open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1829

Ti **1829** ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Huebes iti kalendario a Gregoriano.

## Paspasamak

## Dagiti naipasngay

### Enero&ndash;Hunio

### Hulio&ndash;Disiembre

* Oktubre 5 &ndash; Chester A. Arthur, maika-21 a Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 1886)
* Septiembre 22 &ndash; Tự Đức, emperador iti Bietnam (pimmusay 1883)

## Dagiti pimmusay

### Enero&ndash;Hunio

* Pebrero 10 &ndash; Papa Leon XII (naipasngay 1760)

### Hulio&ndash;Disiembre

## Dagiti nagibasaran
1855

Ti **1855** ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Lunes iti kalendario a Gregoriano.

## Paspasamak

## Dagiti naipasngay

### Enero&ndash;Hunio

### Hulio&ndash;Disiembre
* Oktubre 24 &ndash; James S. Sherman, maika-27 a Bise Presidente ti Estados Unidos (pimmusay 1912)

## Dagiti pimmusay

### Enero&ndash;Hunio

* Pebrero 23 &ndash; Carl Friedrich Gauss, Aleman a matematiko, astronomo, ken pisiko (naipasngay 1777)

### Hulio&ndash;Disiembre

* Nobiembre 11 &ndash; Søren Kierkegaard, Danes a pilosopo (naipasngay 1813)

## Dagiti nagibasaran
1777

Ti **1777** ket maysa a kadawyan a tawen a nangrugi iti aldaw ti Mierkoles iti kalendario a Gregoriano.

## Paspasamak

### Enero&ndash;Hunio

### Hulio&ndash;Disiembre
* Nobiembre 29 &ndash; Napundar ti San Jose, California. Ti immuna a *[[pueblo]]* iti Kastila nga Alta California.
* Disiembre 20 &ndash; Ti Morocco ket nagbalin nga isu ti immuna a pagilian a pormal a nangbigbig dagiti kolonia ti Amerika ken isu ti nagrugian dagiti relasion ti Morocco–Estados Unidos.

### Di ammo
* Naipablaak ti maikadua nga edision ti *[[Encyclopædia Britannica]]*.

## Dagiti naipasngay

### Enero&ndash;Marso

### Abril&ndash;Hunio

* Abril 30 &ndash; Carl Friedrich Gauss, Aleman a matematiko, astronomo, ken pisiko (pimmusay 1855)

### Hulio&ndash;Septiembre

### Oktubre&ndash;Disiembre

## Dagiti pimmusay

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Nicobares

Ti **sasao a Nicobares** wenno **Nicobariko** ket mangporma ti naisalsalumina a grupo dagiti kagudua a dosena nga asideg nga agkakabagian a sasao nga Austroasiatiko, nga insasao babaen dagiti kaaduan nga agtataeng idiay Is-isla Nikobar ti India.  Addaan daytoy ti dagup ti agarup a 30,000 nga agsasao (22,100 a patneng).  Ti kaaduan kadagiti agsasao ti Nicobares ket agsasaoda pay iti pagsasao a Car.

Mabalin daytoy nga adayo a kabagian ti sasao a Shompen dagiti indihenio nga agtataeng iti uneg ti Isla ti Nalatak a Nikobar.

Ti morpolohiko a panagpadpada a nagbaetan ti Nicobares ken ti sasao nga Austronesio ket naus-usar a makatulong a mangsuporta ti hipotesis nga Austriko.

## Sasao a Nicobares
Manipud iti amianan aginggana iti abagatan:
*Car
*Chaura–Teressa: Chaura (Sanenya), Teressa (dialekto a Bompoka)
*Sasao a Tengnga a Nicobares: Nancowry, Camorta, Katchal
*Akin-abagatan a Nicobares wenno 'Sambelong'

## Adu pay a mabasbasa
*Adams, K. L. (1989). *Systems of numeral classification in the Mon–Khmer, Nicobarese and Aslian subfamilies of Austroasiatic*. Canberra, A.C.T., Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University. 
*Radhakrishnan, R. (1981). *The Nancowry Word: Phonology, Affixal Morphology and Roots of a Nicobarese Language*. Current Inquiry Into Language and Linguistics 37. Linguistic Research Inc., P.O. Box 5677, Station 'L', Edmonton, Alberta, Canada, T6C 4G1. 

## Dagiti nagibasaran
Enero 0

Ti **Enero 0** ket ti maysa nga alternatibo a nagan para iti Disiembre 31.

## Iti maysa nga epemerides
* Ti Enero 0 ket mangitudo ti aldaw sakbay ti Enero 1 iti maysa a tinawen nga epemerides.  Daytoy ket mangala ti petsa iti tawen a nakaipablaakan idi ti epemerides, tapno mangliklik iti aniaman a reperensia iti napalabas a tawen, urayno daytoy ket isu met laeng nga aldaw a kas ti Disiembre 31 iti napalabas a tawen. 
* Ti Enero 0 ket mapasamak iti epoka para iti maikadua nga epemerides, ti "1900 Enero 0 kadagiti 12 nga oras ti panawen epemerides". Ti 1900 Enero 0 (iti Tengnga ti Aldaw ti Greenwich Mean) ket isu pay idi ti epoka nga inus-usar babaen ti Tabtabla ti Init ni Newcomb, ken nagbalin idi daytoy nga epoka para iti Huliano nga Aldaw ti Dublin.

## Iti teknolohia
* Iti Microsoft Excel, ti aldaw a 0 iti 1900 a pormat ti petsa ket Enero 0, 1900.

## Kitaen pay

*Pebrero 30
*Pebrero 31
*Marso 0
*Oras ti sistema

## Dagiti nagibasaran
Pebrero 31

Ti **Pebrero 31**, no maipanggep iti moderno a Lumaud a kalendario a (nabaliwan Gregoriano), daytoy ket naipagpagarup laeng a petsa. Daytoy ket sagpaminsan nga inus-usar para kadagiti panggep ti kas pagarigan, tapno maipalawag urayno ania ti linaon ti kontesto a ti pakaammo a naiprespresenta ket artipisial ken saan a pudno a datos. Ti Pebrero 30 ket sagpaminsan pay nga inus-usar iti isu met laeng a tabas,urayno adda met dagiti sabali a kalendario a lehitimado nga agus-usar ti Pebrero 30.

Iti daytoy a banag, dagitoy a "petsa" ket kapada iti sabali a nalawag a piksional a datos nga inus-usar iti isu met laeng a panggep, kasla iti 12th of Never wenno "John Q. Public" iti Ingles.

## Dagiti kas pagarigan ti naigagara a panagusar

*"[T]i umuna a rambakan ti Pebrero 31 iti lubong! ... Kaano: Intono Pebrero 31, wen aya! Ti rambakan ket mangrugi intono 12:61 PM..." (panag-usar ti awan kaipapananna a datos iti panid ti pagikabilan ti nagan ti dominio).
*Ti maysa nga episoda ti presentasion ti *[[Alfred Hitchcock|Ti Oras ni Alfred Hitchcock]]* a naibatay iti nobela iti isu met laeng a nagan babaen ni Julian Symons ket natituluan iti "The Thirty-First of February". Ni David Wayne ket nagbida a kas lalaki a nasuspetsa a nagpatay iti asawana, ket naigaggagara a pinamauyong tapno agkompesar.  Ti proseso ket mairaman ti maulit-ulit a panangibaliw ti kalendariona iti Pebrero 4, ti petsa ti ipupusay ti asawana, ken kanungpalan a panangibaliw daytoy iti awan a Pebrero 31.
*"wadan a panid ti web / Titulo ti Panid / Naudi a Napabaro idi Pebrero 31, 1999" (kaspagarigan a panag-usar ti datos kadagiti pangipakaamo a materiales).

## Dagiti pannakaipasngay

Ti *[[Ripley's Believe It or Not!]]* ket nangibagbaga a ni William O'Malley, "segun ti dokumento ti pannakaipasngayna idiay Clifden, Irlanda, *ket naipasngay idi 1853 *'Pebrero 31**'".

## Kitaen pay

* Enero 0
* Pebrero 30
* Marso 0

## Dagiti nagibasaran
Marso 0

Ti **Marso 0** ket naipagpagarup a petsa. Daytoy a panangikeddeng ket mabalin a mausar iti sopwer a kas ti Microsoft Excel tapno maibaga ti kaudian nga aldaw ti Pebrero a kas waya ti panangipalubos a gapu ti kinapudnona ket ti kaatiddogna ket naidumduma kadagiti bisiesto a tawen.  Daytoy ket mabalin pay a mausar a kas termino para kadagiti gudua a kasangay ti tattao a naipasngay iti Agosto 29, 30 ken 31.

Ti "Marso 0" ket sagpaminsan pay a maus-usar babaen dagiti astronomo a kas sinonimo para iti kinaudi nga aldaw ti Pebrero.

## Kitaen pay
*Enero 0
*Pebrero 29
*Pebrero 30
*Pebrero 31

## Dagiti nagibasaran
Hendrik Lorentz

Ni **Hendrik Antoon Lorentz** (18 Hulio 1853 – 4 Pebrero 1928) ket maysa idi nga Olandes a pisiko a nakibinningay kenni  Pieter Zeeman ti Premio Nobel iti Pisika idi 1902 para iti panagduktal ti teoretio a pannakaipalawag ti epekto ni Zeeman. Pinataudna pay dagiti ekuasion ti transpormasion a kanungpalan nga inusar a panangipalawag babaen ni Albert Einstein ti espasio ken panawen.

## Dagiti nagibasaran

*
*, (Vol. I online)

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti pablaak ni H.A. Lorentz
Dagiti hemisperio ti Daga

Iti heograpia ken kartograpia, **dagiti hemisperio ti Daga** ket mangibagbaga ti amianan a dua a pannakabingbingay ti globo iti hemisperio (manipud iti Taga-ugma a Griego  a ti kaibuksilanna ket "gudua ti espera").

Ti kadawyan kadagitoy a pannakabingbingay ket babaen dagiti marka ti latitud ken longitud:
* Amianan-Abagatan
**Akin-amianan a Hemisperio, ti gudua nga amianan ti ekuador
**Akin-abagatan a Hemisperio, ti gudua nga abagatan ti ekuador
* Daya-Laud
**Akindaya a Hemisperio, ti gudua a daya ti kangrunaan a meridiano ken laud ti longitud 180°
**Akinlaud a Hemisperio, ti gudua a naisanglad iti laud ti kangrunaan a meridiano ken daya ti longitud 180°
Ti pannakabingbingay ti Daya-Laud ket mabalin pay a makita iti kultural a kapanunotan -- dagiti kultural a hemisperio.

Nupay kasta, dagiti sabali pay a pamuspusan ket nagtunton a mangbingay ti planeta iti waya a mangpasayaat ti herarkia iti maysa a heograpiko a langa wenno iti sabali iti tunggal maysa a pannakabingbingay:
* Daga-Danum
**Hemisperio ti daga, ti hemisperio iti Daga wenno Lubong nga aglaon ti mabalin a kadakkelan a paset ti daga
**Hemisperio ti danum, ti hemisperio iti Daga nga aglaon ti kadakkelan a paset ti danum

Ti Daga ket mabalin pay a maisina kadagiti hemisperio ti aldaw ken rabii babaen ti naindagaan a terminador.

## Kitaen pay
* Antartika
** Abagatan nga Ungto
* Taaw Artiko
** Amianan nga Ungto
* Akindaya a Hemisperio
* Dagiti hemisperio ti daga ken danum
* Akin-amianan a Hemisperio
* Akin-abagatan a Hemisperio
* Akinlaud a Hemisperio

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Hemisperio

Ti **hemisperio** ket mabalin a mangitudo ti:
*Gudua ti espera

A kas gudua **ti Daga**:
* ti hemisperio ti Daga
* ti aniaman a gudua ti (maipapan ti Daga), nainlangitan nga espera
* kultural a hemisperio

A kas gudua ti **utek**:
*Serebral a hemisperio, ti pannakabingbingay ti utek
*Gudua ti serebelo, ti basbassit a paset ti utek
Akindaya a Hemisperio

Ti **Akindaya a Hemisperio** ket heograpikal a termino ti gudua ti Daga a daya ti Kangrunaan a Meridiano (a mangballasiw ti Greenwich, Inglatera, Nagkaykaysa a Pagarian) ken laud ti longitud 180°. Daytoy ket naus-usar pay a mangitudo ti Europa, Asia, Aprika, ken Australia,  ti Akinlaud a Hemisperio, a mangiraman ti Kaamerikaan. Daytoy a hemisperio ket tinawtawagan ti "Oriental a hemisperio". Iti pay maipatinayon, daytoy ket mabalin pay a mausar iti kultural wenno heopolitikal a kapanunotan a kas sinonimo para iti 'Daan a Lubong'.

Ti linia a mangmarka dagiti akindaya ken akinlaud a hemisperio ket maysa nga arbitrario a taripnong, kas iti saan a pannakaipada iti *ekuador* (ti maysa a naipagpagarup a linia a mangpalikmut iti Daga, nga agpada ti kaadayona manipud kadagiti bukodna a ungto) a mangbingay kadagiti akin-amianan ken akin-abagatan a hemisperio. Ti Kangrunaan a Meridiano iti 0° longitud ken ti Antimeridiano, iti 180° longitud ket kadawyan dagitoy a maawat a pagbeddengan, gapu ta bingayenda dagiti akindaya a longitud manipud kadagiti akinlaud a longitud. Daytoy a taripnong ket naipatakder idi 1884 babaen ti Internasional a Komperensia ti Meridiano a natengngel idiay Washington, D.C. a nakaamponan dagiti konsepto ti Pagalagadan nga Oras babaen ti Kanadiano nga inhenniero ti perokaril a ni Apo Sandford Fleming. Ti panagusar daytoy a panangimarka ket mangikabil kadagiti paset ti akinlaud nga Europa, Aprika ken akindaya a Rusia iti akinlaud a hemisperio, isu a saan a mangpasayaat ti kaserbina para iti kartograpia, ken dagiti pay heopolitikal a panggep, gapu ta ti amin nga Eurasia ken Aprika ket kadawyan dagitoy a mairaman iti akindaya a hemisperio. Ti pagbanaganna met, dagiti meridiano ti 20°L ken ti diametriko a kasumbangir ti 160°D ket kankanayon dagitoy a maus-usar, a mangiraman met amin a nangruna a daga ti Europa ken Aprika, ngem mangiraman pay ti bassit a paset ti amianan a daya ti Greenland (kadawyan a naikedkeddeng a paset ti Amianan nga Amerika) ken kaaduan a saan a mangiraman ti akindaya a Rusia ken Oceania (kasla iti Baro a Selanda). Sakbay ti sangalubongan a pannakaampon ti Pagalagadan nga Oras, dagiti nadumaduma a Kangrunaan  a Meridiano babaen dagiti nadumaduma a pagilian a nangipalawag idi ti oras babaen ti lokal a tengnga ti aldaw (isu a makunkuna a lokal a meridiano).

Ti masa ti daga ti Akindaya a Hemisperio ket dakdakkel ngem ti Akinlaud a Hemisperio ken adaan iti adu a karuay dagiti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Dagiti hemisperio ti daga ken danum

**Dagiti hemisperio ti daga ken danum** iti Daga, sagpaminsan pay a napadakkel a nailetra a kas ti **Hemisperio ti Daga** ken **Hemisperio ti Danum**, ket dagiti hemisperio ti Daga nga aglaon ti mabalin a kadakkelan a dagup ti luglugar ti daga ken taaw.

Agdumaduma met dagiti panagikeddeng ti sentro dagiti hemisperio. Ti maysa a panangikeddeng ket mangikabil ti sentro ti hemisperio ti daga iti  (idiay siudad ti Nantes, Pransia). Babaen ti panangipalawag, ti sentro ti hemisperio ti danum ket ti antipodal a punto iti tengnga ti hemisperio ti daga, ken isu a mabirukan iti , idiay asideg ti Is-isla ti Bounty ti Baro a Selanda.

Ti maysa pay nga alternatibo a panagikeddeng ti sentro ti hemisperio ti daga koma ket iti  (idiay île Dumet idiay asideg ti Saint-Nazaire, Pransia)

Ti hemisperio ti daga ket addaan laeng ti basbassit ngem pito a pagkawalo iti daga ti Daga, a mairaman ti Europa, Aprika, Amianan nga Amerika, ken ganggani amin nga Asia ken kaaduan ti Abagatan nga Amerika. Nupay kasta, uray iti hemisperio ti daga, ti kalawa ti taaw ket atiwenna ti kalawa ti daga.

Ti hemisperio ti danum ket addaan laeng ti maysa a pagkawalo iti daga ti lubong, a mairaman ti Australia, Baro a Selanda, Antartika, Hawaiʻi, ti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia, ken ti akin-abagatan a paset ti Abagatan nga Amerika. Kaaduan ti Taaw Pasipiko ken ti Taaw Indiano ket addada iti hemisperio ti danum. Iti pannakaipada, ti hemisperio ti danum ket agarup a 89% a danum, 6% namaga a daga ken 5% polar a gora ti yelo.

## Dagiti nagibasaran
Latin nga Amerika

Ti **Latin nga Amerika** ket subrehion ti Kaamerikaan a mangbukel kadagiti pagilian nga agsasao kadagiti pagsasao a Romanse nga insasao ti kaaduan ti populasion. Ti Latin nga Amerika ket addaan iti kalawa iti agarup a 19,197,000&nbsp;km (7,412,000&nbsp;kd mi), gangani 3.7% iti rabaw ti Daga wenno 12.9% iti kalawa ti rabaw ti dagana. Manipud idi 2013, ti populasionna ket nakarkulo iti ad-adu ngem 604 a riwriw ken ti naipagtitipon a GDP iti 5.16 trilion a Doliar ti Estados Unidos (6.27 trilion iti PPP). Segun ti Phelan (1968, p.&nbsp;296), ti termino a "Latin nga Amerika" ket immuna a nausar idi 1861 idiay *La revue des races Latines*, ti magasin a "naidedikado iti kaso ti Pan-Latinismo". Ti Latin nga Amerika ket naaramid kadagiti 3 a rehion, ti Abagatan nga Amrika, Karibe, ken Tengnga nga Amerika (Mehiko, Tengnga nga Amerika ken dagiti Laud nga Indio no agkukuyogda ket masansan a tinawtawagan iti Tengnga nga Amerika). Ti Latin nga Amerika ket naisanglad idiay Akinlaud a Hemisperio.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

## Adu pay a mabasbasa
* Isabel Maurer Queipo (ed.): "Directory of World Cinema: Latin America", intellectbooks, Bristol 2013,
Timbengan ti UTC

Ti **timbengan ti UTC** (timbengan manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras ±) ket isu ti diperensia kadagiti oras ken dagiti minuto manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC) para iti naisangayan a lugar ken petsa. Thi lokal a sibil nga oras ken ti sona ti oras a mangpaliiw ti UTC+8 ket nakarkulo babaen ti pananginayon kadagiti 8 nga oras iti UTC.

± Ti sabali a nagan ti GMT (Greenwich Mean Time), iti longitud 0°, nga idiay ti nakakarkuluan a min a sona ti oras

## Oras ti panagin-inut ti lawag
Adda met dagiti nadumaduma a a rehion iti Amianan nga Amerika, Europa ken Australia nga agus-usar ti Oras a panagin-inut ti lawag (DST). Ti timbengan ti UTC itilas-ud ti panagpalpaliiw ti DST ket kadawyan a maala babaen ti pananginayon ti maysa nga oras iti pagalagadan nga oras. Ti Oras ti Sentral nga Europa ti UTC+01:00 ket masukatan babaen ti Kalgaw nga Oras ti Sentral nga Europa ti UTC+02:00, ken ti Pagalagadan nga Oras ti Pasipiko ti UTC−08:00 ket masukatan babaen ti Oras ti Aldaw ti Pasipiko ti UTC−07:00.

## Kitaen pay
*Listaan dagiti timbengan ti oras ti UTC

## Dagiti silpo ti ruar
*Departamento ti Serbisio ti Oras, Obserbatorio ti Marina ti Estados Unidos
UTC−12:00

Ti **UTC−12:00** ket timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 12 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC).

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
Ti Isla ti Baker ken Isla ti Howland (saan a matagtagitao nga is-isla a tagikua ti Estados Unidos) ken ti pay Laud a Linia ti Intersional a Petsa ti () ket addaan iti daytoy a sona ti oras.

Ti UTC−12 ket nautikal a sona ti oras a buklen dagiti akin-ngato a baybay a nagbaetan ti 180° lken longitud ti 172°30′L. Kissayan kadagiti sangapulo ket dua nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras tano magun-od ti oras iti daytoy a sona ti oras. Dagiti bapor nga agus-usar ti daytoy nga oras ket isuda ti maudi a mangirugi ti tunggal maysa nga aldaw ti kalendario.

## Dagiti pannakailasin ti sona ti oras a mangpaliiw ti UTC-12

Adda met dagiti bilang ti matagtagitao nga isla a naisanglad iti kaunegan dagiti patingga ti longitud iti daytoy a sona ti oras, ngem awan kadagitoy ti agus-usar ti petsa ken oras ti UTC-12. Imbes ket nga agus-usarda ti oras ken petsa (wenno petsa laeng) kadagiti kaarubada a sona, kadawyan daytoy gapu ta tagikuada ti, politikal, iti maysa a grupo ti isla a dagiti sabali a naikameng ket kaaduan a naisanglad kadagiti kaarrubada a sona.

Gapu ta ti sona ti oras ti IDLW ket mangirepresenta ti kaudian a lugar iti Daga nga addaan iti aniaman a petsa, daytoy ket sagpaminsan a naus-usar kadagiti kasapulan a malpas ken tinawtawagan a kas ti Aniaman a lugar iti Daga (AoE).

## Kitaen pay
*UTC+12:00
*UTC+14:00, ti umuna a sona ti oras a mamngirugi ti baro nga aldaw 
*Is-isla ti Howland ken Baker

## Dagiti nagibasaran
* http://www.flightsimaviation.com/current_local_time_date_IDLW.html
UTC−11:00

Ti **UTC−11:00** iket timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 11 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). 

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
Daytoy nga oras ket maus-usar idiay:

*Amerikano a Samoa (Estados Unidos)  - SST - Pagalagadan nga Oras ti Samoa
*Niue  (NZ) - Oras ti NUT-Niue 
*Atoll ti Midway (teritorio ti Estados Unidos nga addaan kadagiti temporario a naestasion nga empleado), Isla ti Jarvis ken Atoll ti Palmyra (di matagtagitato a terteritorio ti Estados Unidos)
UTC−10:30

Ti **UTC−10:30** ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud iti UTC iti −10:30.

Ti Hawaii ket nagus-usar idi ti pagalagadan nga oras ti GMT−10:30 fmanipud idi 1900 aginggana idi 1947, idi dagiti pagorasan ket nabaliwan iti sona ti GMT−10:00, a kanungpalan met a nabaliwan iti UTC−10.

T iangin apaset ti panagraut iti Pearl Harbor idi 1941 ket nangrugi idi Disiembre 7, 7:48 a.m. Oras ti Hawaii ken Disiembre 8, 3:18 a.m. Pagalagadan nga Oras ti Hapon (UTC+09), a kas dagiti oras babaen dagiti bapor iti *[[Kido Butai]]*. Ti oras ti UTC iti notasion ti ISO 8601 idi ket 1941-12-07T18:18+00:00.
UTC−10:00

Ti **UTC−10:00** ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 10 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). Daytoy nga oras ket inus-usar idiay:

## Pagalagadan nga Oras ti Hawaii–Aleutiana (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)
*Estados Unidos
**Alaska
***Is-isla ti Aleutiana (Alaska laud ti 169° 30′ Laud)

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
*Is-isla ti Cook (Baro a Selanda)
*Pranses a Polinesia
**Is-isla ti Kagimongan a mairaman ti Tahiti,
**Purpuro ti Tuamotu, ken
**Austral ken Is-isla ti Bass
*Estados Unidos (Sona ti Oras ti Hawaii–Aleutiana)
**Hawaii
**Atoll ti Johnston

## Dagiti nagibasaran
Dagiti listaan ti sona ti oras

Internasional:
* Listaan dagiti sona ti oras babaen ti pagilian – naurnos babaen ti bilang dagiti agdama a sona
* Listaan dagiti sona ti oras babaen ti timbengan ti UTC – dagiti agdama a timbengan ti UTC 
* Listaan dagiti pangyababaan ti sona ti oras – dagiti pangyababaan 
* Listaan dagiti sona ti oras ti IANA – dagiti sona nga adda iti isu met laeng nga oras manipud idi 1970
* Listaan dagiti sona ti oras ti militar

Naisangayan iti pagilian:
* Listaan dagiti estado iti Estados Unidos babaen ti sona ti oras

## Kitaen pay
* :Kategoria:Oras babaen ti pagilian
Pagalagadan nga oras

Ti **pagalagadan nga oras** ket ti resulta ti panangipadpada kadagiti pagorasan kadagiti nadumaduma a heograpikal a lokasion iti kaunegan ti sona ti oras iti agpada nga oras imbes a ti panagusar ti lokal a meridiano a kas ti natimbeng a lokal nga oras wenno solar nga oras.  Iti pakasaritaan, daytoy ket nakatulong iti proseso ti panangipadto ti tiempo ken ti panagbanniaga iti tren.  Ti konsepto ket naipatakder iti naladaw a maika-19 a siglo.  Ti oras a naisaad ket nagbalinen a naipalawag kadagiti termino dagiti timbengan manipud ti Unibersal nga oras.  Dagiti lugar a maus-usar ti Oras a panagin-inut ti lawag, ti termino nga **pagalagadan nga oras** ket kadawyan a mangibaga ti oras nga awan ti timbenganna para iti oras a panagin-inut ti lawag.

Ti pannakaampon ti Pagalagadan nga Oras, gapu ti di maisina a pannakainaig ti nagbaetan ti panawen ken longitud, ket nangpasingked kadagiti konsepto iti panagguddua ti globo kadagiti akindaya ken akinlaud a hemisperio, iti maysa a Kangrunaan a Meridiano (ken ti pay kasumbangirn a Internasional a Linia ti Oras) a nangsukat kadagiti nadumaduma a Kangrunaan a Meridiano a naus-usar idi.

## Kitaen pay
*Oras a panagin-inut ti lawag
*Konperensia ti Internasional a Meridiano ti 1884
*Oras ti Meka
*Wadan ti oras
*Sona ti oras
*Unibersal nga Oras

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*
*
*
UTC−09:30

Ti **UTC−09:30** ket ti panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti −09:30. Daytoy nga oras ket naus-usar idiay:

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
*Pranses a Polinesia
**Is-isla ti Marquesas
UTC−08:30

Ti **UTC−08:30** ket maysa a panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti −08:30.

Daytoy a timbengan ket naus-usar idi idiay Is-isla ti Pitcairn aginggana idi Abril 26, 1998. Idi Abril 27 ti sona ti oras ket nabaliwan iti UTC−08, isu a kalapasan idi 23:59:59 daytoy ket nagbalin a 00:30:00.

## Dagiti nagibasaran
UTC−08:00

Ti **UTC−08:00** ket maysa a panagilasin para iti timbengan ti oras manipud iti UTC iti −08. Daytoy nga oras ket inus-usar idiay:

## Pagalagadan nga Oras ti Pasipiko (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)

*Kanada
**Britaniko a Columbia (kaaduan ti probinsia)
**Yukon
*Mehiko
**Baja California
*Estados Unidos
**California
**Idaho (akin-amianan a paset)
**Nevada (kaaduan ti estado)
**Oregon (kaaduan ti estado)
**Washington

## Oras ti Aldaw ti Alaska (kalgaw ti Akin-amianan a Hemisperio)

*Estados Unidos
**Alaska (malaksid ti Is-isla ti Aleutiana) (Sona ti Oras ti Alaska)

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
*Kanada
**Terteritorio ti Amianan a laud
***Tungsten ken ti mainaig a Cantung Mine
*Mehiko
**Islal ti Clarion, akinlaud unay nga isla ti  Is-isla ti Revillagigedo.
*Pransia
**Isla ti Clipperton
*Nagkaykaysa a Pagarian
**Is-isla ti Pitcairn
UTC−07:00

Ti **UTC−07:00** ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 7 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). 
Idiay Amianan nga Amerika, daytoy ket mapalpaliiw iti Sona ti Oras ti Bantay iti las-ud ti pagalagadan nga oras, ken iti Sona ti Oras ti Pasipiko ti las-ud dagiti sabali a 8 a bulan (kitaen ti Oras a panagin-inut ti lawag). Adda met dagiti bassit a luglugar nga agus-usar iti daytoy iti amin a paset ti tawen.

## Pagalagadan nga Oras ti Bantay (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)

*Kanada
**Alberta
**Britaniko a Columbia (abagatn a daya a rehion)
**Terteritorio ti Amianan a laud (kaaduan ti teritorio) 
**Nunavut (akinlaud)
**Saskatchewan - laeng Lloydminster ken dagiti nakapalikmut a lugar

*Estados Unidos
**Amin ti Colorado, Montana, New Mexico, Utah, ken Wyoming
**Amin ti Pagilian ti Navajo, ken gumay-at idiay Arizona
**Kaaduan ti Idaho (akin-abagatan a paset)
**Akinlaud a paspaset ti Kansas, Nebraska, South Dakota, ken Texas
**Abagatan a laud apaspaset ti North Dakota
**Bassit a paspaset ti daya ti Oregon ken Nevada

*Mehiko 
**Baja California Sur
**Chihuahua (inamponna ti UTC−07 idi 1998)
**Nayarit (kaaduan ti estado)
**Sinaloa

## Oras ti Aldaw ti Pasipiko (kalgaw ti Akin-amianan a Hemisperio)

*Kanada
**Britaniko a Columbia (kaaduan ti probinsia)
**Yukon
*Mehiko
**Baja California
*Estados Unidos
**Amin ti California ken Washington
**Kaaduan ti Nevada ken Oregon
**Akin-amianan a paset ti Idaho

## Kas oras ti amin a paset ti tawen
*Kanada
**Ti paset ti Ginget ti Karayan Kappia idiay Britaniko a Columbia
*Estados Unidos
**Arizona, *malaksid* ti Arizona Pagilian ti Navajo, a *saan* nga agpalpaliiw ti DST
*Mehiko
**Sonora
**Is-isla ti Revillagigedo *malaksid* ti Is-isla ti Clarion
UTC−06:00

Ti **UTC−06:00** ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 6 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC). 
Idiay Amianan nga Amerika, daytoy ket napalpalaiiw iti Sona ti Oras ti Sentral iti las-ud ti pagalagadan nga oras, ken iti Sona ti Oras ti Bantay kadagiti las-ud ti sabali a 8 a bulan (kitaen ti Oras a panagin-inut ti lawag). Adda met dagiti nadumaduma a pagilian ti Latin nga Amerika ken dagiti bassit pay a lugar nga agus-usar iti daytoy iti amin a paset ti tawen.

## Pagalagadan nga Oras ti Sentral (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)

Ti CST ket pagalagadan nga oras iti maika-6 a sona ti oras ti laud ti Greenwich, a naikeddeng iti maika-90 a meridiano; naus-usar daytoy idiay Amianan nga Amerika kadagiti dadduma a paset ti Kanada, Mehiko ken Estados Unidos.
 

## Oras ti Aldaw ti Bantay (kalgaw ti Akin-amianan a Hemisperio)

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
### Tengnga nga Amerika
*Belis
*Costa Rica
*El Salvador
*Guatemala
*Honduras
*Nicaragua

### Day a Pasipiko
*Ecuador
**Probinsia ti Galápagos

### Amianan nga Amerika
*Kanada
**Saskatchewan (malaksid tiLloydminster ken ti nakapalikmut a lugar)

## Pagalagadan nga Oras ti (panaglalam-ek ti Akin-abagatan a Hemisperio)
*Chile
**Isla ti Easter

## Kitaen pay
*Oras a panagin-inut ti lawag
*Oras idiay Kanada
*Oras idiay Mehiko
*Oras idiay Estados Unidos
*Oras idiay Chile

### Dagiti nagibasaran
UTC−04:30

Ti **UTC−04:30** ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 4 1/2 nga oras manipud iti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC).
Daytoy ket maus-usar laeng idiay Venezuela, nga idiay ket naus-usaren manipud idiDisiembre 9, 2007. Sakbay ti daytoy, ti sona ti oras ti Venezuela ket UTC−04:00.

## Pagalagadan nga Oras ti Venezuela (amin a paset ti tawen)
*Venezuela (kitaen ti Oras idiay Venezuela)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Agbiruk kadagiti siudad nga agdama nga adda iti UTC−04:30
UTC−03:30

Ti **UTC−03:30** ket ti  timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 3 1/2 nga oras manipud iti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC).
Daytoy ket naus-usar kadagiti probinsia ti Kanada ti Newfoundland ken Labrador.

## Pagalagadan nga Oras ti Newfoundland (panaglalam-ek laeng ti Akin-amianan a Hemisperio)
*Newfoundland ken Labrador
**Labrador (abagatan a daya),
**Newfoundland

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Agbiruk kadagiti siudad nga agdama nga adda iti UTC−03:30
UTC−02:30

Ti **UTC−02:30** ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti −02:30. Daytoy ket naus-usar idiay:

## Kas oras a panagin-inut ti lawag (kalgaw laeng ti Akin-amianan a Hemisperio)
*Kanada (NDT—Oras ti Aldaw ti Newfoundland)
**Newfoundland ken Labrador
***Labrador (abagatan a daya),
***Newfoundland
UTC−03:00

Ti **UTC−03:00** ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 3 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC).

## Pagalagadan nga Oras ti Laud a Greenland (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)

*Greenland (Kalaallit Nunaat) - kaaduan ti isla, mairaman ti abagatan, laud ken dagiti aplaya ti amianan a laud, mairaman ti Qaanaaq (malaksid ti Thule Air Base)  - ket paliiwenda dagiti pagalagadan ti DST ti Kappon ti Europa 
*Saint-Pierre ken Miquelon (Pransia) - paliiwenda ti dagiti pagalagadan ti DST ti Amianan nga Amerika - sagpaminsan a tinawtawagan ti PMST, Pagalagadan nga Oras ti Pierre ken Miquelon

## Oras ti Aldaw ti Atlantiko (kalgaw ti Akin-amianan a Hemisperio)

*Kanada
**Nova Scotia, New Brunswick, Prince Edward Island, Labrador malaksid ti abagatan a daya nga ungto, ken ti akindaya unay a paspaset ti Quebec
*Bermuda (Nagkaykaysa a Pagarian)
*Greenland (Kalaallit Nunaat) - Thule Air Base - paliiwenda dagiti pagalagadan ti DST ti Amianan nga Amerika

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
*Surinam
*Pranses a Guiana
*Brasil - Akin-amianan ken Amianan a daya nga Es-estado
**Alagoas, Amapá, Bahia, Ceará, Maranhão, Pará, Paraíba, Pernambuco, Piauí, Rio Grande do Norte, Sergipe, Tocantins
*Arhentina
* Antartika - Graham Land

## Kas pagalagadan nga oras (panaglalam-ek ti Akin-abagatan a Hemisperio)
*Brasil - Akin-abagatan, Abagatan a daya nga Es-estado
**Pederal a Distrito, Espírito Santo, Goiás, Minas Gerais, Paraná,  Rio de Janeiro, Rio Grande do Sul, Santa Catarina, São Paulo
*Uruguay

## Kas oras a panagin-inut ti lawag (kalgaw ti Akin-abagatan a Hemisperio)
*Brasil  - Abagatan a laud nga Es-estado
**Mato Grosso, Mato Grosso do Sul
*Chile - nangruna a daga
*Is-isla ti Falkland
*Paraguay

## Kitaen pay
*Oras idiay Arhentina
*Oras idiay Kanada
*Oras idiay Dinamarka

## Dagiti nagibasaran
UTC−02:00

Ti **UTC−02:00** ket ti timbengan ti oras a mangkissay kadagiti 2 nga oras manipud ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC).

## Kas oras ti panagin-inut ti lawag (kalgaw ti Akin-amianan a Hemisperio)
*Greenland (Dinamarka) - kaaduan ti isla: agpaliiw kadagiti pagalagadan ti DST ti Kappon ti Europa 
*Saint Pierre ken Miquelon (Pransia) - agpaliiw kadagiti pagalagadan ti DST ti Amianan nga Amerika

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
*Brasil - Is-isla ti Atlantiko - Fernando de Noronha, Trindade ken Martim Vaz, kdpy.
*Is-isla ti Abagatan a Georgia ken ti Abagatn a Sandwich (Nagkaykaysa a Pagarian)

## Kas oras ti panagin-inut ti lawag (kalgaw ti Akin-abagatn a Hemisperio)
*Brasil - Distrito Pederal, Espírito Santo, Goiás, Minas Gerais, Paraná, Rio de Janeiro, Rio Grande do Sul, Santa Catarina, São Paulo
*Uruguay

## Kitaen pay
*Oras idiay Brasil
UTC−01:00

Ti **UTC−01:00** iket ti panangilasin para it maysa a timbengan ti UTC manipud ti UTC iti −01. Daytoy nga oras ket inus-usar idiay:

## Kas pagalagadan nga oras (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)
*Greenland
**Akindaya a Greenland (Ittoqqortoormiit ken ti nakapalikmut a lugar – mangpaliiw kadagiti pagalagadan ti DST ti Kappon ti Europa)
*Azores (Portugal) manipud idi 1966, malaksid idi panaglalam-ek ti 1992–1993 (WET/UTC+00:00 ti imbes a nausar)

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
*Cabo Verde
UTC−00:44

Ti **UTC−00:44** ket maysa a panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti −00:44.

Ti UTC−00:44 ket inus-usar idi diiay Liberia aginggana idi Mayo 1, 1972. Daytoy ket naamammuan idi a kas ti **Natimbeng nga Oras ti Monrovia** wenno **Oras ti Liberia**. Ti eksakto a sona ti oras id ket ti GMT −0h 43m 08s (naibatay iti longitud ti Monrovia) aginggana idi nabaliwan a kas ti GMT−0:44 idi Marso 1, 1919. Idi 1972 daytoy ket nabaliwan iti UTC.

## Dagiti nagibasaran
Listaan dagiti sona ti oras ti militar

Daytoy ket ti **listaan dagiti [[sona ti oras]]** a kas inus-usar babaen ti militar ti Estados Unidos ken dagiti dadduma pay. Dagiti nagan ket naibatay iti alpabeto a ponetiko ti NATO (nga adda ti dua a pannakabaliw ti panangiletra: Alpha para iti "Alfa", Juliet para iti "Juliett").

Mapan iti daya manipud ti kangrunaan a meridiano idiay Greenwich, dagiti letra ti Alpha aginggana ti Mike (malabsan ti "J", kitaen dita baba) ket inus-usar para kadagiti 12 a sona a nangruna nga addaan kadagiti posotibo a timbengan ti UTC aginggana no maabot ti Linia ti Internasional a Petsa. Mapan iti laud idiay Greenwich, dagiti letra ti November aginggana ti Yankee ket inus-usar para kadagiti sona nga addaan kadagiti negatibo a timbengan ti oras.

Ti sistema ket nagtaud manipud ti *[[Praktikal a Nabigador ti Amerikano]]* ti 1802 ni Nathaniel Bowditch a dagiti sona ti oras ket namarkaan kadagiti letra: ti letrar "J" ket linabsan tapno maliklikan ti pannakaallilaw iti "I" (kadawyan iti dayta a  anawen) ken gapu ta adda met dagii alpabeto nga awan ti kasta (kas ti siriliko).

Ti letra J ("Juliet"), ket kasisigud idi a nalabsan, ngem itan ket naus-usar a panangibaga ti oras ti agpalpaliiw.  

Ti letra Z ("Zulu") ket mangipakpakita ti Natimbeng nga oras ti Greenwich (GMT) wenno ti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (kitaen ti UTC±00:00). 

Maus-usar dagitoy a kakuyog ti oras ti militar: kas pagarigan, ti 6:00 a.m. iti sona UTC-5 ket naisurat a iti "0600R" ken naisasao a kas "zero six hundred Romeo".

Ti panag-usar ti Sona ti militar para iti internet ket naipalawag iti , ken mabirukan idiay IETF.org.

## Kitaen pay
*Dagiti listaan ti sona ti oras

## Dagiti nagibasaran


*RFC 822 --"ALAGADEN PARA ITI PORMAT KADAGITI TESTO TI MENSAHEN TI INTERNET TI ARPA" (sinukatan babaen ti Teksto ti RFC2822)
*Sona ti Oras ti Militar/NATO/Letra
*Batayan dagii Publiko a Linaon ken dagiti Sona ti Oras ti Militar
UTC±00:00

Ti **UTC±00:00** ket ti sumaganad nga oras:
*Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC), ti batayan para iti sibil nga oras ti lubong.
*Oras ti Akinlaud nga Europa (Irlanda, Portugal ken Nagkaykaysa a Pagarian).

## Oras ti Akinlaud nga Europa (panaglalam-ek laeng Akin-amianan a Hemisperio)
*Europa
**Alderney
**Is-isla ti Canary; paliiwenna ti pagalagadan ti DST ti Kappon ti Europa
**Is-isla ti Peroe
**Guernsey
**Herm
**Irlanda
**Isla ti Man
**Jersey
**Portugal (malaksid ti Azores, nga agus-usar ti UTC−01 iti DST)
**Sark
**Nagkaykaysa a Pagarian (GMT / BST)

**Dagiti nota:**
#Ti akinlaud unay a puntos ti UTC a maipakat ti DST ket ti El Hierro, Is-isla ti Canaria, Espania (18°00' L). Ti oras a maus-usar idiay ket 2 nga oras ken 12 minuto nga umuna iti pisikal nga oras iti kalgaw, a mangaramid daytoy ti kaaduan a diskrepansia iti sona ti oras ti UTC.
#Ti akindaya unay a pagtaengan a ti UTC a maipakat ti DST ket ti Lowestoft idiay Suffolk, Daya nga Anglia, Inglatera (iti laeng 1°45' D).
#Laglagipen a ti Irland ket agus-usar ti termino ti "pagalagadan nga oras" a  mangireperensia kadagiti kalgaw a bulan ken "oras ti panaglalam-ek" iti las-ud kadagiti nabati a sona ti oras a tinawtawagan ti "pagalagadan nga oras". Daytoy ti baliktad iti panagsanay ti kaaduan a pagilian iti Kappon ti Europa, ngem mangited met laeng kadagiti isu met laeng a resulta.

## Oras ti Kalgaw (kalgaw laeng ti Akin-amianan a Hemisperio)
*Greenland - ti akindaya a rehion ti nakapalikmut ti Ittoqqortoormiit (Scoresbysund)
*Portugal - ti Azores laeng

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
Ti sumaganad ket listaan ti luglugar nga agus-usar ti UTC a kas ti pagalagadan nga orasda ken saan nga agpaliiw ti Oras a panagin-inut ti lawag:

### Laud nga Aprika
*Burkina Faso
*Côte d'Ivoire
*Ti Gambia
*Ghana
*Guinea
*Guinea-Bissau
*Liberia
*Mali
*Mauritania
*Santo Tomas ken Prinsipe
*Senegal
*Sierra Leone
*Togo

### Is-isla ti Atlantiko
*Greenland
**amianan a daya
***Danmarkshavn ken ti nakapalikmut a lugar
*Islandia
*Santa Elena, Isla ti Ascension kenTristan da Cunha (Nagkaykaysa a Pagarian)

**Dagiti nota:**
#Ti akinlaud unay a puntos ti UTC a saan a naipakat ti DST ket ti Bjargtangar, idiay amianan a laud ti peninsula ti Islandia (24°32' W). Ti oras a naus-usar idiay ket 1 nga oras ken 38 a minuto nga umuna iti pisikal nga oras. Daytoy ti kaaduan a paggiddiatan manipud ti pisikal nga oras para iti UTC nga awan ti DST.
#Ti akindaya unay a lugar a ti UTC nga awan ti DST a naipakat ket ti Isla ti Bouvet, ti turay ti Norwega, idiay *Abagatan* a Taaw Atlantiko (3°24' D).

## Dagiti nagibasaran
UTC+00:20

Ti **UTC+00:20** ket panangilasin para iti timbengan ti  oras manipud iti UTC iti +00:20.

Ti UTC+00:20 ket naus-usar idi idiay Olanda manipud idi 1 Mayo 1909 aginggana idi 16 Mayo 1940. Daytoy ket naamammuan idi a kas ti **Oras ti Amsterdam** wenno **Olandes nga Oras**.

Ti pudno a sona ti oras ket GMT +0h 19&nbsp;m 32.13s aginggana idi Marso 17, 1937, idi naipasimple iti GMT +0h 20&nbsp;m. Idi sinakop ti Alemania ti Olanda iti Sangalubongan a Gubat II, naampon idi ti Oras ti Berlin, ken nagtultuloy a kastoyen manipud idin.

## Dagiti akinruar a silpo
*
UTC+00:30

Ti **UTC+00:30** ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +00:30.

Ti UTC+00:30 ket inus-usar idi iti naarian a sangkabalayan ti Britaniko, ken naam-ammuan a kas ti **[[oras ti Sandringham]]**. Dagiti napasardeng a mausar idi 1936.

Daytoy ket nausar pay idiay Suisa (**Oras ti Bernese**) aginggana ti pannakaampon ti Oras ti Sentral nga Europa idi 1894.

## Kitaen pay
*Oras idiay Nagkaykaysa a Pagarian
Julián Felipe

Ni **Julián Reyes Felipe** (Enero 28, 1861 – Oktubre 2, 1944), ket isu idi ti kompositor ti musika ti Nailian a Kanta ti Filipinas, ti dati a naam-ammuan iti "Marcha Nacional Magdalo", ken ammo itan a kas ti *Lupang Hinirang*.

## Nasapa a biag
Ni Julián Felipe ket naipasngay idiay Siudad ti Cavite, Cavite. Ti naruknoy a manursuro ti musika ken kompositor, isu ket indutok babaen ti presidente idi a ni Emilio Aguinaldo a kas Direktor ti Nailian a Banda ti Umuna a Republika ti Filipinas. Isu ket pimmusay idiay Manila idi Oktubre 2, 1944.

Isu ket nagadal idiay publiko nga eskuela ti Cavite ken Binondo, Manila para kadagiti primario nga edukasionna. Idi ubing pay, isu ket nangipakpakita ti kalaingna iti musika. Isu ket nakaadal pay nga agtokar iti piano ken organo. Kalpasanna, isu ket nagbalin nga organista Parokia a Simbaan ti San Pedro. Kas maysa nga organista, ni Felipe ket naikkan ti gundaway nga agpalaing ti rangkapna. Kalpasanna isun ket nangsursuraten kadagiti kanta.

Dagiti nasapa nga insursurat ket mairaman ti Moteti el Santesisimo, Sintos y Floras Rogodones, Amorita Danza, ken Reina de Cavite (Pammadayaw para kenni Nuestra Señora de la Soledad de Porta Vaga). Isu ket nakaipasnek met kadagiti managayat ti musika kadagiti naibagbaga a kanta. Urayno isu ket ubing pay laeng, dagiti obrana ket naipadpadan kadagiti nataenganenn a musikero.

Iti pammadayaw kadagiti naisangayan a kontribusionna iti lugar ti musika, isu ket naikkan met kadagiti adu a gunguna ken pammadayaw.

## Pannakairaman iti Rebolusion ti Filipinas
Idi nangrugi ti rebolusion, ni Felipe ket kimmuyog met kadagiti padana a taga-Kabite a nakilablaban kadagiti Kastila. Isuket natiliw ket naibalud idiay Kota San Felipe ti Cavite.

Idi naparuar, isu ket timmipon manen kadagiti tropa ni Emilio Aguinaldo. Isu ket nagsurat kadagiti nasionalistiko a kanta a nangiregget kadagiti kaduana nga agtuloy a makilaban kadagiti Kastila.
Adda met monumento ni Felipe a mabirukan idiay Siudad ti Cavite, iiay asideg ti Kolehio San Sebastian – Recoletos de Cavite.

## Nailian a kanta
Dinamag ni Aguinaldo kaniana a mangited ti komposision a matokar iti naipakasaritaan a panangirangarang ti wayawaya ti Filipinas. Ti komposisionna iti 'Marcha Nacional Filipina', ket natokar idi Hunio 12, 1898 idiay ili ni Aguinaldo ti Kawit, ken naampon daytoy a kas ti nailian a kanta ti Filipinas idi Septiembre 5, 1938.

## Nasakbayan a biag
Ni Julián Felipe ken ni asawana a ni Irene Tapia ket adda met uppat nga annakda a babbai ken maysa nga anak a lalaki. Ni Julián Felipe ket pimmusay idi Oktubre 2, 1944, iti edad nga 83.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Historia de la Marcha Nacional Filipino Napno a teksto ti dokumento nga insurat babaen ni Julián Felipe iti Pakasaritaan ti Nailian a Kanta ti Filipinas.
Pagtagilakuan

Ti **pagtagilakuan** ket maysa kadagiti nadumaduma a sistema, patakder, pamay-an, sosial a pannakibiang ken dagiti inpraestruktura a pakisinnukatan dagiti partido. Bayat a dagiti partido ket mabalinda ti makisinnukat kadagiti tagilako ken dagiti serbisio babaen ti pannakisinnukat, kaaduan kadagiti pagtagilakuan ket agtaltalekda kadagiti aglaklako a mangidatdaton kadagiti tagilako wenno dagiti serbisio (mairaman ti panag-obra) tapno makisinnukat ti kuarta manipud kadagiti aggatgatang. Mabalin a makunkuna a ti pagtagilakuan ket ti pakaikeddengan ti proseso dagiti presio dagiti tagilako ken dagiti serbisio.

Tapno kompetitibo ti pagtagilakuan, nasken nga adda dagiti ad-adu ngem maysa a gumatgatang weno aglaklako. Naisingasingen a ti dua a tao ket mabalinda ti makisinnukat, ngem nasken ti saan a basbassit ngem tallo a tattao tapno mabalin ti maysa a pagtagilakuan, tapno adda met kompetision iti saan a basbassit ngem maysa kadagiti dua a bangirna.
Nupay kasta, dagiti *kompetetibo* a pagtagilakuan, a kas maawatan iti pormal nga ekonomiko a teoria, ket agtaltalek kadagiti dakdakkel a bilang dagiti aggatgatang ken aglaklako. Ti pagtagilakuan nga addaan iti maymaysa nga aglaklako ken dagiti adu a gumatgatang ket panagibukbukod. Ti pagtagilakuan nga addaan iti maymaysa a gumatgatang ken dagiti adu nga aglaklako ket monopsonio. 

Dagiti pagtagilakuan ket mabalin nga agdumaduma iti porma, gantingan (tomo ken heograpiko a gay-at), lokasion, ken kita dagiti makibinglay, ken dagiti pay kita ti tagilako ken dagiti serbisio a maisukat. 

## Kitaen pay
* Tiendaan

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
UTC+01:00

Ti **UTC+01:00** iket ti timbengan ti oras a manginayon ti 1 nga oras iti Panagpapada ti Sangalubongan nga Oras (UTC).

Daytoy nga oras ket naus-usar idiay:

*Oras ti Tengnga nga Europa
*Oras ti Laud nga Aprika
*Kalgaw nga Oras ti Akinlaud nga Europa
**Kalgaw nga Oras ti Britaniko
**Pagalagadan nga Oras ti Irlada
*Pagalagadan nga Oras ti Romanse (pagtengngelan nga entrepanio ti Microsoft Windows)
*Internet nga Oras ti Swatch

Iti ISO 8601 ti mainaig nga oras ket naisurat a kas .

## Oras ti Tengnga nga Europa (panaglalam-ek ti Akin-amianan a Hemisperio)
*Albania
*Andorra
*Austria
*Belhika
*Bosnia ken Herzegovina
*Kroasia
*Republika a Tseka
*Dinamarka, malaksid ti
**Is-isla ti Peroe
**Greenland
*Pransia
*Alemania
*Gibraltar (UK)
*Hungaria
*Italia
*Liechtenstein
*Luxembourg
*Republika ti Amianan a Macedonia
*Malta
*Monaco
*Montenegro
*Olanda
*Norwega, a mairaman ti:
**Svalbard ken Jan Mayen
*Polonia
*San Marino
*Serbia
*Eslobakia
*Eslobenia
*Espania – malaksid ti Is-isla ti Canary
*Suesia
*Suisa
*Siudad ti Batikano

## Kalgaw nga Oras ti Akinlaud nga Europa (kalgaw ti Akin-amianan a Hemisperio)
*Alderney
*Is-isla ti Peroe
*Guernsey
*Irlanda
*Isla ti Man
*Jersey
*Portugal – malaksid ti Azores
*Sark
*Espania – ti laeng Is-isla ti Canary
*Nagkaykaysa a Pagarian (GMT / BST)

Ti Republika ti Irlanda ket agus-usar ti termino ti "pagalagadan nga oras" iti panangireperensia kadagiti bulan ti kalgaw ken "wpanawen ti panaglalam-ek" iti las-ud dagiti mabati a sona ti oras a matawtawagan ti "pagalagadan nga oras". Daytoy ket balinsuek iti panagsanay kadagiti kaaduan a pagilian iti Kappon ti Europa, ngem mangited met laeng iti kapada a resulta.

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)
*Arhelia
*Angola
*Benin
*Kamerun
*Republika ti Tengnga nga Aprika
*Chad
*Republika ti Kongo
*Demokratiko a Republika ti Kongo:
**Bandundu
**Bas-Congo
**Équateur
**Kinshasa
*Guinea Ekuatorial
*Gabon
*Morocco
*Niger
*Nigeria
*Tunisia

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti silpo ti ruar
*
UTC+02:00

Ti **UTC+02:00** ket panangilasin para iti timbengan ti oras manipud iti UTC iti +02. Iti ISO 8601 ti mainaig nga oras ket naisurat a kas . Daytoy nga oras ket naus-usar idiay:

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)

### Oras ti Tengnga nga Aprika
* Botswana
* Burundi
* Demokratiko a Republika ti Kongo (akindaya a gudua)
** Kasai-Occidental, Kasai-Oriental, Katanga, Maniema, Nord-Kivu, Orientale, Sud-Kivu
* Ehipto
* Eswatini
* Lesotho
* Libya
* Rwanda
* Malawi
* Mozambique
* Abagatan nga Aprika (SAST – Pagalagadan nga Oras ti Abagatan nga Aprika)
* Namibia
* Zambia
* Zimbabwe

## Kas pagalagadan nga oras (panaglalam-ek laeng ti Akin-amianan a Hemisperio)

### Oras ti Daya nga Europa – Terteritorio nga agpalpaliiw kadagiti pagalagadan ti DST ti Kappon ti Europa
* Bulgaria
* Cyprus
* Estonia
* Pinlandia (mairaman ti Åland)
* Gresia
* Letonia
* Lituania
* Moldova
* Romania
* Ukrania

### Terteritorio nga agpalplaliiw kadagiti sabali nga pagalagadan ti DST
* Israel
* Lebanon
* Terteritorio ti Palestina

## Kas oras a panagin-inut ti  lawag (kalgaw laeng ti Akin-amianan a Hemisperio)

### Kalgaw nga Oras ti Tengnga nga Europa

* Albania
* Andorra
* Austria
* Belhika
* Bosnia ken Herzegovina
* Kroasia
* Republika a Tseka
* Dinamarka
* Pransia
* Alemania
* Gibraltar (UK)
* Hungaria
* Italia
* Liechtenstein
* Luxembourg
* Amianan a Macedonia
* Malta
* Monaco
* Montenegro
* Olanda
* Norwega, mairaman ti:
** Svalbard ken Jan Mayen
* Polonia
* San Marino
* Serbia
* Eslobakia
* Eslobenia
* Espania (malaksid ti Is-isla ti Canary)
* Suesia
* Suisa
* Siudad ti Batikano

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti silpo ti ruar
*
UTC+04:00

Ti **UTC+04:00** ket panagilasin para iti timbengan ti oras manipud ti UTC iti +04. Iti ISO 8601 ti mainaig nga oras ket kas ti . Daytoy nga oras ket naus-usar idiay:

Pagalagadan nga Oras ti Golpo ti Persiano ket agus-usar ti UTC+04.

## Kas pagalagadan nga oras (amin a paset ti tawen)

### Europa
*Rusia - Oras ti Moscow
**kaaduan ti Europeano a Rusia, mairaman ti Moscow, San Petersburgo, Rostov iti Don, Novaya Zemlya, Daga ti Franz Jose, manipud idi 27 Marso 2011.
**amin nga oras ti perokaril idiay Rusia, mairaman ti perokaril idiay Kaliningrad Oblast.

### Akinlaud nga Asia
*Azerbaijan - Oras ti Azerbaijan
*Georgia - Oras idiay Georgia
** Ti Georgia ket immalis manipud ti sona ti UTC+04 iti UTC+03 iti HUnio 27, 2004, ken nagsubli manen iti UTC+04 idi Marso 27, 2005
*Armenia
*Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo - Pagalagadan nga Oras Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo
** mairaman ti Dubai, Abu Dhabi
*Oman

### Aprika
*Seychelles - Oras ti Seychelles
*Maurisius - Oras ti Mauritsius
**Nagpadas ti Maurisius iti DST idi 2008 ngem nangikeddeng a saan nga agituloy
*Réunion (Pransia) - Oras idiay Pransia

## Kitaen pay
*Oras idiay Rusia
*Oras ti Moscow

## Dagiti nagibasaran
Akinlaud nga Europa

Ti **Akinlaud nga Europa** ket ti rehion a mangbukel kadagiti akinlaud a pagilian ti Europa.  Bayat a ti termino ket addaan iti heograpiko a kontesto, ti sabali pay a pannakaipalawag idi las-ud ti Nalamiis a Gubat (agarup idi 1945-1991) ket ti panangipalawag kadagiti pagilian a mainaig iti Kappon ti Akinlaud nga Europa (1954–2011; itan ket paset ti Kappon ti Europa (KE)), ti panagsalaknib a kumadduaan a naaramid idi 1948 babaen dagiti saan a komunista a pagpagilian ti Europa idi las-ud ti Nalamiis a Gubat, ken kasumbangir met dagiti pagilian ti Akindaya a lapped (wenno Tulag ti Warsaw).  Dagiti pagilian a maipapan iti kultura ken heograpia a mainaig kadagiti sabali a rehion ti Europa a nangliklik ti impluensia ti Sobiet idi las-ud ti Nalamiis a Gubat ket kadawyan a nairaman, bayat a dagiti akinlaud a kameng ti dati nga Akindaya  a Lapped (malaksid ti Akindaya nga Alemania) ket saan a nairaman
Ti Dibision ti Estadistika ti Nagkaykaysa a Pagpagilian (UN) ket ikeddengna a mangbukel ti Akinlaud nga Europa kadagiti siam laeng a pagpagilian, urayno ti Rehional a Grup-grupo ti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket iramanna dagiti pagilian ti Europa manipud ti inkeddeng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian a Akin-amianan ken Akin-abagatan nga Europa iti bukodna a Akinlaud nga Europa ken Dadduma a Grupo.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti taudan

**The Making of Europe*, , babaen ni Robert Bartlett
**Crescent and Cross*, , babaen ni Hugh Bicheno
**The Normans*, , babaen ni Trevor Rowley
**1066 The Year of the Three Battles*, , babaen ni Frank McLynn

## Dagiti akinruar a silpo

*Dagiti subrehion ti Europa segun ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
*Panangisuro a maipanggep ti Akinlaud nga Europa
Akin-amianan nga Europa

Ti **Akin-amianan nga Europa** ket ti akin-amianan a paset ti rehion ti Europa. Iti heograpia, ti akin-amianan nga Europa ket kadawyan a mangbukel ti Islandia, ti Is-isla ti Peroe, Dinamarka, Norwega, Suesia, Pinlandia, Estonia, Letonia ken Lituania, ti Is-isla ti Britaniko (Nagkaykaysa a Pagarian, Republika ti Irlanda,  ti Is-isla ti Channel ken ti Isla ti Man) ken Greenland (a paset ti Pagarian ti Dinamarka). Ti Greenland ket heograpiko a mabirukan idiay Amianan nga Amerika ken sagpaminsan pay a mairamraman iti pannakaigrupo iti akin-amianan nga Europa wenno ti Nordiko a pagpagilian, ngem manmano laeng nga iti maitutop nga Eskandinabia . Ti Is-isla ti Britaniko ket sagpaminsan a mairamraman iti Akinlaud nga Europa. Adda met dagiti akin-amianan a paset ti Rusia nga adda iti akin-amianan a paset ti Europa.

Sakbay ti pannakabangon ti Konseho ti Nordiko idi 1952, ti termino a "Nordiko", wenno "Akin-amianan", ket kankanayon idi a maus-usar a mangibaga ti Luterano a Baltiko a pagpagilian ti Estonia ken Letonia, ken dagiti pay akin-amianan a paspaset ti Europeano a Rusia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo