisda ken nagtaengda idiay Quezon, Palawan; daytoy a pataengan ket tinawtawagan iti Panitian. Dagiti agtataeng ket tinawtawaganda ti bagbagida a kas *Palawenyong Sambal* (Kastila: *zambales palaweños*) wenno simple laeng a *Sambal*.
Pagsasao a Sungai

Ti **pagsasao a Sungai**, wenno **Abai Sungai** manipud iti purok a nakaisasauanna, ket ti maysa bassit a pagsasao ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Sabah.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Tombonuwo

Ti **pagsasao a Tombonuwo** (Tambonuo) ket ti maysa a Sasao nga Austronesio iti sanga ti pagsasao a Paitaniko ket ti pagsasao a naisasao kadagiti Distrito ti Pitas ken Labuk-Sugut iti amianan a laud a Sabah.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Urak Lawoi’

Ti **pagsasao nga Urak Lawoi’** ket ti maysa a pagsasao nga Aborihinal a Malayo iti pamilia ti sasao nga Austronesio a naisasao idiay akin-abagatan a Tailandia.

Dagiti Orang (Suku) Laut nga agtataeng iti pagbaetan ti Sumatra ken ti Peninsula ti Malayo ket agsasaoda iti agbalbaliw a karuay ti Malayiko, nga addaan iti naisangayana pannakaikapet kadagiti nadumaduma a karuay ti Malayo ti Sumatra.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Momogun

Ti **pagsasao a Kimaragang** (Marigang), **Tobilung**, ken **Rungus** ket mangbukel ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Sabah, Malaysia. Dagiti tallo akaruay ket makibinningayda iti moderado a panagsinnaranay a pannakaawat. Dagiti ubbing ket saanda a nasaayaat nga adalen kadagiti dadduma a lugar.

Ti Minokok ket ti maysa nga endonimo ti Sugut Dusun. Ti pagsasaoda ket mabalin a dialekto ti Rungus. Ti bilangda ket saan a nairaman iti karkulo ti populasion a makita iti kanawan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Kultura ken Pagsasao ti Kimaragang
Pagsasao a Kinabatangan

Ti **pagsasao a Kinabatangan** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Sabah.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Remun

Ti **pagsasao a Remun**, wenno **Milikin**, ket ti pagsasao nga Ibaniko Dayak ti Borneo.

## Wadan a bokabulario

*Wadan nga insasao iti Pagalagadan nga Iban ken Remun:
***Entai ku ngilau* - "Nadai aku meda."
***Entauk ku badak* - "Enda ku nemu."

## Dagiti panangiyasping ti pagsasao

## Heograpiko a pannakaiwarwaras
Ti pagsasao ket insasao babaen dagiti agarup a 3600 nga agtateng iti rehion ti Sarawak.

Ti Remun ket ti kangrunaan a dialekto ti pagsasao nga Iban-Remun iti lugar ti Borneo, ken naipangpangruna idiay rehion ti Sarawak. 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Dialekto nga Osing

Ti **pagsasao nga Osing** (Indones:*Bahasa Osing*), lokal nga ammo a kas *ti pagsasao ti [[Banyuwangi]]*, ket ti pagsasao ti tattao nga Osing ti Daya a Java, Indonesia.

Adda dagiti balikas nga Osing a maisengngat iti uneg ti balikas /-y-/  'ngumbyah', 'kidyang', a maibalikas a kas /ngumbah/ ken /kidang/ iti pagalagadan a Habanes.

Dagiti agbalbaliw a bokubulario ti Osing ket mairaman dagiti sumaganad:
**sing* 'saan' (pagalagadan a Habanes: *ora*)
**paran* 'ania' (pagalagadan a Habanes: *åpå*)

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kemak

Ti **pagsasao a Kemak** ket ti pagsasao a naisasao idiay Daya a Timor ken idiay rehion a pagbeddengan ti Laud a Timor ti Indonesia. Ti sabali pay a naganna ket **Ema**. Daytoy ket kaasitgan a kabagian ti Tocodede ken Mambai. Daytoy ket addaan iti kasasaad a kas maysa kadagiti nailian a pagsasao ti batay-linteg ti Daya a Timor, malaksid ti opisial a pagsasao iti Portuges ken Tetum. Bimmassiten iti bilang dagiti agsasao kadagiti napalabas a panawen.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Ti urnong ti Kaipuleohone kadagiti material ni Robert Blust ket mairaman dagiti
Pagsasao a Kayeli

Ti **pagsasao a Kayeli** () ket ti maysa nga awanen a pagsasao nga Austronesio a dati nga insasao baba ti tattao a Kayeli iti isla ti Buru ti Indonesia. Adda dagiti dua a mabigbig a dialekto, ti Leliali (Liliali) ken Lumaete (Lumaiti, Mumaite, Lumara).

## Pakasaritaan
Uray no adda dagiti agarup a 800 a tattao a Kayeli nga agdama nga agtataeng idiay akin-abagatan nga igid ti Luek Kayeli, iti akindaya a parte ti Buru, manipud idi 1995, 3 laengen a lallakay a tattao ti makabael nga agsao iti pagsasao ken saandan nga inus-usar kadagiti napalabas a tallo a dekada; dagiti daduma a patneng ket immallatiwda iti dialekto nga Ambon iti pagsasao a Malayo (*Melayu Ambon*). Ti naud-udi a naibaga ket adu a naus-usar idiay Is-isla Maluku a kas maikadua a pagsasao a ket ti napalaka a porma ti pagsasao nga Indones nga agraman kadagiti nainayon a lokal a leksikon.

Ti panagrepaso ti literatura idi 1983 ket nangibaga nga adda agarup a 1,000 nga agsasao iti Kayeli, nupay kasta ti panagsukimat a naaramid idi 1989 iti isla ti Buru ket nakabirukda laeng iti uppat, dua a lallaki ken dua a babbai, amin isuda ket agatawen iti innem a pulo. Saandan nga unus-usar ti pagsasaokadagiti napalabas a tallo pulo a tawen ken marigrigatanda a mangipupok ti batayan a leksikon. Ti naudi nga agsasao iti dialekto a Leliali ket pimmusay idi 1989 ken awan ti nabirukan nga agsasao iti Lumaete. ADda ad-adu ngem 400 dagiti batayan a balikas ti Kayeli ti naurnong, kadagitoy ket 13% ket dagitibinulod a balikas manipud iti Malayo, Arabiko, Portuges ken Sanskrito. Nakaiparangda ti adu a paggiddiatan itiponetiko ken leksikon iti pagsasao a Buru – ti pannakaipada ti leksikon iti dialekto a Leliali iti kaasitgan a dialekto ti Buru iti Masarete kets 45%.

Ti kaaduan ti salaysana a panagadal iti pagsasao a Kayeli ket naaramid kadagiti tawen ti 1980 babaen ni Charles E. Grimes ken Barbara Dix Grimes –dagiti Australiano a misionario ken etnograpo, nga aktibo a kameng ti SIL International (saanda koma a maiyallilaw kada Joseph E. Grimes ken Barbara F. Grimes, dagiti nagannak kenni Charles, nga amo pay ida nga Australiano nga etnograpo. Inusarda ti pagsasao a Kayeli a kas maysa a pagarigan iti panagusig kadagiti gapuanan ti kinaudi a panagawan dagiti dadduma a sasao a Malayo-Polinesio.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Moksela

Ti **pagsasao a Moksela** ket ti maysa nga awanen ken saan a naibileg a pagsasao. Naibatay iti lokasionna, daytoy ket naipagarup a Malayo-Polinesio iti sanga ti Tengnga a Maluku.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Makuv'a

Ti **pagsasao a Makuv'a**, nailetra pay a kas **Makua** ken ammo pay a kas **Lovaea** (**Lovaia**), ket ti maysa a naipagarup nga awanen a pagsasao nga Austronesio a dati a naisasao iti amianan a daya nga ungto ti Daya a Timor idiay asideg nga ili ti Tutuala.

Ti Makuv'a ket nakaro a naimpluensiaan babaen ti dagiti kaarruba a sasao a Daya a Timores a Papuano, iti kakaro a nabayagen a naipagpagarup a daytoy ket pagsasao a Papuano. Ti populasion ti etniko ket 50 idi 1981, ngem dagiti ub-ubing a kaputotan ket agus-usarda iti Fataluku a kas ti umuna ken maikadua a pagsasaoda.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Arkibo ti ELAR kadagiti dokumentasion a material ti pagsasao a Makuv'a
Pagsasao a Habun

Ti **pagsasao a Habun** (Habu) ket ti pagsasao a naisasao idiay tengnga a Daya a Timor.

Saan  a nalawag ti pannakaidasig ti Habun. Iti estruktura, daytoy ket Malayo-Polinesio. Nupay kasta, ti bokabulariona ket kaaduan a Papuano, a kapada met ti Makasae.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Galoli

Ti **pagsasao a Galoli**, wenno **Galolen** ket ti grupo ti pagsasao a Timor–Babar ti sasao nga Austronesio. Daytoy ket maysa kadagiti nailian a pagsasao nga inkeddeng babaen ti batay-linteg ti Daya a Timor. Gapu ta ti lugar ket inus-usar idi a kas sentro ti panagtagilako para kadagiti nadumaduma a kultura, adda dagiti adu a bilang dagiti nabulod a balikas iti bokabulario, a naipangpangruna manipud kadagiti pagsasao a Maluku ken Malayo. Uray no saan nga insasao iti ad-adu a tattao a kas dagiti nailian a pagsasao, daytoy ket inampon abbaen ti Simbaan a Romano Katoliko idiay Distrito ti Manatuto ken isu a nagbalin a nairaman kadagiti gramatika ken dagiti diksionario

Ti Galoli ket nagan pay dagiti tattao iti Daya a Timor nga addaan iti populasion iti agarup a 50,000, a naipangpangruna iti akin-amianan nga igid ti baybay ti distrito ti Manatuto. Iti laud ket mabirukan dagiti tattao a Mambai. Adda pay ti daan a kolonia iti Talo iti akin-abagatan nga igid ti baybay ti Isla Wetar, nga isuda ket agsasao iti dialekto a Talur.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Nawaya a panagserrek ti Paradisec iti ababa a deskripsion ti Galoli
* Nawaya a panagserrek ti Paradisec kadagiti teksto ti Galoli
* Nawaya a panagserrek ti Paradisec kadagiti insasao ti Galoli
Pagsasao a Tocodede

Ti **pagsasao a Tocodede** (ammo pay a kas **Tukude**, **Tokodede**, **Tokodé**, ken **Tocod**) ket maysa kadagiti pagsasao ti Daya a Timor, nga insasao babaen dagiti agarup a 39,000 a tattao idiay distrito ti Liquiçá, a naipangpangruna kadagiti subdistrito ti Maubara ken Liquiçá iti igid ti akin-amianan a bangkag ti sistema ti Karayan Lois. Bimmassiten dagiti bilang ti agsasao kadagiti napalabas a tawen. Daytoy ket pagsasao a Malayo-Polinesio iti grupo ti Timor.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Peneer meselo laa Literatura kidia-laa Timór, ti immuna a signipikante a teksto anaipablaak iti Tocodede
* John 8,1-11 iti Tokodede
*  Online a diksionario ti Tokodede
Pagsasao nga Idalaka

Ti **pagsasao nga Idalaka** ket ti kawar ti dialekto a naisasao idiay Daya a Timor. Dagiti dialekto ket naisasao idiay kabambantayan ti Ramelau malaksid ti naisagmak a Lolein, a naisasao idiay Dili.  Ti Idalaka ket kapada ti pagsasao a Kemak gapu ta addaan kadagiti duog a langa a kas dagiti personal a pasakbay a berbo. Ti Idalaka ket maysa kadagiti 15 a mabigbig a nailian a pagsasao ti Daya a Timor. Ti nagan ket ti komposision ti Idaté ken Lakalai.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Ke'o

Ti **pagsasao a Ke'o** ket maysa a pagsasao nga Austronesio a tagikua ti grupo ti etniko ti Kéo (‘ata Kéo, ‘tattao a Kéo’) nga agtateng idiay abagatan a daya ti bulkan Ebu Lobo idiay abagatan-tengnga a parte ti probinsia ti Nusa Tenggara Timur iti isla ti Flores, idiay akindaya nga Indonesia.
Ti Ke'o ket maitagikua kadagiti subgrupo ti Malayo-Polinesio, Tengnga–Akindaya, Bima-Lembata ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio ken adda dagiti agarup a 40,000 nga agsasao

## Dagiti nagibasaran

Baird, Louise (2002) A Grammar of Kéo: An Austronesian Language of East Nusantara, Department of Linguistics, The Research School of Pacific and Asian Studies at The Australian National University
Pagsasao a Temuan

Ti **pagsasao a Temuan** (Temuan: *Benua,Bual Uwang Hutarn, bual Mutan, Niap, Bahasak Temuan*, ) ket ti maysa a pagsasao a Malayano (parte ti sasao nga Austronesio) nga insasao babaen ti tattao a Temuan, maysa kadagiti Orang Asli wenno indihenio a tattao ti Peninsular a Malaysia kadagit estado ti Selangor, Pahang, Johor, Malacca ken Negeri Sembilan. Ti Temuan ket sabali a pagsaao ngem addaan iti grado a panagsinnaranay a pannakaawat iti pagsasao a Malayo. Naisurat daytoy iti alpabeto a Latin, ngem awan pay ti naaramid a pagalagadan nga ortograpia.

## Dagiti dialekto
Nabingbingay ti Temuan kadagiti dua a nangruna a dialekto ti Belandas ken Mantra nga agiddiatda laeng kadagiti termino iti ponolohia ken dagiti sangkabassit a bokabulario ngem agsinnaranayda pay laeng a maawatan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Panid ti web ti Temuan
Pagsasao nga Orang Kanaq

Ti **pagsasao nga Orang Kanaq** ket ti maysa a sasao nga Aborihinal a Malayoken naigrupo daytoy babaen ti pamilia ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio. Daytoy ket insasao babaen dagiti Orang Kanaq, ti maysa kadagiti grupo ti Orang Asli nga agtataeng idiay Peninsular a Malaysia.

Ti Orang Kanaq ket karuay ti Malayo a naiduma manipud kadagiti dialekto a naisasao babaen dagiti etniko a Malayonga agtataeng iti asidegda. Amin a kameng ti tribu Orang Kanaq ket mabalinda a maawatan ti pagsasao. Nupay kasta, tileksikon ti pagsasao ket adun a naimpluensiaan babaen ti pagsasao a Malayo.

## Dagiti agsasao
Dagiti Orang Kanaq ket kasisigud a maysa kadagiti tattao a Hitano ti Baybya, manipud iti Pulau Sekanak iti Is-isla Riau ti Indonesia. Nagrugrugida nga immakar iti Peninsular a Malaysia idi agarup a 1784. Iti immuna, nagtaengda idiay Mawai Lama, Kota Tinggi ngem immalisda idiay Selayang idi las-ud ti Emerhensia a Malayano idi las-ud dagiti tawen ti 1950. Iti agdama, mabirukan isuda idiay Kampung Sungai Selangi, Mawai, Kota Tinggi. Maikeddeng isuda a kas maysa kadagiti kasapaan a nagtagtagitao ti pagilian urayno agatatengda laeng iti Peninsula kadagiti napalabas a 200 a tawen.

Kadagiti 147,412 nga Orang Asli manipud kadagiti 18 a tribu idiay Malaysia, dagiti Kanaq ket mangbukel ti kabassitan a bilang. Dagiti mangtagtagitao ti purok ti Sungai Selangi ket mangbukel ti 87 a tattao nga Orang Kanaq, mairaman dagiti 3 a Malayo, manipud kadagiti 23 a pamilia. Ti purok ket napundar idi 1965,kadagiti laeng 40 Kanaq nga agtataeng manipud kadagiti 10 a pamilia.

## Kitaen pay
*Sasao nga Austronesio
*Sasao a Malayo
*Sasao nga Aborihinal a Malayo

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*bin Abdul, Omar, 1978. *The Orang Kanaq of southeastern Johor: a preliminary ethnography* (No. 7). Social Anthropology Section, School of Comparative Social Sciences, Universiti Sains Malaysia.
*bin Abdul, Omar. 1985. "The Diversified Economy of the Orang Kanaq of Southeastern Johor, Malaysia." *Contributions to Southeast Asian Ethnography* 4: 31–74.
Pagsasao nga Orang Seletar

Ti **pagsasao nga Orang Seletar** (Slitar) ket ti pagsasao dagiti nomado ti baybay iti abagatan nga igid ti baybay ti Peninsula Malayo.  Daytoy ket asideg unay iti Malaoy, ken mabalin a maibilang a kas dialekto iti dayta a pagsasao.  Di ammo ti populasion dagiti agsasao, ngem mabalin a sumakop kadagiti bassit a ribo.

## Dagiti nagibasaran
Malayo Pahang

Ti **Malayo Pahang** (Pagalagadan a Malayo: *Bahasa Melayu Pahang*; Jawi: بهاس ملايو ڤهڠ) ket ti dialekto ti pagsasao a Malayo a naisasao idiay estado ti Malaysia ti Pahang. Daytoy ket naikeddeng a dominante a dialekto ti Malayo a naisasao kadagiti nalawa a sistema ti karayan ti Pahang, ngem adda met dagiti sabali a dialekto ti Malayo a tradisional a naisasao iti estado. Iti igid ti aplaya ti Pahang, ti Malayo Terengganu ket naisasao kadagiti akikid a lugar iti sagpaminsan a saan nga agtultuloy a purok ken ili dagiti mangngalap. Ti sabali pay a dialekto a naisasao idiay isla ti Tioman ket ti naiduma a karuay ti Malayo ken kaasitgan a kabagian ti subdialekto ti Purpuro ti Malayo ti Riau a naisasao kadagiti isla ti Natuna ken Anambas iti Baybay Abagatan Tsina, ken no agkuyogda mangporma ti dialekto a lugar iti pagbaetan ti Malayo a Borneo iti  nangruna a daga ti Malayo a Peninsula/Sumatra.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
*
Malayo Perak

Ti **Malayo Perak** (Pagalagadan a Malayo: *Bahasa Melayu Perak*; Sinuratan a Jawi: بهاس ملايو ﭬﻴـراق) ket maysa kadagiti dialekto a Malayo a naisasao iti kaunegan ti estado ti Perak, Malaysia. Uray nodaytoy ket saan nga opisial a pagsasao wenno pagalagadan a dialekto iti sibubukel nga estado ti Perak, ti kaadan a kakuyog dagiti sabali a nangruna a dialekto iti estado ti Perak ket adda pay laeng iti maysa a nangruna a papel iti panagtalinaay ti identidad ti Perak. Uray no adda metten dagiti lima a nangruna a dialekto a tradisional a naisasao idiay Perak, maysa laeng ti naikeddeng nga agnagan iti "Malayo Perak". Adda dagiti bassit a pannakaigiddiat iti ponetiko ken leksikon manipud kadagiti sabali a nangruna a dialekto a Malayo. Ti Malayo Perak ket mabalin a mabingbingay kadagiti dua a sub-dialekto, ti Kuala Kangsar ken Perak Tengah, a nagtaud ti naganda manipud iti *[[daerah]]* (dagiti distrito) nga idiay ti kaaduan a nakaisasuanda.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Haroi

Ti **pagsasao a Haroi** (Hroi) ket ti pagsasao a Chamiko ti Bietnam. Daytoy ket insasao babaen ti **[[Tattao a Cham (Asia)|Cham ]] Hroi** nga agtateng kadagiti probinsia ti Binh Dinh ken Phu Yen.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Chru

Ti **pagsasao a Chru** () ket ti pagsasao a Chamiko ti Bietnam nga insasao babaen ti tattao a Chru iti akin-abagatan a Probinsia ti Lâm Đồng (a naipangpangruna idiay Distrito ti Đơn Dương) ken idiay Probinsia ti Bình Thuận.

Kasl amet dagiti sabali a sasao a Chamiko a naisasao idiay Bietnam (Cham, Jarai, Rade ken Roglai), bumasbassiten ti panagusar ti Chru gapu ta dagiti patneng nga agsasao ket bilingualda iti Bietnamis, nga inus-usar para iti kaaduan a lugar nga opisial wenno publiko,kas dagiti eskula.

## Dagiti nagibasaran
Malayo Sarawak

Ti **Malayo Sarawak** (Pagalagadan a Malayo: *Bahasa Melayu Sarawak* wenno *Bahasa Sarawak*, Jawi: *بهاس ملايو سراوق*, Sarawak Malay: *Kelakar Sarawak*) ket ti pagsasao a Malayano a patneng iti Estado ti Sarawak, Malaysia. Daytoy ket kadawyan a pagsasao nga inus-usar babaen dagiti patneng ti Sarawak.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Addaan ti Kaipuleohone kadagiti naiyarkibo a
Pagsasao a Gana’

Ti **pagsasao a Gana’** (Gana, Ganaq) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Sabah, Malaysia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Kadazan ti Karayan Klias

Ti **pagsasao a Kadazan ti Karayan Klias** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sabah, Malaysia.

## Dagiti nagibasaran
Dialekto nga Aplaya a Kadazan

Ti **pagsasao nga Aplaya a Kadazan**, ammo pay a kas **Kadazan Tangaa<span class="nowrap" style="padding-left:0.1em;">&#39;</span>**, ket ti dialekto ti pagsasao a Kadazan Dusun ken minoridad pay a pagsasao a naisasao idiay Sabah, Malaysia. Daytoy ti kangrunaan a pagsasao nga insasao babaen ti tattao a Kadazan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* KadazanHomeland
Pagsasao a Kota Marudu Talantang

Ti **pagsasao a Kota Marudu Talantang** ket t maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sabah, Malaysia.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Bisaya ti Sabah

Ti **Bisaya ti Sabah** (Tatanaq), ammo pay a kas **Tatana**, ket ti pagsasao a Sabahano a naisasao idiay Sabah, Malaysia. Dagiti dua a karuay ket 90% a maawatan.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*
Pagsasao a Kanakanavu

Ti **pagsasao a Kanakanavu** (nailetra pay a **Kanakanabu**) ket ti akin-abagatan a pagsasao a Tsouiko nga insasao babaen ti tattao a Kanakanavu, ti maysa nga indihenio a tattao ti Taiwan. Daytoy ket pagsasao a Formosano ti pamilia ti Austronesio.

Agatateng dagiti Kanakanavu kadagiti dua a purok ti Manga ken Takanua idiay Distrito ti Namasia (dati nga Ili ti Sanmin), Kaohsiung.

Ti pagsasao ket naikeddeng a nakaro a naisagmak.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

*  
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
* http://www.endangeredlanguages.com/lang/3236
Pagsasao nga Austral

Ti **pagsasao nga Austral** (*Reo Tuha’a pae*) ket ti pagsasao a Polinesio nga insasao babaen dagiti agarup a 5,000 a tattao iti Is-isla Austral ti Polinesia a Pranses.  Daytoy ket masuksukatanen babaen ti Tahitiano.

## Dagiti nagibasaran
* 

## Dagiti nota
Sasao a Tongiko

Ti **sasao a Tongiko** ket ti bassit a grupo ti sasao a Polinesio. Daytoy  ket buklen ti saan a basbassit ngem dua pagsasao, ti Tongano ken Niueano, ken ti mabalin a maikatlo, ti Niuafoʻoua.

## Kitaen pay
* Tonga
* Niue
* Niuafo'ou

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Gone Dau

Ti **pagsasao a Gone Dau** ket ti maysa a pagsasao a Daya Fijiano nga insasao babaen dagiti agarup a 700 a tattao iti is-isla ti Gone ken Dau, Fiji.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Niuatoputapu

Ti **pagsasao a Niuatoputapu** ket maysa idi nga indihenio a pagsasao ti Niuatoputapu, Tonga.  Daytoy ket as-asideg a kabagian iti Samoano ngem iti Tongano. Idi panawen ti Maiak-18 wenno Maika-19 a siglo, daytoy ket nagbalin nga awanen ken ti pannakausarna ket sinukatan babaen ti Tongano. Amin a pannakaammo iti pagsasao a Niuatoputapu ket nagtaud manipud iti listaan ti balikas nga inurnong babaen ni Jacob Le Maire idi 1616.

## Dagiti wadan nga insasao

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Daya a Fijiano

Ti **sasao a Daya a Fijiano** ket dagiti subgrupo ti sasao a Tengnga a Pasipiko (Fijiano–Polinesio). Dagiti uppat a pagsasao ket ti Fijiano, Gone Dau, Lauan ken Lomaiviti ken amin dagitoy ket naisasao idiay Fiji.

Ti sasao a Laud a Fijiano ket as-asidegda a kabagian ti Rotumano, ken Daya a Fijiano iti Polinesio, ngem iti tunggal maysa kaniada, ngem ti pannakaiyasideg kaniada ket gapuanan ti panagtitiponda.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Lauan

Ti **pagsasao a Lauan** ket ti maysa a pagsasao a Daya a Fijiano nga insasao dagiti agarup a 16,000 a tattao kadagiti nadumaduma nga isla iti akindaya a Fiji.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Addaan ti Kaipuleohone kadagiti naiyarkibo a
Pagsasao a Lomaiviti

Ti **pagsasao a Lomaiviti** ket ti maysa a pagsasao a Daya a Fijiano nga insasao babaen dagiti agarup a 1,600 a tattao kadagiti nadumaduma nga isla ti Fiji.

## Dagiti nagibasaran
Dagiti pagsasao ti Fiji

Ti **[[Fiji]]** ket addaan kadagiti tallo nga opisial apagsasao babaen ti batay-linteg ti 1997 (ken saan a winaswas babaen ti Batay-linteg ti 2013): ti Inglels, Fijiano ken Hindi.Ti Fijiano ket naisasao a kas umuna wenno maikadua a pagsasao babaen dagiti indihenio a Fijiano a mangbukel ti agarup a 54% iti populasion. Dagiti Fijiano ti kaputotan nga Indiano ket mangbukel pay ti 37%, ti naipangpangruna nga agsasao iti lokal a karuay ti Hindi, a makunkuna a *[[Fiji Hindi]]*. Ti Ingles ket ti tidda ti kolonial a pagturay ti Briton kadagiti isla, ket isu idi ti kaikaysuna nga opsial a pagsasao aginggana idi 1997 ken adu a naus-uar iti gobierno, negosio, ken edukasion a kas lingua franca; adu pay ti naar-aramid iti negosio iti Fijiano, a naipangpangruna iti adayo manipud iti sentro ti ili.
Pagsasao a Namosi-Naitasiri-Serua

Ti **pagsasao a Namosi-Naitasiri-Serua** ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Fiji babaen dagiti agarup a 1,600 a tattao.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Rotumano

Ti **pagsasao a Rotumano**, makunkuna pay a kas *Rotunano*, *Rutumano* wenno *Fäeag Rotuma*, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio nga insasao babaen dagiti indihenio a tattao ti grupo ti isla ti Abagatan a Pasipiko ti Rotuma, ti maysa nga isla nga addaan iti naimpluensiaan a Polinesio a nainkorporado idi a kas dependensia iti Kolonia ti Fiji idi 1881. Narigat ti pannakaidasig ti Rotumano gapu dagiti adu a bilang dagiti binulod a balikas manipud iti Samoano ken Tongano, gapu ti resulta ti panagsisinnukat iti kultura kadagiti napalabas a pakasaritaan ti Pasipiko. Igrupo ni Andrew Pawley ti pagsasao iti sasao a Laud a Fijiano iti sanga ti Laud a Fijiano – Rotumano ti subgrupo ti Tengnga a Pasipiko ti sasao nga Oceaniko.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Rotuma a Website ti Pagsasao a Rotumano
Pagsasao nga Akinlaud a Fijiano

Ti **pagsasao nga Akinlaud a Fijiano** ke ti maysa a pagsasao nga Oceaniko a naisasao idiay Fiji babaen dagiti agarup a 57,000 a tattao.

Daytoy ket naiduma manipud iti Akindaya a Fijiano (ammo paya kas Bauan wenno Pagalagadan a Fijiano), nge saan a naisursuro kadagiti eskuela. Dagiti kolonial a lingguista ket inkeddengda a nasaysayaat ti Akindaya a Fijiano, ken isu a naimarginalisado ti Akinlaud a Fijiano.
## Dagiti nagibasaran
Sasao a Chamiko

Ti **sasao a Chamiko**, ammo pay a kas**Aceh–Chamiko** ken **Achines–Chamiko**, ket ti grupo dagiti sangapulo a pagsasao a naisasao idiay Aceh (Sumatra, Indonesia) ken dagiti parte ti Cambodia, Bietnam ken Hainan, Tsina. Ti sasao a Chamiko ketdagiti subgrupo ti sasao a Malayo-Sumbawano iti pamilia nga Austronesio. Ti tinaudan daytoy a subpamilia, ti proto-Chamiko,ket mainaig iti kultura a Sa Huỳnh, dagiti mangisasao iti daytoy ket simmangpetda iti ammo itan a Bietnam manipuditi Borneo wenno mabalin a manipud iti Peninsula Malayo.

Kalpasan ti Acehnes, nga addaan iti 3.5 a riwriw, ti Jarai ken Cham ket dagiti kaaduan a naisasao a sasao a Chamiko, nga addaan iti agarup a 230,000 ken 280,000 nga agsasao, idiay Cambodia ken Bietnam. Ti Tsat ket ti akin-amianan unay ket saan unay a maisasao, nga addaan laeng dagiti 3000 nga agsasao.

Gapu ti ekstensibo a pangbulbulod a nagresultaan ti napauoten a pannakaiyasideg, ti Chamiko ken ti sasao a Bahnariko – ti sanga ti pamilia ti Austroasiatiko – ket adu kadagiti agpapada a banag ti bokabulario.

## Pannakaidasig
Inted ni Graham Thurgood (1999:36) ti sumaganad a pannakaidasig ti sasao a Chamiko. Dagiti agmaymaysa a pagsasao ket namarkaan babaen ti*italiko*.

**[[Pagsasao nga Acehnes|Acehnes]]*
*Igid ti Baybay a Chamiko
***[[Pagsasao a Haroi|Haroi]]*
**Pagsasao a Cham ()
****Akinlaud a Cham*
****Phan Rang Cham*
*Kabambantayan a Chamiko
**Rade–Jarai
****[[Pagsasao a Rade|Rade]]* ()
****[[Pagsasao a Jarai|Jarai]]* ()
**Chru–Akin-amianan
****[[Pagsasao a Chru|Chru]]* ()
***Akin-amianan a Cham
*****[[Pagsasao a Roglai|Roglai]]* ()
*****[[Pagsasao a Tsat|Tsat]]*

Dagiti nuneral ti Proto-Chamiko manipud iti 7 aginggana iti 9 ket maibingbingay kadagiti sasao a Malayano, a mangited iti sangkabassit nga ebidensia para iti panankaisubgrupo iti Malayo-Chamiko (Thurgood 1999:37).

Insingasing pay ni Roger Blench (2009) a mabalin nga adda pay maysa a sanga ti Austroasiatiko iti igid ti baybay ti Bietnam nga itan ket awanen, a naibatay kadagiti nadumaduma a binulod a balikas ti Austroasiatiko iti moderno nga aldaw a sasao a  Chamiko a saan analawag a matugotan iti adda sangsanga ti Austroasiatiko (Blench 2009; Sidwell 2006).

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* Sidwell, Paul (2009). *[http://www.academia.edu/1540105/Classifying_the_Austroasiatic_languages_history_and_state_of_the_art Classifying the Austroasiatic languages: History and state of the art]*. LINCOM Gmbh.
* Thurgood, Graham (1999). *[http://www.jstor.org/stable/20006770 From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change: With an Appendix of Chamic Reconstructions and Loanwords]*. Oceanic Linguistics Special Publications, No. 28, pp. i, iii-vii, ix-xiii, xv-xvii, 1-259, 261-275, 277-397, 399-407.
Bantay Agad-Agad

Ti **Bantay Agad-Agad** ket ti bantay a mabirukan idiay Siudad ti Iligan iti Filipinas ken addaa daytoy iti nakarkulo a katayag iti  iti ngato ti pantar ti baybay.
Bantay Alchanon

Ti **Bantay Alchanon**, ammo pay a kas **Bantay Alchanar**, ket maysa kadagiti natayag a pantok iti kabambantayan ti Kordiliera Sentral idiay Filipinas. Daytoy ket mabirukan iti akin-amianan a parte ti Mountain Province iti isla ti Luzon. Daytoy ti maika-16 a kangatuan a bantay iti Filipinas iti  iti ngato ti pantar ti baybay.

## Dagiti nagibasaran
Sasao nga Atayaliko

Ti **sasao nga Atayaliko** ket dagiti grupo ti sasao a Formosano a naisasao idiay akin-amianan a Taiwan. Ikeddeng ni Robert Blust dagitoy a mangporma iti nangruna a sanga iti kaunegan ti pamilia ti sasao nga Austronesio. Nupay kasta, igrupo isuda ni Paul Jen-kuei Li iti sanga nga Akin-amianan a Formosano, a mangiraman iti sasao nga Akin-amianan a laud a Formosano.

## Pannakaidasig

Idagis ti Li (1981) ken Li (1982) ti sasao nga Atayaliko ken dagiti dialekto a kas dagiti sumaganad:

****Atayaliko***
****[[Pagsasao nga Atayal|Maitutop nga Atayal]]**
*****Squliq Atayal**
****Squliq
****Maspaziʔ
****Pyanan
****Lmuan
****Habun Bazinuq
****Syanuh
****Kulu
****ŋŋupa
****Haga-Paris
****Kubaboo
****Rghayuŋ
*****C'uli' Atayal** (ammo pay a kas Ts'ole' Atayal)
****Skikun, Mnibuʔ
****Mnawyan
****Mayrinax (mairaman dagiti rehistro ti babai ken lalaki)
****Mabatuʔan
****Matabalay
****Sakuxan
****Palŋawan
****Mkgugut
****Pyahaw
****Ryuhiŋ
****Mtlaŋan
****Knŋyan
****[[Pagsasao a Seediq|Seediq]]**
***Toŋan
***Toda
***Truwan
***Inago

## Dagiti nagibasaran

### Dagiti nota

### Dagiti sapasap a nagibasaran

*
Pagsasao nga Atayal

Ti **pagsasao nga Atayal** ket insasao babaen ti tattao nga Atayal ti Taiwan. Ti Squliq ken C’uli’ (Ts’ole’) ket dagiti dua a nangruna a dialekto. Ti Mayrinax ken Pa’kuali’, dagiti dua a subdialekto ti C’uli’, ket naiduma kadagiti dialekto ti Atayal gapu ta addaan daytoy kadagiti rehistro ti pannakaiduma iti lalaki ken babai iti bokabularioda.

Nairehistro ti pagsasao iti maysa a diksionario ti Atayal–Ingles babaen ni Søren Egerod ken dagiti nadumaduma a nareperensiaan a gramatiko (kitaen ti Dagiti nagibasaran). Naipatarusen ti Biblia iti Atayal ken naipablaak idi 2002. Naisurat ti Atayal iti sinuratan a Latin.  Ti Atayal ket maysa idi kadagiti taudan a pagsasao ti Hapon a Kreol a Yilan.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

* 
* 
* 
* 
*  – Squliq Atayal.
* 
* 

;Mayrinax Atayal
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo

* Listaan ti balikas ti Ci'uli Atayal iti Database ti Batayan a Bokabulario ti Austronesio
* Rosetta Project: Atayal Swadesh list
* Yuán zhù mínzú yǔyán xiànshàng cídiǎn 原住民族語言線上詞典   – diksionario
Pagsasao a Seediq

Ti **pagsasao a Seediq** (maibalikas a kas ) ket ti maysa a pagsasao nga Atayaliko a naisasao iti kabambantayan ti Akin-amianan a Taiwan babaen ti tattao a Seediq ken Truku.

## Pannakabingbingay
Buklen ti Seediq babaen dagiti tallo a nangruna a dialekto (Tsukida 2005). Dagiti kameng ti tunggal maysa a grupo ti dialekto ket agnagan babaen ti nagan ti dialektoda, bayat a ti tattao nga Amis ket tinawtawaganda iti "Taroko."
#**Truku** (Truku) – 20,000 a kamkameng ken mairaman dagiti saan nga agsasao. Ti dialekto a Truku, naisurat a kas *Tailuge* iti Insik, ket itedna ti naganna iti Taroko Gorge.
#**Toda** (Tuuda) – 2,500 a kamkameng ken mairaman dagiti saan nga agsasao.
#**Tgdaya** (Tkdaya, Paran) – 2,500 a kamkameng ken mairaman dagiti saan nga agsasao.

## Dagiti nagibasaran

* Tsukida, Naomi. 2005. "Seediq." In Adelaar, K. Alexander and Nikolaus Himmelmann, eds. 2005. The Austronesian languages of Asia and Madagascar. Psychology Press.

## Adu pay a mabasbasa

* 
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo

*Dagiti alpabeto dagiti naisurat a pagsasao nga aborihinal a Taiwanes ken dagiti maitunos nga uni iti IPA
Sasao nga Akin-amianan a Formosano

Ti**sasao nga Akin-amianan a Formosano** ket ti naisingasing a grupo ti sasao a Formosano a mangiraman ti *[[sasao nga Atayaliko]]*, ti *sasao nga Akinlaud a Tantanap* (Papora, Hoanya, Babuza, ken Taokas), ken ti *sasao nga Amianan a laud a Formosano* (Pazeh ken Saisiyat; ikabil babaen ni Li ti *Akinlaud a Tantanap* iti daytoy a pannakaigrupo).

Ti subgrupo ti Akin-amianan a Formosano ket immuna nga insingasing babaen ni Paul Jen-kuei Li idi 1985. Suppiaten ni Blust (1999) ti panagkaykaysa ti naisingasing a sanga ti Akin-amianan a Formosano. Ti panagusig idi 2008 ti Database ti Batayan a Bokabulario ti  Austronesio, nupay kasta, ket mangsuporta ti panagkaykaysa ti sanga ti Akin-amianan a Formosano iti 97% nga agpang ti kompidensia (kitaen ti *[[Sasao nga Austronesio#Pannakaidasig]]*).

## Ebidensia
Ti sumaganad a panagbalbaliw ti uni manipud iti Proto-Austronesio ket mapasamak iti sasao nga Akin-amianan a Formosano (Li 2008:215).

* *S2, *H1 > h
* *S2, *H1, *s > h (sasao nga Atayaliko ken Saisiyat laeng)

Ti pay Pazeh, Saisiyat, ken Thao ket isu laeng dagiti sasao a Formosano a mangipalubos kadagiti konstruksion ti SVO, ngem daytoy ket mabalin a gapu ti nakaro a pannakaiyasideg iti Taiwanes.

Dagiti pay pagsasao nag Atayal, Seediq, ken Pazeh ket addaan iti saan a nabosesan a kamaudian a konsonante nga adda kadagiti Proto-Austronesio (Blust 2009:616).

## Akin-amianan a laud a Formosano
Ikeddeng ni Li (2003) a dagiti innem a sasao nga Akinlaud a Tantanap ket simmina manipud iti Proto-Akin-amianan a laud a Formosano. Ti pannakaidasig ket kas dagiti sumaganad.

Dagiti uppat nga igid ti baybay a pagsasao ti Taokas, Babuza, Papora, ken Hoanya ket agbibingayda kadagiti sumaganad nga inobasion (Li 2003).
#Pannakapukaw iti *k
#Pannakapukaw iti *-y
#Panagtitipon iti *s ken *t iti saan a kamaudian a puesto 
#Kompleto a panagtitipon iti *ŋ ken *n

Makibinningay ti Thao kadagiti sumaganad nga inobasion kadagiti uppat nga igid ti baybay a pagsasao (Li 2003).
#Panagtitipon iti *s ken *t
#Panagtitipon iti *ŋ ken *n

Napanen ti Pazih kadagiti dua panagbaliw iti uni.
#Panagtitipon iti *j ken *s as /z/
#Panagtitipon iti *C ken *S1 a kas /s/

Saan nga ikeddeng ni Li (2003) nga asideg a kabagian ti Pazih iti Saisiyat (Li 2003:946).

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

*Li, Paul Jen-kuei (2003). "The Internal Relationships of Six Western Plains Languages." In Li, Paul Jen-kuei. 2004. *Selected Papers on Formosan Languages*, vol. 2. Taipei, Taiwan: Institute of Linguistics, Academia Sinica.
Pagsasao a Ketagalan

Ti **pagsasao a Ketagalan'' (Ketangalan, Tangalan) () ket ti maysa idi a [[Sasao a Formosano|pagsasao a Formosano]] a naisasao iti abagatan ti moderno nga aldaw a [[Taipei]] iti akin-amianan a [[Taiwan]] bbabaen ti [[tatao a Ketagalan]]. Ti pagsasao ket nagbalin a naungaw.

== Dagiti dialekto ==
Ilasin ni Li (1992) dagiti innem a dialekto ti Ketagalan (alternatibo a tinawtawagan iti grupo ti "Basaiko" ti Akindaya a Formosano).

***Ketagalan*'
**Akinlaud
****Luilang*
****Nankan*
****Puting*
**Akindaya
****Basay*
***(Sanga)
*****Trobiawan*
*****Linaw*

== Dagiti nagibasaran ==

* Li, Paul Jen-kuei (1992). "台灣平埔族的種類及其互關係" [Classification of the sinicized tribes in Taiwan and their internal relationships]. In Li, Paul Jen-kuei. *Selected Papers on Formosan Languages*, vol. 2. Taipei, Taiwan: Institute of Linguistics, Academia Sinica.
*Inō Kanori [伊能嘉矩] & Yang Nanjun [楊南郡] (trans). 2012. *Research trips among the Plains Aborigines: Selections from Inō Kanori's Taiwan diaries'' [平埔族調查旅行: 伊能嘉矩選集]. Taipei: Yuanliu Press [遠流出版公司].
Pagsasao a Saaroa

Ti **pagsasao a Saaroa** wenno **Hla'alua** ket ti Akin-abagatan a pagsasao a Tsouiko nga insasao babaen ti tattao a Saaroa (Hla'alua), iti tribu ti indihenio a tattao iti Taiwan (kitaen ti aborihenio a Taiwanes). Daytoy ket pagsasao a Formosano ti pamilia ti Austronesio.

Dagiti Saaroa ket agtataengda kadagiti dua a purok iti Taoyuan ken Kaochung idiay Distrito ti Taoyuan (Taoyuan Township), Siudad ti Kaohsiung, Taiwan (Zeitoun ken Teng 2014).

Addaan daytoy kadagiti basbassit ngem 10 a patneng nga agsasao ken ti populasion ti etniko iti 400 a tattao, ti Saaroa ket naikeddeng a nakaro a naisagmak a pagsasao. Uray kadagiti patneng nga agsasao iti pagsasao, kangrunaanda nga agus-usar iti Mandarin wenno Bunun kadagiti inaldaw a panagbiagda. Awanen ti napaut ken aktibo a komunidad nga agsasao iti Saaroa.

## Dagiti nagibasaran

### Bibliograpia
*Ferrell, R. (1979). Construction markers and subgrouping of Formosan languages. Southeast Asian Linguistic Studies, 3, 199-211.
*Li, C. (2010). The Syntax and Semantics of Eventuality in Painwan and Saaroa. Tsing Hua University. 456pp.
*Li, Paul Jen-kuei. 2001. "The Dispersal of the Formosan Aborigines in Taiwan." *Languages and Linguistics* 2.1:271-278
*Pan, C. (2012). A Grammar of Lha'alua, an Austronesian Language of Taiwan. James Cook University. 417pp
*Starosta, S. (1996). The position of Saaroa in the grammatical subgrouping of Formosan languages. In Pan-Asiatic Linguistics: Proceedings of the Fourth International Symposium on Languages and Linguistics (Vol. 3, pp.&nbsp;944–966)

### Adu pay a mabasbasa
* Pan, Chia-jung. 2012. A Grammar of Lha’alua: An Austronesian Language of Taiwan. Cairns: James Cook University PhD Thesis.
* Pan, Chia-Jung. 2014. The grammar of knowledge in Saaroa. In: Aikhenvald, Alexandra Y., and Dixon, R.M.W., (eds.) The Grammar of Knowledge: A Cross-Linguistic Typology. Explorations in Linguistic Typology (7). Oxford University Press, Oxford, pp.&nbsp;89–106.
* Pan, Chia-Jung. 2015. Reported Evidentials in Saaroa, Kanakanavu, and Tsou. In: Zeitoun, Elizabeth, Teng, Stacy F., and Wu, Joy J., (eds.) New Advances in Formosan Linguistics. Asia-Pacific Linguistics series studies on Austronesian Languages (SAL 003). The Australian National University, Canberra, pp.&nbsp;341–362.
Pagsasao a Bunun

Ti **pagsasao a Bunun** () ket insasao babaen ti tattao a Bunun ti Taiwan. Daytoy ket maysa kadagiti sasao a Formosano, ti heograpiko a grupo ti sasao nga Austronesio, ken nabingbingay kadagiti lima a dialekto: ti Isbukun, Takbunuaz, Takivatan, Takibaka ken Takituduh. Ti Isbukun, ti dominante a dialeto, ket kangrunaan a naisasao idiay abagatan ti Taiwan. Ti Takbunuaz ken Takivatan ket kangrunaanda a naisasao iti tengnga ti pagilian. Ti Takibaka ken Takituduh ken akin-abagatanda a dialekto. Ti maikanem a dialekto, ti Takipulan, ket nagbalin nga awanen kadagiti tawen ti 1970.

Dagiti Saaroa ken Kanakanabu, dagiti dua a basbassit a minoridad a grupo nga agbinningay iti teritorioda iti maysa a grupo ti Isbukun Bunun, ket inamponda pay ti Bunun a kas bukodda a bernakular.

## Dagiti dialekto
Ginudua ni Li (1988) ti Bunun kadagiti 3 a dialekto kadagiti 3 a nangruna a sanga — Akin-amianan, Tengnga, ken Isbukun (naidasig pay a kas Akin-abagatan a Bunun). Ti Isbukun ket ti prestihio a dialekto, daytoy pay ti kaaduan nga agbalbaliw a dialekto. Ti kakonsertibuan a dialekto ket dagiti naisasao iti amianan.

***Proto-Bunun**
***Isbukun*
**Amianan-Tengga
***Akin-amianan
*****Takituduh*
*****Takibakha*
***Tengnga
*****Takbanuað*
*****Takivatan*

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

* Adelaar, K. Alexander. 2004. The coming and going of ‘lexical prefixes’ in Siraya. *Language and Linguistics/語言暨語言學* 5(2): 333-361.
* De Busser, Rik. 2009. Towards a Grammar of Takivatan: Selected Topics. PhD dissertation at the Research Centre for Linguistic Typology, La Trobe University, Melbourne, Australia.
* Jeng, Heng-hsiung. 1977. *Topic and Focus in Bunun.* Taipei: Academia Sinica.
* Nojima, Motoyasu. 1996. Lexical prefixes of Bunun verbs. *Gengo Kenkyu: Journal of the Linguistic Society of Japan* 110: 1-27.
* Li, Paul Jen-Kuei. 1988. A comparative study of Bunun dialects. *Bulletin of the Institute of History and Philology*, Academia Sinica 59(2): 479-508.
* Schachter, Paul and Fe T. Otanes. 1972. *Tagalog Reference Grammar*. Berkeley: University of California Press.
* 齊莉莎 (Zeitoun, Elizabeth). 2000. *布農語參考語法.* Taipei:遠流/YLib.
* 林太 (Lin Tai), 曾思奇 (Zeng Si-Qi), 李文甦 (Li Wen-Su) and 卜袞 (Bukun). 2001. *Isbukun.布農語構詞法研究.* Taipei: 讀冊文化/Du-Ce Wen-Hua.
* Anu Ispalidav. 2014. 布農族語讀本：認識郡群布農族語. Taipei: Shitu Publishing House 使徒出版社.

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti urnong ni Robert Blust iti Kaipuleohone ket .
Sasao a Daya a Formosano

Ti **sasao a Daya a Formosano** ket buklen dagiti nadumaduma a sasao a Formosano a naiwarwaras iti ballasiw ti Taiwan, a mairaman ti Kavalan, Amis, ken ti awanen a pagsasao a Siraya. Daytoy a pannakaigrupo ket sinuportaran babaen da Robert Blust ken Paul Jen-kuei Li. Ikeddeng ni Li a ti lugar nga agsasao iti Siraya kadagiti akin-abagatan a laud a tanap ti Taiwan iti kapudnuan a pagtaengan dagiti agsasao iti Daya a Formosano, nga idiay ket naiwarasda iti akindaya nga igid ti baybay ti Taiwan ken nagin-inut nga immakar iti lugar ti moderno nga aldaw a Taipei (Li 2004).

## Dagiti pagsasao
*Kavalaniko
**Ketagalan
**Kavalan
*Ami
*Siraya

## Ebidensia
Inpresenta ni Li (2004) ti sumaganad a kriteria a kas ebidensia para iti maysa a pannakaigrupo ti Daya a Formosano.

#Panagtitipon iti *C ken *t a kas /t/
#Panagtitipon iti *D ken *Z a kas /r/ owenno /l/ in Basay, a kas /z/ iti Kavalan
#Panagtitipon iti *q, *H, *ʔɦ ken ø
#Panagtitipon iti *j, *n, ken *N a kas /n/
#Pannakaipan iti *k iti /q/ ken /q/ > /h/ (Basay laeng) sakbay ti *a

Inbaga ni Li (2004) ti panagsina iti *k iti k ken q (sakbay ti *a) ket eksklusibo apagbingayan babaen ti Basay ken Kavalan. Kas met ti Kavalan ken Basay, ti pagsasao a Siraya ket tumipon kadagiti porma ti pasiente-agpakatengnga ken lokatibo-agpakatengnga, urayno ti Amis ket maigiddiat kadagiti porma nga agpakatengga. Ilista pay ni Li (2004) dagiti sangadosena nga inobasion ti leksiko a pagbibingayan babaen ti sasao a Daya a Formosano.

Ti Basay, Kavalan, ken Amis ket makibinningay pay ti oral a tradison a mangibaga ti sapasap a taudan manipud iti maysa nga isla a tinawtawagan iti “Sinasay” wenno “Sanasay,” a mabalin a daytoy ket ti Isla Berde ita nga aldaw.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

* Li, Paul Jen-kuei (1992). "台灣平埔族的種類及其互關係" [Classification of the sinicized tribes in Taiwan and their internal relationships]. In Li, Paul Jen-kuei. *Selected Papers on Formosan Languages*, vol. 2. Taipei, Taiwan: Institute of Linguistics, Academia Sinica.
* Li, Paul Jen-kuei. 2004. Origins of the East Formosans: Basay, Kavalan, Amis, and Siraya. Languages and Linguistics 5.2:363-376, 2004.
Pagsasao a Papora-Hoanya

Ti **Papora** ken **Hoanya** ket dagiti dialekto ti pagsasao a Formosano ti Taiwan. Naisasao idi dagitoy iti ballasiw ti tengnga nga akinlaud a bangir ti isla iti likmut ti Lishui, Chingshui, Shalu, ken ti akin-uneg a daga it Taichung.

Naletra pay ti Papora iti *Papola, Bupuran, Vupuran*; ti sabali pay a nagan ket *Hinapavosa*.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Babuza

Ti **pagsasao a Babuza** ket ti pagsasao a Formosano ti Babuza ken Taokas, dagiti indihenio a tattao ti Taiwan. Daytoy ket kabagian iti wenno mabalin a nagtaud manipud iti Favorlang, a naibagbaga idi maika-17 a siglo.

Ti Babuza ket naisasao idi iti kaaduan iti igid ti akinlaud nga igid ti baybay ti Taiwan. Dagiti dua nga managbalbaliw a dialektona ket ti Poavosa ken ti awanen a Taokas, ket insinsinada babaen ti Papora ken Pazeh.

## Kitaen pay
* Pagsasao a Favorlang

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti taudan

### Diksionario
*
Pagsasao a Favorlang

Ti **pagsasao a Favorlang** ke ti maysa nga awanen a pagsasao a Formosano nga asideg a kabagian ti Babuza.

Uray no ti Favorlang ket inkeddeng babaen ti Taiwanes a linguista a ni Paul Jen-kuei Li a sabali a pagsasao, urayno kasta daytoy ket asideg unay a kabagian ti Babuza. Itikinapudno, ti nagan a *Favorlang* ket naala manipud iti *Babuza*. Iti pay sabali, ti Favorlang ket mabalin pay a nagirepresenta ti dialekto ti Babuza iti nasapsapa a panawen, gapu ta ti Favorlang ket nadokumentuan idi maika-17 a siglo, bayat a ti Babuza ket nadokumentuan laeng idi rugi ti maika-20 a siglo babaen dagiti Hapon a lingguista.

## Dagiti nagibasaran

*
*
*