Fyodor Dostoyevsky

Ni **Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky** (; 11 Nobiembre 1821&nbsp;– 9 Pebrero 1881) sagpaminsan a transliterado ti **Dostoevsky**, ket maysa idi a Ruso a mannurat kadagiti nobela, dagiti ababa a sarita ken dagiti salaysay. Dagiti literario nga obra ni Dostoyevsky ket agsuksukisok ti sikolohia ti nagtagitaoan iti nariribukan a politikal, sosial ken espiritual a konteksto iti maika-19 a siglo a Rusia. Urayno ni Dostoyevsky ket nangrugrugi a nagsursurat kadagiti libro idi tengnga ti 1850 a tawtawen, ti kaaduan a nalaglagip nga obrana ket nanipud kadagiti naududi a tawtawen, a mairaman ti *[[Krima ken Dusa]]*, *[[Ti Maag]]* ken *[[Dagiti Karamazov nga Agkakabsat a Lallaki]]*. Isu ket nagsurat kadagiti sangapulo ket maysa a nobela, tallo a nobela, sangapulo ket pito nga ababa a nobela ken tallo a salaysay, ken kankanayon ak-akuen dagiti kritiko a kas maysa kadagiti kalatakan ken kaaduan a prominente a sokolohista iti literatura a lubong.

Ni Dostoyevsky ket naipasngay ken dimmakkel idiay ospital ti Mariinsky Moscow, Rusia. Idi ubing isu ket naipayammo iti Ingles, Pranses, Aleman ken Ruso a literaura, ken dagiti pay banbanig a sarsarita ken salaysay. Ti kelaat nga ipupusay ti inana ket nakareggaay kaniana ken, iti isu met laeng a panawen, pinanawanna ti pribado nga eskuela para iti maysa nga akademia ti militar. Kalpasan idi nagturpos isu ket nagtrabo a kas inhenniero ken nabiit a naragragsakan ti liberal a panagbibiag. Kalpasan daytoy isu ket nangrugrugi a nangipatpatarus kadagiti libro tapno makabiruk ti kuarta. Idi lawlaw ti tenga ti 1840 atawtawen isu ket nagsurat ti immuna a nobelana, *[[Poor Folk|Pobre a Tattao]]*, a daytoy ti nakaiserrekanna ti literario a lubong. Idi 1849 isu ket nakemmeg para iti pannakairamanna iti Petrashevsky a Sirkulo, ti maysa a progresibo a grupo. Isu ken dagiti dadduma a kamkameng ket naipabasol iti patay para iti panakibinglayda iti daytoy a grupo, ngem daytoy a panagpabasol ket maysa laeng rabrabaken a panagpapatay, ken ti sentensia ni Dostoyevsky ket nabaliwan ti uppat a tawen a pannakaibalud idiay Siberia. Kalpasan idi naiparuar, isu ket napilit a nagserbi a kas maysa a soldado ngem naikkat manipud iti militar gapu ti madi a salun-atna ken napalubosan nga agtultuloy kadagiti panagsursuratna.

Kadagiti simmakbay a panawen ni Dostoyevsky ket nagtrabtrabaho a kas maysa nga agiwarwarnak. Isu ket nangipabpablaak ken nagur-urnos kadagiti nadumaduma a bukodna a magasina ken kalpasan daytoy iti maysa a serial, ti *[[Ti Diario ti Mannurat]]*. Iti rugi kadagiti panagbanbaniagana ti Europa isu ket nagsagsagaba kadagiti banag a maipapan ti kuarta gapu ti panakairuamna ti sugal, a nagbanagan ti panakaemmana nga aglimlimos ti kuarta. Isu ket nagsagsagaba ti epilepsia kadagiti amin a manakman a panagbiagna. Ngem gapu ti aragaag nga enerhia ken ti kaadu ti obrana isu ket dimteng a nagbalin a maysa kadagiti kaaduan a nabasbasa ken naindayegan a mannurat idiay Rusia. Dagiti librona ket naipatarusen kadagiti ad-adu ngem 170 a pagsasao ken nailako ti agarup a 15 a riwriw a kopia. Ni Dostoyevsky ket nangibati ti napaut a legado a nakaimpluensia kadagiti adu a mannurat, a mairaman ken ni James Joyce aginggana ken ni Ernest Hemingway ken Ayn Rand.

## Nasapa a biag

### Kinaubing

Ni Fyodor Dostoyevsky ket naipasngay idi 30 Oktubre 1821 (11 Nobiembre 1821, segun ti Gregoriano a kalendario), ti maikadua nga anak ni Mikhail Dostoyevsky ken Maria Nechayeva. Dagiti Dostoyevsky ket maysada idi naglaaok nga etniko ken naglalaok a denominasional a Lituanio a natakneng a pamilia manipud idiay rehion ti Pinsk nga adda dagiti ramut a masurotan manipud idi maika-16 a siglo.  Dagiti sanga ti pamilia ket nairaman ti Ortodokso ken dagiti kameng a Katoliko, ngem dagiti kaasitgan a puonan ni Dostoyevsky ket pimmanglawda ken naipababada iti klase ti saan a monastiko a klero. Iti bangir ti inana, ni Dostoyevsky ket nagtaud manipud iti maysa a pamilia kadagiti Ruso nga aglaklako.

Ti nalatak nga apong a lakay ni Dostoyevsky manipud iti amana ken aponna a lakay ket padida idi iti Ukrainio nga ili ti Bratislava, nga idiay tinakaipasngayan ti amana. Ni Mikhail ket nanamnama idi a tumipon iti klero, a kas ti amana, ngem pimmanaw idiay balyda embes a napan idiay semenario, isunga nagtultuloyen a pinanawanna ti pamiliana. Idi 1809, idi agtawen ti duapulo, ni Mikhail ket naawat idi idiay Imperial nga Akademia ti Mediko-Kirurhiko ti Moscow. Isu ket naipatudon idiay ospital ti Moscow nga idiay ket nagserbi a kas maysa a militar a doktor ken naipatudon a kas maysa a kangatuan a mangngagas idi 1818. Idi 1819, isu ket inasawana ni Maria Nechayeva, ngem nagikkat iti serbisio ti militar ti simmaruno a tawen tapno mangawat ti puesto idiay Ospital Mariinsky para kadagiti kakaasi. Kalpasan ti panakaipasngay dagti dua nga annakna a lalaki, ni Mikhail ken ni Fyodor, ket nanipangatoda ti puesto ti agbalbalakad ti kolehio, ti maysa a puesto a nangipangato ti legado a kasasaad ti nobilidad ken mangpalubos kaniana ti makagun-od ti estado idiay Darovoye, ti ili nga agarup a 150&nbsp;km wenno 100 milia a kaadayo manipud idiay Moscow. Dagiti nagannak ken ni Dostoyevsky ket nagannakda pay ti lima kalpasan daytoy.

## Dagiti paammo
:1. Dagiti nagann ket nadumaduma a naisursurat ti Ingles, ti umuna a naganna ket sagpaminsan a naisursurat a kas Theodore wenno Fedor. Sakbay ti kalpasan ti rebolusionario nga ortograpiko a reporma, kadagti nadumaduma pay a banag, ket nasukatan ti Siriliko nga Ѳ ('th') ti letra ti Siriliko nga Ф ('f'), ti nagan ni Dostoyevsky ket naisurat iti Ѳеодоръ (Theodor) Михайловичъ Достоевскій.
:2. Petsa ti daan nga estilo 30 Oktubre 1821&nbsp;– 28 Enero 1881
:3. Ti kabssat a lalaki ni Eduard Totleben, nga isu ti nagkiddawan ni Dostoyevsky para iti panakairuarna ti militar kalpasan ti panakaibaludna.
:4. Ti agpaysa a rason, a nailimed kaniana, a ti warnakan idi ket nakaurnosen a mangipablaak ti *[[Anna Karenina]]* ni Leo Tolstoy .
:5. Nicolas I ket nagsuporta ti teknikal nga unibersidad a nakaited ti opurtunidad para iti nasayaat a propesional a karrer ti militar.
:6. Ni Lyubov iti nasakbayan ket tinawtawganna ti bagina a kas Aimée (Pranses iti "naayat").
:7. Ti *Time* a  magasina ket maysa idi a nadayeg a warnakan, nga adda kadagiti sumurok a 4,000 nga agsuskribir sakbay a narikpan idi 24 Mayo 1863, babaen ti Tsarista a Turay gapu ti panangipablaak ti salaysay babaen ni Nikolay Strakhov a maipanggep ti Polako a yaalsa idiay Rusia. Ti *Time* ken ti simmaruno ti daytoy idi 1864 *[[Epoch (Ruso a magasina)|Epokha]]* ket nagiyebkas ti pilosopia ti konserbatibo ken ti Eslabopilo a tignay ti *[[Pochvennichestvo]]*, a sinuportaran babaen ni Dostoyevsky idi las-ud ti pannakaibaludna ken dagiti tawtawen kalpasan ti pannakaibaludna.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo