open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isla ti Paskua

Ti **Teritorio ti Isla ti Paskua** ket teritorio ti Australia idiay Taaw Indiano. Daytoy ket addaan iti populasion iti 2,072 nga agtataeng nga agnanaed kadagiti nadumaduma a "Pagtaengan a luglugar" idiay akin-amianan nga ungto ti isla: ti Flying Fish Cove (naam-ammuan pay a kas ti Kampong), Silver City, Poon Saan, ken Drumsite. Kaaduan ti populasion ket Australiano nga Insik. Daytoy ket tinawtawaga a kas **Isla ti Paskua** gapu ta naduktalan daytoy iti Aldaw ti Paskua.

Ti heograpiko a pannakaisalsalumina ti isla ken ti naipakasaritaan a bassit a pannakadisturbo ti tattao ket nakaiturongan ti nangato nga agpang ti endemismo kadagiti bukodna a flora ken fauna isu a kaaduan daytoy iti pannakainteresado dagiti sientista ken dagiti naturalista. 63% iti bukodna a  ket nailian a parke ti Australia. Adda met dagiti dadakkel a luglugar a kaaduanna ket katuduan a bakir.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* 
*
*  

## Dagiti akinruar a silpo

* Shire ti Isla ti Paskua – opisial a website ti gobierno
* Gunglo ti Turismo ti Isla ti Paskua – opisial a website ti turismo
* Nailian a Parke ti isla ti Paskua – opisial a website ti Nailian a Parke ti Isla ti Paskua
* ''Tignay ti Isla ti Paskua idi 1958'' 
* 
*
Heike Kamerlingh Onnes

Ni **Heike Kamerlingh Onnes** (21 Septiembre 1853 – 21 Pebrero 1926) ket Olandes pisiko ken Nobel a laureado. Isu ti nangpionero kadagiti pamay-an ti reprigerasion ken nagusar kadagitoy tapno agsukimat no kasano nga agkukua kadagiti materiales no malamiisanda iti sero absoluto. Isu idi ti immuna a nangilikido iti helio. Ti panagpataudna kadagiti nakaro a temperatura ti krioheniko ket isu ti nakaiturongan ti panagduktalna iti superkonduktibidad idi 1911: para kadagiti naisangayan a materiales, ti resistansia ti elktriko ket kellaat a mapukaw kadagiti nababa unay a temperatura.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* 

## Dagiti akinruar a silpo

* Premio Nobel, Pisika 1913—opisial a sitio.
Is-isla ti Cocos (Keeling)

Ti **Teritorio ti Is-isla ti Cocos (Keeling)**, tinawtawagan pay ti **Is-isla ti Cocos** ken **Is-isla ti Keeling**, ket territorio ti Australia a mabirukan idiay Taaw Indiano, abagatan a laud ti Isla ti Paskua ken agarup a tengnga a nagbaetan ti Australia ken Sri Lanka.

Ti teritorio ket buklen dagiti dua nga atol ken dagiti 27 koral nga isla a dua kadagitoy ti West Island ken Home Island, ket matagtagitao ken addaan iti populasion iti agarup a 600.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Website ti Is-isla ti Shire ti Cocos (Keeling)
*
International Standard Serial Number

Ti **International Standard Serial Number** (**ISSN**) ket ti naisangayan a numero ti walo a bilang nga inus-usar a panangilasin ti periodikal a pablaak iti naisangayan a kita ti midia. Daytoy ket maaw-awat iti sangatlubongan a kas ti kammasapulan a panangilasin para iti panangigiddiat ti nagbaetan dagiti agpapada titulo ti serial ken panagpakabael kadagiti pamay-an ti panagpasingked ken panangibilin, panagtaripato ti urnos, nainkalintegan a deposito, dagiti panangipabulod dagiti biblioteka ken kdpy.

No maipablaak ti periodikal, nga addaan iti agpada a linaon, iti dua wenno ad-adu a sabali a midia, mainaganan iti sabali nga ISSN iti tunggal maysa a kita ti midia&nbsp;&ndash; a naisangayan kadagiti kita ti naimaldit ken elektroniko a midia, a nainaganan ti **naimaldit nga ISSN** (**p-ISSN**) ken **elektroniko nga ISSN** (**e-ISSN** wenno **eISSN**).

Ti sistema ti ISSN ket immuna idi a naaramid a kas maysa nga internasional a pagalagadan ti ISO idi 1971 ken naipablaak a kas ti ISO 3297 idi 1975. Ti subkomite ti ISO iti TC 46/SC 9 ket isu ti akinrebbeng para iti pagalagadan.
Ti panangikeddeng iti naisangayan a panangilasin iti serial a kas linaon (panangisilpo kadagiti nadumaduma a midia), ti **ISSN-L** ket nasken a mausar, a kas inpalawag babaen tiy *ISO 3297:2007*.

### Elektroniko nga ISSN
Ti *e-ISSN* (or *eISSN*) ket ti maysa a pagalagadan nga etiketa para iti "Elektroniko nga ISSN", ti ISSN para iti elektroniko a midia (online) a bersion iti maysa a serial.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Listan dagiti 63800 a numero ken titulo ti ISSN
* 
*  .
* .
*  .
*  .
* 
*
Alfred Nobel

Ni **Alfred Bernhard Nobel** ( ; 21 Oktubre 1833 – 10 Disiembre 1896) ket maysa idi a Sueko a kimiko, inheniero, inbentor, ken nagpatpataud kadagiti armamento.

Isu idi ti inbentor ti dinamita. Ni Nobel ket isu pay ti nagtagikua ti Bofors, nga isu ket nagbaliw iti turongna iti daytoy manipud ti dati a papel a kas ti nangruna nga agpatpataud ti landok ken paslep iti kangrunaan nga agpatpataud ti kanion ken dagiti sabali pay nga armamento. Ni Nobel ket nagtengngel kadagiti 350 a nadumaduma a patente a ti dinamita ket isu ti kadayegan. Ti baknangna ket inusar idi natayen ti panangipatakder kadagiti Premio Nobel. Ti sintetiko nga elemento ti nobelio ket nainaganan idi kaniana. Ti nagann ket makitakita pay iti moderno nga aldaw kadagiti kompania a kas ti Dynamit Nobel ken AkzoNobel, a kaputotan dagitoy wenno dagiti nagtitipon a kompania nga inpatakder babaen ni Nobel.

## Dagiti akinruar a silpo

* Alfred Nobel – Ti tao iti likudan dagiti Premio
* Ti Biograpia idiay Instituto ti Nobel iti Norwega 
* Nobelprize.org
William Lawrence Bragg

Ni **William Lawrence Bragg** (31 Marso 1890 – 1 Hulio 1971) ket naipasngay idi idiay Australia a Briton a pisiko ken kristalograpo ti Rayo-ekis, nakaduktal (1912) ti linteg ni Bragg iti dipraksion ti Rayo-ekis, nga isu daytoy ti batayan para iti panangikeddeng iti estruktura ti kristal. Isu tinakikadu a nangabak (kaduana ti amana, William Henry Bragg) iti Premio Nobel iti Pisika idi 1915: *"Para kadagiti serbisioda ity [[kristalograpia ti Rayo-ekis|panangusig]] iti [[estruktura ti kristal]] babaen ti pamay-an iti [[Rayo-ekis]]"* ti maysa a nangruna nga agpang iti panagparang-ay iti kristalograpia ti Rayo-ekis. Iti agdama, ni Lawrence Bragg ket isu ti kaubingan a Nobel a Laureado, nga isu ket nakaawat iti gunguna idi agtawen iti 25. Isu idi ti direktor ti Laboratorio Cavendish, Cambridge, idi naireporta ti pannakaduktal ti estruktura ti DNA babaen ni James D. Watson ken ni Francis Crick idi Pebrero 1953.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Immuna a naipablaak a sarsarita iti DNA 
* Nobelprize.org – Ti Premio Nobel iti Pisika idi 1915
* Biograpia ti Nobel
Fair use

Ti **fair use** ket ti limitasion ken laksid iti karbengan nga ekslusibo nga ited babaen ti linteg ti karbengan ti kopia ti autor iti obra a kreatibo. Iti linteg ti karbengan ti kopia ti Estados Unidos, ti *fair use* ket ti doktrina a mangipalubos ti limitado a panagusar iti nakarbengan ti kopia a material nga awan ti panangala iti pammalubos manipud kadagiti agtagikua ti karbengan. Dagiti pagarigan ti fair use ket mairaman ti komentario, dagiti makina ti panagbiruk, kritisismo, parodia, panagireporta ti damdamag, panagsukisok, panangisuro, panag-arkibo iti bibloteka ken panagad-adal. Daytoy ket mangited para iti nainkalintegan, saan a nalisensiaan a dakamat wenno panangitipon ti nakarbengan ti kopia a material iti sabali nga obra ti mannurat babaen ti uppat a banag a panagtimbeng a panagsubok.

Ti termino a *fair use* ket nagtaud idiay Estados Unidos. 

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* 
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
* US Copyright Office: Fair Use  
* The Fair Use/Fair Dealing Handbook
Ahensia ti gobierno

Ti **gobierno** wenno **ahensia ti estado**, kadawyan a ti maysa a naidutok a **komision**, ket ti permanente wenno semi-permanente a gunglo iti makina ti gobierno nga akinrebbeng para iti panagtaripato ken administrasion kadagiti naisangayan nga annong, kas ti ahensia ti intelihensia. Adda met dagiti nadayeg a nadumaduma a kita ti ahensia. Urayno adda met dagiti paggigiddiatan iti panagusar, ti ahensia ti gobierno ket kadawyan a naisangayan manipud iti departamento ministro, ken dagiti sabali a kita ti bagi a publiko nga inpatakder babaen ti gobierno. Dagiti annong ti maysa nga ahensia ket kadawyan nga ehekutibo iti karakter, gapu ta dagiti nadumaduma a gunglo (*kas dagiti komision*) ket kadawyan dagitoy a binukel iti maysa nga agbalbalakad a papel—nupay kasta daytoy a pakaisaluminaan ket kankanayon a mapusasawan iti panagsanay.

Ti ahensia ti gobierno ket mabalin a maipatakder babaen ti nailian a gobierno wenno gobierno ti estado iti kaunegan ti pederal a sistema. *Ti termino ket kadawyan a saan a maus-usar para iti maysa a gunglo a pinartuat babaen dagiti bileg iti bagi ti lokal a gobierno*. Dagiti ahensia ket mabalin a mabangon babaen ti lehislasion wenno dagiti bileg nga ehekutibo. Ti autonomia, wayawaya ken pakapatgan dagiti ahensia ti gobierno ket nawatiwatda pay nga agdumaduma.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Ensiklopediko a Diksionario iti Publiko nga Administrasion, Ahensia
Marka ti pabrika

Ti **marka ti pabrika** ken iti Ingles ket makunkuna a *trademark* *trade mark*, wenno *trade-mark* ket ti mabigbigan a senial, desinio wenno panangiyebkas a manilasin ti kadagiti produkto ken dagiti serbisio iti naisangayan a taudan manipud kadagiti dadduma. Ti agtagikua ti marka ti pabrika ket mabalin a maysa a tao, dagiti gunglo ti negosio, wenno aniaman a nainkalintegan nga entidad. Ti marka ti pabrika ket ket mabalin a mabirukan iti pakahe, etiketa, polieto wenno iti produkto. Dagiti marka ti pabrika ket maiparparang pay kadagiti pasdek ti kompania.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Pakaammo ti Patentente ken Marka ti Pabrika  manipud ti *UCB Libraries GovPubs*
Karbengan ti kopia

Ti **karbengan ti kopia**  ket ti nainkalintegan a konsepto nga intignay iti kaaduan a gobierno, a mangited iti nagpartuat iti maysa a kasisigud nga obra ti eklusibo a karbengan iti pannakausar ken pannakaiwarasna, kadawyan para iti limitado a panawen, nga addan iti keddeng a mangipalubos iti nagpartuat iti intelektual a kabaknang (kas iti potograpo iti retrato wenno ti autor iti libro) tapno makaawat iti konpensasion para kadagiti obrada ken mangpalubosto a mangsuporta iti pinansia kaniada kaniada.

Ti karbengan ti kopia ket porma iti intelektual a tagikua (kas dagiti patente, dagiti marka ti pabrika ken dagiti sekreto ti panagtagilako), a maipakat iti ania man a maiyebkas a porma ti maysa a kapanunotan a substantibo ken diskreto.
Daytoy ket kadawyan a nagbibingayan, kalpasanna dagiti agtengtengngel ti porsentahe ket kadawyan a tinawtawagan kadagiti agtengtengel ti karbengan:  iti linteg, iti kontrata ken iti mainaig a "*karkarbengan*" dagiti annong ti negosio.
Kadawyan a dagiti agtengtengngel ket addaan "iti karbengan nga agkopia", ken ti pay karbengan a mapammadayan para iti obra, tapno maikeddeng no sino ti makaampon iti obra kadagiti sabali a porma, no sino ti makaaramid iti obra, no sino ti makaimbag iti pinansia iti daytoy, ken ti dadduma pay a mainaig a karkarbengan.

## Kitaen pay
*Dominio a publiko
*Fair use
*Wayawaya ti panorama

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
*
Isla

Ti maysa nga **isla** wenno **puro** ket ti aniaman a pirgis ti sub-kontinental a daga a napalikmutan babaen ti danum. Dagiti bassit unay nga isla a kas dagiti langa ti mangrugrugi nga agparparang a daga kadagiti atol ket mabalin a matawagan a kas dagiti bassit a puro. Ti pannakaigrupo ti heograpiko wenno heolohiko a mainaig nga is-isla ket tinawtawagan ti maysa a purpuro, a kas ti Filipinas.

Ti maysa nga isla ket mabalin a maipalawag a kasta urayno ti kadda ti artipisial a rangtay ti daga, kas pagarigan ti Singapur ken ti bukodna a causeway, wenno ti nadumaduma a delta ti is-isla ti Olanda, a kas ti IJsselmonde. Adda pay dagiti luglugar a mangtalinaay ti "isla" kadagiti naganda para kadagiti naipakasaritaan a rason kalpasan ti pannakaikapet iti dakdakkel a masa ti daga babaen ti nalawa a rangtay ti daga, kas iti Isla ti Coney wenno ti Isla ti Coronado. Iti pay pannakaibaga, no ti pirgis ti daga ket naisina manipud ti nangruna a daga babaen ti kanal nga inaramid ti tao, kas pagarigan ti Peloponnese babaen ti Kanal Corinth, daytoy ket kadawyan a saan a naikeddeng a kas maysa nga isla.

Adda met dagiti dua a nangruna a kita ti is-isla: **kontinental nga is-isla** ken **maipapan ti taaw nga is-isla**. Adda pay dagiti artipisial nga isla.

## Pagiddiatan ti is-isla ken dagiti kontinente
Ti Greenland ket isu ti kadakkelan nga isla iti lubong  nga addaan iti kalawa iti sumorok a 2.1 a riwriw km², bayat a ti Australia, ti kabassitan a kontinente iti lubong ket addaan iti kalawa iti 7.6 a riwriw km², ngem awan ti alagaden ti kadakkel a mangigiddiat kadagiti isla kadagiti kontinente, wenno dagiti bassit a puro. Adda met paggiddiatan dagiti isla ken dagiti kontinente kadagiti termino iti heolohia. Dagiti kontinente ket nakatugawda iti kontinental a lithosperio a paset daytoy dagiti tektoniko a plata a tumtumpaw iti ngato ti nalunag a manto ti Daga. Ti Oseaniko a nga ukis ket paset pay dagiti tektoniko a plata, ngem napuspusekl ngem ti kontinental a litosperio, isu a daytoy ket nababa a tumpaw iti manto. Dagiti isla ketsaan dagitoy a pagpaatiddog ti aseaniko nga ukis (kas ti bulkaniko nga is-isla) wenno heolohiko dagitoy a paset ti kontinente a nakatugaw iti kontinental a litosperio (kas iti Greenland). Daytoy ket agpayso para iti Australia, a nakatugaw iti kontinental a litosperio ken ti tektoniko a plata.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
*Pannakaipalawag iti isla 
*Listaan dagiti isla
Andorra la Vella

Ti **Andorra la Vella** (, ) ket ti kapitolio ti Prinsipalidad ti Andorra, ken mabirukan idiay nangato a daya ti located high in the east Pirineos a nagbaetan ti Pransia ken Espania. Daytoy ket nagan pay ti parokia a mangpalikmu iti kapitolio.

Manipud idi 2011, ti siudad ket addaan it populasion iti 22,256, ken ti urbano a lugar, a mairaman ti Escaldes-Engordany ket dagiti pay satelite a purok, ket addaan kadagiti 40,000 nga agtataeng.

Ti kangrunaan nga industria ket ti turismo, urayno ti pagilian ket makagun-od pay ti ganganaet a matgedan manipud kadagiti buis.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Konseho ti siudad ti Andorra la Vella 
* Mapa ti MSN
William Henry Bragg

Ni **William Henry Bragg** (2 Hulio 1862 – 10 Marso 1942) ket maysa idi a Briton a pisiko, kimiko, matematiko ken aktibo a mannagay-ayam a naisangayan a nakibinningay ti Premio Nobel iti anakna a lalaki a ni William Lawrence Bragg – ti Premio Nobel iti Pisika idi 1915: *"para kadagiti serbisioda iti  [[kristalograpia ti rayo-ekis|panagusig]] ti [[estruktura ti kristal]] babaen kadagiti pamay-an ti [[Rayo-ekis]]"*. Ti mineral Bragita ket nanaganan kaniana ken ti anakna a lalaki. Isu ket naikabaliero bay idi 1920.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Proyeksion nga ekuirektanggular

Ti **proyeksion nga ekuirektanggular**  wenno **heograpiko a proyeksion** ket simple a proyeksion ti mapa a naigupit kenni Marino ti Tiro, a tinunton a pinarnuay ti proyeksion babaen ni Ptolemeo idi agarup a AD 100. Ti proyeksion dagiti mapa ket  maimeridiano kadagiti bertikal a nalinteg a linia dagiti natalinaay a nagbabaetan para kadagiti meridional a ballaet, ken dagiti sirkulo ti latitud kadagiti horisontal a nalinteg a linia iti natalinaay a nagbabaetan para kadagiti natalinaay a ballaet dagiti paralelo. Ti proyeksion ket saan nga agpada a kadakkel wenno konpormal. Gapu kadagitoy a rungad nga ited babaen daytoy a proyeksion, daytoy ket awan unay ti serbina iti nabigasion wenno kadastral a panangimapa ket makakita iti pannakausarna iti tematiko a panangimapa. Naisangsangayn daytoy iti plate carrée ken isun ti nagbalin a de facto a pagalagadan iti global a pakaammo kadagiti agasmang a datos ti raster, a kas ti Celestia ken NASA World Wind, gapu ti naisangayan a simple a panagkabagian a nagbaetan ti puesto iti maysa a piksel ti ladawan iti mapa ken ti maitunos a heograpiko a lokasionna iti Daga.

## Panangipalawag

No maited ti nagtimbukel a modelo,

:\begin{align}
 x &= \lambda \cos \varphi_1\\
 y &= \varphi
\end{align}

nga ayan ti
:\scriptstyle\lambda ket ti longitud;
:\scriptstyle\varphi ket ti latitud;
:\scriptstyle\varphi_1 ket dagiti pagalagadan a paralelo (amianan ket abagatn ti ekuador) a ti gantingan ti proyeksion ket agpayso;
:x ket ti horisontal a puesto iti paraigid ti mapa;
:y ket ti bertikal a puesto iti paraigid ti mapa.

Ti puntos ti (0,0) ket adda iti tengnga ti nagbanagan a proyeksion.

Ti  (Pranses, para iti *kuadrado a plata*), ket ti espesial a kaso a ti \scriptstyle\varphi_1 ket sero. Daytoy a proyeksion ti mapa ti x ket isunto ti pateg ti longitud ken ti y ket isunto ti pateg ti latitud, ken isu a sagpaminsan a tinawtawagan iti latitud/longitud wenno proyeksion ti lat/lon(g) wenno naibagbaga (saan a husto) nga iti “di naiproyeksion”.

Bayat a ti proyeksion nga addaan iti agpapada a nagbabaetan a paralelo ket mabalin para iti maysa immitlog a modelo, saanton nga agpada iti distansia iti nagbaetan dagiti paralelo iti maysa nga immitlog ket saanen a natalinaay.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Mapa ti satelite a naibatay iti Global MODIS  Ti asul a marmol: rabaw ti daga, maris ti taaw ken yelo ti baybay.
* Tabla dagiti pagarigan kadagit iamin a kadawyan a proyeksion, manipud iti radicalcartography.net.
* Panoramiko ti Proyeksion nga Ekuirektanggular, PanoTools wiki.
Latitud

Iti heograpia, ti **latitud** (φ) ket ti heograpiko a koordinato a manginagan ti puesto ti amianan-abagatan iti punto ti rabaw ti Daga.  Ti latitud ket maysa nga agnggulo (naipalawag dita baba) a sumakop manipud iti 0° iti Ekuador aginggana iti 90° (Amianan wenno Abagatan) kadagiti ungto. Dagiti natalinaay a linia ti latitud, wenno dagiti **paralelo**, ket mapan iti daya-laud a kas dagiti sirkulo a paralelo iti ekuador. Ti latitud ket inus-usar a kakuyog ti longitud tapno mainaganan ti husto a lokasion dagiti langa iti rabaw ti Daga. Dagiti dua nga agpang ti abstraksion ket inus-usar iti panangipalawag kadagitoy a koordinato. Iti umuna nga addang ti pisikal a rabaw ket naimodelo iti geoid, ti rabaw nga aproksimado ti natimbeng a pantar ti baybay kadagiti taaw ken dagiti pannakaitultuloyna babaen dagiti masa ti daga. Ti maikadua nga addang ti aproksimado ti geoid babaen ti matematiko a nalaklaka a reperensia ti rabaw. Ti kalakaan a pagpilian para iti reperensia ket ti espera, ngem ti geoid ket hushusto a naimodelo iti maysa nga elipsoide. Dagiti panangipalawag ti latitud ken longitud kadagiti kasta a reperensia ti rabaw ket naisalaysay kadagiti sumaganad a paset. Dagiti linia ti natalinaay a latitud ken longitud ket agkuyogda a mangbukel ti  gratikula iti reperensia ti rabaw. Ti latitud ti punto iti *pudno* a rabaw ket isu ti maitunos a punto iti reperensia ti rabaw, ti pakaitunosan ket ti paraigid ti normal iti reperensia ti rabaw a lumabas babaen ti punto iti pisikal a rabaw. Ti latitud ken longitud no agkuyogda nga adda met dagiti espesipikasion iti katayag ket buklen ti sistema ti heograpiko a koordinato a kas naipalawag iti espesipikasion ti pagalagadan ti ISO 19111.

Gapu ta adu met dagiti nadumaduma nga elipsoide a reperensia ti latitud iti langa iti rabaw ket saan a naisangayan: daytoy ket inyunay-unay ti pagalagadan ti ISO a nangibagbaga a "no awan ti napno nga espisipikasion iti sistema ti reperensia ti koordinato, dagiti koordinato (isu ti latitud ken ti longitud) ket saan dagitoy a nalawag no nasayaat ken awan kaibuksilanna no madi". Daytoy ket nasayaat unay nga importante kadagiti umiso a panangipakat, kas iti GPS, ngem iti kadawyan a panagusar, a ti nasayaat a pannaka-umiso ket saan a nasken, ti elipsoide ket kadawyan a saan a naibagbaga.

Kadagiti Ingles a teksto ti anggulo ti latitud , a naipalawag dita baba, daytoy ket kadawyan a naibagbaga babaen ti bassit a letra iti Griego ti phi (φ wenno ɸ). Daytoy ket narukrukod kadagiti grado, minminuto ken segsegundo wenno desimal a gradgrado, amianan wenno abagatan ti ekuado.

Ti panagrukod iti latitud ket makasapul ti maysa a pannakaawat ti grabitasional a lugar iti Daga, para iti panangisaad kadagiti teodolito wenno para iti panangikeddeng kadagiti pagtayyekan ti satelite ti GPS. Ti panagadal iti porma ti Daga a kakuyog ti grabitasional a lugar ket ti siensia ti heodesia. Dagitoy a topiko ket saan a naitungtungan iti daytoy nga artikulo. (Kitaen ti kas pagarigan dagiti libro babaen ni Torge ken da Hofmann-Wellenhof ken Moritz.)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Panagbiruk iti Latitud ken Longitud
Longitud

Ti **longitud** ket ti heograpiko a koordinato a manginagan ti puesto iti daya-laud a punto iti rabaw ti Daga. Daytoy ket naibatay iti anggulo a panagrukod, ken kadawyan a maiyebkas kadagiti grado ken naibagbaga babaen ti Griego a letra ti lambda (λ).  Dagiti punto nga addaan iti agpada a longitud ket mabirukan kadagiti linia a mapmapan manipud itithe Amianan nga Ungto aginggana iti Abagatan nga Ungto. Babaen ti taripnong, maysa kadagitoy, ti Kangrunaan a Meridiano, a lumabas babaen ti Naarian nga Obserbatorio, Greenwich, Inglatera, ket naikeddeng idi a panangibangon ti puesto ti sero gradgrado longitud. Ti longitud dagiti sabali a lugar ket marukodto koma a kas ti anggulo ti daya wenno laud manipud iti Kangrunaan a Meridiano, a sumakop manipud iti 0° iti Kangrunaan a Meridiano aginggana iti +180° nga agpadaya ken −180° nga agpalaud. Iti pannakaisangayan, daytoy ti anggulo a nagbaetan ti dalumpinas nga aglaon ti Kangrunaan a Meridiano ken ti dalumpinas nga aglaon iti Amianan nga Ungto, Abagatan nga Ungto ken ti lokasion a naibagbaga.  (Daytoy ket mangporma iti kanawan a sistema ti koordinato nga addaan iti pagtayyekan iti *z* (tangan ti kanawan nga ima) a mangitudtudo manipud iti tengnga ti Daga iti Amianan nga Ungto ken ti pagtayyekan iti *x* axis (rtammudo ti kanawan nga ima) nga umabot manipud iti tengnga ti Daga babaen ti ekuador iti Kangrunaan a Meridiano.)

Ti puesto a lokasion ti amianan-abagatan itiparaigid ti meridiano ket maited babaen ti bukodna a latitud,a daytoy ket (saan nga eksakto) ti anggulo a nagbaetan ti lokal a bertikal ken ti dalumpinas ti Ekuador.

No ti daga ket perpekto a nagtimbukel ken agpapada, ti longitud iti punto ket isunto laeng ti anggulo a nagbaetan tibertikal nga amianan-abagatn a dalumpinas babaen ti punto ken ti dalumpinas  iti meridiano ti Greenwich. Iti amin a lugar iti Daga ti bertikal nga amianan-abagatan ket aglaonto iti pagtayyekan iti Daga. Ngem ti Daga ket saan nga agpapada, ken addaan daytoy kadagiti banatay—nga addaan iti grabidad ken maikaiyalis ti bertikal a dalumpinas iti adayo manipud iti pagtayyekan iti Daga. Ti bertika nga amianan-abagatan ket pagtutumponganda pay laeng tidalumpinas ti meridiano ti Greenwich iti adda met laeng nga agnggulo; dayta nga agnggulo ket astronomikal a longitud, ti longitud a karkuluem manipud iti panagpaliiw iti bituen. Ti longitud a maipakpakita kadagiti mapa ken dagiti ramit ti GPS ket ti anggulo a nagbaetan ti dalumpinas ti Greenwich ken ti saan unay a bertikal a dalumpinas babaen ti punto; ti saan unay a bertikal a dalumpinas ket perpendikular iti rabaw ti napili a timbukel nga aproksimado iti rabaw ti pantar ti baybay ti Daga, imbes a daytoy ket bukodna a perpendikular iti rabaw ti pantar ti baybay.

## Kitaen pay
Latitud

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti rekurso para iti panangikeddeng ti latitud ken longitud
Leon

Ti **leon** (*Panthera leo*) ket maysa kadagiti uppat a dakkel a pusa iti henero ti *[[Panthera]]* ken kameng ti pamilia ti Felidae. Adda met dagiti lallaki a sumurok iti  iti kadagsen, daytoy ti maikadua a kadakkelan a sibibiag a pusa kalpasan ti tigre. Dagiti naatap a leon ket agdama nga adda idiay sub-Sahara nga Aprika ken idiay Asia (nga adda met ti naisagmak a tidda ti populasion nga agtataeng idiay Nailian a Parke ti Kabakiran ti Gir idiay India) bayat a dagiti sabali a kita ti leon ket napukawen manipud idiay Amianan nga Aprika ken Abagatan a laud nga Asia kadagiti naipakasaritaan a panawen. Aginggana idi naladaw a Pleistoseno, idi agarup a 10,000&nbsp;a tawtawen iti napalabas, ti leon ket isu idi ti kaaduan a naiwarwaras a dakkel a mamalia iti daga kalpasan ti tattao. Mabirukan idi dagitoy iti kaaduan ti Aprika, iti ballasiw ti Eurasia manipud iti akinlaud nga Europa aginggana idiay India, ken idiay Kaamerikaan manipud iti Yukon aginggana idiay Peru. Ti leon ket madanar a sebbanagan, a nakakita daytoyen iti nakaro a panagbapassit iti populasion  iti sakopna iti Aprika iti 30–50% para kadagiti dua a dekada idi las-ud ti maikadua a gudua ti maika-20 a siglo. Dagiti populasion ti leon ket saan a magay-at iti ruar dagiti naidesignado a reserba ken dagiti nailian a parke. Urayno ti taudan ti pannakapaay ket saan unay a napno a maawatan, ti pannakapukaw ti habitat ken dagiti suppiat iti tattao ket isu dagiti agdama a kakaruan a gapuanan iti pakadanagan. Iti kaunegan ti Aprika, ti populasion ti leon ti Laud nga Aprika ket naisangayan a naisagmak.

Dagiti leon ket agbiagda kadagiti 10–14 a tawtawen iti kaatapan, bayat nga iti kulong agbiag dagitoy iti at-atiddog ngem 20 a tawtawen. Iti kaatapan, dagiti lalaki ket manmano met nga agbiag iti at-atiddog ngem 10 a tawtawen, gapu kadagiti maal-ala a sugat manipud kadagiti kankanayon a panagkakabil kadagiti kasuppiat a lalaki ket adu met a mangpabassit ti kapaut ti biagda.

## Etimolohia
Ti nagan ti leon, kapada kadagiti adu a sasao a Romanse, ket naala manipud iti Latin , ken ti Taga-ugma a Griego ti  (). Ti Hebreo a balikas ti  () ket mabalin pay a kabagianna daytoy. Daytoy ket maysa idi kadagiti sebbangan a kasisigud nga inpalawag babaen ni Linnaeus, a nagited iti nagannna iti *Felis leo*, iti obra idi maika-18 a siglo, ti *[[Systema Naturae]]*.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Kurtasurat

Ti **kurtasurat** ket "ti panagusar ti nagbaetan, dagiti kadawyan a senial, ken dagiti naisangayan a ramit ti tipograpiko a kas makatulong iti pannakaawat ken ti umno a panagbasa, iti naulimek wenno napigsa a timek, kadagiti naisurat ken naimaldit a teksto." Ti sabali pay a deskripsion ket: "Ti panagsanay, tignay, wenno sistema ti panangisengngat kadagiti puntos wenno sabali bassit a marmarka kadagiti teksto, tapno makatulong iti panagdurubasa; panangisina kadagiti teksto kadagiti sentensia, kdpy., babaen kadagiti kasta a marka."

Iti naisurat nga Ilokano, ti kurtasurat ket nasken tapno maipalawag dagiti kaibuksilan dagiti sentensia. Dagiti tarabay ti kurtasurat ket agdumaduma kadagiti pagsasao, lokasion, rehistro ken panawen ken kankanayon met nga agbalbaliw. Dagiti dadduma nga aspekto ti kurtasurat ket panggep ti estilo ken isu a panagpili daytoy ti editor wenno dagiti editor. Dagiti porma ti takigrapiko a pagsasao, kasla dagiti inus-usar iti pannakitungtong iti online ken dagiti mensahe ti teksto ket mabalin nga addaan kadagiti sabali a tarabay.

## Dagiti nagibasaran
Amazon Standard Identification Number

Ti **Amazon Standard Identification Number** (**ASIN**) ket ti  10- a karakter nga alpanumeriko a naisangayan a panagilasin babaen ti Amazon.com ken dagiti kakuyogna para iti panangilasin iti produkto iti kaunegan ti gunglo ti Amazon.com.

Dagiti ASIN ket naisayangkat kadagiti nadumaduma nga edision ti lokal a rehion ti Amazon, a mairaman dagiti pagtagilakuan ti Nagkaykaysa a Pagarian, Pransia, Alemania, Italia, Kanada ken Hapon. Urayno dagiti ASIN ket naisangayan idi iti sangalubongan, ti global a panagpaadu ket nagbaliwen tapno dagiti ASIN ket nagaransiaan laeng a naisangayan iti kaunegan ti pagtagilakuan. Ti isu met laeng a produkto ket mabalin nga ibaga babaen dagiti nadumaduma nga  ASIN, ken dagiti nadumaduma a nailian a sitio ket mabalinda nga agusar ti nadumaduma nga ASIN para ti isu met laeng a produkto. Iti sapasap, dagiti ASIN ket mabalin nga aggigiddiat kadagiti nadumaduma a sitio ti pagilian malaksid no dagitoy ket para iti klase ti produkto a ti ASIN ket naibatay iti maysa nga akinruar a naipalawag ken sangalubongan a natalinaay a panangilasin, sa kas ti ISBN para kadagiti libro. (A ti ASIN ket agpapada kadagiti amin a sitio, mabalin a ti gapu daytoy ket ti nagpartuat a makatlo a partido iti produkto ke nagannad a nangibaga iti adda nga ASIN idi nagpartuat ti produkto iti maikadua ken dagiti simmaruno a pagilian, wenno ti simmaruno a pannakapartuat ti produkto ket nangited ti kapada a pakaammo ken nabayagen manipud idi immuna a pannakapartuat tapno napalubosanen a napabaro dagiti pagsurotan. Dagiti pay ISBN ket mabalin nga aggigiddiat kadagiti nadumaduma a pagilian para iti isu met laeng a libro no ti sabali a naimaldit wenno edision ket naipablaak idi para iti dayta a pagilian

Ti tunggal maysa a produkto a mailako iti Amazon.com ket maikkan iti naisangayan nga ASIN. Para kadagiti libro nga addaan iti 10 a numero ti ISBN, ti ASIN ken ti ISBN ket agpada. Ti libro iti edision ti Kindle ket saan a mangusar iti bukodna nga ISBN a kas ti ASIN.

## Dagiti nagibasaran
Melokoton

Ti **melokoton** (*Prunus persica*) ket ti agtintinnag ti bulongna a kayo, patneng ti Amianan a laud ti Tsina, iti rehion a nagbaetan ti Labneng Tarim ken dagiti amianan a bangkirig ti banbantay Kunlun Shan, nga idiay iti immuna a naidomestikado ken naimuyongan. Daytoy ket agbunga iti prutas a natubbog ken makan a tinawtawagan pay met iti **melokoton**. Ti nagan ti sebbangan iti *persica* ket mangibagbaga iti adu a pannakaimuyonganna idiay Persia, ken kanungpalan met a naimula idiay Europa.  Daytoy ket tagikua iti henero ti *Prunus*, iti pamilia ti Rosaceae.  Ti melokoton ket nairaman a naidasig iti almendras iti subhenero ti *Amygdalus*, maisalumina daytoy manipud kadagiti sabali a subhenero babaen ti naguritan a bukel.

Ti Tsina ket isu ti kaaduan nga agpatpataud iti melokoton iti lubong.

## Ladladawan

Papeles:Peachblossoms3800ppx.JPG|Ti agsabsabong a kayo ti melokoton
Papeles:Breskva gorična.jpg|Dagiti naganos a melokoton iti sanga
Papeles:Peach flowers.jpg|Sabong ti melokoton
Papeles:Pfirsiche.jpg|Dagiti napuros a melokoton
Papeles:Prunus persica pit.jpg|Ti uneg ti bukel ti melokoton


## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* Huxley, A., ed. (1992). *New RHS Dictionary of Gardening*. Macmillan .

## Dagiti akinruar a silpo

* Bioimages.vanderbilt.edu – Ladladawan ti ''Prunus persica'' 
* Clemson.edu: Amin a maipanggep kadagiti melokoton
Pagsasao nga Isinai

Ti **Isinai** wenno **Isinay** ket ti pagsasao nga Akin-amianan a Luzon a kangrunaan a naisasao idiay probinsia ti Nueva Vizcaya iti akin-amianan a Filipinas. Babaen ti linggusitiko a pannakaidasig, daytoy ket kaaduan a managbaliw ngem dagiti sabali a sasao nga Abagatan–Tengnga a Kordiliera a kas ti Kalinga aginggana iti Itneg wenno ti Ifugao aginggana ti Kankanaey.

## Kitaen pay
* Dagiti pagsasao ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran
Nea Salamina Famagusta (putbol)

Ti **Nea Salamina Famagusta** wenno **Nea Salamis Famagusta** () ket propesonal a timpuyogan ti putbol a naikuartel idiay Ammochostos (naam-ammuan pay iti nairomanisado a Griego a nagan iti  Famagusta), Cyprus. Daytoy ket pagkamanganen a timpuyogan manipud idi panagraut ti Turkia iti Cyprus idi 1974, idi sinakupan ti Turkia ti akin-amianan a paset ti isla. Ti timpuyogan ket temporario a naikuartel idiay Larnaca.

Ti kadayegan a nagun-od babaen ti Nea Salamina ket dagiti pannangabakna ti kopa ti Cyprus ken ti Superkopa ti Cyprus idi 1990. Ti kangatuan a puestona iti Umuna a Dibision ti Cyprus ket maikatlo a puesto. Kadagiti las-ud ti immuna a lima a tawenna (1948–1953), ti sangkakuyogan ket nakisalisal kadagiti kampeonato iti  Pederasion ti Agdadamo a Putbol ti Cyprus. Idi 1953 ti timpuyogan ket timmipon iti Gunglo ti Putbol ti Cyprus (CFA), ken kanayon a nakisalsalisal kadagiti kampeonato iti gunglo ken dagiti salisal iti kopa. Nakiay-ayamen daytoy kadagiti ad-adu ngem 50 a panawen ti Umuna a Dibision ti Cyprus ken nairanggo iti maikapito iti dayta a kategoria.

Ti sangkakuyogan ket immuna a  nakibinglay iti salisal ti Europ idi 1990 iti Kopa ti Nangabak ti Kopa ti Europa, ken nakiay-ayam kadagiti Kopa ti Intertoto ti UEFA idi 1995, 1997 ken 2000. Ti sangkakuyogan ket paset ti timpuyogan ti isport ti Nea Salamina Famagusta a napundar idi 1948.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*  
* Bariweswes ti timpuyog iti UEFA.com  
* Bariweswes ti timpuyog iti website ti CFA
François Asselineau

Ni **François Asselineau** (, ), ket Pranses a politiko ken Inspektor Heneral. Isu ket kameng ti Dakkel a Gimongan para iti Pransia (RPF), sakbay a nagpartuat iti bukodna a politikal a partido, ti Kappon ti Nadayeg a Republikano, (UPR Union Populaire Républicaine), ti tignay a mangidiaya iti unilateral a panagikkat ti Pransia manipud ti Kappon ti Europa, ti Eurosona ken ti NATO. Isu ket nangirangarang para iti panagkandidatona para iti panagbutos iti presidente ti Pransia idi 2012 ngem napaay a nakaala kadagiti 500 a signatura manipud kadagiti nabutosan a politiko tapno agtaray  para iti presidente

## Reklamo kadagiti midia
Ni Asselineau ket nagtunton nga isu ket biktima iti sensura babaen ti midia ti Pransia.  A kas naideklara a kandidato para iti panagbutos iti presidente iti Pransia idi 2012, isu ket namatmati a ti midia ti Pransia ket saan a sumursurot ti rekomendasion nga inbalakad babaen ti Conseil supérieur de l'audiovisuel (CSA). Iti panagsungbat ti reklamo babaen ni Asselineau, ti CSA ket inkeddengna a ti sinoman a mabalin a kandidato ket nasken a nasayaat a matrato, ken amin dagiti ramit ti komunikasion ket mairamanto a mangrukod iti pannakairepresentatibo ti kandidato, a mairaman kadagiti internet.

Ni Asselineau ket nagtunton pay a ti Pranses a Wikipedia ket nagsensura pay iti panidna. Segun ti Numerama, ti panid ket naulit-ulit a naikkat manipud ti Pranses a Wikipedia gapu ta ni Asselineau ket saanna a masabat ti nasken a kriteria iti notabilidad.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Imelda Marcos

Ni **Imelda Remedios Visitación Trinidad Romuáldez-Marcos**  ket maysa a politiko iti Filipinas ket asawa ni Presidente Ferdinand E. Marcos.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
UTC+01:24

Ti **UTC+01:24** ket timbengan ti oras manipud ti UTC iti +01:24. Ti oras a maipada iti dayta a timbengan idi ket ti lokal a natimbeng nga oras iti meridiano ti Warsaw ken naam-ammuan pay a kas ti **natimbeng nga oras ti Warsaw** . 

Iti ISO 8601, ti mainaig nga oras ket naisurat a kas ti .

Manipud idi nasapa a maika-19 a siglo, daytoy ket kadawyan nga inus-usar para kadagiti panggep ti pagorasan kadagiti daga ti dati a Mankomunidad ti Polako-Lituano.

Idi 5 Agosto 1915, ti Warsaw ket napan iti Oras ti Tengnga nga Europa, ken ti amin a Polonia ket nadaras met a simmurot.

## Dagiti silpo ti ruar
* http://article.gmane.org/gmane.comp.time.tz/888/match=europe+warsaw+24+1915
Dominio a publiko

Dagiti obra iti **dominio a publiko** ket dagiti nagpason a karkarbengan ti intelektual a tagikua, awanen iti obligasion iti linteg, wenno saanen a maipakat. Dagiti kaspagarigan ket mairaman dagiti obra ni Shakespeare kenni Beethoven, kaaduan kadagiti nasapa a naulimek a pelikula, ti pormula ti pisika ni Newton, ken ti nabilegan a panagpatayab. Ti termino ket kadawyan a saan a maipakakat kadagiti kasasaad a ti nagpartuat iti obra ket agtagikua pay laeng kadagiti natidda a karbengan, nga iti daytoy a kaso ket ti panag-usar iti obra ket naibagbaga a kas "nalisensiaan" wenno "addaan iti pammalubos".

Gapu ta dagiti karbengan ket naibatay iti pagilian ken agdumaduma, ti obra ket mabalin a suheto kadagiti karbenagn iti maysa a pagilian ket saan iti sabali. Adda met dagiti karbengan nga agdepdepende kadagiti rehistro babaen iti tunggal maysa a pagilian, ken ti kaawan iti rehistro iti naisangayan a pagilian, no nasken, ket mangibaga ti dominio a publiko a kasasaad iti dayta a pagilian.

Ti dominio a publiko ket maysa kadagiti tradisional a pammatalged iti linteg ti karbengan ti kopia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Warragawag iti Dominio a publiko
Johannes Stark

Ni **Johannes Stark** (15 Abril 1874 – 21 Hunio 1957) ket maysa idi nga Aleman a pisiko, ken laureado ti Premio Nobel iti Pisika nga asideg a nairamraman iti tignay ti *[[Deutsche Physik]]* babaen ti turay ti Nazi.

## Biograpia
### Nasapa a tawtawen
Isu ket naipasngay idiay Schickenhof, Pagarian ti Bavaria (itan ket ti Freihung), ni Stark ket nagadal idiay Himnasio Bayreuth (sekondario a pagadalanl) ken kalpasanna idiay Regensburg. Ti edukasionna iti kolehio ket nangrugi idiay Unibersidad ti Munich, nga idiay ket nagadal iti pisika, matematika, kimika, ken kristalograpia. Ti kapautna iti kolehio ket nangrugi idi 1894; isu ket nagturpos idi 1897, nga iti doktoral a tesisna a natituluan iti *Untersuchung über einige physikalische, vorzüglich optische Eigenschaften des Rußes * (Panagsukisok kadagiti dadduma a pisikal, a naisangayan kadagiti optikal a tagikua ti iro).
Juneau, Alaska

Ti **Siudad ken Burgos ti Juneau**  (Tlingit: *Dzánti K'ihéeni* []) ket isu ti kapitolio a siudad ti Alaska. Daytoy ket naikaykaysa a munisipalidad a mabirukan idiay Kanal Gastineau idiay Abagatan a daya nga Alaska ken isu ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Estados Unidos babaen ti kalawa. Daytoy ket isun ti kapitolio ti Alaska manipud idi 1906, idi ti gobierno iti dati a Distrito ti Alaska ket naiyalis manipud idiay Sitka a kas inbilin babaen ti Kongreso ti Estados Unidos isi 1900.  Ti munisipalidad ket naipagkaykaysa idi Hulio 1, 1970, idi ti siudad ti Juneau ket naitipon iti siudad ti Douglas ken ti kaarrubayan ti Kalatakan a Burgos ti Juneau tapno mangporma ti agdama a balay ti pagturayan ti munisipalidad.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
* Siudad ken Burgos ti Juneau
Phoenix, Arizona

Ti **Phoenix** () ket isu ti kapitolio, ken kadakkelan a siudad, ti Estado ti Arizona.  Addaan daytoy ti 1,445,632 a tattao (manipud ti Senso ti Estados Unidos idi 2010), ti Phoenix ket isu ti kaaduan ti populasion a kapitolio ti estado ti Estados Unidos, ken ti pay maikanem a kaaduan iti populasion a siudad iti pagilian.

Ti angkla ti metropolitano a lugar ti Phoenix (naam-ammuan pay a kas ti *[[Valley of the Sun|Tanap ti Init]]*, ti paset ti Tanap ti Karayan Asin), daytoy ti maika-13 a kadakkelan a lugar ti metro babaen ti populasion idiay Estados Unidos, nga addaan iti agarup a 4.3&nbsp;riwriw a tattao idi 2010. Iti pay maipatinayon, ti Phoenix ket isu ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Maricopa ken maysa kadagiti kadakkelan a siudad idiay Estados Unidos babaen ti kalawa ti daga.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a  Website ti Gobierno to Phoenix
Montgomery, Alabama

Ti **Montgomery**  ket isu ti kapitolio ti Estado ti Alabama, ken isu ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Montgomery.  Daytoy ket nanaganan kenni Richard Montgomery, daytoy ket mabirukan idiay Karayan Alabama, idiay Aplaya a Tanap ti Golpo.  Manipud idi Senso idi 2010, ti Montgomery ket addaan iti populasion iti 205,764.  Daytoy ti maikadua a kadakkelan a siudad idiay Alabama, kalpasan ti Birmingham, ken ti maika-103 a kadakkelan idiay Estados Unidos. Ti Estadistika a Lugar ti Metropolitano ti Montgomery ket addaan iti nakarkulo a populasion idi 2010 iti 374,536. Daytoy ti maikapat a kadakkelan a Metropolitano iti estado ken ti maika-136 kadagiti metropolitano a luglugar ti Estados Unidos.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Siudad ti Montgomery, Alabama
Little Rock, Arkansas

Ti **Little Rock** ket isu ti kapitolio a siudad ken ti kadakelan a siudad ti Estado ti Arkansas. Ti Metropolitano nga Estadistika a Lugar ti (MSA) ket addaan iti populasion iti 724,385 a tattao manipud iti karkulo ti senso idi 2013. Ti MSA ket nairaman iti estadistika a lugar kadagiti lugar ti innem a kondado ti sentral nga Arkansas, nga addaan iti populasion iti 898,683 iti nakarkulo a senso idi 2013. Manipud iti Senso ti Estados Unidos idi 2010, ti Little Rock ket addaan iti maitutop a populasion ti siudad iti 193,524. Daytoy ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Pulaski.

Daytoy ket mabirukan idiay asideg ti heograpiko a sentro ti Arkansas, ti Little Rock ket nakaala iti naganna manipud iti pormasion ti bassit a bato idiay abagatan a bangkag ti Karayan Arkansas a tinawtawagan ti *la Petite Roche* (Pranses: "ti bassit a bato"). Ti "little rock" ket inus-usar idi ti nasapa a trapiko ti karayan a kas dulon ken nagbalinen a nalatak a pagballasiwan iti karayan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*LittleRock.org&nbsp;– Opisial a Website
*
Sacramento, California

Ti **Sacramento** () ket isu ti kapitolio a siudad ti Estado ti California ken ti tugaw ti gobierno ti Kondado ti Sacramento. Daytoy ket mabirukan iti pagsasabtan ti Karayan Sacramento ken  Karayan Amerikano idiay akin-amianan a paset ti nawatiwat a Sentral a Tanap. Daytoy ket addaan iti population iti 477,892 manipud idi 2011, daytoy ket ti maikanem a kadakkelan a siudad ti California ken ti maika-35 a kadakkelan a siudad idiay Estados Unidos. Ti Sacramento ket isu ti bugas ti kultural ken sentro ti ekonomia ti metropolitano a lugar ti Sacramento a mangiraman kadagiti pito a kondado nga addaan iti nakarkulo a populasion idi 2009 iti 2,527,123. Ti metropolitano a lugarna ket isu ti maikapat a kadakkelan idiay California kaplasan ti Kaltakan a Lugar ti Los Angeles, Luek a Lugar ti San Francisco, ken ti metropolitano a lugar ti San Diego, ken ti pay maika-27 a kadaelan idiay Estados Unidos.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Opisial a website
Denver

Ti **Denver**, opisial a ti **Siudad ken Kondado ti Denver** (; Arapaho: Niinéniiniicíihéhe'), ket isu ti kadakkelan a siudad ken kapitolio ti Estado ti Colorado. Ti Denver ket isu pay ti maikadua a kaaduan ti populasion a kondado idiay Colorado klapasan ti Kondado ti El Paso. Ti Denver ket naipagkaykaysa a siudad ken kondado a mabirukan idiay Karayan Abagatan Platte idiay akinlaud nga igid ti Nangato a Tantanap iti daya ti the Front Range ti Nabato a Banbantay. Ti distrito ti puseg ti ili ti Denver ket dagus a mabirukan iti pagsasabtan ti Alog Seresa ken iti Karayan Abagatan Platte, iti agarup a 12 milia (19 km) a daya dagiti bakras ti Nabato a Banbantay . Ti Denver ket nabirngasan iti *Mile-High City* gapu ta ti opisial a kangatonaket eksakto a maysa a milia () iti ngato ti pantar ti baybay ken makaaramid daytoy a maysa kadagiti kangatuan a nangruna a siudad idiay Estados Unidos.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Website ti Siudad ken Kondado ti Denver
Hartford, Connecticut

Ti **Hartford** ket isu ti kapitolio ti Estado ti Connecticut ken naipakasaritaan a tugaw ti Kondado ti Hartford aginggana idi winaswas ti Connecticut ti gobierno ti kondado idi 1960. Manipud ti SEnso ti Estados Unidos idi 2010, ti populasion ti Hartford ket agarup a 124,775, ken mangaramid daytoy ti maikapat a kadakkelan a siudad ti Connecticut kalpasan dagiti aplaya a siudad ti Bridgeport, New Haven, ken Stamford.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisal a website ti Hartford
Dover, Delaware

Ti **Dover** ket isu ti kapitolio ken ti maikadua a kadakkelan a siudad iti Estado ti Delaware. Daytoy ket tugaw pay ti Kondado ti Kent, ken ti kangrunaan a siudad ti Estadistika ti Metropolitano a Lugar ti Dover, Delaware ken mangsakop daytoy iti amin a Kondado ti Kent. Daytoy ket mabirukan idiay Karayan St. Jones idiay aplaya a tanap ti Karayan Delaware. Daytoy ket ninaganan idi babaen ni William Penn para iti Dover idiay Kent, Inglatera. Manipud idi 2010, ti siudad ket addaan iti populasion iti 36,047.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Website ti Siudad ti Dover
Charles Édouard Guillaume

Ni **Charles Édouard Guillaume** (15 Pebrero 1861, Fleurier, Suisa – 13 Mayo 1938, Sèvres, Pransia) ket maysa idi a Suiso a pisiko a nagungunaan iti Premio Nobel iti Pisika idi 1920 para iti pannakabigbigna iti serbisio a naitedna kadagiti panagrukod iti pisika babaen ti panagduktalna kadagiti anomalia dagiti aloy ti nikel ken landok.

Ni Guillaume ket naam-ammuan pay para iti panagduktalna kadagiti aloy ti nikel ken landok a ninagananna iti invar ken elinvar.  Ti invar ket addaan iti asideg iti sero a koepisiente iti termal a panagpadakkel, a nangaramid a naserbi daytoy iti panagaramid kadagiti presision nga instrumento a dagiti dimensionda ket nasken a natalinaay urayno agdumaduma dagiti temperatura.  Ti elinvar ket addaan iti asideg it isero a koepisiente iti modulus iti elektrisidad, a nangaramid a naserbi daytoy iti panagaramid kadagiti instrumento nga addaan kadagiti spring a nasken a saan a maapektaran kadagiti agdumaduma a temperatura, a kas ti kronometro ti marina.  Ti elinvar ket saan pay a magnetiko, nga isu daytoy ket sekondario a naserbi a tagikua para kadagiti antimagnetiko a relo.

Kas anak ti Suiso a horologo, ni Guillaume ket nagay-ayat kadagiti kronometro ti marina.  Para iti panagusar a kas ti kompensasion iti balanse, isu ket nagparang-ay iti sabali a kita ti aloy ti invar nga addaan iti negatibo a kuadratiko a koepisiente iti panagpadakkel.  Ti panggep iti panagaramid iti daytoy ket ti panagikkat iti biddut ti "tengnga a temperatura" iti balanse ti pilid.

Ni Guillaume ket daulo idi ti International Bureau of Weights and Measures.  Isu ket kimmaddua a nagobra kenni Kristian Birkeland, ken nagserbi idiay Observatoire de Paris—Section de Meudon. Isu ket nagaramid kadagiti nadumaduma nga eksperimento kadagiti termostatiko a panagrukod idiay obserbatorio.  Isu ti immuna a husto a nangikeddeng ti temperatura ti limbang.

Ni Guillaume ket inasawana ni A.M. Taufflieb idi 1888, ken nagannakda iti tallo.

## Dagiti pablaak

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* Nobel Lectures, Physics 1901–1921, " *[http://www.nobel.se/physics/laureates/1920/guillaume-bio.html Charles-Edouard Guillaume] – Biograpia*". Elsevier Publishing Company, Amsterdam.
* lanl.gov, "*[https://web.archive.org/web/20120716224844/http://public.lanl.gov/alp/plasma/people/history.html Pakasaritaan]*". Dagiti pionero iti panagdur-as iti Uniberso ti Plasma.
*Rupert Thomas Gould, *The Marine Chronometer: its history and development*, Holland Press, 1960.

## Dagiti akinruar a silpo
* Biograpia ti Nobelprize.org: Charles Édouard Guillaume
Tallahassee, Florida

Ti **Tallahassee**  ket isu ti kapitolio ti Estado ti Florida. Daytoy ket isu pay ti tugaw ti kondado ken ti laeng nainkorporado a munisipalidad ti Kondado ti Leon, ken ti maika-125 a kadakkelan a siudad idiay Estados Unidos. Ti Tallahassee ket nagbalin a kapitolio ti Florida idi daytoy ket ti Teritorio ti Florida, idi 1824. Idi 2010, ti populasion nga inrehistro babaen ti Opisina ti Senso ti Estados Unidos ket 181,376, ken ti populasion ti metropolitano a lugar ti Tallahassee ket 375,371 manipud idi 2012.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Opisial a website ti Tallahassee
Atlanta

Ti **Atlanta** (, lokal nga ) ket isu ti kapitolio ket ti kaaduan ti populasion a siudad iti Estado ti Georgia, nga addaan iti nakarkulo a populasion iti 447,841. Ti Atlanta ket isu ti kultural ken sentro ti ekonomia ti metropilitano a lugar ti Atlanta ken pagtaengan dagiti 5,522,942 a tattao ken ti  maikasiam a kadakkelan a metropolitano a lugar idiay Estados Unidos. Ti Atlanta ket isu ti tugaw ti kondado ti  Kondado ti Fulton, ken ti bassit a paset ti siudad nga agpadaya idiay Kondado ti DeKalb.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Opisial a website
Boise, Idaho

Ti **Boise** () ket isu ti kapitolio ken ti kaaduan ti populasion a siudad ti Estado ti Idaho, ken isu pay ti tugaw ti kondado ti Kondado ti Ada. Daytoy ket mabirukan idiay Karayan Boise idiay akin-abagatan a laud nga Idaho, ti populasion ti Boise ti senso idi 2010  ket 205,671, ti maika-99 a kadakkelan iti pagilian. Ti nakarkulo a populasionna idi 2013 ket 214,237.

Ti metropolitano a lugar ti Siudad ti Boise-Nampa ket mangiraman kadagiti lima a kondado nga addaan iti naitiptipon a populasion iti 616,500, ti kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar idiay Idaho. Daytoy ket aglaon kadagiti tallo a kadakkelan a siudad ti estado; ti Boise, Nampa, ken Meridian. Ti Boise ket isu ti maikatlo a kaaduan ti populasion a metropolitano a lugar iti rehion ti Amianan a laud a Pasipiko ti Estados Unidos, kalpasan ti Seattle, ken Portland.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Opisial a website