Saleng

Ti **saleng** wenno **parua** (*Pinus kesiya*) ket maysa kadagiti kaaduan a naiwarwaras a pino idiay Asia. Ti sakupna ket maigay-at iti abagatan ken daya manipud iti turturod i Khasi idiay abagatan a daya ti India nga estado ti Meghalaya nga isu idiay ti nakaalan ti naganna aginggana ti akin-amianan a Tailandia, Filipinas, Burma, Cambodia, Laos, akin-abagatan unay a Tsina, ken Bietnam. Ti populasion ti saleng ket nasamek idiay India ken Burma ken saan unay nga adu idiay kadagiti lugar a masna a pakaisakupanna. Daytoy ket nangruna a naimuyongan a sebbangan kadagiti dadduma a paset ti lubong, a mairaman idiay akin-abagatan nga Aprika ken Abagatan nga Amerika.

Iti Ingles daytoy ket sapasap nga ammo pay a kas iti:
* **Khasi pine** (manipud kadagiti turod ti Khasi idiay India)
* **Benguet pine** (manipud iti probinsia ti Benguet iti Luzon, Filipinas, nga isu daytoy ti kaaduan a sebbangan iti Tropikal a kabakiran ti pino ti Luzon)
* **Three-needled pine**.

Ti pino ti Filipinas (pino ti Benguet) ket sagpaminsan pay a tinawtawagan a kas ti *Pinus insularis*; nupay kasta, ti agdama a kapanunotan ket matrato daytoy a kapada ti *P. kesiya*.  Ti siudad ti Baguio ket nabirngasan a kas "Ti siudad dagiti pino", gapu ti kaadu kadagitoy a kayo.

## Panangiladawan

Ti *saleng* ket maysa a kayo a makaabot iti 30–35 metro a katayag nga addaan iti nalinteg, silindriko a puon. Ti ukis ti kayo ket napuskol, nangisit a kayumanggi, nga addaan kadagiti nauneg nga ukap. Dagiti sangana ket nalangpaw, nalabbasit a kayumanggi manipud iti maikadua a tawen, dagiti bassit a sangana ket horisontal ken naglay-ot . Dagiti bulong ket kasla dagiti dagum, nangisit a berde, kadawyan a 3 iti tunggal maysa a bassit nga uggot, 15–20&nbsp;sentimetro iti kaatiddog, ti abbong ti bassit nga uggot ket 1–2&nbsp;sentimetro ti kaatiddog ken agtalinaed. Dagiti kono ket immitlogda, 5–9&nbsp;sentimetro ti kaatiddog, kankanayon a bassikaw nga agpababa, sagpaminsan pay bassit a nanrungad; dagiti siksik ti maikadua ti tawenna a kono ket napuskol, ti umbo ket rummuar bassit a bassikaw, ken masansan a nasiit. Dagiti siksik ket adda dagiti agdaliasat ken umatiddog a pasag iti ballasiw ti tengnga ti rabaw ti siksik. Dagiti bukel ket napayakan, 6–7&nbsp;mm ti kaatiddogda nga addaan iti 1.5-2.5&nbsp;sentimetro a payak. Ti polinasion ket iti tengnga ti primabera, dagiti kono ket tumangkenda kalpasan ti 18–20 a bulbulan.

Ti saleng ket kadawyan nga agtubo kadagiti puro a takder wenno mailalaok kadagiti akaba ti bulongna a kayo, ngem saan nga agporma kadagiti kabakiran ti nawaya a pino.

## Komersial nga usar

Ti nalukneng ken ken nalag-an a tarikayo ti *saleng* ket mabalin a mausar para kadagiti adu a sakup ti panangipakat, mairaman kadagiti kahon, ngala ti papel, ken dagiti temporario nga adigi ti elektrisidad. Kaaduan nga inus-usar daytoy  para iti tarikayo, nga agtaud kadagiti masna a kabakiran ken dagiti plantasion.

Ti nasayaat ti kalidad a tutotna ket saan unay nga adu ket saan unay a naus-usar malaksid idi las-ud ti panawen ti Kastila idiay Filipinas para iti panagpataud ti aguarras.

## Lokal a nagnagan

Ti saleng ket tinawtawagan pay iti:
* Ingles: Khasi pine
* Birmano: ထင်းရှူး [tʰí̃ jú]
* Insik: 思茅松 (Sīmáo sōng), manipud iti ili ti Simao
* Ilokano: saleng wenno parua
* Tagalog: sahing
* Lao: ຄົວ [kʰúə]
* Bietnamis: thông ba lá
* Thai: สนสามใบ (Son Sam Bai), manipud iti bulbulong.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* Gymnosperm Database: ''Pinus kesiya''
* Suitability of ''Pinus kesiya'' for tree-ring analyses