open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1988 Pammadayaw a Palanca

Dagiti nangabak iti **[[Pammadayaw a Palanca|Pammadayaw a Pakalaglagipan kenni Carlos Palanca para iti Literatura]]** iti tawen 1988 (puesto, titulo ti nangabak nga obra, nagan ti autor).

## Benneg ti Pilipino
**Ababa a sarita**
*Umuna: *“Sugat sa Dagat”* ni Cyrus P. Borja
*Maikadua: *“Ecce Homo, Ecce Machina”* ni Dong Delos Reyes
*Maikatlo: *“Huling Pagsusulit”* ni Ronald De Leon; ken *“Sino Man sa Atin”* ni Rosario Balmaceda-Gutierrez

**Daniw**
*Umuna: *“Malulungkot na Taludtod”* ni Ariel Dim. Borlongan
*Maikadua: *“Babae Akong Namumuhay Mag-isa”* ni Josephine Barrios
*Maikatlo: *“Mga Pangarap at Bangungot na Di Malimot”* ni Romulo P. Baquiran Jr.; ken *“Sa Pakpak ng Balse ni Strauss”* ni Benilda S. Santos

**Salaysay**
*Naindayawan a dakamat:
:*“Ang Filipino sa Larangan ng Panitikan”* ni Isagani R. Cruz
:*“Ang Mga Badjao sa Tungkalan”* ni Tomas F. Agulto
:*“Sa Malalim at Malayong Panahon...”* ni Pedro L. Ricarte
:*“Talinhaga, Hinaing at Pag-ibig ng Isang Makata”* ni Rustica Carpio

**Maysa-a-parang a drama**
*Umuna: *“Ang Bagong Libis ng Nayon”* ni Ronaldo C. Tumbokon; ken *“Tumbampreso”* ni Manuel R. Buising
*Maikadua: *“Abril 1521”* ni Amado Lacuesta Jr.; ken *“Kuwerdas”* ni Catherine Calzo
*Maikatlo: Awan nangabak

**Drama**
*Umuna: *“Kung Bakit May Nuno sa Punso”* ni Manuel R. Buising
*Maikadua: *“Pulitika ng Buhay at Pag-ibig”* ni Malou Leviste Jacob
*Maikatlo: *“Larawan ng Pilipino Bilang Artista”* ni Felix Padilla

## Benneg ti Ingles
**Ababa a sarita**
*Umuna: *“Our Lady of the Arts and Letters”* ni Eli Ang Barroso
*Maikadua: *“Antonio and His China Wall”* ni Mario Miclat
*Maikatlo: *“Mourning and Weeping in this Valley of Tears”* ni Eric Gamalinda; ken *“The Perpetual Monday Morning in the Life of Jose Sakay”* ni Nowell Danao

**Daniw**
*Umuna: *“Poems for Amina”* ni Merlie Alunan
*Maikadua: *“Patria Y Muerte”* ni Eric Gamalinda; *“Secret of Graphite”* ni Ramon Sunico; ken *“Star Maps and Other Poems”* ni Edgardo B. Maranan
*Maikatlo: *“Horns of the World”* ni Clovis Nazareno; *“Nude”* ni Benilda S. Santos; ken *“Poems for Three Friends”* ni Elson Elizaga

**Salaysay**
*Umuna: *“A Sort of Life by the Seawall”* ni Tezza Parel
*Maikadua: *“Deconstructing America: America Through the Eyes of Filipinos”* ni Isagani R. Cruz
*Maikatlo: *“Palawan: Tales of Poverty, Poetry and Time Travel”* ni Edgardo B. Maranan

**Maysa-a-parang a drama**
*Umuna: *“Salcedo”* ni Bobby Flores Villasis
*Maikadua: Awan nangabak
*Maikatlo: *“Japayukisan”* ni Elsa Martinez Coscolluela

**Drama**
*Umuna: Awan nangabak
*Maikadua: Awan nangabak
*Maikatlo: *“Alin Ed Purona or Princess Urduja”* ni Mig Alvarez Enriquez
*Naindayawan a dakamat: *“The Wedding”* ni Felix A. Clemente; ken *“Ulahingan Rud-suan”* ni Leoncio P. Deriada

## Dagiti nagibasaran
*
Surigao del Sur

Ti **Surigao del Sur** ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti Rehion ti Caraga iti Mindanao. Ti kapitoliona ket ti ili ti Tandag. Kabeddengna dagiti probinsia ti Surigao del Norte iti amianan, Agusan del Norte ken Agusan del Sur iti laud, ken Davao Oriental iti abagatan.

## Heograpia

Addaan ti Surigao del Sur iti 17 nga ili ken 2 a siudad. 

### Siudad

* Siudad ti Bislig
* Siudad ti Tandag

### Dagiti ili

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Filipinas
José Rizal

:*Para iti dadduma pay a kaipapanan, kitaen ti [[Rizal (panangilawlawag)]].*

Ni **Dr. José Protasio Rizal Mercado y Alonso Realonda** (Hunio 19, 1861 – Disiembre 30, 1896) ket ti nailian a bannuar ti Filipinas. Maysa a maibilang a henio, ni Rizal ket maysa a mannurat, mannaniw, doktor iti medisina, siruhano iti mata, arkitekto, pintor, edukador, ekonomista, etnologo, sientista a mannalon, istoriador, mammartuat, agiwarwarnak, musikero, mitolohista, eskultor, ken sosiolohista. Maysa pay a linguista, ammona ti aganay a 22 a pagsasao.

Napapatay kas martir idi Desiembre 30, 1896 iti Bagumbayan (Luneta) iti Manila, idi kedngan ti turay nga Espaniol a mabitay a mapaltogan, gapu kadagiti pammabasol maipapan iti akemna iti Rebolusion a Pilipino.
Karayan Pasig

Ti **Karayan Pasig** (**Ilog Pasig** iti Tagalog) ket maysa a karayan iti Filipinas nga agtaud iti Dan-aw ti Laguna ken agpatingga iti Luek Manila. Agatiddog iti 25 a kilometro, bineltakna ti Metro Manila.
Andrés Bonifacio

Ni **Andres Bonifacio y Castro**, (Nobiembre 30, 1863 – Mayo 10, 1897), ket maysa a dadaulo iti rebolusion iti Filipinas maibusor iti kolonial a panagturay dagiti Espaniol, ti kaunaan a panagalsa iti Asia kontra iti kolonial a turay nga Europeo. Idi 1892, binangon ni Bonifacio ti Katipunan, maysa a nalimed a rebolusionario a tignay. nga idi agangay ket isu ti nagbalin a bugas ti Rebolusionario nga Armada ti Filipinas. Iti pannakaipasdek ti Katipunan, naam-ammo ni Bonifacio kas *Ama ti Rebolusion*. Naawagan met kas *El Supremo* ni Bonifacio kas daulo ti Katipunan.

## Dagiti nagibasaran
Katipunan

Ti ***Katipunan*** ket maysa a nalimed a nasionalistiko a gimong wenno tignay iti Filipinas a binangon ni Andres Bonifacio idi 1892 a ti panggepna ti pannakawaywaya ti Filipinasn manipud iti kolonial a turay nga Espaniol kasta met dagiti simmaruno nga Americano a nangkolonia iti pagilian.

Ti nagan a "Katipunan" ket ti nayababa a version ti ofisial a nagan a Tagalog a ***Kataas-taasang, Kagalang-galangang Katipunan ng̃ mg̃á Anak ng̃ Bayan*** (*Kangatuan ken Nadayaw a Gunglo dagiti Anak ti Ili*).
Manny Pacquiao

Ni **Emmanuel "Manny" D. Pacquiao** (naipasngay idi Deciembre 17, 1978 iti Bukidnon, Filipinas), ket maysa a boksingero nga am-ammo iti palayawna a "Pac Man", nga iti agdama ket isu ti kampeon iti WBC International Super Featherweight, ken ti sigud a RING Peoplekampeon iti Featherweight ti a RING People (2003-2005), sigud kampeon iti IBF Super Bantamweight (2001-2004), ken sigud a kampeon iti WBC Flyweight Champion (1998-1999). Addaan isuna iti record a 41 a panangabak, 3 a pannakaarus, ken 2 a tabla, nga addaan 31 a panangabak babaen ti knockout.

Kaudian nga inabakna ti boksingero a Mehikano a ni Erik Morales iti maysa nga awan-titulona a 12 a rikus a maikadua a panaglaban a napasamak iti Las Vegas, Nevada idi Enero 22, 2006. 

## Politika
Ni Manny Pacquiao ket maysa a congreso iti 1st District iti Sarangani ken Lone District iti Ciudad ti General Santos iti Filipinas.

## [[Aldaw]]
Pacquiao vs. Mosley, Mayo 8, 2011 se United States

## Dagiti ladawan


File:Manny_Pacquiao_in_Siliman.jpg|Manny Pacquiao
File:Manny Pacquiao.jpg|Manny Pacquiao


## Dagiti akinruar a silpo

* Manny Paquiao 
* Michael Jackson-Paquiao 
* Manny Paquiao Bikini 
* Paquiao 5 pesos
* Manny Paquiao Pictures
* Manny Paquiao 20 pesos
* Manny Paquiao - Facebook
* Gloria Macapacquiao-Arroyo
Yacon

Ti **yacón** (*Smallanthus sonchifolius*) ket ti maysa a sebbangan ti perenial nga Asteraceae a tradisional a naimulmula iti akin-amianan ken ti tengnga nga Andes manipud iti Colombia aginggana iti akin-amianan nga Arhentina.

## Dagiti ladawan

Smallanthus sonchifoliusRH . (3).jpg
Jicama Ecuador.jpg
Smallanthus sonchifolius .p.jpg
Yacon roots (Smallanthus sonchifolius).JPG
Siudad ti Cebu

Ti **Siudad ti Cebu** ket maysa a primera klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Cebu iti Filipinas. Isu pay ti maika-2 a kapatgan a sentro a metropolitano iti Filipinas

Ti Siudad ti Cebu, ket masarakan iti akindaya a playa ti Isla ti Cebu, ket ti kaduogan a siudad iti Filipinas, naduogan pay ngem ti Siudad ti Manila. Ti siudad ket maysa kadagiti kangrunaan a pangsangladan dagiti internasional a biahe iti pagilian, ken maysa kadagiti kapatgan a sentro ti komersio, negosio, ken industria iti Visayas ken Mindanao.

Ti siudad ket paset ti maysa a metropolitano a lugar a maaw-awagan iti Metro Cebu a pakairamanan dagiti siudad ti Mandaue, Lapu-Lapu, ken Talisay
 
## Pakasaritaan
Ti Cebu, wenno Sugbu, ket siguden a maysa a narang-ay a lugar sakbay pay a sinakup ti Espania, addaanen iti naannayas a pannakilangen a somersial iti Tsína ken dadduma pay a pagpagilian iti Abagatan a Daya nga Asia.

Idi Abril 7, 1521, simmanglad ni Fernando Magellan iti Cebu ket pinadanon isuna ni Rajah Humabon.  Naguyugoy dagiti ganggannaet ni Humabon nga agtamed iti baro a pammati nga insangpet dagiti Espaniol ket kaduana ti asawana ken aganay a 800 a kapurokanna, binuniagan ida dagiti Espaniol idi Abril 14, 1521. Isuda dagiti mabigbig a kauunaan a Kristiano a Filipino.

Nupay kasta, saan a nagballigi ni Magellan a naan-anay nangsakup iti lugar para iti korona ti Espania ta napasag isuna iti Isla ti Mactan idi Abril 27, 1521 iti panagrupakda ken Lapu-lapu, pangulo ti nasao nga isla, ken dagiti pasurotna.

Idi Abril 27, 1565, simmanglad iti Cebu ti sabali a grupo dagiti Espaniol nga indauluan ni Miguel Lopez de Legazpi, a kaduana ti maysa nga Augustiniano a fraile a ni Andres de Urdaneta. Idi Enero 1, 1571, pinanaganan ni Legazpi ti siudad iti Villa del Santissimo Nombre de Jesus, manipud iti sigud a naganna a San Miguel.

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Cebu ket nabingbingay a politikal iti 80 a barbaranggay.

## Paggatangan
* SM City Cebu

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Santiago, Isabela

Ti **Siudad ti Santiago** ket maysa a primera klase a nawaya a komponente a siudad iti probinsia ti Isabela iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Santiago ket nabingbingay a politikal iti 37 a barbaranggay.

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Siudad ti Quezon

Ti **Siudad ti Quezon** ket isu ti sigud a kapitolio ti Filipinas. Masarakan iti isla ti Luzon, ti Siudad ti Quezon ket maysa kadagiti siudad ken il-ili a mangbukel iti Metro Manila, ti Nailian a Kapitolio a Rehion (National Capital Region wenno NCR). Naipanagan ken ni Manuel L. Quezon, ti  presidente ti Mankomunidad ti Filipinas, a nangbangon iti siudad a kas sukat ti Manila a capitolio ti pagilian.

kabeddeng ti siudad ti Siudad ti Manila iti abagatan-a-laud, ti Siudad ti Caloocan ken Siudad ti Valenzuela iti laud ken amianan-a-laud, ti San Juan ken ti Siudad ti Mandaluyong iti abagatan, ken ti Siudad ti Marikina ken Siudad ti Pasig iti abagatan-a-daya. Iti amianan, iti ballasiw ti Karayan Marilao, ket ti Siudad ti San Jose del Monte iti probinsia ti Bulacan, ket iti met daya ket dagiti ili ti Rodriguez ken San Mateo iti probinsia ti Rizal.

## Pakasaritaan
Sakbay pay a nabukel ti Siudad ti Quezon, adda babassit nga il-ili iti lugar. Isu dagitoy ti Francisco del Monte, Novaliches, ken Balintawak.

Idi nasapa a 1900s, inarapaap ni Presidente Manuel L. Quezon ti maysa a siudad nga agbalinto a kapitolio ti Filipinas, kas sukat ti Manila. Idi 1938, binukel ni Quezon ti People's Homesite Corporation ket ginatangda ti 15.29 km² kalawana a daga manipud iti nalalawa a dagdaga iti Diliman ti pamilia Tuason. Impasa kas linteg ti Nailian nga Asemblea ti Mankomunidad ti Filipinas ti Acta Mankomunidad 502 nga am-ammo kas “Annuroten ti Siudad ti Quezon” a sigud a naisingasing a kas Siudad ti Balintawak. Babaen ti panangidaulo da Diputado Narciso Ramos (ama ni sigud a Presidente Fidel V. Ramos) ken Diputado Ramon Mitra, Sr. inanamongan ti asemblea a maipanagan ken ni Quezon ti baro a siudad. Idi Oktubre 12, 1939, pinirmaan kas linteg ni Quezon ti gakat a namagbangon iti Siudad ti Quezon.

Kalpasan ti Maikadua a Gubat iti Sangalubongan, idi Julio 17, 1948 pinirmaan ni Presidente Elpidio Quirino ti Acta Republica Numero 333 a namagbalin iti Siudad ti Quezon kas kapitolio ti republica.

Idi Nobiembre 7, 1975 iti pannakaipatungpal ti Dekreto Presidensial Numero 824 ni Presidente Ferdinand Marcos, naipasdek ti Metro Manila ket nagbalin ti Siudad ti Quezon a kas maysa kadagiti 17 a siudsiudad ken il-ili ti Metro Manila. Iti sumaruno a tawen, iti Decreto Presidensial  Numero 940 ni Marcos, naisubli ti kapitolio ti republika iti Manila, idi Hunio 24, 1976.

### Dagiti baranggay

## Dagiti ladawan


Papeles:Quezon City Flag.svg
Papeles:Quezon City Flag.svg|


## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a Website ti Siudad ti Quezon
Kurów

Ti **Kurów**  ket maysa a purok idiay abagatan a daya iti Polonia, a mabirukan idiay nagbaetan ti Puławy ken Lublin, idiay karayan Kurówka. Daytoy ket kapitolio ti naisina a gmina (munisipalidad) a matawtawagan ti Gmina Kurów, iti kaunegan ti Probinsia ti Lublin. Daytoy a purok ket addaan kadagiti 2,817 nga agtataeng (manipud idi 2015).

## Pakasaritaan
Ti immuna a pannakaammo ti Kurów ket manipud iti dokumento a naited idi 1185, a nangibaga ti simbaan a naipammadayaw kenni Santo Giles ket adda idin iti datoy a lugar. Idi nagbaetan ti 1431 ken 1442 ti purok ket naikkan ti pannakasiudad a naibatay iti Magdeburg a Linteg. A kas maysa a pribado nga ili, daytoy ket sentro ti komersio kadagiti makmakan a nagtaud manipud kadagiti nakapalikmut a luglugar. Adda met dagiti pabrika ti dutdot ken lalat a mabirukan ditoy. Idi maika-16 a siglo, ti Kurów ket maysa a sentro iti Kalbinismo, gupu ta adu dagiti Polako nga Agkakabsat a nagtaeng ditoy. Idi 1660, adu kadagiti nagtaeng ket nagbalinda nga Arianismo.

Kalpasan idi 1660, daytoy nga ili ket bakibinningay ti pakasaritaanna iti intero a rehion. Idi 1795, kalpasan ti maikatlo a pannakabingbingay iti Polonia, ti Kurów ket innala ti Austria. Idi 1809, nagbalin a parte ti Dukado iti Warsaw. Idi 1815, ti Kurów ket nagbalin a paset ti Pagarian ti Polonia. Idi panawen ti Yaalsa ti Nobiembre, idi Pebrero 1831, nangrugi ti bassit a Gubat ti Kurów, idi dagiti tropa ti Polonia babaen ni heneral Józef Dwernicki ket inabakda ti buyot ti Rusia. Idi 1870, kalpasan ti mano a tawen ti Yaalsa ti Enero, ti ili ket napukawna ti dokumento ti linteg a pannakasiudadna, a daytoy ket saanna a naala manen. Manipud idi 1918, ti Kurów ket nagbalin manen a parte ti Polonia.

## Dagiti akinruar a silpo
Jollibee

Ti **Jollibee** ket maysa a ragup dagiti panganan a mangipangpangruna iti prito a manok, burger ken spaghetti, ken a naikuartel idiay Filipinas. Addaan kadagiti puesto iti 6 a pagilian iti sangalubongan, iti Filipinas, Estados Unidos, Hong Kong, Bietnam, Indonesia ken Brunei. Ni Tony Tan Caktiong ken ti pamiliana iti parlor ti sorbetes iti Cubao ken iti Quiapo idi 1975. Idi agangay dagitoy ti nagbalin nga umuna a pagtagilakuan ti Jollibee.  Idi 1978, naipasdek ti Jollibee Foods Corporation ken naikorporada kas maysa a 100% a Pilipino a Kompania. Di agbayag, saan laengen a sorbetes ti idasdasarda, nagiserbida metten iti sandwich ken spaghetti, ket idi kuan dagitoyen ti ad-adda a naglatak ngem ti sorbetes a lakoda. Sinuktanda dagiti parlor ti sorbetes iti panganan, ti panganan a napanaganan iti *jollitops*.
Metro Cebu

Ti **Metro Cebu** ket maysa a metropolitano a lugar iti probinsia ti Cebu a buklen dagiti siudad ti Cebu, Danao, Mandaue, Lapu-Lapu, ken Talisay. Addaan ti Metro Cebu iti aganay a 1.9 riwriw a tattao.

## Dagiti siudad ken ili
Buklen ti 5 a siudad ken 8 nga ili ti Metro Cebu. 

**¹**2000 Census 
*Nota:* Idi Oktubre 2005, pinadakkel dagiti agplanplano manipud iti Konsilo ti Rehional a Panagrang-rang-ay 7, Metropolitan Cebu Development Council nga idauluan ti Cebu Provincial Governor ken Local Government Units ti Cebu ti sakupen ti Metro Cebu tapno mairaman ti Ciudad ti Danao ken dagiti ili ti San Fernando ken Carcar http://www.sunstar.com.ph/static/ceb/2005/10/08/news/rdc.enlarges.metro.cebu.html .
Manila (panangilawlawag)

Ti **Manila** ket mabalin a dumakamat kadagiti sumaganad:

* Manila, ti kapitolio ti Filipinas
* Metro Manila, ti metropolitan a rehion a nakaibilangan ti Manila
Brokeback Mountain

Ti ***Brokeback Mountain*** () ket ti Amerikano a a pelikula idi 2005 nga inturong babaen ni Ang Lee. Daytoy ket inampon manipud iti ababa a sarita iti isu met laeng a nagan idi 1997  babaen ni Annie Proulx, ti senario ti drama ket insurat babaen da Diana Ossana ken Larry McMurtry. Dagiti nagbida ket da Heath Ledger, Jake Gyllenhaal, Anne Hathaway ken Michelle Williams.
Crash (pelikula ti 2004)

Ti ***Crash*** () ket maysa a pelikula a drama nga inturong babaen ni Paul Haggis. Nangabak daytoy iti maika-78 a Pammadayaw nga Oscar para iti kalaingan a pelikula iti 2005. Inyawidna pay iti pammadayaw para iti kalaingan nga screenplay nga orihinal ken kalaingan iti film editing. 

Immuna nga naipabuya idiay Toronto Film Festival idi Septiembre 2004. Daytoy nga istoria ket maipanggep iti pinagsisinnupiat ken rasismo dagiti tattao idiay Los Angeles nga agsasabali ti puli ken kasasaad ti biag.

## Dagiti silpo ti ruar
* Opisial a website
San Miguel Corporation

Ti **San Miguel Corporation** ket ti maikatlo a kadakkelan a korporasion iti Filipinas iti kaadu ti kita. Ti San Miguel ti kadakkelan a kompania ti makan ken mainum iti Abagatan-a-Daya nga Asia, addaan iti 129 a paslidad iti rehion nga Asia-Pasipiko.

Ti orihinal a pagaramidan iti serbesa iti Manila ket impasdek ti maysa nga Espaniol idi 1890. Partuatna ti nalatak a serbesa a San Miguel Beer a maiwarwaras ken mailaklako iti intero a sangalubongan.
PLDT

Ti **Philippine Long Distance Telephone Company** nga am-ammo kas **PLDT**, ket ti kadadakkelan a kompania ti telekomunikasion iti Filipinas.
Serbesa a San Miguel

Ti **Serbesa a San Miguel** wenno **San Miguel Beer Pale Pilsen** ket isu ti kangrunaan a produkto ti San Miguel Beer Division (SMBD), ti benneg ti serbesa ti San Miguel Corporation, ti kadakkelan a kompania ti makan ken mainum iti Abagatan-a-Daya nga Asia.

Ti Serbesa a San Miguel ti mabigbig a dadaulo iti merkado ti serbesa iti Filipinas. Isu met ti kangrunaan a serbesa iti Hong Kong.
Globe Telecom

Ti **Globe Telecom**, am-ammo pay kas **Globe**, ket ti maikadua a kadakkelan a kompania ti telekomunikasion iti Filipinas.
Legazpi, Albay

Ti **Siudad ti Legazpi** ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Albay iti Filipinas. Isu ti kapitolio ti Albay ken ti rehional a sentro ti Rehion ti Bicol.

Ti siudad ti Legazpi ti kangrunaan a destinasion dagiti turista iti Bicol maigapu iti kaasidegna iti nalatak a Bulkan Mayon (aganay a 15 kilometro iti abagatan-a-daya ti siudad).

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Legazpi ket nabingbingay a politikal kadagiti 70 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Siudad ti Zamboanga

Ti **Siudad ti Zamboanga** ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Zamboanga del Sur iti Filipinas.  Kas maysa nga agwaywayas a siudad, saan a mainaig iti maysa a probinsia nupay no maminsan ket madakdakamat kas paset ti probinsia ti Zamboanga del Sur. Masarakan ti siudad iti Lingsat Basilan. Agar-aramat dagiti taga-Zamboanga iti naisangsangayan a pagsasao: ti Chabacano, napaglaok nga Espaniol ken lokal a pagsasao ken dialekto.

Ti siudad ti sigud a rehional a sentro ti Peninsula ti Zamboanga sakbay a sinukatan ti Siudad ti Pagadian. Ti pay Siudad ti Zamboanga ti sentro ti komersio, negosio ken edukasion iti rehion ket isu pay ti taeng ti Turay ti Ekonomiko a Sona ti Siudad ti Zamboanga (Zamboecozone).

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Zamboanga ket nabingbingay a politikal kadagiti 98 a barbaranggay.

## Dagiti ladawan

Papeles:Episcopal Church in the Philippines Zamboanga City.JPG|Episkopal a Simbaan ti Filipinas idiay Zamboanga
Papeles:Pasonaca Main Pool2.JPG|Paglanguyan iti Pasonanca
Papeles:Santa Barbara Mosque1.JPG|Meskita Salahuddin
Papeles:Zamboanga City Hall y Rizal Monument.JPG|Munisipio ti Siudad ti Zamboanga
Papeles:Paseo del Mar- Zamboanga City.JPG|Paseo del Mar
|Nalawa a dalan ti RT Lim 
Papeles:Cross Mayor - Abong Abong.JPG|Ti *Cruz Major* a pakatan-awan iti siudad ken ti Ilet ti Basilan 

Papeles:Jardin Maria Clara Llobregat (13).JPG|Museo ni Maria Clara Lobregat
|Dissuor Merloquet


## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Surigao

Ti **Siudad ti Surigao** ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Surigao del Norte iti Filipinas. 

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Surigao ket nabingbingay a politikal kadagiti 54 a barbaranggay. 33 ti adda iti kadaklan a daga ken 21 ti is-isla a baranggay. Ti kadakkelan a siudad ket nabingbingay iti 5 nga urbano a baranggay: Taft, Washington, San Juan, Canlanipa ken Luna.

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Dumaguete

Ti **Siudad ti Dumaguete** ket maysa a maika-3 a klase a siudad iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas. Ti siudad ti kapitolio, kangrunaan a sangladan ken kadakkelan a siudad ti Negros Oriental. Masarakan ti siudad iti tantanap ti abagatan-a-daya a playa ti Isla ti Negros iti asideg ti sabangan ti Karayan Banica. Kabeddengna iti amianan ti ili ti Sibulan, iti abagatan ti ili ti Bacong, ken iti laud ti ili ti Valencia. Iti daya ti siudad ket ti Baybay Mindanao ken ti Lingsat Tañon.

Ammo ti Siudad ti Dumaguete kas ili ti unibersidad gapu iti kaadda dagiti 7 nga unibersidad ken kolehio iti siudad. Addaan iti siudad ti nalatak nga Unibersidad ti Silliman, ti kaunaan nga unibersidad iti ruar ti Manila ken ti kaunaan a Protestante a pagadalan iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Dumaguete ket nabingbingay a politikal iti 30 a barbaranggay.

## Dagiti ladawan

Papeles:Dumaguete Belfry.jpg|Ti Kampanario ti Dumaguete ket ti kalatakan nga arkitektural a tanda ti siudad, naipasdek iti 1811 ket naaaramat kas pamallaag kadagiti umili iti iraraut dagiti pirata.
Papeles:Jollibee.jpg|Ti Jollibee idiay Siudad ti Dumaguete
Papeles:The Yellow Fellowship.jpg|Piesta ti Sandurot iti Siudad ti Dumaguete


## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Unibersidad ti Estado ti Cagayan

Ti **Unibersidad ti Estado ti Cagayan** wenno **Cagayan State University**, kaaduan nga ammo a kas **CSU**, ket ti kadakkelan nga unbersidad ti estado iti Tanap ti Cagayan. Addaan ti unibersidad iti 8 a kampus a masarakan kadagiti tallo a kongresional a distrito iti probinsia ti Cagayan iti Filipinas: dagiti kampus ti Aparri, Lal-Lo ken Gonzaga iti umuna a distrito; dagiti kampus ti Piat, Lasam ken Sanchez-Mira iti maika-2 a distrito, ken dagiti kampus ti Caritan ken Carig iti Siudad ti Tuguegarao iti maika-3 a distrito.

Nabukel ti Unibersidad ti Estado ti Cagayan idi Hunio 11, 1978 iti panagtipon ti sigud a Cagayan Valley College of Arts and Trades ken ti Northern Luzon State College of Agriculture ken iti pannakaiyakar dagiti kurso iti kolegio manipud iti Cagayan Valley Agricultural College, Aparri Institute of Technology, Aparri School of Arts and Trades, Bukig National Agricultural and Technical School, Gonzaga National Agricultural and Technical School, Sanchez Mira Rural and Vocational School ken Western Cagayan School of Arts and Trades.

Ididiaya ti unbersidad dagiti kurso iti nawaya nga ar-arte, siensia sosial, linteg, medisina, komersio ken ekonomika, natural a siensia, inheniera, teknolohia, agrikultura ken pagtagilamesan, edukasion, teknolohia ti inpormasion, ken dadduma pay.

Idi Marso 2004, nadutokan ni Dr. Roger P. Perez, sigud nga ehekutibo a mangiturturong iti Commission on Higher Education (CHED), kas baro ken maikatlo a presidente ti sistema ti CSU.

Addaan ti unibersidad iti aganay a 10,400 nga estudiante itikolegio, 600 kadagitoy ti estudiante a graduado. Iti kada tawen, aganay a 4,000 a baro nga estudiante iti umuna a tawen iti kolegio ti maaw-awat, agarup 2,000 met nga estudiante met ti agleppas iti kada panagtuturpos.
Kolegio ti Estado ti Catanduanes

Ti **Kolegio ti Estado ti Catanduanes** wenno **Catanduanes State Colleges** (am-ammo a lokal a kas ti **CSC**) ket maysa akolegio ti estado iti probinsia ti Catanduanes iti Filipinas.

Masarakan iti kapitolio ti probinsia, ti Virac, ididiaya ti kolegio dagiti kurso iti komersio, nagtagitaoan, siensia, agrikultura ken panagtagilamesan, inheniera ken teknolohia, edukasion, ken nursing.
Lorenzo Ruiz

Ni San **Lorenzo Ruiz** (c.1600 – Septiembre 29, 1637), ti kaunaan a santo a Filipino, ket maysa a Filipino-Intsik (Intsik ti amana ken Filipina ti inana) naipasngay iti Binondo, Manila.

Nagpaay ni Lorenzo kas maysa a sakristan iti kombento ti simbaan ti Binondo. Nagbalin idi agangay a kas maysa nga eskribano (notario) ken nagkameng iti Konpradia ti Nasantuan a Rosario.

Idi 1686, agob-obra kas klero iti simbaan ti Binondo idi maakusaran a nangpapatay iti maysa nga Espaniol. Gapu itoy nagkamang iti maysa a barko nga agbiahe nga agpa-Hapon a kaduana ti tallo a papadi a Dominikano. Simmangladda sadiay Okinawa ngem inaresto ida dagiti Hapon gapu iti kina-Kristianoda. Pinarparigat ida dagiti Hapon ngem saan nga inwaksi da Lorenzo ken kakaduana ti pammatida ket pimmusayda a kas mamartir.

Napagbalin kas maysa a naan-anay a santo ni Lorenzo Ruiz idi Oktubre 18, 1987 babaen ken ni Papa Juan Pablo II.

## Dagiti akinruar a silpo
* http://www.stlorenzo.org/patronsaint.shtml
* http://www.catholic-forum.com/saints/saintl17.htm
Jose Maria Sison

Ni **Jose Maria Sison**,  patubo iti Cabugao, Ilocos Sur, maysa nga Ilokano, ket maysa a mannurat, intelektual, ken ti nangbangon iti Partido Komunista ti Filipinas ken ti agdama a hepe a politikal a mamagbaga iti Nailian a Demokratiko a Frente ti Filipinas.
Reynaldo A. Duque

Ni **Reynaldo Arquero Duque** (naipasngay idi Oktubre 29, 1945-Abril 8, 2013), ket maysa a multilingual a mannurat nga Ilokano (agsursurat iti tallo a pagsasao: Iloko, Filipino, ken Ingles). Isu ti sigud a hepe-nga-editor ti *[[Liwayway]]*, ti kangrunaan a linawas a (Tagalog) a magasin iti Filipinas. Maysa a piktionista, nobelista, mannaniw, dramaturgo, scriptwriter iti radio/TV/movie, editor, ken agipatpatarus.

Maysa a premiado a mannurat, mairaman kadagiti adu a pammadayaw a naawatna ti Pammadayaw a  Hall of Fame ti Palanca a naited kenkuana idi 2003 gapu iti panangabakna iti lima nga umuna a gunggona iti prestihioso a Pammadayaw a Palanca

Naipasngay ken dimmakkel ni Duque iti Bagani Ubbog, Candon, Ilocos Sur.

## Obra
* Novela: *"Saanen"*(1972), *"Aloha Nui Loa"* (1972), *"Lumahai"* (1973), *"Sika Amin Dagitoy"* (1974), *"Dagiti Asin ti Lasag"* (1975), *"Lakay Lazaro Arquero: Balikbayan"* (1986), *"Centerly, Manong!"* (1986),  *"Angkel Sam"* (), *"Mga Tinapay sa Ibabaw ng Tubig"* ()

* Ababa a sarita: *"Bagani Ubbog," "Apokalipsis iti Balay a Tisa," "Naidumduma ni Apong Isis" Dagiti Timek iti Kannag," "Ti Dalan nga Agpa-Kalimugtong," "Ang mga Gamu-gamo sa Lampara ni Julio Madarang," "Colorum," "Apo Lakay," "Ysabelo," "Leon, 15"*

*Drama: *"Ang mga Tattoo ni Emmanuel Resurrecion," "Kabsat"*

## Pammadayaw
* Cultural Center of the Philippines (CCP) Writing Grants 
* Pammadayaw a Palanca
* Talaang Ginto-Gantimpalang Collantes
* Centennial Literary Awards
* Pedro Bucaneg Award
* Gov. Roque Ablan Awards for Iloko Literature (GRAAFIL)
Unibersidad ti Silliman

Ti **Unibersidad ti Silliman** ket maysa nga institusion ti nangatngato nga edukasion a mabirukan idiay Siudad ti Dumaguete iti probinsia ti Negros Oriental iti Filipinas. Ti Silliman ti kaunaan nga unibersidad iti Filipinas a naipasdek iti ruar ti Manila, ken isu pay ti kaunaan a Protestante a pagadalan a nabangon iti pagilian.

Nabangon ti Unibersidad ti Silliman idi Agosto 28, 1901. Isu ti kadadaanan nga Amerikano nga unibersidad iti intero nga Asia. Sigud a managan iti Silliman Institute ken maysa nga eskuela iti elementaria, binangon dagiti misionario a Protestante ti Simbaan a Presbiteriano iti Estados Unidos ken nangrugi a kas sagut manipud ken ni Dr. Horace Silliman, maysa a retirado a negosiante ken pilantropo manipud iti New York. Naipanagan ngarud kenkuana ti eskuelaan.

Napagbalin ti eskuelaan kas naan-anay nga unibersidad idi 1938.

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website ti Unibersidad ti Silliman
Lanao del Sur

Ti **Lanao del Sur** ket maysa a probinsia iti Filipinas a masarakan iti rehion ti Agwaywayas a Rehion ti Bangsamoro iti Muslim a Mindanao (BARMM) iti Mindanao. Ti kapitoliona ket ti Siudad ti Marawi. Kabeddengna dagiti probinsia ti Lanao del Norte iti amianan, Bukidnon iti daya, ken Maguindanao ken Cotabato iti abagatan.

Masarakan iti kaunggan ti Lanao del Sur ti Danaw Lanao, ti kadakkelan a danaw iti Mindanao, a pakasarakan pay iti nalatak a Dissuor Maria Cristina, ti kadakkelan a pinsal iti Filipinas.

## Heograpia

Addaan ti Lanao del Sur iti 39 nga ili ken 1 a siudad. 

### Siudad

* Siudad ti Marawi

### Dagiti ili

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Pagalagadan ti Heograpia a Kodigo ti Filipinas Lanao del Sur
Unibersidad ti Pilipinas, Diliman

Ti **Unibersidad ti Filipinas, Diliman**, (**University of the Philippines, Diliman** wenno **U.P. Diliman**) ket ti kangrunaan a campus ken ti kadakkelan nga agwaywayas nga unibersidad iti Sistema ti Unibersidad ti Filipinas. Masarakan iti Diliman, Siudad ti Quezon iti Metro Manila, ididiayana dagiti kurso iti nawaya nga ar-arte, siensia sosial, linteg, panagnegosio ken ekonomia, siensia a nakaparsuaan, inhenieria, musisa, napino nga arte, ken dadduma pay. Ti unibersidad ti mangididiaya iti kaaaduan a kurkurso a graduado ken saan pay a graduado kadagiti amin nga unibersidad iti Filipinas.

Iti agdama, adda aganay a 25,000 nga estudiante iti kolegio iti unibersidad, 5,000 kadagitoy ti graduado nga estudiante ket saan pay a graduado dagiti nabati. 

Buklen ti unbersidad dagiti daddakkel a kolegio a kas kadagiti sumaganad:

* Programa dagiti Panagadal ti Arkeolohia
* Kolegio ti Arkitektura
* Kolegio dagiti Arte ken Letra
**Instituto ti Kreatibo a Panagsurat 
* Sentro a maipapan ti Asia
* Instituto ti Turismo ti Asia
* Kolegio ti Panagtarawidwid iti Negosio
* Eskuela ti Ekonomiko
* Kolegio ti Edukasion
* Kolegio ti Inhenieria
**Departmento ti Siensia ti Kompiuter
**Departmento ti Inheniera ti Elektrikal ken Elektroniko
**Nailian a Sentro para kadagiti Panagdal ti Transportasion 
**Nailian a Sentro ti Hidrauliko
* Kolegio ti Napino nga Arte
* Kolegio ti Ekonomiko ti Balay
* Kolegio ti Kinetiko Nagtagitaoan
* Instituto dagiti Panagadal Islamiko a Panagadal
* Ekuela ti Panagobra ken dagiti Industrial a Pannakibiang
* Kolegio ti Linteg
* Instituti ti Biblioteka ken Siensia ti Pakaammo 
* Kolegio ti Komunikasion ti Masa
**Instituto ti Pelikula
* Kolegio ti Musika
* Nailian a Kolegio ti Panagtarawidwid a Publiko ken Panagturay
* Kolegio ti Siensia
**Nailian nga Instituto dagiti Siensia ti Heolohiko
**Nailian nga Instituto ti Pisika
* Kolegio dagiti Siensia Sosial ken Pilosopia 
* Kolegio ti Sosial nga Obra ken Panagdur-as ti Komunidad 
* Eskuela ti Estadistika
* Sentro ti Panangimaton ti Teknolohia
* Eskuela ti Urbano ken Rehional a  Panagplano

## Dagiti akinruar a silpo
* Sistema ti Unibersidad ti Filipinas
Unibersidad ti Ateneo de Manila

Ti **Unibersidad ti Ateneo de Manila** (***Ateneo de Manila University***/***Pamantasan na Ateneo de Manila***) ket maysa a pribado nga unibersidad a tartarawidwidan ti Kagimongan ni Jesus (Jesuita) iti Filipinas. Masarakan ti kangrunaan a campusna iti Loyola Heights iti Siudad ti Quezon, Metro Manila. Ididiayana dagiti programa iti benbenneg ti elementaria, sekondaria, kolegio, graduado, ken post-graduado iti nadumaduma a paglaingan a kas iti ar-arte, humanidades, komercio, linteg, siensia sosial, teolohia, ken dagiti puro ken aplikado a siensia.

## Dagiti akinruar a silpo
* Ateneo de Manila University
* Ateneo de Manila High School 
* Ateneo de Manila Grade School 
* Ateneo Law School 
* Ateneo Graduate School of Business
* Ateneo IT Institute 
* Ateneo Campus Network Group
Siudad ti Davao

Ti **Siudad ti Davao** ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Davao del Sur  iti Filipinas. Maysa kadagiti kapatgan a siudad iti isla ti Mindanao ti **Siudad ti Davao** ken isu ti kadakkelan a siudad iti Filipinas babaen ti kinalawa. Maysa pay kadagiti kadadakkelan a siudad iti lubong segun iti kalawa, sakupen ti Siudad ti Davao ti nasurok a 2,400 a kuadrado a kilometro. Ti siudad ti rehional a sentro ti Rehion ti Davao (Rehion XI). 

## Dagiti baranggay ken lehislatibo a distrito

Ti Siudad ti Davao ket nabingbingay a politikal iti 182 a barbaranggay ken tallo a lehislatibo a distrito.

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website ti gobierno ti Siudad ti Davao 
* Satelite a ladawan ti siudad manipud iti Google Maps
Ormoc

Ti **Siudad ti Ormoc** ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Leyte iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Ormoc ket nabingbingay a politikal iti 110 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Olongapo

Ti **Siudad ti Olongapo** (Ingles: *City of Olongapo*; Tagalog: *Lungsod ng Olóngapo*; Sambal: *Syodad nin Olónğapo*), ket maysa a primera aklase ken agwaywayas a siudad iti probinsia ti Zambales iti Filipinas. Masarakan iti siudad ti Subic Bay Freeport Zone, a sigud a kuartel militar ti Estados Unidos agingga idi 1992.

Ti nagan nga Olongapo ket naadaw manipud iti Tagalog a "*Ulo ng Apo*", a kayatna a sawen "ulo ti daulo."

## Gobierno

### Dagiti baranggay

Nabennebenneg ti Siudad ti Olongapo iti 17 a baranggay:

### Dagiti mayor

Ti sumaganad ket listaan dagiti Mayor a nagturay iti Olongapo kalpasan ti Gubat ti Sangalubongan II

:

### Dagiti nadayeg nga agtataeng

*Freddie Aguilar (naipasngay1953), kumakanta
*Arnel Pineda (naipasngay 1961), Kumakanta
*K Brosas (naipasngay.1975), komidiante ken kumakanta
*Vana Bersola (naipasngay 1979), 
*Rico Barrera (naipasngay1981), modelo ken aktor
*Scarlet Garcia (1985–2008), modelo
*Jackie Rice (naipasngay1990), aktres
*Megan Young (naipasngay1990), aktres
*Jake Vargas (naipasngay 1992), actor
*Lauren Young (naipasngay 1993), aktres, kabsat a babai ni Megan Young
*Kristofer Martin (naipasngay 1994), aktor

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
* www.olongapocity.gov.ph
José Burgos

Ni **Jose Apolonio Burgos**, (Pebrero 9, 1837-Pebrero 15, 1872), ket maysa nga Filipino-Espaniol a padi a kasali iti tallo a papadi a maaw-awagan iti "Gomburza" a binitay dagiti autoridad nga Espaniol iti Filipinas iti Bagumbayan, Manila idi maika-19 a siglo, iti pammabasol a kakumplotda iti Panagalsa iti Cavite nga inrusuat dagiti bumusbusor iti kolonial a turay nga Espaniol idi Enero 20, 1872 (da Padre Mariano Gomez ken Padre Jacinto Zamora dagiti kakaduana).

Nayanak ni Padre Burgos iti Vigan, Ilocos Sur. Maysa nga opisial nga Espaniol ti amana, ni Don Jose Tiburcio Burgos ken maysa a mestisa ti inana a ni Florencia Garcia. Nagbasa iti Colegio de San Juan de Letran ken iti Unibersidad ti Santo Tomas a nakagun-odanna iti tallo a umuna graduado a grado nga addaan pammadayaw, dua a a masterado a grado ken dua a doktorado a grado. Inannongna ti umuna a misana iti Intramuros, Manila.

## Dagiti sinurat nga obra
* *Manifesto*
* *La Lobra Negra*

## Dagiti nagibasaran

*

## Dagiti akinruar a silpo
Universidad ti De La Salle

Ti **Universidad ti De La Salle** (**De La Salle University (DLSU)**) ket maysa a Cristiano nga universidad iti Manila, Filipinas ken maysa kadagiti kangrunaan nga institusion ti nangatngato nga edkasion iti pagilian. Binangon idi 1911 dagiti Brothers of Christian Schools (Fraternum Christianarum Scholarum), manipud iti inspirasion iti biag ken obra ni San Juan Bautista ti De La Salle. Masarakan ti universidad iti Malate, maysa a distrito ti Ciudad ti Manila.

## Silsilpo iti ruar
* Sistema ti Universidad ti De La Salle 
* Universidad ti De La Salle iti Manila
* Mapa dagiti pasdek ken aglawlaw ti DLSU 
* Universidad ti De La Salle iti Canlubang 
* De La Salle - Colegio ni Santa Benilda 
* De La Salle - Health Sciences Campus 
* Universidad ti De La Salle iti Dasmariñas 
* Universidad ti De La Salle - Professional Schools, Inc. 
* De La Salle - Santiago Zobel School  
* La Salle Greenhills
Agpayso a Simbaan ni Jesus

Ti **Agpayso a Simbaan ni Jesus** (**True Jesus Church**, **真耶穌教會**)) ket maysa a nawaya a simbaan nga Intsik a nabangon idiay Beijing, Tsina idi 1917. Maibilang iti Pentekostal a sanga ti Kristianismo a nangrugi idi 1900s. Iti agdama adda aganay a 1.5 a riwriw  a kameng ti Agpayso a Simbaan ni Jesus iti 40 a pagilian.

Naipasdek ti Agpayso a Simbaan ni Jesus iti Filipinas idi 1983.

## Dagiti lima a doctrina ti simbaan
### Nasantuan nga Espiritu

### Panagbuniag

### Panangbuggo iti saka

### Nasantuan a Komunion

### Aldaw ti Sabbath

### Hesukristo
“Ni Apo Hesukristo, ti Sao a nagbalin a Tao, natay iti krus tapno maisalakan dagiti managbasol, nagungar iti makatlo nga aldaw ket immuli sadi langit. Isuna iti agmaymaysa a Mangisalakan iti tattao, iti nangparsua iti langit ken daga, ken iti agmamaysa ken napaypayso a Dios.”

### Biblia
“Iti Nasantuan a Biblia, nga iti nilaonna ket iti Daan ken Baro a Tulag, ket aggapu kenni Apo Dios, iti agmaymaysa a kinapudno, ken iti agmaymaysa a pagibasaran iti Biag a Nakristianuan."

### Pannakaisalakan
“Iti pannakaisalakan ket aggapu iti grasia ni Apo Dios babaen iti pammati tayo. Kumamang dagiti mamati iti Espiritu Santo tapno magun-odda iti kinasanto, para iti panagday-dayaw iti Dios nga Apo, ken para iti panagayatda iti sangalubongan."
Linteg militar

Ti **linteg militar** ket maysa a sistema dagiti annuroten a mayetnag ken maipatungpal no rabsuten wenno tenglen ti maysa nga autoridad ti militar ti normal a pannakatarawidwid wenno pannakaituray ti hustisia.

Masansan a maisayangkat ti linteg militar no agbalin a nasisita a maipatungpal dagiti aramid dagiti autoridad ken organisasion a militar, nangruna no kadagiti di mapakpakadaan a pakasapulan, ken no dagiti normal nga institusion ti justicia ket saanen a makatignay wenno awananen iti bileg ken samay iti kabarbaro a situasion wenno pasamak, kas koma no adda gubat, dadakkel a kalamidad ti nakaparsuaan, riribuk a cibil, iti nasakup a teritorio wenno kalpasan ti maysa a *[[kudeta]]* (panangrabsut iti turay). Ti kasapulan a panangtaginayon iti urnos ken linak ti publiko kabayatan ti emerhensia ti kangrunaan a panggep ti linteg militar. Nupay kasta, ti pannakaideklara ken pannakayetnag ti linteg militar ti ar-aramaten dagiti diktadura, nangruna dagiti diktadura ti militaria, tapno maipatungpalda ti panagturayda.

Gagangay a ti linteg militar ket kissayanna dagiti personal a karbengan dagiti umili, limitaranna ti kaunday ti proseso ti pannakausig, ken iyetnagna dagiti nakarkaro a pannusa ngem iti ordinario a linteg. Iti adu a pagilian, dusa a patay ti maysa nga iyetnag ti linteg militar iti sumagmamano a krimen, uray pay no dagiti adda a masursurot a linteg ket saan a sakupen ti sistemana dagiti nasao a krimen ken pannusa.

Iti dadduma a pagilian, ipaturay ti linteg militar dagiti annuroten a kas iti curfew. Masansan nga iti babaen daytoy a sistema, ti pannakatarawidwid ken pannakaipataray ti hustisia ket tengngel amin ti militaria tribunal a maaw-awagan iti korte militar. Mapagteng met ti pannakasuspende ti pannakaipatungpal ti habeas corpus.

## Linteg militar iti nadumaduma a pagilian

### Filipinas
Nayetnag ti linteg militar iti Filipinas manipud 1972 agingga iti 1981 iti babaen ti turay ni Presidente Ferdinand Marcos, tapno mapengdan ti dumakdakkel a riribuk a sibil iti pagilian ken ti pangta ti panangrabsut dagiti Komunista iti turay kalpasan dagiti agsasaruno a panagbomba iti Manila. Idi damo, inawat ti kaaduan nga umili ti pannakaideklara ti linteg militar. Ngem idi agangay, immadu nga immadu ti nangtubngar iti daytoy gapu iti panaglablabes ken panagabuso iti karbengan a kas tao nga aramid ti militaria. Adu a bumusbusor iti gobierno ni Marcos ken kalabanna iti politika ti natiliw a nabalud, naparparigat, napapatay ken nagpukaw.

## Dagiti akinruar a silpo
* Martial Law archive
Cagayan de Oro

Ti **Siudad ti Cagayan de Oro** ket maysa kadagiti importante a siudad iti Mindanao a masarakan iti probinsia ti Misamis Oriental iti Filipinas. Daytoy ket maysa a primera a klase a siudad, ti Siudad ti Cagayan de Oro ket isu pay ti kapitolio ti Misamis Oriental. Kabeddengna ti probinsia ti Bukidnon iti daya ken abagatan, ken ti ili ti Manticao iti laud. 

## Dagiti baranggay

Addaan ti Siudad ti Cagayan De Oro iti 80 a barbaranggay.

## Demograpia
 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Online Tourist Guide iti Ciudad ti Cagayan de Oro 
* Mapa a satellite manipud Google Maps
Diosdado Macapagal

Ni **Diosdado Pangan Macapagal** (Septiembre 28, 1910&ndash;Abril 21, 1997) ket isu ti maika-9 a Presidente ti Filipinas. Nabutosan idi 1961 iti panangabakna iti panagkandidato manen ni Presidente Carlos P. Garcia. Nupay kasta iti panagkandidatona met manen para iti maikadua a termino idi 1965, inabak ni Ferdinand Marcos.  

Anakna ti maika-14 a Presidente ti Filipinas a ni Gloria Macapagal Arroyo.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Filipino

Ti **Pagsasao a Filipino** (sigud a maawagan iti **Filipino**) ket ti nailian a pagsasao ken maysa kadagiti opisial a pagsasao ti Filipinas (kaduana ti Ingles a nailungalong iti Batay-linteg ti Filipinas iti 1987. Ti Filipino, a maysa kameng dagiti Austronesio a pagsasao, ti pagaladagan a pagsasao iti Tagalog. Masansan a "Filipino" ti mayawag a nagan ti amin kadagiti agduduma a pagsasao iti Filipinas.

Nabangon ti National Language Institute idi Nobiembre 13, 1937, ket napili ti pagsasao a Tagalog kas pagbatayan ti maysa a baro a nailian a pagsasao. Idi 1961, naawagan daytoy a pagsasao iti *Filipino*, sa idi nabaliwan iti *Filipino* iti Batay-linteg ti Filipinas iti 1972.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Komision iti Pagsasao a Filipino
Camiling

Ti **Camiling** ket maysa a primera klase nga ili iti probinsia ti Tarlac iti Filipinas, 150 a kilometro ti kaadayona iti Metro Manila ken 50 a kilometro ti kaadayona iti Siudad ti Dagupan, Pangasinan.

## Dagiti baranggay

Ti ili ti Camiling ket nabingbingay a politikal iti 61 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Siudad ti Lucena

Ti **Siudad ti Lucena** ket maysa a maika-2 a klase a siudad iti probinsia ti Quezon iti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Nabingbingay a politikal ti Siudad ti Lucena iti 33 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
General Santos

Ti **Siudad ti General Santos** ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia iti Abagatan a Cotabato  iti Filipinas. 

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti General Santos ket nabingbingay a politikal iti 26 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website ti
Calamba, Laguna

Ti **Calamba** ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Laguna iti Filipinas. Kabeddengna dagiti ti Siudad ti Cabuyao iti amianan, Los Baños iti daya, dagiti ili ti Santo Tomas ken Talisay ti probinsia ti Batangas iti abagatan, ken iti laud ti ili ti Silang ken ti Siudad ti Tagaytay iti provincia ti Cavite. Iti amianan-a-laud ket ti Dan-aw ti Laguna.

Sakbay a nagbalin nga ili ti Calamba, sigud dayoty a paset ti Tabuco, am-ammo itan a Cabuyao. Napagbalin nga agwaywayas a *pueblo* ti Calamba idi Agosto 28, 1742.

Idi Abril 21,2001, naanamongan babaen iti plebesito, ti panagbalin kas siudad ti sigud nga ili ti Calamba.

Ti Calamba ti nakaipasngayan ni Jose Rizal, ti nailian a bannuar ti Filipinas.

## Dagiti baranggay

Addan ti Siudad ti Calamba iti 54 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Siudad ti Iloilo

Ti **Siudad ti Iloilo** ket maysa a primera klase a siudad ken isu ti kapitolio iti probinsia ti Iloilo iti Filipinas. 

## Dagiti baranggay

Addaan ti Siudad ti Iloilo iti 180 a barbaranggay a buklen dagiti distrito ti Arevalo, Jaro, La Paz, Molo, Mandurriao ken ti Maitutop a Siudad.

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Iloilo Online
Lipa, Batangas

Ti **Siudad ti Lipa** ket maysa a primera a klase a siudad ti probinsia ti Batangas iti Filipinas. Kabeddengna dagiti ili ti Santo Tomas iti amianan-a-daya, Padre Garcia ken Rosario iti abagatan-a-daya, Ibaan ken San Jose iti abagatan-a-laud, Cuenca ken Mataasnakahoy ken ti Dan-aw ti Taal iti laud, Balete ken Malvar iti amianan-a-daya, ken iti daya ket ti Siudad ti San Pablo ti Laguna ken San Antonio ti Quezon.

## Dagiti baranggay
Adda ti Siudad ti Lipa iti 72 a barbaranggay.

## Demograpia
 	

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Balanga, Bataan

Ti **Siudad ti Balanga** ket maysa a maika-4 a klase a siudad iti probinsia ti Bataan iti Filipinas. Ti siudad ti agpapaay a kapitolio ti Bataan.

## Dagiti baranggay

Addaan ti Siudad ti Balanga iti 25 a barbaranggay.

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Sapasap a Paammo ti Siudad iti Balanga
* Siudad ti Balanga 

## Heograpiko a lokasion
Rainer Maria Rilke

Ni **Rainer Maria Rilke** (Disiembre 4, 1875 – Disiembre 29, 1926), maysa nga Austriano a mannaniw, ket maibilang kas kaindaklanan a mannaniw iti pagsasao nga Aleman iti maika-20 a siglo. Dagiti imahen kadagiti daniwna ket maitaltalimudok kadagiti pakarikutan ti Kristianidad iti panawen ti di panamatpati, panagmaymaysa, ken nakaro a pannakaburibor, dagiti tema a mangiraman kenkuana iti eskuela dagiti modernista a mannaniw.

Nagsursurat nga agpada iti berso ken lirikal a prosa, dagiti dua a kalalatakan a piesa ti berso ni Rilke ket ti *Dagiti Soneto ken ni Orpheus* ken ti *Dagiti Elehia a Duino*. Dagiti met kalalatakan a piesana a prosa ket ti *Sursurat iti Ubing a Mannaniw* ken ti semi-autobiograpikal a *Dagiti Kuaderno ni Malte Laurids Brigge*. Nagputar pay iti nasurok a 400 a dandaniw iti pagsasao a Pransés.

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* International Rilke Association
* Die Gedichte von Rainer Maria Rilke
* Duineser Elegien
* Rilke's German language sonnets
* Rilke's translations of sonnets
* bio and quotes
* Audio discussion of seven of the "New Poems"
* The Big Three: Rilke's correspondence with Tsvetayeva and Pasternak
Siudad ti Lapu-Lapu

Ti **Siudad ti Lapu-Lapu** ket maysa a primera klase a siudad iti probinsia ti Cebu iti Filipinas. Sakupen ti siudad ti dandani isu amin nga Isla ti Mactan, agarup maysa a kilometro iti abagatan-a-daya ti isla ti Cebu. Paset ti Siudad ti Lapu-Lapu iti Metro Cebu a nakasentro iti Siudad ti Cebu.

Ti lugar ti agdama a siudad ket sigud a maaw-awagan iti Mactan sakbay ti idadateng dagiti mannakup nga Kastila. Idi 1730, inaramid kas ili a managan Opon dagiti prayle nga Agustiniano. Idi 1961, napagbalin ti ili ti Opon a kas siudad ket naipanagan ken ni Lapu-Lapu, ti kaunaan a Filipino a bannuar a mabigbig kas umuna a nangparmek iti ganggannaet a mannakup, ni Fernando Magellan (wenno Magallanes), idi 1521.

## Dagiti baranggay

Ti Siudad ti Lapu-Lapu ket nabingbingay a politikal iti 30 a barbaranggay.

## Demograpia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
N. V. M. Gonzalez

Ni ***Nestor Vicente Madali Gonzalez***, ad-adda nga am-ammo kas "NVM Gonzales" (Setiembre 8, 1915 &mdash; Noviembre 28, 1999) ket maysa kadagiti kangrunaan a mannurat a Filipino nga agsursurat iti English. Napadayawan kas Nailian nga Artista iti Literatura idi 1997.
Edith Tiempo

Ni **Edith L. Tiempo** (Abril 22, 1919 – Agosto 21, 2011), iti Bayombong, Nueva Vizcaya, ken maysa a mannaniw, piksionista, mannursuro ken kritiko iti literatura ket maysa kadagiti maibilang a kalaingan a Filipino a mannurat iti pagsasao nga Ingles. Maysa kadagiti mabigbig a panuli ti literatura nga Ingles iti Filipinas. Kaduana ti asawana a ni Edilberto K. Tiempo, maysa a mabigbig a mannurat ken kritiko iti literatura, binangonda idi 1962 ti nalatak a Nailian a Workshop dagiti Mannurat iti Silliman iti Siudad ti Dumaguete.

Napadayawan kas Nailian nga Artista iti Literatura idi 1999.

## Dagiti obra
### Dagiti nobela
**A Blade of Fern* (1978)
**His Native Coast* (1979)
**The Alien Corn* (1992)
**One, Tilting Leaves* (1995)
**The Builder* (2004)
**The Jumong* (2006)

### Dagiti urnong ti ababa a sarita
**Abide, Joshua, and Other Stories* (1964)

### Dagiti urnong ti daniw
* *The Tracks of Babylon and Other Poems* (1966)
* *The Charmer's Box and Other Poet* (1993)
* *Marginal Annotations and Other Poems*
* *Commend Contend. Beyond Extensions (2010)*

## Pammadayaw
* Gungguna ti Nailian nga Artista para iti Literatura (1999)
* Pammadayaw a Palanca
* Cultural Center of the Philippines (1979, Umuna a Gunggona iti Nobela)
* Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas (1988)

## Dagiti nagibasaran