Masna a Parke ti Akin-amianan a Negros

Ti **Masna a Parke ti Akin-amianan a Negros** ket ti maysa a nasalakniban a lugar iti Filipinas a mabirukan iti rehion ti akin-amianan a kabambantayan a bakir ti isla ti Negros iti Visayas. Daytoy ket naiwarwaras kadagiti lima nga ili ken dagiti innem a siudad iti probinsia ti Negros Occidental ken ti kadakkelan a pagbibingayan ti danum ti probinsia ken ti taudan ti danum dagiti sangapulo ket pito nga ili ken siudad a mairaman ti lugar ti metropolitano ti Bacolod. Ti parke ket immuna a naitakder a kas maysa a reserba ti bakir a gumay-at iti  idi Abril 28, 1935 babaen ti Tignay ti Administratibo Blng. 789 a pinirmaan babaen ni Gobernador-Heneral Frank Murphy. Idi Agosto 7, 1946, naipabassit ti Reserba ti Bakir ti Akin-amianan a Negros iti agdama a kalawana iti  babaen ti panagpirma iti Proklamasion Blng. 798 babaen ni Presidente Manuel Roxas. Idi 2005, ti nasalakniban a lugar ket nabaliw iti masna a parke babaen ti National Integrated Protected Areas System (NIPAS) Act babaen ti birtud ti Proklamasion Blng. 895 a pinirmaan babaen ni Presidente Gloria Arroyo.

## Heograpia

Mabirukan ti Masna a Parke ti Akin-amianan a Negros iti agarup a  iti daya-amianan a daya ti Bacolod, ti kadakkelan a siudad ken ti kapitolio ti Negros Occidental. Daytoy ket sakupenna ti tingkag nga interior ti isla ken gumay-at kadagiti siudad ken ili ti Murcia, Salvador Benedicto, Talisay, Silay, Enrique B. Magalona, Victorias, Cadiz, Sagay, Toboso, Calatrava and San Carlos iti asideg a pagbeddengan ti probinsia ti Negros Oriental. Ti parke ket naipatengnga iti Bantay Mandalagan ken Bantay Silay a dagiti duog a tubo ti bakir ket sumurok a . Dagiti sekondario a bakir ket mabirukan kadagiti akinbaba a bakras a ballasiwen babaen dagiti uppat a nangruna a sistema ti karayan iti Malogo, Imbang, Himoga-an ken Bago.

Iti dagup a kalawa iti , ti laeng  iti bakir ti natidda a dagitoy ket pitopulo ket lima a porsiento ket nangruna a duog a tubo ken duapulo ket lima a porsiento ket sekondario. Uppat a pulo ket walo a porsiento iti parke ket sakupen ti tao nga iturayan ti ladawan ti daga iti  kadagiti daga ti talon ken  kadagiti lugar ti pagtaengan.

## Biodibersidad
Maitagikua ti parke iti Bioheograpiko a Rehion ti Negros–Panay. Daytoy ket maysa kadagiti dua a nabati a tanap dagiti bakir iti isla ti Negros, ti sabali ket ti lugar ti pagbibingayan ti danum ti Dumaguete iti Bantay Talinis iti akin-abagatan a patingga ti isla ti Negros Oriental.

Ti parke ket habitat iti nangruna a **fauna** a mairaman ti naturikan nga ugsa ti Bisaya, natukaktukak a baboy ti Bisaya, labus-likud a paniki ti Filipinas, ken ti madangran a Negros shrew.

Adda dagiti nadokumentuan a bilang ti endemiko ken naipangta a sebbangan dagiti billit iti parke, a mairaman ti kalaw ti Bisaya, agdardara-puso ti Negros, puraw-payak a cuckooshrike, flame-templed babbler, white-throated jungle flycatcher, Visayan flowerpecker ken green-faced parrotfinch.

Ti **flora** a nadokumentuan iti kaunegan ti parke ket maraman dagiti sebbangan ti natangken a kayo (Dipterocarps), ken dagiti pay anaaw, dagiti orkidia, dagiti bassit a kato ken dagiti kayo a makaagas. Adda dagiti manmano a sebbanga ti kayo a cyca (lokal a tinawtawagan iti pitogo), mabalin a Cycas vespertilio, a naikeddeng a sibibiag a posil manipud kadagiti panawen ti dinosauro. Adda pay iti sabali a prejistoriko a flora iti parke a kas dagiti pako akayo ken ti pay nasalakniban nga Agathis philippinensis, (lokal nga ammo kas almaciga).

## Kaudian a paspasamak
Idi Mayo 2014, dagiti opisial ti ili ti Salvador Benedicto ket nangitedda iti singasing iti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso para iti panagbaliw iti  iti parke iti kaunegan ti ili iti a mabalin a maiyakar iti agtagikua ken mabalin a mausar a daga ken tapno maluktan ti lugar para kadagiti agpuonan ken dagiti turista. Maikeddeng ti Salvador Benedicto a kas ti "Kapitolio ti Kalgaw ti Negros Occidental" a dagiti kayo ti pino ket nailiniada kadagiti nangruna a highway ken dagiti dua pagkatlo iti intero nga ili ket adda iti kaunegan ti parke. Ti Representatibo ti Negros Occidental, ni Julio Ledesma IV ket nangipaay pay iti papeles a mangsukimat a mangpartuat iti 200 nga ektaria a sitio ti ili manipud itinaisingasing a 500 nga ektaria a tagikua tu gobierno. Nupay kasta, di nagkayat ni Gobernador Alfredo Marañon iti dayta a kapanunotan a kumalamikam iti nasalakniban a lugar ken imbes ket a nangidaton iti panagbaliw kadagiti lugar iti maitutop a lugar iti ili iti maysa a sitio ti ili.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Pakaammo (iti Aleman) ken dagiti ladawan a maipanggep iti Masna a Parke ti Akin-amianan a Negros