Bantay Hamiguitan

Ti **Bantay Hamiguitan** ket ti maysa a bantay a mabirukan iti probinsia ti Davao Oriental, Filipinas. Daytoy ket agtayag iti . Ti bantay ken ti kaarrubayanna ket addaan iti maysa a kaaduan ti dibersio a populasion ti biag ti kaatapan iti pagilian. Kadagiti biag ti kaatapan a mabirukan iti lugar ket ti agila ti Filipinas ken dagiti nadumaduma a sebbangan ti *[[Nepenthes]]*. Sumagmamano kadagiti naudi a naibaga, a kas ti *[[Nepenthes peltata]]*, ket endemikoda iti lugar. Ti bantay ket addaan it maysa a lugar a nasalakniban a bakir iti agarup a 2,000 a ektaria. Daytoy a kakaykayuan ket ammo para iti naiduma a pandek a bakir kadagiti agtawen iti siglo a kaykayo iti ultramapiko a daga, nga adu kadagitoy ket naisagmak, endemiko ken karkarna a sebbangan ti flora ken fauna.

Ti kabambantayan ti Bantay Hamiguitan, iti kalawa iti , ket nairangarang a kas nailian a parke ken maysa a santuario iti biag iti kaatapan idi 2003. Idi 2014, ti parke ket minarkaan ti Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO, ken nagbalin nga immuna iti Mindanao.

## Heograpia
Mabirukan ti Bantay Hamiguitan iti probinsia ti Davao Oriental iti abagatan-akindaya a parte ti isla ti Mindanao, Filipinas. Daytoy ket sakupenna ti maysa a kalawa ti daga iti kaunegan dagiti pagbeddengan ti Mati, San Isidro ken Governor Generoso.

## Flora ken fauna

### Mulmula
Dagiti sebbangan ti flora iti bantay ken iti kaarrubayanna ket mangipakita a ti bakir a bantay ket addaan iti kaaduan a kabaknangan ti sebbangan dagiti mula nga agraman kadagiti 462 a sebbangan, ken sarunuen babaen dagiti dipterokarpo a bakir nga agraman kadagiti 338 a sebbangan, ti lumot a bakir nga agraman kadagiti 246 a sebbangan ken agro-sistema nga agraman kadagiti 246 a sebbangan. Sumagmamano kadagiti mula a kadawyan a mabirukan iti Bantay Hamiguitan ket mairaman dagiti sumaganad:

* *[[Leptospermum flavescens]]*
* *[[Wendlandia nervosa]]*
* *[[Tristaniopsis micrantha]]*
* *[[Dacrydium elatum]]*
* *[[Calophyllum]] blancoi*
* *[[Symplocos polyandra]]*
* *[[Almaciga]]* (*Agathis philippinensis*)
* *[[Elaeocarpus verticillatus]]*
* *[[Patersonia lowii]]*
* *[[Astronia lagunensis]]*
* *[[Nepenthes alata]]* (*[[sensu lato]]*)
* *[[Nepenthes hamiguitanensis]]*
* *[[Nepenthes justinae]]*
* *[[Nepenthes micramphora]]*
* *[[Nepenthes peltata]]*
* *[[Schizaea inopinata]]*
* *[[Schizaea malaccana]]*
* *[[Paphiopedilum ciliolare]]*
* *[[Dipodium paludosum]]*
* ''Epigeneium'' sp.
* *[[Dendrochilum longilabre]]*
* *[[Dendrochilum tenellum]]*
* ''Dendrochilum'' sp. (di ammo a sebbangan)
* *[[Macodes petola]]*
* *[[Coelogyne chloroptera]]*
* ''Bulbophyllum'' sp.
* ''Appendicula'' sp.
* *[[Gleichennia hirta]]*
* *[[Drimys piperita]]*
* ''Hydnophyton'' sp.

### Ay-ayup
Ti Nalabbasit a Listaan ti Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo (IUCN) ket nakailasin kadagiti saan a basbassit ngem 11 a naisagmak a sebbangan ti bertebrado. Inreporta ti Philippine Council for Agriculture, Forestry and Natural Resources and Development (PCARRD) a ti bantay ket tinataengan babaen dagiti lima a naisagmak a sebbangan, dagiti 27 a karkarna a sebbangan, 44 endemiko a sebbangan ken dagiti 59 a nangruna iti ekonomia a sebbangan. Dagiti sumaganad a sebbangan ket mabalin a mabirukan iti lugar:

* Agila ti Filipinas (*Pithecophaga jefferyi*)
* Giant golden-crowned flying fox (*Acerodon jubatus*)
* Philippine forest roundleaf bat 
* Philippine tarsier (*Tarsius syrichta*)
* Philippine warty pig (*Sus philippensis*)
* Kayumanggi nga ugsa ti Filipinas (*Cervus mariannus*)
* Fischer's pygmy fruit bat (*Haplonycteris fischeri*)
* Asian palm civet (*Paradoxurus hermaphroditus*)
* Tawitawi brown-dove (*Phapitreron cinereiceps*)
* Tarictic hornbill (*Penelopides panini*)
* Grey-hooded sunbird (*Aethopyga primigenius*)
* Giant scops-owl wenno Mindanao eagle-owl 
* Batomys hamiguitan (ti kiaw-kayumanggi nadutdotan ipus a sebbangan ti bao nga endemiko iti lugar)

## Dagiti pannakaikeddeng
Idi 2004, ti Bantay Hamiguitan ket nairangarang a kas santuario ti biag iti kaatapan babaen ti *Linteg ti Bantay Hamiguitan* a naitungpal babaen ti inisiatibo ni senador Loren Legarda.

Idi Hunio 2014, nainayon ti Santuario ti Kaatapan ti Bantay Hamiguitan iti listan ti UNESCO kadagiti Lugar a Tawid ti Lubong. Sakbay iti daytoy, nairangarangen ti lugar a kas Parke ti Tawid ti ASEAN.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* Amoroso, V.B. & R.A. Aspiras 2011. Hamiguitan Range: a sanctuary for native flora. *Saudi Journal of Biological Sciences* **18**(1): 7–15.  

## Dagiti akinruar a silpo
*