open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mimusops zeyheri

Ti ***Mimusops zeyheri***  ket ti kalalainganna iti kadakkel a (aginggana iti 15&nbsp;m) kankanayon a berde a kayo a maitagikua iti pamilia ti Sapotaceae ken adu a naiwarwaras kadagiti nabato a lugar manipud iti daya a pantar ti akin-abagatan nga Aprika, iti akin-uneg a daga ken agpamianan iti tropikal nga Aprika. Daytoy ket kadawyan nga ammo iti Ingles iti **milkwood** wenno **Transvaal red milkwood**. Daytoy ket asideg a kabagian iti *[[Mimusops obovata]]* ken *[[Mimusops caffra|M. caffra]]*, isuda a dua ket kaykayo iti Abagatan nga Aprika.

## Deskripsion
Intero ken nalalat dagiti bulong. Dagiti pesiolo kendagiti ubing a bulong ket naabbongan kadagiti ababa a maris-lati nalabbasit a dutdot. Adda bassit a gatad ti latex a mabalin a makita kadagiti masugatan a bulong wenno dagiti pesiolo. Nasileng dagiti naluom a diyaw a bunga, naangrag nga ukis ken nasam-it ken makan , naarina iti linabag ken nasangasang bassit. Ti kayo ket maranalabbasit-kayumanggi iti maris, natangken, ken tradisonal idi a maus-usar iti panagaramaid kadagiti karison. Dagiti rimpuok dagiti nabanglo a puraw a sabong ket agparang manipud iti Oktubre aginggana iti Enero.

## Bisio
No maikkan iti makaanay a lugar, daytoy a sebbangan ket mabalin nga agtubo iti dakkel unay, nasamek a linong a kayo. Adda dagiti dakkel unay nga espesimen a mabirukan kadagiti Tidda ti Zimbabwe. Daytoy a sebbangan ket masansan a mabirukan a kakuyog ti *[[Englerophytum magalismontanum]]*.

## Dagiti ladawan

Mimusops zeyheri01.jpg|
Mimusops zeyheri03.jpg|
Mimusops zeyheri02.jpg|


## Dagiti nagibasaran
*

## Daiti akinruar a silpo
Mimusops andamanensis

Ti ***Mimusops andamanensis*** ket ti maysa a naipangta a sebbangan ti agsabsabong a mula a nailista iti pamilia ti Sapotaceae. Mabirukan daytoy iti Sri Lanka ken Is-isla Andaman ken Nicobar. 

## Dagiti nagibasaran
* Oldfield, S., Lusty, C. and MacKinven, A. 1998: The World List of Threatened Trees. World Conservation Press, Cambridge, UK.
* Anonymous 2007: The 2007 red list of threatened flora and fauna of Sri Lanka. IUCN and MENR, Sri Lanka.
* Balakrishnan, N. P. and Vasudeva Rao M. K. 1983: (in Jain, S. K. & R. R. Rao, An assessment of threatened plants of India) The dwindling plant species of the Andaman and Nicobar Islands 186 – 201.
* Mathew, S. P., C. K. Biju & H. Biju 2015:  Phytogeography of lesser known Mimusops andamanensis King & Gamble (Sapotaceae) with special reference to its occurrence in Little Andaman Island. . International Journal of Advanced Research 3:1127 – 1131.
* Mathew, S. P. and C. R. Chitra 2015: Propagation and ex-situ conservation of mimusops andamanensis king & gamble (sapotaceae) – a critically endangered species from Andaman-Nicobar islands and Sri Lanka. Research Journal of Agriculture and Environmental Management 4 (10) : 470-474.
Mimusops elengi

Ti ***Mimusops elengi*** ket ti kalalainganna iti kadakkel a kankanayon a berde a kayo a mabirukan kadagiti tropikal a bakir iti Abagatan nga Asia, Abagatan a daya nga Asia ken akin-amianan nga Australia. Dagiti kadawyan a nagan iti Ingles ket mairaman ti **Spanish cherry**, **medlar**, ken **bullet wood**. Napateg ti kayona, makan ti bunga, ken maus-usar daytoy a kas tradisional nga agas. Daytoy ket nangruna nga urnong kadagiti hardin gapu ta ti kayo ket makaited iti napuskol a linong ken dagiti nabanglo a sabong.

Ti sabongna ket probinsial a sabong ti Probinsia ti Yala, Tailandia.

## Deskripsion
Ti *Mimusops elengi* ket maysa a kankanayon a berde a kayo a makaabot iti katayag iti agarup a . Agsabong iti Abril, ken agbunga iti Hunio. Nasileng dagiti bulong, nangisit a berde, arinduyog iti sukog,  iti kaatiddog, ken  iti kaakaba. Krema dagiti sabong, nadutdotan, ken nabanglo. Napuskol ti ukis ti kayo ken agparang a nangisit a marakayumanggi nangisit wenno maramarisdapo nangisit iti maris, nga addaan kadagiti pantok ken sumagmamano a rengngat iti rabaw.  Mabalin a makaabot ti kayo iti katayag iti  iti agarup a  iti sirkumperensia.

## Dagiti ladawan

Maulsari (Mimusops elengi) ripe fruit in Kolkata W IMG 2833.jpg|Bunga
Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|Sabsabong
Mimusops elengi bark.jpg|Ukis ti kayo


## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

## Adu pay a mabasbasa
*Brock, J., *Top End Native Plants*, 1988.
Mimusops caffra

Ti ***Mimusops caffra*** (**coastal red milkwood** iti Ingles, , , Sepedi: *Mmupudu,* ) ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Mabirukan daytoy a kayo iti mulmula ti igid ti baybay a karuburoban iti Akin-abagatan nga Aprika manipud iti Eastern Cape, babaen iti KwaZulu-Natal aginggana iti akin-abagatan a Mozambique.

## Deskripsion
Ti *Mimusops caffra* ket ti bassit aginggana iti kalalainganna a kadakkel a kayo. Ti ungkay ket aginggana iti  iti diametro, masansan nga agtiritir nga addaan iti nangisit a maris-dapo nga ukis ti kayo a paatiddog nga agkuretret. Mabalin a makaabot dagitoy a kayo iti  iti katayag, ngem padpaddek iti bagir ti baybay iti karuburoban  nga idiay ket karkarnada a masurokan iti 5&nbsp;m iti katayag ken nga idiay ket makasagabada iti waris ti asin ken dagiti angin iti baybay. Daytoy ket mabalin nga adu iti nasalakniban a karuburoban a bakir iti likudan ti sona ti igid ti baybay, nga idiay ket mabalin a makaabot iti  iti katayag nga adda met pannakasalaknib manipud iti angin ti asin a dagiti balir ket makaparang-ay kadagiti langit-langit nga agtayag iti .

Agsinnublat dagiti bulong, natangken ken nalalat nga addaan kadagiti nagtimbukel wenno arimbuke nga ungto. Dagiti nadudugog a bulong ket asul-berde iti ngato ken napuspusasaw iti baba. Dagiti ubing a bulong ket napusasaw a berde.

Ti krema-puraw a kasla bituen a sabsabong ket  iti diametro ken mabirukan kadagiti rimpuok kadagiti axil ti bulong.

Dagiti bunga ket agarupda a  iti kaatiddog ket nalukmegda, maratimbukel aginggana iti arinduyog, nalabbasit wenno narangha-nalabbasit no maluom, nga addaan iti nasam-it naarina a lasag ken aglaon iti bugbubgtong nga arinduyog, nasileng a kayumanggi wenno maranangisit a bukel.

## Kinapangruna iti ekolohia
Kankanen ti tattao ti bunga, dagiti vervet a sunggo, dagiti atap a baboy, dagiti loro ti Rawis, dagiti nangisit-tian nga starling ken dagiti duyaw garit a bulbul. Agserbi dagitoy a kayo a mangawit ti langit-langit iti mulmula ti karuburoban iti igid ti baybay, isu a mangipalubos iti maysa a lugar ken salaknib para kadagiti sebbangan ti ad-adu a delikado a mula a kas ti *[[Isoglossa woodii]]* (a kankanenn babaen ti asul a duiker) ken ti dakkel-bulong a  kayo a dragon (*[[Dracaena aletriformis]]*). Ti nalangto nga estruktura dagitoy a kayo ket mangipalubos pay a kas suporta para kadagiti agkalatkat a mula a kas ti *[[Rhoicissus rhomboidea]]*. Iwaras dagiti sunggo ken dagiti billit dagiti bukel ti *Mimusops caffra*, a tumpawda pay ken masansan a maiyanod  iti igid ti baybay.

## Kasasaad ti konserbasion
Ti *Mimusops caffra* ket nasalakniban (iti Abagatan nga Aprika) kadagiti termino iti Tignay ti Nailian a Bakir iti 1998. Dagiti nasalakniban a sebbangan ti kayo ket saan a mabalin a mapukan, madisturbo, ken madadael, ken saan a mabalin a matagikua dagiti produktoda, maurnong, maikkat, mailugan, maeksport, maidaton, magatang wenno mailako, malaksid babaen iti lisensia nga inted babaen ti Department of Forestry wenno itimaysa anaidelegado ng autoridad.

## Dagiti nagibasaran
Manilkara

Ti ***Manilkara*** ket tihenero dagiti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Adu dagitoy kadagiti tropikal ken semitropikal a lokasion iti Aprika, Madagascar, Asia, Australia, ken Latin nga Amerika, ken dagiti pay nadumaduma nga isla iti Pasipiko ken iti Karibe. Ti asideg a kabagianna ket ti henero ti *[[Pouteria]]*.

Dagiti kayo iti daytoy a henero ket addaan kadagiti makan a bunga, naserbia kayo, ken latex. Dagiti kaaduan nga ammo a sebbangan ket mairaman ti *[[Manilkara bidentata|M. bidentata]]* (*balatá*), *[[Manilkara chicle|M. chicle]]* (chicle) ken *[[Manilkara zapota|M. zapota]]* (sapodilla). Ti ''M. hexandra'' ket ti kayarigan a sabong ti Probinsia ti Prachuap Khiri Khan iti Tailandia, nga idiay ket ammo a kas ***rayan***. Ti ''M. obovata'' ket makibinningay iti bernakular a nagan iti Ingles iti **African pear** iti sabali pay a kompleto a sabali a sebbangan, ti *[[Dacryodes edulis]]*, ken dagitoy ket saan koma a maiyallilaw iti *[[Baillonella toxisperma]]*, nga ammo met iti kapadpada nagan iti, African pearwood iti Ingles.

Ti kadawyan a nagan iti *Manilkara*, ket naala manipud iti *manil-kara*, ti maysa a bernakular a nagan para iti *[[Manilkara kauki|M. kauki]]* iti Malayalam.

Dagiti kayo a *Manilkara* ket masansanda a signipikante, wenno dominante a sebbangan kadagiti patnengda nga ekosistema, kas ti  namaga a kankanayon a berde a bakbakir ti Daya a Deccan, premontane a nabasa a tropikal a bakbakir ti Tengnga nga Amerika, wenno kakauyog iti *[[Cynometra]]*, iti Nailian a Parke ti Arabuko Sokoke.

Ti bunga ti *Manilkara* ket maysa nangruna a makan para kadagiti naduamduma a frugivoro, a naipangpangruna kadagiti billit. Ti nalabbasit a paniki (*Stenoderma rufum*) ket ti kangrunaan – ken kenmabalina ati kaikaisuna nga agiwarwaras iti bukel iti *M. bidentata* kadagiti parte ti Karibe.  Ti *[[Tuckerella xiamenensis]]*, ti maysa a sebbangan ti  peacock mite, ket naipalawag idi manipud iti kayo a sapodilla.

Maipangta dagiti nadumaduma a sebbangan gapu iti nakaro a panaggundaway ken pannakadadael iti habitat. Ti ''M. gonavensis'' ti Haiti ken ''M. spectabilis'' ti Costa Rica ket ganganidan a maungaw.

## Dagiti napili a sebbangan
Dagitoy a napil a sebbangan ket dagiti nairaman iti henero ti *Manilkara*:

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Manilkara bella

Ti ***Manilkara bella*** ketti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil. Daytoy ket maipangta babaen ti nakaro a panaggundaway para iti kayona ket ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Manilkara bidentata

Ti ***Manilkara bidentata*** ket ti sebbangan ti *[[Manilkara]]* a patnenng iti dakkel a lugar iti akin-amianan nga Abagatan nga Amerika, Tengnga nga Amerika ken ti Karibe.  Dagiti kadawyan a nagan ket mairaman ti **bulletwood**, **balatá**, **ausubo**, **massaranduba**, ken (di nalawag) "cow-tree".

Ti Balatá ket ti dakkel a kayo, nga agtubo aginggana iti  iti katayag. Agsinnublat dagiti bulong, eliptiko, intiro, ken  iti kaatiddog. Dagiti sabong ket puraw, ken mapataud iti rugi ti panawen ti panagtutudo. Ti bunga ket maysa a duyaw a berry,  iti diametro a mabalin a makan; daytoy ket aglaon iti maysa a (sagpaminsan a dua) a bukel. Ti latexna ket maus-usar iti industria para kadagiti produkto a kas ti chicle.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Manilkara excisa

Ti ***Manilkara excisa*** (lokal nga ammo a kas **sapodilla bullet**, **sapodilla** wenno simple laeng a **sappa**) ket ti maysa a naisagmak a sebbangan ti natayag a kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko kadagiti nakaro a napdsok, kabakiran a turturod ti limestone kadagiti parokia ti Trelawny, Cockpit Country ken St. James iti Hamaika, nga iiday ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Manilkara gonavensis

Ti ***Manilkara gonavensis*** ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Haiti. Naminsan laeng daytoy a naurnong para iti panagadal, idi naala ti kita ti espesimen. Daytoy ket napasamak idi nasapa maika-20 a siglo, sakbay idi 1929, iti tawen a naipalawag daytoy. Bassit laeng ti ammo a maipanggep iti *M. gonavensis*, ken masapul pay laeng iti ad-adu a panagadal. Naala ti espesimen manipud iti Isla Gonâve iti Haiti, a nakaipaltiingan ti pannakapili ti espesipiko nga epitetena.

## Dagiti nagibasaran
Manilkara hexandra

Ti ***Manilkara hexandra*** ket ti sebbangan ti kayo iti tribu ti Sapoteae, iti pamilia tiSapotaceae. Daytoy ket kaaduan a patneng iti abagatan nga Asia (Tsina: Hainan ken dagiti akin-abagatan a probinsia ti Guangxi; ti subkontinente Indiano: Banglades, India, ken Sri Lanka; Indotsina: Cambodia, Myanmar, Tailandia ken Bietnam. Dagiti bernakular a naganna ket agdumaduma kadagiti sabali a rehion; kas pagarigan ti "**Palu**",  "**Palai**"(பாலை) iti Tamil wenno "**Rayan**" (පලු) ito Sinhales. Daytoy ket lokal nga ammo a kas ti kayo a **Khirni** kadagiti parte ti Banglades ken India. Iti pagsasao a Tamizh daytoy ket tinawtawagan iti *Ulakkaippaalai* wenno *Kanuppaalai.*

Ti *Manilkara hexandra* ket maysa a nabuntog nga agtubtubo ngem dakkel a kankanayon a berde a sebbangan. Daytoy ket agtubo kadagiti tropikal ken temperado a bakir. Ti kayo ket kadawyan a makaabot iti agarup a 12 aginggana iti 25&nbsp;metro iti katayag ken maysa aginggana iti tallo metro iti diametro ti puon. Maramarisdapo ken makersang ti ukis ti kayo.

Natangken ti kayona, nalagda, ken nadagsen; ti densidad ket agdumaduma a naireporta a kas sumakup manipud iti agarup a 0.83 aginggana iti 1.08 tonelada iti tunggal maysa a kubiko metro, depende iti grado ti kamaga.  Daytoy ket maus-usar iti nadagsen nga estruktural nga obra, dagiti poste ti ruangan, ken dagiti dakkel nga adigi.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Manilkara chicle

Ti ***Manilkara chicle*** ket ti tropikal a kankanayon a berde a kayo a patneng iti Mehiko ken Tengnga nga Amerika.  Ti kayo ket sumakup manipud iti Veracruz iti Mehiko iti abagatan aginggana iti Atlántico iti Colombia. Daytoy ket agpataud iti masna a gum nga ammo a kas chicle, a tradisional a maus-usar iti panagaramid iti chewing gum ken dagiti sabali pay a produkto.

## Kitaen pay
* *[[Manilkara zapota]]*

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Manilkara dardanoi

Ti ***Manilkara dardanoi*** ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil, ken mabirukan laeng iti bassit a paset iti Pernambuco. Daytoy ket agtubo idiay kadagiti bakir a kaaduan iti igid ti baybay, ken iti naun-uneg nga uneg ti daga nga addaan iti duog a sekondario a bakir. Ti masna a habitatna ket agin-inut mapukpukaw gapu iti panagpukpukan ket pannagiwayang iti daga para iti pagtaengan ti tattao.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Manilkara huberi

Ti ***Manilkara huberi***, ammo pay a kas **masaranduba**, **níspero**, ken **sapotilla**, ket ti agbungbunga a mula iti henero ti *[[Manilkara]]* iti pamilia ti Sapotaceae.

## Heograpikal a pannakaiwarwaras
Ti *Manilkara huberi* ket patneng kadagiti dakkel a paset ti Abagatan nga Amerika, Tengnga nga Amerika ken ti Antilles, kadagiti elebasion iti baba ti iti ngato ti pantar ti baybay.

## Deskripsion
Ti *Manilkara huberi* ket dakkel a kayo, a makaabot iti katayag iti .  Arinduyog dagiti bulong, agarup a  iti kaatiddog, ken duyaw iti sirok.  Dagiti sabong ket hermaproditiko; puraw nga addaan kadagiti 3 a sepalo.  Ti makan a bunga ket duyaw ken maratimbukel,  iti diametro, nga aglaon iti maysa a bukel (wenno sagpaminsan a dua).

## Dagiti usar
Ti bunga ti *M. huberi* ket kapada iti tsiko ken mabalin a makan, nga addaan iti naimas a nanam a popular a maus-usar kadagiti sinam-it.

Agpataud ti *M. huberi* iti makan a latex a mabalin a maapit a kapada iti panagapit iti latex ti *[[Hevea brasiliensis]]*.  Mamagaan ti latex iti maysa a di mabennat a goma, a maikeddeng a saan a nasaysayaat ngem iti gutta-percha.

## Dagiti sinonimo
Ti *Manilkara huberi* ket ammo pay a kas:
* *Manilkara jaimiqui* C. Wright ex Griseb.; Dubard 
* *Mimusops huberi* Ducke
* *Mimusops jaimiqui* C. Wright ex Griseb.

## Dagiti nagibasaran
Manilkara jaimiqui

Ti ***Manilkara jaimiqui***, kadawyan nga ammo iti Ingles a kas ti **wild dilly**, ket ti natarikayo a mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket patneng kadagiti tropikal a rehion ti Amianan nga Amerika, nga idiay ket mabirukan iti West Indies ken abagatan a Florida. Ti masna a habitatna ket dagiti lugar ti coastal hammock ken pine rockland.

Daytoy ket maysa a bassit a kayo wenno bassit a mula nga addaan kadagiti napuskol a kankanayon a berde a bulong. Daytoy ket agpataud kadagiti bassit a duyaw a sabong iti amin a paset iti tawen, ken addaan kadagiti dakkel a nasiksikan a bunga.

Daytoy a sebbangan ket nabingbingay kadagiti uppat a nasayaat a namarkaan a subsebbangan, a mangipakita iti bassit a heograpiko a panagtutuon. Dagitoy ket ti:
**M.* *jaimiqui* ssp. *emarginata* – ti Bahamas ken abagatan a Florida
**M.* *jaimiqui* ssp. *haitensis* – Republika a Dominikano ken Haiti
**M.* *jaimiqui* ssp. *jaimiqui* – Kuba (Pinar del Río ken Oriente), ken Hamaika
**M.* *jaimiqui* ssp. *wrightiana* – Kuba (tengnga a lugar, sagpaminsan nga iti Oriente)

## Dagiti nagibasaran
Manilkara kanosiensis

Ti ***Manilkara kanosiensis*** (kadawyan nga ammo a kas ti **torem** wenno **sawai**) ket tisebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket naingpis a naiwarwaras kadagiti ababa a lugar a katuduan a bakir iti dakkel a sakup, manipud iti Is-isla ti Maluku iti Indonesia aginggana iti Purpuro ti Bismarck (Baro a Britania ken Baro nga Irlanda) iti Papua Baro a Guinea. Daytoy ket maisagmak babaen dagiti nakaro a panagpukan iti kayo iti patneng a habitatna, nga idiay ket napukpukan para iti kayona.

## Dagiti nagibasaran
Manilkara kauki

Ti ***Manilkara kauki*** ket timula iti subpamilia ti Sapotoideae, ken iti tribu ti Sapoteae iti pamilia ti Sapotaceae; ken ti sebbangan-kita para iti henero ti *Manilkara*. Daytoy ket mabirukan iti tropikal nga Asia manipud iti [Indotsina] ([Cambodia, Myanmar, Tailandia ken Bietnam) aginggana iti Malesia (Indonesia, Malaysia ken Papua Baro a Guinea); ken iti pay akin-amianan a Queensland iti Australia. Iti Java, ti mula ket tinawtawagan iti ***sawo kacik***, ken mainaig iti naarian a ritu iti Habanes. Iti amin apaset iti lubong, daytoy ket kadawyan nga ammo babaen ti nagan a ***caqui***, ngem iti Australia daytoy ket tinawtawagan iti ***wongi***.

## Deskripsion
Dagiti bulong ket nasikkil, namudo iti ungto, nangisit a berde iti ngato a rabaw, ken napusasaw ken nalamuyot iti bab. Ti makan, narangha-nalabbasit a bunga ket 3–4&nbsp;cm iti kaatiddog.

## Dagiti nagibasaran
Manilkara longifolia

Ti ***Manilkara longifolia***, kadawyan nga ammo a kas ti **masseranduba**, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Brasil, nga idiay ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Ladawan: kayo, pisi, kas ''Mimusops longifolia''  manipud iti Ekonomiko nga Unrnong iti Botanika ni Richard Spruce
Manilkara mayarensis

Ti ***Manilkara mayarensis*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae, nga atap laeng nga agtubo iti Probinsia ti Oriente iti Kuba. Daytoy ket mabalin a bassit a mula wenno bassit a kayo. Dagiti kadawyan a habitatna ket dagiti igid ti waig, dagiti rangkis ken dagiti sabali pay a masna a nabukel a dalan ti danum iti kaunegan ti kabanbantayan, pagtubuan ti babassit a mula.

## Dagiti nagibasaran
Manilkara pleeana

Ti ***Manilkara pleeana***, ti **zapote de costa**, ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti Puerto Rico.

## Dagiti nagibasaran
Manilkara rufula

Ti ***Manilkara rufula*** ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket endemiko iti amianan akindaya a bakbakir ti baba ti baba kadagiti estado ti Brasil iti Bahia, Sergipe, Pernambuco, Paraíba, Ceará ken Piauí. Uray no adda ti sebbangan kadagiti adu a lugar, saan nga adu kadagiti pagtubuanna, wenno bumasbassiten dagiti bilang gapu ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Manilkara spectabilis

Ti ***Manilkara spectabilis***, wenno **bully tree** iti Ingles, ket tidi unay maawatan, nakaro a naisagmak a sebbangan a kayo iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket naminsan laeng a naurnong para iti botaniko a panagadal, manipud iti bugbugtong a lugar iti asideg ti Limón kadagiti igid ti baybay a bakit ti Atlantiko iti Costa Rica. Daytoy ket naipampamatian nga endemiko iti daytoy a rehion ti tanap, kadagiti katuduan a bakir, a dati a di naisinasina, nga itan ket naisinsinana gapu kadagiti agdama a panagpukpukan iti kayo.

## Dagiti nagibasaran
Manilkara multifida

Ti ***Manilkara multifida*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Ti mula ket endemiko iti ekorehion ti Bakir ti Atlantiko iti abagatan akindaya a Brasil. Daytoy ket maysa a naisagmak a sebbangan ti IUCN, a maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Kitaen pay
* Nailian a Parke ti Pau Brasil — *ti mula ket patneng iti parke*.

## Dagiti nagibasaran
Manilkara valenzuelana

Ti ***Manilkara valenzuelana*** ket ti sebbangan ti kayo wenno iti natayag a bassit a mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan kadagiti bakir ti igid ti baybay ken baba ti igid ti baybay iti Kuba (Pinar del Río ken Oriente), ti Republika  a Dominikano, Haiti, ken mabalin pay nga iti Puerto Rico. Ti habitatna ket nakaron a bumasbassit gapu iti presion dagiti agar-aramid iti uging, panagpukan iti kayo, ken iti panangiwayang iti bakir para iti pagtaengan ti tao.

## Dagiti nagibasaran
Neohemsleya

Ti ***Neohemsleya*** ket ti henero ti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1991.

Adda laeng maysa nga ammo a sebbangan, ti ***Neohemsleya usambarensis***, nga endemiko iti Banbantay  Usambara iti Tanzania.

Ti sebbangan ket nailista a kas madanar.

## Dagiti nagibasaran
Neolemonniera

Ti ***Neolemonniera*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae mga immuna a naipalawag a kas maysa a henero idi 1918.

Ti *Neolemonniera* ket patneng iti tropikal nga akinlaud ken laud-tengnga nga Aprika.

;Dagiti sebbanganes
# *[[Neolemonniera batesii]]* (Engl.) Heine – Côte d'Ivoire, Liberia, Gabon, mabalin pay nga iti Kamerun
# *[[Neolemonniera clitandrifolia]]* (A.Chev.) Heine – Côte d'Ivoire, Liberia, Sierra Leone
# *[[Neolemonniera ogouensis]]* (Dubard) Heine – Gabon

## Dagiti nagibasaran
Neolemonniera clitandrifolia

Ti ***Neolemonniera clitandrifolia*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Ghana, Liberia, Nigeria, ken Sierra Leone. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
*
Nesoluma

Ti ***Nesoluma*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Sapotaceae.

Dagiti sebbangan ket mairaman dagiti sumaganad:

* *[[Nesoluma nadeaudii]]* (Drake) Pierre ex H.J.Lam (Polinesia a Pranses)
* *[[Nesoluma polynesicum]]* (Hillebr.) Baill. – *Keahi* (Cook Tubuai, ken Is-isla Hawayano)
* *[[Nesoluma st.-johnianum]]* H.J.Lam & B.Meeuse (Is-isla Pitcairn)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Nesoluma polynesicum

Ti ***Nesoluma polynesicum***, ti ***keahi*** wenno **island nesoluma**, ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti  Cook (Baro a Selanda), Tubuai (Polinesia a Pranses), ken Is-isla ti Hawaii (Estados Unidos). Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Eberhardtia aurata

Ti ***Eberhardtia aurata*** ket ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa a kayo aginggana iti  iti katayag. Dagiti ungkay ket maris lati-kayumanggi. Ti bunga ket umaratiddog, maris lati kayumanggi, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti habitatna ket dagiti kabakiran. Ti *E.&nbsp;aurata* ket mabirukan iti Tsina, Bietnam ken Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Aulandra

Ti ***Aulandra*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae nga endemiko iti Borneo. Manipud idi Septiembre 2013 bigbigen ti World Checklist of Selected Plant Families dagiti tallo a sebbangan:

* *[[Aulandra beccarii]]* (Pierre ex Dubard) P.Royen
* *[[Aulandra cauliflora]]* H.J.Lam
* *[[Aulandra longifolia]]* H.J.Lam

## Dagiti nagibasaran
Aulandra beccarii

Ti ***Aulandra beccarii*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo kas maysa a bassit a kayo. Dagiti ungkay ket maranalabbasit kayumanggi. Dagiti sabong ket napusasaw a duyaw. Ti *A.&nbsp;beccarii* ket endemiko iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Aulandra longifolia

Ti ***Aulandra longifolia*** ket ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa a kayo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Maramarisdapo kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti sabong ket puraw aginggana iti krema. Ti espesipiko nga epiteta iti *longifolia* ket manipud iti Latin a ti kayatna a sawen ket "atiddog bulong". Ti habitat ket aglalaok a dipterokarpo a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *A.&nbsp;longifolia* ket endemiko iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Autranella

Ti ***Autranella*** ket ti henero ti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1917. Daytoy ket aglaon laeng iti maysa a mabigigan a sebbangan, ti ***Autranella congolensis***, a patneng iti laud-tengnga nga Aprika (Nigeria, Kamerun, Gabon, Republika ti Tengnga nga Aprika, Republika ti Kongo, Cabinda, Demokratiko a Republika ti Kongo).

Nailista ti sebbangan a kas nakaro a naisagmak.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Baillonella

Ti ***Baillonella toxisperma*** (matawtawagan pay iti Ingles iti **African pearwood**, **djave nut**, wenno **moabi**) ket ti sebbangan ti kayo iti pamilia ti Sapotaceae, ken ti bugbugtong a sebbangan iti henero ti ***Baillonella***. Daytoy ket mabirukan iti Angola, Kamerun, the Republika ti Kongo, ti Demokratiko a Republika ti Kongo, Gabon ken Nigeria. Ti masna a habitatna ket dagiti subtropikal wenno tropikal a nadam-eg a tanap a bakir. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat. Ti lana ti nues ti kayo a moabi ket ti nangruna a laok ti makmakan dagiti Baka ken dagiti sabali pay nga indihenio a tattao.

## Konserbasion
Bumasbassiten ti *Baillonella toxisperma* kadagiti adu a parte ti sakupna gapu ti nakaro a panaggundaway, gapu ta ti kayona ket nangruna iti sangalubongan nga eksport, ken makaited iti nangruna a makan a lana. Uray no adda met dagiti panangigawid iti diametro ti kayo a mabalin a mapukan, bumasbassiten ti sebbangan ken naidasig a kas madanar babaen ti IUCN.

## Dagiti nagibasaran
Eberhardtia

Ti ***Eberhardtia*** ket ti henero ti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1920.

Ti *Eberhardtia* ket patneng iti Laos, Bietnam, ken akin-abagatan a Tsina.

;Dagiti sebbangan

# *[[Eberhardtia aurata]]*  - Guangdong, Guangxi, Yunnan, Bietnam
# *[[Eberhardtia krempfii]]*  - Bietnam, Laos
# *[[Eberhardtia tonkinensis]]*  - Yunnan, Laos, Bietnam

## Dagiti nagibasaran
Burckella

Ti ***Burckella*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1890.

Ti *Burckella* ket patneng iti Baro a Guinea, ti Probinsia ti Maluku ti Indonesia, ken dagiti isla ti Papuasia iti daya ti Baro a Guinea.

;Dagiti sebbangan

## Dagiti nagibasaran
Burckella sorei

Ti ***Burckella sorei*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket mabirukan iti Papua Baro a Guinea ken iti Is-isla ti Solomon. Daytoy ket maipangta babaen ti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
*
Diploknema

Ti ***Diploknema*** ket ti henero dagiti mula iti pamilia ti Sapotaceae a naipalawag a kas maysa a henero idi 1884.

Ti ***Diploknema*** ket patneng iti Abagatan a daya nga Asia, ti Himalaya, ken ti abagatan akinlaud a Tsina.

;Dagiti sebbangan
# *[[Diploknema butyracea]]*  - Uttarakhand, Nepal, Sikkim, Bhutan, Assam, Tibet, Is-isla Andaman
# *[[Diploknema butyraceoides]]*  - Uttarakhand, Nepal, Sikkim, Bhutan, Assam, Myanmar
# *[[Diploknema oligomera]]*  - Maluku
# *[[Diploknema ramiflora]]*  - Luzon
# *[[Diploknema sebifera]]*  - Malaysia Peninsular, Borneo
# *[[Diploknema siamensis]]*  - akin-abagatan a Tailandia
# *[[Diploknema yunnanensis]]*  - Yunnan

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Diploknema butyracea

Ti ***Diploknema butyracea*** (Nepali:चिउरी, Chiuri), **Indian butter tree** iti Ingles, ket ti adu ti usarna a kayo. Ti lana ket maiyaon kadagiti bukel ken nanaganan iti chiuri ghee wenno phulwara butter. Ti *D. butyracea* ket naserbi para iti panagmula a muton ken naimulmula pay kadagiti rangkis ti turturod. Ti agpapataud iti latex a mula kas ti D. butyracea ket nasayaat kadagiti nadumaduma a kasasaad iti klima ken saan a makikompetensia kadagiti tradisional a maapit a mula. Daytoy ket dakkel a kayo iti pamilia ti Sapotaceae, agsabong iti las-ud ti panawen ti lam-ek ken maluom dagiti bunga iti Hunio–Hulio. Daytoy ket kadawyan a mabirukan iti lugar a sub Himalaya it pagbaetan ti 300-1500m manipud iti pantar ti baybay.
Ti kayo a chiuri ket adu ti ti pannakausarna babaen dagiti sangkabalayan iti away iti Nepal. Maus-usar ti Ghee iti inaldaw a panagluto, kas sungrod kadagiti lampara, ken lotion iti bagi; makmakan a naata ti bunga ken inus-usar iti panagaramid iti arak, maus-usar a kas ganagan, ken maus-usar ti kayon akas sungrod. Daytoy ket addaan iti kinaipangruna iti kultura ken pagbaigan iti komunidad ti Chepang (Nepali:चेपांग) iti Nepal. Daytoy ket saan a komersial a naitaltalon.

## Dagiti nagibasaran
Woodsiaceae

Ti **Woodsiaceae** wenno **cliff ferns** iti Ingles ket ti pamilia dagiti pako iti sub-urnos ti Aspleniineae iti urnos ti Polypodiales. Daytoy ket aglaon laeng iti bugbugtong ahenero ti ***Woodsia*** (dagiti dua a sabali a henero, ti *Cheilanthopsis* ken *Hymenocystis* ket naitiponda iti daytoy).

## Dagiti pilohenetiko a pannakikabagian
Ti Woodsiaceae ket dati a nairaman kadagiti kameng ti Athyriaceae ken Diplaziopsidaceae, ngem ti panagusig ket kankanayon a nangipakita a naskenda koma a matarato a kas dagiti sabali a pamilia. Ti sumaganad a kladograma para iti sub-urnos ti Aspleniineae (kas eupolypods II), a naibatay iti Lehtonen (2011), ken Rothfels & al. (2012), ket mangipakita iti mabalin a pilohenetiko a pannakikabagian a pagabetan ti Woodsiaceae ken dagiti sabali a pamilia iti klado.

## Dagiti nagibasaran
Diploknema sebifera

Ti ***Diploknema sebifera*** ket ti mula iti pamilia ti Sapotaceae. Daytoy ket agtubo a kas maysa akayo aginggana iti  iti katayag, iti diametro ti puon aginggana iti . Maramaris-dapo kayumanggi ti ukis ti kayo. Dagiti inploressensia ket addaan kadagiti 10 a maranalabbasit kayumanggi a sabong. Ti bunga ket arinduyog, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti habitatna ket dagiti tanap a dipterokarpo a bakir manipud iti pantar ti baybay iti  iti kangato. Ti *D.&nbsp;sebifera* ket endemiko iti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Kam–Tai

Ti **sasao a Kam–Tai**, matawtawagan pay iti **Dong–Tai** () wenno **Zhuang–Dong** () iti Tsina, ket dagiti naisingasing a kangrunaan a sanga ti pamilia ti pagsasao a Kra–Dai. Ti pannakaigrupo a Kam–Tai ket kangrunaan a maus-usar it Tsina, a mairaman ti lingguista a da Liang & Zhang (1996).

Agkukuyog nga idasig da Liang & Zhang (1996) ti Kam–Sui, Be, ken Tai a kas ti sanga a *Dong-Tai* 侗台, gapu  it ad-adu a bilang dagiti leksiko a banag a pagbibingayan babaen dagiti amin a tallo a sanga a mainaig iti ad-adu nga agdumaduma a sangsanga ti Kra () ken Hlai (). Isingasing pay da Liang & Zhang (1996) ti maysa a rekonstruksion ti Proto-Kam–Tai.

Ti maysa a grupo ti Kam–Tai a buklen ti Kam–Sui ken Tai ket awaten babaen da Edmondson & Solnit (1988). Hansell (1988) ket ikeddengda ti Be a maysa a kabsat a sanga ti Tai a naibatay iti nagbingayan a bokabulario, ken mangisingasing iti maysa pannakaigrupo a *Be–Tai* iti kaunegan ti Kam–Tai.

Nupay kasta, ti panagsurot iti Ostapirat (2005), dagitieskolar iti ruar ti Tsina ket kadawyanda itan a saan nga agus-usar iti pannakaigrupo a Kam–Tai.

## Pakasaritaan
Karkulen ti Liang & Zhang (1996:18)  a dagiti sanga ti Kam-Sui, Tai, ken Hlai ket napormadan idi agarup a 5,000 tawtawen B.P.

## Rekonstruksion
Nakonstrukto manen ti Proto-Kam-Tai babaen da Liang & Zhang (1996), a nagala iti datos manipud kadagiti sanga ti Tai, Kam-Sui, Be, Lakkia, Biao, ken Hlai ngem saan nga iti sanga ti Kra. Mangipreseta iti maysa a rekonstruksionni Wu (2002) iti Proto-Kra-Dai, a naibatay kadagiti datos manipud kadagiti sanga ti Tai, Kam-Sui, Hlai, ken Kra.

## Dagiti nagibasaran

*Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (eds.) (1988). *Comparative Kadai: linguistic studies beyond Tai*. Summer Institute of Linguistics publications in linguistics, no. 86. Arlington, TX: Summer Institute of Linguistics. 
*Liang Min 梁敏 & Zhang Junru 张均如. 1996. *Dongtai yuzu gailun* 侗台语族概论 / *An introduction to the Kam–Tai languages*. Beijing: China Social Sciences Academy Press 中国社会科学出版社. 
*Ni Dabai 倪大白. 1990. *Dongtai yu gailun* 侗台语概论 / *An introduction to the Kam-Tai languages*. Beijing: Central Nationalities Research Institute Press 中央民族学院出版社.
Spencer Le Marchant Moore

Ni **Spencer Le Marchant Moore** (1 Nobiembre 1850 – 14 Marso 1931) ket maysa idi nga Ingles a botaniko.

Nayanak ni Moore idiay Hampstead. Nagtrabaho isuna iti Royal Botanic Gardens, Kew manipud idi agarup a 1870 aginggana idi 1879, nagsurat kadagiti bilang dagiti botaniko a papel, ken kalpasanna nagtrabaho iti maysa a saan nga opisial a kapasidad iti Museo ti Masna a Pakasaritaan manipud idi 1896 aginggana idi pimmusay.

Nairaman isuna iti maysa nga ekspedision kadagiti adayo a parte ti Akinlaud nga Australia manipud idi Disiembre 1894 agingana idi Oktubre 1895, a nagbanbanniaga manipud iti goldfields kadagiti lugar a kas ti Siberia Soak (iti asideg ti Waverley) ken Goongarrie.

Naikomemorado ni Moore iti henero ti mula iti *[[Spenceria]]*.

## Dagiti nagibasaran
Moringa hildebrandtii

Ti ***Moringa hildebrandtii***, wenno **moringa ni Hildebrandt**, ket ti sebbangan ti kayo nga addaan iti dakkel, a pagipenpenan iti danum a puon iti pamilia ti Moringaceae. Daytoy ket endemiko iti Madagascar, nga idiay ket naungawen iti kaatapan, ngem naipareserba kadagiti panagsanay iti indihenio a hortikultura.

Ti mula ket kasisigud idi a naipagpagarup nga agtubo iti igid ti aud nga aplaya ti Madagascar, ngem ti etnobotanika a datos ket mangisingasing daytoy a pudno a nagtubo iti adayo nga abagatan a laud ti isla.

## Deskripsion
Ti mangipenpen iti danum a puon ti mula ket agtubo aginggana iti 20&nbsp;m. Dagiti bulongna ket pinnado, kompuesto, ken makaabot iti 1&nbsp;m iti kaatiddog. Ti duri ti bulong ken dagiti ungto ti ungkay dagiti ubing a mula ket naidumada a nauneg a nalabbasit. Maiwaras dagiti bulong iti likmud ti puon iti kasla maysa a payong. Dagiti bassit a marpil-puraw a sanong ket mapataud kadagiti dakkel a waris. Dagitibunga ket agingganada iti 50&nbsp;cm itikaatiddog ken aglaon kadagiti 6 aginggana kadagiti 12 a dakkel a sukog nues a bukel iti natangken, napusasaw a kayumanggi a kontsa.

## Pannakaduktal manen
Iti maysa nga artikulo iti *Cactus World*, (ti maipablaak iti maminsan iti kada tallo a bulan a warnakan ti British Cactus and Succulent Society) tinunton dagiti mannurat a naduktalanda manen ti maysa a populasion ti *M. hildebrandtii* iti kaatapan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Mnhn.fr: " ''Moringa hildebrandtii'' — ti kayo a naungaw iti kaatapan"
Moringa ovalifolia

Ti ***Moringa ovalifolia*** ket ti sebbangan ti agsabsabong a kayo iti pamilia ti Moringaceae a patneng iti Namibia ken ti abagatan akinlaud nga Angola.

Daytoy ket maysa natubbog-puon a kayo a mabirukan kadagiti lugar ti desierto ken semi-desierto. Bertikal nga agtubo, ken mabalin a makaabot iti  iti katayag. Daytoy ket matnag ti bulongna a kayo ken addaan iti nangruna a sanga aginggana iti 1 a metro iti diametro.

Ti Aleman a botaniko a da Kurt Dinter ken Alwin Berger keyt impalawagda ti sebbangan idi 1914.

Naidasigen ti *Moringa ovalifolia* iti maysa a seksion ti *Donaldsoniana* iti kaunegan ti henero, nupay kasta ti henetiko a panagusig ket mangipakita a daytoy a grupo ket saan a masna a grupo (parapiletiko).

Ti *Moringa ovalifolia* ket mabirukan kadagiti nabato derraas a dalan a maiturong iti Desierto Namib. Daytoy a sebbangan ket dominente a komponente iti kakaykayuan nga ammo a kas ti Fairy Tale Forest iti Nailian a Parke ti Etosha.

## Dagiti ladawan

Moringa ovalifolia - Sprokiesboom-1149 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg
Papeles:Moringa ovalifolia - Sprokiesboom-1144 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg
Moringa ovalifolia10.jpg
Moringa ovalifolia15.jpg


## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Moringa peregrina

Ti ***Moringa peregrina*** ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula iti pamilia ti Moringaceae a patneng iti Sara ti Aprika ti Peninsula Arabiano ken ti Akin-abagatan a Sinai, Ehipto ken mabalin a mabirukan iti amin a paset ti Arabia, Ehipto ken ti ad-adayo a kas iti Siria.  Agtubo ti Moringa peregrina kadagiti nabato a wadi ken dagiti derraas kadagiti namagmaga a lugar.

## Deskripsion
Ti *Moringa peregrina* ket ti maysa a matnag-bulong a kayo, 6-10m iti katayag, nga addaan kadagiti dakkel a bulong ken dagiti naingpis nga aglay-ot a sanga.  Ti sabongna ket addaan kadagiti lima a petalo, puraw wenno nagaritan iti nalabbasit wenno derosas. Dagiti bungana ket naisangayan ken mabalin a makita nga agbitbitin manipud kadagiti sangana iti amin a paset ti tawen.  Dagiti bunga ket akikid a silindriko, aginggan aiti 30&nbsp;cm iti kaatiddog ken namarkaan kadagiti nauneg nga umatiddog a rengngat.  No maluom, agsisinada kadagiti tallo a gudua a mangiparuar kadagiti dakkel a marapuraw a bukel.

## Dagiti usar
Ti *Moringa peregrina* ket naus-usar idi iti panagbangon kadagiti balay ken sungrod, ken makmakan dagiti bulong ken maus-usar pay a pakan ti dingoen. Iti akindaya nga Oman, dagiti ubing a kayo ti *Moringa peregrina* ket makalkali ken dagiti ramutna ket matuntuno ken makmakan. Iti Oman, ti mayaon a lana manipud kadagiti bukel ket inus-usar idi a kas tradisional nga agas ken bangbanglo.

## Dagiti nagibasaran
Moringa stenopetala

Ti ***Moringa stenopetala***, kadawyan nga ammo iti Ingles iti **African Moringa** wenno **cabbage tree**, ket ti maysa a matnag-bulong a kayo iti agsabsabong a mula iti henero ti *[[Moringa]]*, a patneng iti Kenyaken Etiopia. Ti maysa  makaunoy iti kalgaw a sebbangan, daytoy ket mailasin babaen ti sukog botelia a puon, dagiti atiddog nga agtirtiritir a bunga nga ayan ti bukel, ken dagiti makan a bulong a kasla repolio, a nakaalaan iti kadawyana naganna. Ti *M. stenopetala* ket kompleto a nadadaelen it kaatapan iti Etiopia, ngem maimulmula pay laeng akas maapit a mula kadagiti payo iti Tangtangkig ti Etiopia, a naipangpangruna iti rehion ti Konso.

Kasla met dagiti maimuymuyong a kabagianna a *[[Moringa oleifera|M. oleifera]]*, ti *Moringa stenopetala* ket ti maysa nga adu iti usarna a kayo: dagiti bulong, dagiti bunga nga ayan dagiti bukel, ken dagiti sabong ket makan ken nataraon; dagitibukelket aglaon iti aromatiko a lana a mausar iti panagluto ken kosmetiko.

## Dagiti ladawan

Papeles:Moringa stenopetala tree trunk, Koko Crater Botanical Garden.jpg
Papeles:Moringa stenopetala seed pods in tree.jpg
Papeles:Moringa stenopetala open seed pod.jpg


## Kitaen pay
Dagiti sabali a sebbangan ti moringa ri Aprika
* *[[Moringa drouhardii]]*
* *[[Moringa hildebrandtii]]*
* *[[Moringa ovalifolia]]*

## Dagiti nagibasaran
Cestroideae

Ti **Cestroideae** (sin. Browallioideae) ket ti subpamilia ti mula iti pamilia ti Solanaceae, a makunkuna kas dagiti nightshades iti Ingles.

Daytoy ket agdama nga aglaon kadagiti tallo a tribu ken dagiti pito a henero, kas dagiti sumaganad:
*Browallieae Hunz.
***[[Browallia]]* L.
***[[Streptosolen]]* (Benth.) Miers
*Cestreae Don
***[[Cestrum]]* L.
***[[Sessea]]* Ruiz & Pav.
***[[Vestia (plant)|Vestia]]* Willd.
*Salpiglossideae (Benth.) Hunz.
***[[Reyesia]]* Gay
***[[Salpiglossis]]* Ruiz & Pav.

Malaksid (agdama) kadagiti henero ti *Sessea* ken *Reyesia*, ti subpamilia ket addaan dagiti adu a napintas maris a masetas iti kaaduan iti hortikultura.

## Dagiti ladawan

Papeles:IMG 7246-Browallia speciosa.jpg|*[[Browallia speciosa]]*
Papeles:Streptosolen closeup.jpg|*[[Streptosolen jamesonii]]*
Papeles:Cestrum aurantiacum 3.jpg|*[[Cestrum aurantiacum]]*
Papeles:Cestrum elegans (7).jpg|*[[Cestrum elegans]]* 
Papeles:Vestia foetida (14096215513).jpg|*[[Vestia foetida]]*
Papeles:Salpiglossis sinuata flower side view.jpg|*[[Salpiglossis sinuata]]*
Papeles:Salpiglossis bloom at Allan Gardens, Toronto.jpg|*[[Salpiglossis sinuata]]* 
Papeles:Historia fisica y politica de Chile segun documentos adquiridos en esta republica durante doce anÌƒos de residencia en ella y publicada bajo los auspicios del supremo gobierno (8280168809).jpg|*[[Reyesia chilensis]]*


## Dagiti nagibasaran
Peter Handke

Ni **Peter Handke** (; ) ket maysa nga Austriano a nobelista, dramaturgo, ken agipatpatarus. Nagunggunaan isuna iti Premio Nobel iti Literatura idi 2019.

## Biag
### Nasapa a biag
Ni Handke ken ti inana (maysa a Karintia nga Eslobeno nga iti panagpakamatayna idi 1971 ket suheto iti *[[A Sorrow Beyond Dreams]]* ni Handke, ti maysa a panagipaltiing iti biag ti inana) ket nataengda iti nasakupan iti Sobiet a distrito ti Pankow iti Berlin manipud idi 1944 aginggana idi 1948 sakbay a nagtaengda iti Griffen, Austria. Segun kadagiti sumagmamano a biograpo, ti nakaro a panagin-inum iti agsiuman kaniana a ni Bruno ken ti limitado a kultural a biag iti bassit nga ili ket nakaited iti kasasaadna nga agbisio  ken pannakagawid ni Handke.

Idi 1954, naipatulod idi ni Handke iti Katoliko a *Marianum* a pagdanonan nga eskueka ti ubbing a lallaki iti Kastilio Tanzenberg iti Sankt Veit an der Glan, Austria. Idiay, nangipablaak isuna iti immuna a sinursuratna iti diario ti eskula, ti *Fackel*. Idi 1959, immalis isuna iti Klagenfurt, nga idiay ket nagadal iti high school, ken idi 1961, nagtultuloy isuna kadagiti panagadalna iti linteg iti Unibersidad ti Graz.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Peter Handke, ''Song of childhood''
*
*"A son's long good-bye", *Svenska Dagbladet*, Karl-Erik Tallmo, Septeiembre 23, 1988
Olga Tokarczuk

Ni **Olga Nawoja Tokarczuk** (; ) ket maysa a Polako a mannurat, aktibista, ken publiko nga intelekto a naipalawagen a kas maysa kadagiti kaaduana naipammadayawan ken nagballigi a mannurat iti komersio iti panawenna. Idi 2018, nangabak isuna iti Man Booker International Prize para iti nobelana iti *[[Flights (nobela)|Flights]]* (impatarus babaen ni Jennifer Croft), ken nagbalin nga isu ti immuna a mannurat a Polako iti nakaaramid iti kasta. Nagunggunaan isuna iti Premio Nobel iti Literatura para iti tawen ti 2018 (naipangunguna idi 2019).

Naipangpangruna a naibagbaga a ni Tokarczuk para iti mitiko a tono iti panagsuratna. Nagsanay isuna kas maysa a sikologo iti Unibersidad ti Warsaw ken nangipablaak kadagiti urnong dagiti daniw, dagiti nadumaduma a nobela, ken dagiti pay sabali a libro nga addaan kadagiti ab-ababa nga obra iti prosa. Nangabak ti *Flights* iti Nike Award, ti kangatuan a literario a premio para iti Polonia, idi 2008. Dimmar-ay isuna iti Piesta ti Libro iti Edinburgh Book idi 2010 tapno mangitungtung iti librona iti *Primeval and Other Times* ken dagiti sabali pay nga obrana. Iti nobelana iti *Księgi jakubowe* (*Dagiti Libro ni [[Jacob Frank|Jacob]]*), nangabak ni manen ni Tokarczuk iti Nike Award idi 2015. Iti isu met laeng a tawen, nakaawat ni Tokarczuk iti International Bridge Prize iti Aleman-Polako , ti maysa a pammigbig a maited kadagiti tao a nangruna maipannakkel iti panangital-o iti kappia, panagparang-ay a maipapan iti demokrasia ken agsinnaranay a panagawat kadagiti tattao ken pagpagilian iti Europa.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Abrus

Ti ***Abrus*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Fabaceae ken ti kaikaisuna a henero a mabirukan iti tribu nga Abreae.  Daytoy ket aglaon kadagiti 13–18 a sebbangan, ngem kaaduan nga ammo para iti bugbugtong a sebbangan, ti Jequirity (*[[Abrus precatorius|A. precatorius]]*). Dagiti nakaro a makasabidong a bukel iti sebbangan ket maus-usar iti panagaramid kadagiti alahas.

## Dagiti sebbangan
**[[Abrus aureus]]* R.Vig. (Madagascar)
**[[Abrus baladensis]]*  (Somalia)
**[[Abrus bottae]]*  (Saudi Arabia, Yemen)
**[[Abrus canescens]]* Welw. ex Baker (Aprika)
**[[Abrus cantoniensis]]* Hance (Tsina)
**[[Abrus diversifoliatus]]*  (Madagascar)
**[[Abrus fruticulosus]]* Wall. ex Wight & Arn. (India)
**[[Abrus gawenensis]]* Thulin (Somalia)
**[[Abrus kaokoensis]]* Swanepoel & Kolberg (Namibia)
**[[Abrus laevigatus]]* E.Mey. (Akin-abagatan nga Aprika)
**[[Abrus longibracteatus]]* Labat (Laos, Bietnam)
**[[Abrus madagascariensis]]*  R.Vig. (Madagascar)
**[[Abrus melanospermus]]* Hassk. (Tropikal & Subtropikal nga Asia aginggana iti Abagatan-Laud a Pasipiko)
**[[Abrus parvifolius]]* (R.Vig.) Verdc. (Madagascar)
**[[Abrus precatorius]]* L. – Jequirity (Aprika, Australia, Abagatan a daya nga Asia)
**[[Abrus pulchellus]]* Wall. ex Voigt (Aprika)
**[[Abrus sambiranensis]]*  R.Vig. (Madagascar)
**[[Abrus schimperi]]* Hochst. ex Baker (Aprika)
**[[Abrus somalensis]]* Taub. (Somalia)
**[[Abrus wittei]]*  Baker f. (Zaire)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*ILDIS Legume database
Abrus canescens

Ti ***Abrus canescens*** ket ti sebbangan ti agsabsabong a mula a maitagikua iti pamilia ti Fabaceae a patneng iti Aprika. Daytoy ket maikeddeng a gangani a maungaw.

## Deskripsion
Ti ungkay ti mula ket kayumanggi ken dagiti bulongna ket maris lati a kayumanggi aginggana iti maris pirak iti nga addaan kadagiti trikoma iti ngato ken baba. Dagiti ungkay ken dagiti bulong ken maipalawag a kas "nakaro a naabbongan kadagiti ababa a nalamuyot a dutdot". Daytoy ket addaan kadagiti baetan ti 7-13 a paris dagiti babassit a bulong nga agrukod manipud iti 0.60 – 2.30&nbsp;cm iti kaatiddog ken 0.30 – 0.90&nbsp;cm iti kaakaba. Dagiti babassit a bulong ket akikid nga arinduyog iti sukog nga addaan amin malaksid iti naudi a paris iti nalamuyot, nagtimbukel nga ungto ken ti maysa a nadalumpinas aginggana iti nagtimbukel a baba. Dagiti sabong ket purpura. Ti bunga ket buklen iti baetan ti 1 ken 6 a nadalumpinas, nalinteg, kayumanggi nga ayan ti bukel nga agrukod iti 3.20 – 6.00&nbsp;cm iti kaatiddog ken 0.40 – 1.40&nbsp;cm iti kaakaba. Nalamuyot dagiti bukel, nadalumpinas ken nangisit iti maris.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Pieter Willem Korthals

Ni **Pieter Willem Korthals** (Septiembre 1, 1807, Amsterdam – Pebrero 8, 1892, Haarlem) ket maysa idi nga Olandes a botaniko.  Ni Korthals ket isu idi ti opisial a botaniko iti Serbisioo ti Daya nga India iti Olanda manipu didi 1831 agonggana idi 1836.
Kadagiti adu a naduktalanna ket ti makaagas a mula a Kratom (*Mitragyna speciosa*).  Sinurat ni Korthals ti immuna a monograpo dagiti tropikal pitser a mula, ti "Over het geslacht ''Nepenthes''", a naipablaak idi 1839.

Ninaganan ni Carl Ludwig Blume ti botanikal a henero iti *[[Korthalsia]]* (pamilia ti Arecaceae) para ken ni Korthals, ken impaammo ni Philippe Édouard Léon Van Tieghem iti henero a nagan iti *[[Korthalsella]]* (pamilia ti Santalaceae) a kas pammadayaw kaniana. Naipanagan kaniana ti Bulbophyllum korthalsii.

## Dagiti nagibasaran
Anogeissus bentii

Ti ***Anogeissus bentii*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Combretaceae. Daytoy ket endemiko iti Yemen.

## Dagiti nagibasaran