open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parashorea macrophylla

Ti ***Parashorea macrophylla***  ket ti maysa a sebbangan ti mula iti pamilia ti Dipterocarpaceae. Naala ti nagan a *macrophylla* manipud iti Griego (*makros* = dakkel ken *phullon* = bulong) ken mangibaga iti sebbangan iti dadakkel a bulbulong (30-50 x 16–24&nbsp;cm). Daytoy ket endemiko iti Borneo, a mabirukan idiay Brunei, Sarawak ken laud a Kalimantan. Nailaklako ti tarikayo babaen ti panagtagilako a nagan iti **puraw a lauan** wenno **puraw a seraya**. Daytoy ket adda kadagiti saan a basbassit a dua a nasalakniban a lugar (ti Nailian a Parke ti Gunung Mulu iti Sawarak ken ti Nailian a Parke ti Ulu Temburong iti Brunei), daytoy ke naipangta kadagiti sabali a lugar gapu iti pannakaawan iti habitat.

## Dagiti nagibasaran
Anacardioideae

Ti **Anacardioideae** ket ti maysa a subpamilia ti mula iti pamilia nga Anacardiaceae.

## Dagiti henero
Mabigbig dagiti sumaganad a henero:

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
* 
*
Asterids

Iti sistema ti APG IV (2016) para iti pannakaidasig dagiti agsabsabong a mula, ti nagan nga **asterids** ket mangibaga iti klado (ti maysa a grupo ti monopiletiko). Dagiti kadawyan a pagarigan ket mairaman dagiti Myosotis, Solanaceae (mairaman dagiti patatas, tarong, kamatis, sili ken tabako), ti kadawyan a mirasol, dagiti petunia, gloria ti bigat ken ti kamote, kape, lavandula, lilac, oliba, hasmin, honeysuckle, kayo ti ash, teak, snapdragon, lengnga, psyllium, sage ti hardin, dagiti yerba kas ti yerbabuena, basil, ken rosemary, ken dagiti kayo ti katuduan a bakir a kas ti Bertholletia excelsa.

Kaaduan kadagiti takson a maitagikua iti daytoy a klado ket naibagbaga iti Asteridae iti sistema ti Cronquist (1981) ken iti Sympetalae kadagiti nasapsapa a sistema. Ti nagan nga asterids (saan a nasken a kapitalisado) ket maipada iti nasapsapa botanikal a nagan ngem naikeddemg a nagan koma iti klado imbes a ti pormal a nairanggo a nagan, iti kapanunotan ti *[[ICBN]]*.

## Pilohenio
Ti pilohenetiko a kayo a naipresenta ditoy ket insingasingen babaen ti proyekto ti APG IV .

## Pakasaritaan
Ti naaramid a henetiko a panagusig kalpasan ti APG II ket mangitalinaay a ti kabsat iti amin a sabali nga asterids ket dagiti Cornales. Ti maysa maikadua nga urnos a simmina manipud iti batayan dagiti asterids ket dagiti Ericales. Dagiti nabati ket mairimpuok kadagiti dua klado, dagiti lamiids ken dagiti campanulids. Ti estruktura kadagitoy dua a klado ket nagbaliwen iti APG III.

Iti sistema ti APG III, nanaganan manen dagiti sumaganad a klado:
: **euasterids I → lamiids**
: **euasterids II → campanulids**

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Asterids in Stevens, P. F. (2001 onwards). Angiosperm Phylogeny Website. Bersion 7, Mayo 2006.
Chrysophylloideae

Ti **Chrysophylloideae** ket ti maysa a subpamilia dagiti agsabsabong a mula iti pamilia a chicle, Sapotaceae.

## Dagiti henero

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Chrysophyllum

Ti ***Chrysophyllum*** ket ti maysa a grupo dagiti kayo iti Sapotaceae a naipalawag akas henero babaen ni Linnaeus idi 1753.

Ti henero ket patneng kadagiti tropikal a rehion iti amin a paset iti lubong, a ti kaaduan a bilang dagiti sebbangan ket iti akin-amianna nga Abagatan nga Amerika. Maysa a sebbangan, ti *[[Chrysophyllum oliviforme|C. oliviforme]]*, ket gumay-at iti amianan aginggana iti akin-abagatan ti Florida.

Dagiti kameng ti *Chrysophyllum* ket kadawyan a dagiti tropikal a kayo, masansan a napardas nga agtubo iti 10–20&nbsp;m wenno nataytayag. Dagiti bulong ket immitlog, 3–15&nbsp;cm iti kaatiddog, berde iti ngato, napusek-nabalitokan a dutdot iti baba, a nakainaganan ti henero.  Bassit dagiti sabong (3–8&nbsp;mm), marapurpura-puraw ken addaan iti nasam-it ken banaglo nga ayamuom; aduda nga agririmpuok, ken isuda ket hermaproditiko (bukod a pertilisado). Makan ti bunga; nagtimbukel, kadawyan a purpura ti ukisna (sagpaminsan a maraberde-puraw), masansan a berde iti likmut ti calyx, nga addaan iti sukog a bituen ti bagasna; dagiti nadalumpinas a bukel ket nakusnaw a kayumanggi ken natangken. Nakilnat ti ukis ti prutas.

;Dagiti sebbangan

;Dati a nairaman
**[[Englerophytum magalismontanum]]* (Sond.) T.D.Penn. (kas *C. magalismontanum* Sond.)
**[[Jacquinia arborea]]* Vahl (kas *C. barbasco* Loefl.)
**[[Micropholis rugosa]]* (Sw.) Pierre (kas *C. rugosum* Sw.)
**[[Palaquium philippense]]* (Perr.) C.B.Rob. (kas *C.  philippense* Perr.)
**[[Pouteria alnifolia]]* (Baker) Roberty (kas *C. alnifolium* Baker)
**[[Pouteria gardneri]]* (Mart. & Miq.) Baehni (kas *C. gardneri* Mart. & Miq.)
**[[Pouteria macrophylla]]* (Lam.) Eyma (kas *C. macrophyllum* Lam.)
**[[Pouteria reticulata]]* (Engl.) Eyma (kas *C. reticulatum* Engl.)
**[[Pradosia brevipes]]* (Pierre) T.D.Penn. (kas *C. soboliferum* Rizzini)
**[[Pradosia lactescens]]* (Vell.) Radlk. (kas *C. burahem* Riedel)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Sarcosperma

Ti ***Sarcosperma*** ket ti henero dagiti kayo wenno dagiti bassit a kayo iti pamilia a Sapotaceaey. Ti sakopda ket manipud idiay India aginggana iti akin-abagatan a Tsina ken Malesia.

## Deskripsion
Nasayaat a nagbabaet dagiti bulongna kadagiti ungkay. Dagiti sabong ket biseksual, nga addan iti sukog-imbudo a corolla. Dagiti bunga ket addaan iti maysa wenno dua a bukel. Dagiti habitat ti *Sarcosperma* ket dagiti bakir manipud iti agpang ti baybay aginggana iti agarup a  iti kangato.

## Dagiti sebbangan
;Dagiti naawat a sebbangan

## Dagiti nagibasaran
Solanales

Ti **Solanales** ket dagiti urnos dagiti agsabsabong a mula, a mairaman iti grupo ti asterida dagiti dicotyledon.  Adda dagiti naduduog a taudan nga agus-usar iti nagan a  **Polemoniales** para iti daytoy nga urnos.

## Taksonomia

Babaen ti nadadaan a sistema ti Cronquist, dagiti naud-udi a naibaga a tallo a pamilia ket naikabilda iti sabali a lugar, ken nairaman pay dagiti dadduma a bilang:

* Pamilia ti Duckeodendraceae (natrato ita a kas sinonimo ti Solanaceae)
* Pamilia ti Nolanaceae (natrato itan a kas sinonimo ti Solanaceae)
* Pamilia ti Cuscutaceae (natrato itan a kas sinonimo ti Convolvulaceae)
* Pamilia ti Retziaceae (natrato itan a kas sinonimo ti Stilbaceae, urnos ti Lamiales)
* Pamilia ti Menyanthaceae (naikabil itan iti urnos ti Asterales)
* Pamilia ti Polemoniaceae (naikabil itan iti urnos ti Ericales)
* Pamilia ti Hydrophyllaceae (natrato itan a kas sinonimo ti Boraginaceae)

Iti sistema ti panangidasig ni Dahlgren ti Solanales ket dagidi super-urnos ti Solaniflorae (tinawtawagan pay iti Solananae).

Dagiti sumaganad a pamilia ket nairaman ditoy kadagiti kabarbaro a sistema a kas ti Angiosperm Phylogeny Group (APG):

* Pamilia ti Solanaceae (pamilia ti nightshade; mairaman ti Nolanaceae ken dagiti pay patatas, tarong, kamatis, sili, tabako, ken dagiti petunia.)
* Pamilia ti Convolvulaceae (gloria iti bigat ken kamote)
* Pamilia ti Montiniaceae
* Pamilia ti Sphenocleaceae
* Pamilia ti Hydroleaceae

Tratuen ti panangidasi nga APG II ti Solanales iti grupo nga Euasterida I.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* Systema Naturae 2000
Dipterocarpus

Ti ***Dipterocarpus*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula ken ti henero-kita ti pamilia ti Dipterocarpaceae.

Dagiti dipterocarpus ket dagiti maikatlo a kadakkelan ken kaaduan nga agdumaduma a henero kadagiti Dipterocarpaceae. Dagitoy ket nasayaat nga ammo para iti tarikayo, ngem saan unay ga mmo para iti usarna iti tradisonal nga agas a mula. Ti henero ket addaan iti agarup a 70 a sebbangan, a mabirukan iti Abagatan a daya nga Asia. Daytoy ket maysa a nangruna a komponente dagiti bakir a dipterokarpo. Ti kadawyan a naganna ket agtaud manipud iti Griego ken ti kayatna a sawen ket "dua-payak a bungbunga".

Ti kalatakan a dibersidad ti sebbangan ti *Dipterocarpus* ket mabirukan idiay Borneo, ken adu dagiti endemiko iti isla.

## Dagiti usar
Ti henero ket naikedkeddeng a nangruna a taudan ti tarikayo a nailaklako iti nagan a Keruing, ngem saan a nangnangruna ngem ti sebbangan a kas ti *[[Shorea]]*. Ti *Dipterocarpus turbinatus*, Gurjan, ket ti maysa a nagruna a sebbangan ti komersial a tarikayo a mabirukan iti Is-isla Andaman. Nangruna unay ti kayo a Gurjan ket para iti panagaramid iti plywood.

## Dagiti napili a sebbangan
Dagiti mairaman a sebbangan:

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Solanaceae

Ti **Solanaceae**, wenno **nightshades** iti Ingles, ket dagiti nangruna iti ekonomia a pamilia dagiti agsabsabong a mula. Sumakop ti pamilia manipud kadagiti tinawen ken perenial a hierba aginggana kadagiti agkalatkat, dagiti liana, epipites, babassit a kayo, ken dagiti kayo, ken mangiraman dagiti bilang dagiti nangruna nga apit iti agrikultura, dagiti pangngagas a mula, dagiti rekado, ruruot, ken dagiti ornamental. Adu kadagiti kameng ti pamilia ken aglaon kadagiti nabileg nga alkaloid, ken adda met dagiti makasabidong, ngem adu met dagiti adu a maus-usar a mairaman ti kamatis, patatas, tarong, dagiti sili, ken tabako. Maitagikua ti pamilia iti urnos ti Solanales, iti grupo nga asterida ken klase a Magnoliopsida (dagiti dicotyledon). Aglaon ti Solanaceae kadagiti agarup a 98 a henero ken dagiti agarup a 2,700 a sebbangan, nga agraman kadagiti adu a dibersidad iti habitat, morpolohia ken ekolohia.

Naala ti nagan a Solanaceae manipud iti henero a *[[Solanum]]*, "ti mula a nightshade". Saan a nalawag ti etimolohia ti Latin a balikas. Mabalin nga agtaud ti nagan iti naipagpagarup a pannakaipada kadagiti dadduma a solanaceo a sabsabong iti init ken dagiti rayanas. Adda saan a basbassit ngem maysa a sebbangan ti *Solanum* ng ammo a kas ti "sunberry". Iti met sabali, ti nagan ket mabalin a nagtaud manipud iti berbo a Latin iti *solare*, a ti kayatna a sawen ket "makabang-ar", a maipagpagarup a mangibagbaga kadagiti makabang-ar a parmakologo a tagikua dagiti dadduma a sikoaktibo a sebbangan iti pamilia.

Naiwarwaras ti pamilia iti sanngalubongan, gapu ta adda daytoy kadagiti amin a kontinente malaksid ti Antartika. Ti kaaduan a dibersidad ti sebbangan ket mabirukan idiay Abagatan nga Amerika ken Tengnga nga Amerika.  Idi 2017, inreporta dagiti sientista iti pannakaduktalda ken panagusig iti maysa a posil ti tomatillo a mabirukan iti rehion ti Patagonia iti Arhentina, a napetsado kadagiti 52 a riwriw a tawen sakbay iti agdama. Ti pannakabiruk ket nakaiduron iti kasapaan a panagparang ti pamilia ti mula a Solanaceae. Gapu ta dagiti tomatillo ket mabalinda a naladladawda a rimmang-ay ngem dagiti sabali a nightshade, mabalin a ti kayat a kaibuksilan daytoy ket immuna a rimmay-ay ti Solanaceae idi las-ud ti Panawen ti Mesosoiko.

Mangiraman ti Solanaceae dagiti bilang ti kadawyan a naur-urnong wenno naimuyongan a sebbangan. Ti kangrunaan a henero iti ekonomia ket ti pamilia ti *Solanum*, nga aglaon iti patatas (*S. tuberosum*, iti kinapudno, ti sabali a kadawyan a nagan ti pamilia ket ti "pamilia ti patatas"), ti kamatis (*S. lycopersicum*), ken ti tarong (*S. melongena*). Ti sabali pay a nangruna a henero, ti *[[Capsicum]]*, ket agpataud kadagiti sili.

## Dagiti nagibasaran

* 
* 
* 
* Dimitri, M. 1987. Enciclopedia Argentina de Agricultura y Jardinería. Tomo I. Descripción de plantas cultivadas. Editorial ACME S.A.C.I., Buenos Aires.
* 
* Hunziker, Armando T. 2001. The Genera of Solanaceae. A.R.G. Gantner Verlag K.G., Ruggell, Liechtenstein. .

## Adu pay a mabasbasa
*
*
*
*

## Dagiti akinruar a silpo
Palaquium

Ti ***Palaquium*** ket ti henero dagiti agarup a 120 a sebbangan dagiti kayo iti pamilia a Sapotaceae. Ti sakopda ket manipud iti India iti ballasiw ti Abagatan a daya nga Asia, Malesia, Papuasia ken Australasia, aginggana iti akinlaud nga Is-isla Pasipiko.

## Deskripsion
Iti kaunegan ti sakopda, ti sebbangan ti *Palaquium* ket kaaduan a mabirukan idiay Filipinas ken Borneo. Idiay Borneo adu kadagiti sebbangan ket nairehistro kadagiti estado ti Malaysia iti Sabah ken Sarawak.

Dagiti bulong ket kadawyan a maurnos nga agbalikuskos ken masansana nga agrimpuok iti asideg dagiti ungkay. Dagiti sabong ket kaaduan a biseksual, ngem adda met dagiti ammo nga uniseksual. Dagiti bunga ket addaan iti maysa wenno dua a bukel nga adda met karkarna nga adu ti bukelna. Dagiti habitat ti *Palaquium* ket mabirukan iti aplaya, tanap iti aglalaok a dipterokarpo, kalugnakan ken bakir ti kabambantayan.

Adda dagiti sebbangan, kas pagarigan ti *[[Palaquium gutta]]*, ket adu nga ammo gapu iti panagpataudda iti latex ti gutta-percha.

## Dagiti sebbangan
Manipud idi Nobiembre 2013, bigbigen ti *The Plant List* dagiti 120 a maawat a sebbangan:

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
Uvaria

Ti ***Uvaria***ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia a guayabano iti Annonaceae. Naala ti kadawyan a nagan iti *uvaria* manipud iti Latin iti *uva* a ti kayatna a sawen ket ubas, gapu ta dagiti makan a bunga dagiti sabali a sebbangan iti henero ket kapada dagiti ubas.

Dagiti sebbangan ket naiwarwaras iti amin a paset ti tropiko iti Daan a Lubong. Addaan daytoy a dakkel a henero kadagiti agarup a 150 a sebbangan, ngem dagiti kaudin a panagusig a maipapan iti molekula ket nakaipakita a dagiti nadumaduma a basbassit a henero ket maitagikua iti kaunegan ti *Uvaria*, a mangipaadu iti kadakkelna.

Dagitoy ket agkalatkat a bassit a kayo. Rummuar nga agmaymaysa dagiti sabong, agparis, wenno kadagiti bassit a rimpuok. Adda dagiti innem a petalo kadagiti dua a balikuskos ken dagiti adu nga estambre.

## Dagiti napili a sebbangan
* *[[Uvaria calamistrata]]*  Hance
* *[[Uvaria chamae]]* P.Beauv. – *[[Uvaria chamae|Finger-root]]*
* *[[Uvaria grandiflora]]* (Lesch. ex. DC.) Roxb.
* *[[Uvaria kweichowensis]]* P.T.Li
* *[[Uvaria hahinii]]*
* *[[Uvaria ovata]]* DC.
* *[[Uvaria purpurea]]* Blume
* *[[Uvaria rufa]]* (Dunal) Blume; *[[Allagat]]*
* *[[Uvaria scandens]]* C.B.Rob.
* *[[Uvaria sorzogonensis]]* C. Presl

### Dati a naikabil ditoy
* *[[Alphonsea lutea]]* (Roxb.) Hook.f. & Thomson (kas *U. lutea* Roxb.)
* *[[Kadsura heteroclita]]* (Roxb.) Craib (kas *U. heteroclita* Roxb.)
* *[[Kadsura japonica]]* (L.) Dunal (kas *U. japonica* L.)
* *[[Cananga odorata]]* (Lam.) Hook.f. & Thomson (kas *U. odorata* Lam.)
* *[[Miliusa tomentosa]]* (Roxb.) J.Sinclair (kas *U. tomentosa* Roxb.)
* *[[Oxandra lanceolata]]* (Sw.) Baill. (kas *U.  lanceolata* Sw.)
* *[[Oxandra laurifolia]]* (Sw.) A.Rich. (kas *U. laurifolia* Sw.)
* *[[Polyalthia cerasoides]]* (Roxb.) Bedd. (kas *U. cerasoides* Roxb.)
* *[[Polyalthia longifolia]]* (Sonn.) Thwaites (kas *U. longifolia* Sonn.)
* *[[Polyalthia suberosa]]* (Roxb.) Thwaites (kas *U. suberosa* Roxb.)
* *[[Xylopia aromatica]]* (Lam.) Mart. (kas *U. aromatica* Lam.)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Cananga

Ti ***Cananga*** ket ti bassit a henero dagiti kayo iti pamilia nga Annonaceae. Maysa kadagiti sebbanganna, ti *[[Cananga odorata]]*, ket nangruna kas taudan ti bangbanglo nga ylang-ylang. Tallo dagiti mabigbigan a sebbangan:

* *[[Cananga brandisiana]]* (Pierre) Saff., sinonimo *Cananga latifolia* (Hook.f. & Thomson) Finet & Gagnep.
* *[[Cananga latifolia]]* (Hook.f. & Thomson) Finet & Gagnep.
* *[[Cananga odorata]]* (Lam.) Hook.f. & Thomson

Nailista ti *Cananga latifolia* a kas sabali a sebbangan kadagiti dadduma a taudan, ngem ti basonimo nga *Unona latifolia*
Hook.f. & Thomson, ket ti maysa a kalpasanna a homonimo ti *Unona latifolia* Dunal ken isu a saan a maawat a nagan. Nalawag idi a naisingasing ti *Unona brandisiana* a kas pangisukat a nagan.

## Dagiti nagibasaran
Cananga brandisiana

Ti ***Cananga brandisiana*** ket ti sebbangan dagiti mula iti pamilia ti Annonaceae. Daytoy ket patneng iti Cambodia, Laos, Malaya, Myanmar, Tailandia ken Bietnam. Matawtawagan daytoy idiay Cambodia babaen ti kadawyan a nagan iti Chkè Sraèng ken maus-usar kadagiti tradisional nga agas para iti gurigor. Dagiti bioaktibo a molekula a naiyaon manipud iti ukis ti kayona, a mairaman dagiti acetogenina ket naireprtan nga addaan kadagiti tagikua ti sitotoksiko kadagiti panagsubok kadagiti linia ti selula ti kanser. Dagiti juvenile hormone, nga ammo a mangregulado iti panagrang-ay ti insekto, ket naiyaonen manipud iti ukis ti kayona.

## Deskripsion
Daytoy ket maysa kayo a makaabot iti katayag iti 20 a metro. Dagiti prominente a langa ket mairaman dagiti bugbugtong a nabanglo a sabong nga addaan iti kadagiti akikid a sepalo ken dagiti petalo nga addaan kadagiti umallon nga igid.  Nadutdotan dagiti karpelo ken dagiti immitlog a bulongna.

### Biolohia ti reproduktibo
Ti pollen ti *Asteranthe asterias* ket maiwagwag a kas dagiti permanente a tetrado.

## Dagiti nagibasaran
Palaquium gutta

Ti ***Palaquium gutta*** ket ti kayo iti pamilia a Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  a katayag. Ti ukis ti kayo ket maralabbasit-kayumanggi. Dagiti grupo ti rimpuok ti sabong ket addaan kadagiti agarup a 12 a sabsabong. Dagiti bunga ket nagtimbukel wenno immitlog, sagpaminsan a marakayumanggi a naabungotan kadagiti napuskol a dutdot, aginggana iti  iti kaatiddog. Ti espesipio nga epiteta ti ** ket manipud iti Malayo a balikas iti *getah* a kayatna a sawen ket "tutot wenno latex". Ti kayo ket adu nga ammo a taudan ti latex a gutta-percha. Ti habita ket tanap iti aglalaok a dipterokarpo, *[[kerangas]]* ken dagiti bakir ti apug a bato. Ti *P.&nbsp;gutta* ket mabirukan idiay Sumatra, Malaysia Peninsular, Singapur ken Borneo.

## Dagiti nagibasaran
Sarcosperma paniculatum

Ti ***Sarcosperma paniculatum*** ket ti maysa kayo iti pamilia a Sapotaceae. Daytoy ket agtubo aginggana iti  iti katayag ket ti puon iti diametro aginggana iti . Dagiti sabong ket duyaw aginggana iti maraberde-puraw. Dagiti bunga ket immitlog wenno nagtimbukel, maluom a nalabbasit ken purpura-nangisit, aginggana iti  iti diametro Ti espesipiko nga epiteta a ** ket manipud iti Latin a ti kayatn a sawen ket "nalukay nga agsanga", a mangibagbaga kadagiti sabong. Ti habitat ket dagiti sekondario a bakir aginggana kadagiti nawaya a lugar manipud iti  aginggana iti  iti kangato. Mabirukan ti *S.&nbsp;paniculatum* idiay Sumatra, Malaysia Peninsular, Borneo, Sulawesi, ti Is-isla Basbassit a Sunda ken ti Filipinas.

## Dagiti nagibasaran
Anacardium

Ti ***Anacardium*** ket ti henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Anacardiaceae, patneng kadagiti tropikal a rehion ti Kaamerikaan.

## Etimolohia
Nagtaud ti nagan nga *Anacardium* manipud iti Griego a mangibaga iti nues, bugas wenno puso ti bunga, a mabirukan iti ruar (ti kayat a sawen ti ana ken "agpangato" ken ti -cardium ket "puso").

## Dagiti napili a sebbangan
**[[Anacardium corymbosum]]* Barb.Rodr.
**[[Anacardium excelsum]]* L. — naatap a kasoy
**[[Anacardium giganteum]]* (Bertero & Balb. ex Kunth) Skeels — Caja acu, ammo pay a kas naatap a kasoy, maus-usar nga agas
**[[Anacardium humile]]* Hance ex Engl.
**[[Anacardium nanum]]* A.St.-Hil.
**[[Anacardium negrense]]* Pires & Froes
**[[Anacardium occidentale]]* L. — kasoy
**[[Anacardium othonianum]]*
**[[Anacardium spruceanum]]* Benth. ex Engl. 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Brassicales

Ti **Brassicales** (wenno **Cruciales**) ket dagiti urnos dagiti agsabsabong a mula a maitagikua iti grupo ti eurosids II dagiti dicotyledon babaen ti sitema ti APG II. Ti maysa a pakailasinan a kadawyan kadagiti adu a kameng iti daytoy nga urnos ken ti panagpataud dagiti kompuesto ti glucosinolato. Kaaduan ti sistema ti panangidasig ket mangiraman iti daytoy nga urnos, ngem sagpaminsan nga iti nagan a **Capparales** (ti napili a nagan depende no ania ti maipagarup a prioridad).

Kadawyan nga aglaon ti urnos kadagiti sumaganad a pamilia:
* Akaniaceae – dua a sebbangan dagiti kayo a turnipwood, patneng iti Asia ken akindaya nga Australia
* Bataceae – dagiti managayat iti asin a bassit a kaykayo manipud iti Amerika ken Australasia
* Brassicaceae – pamilia ti mustasa ken repolio; mabalin a mairaman ti Cleomaceae
* Capparaceae – pamilia ti alkaparra, sagpaminsan a mairaman iti Brassicaceae
* Caricaceae – pamilia ti papaya
* Cleomaceae
* Gyrostemonaceae – nadumaduma a henero dagiti bassit a kayo ken dagiti kayo nga endemiko kadagiti temperado a parte ti Australia
* Koeberliniaceae – maysa a sebbangan iti nasiit a bassit a kayo a patneng iti Mehiko ken ti Abagatan-laud ti Estados Unidos
* Limnanthaceae – pamilia ti meadowfoam
* Moringaceae – sangapulo ket tallo a sebbangan dagiti kayo manipud iti Aprika ken India
* Pentadiplandraceae – sebbangan ti Aprika a dagiti berry ket addaan iti dua a nasam-it unay a nanam a protina
* Resedaceae – pamilia ti mignonette
* Salvadoraceae – tallo a henero a mabirukan manipud iti Aprika anginggana iti Java
* Setchellanthaceae
* Tovariaceae
* Tropaeolaceae – pamilia ti nasturtium

Babaen ti sistema ti Cronquist, natawtawagan idi ti Brassicales iti Capparales, ken nairaman kadagiti "Dilleniidae".  Dagiti laeng nairaman a pamilia ket ti Brassicaceae ken Capparaceae (natrato a kas dagiti sabali a pamilia), ti Tovariaceae, Resedaceae, ken Moringaceae.  Dagiti sabali a nainayonen a takson ket naikabilda kadagiti nadumaduma nga urnos.

Asideg nga agkakabagian dagiti pamilia ti Capparaceae ken Brassicaceae.  Ti maysa a grupo, a mangbukel iti *[[Cleome]]* ken dagiti mainaig a henero, ket tradisional idi a mairaman iti Capparaceae ngem ti panagaramid iti daytoy ket nagresultaan ti maysa a parapiletiko a Capparaceae.  Isu a kasta, daytoy a grupo ket kadawyan a mairaman iti Brassicaceae wenno kas iti bukodna a pamilia iti Cleomaceae.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Artabotrys hexapetalus

Ti ***Artabotrys hexapetalus***, ammo a kas **agkalatkat nga ylang ylang**, **agkalay-at a lang-lang**, **ipus-ubas** ken **ilang-ilang** ket ti bassit a kayo a mabirukan idiay India ken dagiti sabongna ket ken nadayeg para iti eksotiko a kinabanglo.Nabanglo dagiti agmaris duyaw a sabong daytoy a mula.Iti un-unana, maraberde dagiti sabong ken agbalin a duyaw no lumakay ken napaut ti biag dagiti sabong a nabanglo a kas naayamuom a prutas. No ubing, daytoy ket bassit a kayo nga agbalin a kumalatkat no agtayag iti agarup a 2 a metro.

## Dagiti ladawan

Artabotrys hexapetalus 01.jpg|Bubunga
Artabotrys hexapetalus 06.JPG|Bulbulong
Artabotrys hexapetalus 10.JPG|Kaw-it


## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Photos
* Description with sketch 
* Description
Moringa arborea

Ti ***Moringa arborea*** ket ti maysa a sebbangaan ti agsabsabong a mula iti pamilia a Moringaceae nga endemiko iti Kenya.

## Dagiti nagibasaran

*Explorelifeonearth.org: Moringa website
Artabotrys odoratissimus

Ti ***Artabotrys odoratissimus*** ket ti sebbangan ti mula iti pamilia ti Annonaceae ken iti henero ti *[[Artabotrys]]*. Daytoy ket dakkel a matarikayo nga agkalatkat wenno kumalatkat-baassit a kayo a mabairukan idiay Abagatan a Tsina, Burma (Myanmar), Filipinas ken India.  Dagiti sabongna ket bugbugtong a lateral nga uggot, wenno rimpuok dagiti dua wenno tallo, maraberde-duyaw iti maris no maluom ken napigsa ti banglona a maipada iti naluom a langka. Isu a ti naganna iti Bengali ket 'Kanthali champa' (jackfruit-champa). Gangani daytoy nga agsabong iti amin a paset ti tawen ngem ad-adu iti panawen ti kalgaw ken panagtutudo. Daytoy ket saan a nasayaat kadagiti nassit a hardin gapu ta dumakkel unay daytoy. Nasken daytoy a maarbasan tapno masukog. Mapatubo daytoy manipud kadagiti bukel wenno dagiti tuon.

## Dagiti nagibasaran
Sebbangan-kita

Iti nomenklatura a soolohiko, ti maysa a **sebbangan-kita**  (*species typica*) ket dagiti nagan ti sebbangan nga iti nagan ti henero wenno subhenero ket naikeddeng a taksonomiko a permanente a mainaig, kas dagiti sebbangan nga aglaon kadagiti espesimen ti biolohiko a kita. Ti maipada a konsepto ket inus-usar para kadagiti supraheneriko a a grupo a tinawtawagan iti henero-kita.

Iti botaniko a nomenklatura, dagitoy a termino ket awanan iti pormal a takder babaen ti kodigo ti nomenklatura, ngem sagpaminsanda bumulbulod manipud iti soolohiko a nomenklatura. Iti botaniko, ti kita ti nagan ti henero wenno ti maysa nga espesimen (wenno, karkarna, iti maysa a panangiladawan) nga isu pay ti kita ti maysa nagan ti sebbangan. Ti nagan ti sebbangan nga addaan iti kasta a kita ket mabalin pay a maibaga a kas ti kita ti nagan ti henero. Dagiti nagan ti henero ken dagiti ranggo ti pamilia, dagiti nadumaduma a subdibision kadagiti a ranggo, ken dagiti dadduma a nagan nga agranggo iti nagatngato a naibatay kadagiti nagan ti henero, ket addaanda kadagiti kasta a kita.

Iti bakteriolohia, ti maysa a sebbangan-kita ket naikeddeng para iti tunggal maysa a henero.

Ti tunggal maysa nanaganan a henero wenno subhenero iti soolohia, no man wenno saan nga agdama a mabigbigan a kas umiso, ket teoretiko a mainaig iti maysa a sebbangan-kita. Iti panagsanay, nupay kasta, adda dagiti adu a saan a naaramid a saan a maiyasping a nagnagan kadagiti nadadaan a pablaak idi saan a nasken ti manginagan iti kita.

## Dagiti nagibasaran
Madanar a sebbangan

Ti maysa a **madanar** a sebbangan ket ti maysa a naikategorian babaen ti Sangalubongan a Kappon para iti Konserbasion ti Katutubo a kas mabalin nga agbalinto a maisagmak malaksid no mapasayaat dagiti banag a makaipangta iti panagbiagna ken reproduksion.

Ti pannakadanar ket nangruna a maigaou babaen ti pannakaawan iti habitat wenno ti pannakadadael ti pagtaengan ti sebbangan. Ti madanar a habitat wenno sebbangan ket masisiim ken mabalin nga umadu a maipangta. Adda dagiti sebbangan a nailista kas "madanar" ket mabalin a kadawyan iti natiliw, ti maysa pagarigan ket ti militar a macaw.

Adda dagiti agdama a 5196 nga ayup ken dagiti 789 a mula a naidasig a kas madanar, a maiyasping kadagiti agpang idi 1998 aginggana idi 2815 ken 3222.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Listaan dagiti Madanar a sebbangan babaen ti Nalabbasit a Listaan ti IUCN kadagiti Naipangta a Sebangan]
Cucurbitales

Ti **Cucurbitales** ket dagiti urnos dagiti agsabsabong a mula a mairaman dagiti grupo ti rosid dagiti dicotyledon. Kaaduan a maitagikua daytoy nga urnos kadagiti tropikal a lugar, nga adda met dagiti limitado a kaadda kadagiti subtropiko ken temperado a rehion. Mangiraman ti urnos dagiti bassit a kayo ken dagiti kayo, maikuyogda pay kadagiti hierba ken dagiti agkalkalatkat. Ti maysa a nangruna pakailasinan dagiti Cucurbitales ket ti kaadda dagiti uniseksual a sabong, kaaduan ti pentasikliko, nga addaan kadagiti napuskol a natirad a petalio. Kadawyan a maaramid ti polinasion babaen dagiti insekto, ngem adda pay ti polinasion iti angin (iti Coriariaceae ken Datiscaceae).

Buklen ti urnos dagiti agarup a 2600 a sebbangan kadagiti walo a pamilia. Dagiti kadakkelan a pamilia ket ti Begoniaceae pamilia ti begonia) nga agraman kadagiti agarup a 1500 a sebbangan ken ti Cucurbitaceae (pamilia ti tabungaw) nga agraman kadagiti agarup a 900 a sebbangan. Mangiraman dagitoy dua a pamilia dagiti dua a nangruna a mula iti ekonomia. A naipangpangruna ti Cucurbitaceae (pamilia ti tabungaw) a mangiraman kadagiti makan a sebbangan, a kas ti karabasa, pumpkin (isuda a dua manipud iti *[[Cucurbita]]*), sandia (*Citrullus vulgaris*), ken pipino ken dagiti melon  (*[[Cucumis]]*). Maamuan dagiti Begoniaceae para kadagiti hortikultural a sebbanganda, kadagitoy ket sumurok a 130 nga agraman pay kadagiti adu a karuay

## Pannakaidasig
Babaen ti sistema ti Cronquist, naikabil idi dagiti pamilia ti Begoniaceae, Cucurbitaceae, ken Datiscaceae iti urnos ti Violales, iti kaunegan ti subklase ti Dilleniidae, a ti Tetramelaceae ket naitipon iti Datiscaceae. Naikabil idi ti Corynocarpaceae iti urnos ti Celastrales, ken ti Anisophylleaceae iti urnos ti Rosales, isuda a dua ket adda iti subklase ti Rosidae. Naikabil idi ti Coriariaceae iti Ranunculaceae, ti subklase ti Magnoliidae. Saan a nabigbigan a kas pamilia ti Apodanthaceae, dagiti henerona ket naikeedeng iti sabalia pamilia ti parasitiko a mula, ti Rafflesiaceae. Ti agdama a  pannakaidasig ket gapu iti APG III (2009).

## Sistematika
Mangsingasing ti moderno amolekular a pilohenetiko ti sumaganad a pannakaidasig:

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
Diplodiscus

Ti ***Diplodiscus*** ket ti maysa a henero dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Malvaceae *sensu lato* wenno Tiliaceae.

Adda dagiti agarup a 9 wenno 10 a sebbangan. Dagioty ket dagiti kayo ken bassit a kayo nga addaan kadagiti sabong nga agsukog iti kampana.

## Dagiti sebbangan
Sebbangan:
**[[Diplodiscus aureus]]*
**[[Diplodiscus decumbens]]*
* *[[Diplodiscus hookerianus]]*
**[[Diplodiscus longifolius]]*
**[[Diplodiscus longipetiolatus]]*
**[[Diplodiscus microlepis]]*
* *[[Diplodiscus paniculatus]]*
* *[[Diplodiscus scortechinii]]*
**[[Diplodiscus suluensis]]*
**[[Diplodiscus trichospermus]]*
* *[[Diplodiscus verrucosus]]*

## Dagiti nagibasaran
Henero-kita

Iti biolohiko a pannakaidasig, a naipangpangruna iti soolohia, ti **henero-kita** ket ti henero a mangipalawag ti biolohiko a pamilia ken ti ramut ti nagan ti pamilia.

## Soolohiko a nomenklatura
Segun ti Internasional a Kodigo ti Soolohiko a Nomenklatura, "Ti kita nga agnagan iti maysa a nominal a takson ti pamilia-grupo ket maysa a nominal a henero a tinawtawagan iti 'henero-kita'; ti nagan ti pamilia-grupo a naibatay iti henero-kita."

Ti ania man a nagan ti pamilia-grupo ket nasken nga addaan iti henero-kita (ken ti ania man a nagan ti henero-grupo ket nasken nga addaan iti sebbangan-kita, ngem ti ania man a nagan ti sebbangan-grupo ket mabalin a, ngem saan a nasken, nga addaan iti maysa wenno ad-adu a kita dagiti espesimen). Ti henero-kita para iti nagan ti pamilia-grupo ket ti henero pay a mangited ti ungkay a nakainayonan ti pagpatinggaan nga -idae (para kadagiti pamilia).

:Pagarigan: Ti nagan ti pamilia ti Cricetidae ket addaan iti henero-kita iti henero ti *[[Cricetus]]* Leske, 1779.

## Botaniko a nomenklatura
Iti  botaniko a nomenklatura, naus-usar ti insasao a "henero-kita", a saan nga opisial, a kas maysa a termino iti panagpalaka. Iti *[[Internasional a Kodigo ti Nomenklatura para kadagiti algas, fungus, ken mula|ICN]]* awan ti kasasaad daytoy nga insasao. Agus-usar ti kodigo kadagiti kita ti espesimen para kadagiti ranggo aginggana iti pamilia, ken pagpilian laeng dagiti kita para kadagiti nangatngato a ranggo. Saan a mangibaga ti kodigo kadagiti henero nga aglaon iti dayta a kita a kas maysa a "henero-kita".

:Pagarigan: ti "*[[Poa]]* ket ti henero-kita ti pamilia ti Poaceae ken ti urnos ti Poales" ket ti sabali a waya iti panangibaga a dagiti nagan a Poaceae ken Poales ket naibatayda iti kadawyan a nagan iti *Poa*.

## Kitaen pay
* Sebbangan-kita

## Dagiti nagibasaran
Brownlowioideae

Ti **Brownlowioideae** ket ti subpamilia ti botaniko a pamilia iti Malvaceae. Dagiti henero iti daytoy a subpamilia ket dati a parte ti parapiletiko a Tiliaceae aginggana kadagiti taksonomiko a panagbalbaliw iti parte ti sistema ti APG II.
Momordica

Ti ***Momordica*** ket ti henero dagiti agarup a 60 a sebbangan dagiti agkalatkat nga annual wenno perennial a herbaceous wenno dagiti karkarna a bassit a kayo a maitagikua iti pamilia ti Cucurbitaceae, patneng dagitoy iti tropikal ken subtropikal nga Aprika, Asia ken Australia. Kaaduan dagiti sebbangan ket agpataud kadagiti lana ti sabong ken bisbisitaen dagiti espesialista a polinador iti tribu ti apid ti Ctenoplectrini. Magun-od ti molekular a pilohenio a mairaman kadagiti amin a sebbangan (Schaefer ken Renner, 2010).

## Pannagimuyong ken dagiti usar
Adda dagiti dadduma a sebbangan ti *Momordica* ket naimuymuyongan para iti nalasag a bungada, a dagitoy ket arinduyog aginggana iti nagtimbukel iti sukog, narangha aginggana iti nalabbasit iti maris, nasiitan wenno agtukaktukak iti ruar, ken iti *Momordica charantia* bumtak no maluom, kadawyan iti elastiko a bileg, kadagti saana kadawyan a balbula.

Mabalin a maimuyongan ti *Momordica* kadagiti a 5 litro nga artesano wenno masetera ken narigat a makaala kadagiti sakit. Kalpasan ti panagmula iti bukel, agparanga-y ti *Momordica* kadagiti bulong iti agarup nga 11 nga aldaw ken agsabong kalpasan iti 40 aginggana iti 50 nga al-aldaw. Kalpasan ti pertilisasion, agrang-ay ti bunga ti *Momordica* iti agarup a 10 nga al-aldaw.

Ti *Momordica charantia* (paria, Insik a Mandarin: *kù guā* 苦瓜) ket patneng iti Aprika ken naus-usaren iti tradisional nga agas iti Insik kadagiti napalabas a siglo a kas 'napait, nalamiis' a yerba, ken kaudian a naiyeg iti medisina nga Insik iti agdama a masa ken kas pay kadagiti masna a tradisional nga agas iti likmut ti lubong.

## Dagiti maawat a sebbangan

Dagiti taudan 

## Dagiti nagibasaran

*
Meliaceae

Ti **Meliaceae**, wenno ti **pamilia ti kaoba**, ket ti pamilia ti agsabsabong a mula a kaaduan kadagitoy ket dagiti kayo ken dagiti bassit a mula (ken dagiti bassit a hierba a mula, dagiti parakad) iti urnos a Sapindales.

Nailasin dagitoy babaen ti agsinnublat, kadawyan a pinnado a bulbulong nga awanan kadagiti ungkay, ken babaen ti syncarpous, mabalin a biseksual (ngem iti kinapudno ket kaaduan a kriptiko nga uniseksual) grupo wenno agririmpuok a sabong. Kaaduan dagiti sebbangan ket kankayon a berde, ngem adda met dagiti matnag ti bulongna, iti namaga a tiempo wenno panaglalam-ek.

Mangiraman ti pamilia dagiti agarup a 53 a henero ken dagiti agarup a 600 nga ammo a sebbangan, nga addaan iti pantropikal a pannakaiwarwaras; ti maysa a henero (*Toona*) ket sumakop iti amianan iti temperado a Tsina ken  abagatan iti abagatan a daya nga Australia, ti sabali pay (*Synoum*) ket iti abagatan a daya nga Australia, ken ti sabali pay (*Melia*) ket gangani iti adayo nga amianan.

## Dagiti usar
Dagiti nadumaduma a sebbangan ket naus-usar para iti lana ti nateng, panagaramid iti sabon, dagiti insektisidio, ken ti napateg a kayo (kaoba).

Dagiti dadduma a nangruna iti ekonomia a henero ken dagiti sebbangan ket maitagikua iti daytoy a pamilia:
*Kayo a neem *Azadirachta indica* (India)
**[[Carapa]]*: kas ti *Carapa procera* (Abagatan nga Amerika ken Aprika)
**[[Cedrela odorata]]* Tengnga ken Abagatan nga Amerika; ti kayo ket ammo a kas Sedro ti Espaniol
**[[Entandrophragma]]*: mairaman ti sapele ken "utile" wenno "sipo" (*E. utile*) ti tropikal nga Aprika
*''Guarea'', ti henero ti ''Bossé'' wenno "de rosas a kaoba" mairaman ti: *[[Guarea thompsonii|G. thompsonii]]* ken  *[[Guarea cedrata|G. cedrata]]* (Aprika)
**[[Khaya]]* mairaman ti: Kaoba ti Aplaya ti Marpil ken ti Kaoba ti Senegal (tropikal nga Aprika)
*Chinaberry wenno Puraw a Sedro, *Melia azedarach* (Indomalaya ken Australasia)
* Santol (*[[Sandoricum koetjape]]*), naimulmula para iti makan a bunga iti Abagatan a daya nga Asia ken Abagatan nga Asia
**[[Swietenia]]* ket ti klasiko a henero ti "kaoba" manipud iti tropikal a Kaamerikaan
**[[Toona]]*: ti henero ti sebbangan ti "kayo a toon" (tropikal nga Asia, Malesia, ken Australia), naipangpangruna iti *[[Toona ciliata]]*

## Dagiti henero

### Subpamilia ti Cedreloideae
Daytoy ket ammo pay a kas ti subpamilia ti Swietenioideae.

### Subpamilia ti Melioideae

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*  (1975): A generic monograph of the Meliaceae. *Blumea* **22**: 419-540.

## Dagiti akinruar a silpo
*Meliaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants.
*Project Meliaceae
Sandoricum

Ti ***Sandoricum*** ket ti maysa a henero ti mula iti pamilia ti Meliaceae.

Dagiti sumaganad a sebbangan ket nailistada iti Katologo ti Biag:

* *[[Sandoricum beccarianum]]* 
* *[[Sandoricum borneense]]*
* *[[Sandoricum caudatum]]*
* *[[Sandoricum dasyneuron]]*
* *[[Sandoricum koetjape]]* — Kayo ti Santol 
* *[[Sandoricum vidalii]]* 

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
Cucurbitoideae

Ti **Cucurbitoideae** ket dagiti subpamilia ti Cucurbitaceae, wenno pamilia ti tabungaw, dagiti agsabsabong a mula. Nabingbingay ti Cucurbitaceae kadagiti dua asubpamilia, ti Zanonioideae, a mabalin a grupo ti parapiletiko dagiti natidda, ken ti nasayaat a nasuportaran a monopiletiko a Cucurbitoideae.

Ti subpamilia ti Cucurbitoideae ket buklen dagiti walo a tribu. Agpataud dagiti kameng ti tribu ti Cucurbiteae kadagiti bunga a napateg iti ekonomia, a tinawtawaga kadagiti tabungaw, a mangiraman kadagiti apit a kas dagiti karabasa (a mairaman dagiti pumpkin), dagiti luffa, ken dagiti melon (mairaman dagiti sandia). Ti tribu ti Benincaseae ket aglaon iti henero a tinawtawagan iti *[[Lagenaria]]* a dagiti kaemngna ket agpataud kadagiti tabungaw a mabalin a masida wenno dagiti kontsa ket mabalin a maipamaga ket mabalin a mausar a kas dagiti pagilaonan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Grewioideae

Ti **Grewioideae** ket ti maysa a subpamilia iti pamilia ti Malvaceae ken immuna nga impalawag babaen ni Hochreutiner. Ti grupo ket nainagan iti bukodna a henero-kita iti *[[Grewia]]*, a nainagan para iti Ingles a sientista a ni Nehemiah Grew (1641–1712).

## Deskripsion
Iti kaunegan ti Malvaceae, daytoy a subpamilia ket adda kadagiti grupo wenno agririmpuok nga agsisinnublat a bulong, dagiti korola ken kadawyan a nakaramatan, ken addaan iti nektar dagiti anaping iti baba dagiti petalio ken addaan dagiti adu a dua-tekalo nga estambre. Nalasag ti bunga wenno kapsular nga addaan kadagiti duri, ken napayakan dagiti bukel.  Ti grupo ket naipagpagarup a nagtaud idi agarup a 42  (± 15) riwriw a tawen iti napalabas.

## Taksonomia
Bingbingayen da Ulrike Brunken ken Alexandra Muellner ti Grewioideae kadagiti dua a klado, ti klado ti Grewia, Grewieae Endl. ken ti klado ti Apeiba, Apeibeae Benth., iti batayan ti ebidensia ti morpolohiko ken molekular.

## Dagiti henero
Mangiraman ti subpamilia kadagiti sumaganad a henero – nga inawat babaen da Bayer ken Kubitzki (2003)
*Apeibeae Benth.
** *[[Ancistrocarpus]]*
** *[[Apeiba]]*
** *[[Clappertonia]]*
** *[[Corchorus]]*
** *[[Entelea]]*
** *[[Erinocarpus]]*
** *[[Glyphaea]]*
** *[[Heliocarpus]]*
** *[[Pseudocorchorus]]*
** *[[Sparrmannia]]*
** *[[Triumfetta]]*

* Grewieae Endl.
** *[[Colona (plant)|Colona]]*
** *[[Desplatsia]]*
** *[[Duboscia]]*
** *[[Eleutherostylis]]*
** *[[Goethalsia (plant)|Goethalsia]]*
** *[[Grewia]]*
** *[[Hydrogaster]]*
** *[[Luehea]]*
** *[[Lueheopsis]]*
** *[[Microcos]]*
** *[[Mollia (plant)|Mollia]]*
** *[[Tetralix]]*
** *[[Trichospermum]]*
** *[[Vasivaea]]*

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Abelmoschus

Ti ***Abelmoschus*** ket ti henero dagiti agarup a sangapulo ket lima a sebbangan dagiti agsabsabong a mula iti pamilia a malba iti Malvaceae, patneng iti tropikal nga Aprika, Asia ken akin-amianan nga Australia. Daytoy ket dati a nairaman iti kaunegan ti *[[Hibiscus]]*, ngem naidasig itan a kas naisangayan a henero.

Buklen ti henero dagiti mula a hierba iti tinawen ken perenial, agtubo iti 2&nbsp;m a katayag. Dagiti bulong ket 10–40&nbsp;cm iti kaatiddog ken kaakaba, palmato a piditpidit nga agraman kadagiti 3-7 a piditpidit, dagiti piditpidit ket agdumaduma iti kauneg, manipud iti gangani, aginggana iti gangani a mangiwa iti baba ti bulong. Dagiti sabong ket 4–8&nbsp;cm iti diametro, nga agraman kadagiti lima a puraw aginggana iti duyaw a petalo, masansan nga agraman iti nalabbasit wenno purpura a piltak iti tunggal maysa a petalo. Ti bunga ket maysa a kapsula, iti 5–20&nbsp;cm a kaatiddog, nga aglaon kadagiti adu a bukel.

Ti sebbangan ti *Abelmoschus* ket kankanen a mula dagiti igges dagiti sumagmamano a sebbangan ti Lepidoptera a mairaman ti *[[Chionodes]] hibiscella* a naireshistron iti *A. moschatus*.

;Dagiti napili a sebbangan:
* *[[Abelmoschus angulosus]]*
* *[[Abelmoschus caillei]]* – (sin. *Hibiscus manihot* var. *caillei*). Okra ti Laud nga Aprika
* *[[Abelmoschus crinitus]]* – (sib. *Hibiscus crinitus*)
* *[[Abelmoschus esculentus]]* – (sin. *Hibiscus esculentus*). Okra
* *[[Abelmoschus ficulneus]]* – (sin. *Hibiscus ficulneus*).
* *[[Abelmoschus manihot]]* – (sin. *Hibiscus manihot*). Aibika
* *[[Abelmoschus moschatus]]* – (sin. *Hibiscus abelmoschus*). Abelmosk

## Dagiti usar
Adda dagiti sumagmamano a sebbangan a masida, dagiti ubing a nues ti bukel ken dagiti bulong ket masida a kas nateng. Ti kangrunaan a naimulmula iti komersio a sebbangan ket ti okra.

## Nadumaduma a ladawan dagiti sebbangan

Abelmoschus sagittifolius at Kudayathoor.jpg|*[[Abelmoschus sagittifolius]]*
Abelmoschus manihot ssp tetraphyllus W IMG 2169.jpg|*[[Abelmoschus manihot]]* ssp. *tetraphyllus*
Abelmoschus manihot ssp tetraphyllus W IMG 2166.jpg|*[[Abelmoschus manihot]]* ssp. *tetraphyllus*
Abelmoschus manihot ssp tetraphyllus W IMG 2157.jpg|*[[Abelmoschus manihot]]* ssp. *tetraphyllus*
Abelmoschus manihot ssp tetraphyllus W2 IMG 2157.jpg|*[[Abelmoschus manihot]]* ssp. *tetraphyllus*
Abelmoschus ficulneus (Jungli Bhendi) leaves in Kawal, AP W IMG 2221.jpg|Bubulong ti *[[Abelmoschus ficulneus]]*
Abelmoschus ficulneus (Jungli Bhendi) leaves in Kawal, AP W IMG 2216.jpg|Bulbulong ti *[[Abelmoschus ficulneus]]*
Abelmoschus ficulneus (Jungli Bhendi) in Kawal, AP W IMG 2214.jpg|Sabong ti *[[Abelmoschus ficulneus]]*
Abelmoschus ficulneus (Jungli Bhendi) fruit in Kawal, AP W IMG 2218.jpg|Bunga ti *[[Abelmoschus ficulneus]]*


## Dagiti nagibasaran

* Kundu BC, Biswas C. 1973. Anatomical characters for distinguishing the genera *Abelmoschus* and *Hibiscus*. *Proc. Indian Sci. Congr.* 60. (3): 295

## Dagiti akinruar a silpo
Hibisceae

Ti **Hibisceae** ket ti tribu dagiti agsabsabong a mula iti malba a pamilia ti Malvaceae iti subpamilia ti Malvoideae.

## Dagiti henero
Mairaman dagiti sumaganad a henero:

**[[Abelmoschus]]* Medik.
**[[Anotea]]* (DC.) Kunth
**[[Cenocentrum]]* Gagnep.
**[[Decaschistia]]* Wight & Arn.
**[[Dicellostyles]]* Benth.
**[[Fioria]]* Mattei
**[[Helicteropsis]]* Hochr.
**[[Hibiscadelphus]]* Rock
**[[Hibiscus]]* L.
**[[Humbertianthus]]* Hochr.
**[[Humbertiella]]* Hochr.
**[[Julostylis]]* Thwaites
**[[Kosteletzkya]]* C.Presl
**[[Kydia]]* Roxb.
**[[Macrostelia]]* Hochr.
**[[Malachra]]* L.
**[[Malvaviscus]]* Fabr.
**[[Megistostegium]]* Hochr.
**[[Nayariophyton]]* T.K.Paul
**[[Papuodendron]]* C.T.White
**[[Pavonia (plant)|Pavonia]]* Cav.
**[[Peltaea]]* (C.Presl) Standl.
**[[Perrierophytum]]* Hochr.
**[[Phragmocarpidium]]* Krapov.
**[[Radyera]]* Bullock
**[[Rojasimalva]]* Fryxell
**[[Senra]]* Cav.
**[[Symphyochlamys]]* Gürke
**[[Talipariti]]* Fryxell
**[[Urena]]* L.
**[[Wercklea]]* Pittier & Standl.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Solanoideae

Ti **Solanoideae** ket ti subpamilia dagiti agsabsabong a mula iti pamilia a Solanaceae, ken kabsat iti subpamilia ti Nicotianoideae. Iti kaunegan ti Solanaceae, aglaon ti Solanoideae iti sumagmamano kadagiti henero ken sebbangan a nangruna iti ekonomia, a kas ti kamatis (*Solanum lycopersicon*), patatas (*Solanum tuberosum*), tarong wenno aubergine (*Solanum melongena*), dagiti sili (*[[Capsicum]]* spp.), dagiti mandrake (*[[Mandragora (henero)|Mandragora]]* spp.), ken ti ruot a jimson (*[[Datura stramonium]]*).

Aglaon daytoy a subpamilia kadagiti nadumaduma a nasayaat a naitakder a tribu: ti Capsiceae, Datureae, Hyoscyameae, Juanulloeae, Lycieae, Nicandreae, Nolaneae, Physaleae, Solandreae, ken Solaneae. Aglaon pay ti subpamilia kadagiti narigat a maipuesto a tribu ti Mandragoreae ken Jaboroseae.

## Pannakaikabagian a maipapan iti tribu

Ti pannakaikabagian a pagbaetan dagiti tribu ket nabiitda a nasayaat a naipalawag. Ti Nicandreae ket ti kaaduan a basalo a tribu iti pamilia, a mangikabil iti kabsat kadagiti sabali a 9 (wenno dagiti dadduma a bilang ket 11) a tribu. Ti Datureae ket maikabagian iti Nicandreae, Physaleae, Capsiceae, ken Solaneae. Solaneae + (Physaleae + Capsiceae) ket mangbukel iti nasayaat a nasuportaran a monopiletiko a grupo, ngem saan a nalawag ti eksakto a pannakaisanga iti kaunegan ti klado.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Nephelium

Ti ***Nephelium*** ket ti henero dagiti agarup a 25 a sebbangan dagiti agsabsabong a mula iti pamilia ti Sapindaceae, a patneng iti abagatan-akindaya nga Asia.

Dagitoy ket kankanayon a berde a kayo nga addaan kadagiti pinnado a kompuesto a bulong, ken makan a drupasio a bunga; ti maysa a sebbangan, ti *N. lappaceum* (rambutan) ket komersial a nangruna para iti bungana. Ti henero ket asideg a kabagian ti *[[Lychee|Litchi]]* ken *[[Dimocarpus]]*.

;Dagiti napili a sebbangan

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*
*
Sapindoideae

Ti **Sapindoideae** ket ti subpamilia dagiti agsabsabong a mula iti pamilia a Sapindus iti Sapindaceae.

## Dagiti henero
Mairaman dagiti sumaganad a henero:

## Dagiti nagibasaran
Jan Svatopluk Presl

Ni **Jan Svatopluk Presl** (4 Septiembre 1791 – 6 Abril 1849) ket maysa idi a Bohemiano a masna a sientista.

Isu ket kabsat idi a lalaki ni botaniko Karel Bořivoj Presl (1794–1852). Inlaplagipan ti Botanikal a Kagimongan ti Tseka dagiti dua nga agkabsat a lalaki babaen ti pananginagan ti kangrunaan a pablaakna iti *Preslia* (napundar idi 1914). Isu ti mannurat ti sientipiko a terminolohia dagiti nadumaduma a sanga ti siensia ti Tseka, a mairaman ti nomenklatura ti kemikal ti Tseka. Isu ti kimaddua a nagsurat iti maysa a nagruna a taksonomia nga obra iti Tseka iti *[[O Přirozenosti Rostlin]]*.

## Dagiti napili a pablaak
* 
* 

## Kitaen pay
* Carl Borivoj Presl (C.Presl, 1794–1852) — Tseko a botaniko, ken ub-ubing a kabsat a lalaki ni Jan Presl.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Quido.cz: "Biography of Jan Svatopluk Presl"
Bixaceae

Ti **Bixaceae** ket ti pamilia dagiti dicotyledon a mula a kadawyan a tinawtawagan iti **pamilia ti atsuete**. Babaen ti sistema ti Cronquist, ti pamilia ket tradisional idi a naikabil iti urnos ti Violales. Nupay kasta, inyalis daytoy babaen dagiti baro a pannakaurnos, nga adda dagiti sumagmamano a pamilia a dati nga adda kadagiti pamilia ti Violales, iti Malvales.

Mangiraman ti Bixaceae kadagiti tallo a henero ken iti dagup dagiti 25 a sebbangan, uray no ti *Cochlospermum* ket sagpaminsan a naikabkabil iti bukdna a pamilia, ti Cochlospermaceae. Ti kaaduan nga ammo a sebbangan iti daytoy a pamilia ket ti taudan ti annatto, ti atsuete, a maitagikua iti henero-kita ti pamilia.

Uray no bassit, daytoy a pamilia ket addaan iti dibersidad iti kaunegan a mangiraman kadagiti kayos, hierba, ken dagiti bassit a mula. Dagitimula ket biseksual, ken amin dagiti sebbangan ket addaan kadagiti lima a sepalio. Amin dagiti mula iti kaunegan ti Bixaceae ket agpataud iti nalabbasit, kahel, wenno duyaw a latex.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Bixaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval. https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/
Friedrich von Berchtold

Ni Konde **Friedrich Carl Eugen Vsemir von Berchtold**, baron von Ungarschitz ()  (25 Oktubre 1781 – 3 Abril 1876), ket maysa idi nga agsasao iti Aleman a Bohemiano mangngagas ken botaniko manipud iti kaputotan nga Austriano.

## Biograpia
Nayanak ni Berchtold idiay Stráž nad Nežárkou () (itan ket ti Distrito ti Jindřichův Hradec), iti Imperio nga Austriano.
Nagturpos isuna manipud iti eskuela ti medisina idi 1804, kalpasanna ket nagsanay iti medisina ken kaaduan a nangiregget iti panawenna iti botanika ken masna a pakasariataan. Kanungpalan a pinanawanna ti kadawyan a panagsanay iti medisina ket nagbannianga iti amin a paset ti Europa, ti Tengnga a Daya ken Brasil. Kimmaddua a nagsurat kadagiti nadumaduma a papel iti panagsukisok kadagiti agkabsat a lalaki a botaniko a da Carl Borivoj Presl ken ni Jan Svatopluk Presl, a mairaman iti maysa a nangruna a taksonomiko nga obra iti *[[O Prirozenosti Rostlin]]*.

Maysa a naanep nga agob-obra para iti nailian a panagpaungar manen iti Tseka, nairaman idi ni Berchtold iti pannakapatakder ti Nailian a Museo ti Prague. Pimmusay isuna idi 1876 idiay Buchlau (itan ket Buchlovice), Moravia (itan ket parte ti Republika a Tseka).

Nainaganan a kas pammadayaw kaniana ti henero ti *[[Berchtoldia]]* C.Presl (sin. *[[Chaetium]]* Nees).

## Dagiti napili a pablaak
* 
* 

## Dagiti nota
Maipanggep kadagiti personal a nagan: Aginggana idi 1919, maysa idi a titulo ti , a naipatarus a kas *[[Konde]]*, saan nga umuna a nagan wenno tengnga a nagan. Ti porma para iti babai a kas . Idiay Alemania manipud idi 1919, daytoy ket mangporma iti parte ti nagnagan ti pamilia. Ti Hrabě ket ti kapada iti Tseka, ti porma para iti babai ket hraběnka.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Sangkapaset a listaan dagiti papel babaen ni Berchtold – WorldCat 
* Biograpia ni Berchtold iti Radio Tseka 

## Bibliograpia

* 
*
Friedrich Kasimir Medikus

Ni **Friedrich Kasimir Medikus** (wenno **Friedrich Casimir Medicus**; 6 Enero 1738 – 8 Hulio 1808) ket maysa idi nga Aleman a mangngagas ken botaniko.

Naiyanalk isuna idiay Grumbach ken nagbalin a direktor ti Unibersidad ti Mannheim (Theodoro Palatinae Mannheim) ken manangaywan iti botanikal a hardin iti Mannheim. Nagaw-awis isuna iti panangimuyong iti *[[Robinia]]* idiay Europa.

Nainaganan kaniana ti henero ti *Medicusia* babaen ni Conrad Moench (naikeddeng itan a kanagan iti *[[Picris]]*).

## Dagiti nagibasaran