Lammin ti angin

Ti **lammin ti angin** wenno **lam-ek ti angin** ket isu ti maipagarup a panagpababa ti temperatura ti angin a marikna babaen ti bagi iti nailatak a kudil babaen ti puyupoy ti nalamiis nga angin.

Dagiti temperatura ti lammin ti angin ket kankanayon a nababbaba ngem ti temperatura ti angin para kadagiti pateg a ti pormula ket husto. No ti nalawag a temperetura ket nangatngato ken ti temperatura ti angin, ti pagsurotan iti pudot ket imbes ket nga isu ti mausar.

## Panangipalawag
Ti bagi ti tao ket makapukaw ti pudot babaen ti kombeksion, panagbawbaw, panagiyallatiw iti pudot, ken radiasion.  Ti gatad ti pannakapukaw ti pudot babaen ti maysa a rabaw babaen ti kombeksion ket depende iti kapardas ti angin iti rabaw. No ti maysa a rabaw ket papudotenna ti angin iti arrubayanna, ti maysa a manginsulado a tuon ti  iti nabara nga angin ket umariping a maporma iti rabaw. Ti aggunggunay nga angin ket mangriro iti tuon a pagbeddengan, a mangipalubos ti baro, ken nalamlamiis nga angin a mangsukat ti nabara nga angin a kaariping ti rabaw. No naparpardas ti pardas ti angin, nalaklaka a lumamiis ti rabaw.

Ti kapardas ti panagpalamiis ket addaan kadagiti nadumaduma a pagbanagan iti inanimado a bambanag ken dagiti biolohiko nga organismo. Para kadagiti inanimado a banag, ti pagbanagan ti lammin ti angin ket ti naparpardas a panangipababa kadagiti ania man a nabara a banag iti ambiento a temperatura.  Saan daytoy a makaaramid, nupay kasta, ti mangipababa ti temperatura dagitoy a banag ti nababbabab ngem ti ambiento a temperatura, urayno kasano ti kapardas ti angin. Para kadagiti kaaduan a biolohiko nga organismo, ti pisiolohiko a sungbat ket ti mangtalinaay ti temperatura ti rabaw iti maysa a maawat a sakup tapno maliklikan dagiti nakaro a pagbanagan.  Isu a ti panangpadas ti mangtalinaay ti naited a temperatura ti rabaw iti maysa nga enbironmento iti naparpardas a pannakapukaw ti pudot ket pagresultaan iti panangipagarup ti nababbaba a temperatura ken ti maysa a pudno a nakarkaro a pannakapukaw ti pudot ket mangpa-adu ti peggad kadagiti nakaro a pagbanagan a kas ti frostbite, hipothermia, ken pannakatay.

Ti nabasa a rabaw, kasla ti tao nga agar-aramat kadagiti nabasa a kawes, ket naparpardas a makapukaw iti pudot no bumawbaw ti basa isu a mariknaan a nalamlamiis. Ti met dam-eg ket mangpabuntog ti panagbawbaw ken makaaramid iti nabarbara a panagrikna iti rabaw, ken daytoy ket nairaman kadagiti ata-tiddog a pormula ti lammin ti angin. Iti las-ud dagiti napudpudot a bulan, daytoy a pagbanagan ket maipalawag iti pagsurotan iti pudot wenno humidex.

## Dagiti sabali nga arngian
Adu met dagiti adda a pormula para iti lammin ti angin gapu ta, saan a maipada iti temperatua, awan dagiti unibersal a nakaitunosan ti alagaden para iti kaibuksilan ti termino.  Ti laeng panagpadas dagiti pormula ket ti panangited ti abilidad a mangipadto babaen ti bilang ti pagbanagan ti angin iti temperatura a *maipagarup* ti tattao.  Dagiti sabsabali a serbisio ti tiempo dagiti pagilian ket agus-usarda ti alagaden para iti bukodda a pagilian wenno rehion.  Dagiti serbiso ti tiempo ti Estados Unidos ken Kanada ket agus-usarda ti modelo a naawata babaen ti Serbisio ti Nailain a Tiempo.  Dayta a modelo ket nagbalbalaiw kadagiti napalabas a panawen.

Dagiti immuna a pormula ti lammin ti angin ken dagiti tabla ket pinarang-ay babaen da Paul Allman Siple ken Charles F. Passel idi nagtrabtrabahoda idiay Antartika sakbay idi Maikdua a Sangalubongan a Gubat, ken inaramid a magun-od babaen ti Serbisio ti Nailian a Tiempo babaen dagiti tawen idi 1970. Daytoy ket naibatay iti gatad a panagpalamiis ti bassit a plastik a botelia idi ti linaonna ket nagyelo bayat a naibitin ken napaanginan iti tuktok ti atep ti abong ti ekspedision, iti isu met laeng nga agpang a kas ti anemometro.  Ti naibagbaga a Pagsurotan ti Lammin ti Anign ket nakaited ti nasayaat a panangipakita ti kakaro ti tiempo.  Kadagiti tawen idi 1960, ti lammin ti angin ket nangrugrugi a naireporta a kas ti lammin ti angin ti kapada a temperatura (WCET), a teoretiko a saan unay a naserbi.  Di ammo ti nagsurat iti daytoy a panagbalbaliw, ngem saan a da Siple ken Passel a kas kaaduan a naipagpagarup. Iti immuna, daytoy ket naipalawag idi a kas ti temperatura a ti pagsurotan ti lammin ti angin ket kapadanto iti kompleto a kaawan ti angin.  Daytoy ket nakaiturongan dagiti kapadpada a temperatura a nalawag a paspasaw ti kakaro ti tiempo.  Ni Charles Eagan ket naibanaganna a ti tattao ket manmanoda laeng a saan nga aggungunay nga urayno natalinaay, adda met laeng dagiti panaggunay ti angin. Impasayaatna nga impalawag ti kaawan ti angin iti pardas ti angin iti , nga agarup daytoy ti kabaan a marukod a pardas ti angin babaen ti tasa nga anomometro.  Daytoy ti nakaiturongan dagiti realistiko a (kasla naputpudot ti arigna) pateg ti kapada a temperatura.

### Orihinal a modelo
Ti kapada a temperatura ket saan idi nga unibersal nga inus-usar idiay Amianan nga Amerika aginggana iti maika-21 a siglo.  Manipud idi tawtawen ti 1970, dagiti kalamiisan a paset ti Kanada ket nagrepreporta ti kasisigud a Pagsurotan ti lammin ti Angin, ti tallo wenno uppat a numero nga addaan kadagiti yunit ti  kilokaloria/oras iti tungngal maysa a kuadrado metro. Ti tunggal maysa a tao nagkalibrado ti gantingan dagiti bilang, babaen ti pannakasanay. Ti grapiko ket nakaited pay ti sapasap a suroten iti kaimbag ken peggad babaen kadagiti panangipatingga a pateg iti pagsurotan, a kasla ti 1400, nga isu daytoy idi ti pagpatinggaan para iti frostbite. Ti panagbalbaliw kadagiti tawen idi 1970 iti sistema a metriko dagiti yunit idiay Kanada ket nangbaliw amin kadagiti bilang, a nakaaramid a makaallilaw daytoy ken makasapul kadagiti amin a mangkalibrado ti bukodda a gantingan ti lammin ti angin.  Nasken koma idi a saan nga adda kadagiti yunit, a kas imbagbaga idi ni Siple gapu ta daytoy ket saan apanagrukod ti pannakapukaw ti pudo iti tao ngem daytoy laeng ket simple a bilang a kapada ti pannakapukaw ti pudot iti tao.

Ti kasisigud idi a pormula ti pagsurotan ket:

:WCI=(10\sqrt{V}-V+10.5) \cdot (33-T_{\rm a})
::Nga iti:
:::WCI = Pagsurotan ti lammin ti angin, kcal/m2/h
:::V = Kapardas ti angin, m/s
:::T_{\rm a} = Temperatura ti angin, °C

## Kitaen pay
*Humidex
*Pagsurotan iti pudot

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* Nailian a Sentro para iti Atmosperiko a Pangsukisok   Tabla dagiti temperatura ti lammin ti angin iti Celsius ken Fahrenheit