Rwanda

Ti **Rwanda**, opisial a ti **Republika ti Rwanda**, ket ti maysa a napalikmutan iti daga a pagilian ti Tanap ti Nalatak a Rengngat, iti pagtumpongan iti rehion ti Nalatak a Dandanaw ti Aprika ken ti Daya nga Aprika. Mabirukan kadagiti bassit agrado iti Ekuador, ti Rwanda ket beddengan babaen ti Uganda, Tanzania, Burundi, ken ti Demokratiko a Republika ti Kongo. Daytoy ket nakaro a nangato, a nakaitedan ti naganna iti "daga dagiti ginasut a turod", ken kaaduan ti heograpiana ket babaen dagitibantay iti laud ken ti savanna iti daya, ken dagiti nadumaduma a danaw iti amin a paset ti pagilian. Kalalainganna aginggana iti subtropikal ti klima, ken adda dagiti dua panawen ti panagtutudo ken dagiti dua a namaga a panawen iti tunggal a maysa a tawen. Ti Rwanda ket addaan iti populasion iti sumurok a 12.6 a riwriw nga agnanaed iti  iti daga, ken ti kapusekan ti populasion a nangruna a daga a pagilian iti Aprika. Maysa a riwriw a tattao ti agnanaed iti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti Kigali.

Ubing ti populasion ken kaaduan nga iti away. Maala dagiti taga-Rwanda manipud iti maysa laeng a grupo a maipapan ti kultura ken lingguistiko, ti Banyarwanda. Nupay kasta, iti kaunegan daytoy a grupo ken dagiti tallo a subgrupo: dagiti Hutu, Tutsi ken Twa. Dagiti Twa ket dagiti agtataeng iti bakir a tattao a pygmy ken masansanda a maikeddeng a kas dagiti kaputotan dagiti nasapa a nangtagtagitao ti Rwanda. Agsusuppiat dagiti eskolar kadagiti tinaudan ken dagiti paggigiddiatan a pagbaetan dagiti Hutu ken Tutsi; sumagmamano dagiti namatmati a dagiti pagigiddiatan ken naala manipud kadagiti dati a caste iti kaunegan ti agmaymaysa a tattao, bayat a dagiti dadduma ket namatmatida a dagiti Hutu ken Tutsi ket nagsisinada a simmangpet iti pagilian, ken manipud kadagiti nadumaduma a lokasion. Ti Kristianidad ti kadakkelan a relihion iti pagilian; ti kangrunaan a pagsasao ket ti Kinyarwanda, a kaaduan nga insasao dagiti taga- Rwanda, ken ti Ingles ken Pranses ket agserbi a kas dagiti maipatinayon nga opisial a pagsasao. Ti naturay nga estado ti Rwanda ket addaan iti presidensial a sistema ti gobierno. Ti presidente ket ni Paul Kagame ti Patriotiko a Sanguanan ti Rwandano (Rwandan Patriotic Front – RPF), a nagtultuloy a nagserbi manipud idi 2000. Ita nga aldaw, ti Rwanda ket addaan kadagiti ababa nga agpang ti korupsion no maiyasping kadagiti kaarruba a pagilian, ngem irepreporta met dagiti gunglo ti karbengan ti tao ti panaglapped kadagiti grupo ti oposision, intimidasion ken panaglapped iti wayawaya ti panagbitla. Turayan ti pagilian babaen ti maysa a nainget nga administratibo a herarkia manipud dagiti panawen ti kolonia; adda dagiti lima a probinsia a mamarkaan babaen dagiti pagbeddengan a naaramid idi 2006. Ti Rwanda ket maysa laeng kadagiti tallo a pagilian iti lubong a kaaduan dagiti babbai iti nailian a parlamento, ken dagiti sabali a pagilian ket ti Bolivia ken Kuba.

Tinagtagitao ti teritorio babaen dagiti agan-anup ken agburburas kadagiti Panawen ti Bato ken Landok, ken intono kuan sinaruno babaen dagiti tattao a Bantu. Immuna a naglalaok ti populasion kadagiti nadumaduma a puli ken kalpasanna dagiti dua a pagarian. Nagturay ti Pagarian ti Rwanda manipud iti agpakatengnga a maikasangapulo ket walo a siglo, ken militar a nagparmek dagiti ari a Tutsi kadagiti dadduma, ken impatengngada ti bileg ken kalpasanna a nangitignay kadagiti annuroten a kontra Hutu. Kinolonisado ti Alemania ti Rwanda idi1884 kas parte ti Aleman a Daya nga Aprika, a sinaruno babaen ti Belhika, a nagraut idi 1916 idi las-ud ti Gubat ti Sangalubongan I. Dagitoy dua a pagilian ti Europa ket nagturay babaen dagiti ari ken nagramidda kadagiti annuroten nga agayat iti Tutsi. Nagrebulto dagiti populasion ti Hutu idi 1959. Pinatayda dagiti adu a Tutsi ken kanungpalan a nangipatakder iti maysa a nawaya a tinurayan ti Hutu a republika idi 1962 nga indauluan babaen ni Presidente Grégoire Kayibanda. Ti maysa a kudeta ti militar idi 1973 ket nagtuang ken ni Kayibanda ken nangiyeg a nagbileg ni Juvénal Habyarimana, nga isu ket nangitalinaay iti annuroten nga agayat iti Hutu. Ti indauluan ti Tutsi a Patriotiko a Sanguanan ti Rwandano ket nangirugi iti maysa a sibil a gubat idi 1990. Naasasinado ni Habyarimana idi Abril 1994. Bimtak dagiti sosial a tension iti simmaruno a panangikisap iti puli ti Rwanda, a dagiti ekstremista a Hutu ket pinatayda dagiti agarup a 500,000–1,000,000 a Tutsi ken Hutu iti sakup ti sangagasut nga aldaw. Pinatinggaan ti RPF ti panangikisap iti puli iti maysa a balligi iti militar idi Hulio 1994.

Ti agdurdur-as nga ekonomia ti Rwanda ket nakaro a nagsagaba gapu iti panangikisap iti puli idi 1994, ngem pimmigsa metten manipud iti daytan. Kaaduan a naibatay ti ekonomia panagtaltalon ti makmakan. Ti kape ken tsa dagiti kangrunaan a maapit para iti eksport. Napardas a dumakdakkel ti sektor ti turismo ken isu itan ti mangiyuna a mangged ti kuarta iti pagilian. Ti Rwanda ket maysa laeng kadagiti dua a pagilian a mabalin ti natalged a panagbisita kadagiti gorila ti baatay, ken nangina dagiti panagbaybayad dagiti agbisbista para kadagiti permiso ti panagsurot ti gorila. Ti samiweng ken sala ket integral a parte ti kultura ti Rwanda, a naipangpangruna dagiti tambor ken ti nasayaat a nakoreograpo a sala nga *intore*. Dagiti tradisional nga arte ken dagiti artesano ket mapataud iti amin a paset ti pagilian, a mairaman ti *[[imigongo]]*, ti maysa nga arte iti takki ti baka.

Naturayan ti Rwanda a kas maysa nga unitario a presidensial a sistema nga addaan iti maysa a dua kamara a parlamento a turayan babaen ti Patriotiko a Sanguanan ti Rwandano manipud idi 1994. Ti pagilian ket kameng ti Kappon ti Aprika, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Mankomunidad ti Pagpagilian, COMESA, OIF ken ti Komunidad ti Daya nga Aprika.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo

*
*