Bantay Tapulao

Ti **Bantay Tapulao** (naamammuan pay a kas ti **Nangato a Pantok**) ket isu ti kangatuan a bantay idiay Kabambantayan ti Zambales ken idiay probinsia ti Zambales iti Filipinas.  Ti pantok, ket addaan iti kangato iti , ken mabirukan idiay ili ti Palauig, Zambales.  Ti naganna ket naala manipud iti kaadu ti kaykayo ti Pino ti Sumatra iti dayta a lugar, ken lokal nga ammo daytoy babaen ti tattao a  Zambal a kas ti *tapulao.*

Ti bantay ket lugar idi ti dakkel nga operasion ti panagmina ti kromita. Ti pannakadadael ti napintas a masna a senario ket makitkita kadagiti abut ti pagminaan iti pantok ken dagiti pay mainaig nga estruktura kadagiti malablabsan ti pagnaan.  Ti pantok ket makaipakita ti 360-degrado a pagbuyaan nga idiay ket pakakitaan dagiti sabali a banbantay ti Zambales iti daya a bangir, ti Golpo ti Lingayen iti amianan, ken iti lumaud a bangir, dagiti tanap ti Zambales ken ti Baybay Abagatan Tsina a gumay-at nga ad-adayo ngem ti abagatan ti Pundaquit idiay San Antonio, Zambales.

## Pannagna nga aktibidad
Ti dalan iti ngato ti Bantay Tapulao ket agtultulatid ken gradual a langa ti daga ken mangipan kadagiti magmagna kadagiti adu a bilang ti naisangayan nga ekosistema: manipud iti tanap ti karuotan ken dagiti lugar a pagtubtubuan ti *talahib* (kugon) kadagiti bakrangna ti sekondaria ken nangruna a kabakiran ti dipterocarpaceae, nalumotan a montane a kabakiran ken kabakiran ti pino iti ngato ti  a gumay-at kadagiti kaarrubayanna a banbantay.

Iti tiempo ti nabasa a klima, umadu dagiti alimatek ken naipangpangruna kadagiti asideg ti waig a malablabsan. Dagiti paset ti pagnaan ket agablinda kadagiti bassit a waig a pakaawisan dagitoy nga alimatek kadagiti magmagna  a di pay makammo no makagatda.

### Manipud idiay Palauig
Mabalin a maabot ti Bantay Tapulao babaen ti pannagna ti pagminaan a kalsada iti bakras a bangir ti bantay ken ti linia ti kabakiran ket mangrugi iti agarup a .  Ti pangrugian a puntos ket manipud idiay paginaedan manen a lugar ti Dampay iti baranggay Salaza idiay Palauig, a daytoy ket agarup a  manipud idiay Rehional a Kalsada ti Zambales iti maysa a lasonglasong a kalsada. Manipud ti pagrugian a dalan idiay baranggay Dampay aginggana iti pantok ket agarup a .  Dagiti agtataeng idiay Dampay ket dagidi pimmanaw idiay sakaanan ti Bantay Pinatubo ken isuda dagiti "bukod a nangidutok a guardia" ti Bantay Tapulao babaen ti koordinasion ti Turay ti Turismo ti Ili ti Palauig, Zambales.

Ti panagsang-at ket mabalin a maaramid kadagiti 7-8 nga oras bayat ti panagpababa ket mabalin a maaramid iti gudua dayta nga oras. Dagiti bisita ken turista a mayat a mangkalay-at ti bantay ket naskenda nga agrehistro idiay baranggay hall tapno makaawat ti adu pay a pagtalgedan, seguridad ken tulong segun ti alagaden ken bagnos iti turay ti turismo. Iti adayo pay a paset ti lugar ket ti pagnaan a pakaiturongan ti pagrugian a puntos para iti panagrakit ti parukpok a danum ti Karayan Bagsit.

### Panagballasiw a pannagna
Ti panagballasiw a pannagna ket mabalin pay a mangrugi manipud iti akin-daya a bangir ti Bantay Tapulao idiay baranggay Labney iti ili ti Mayantoc ti probinsia ti Tarlac, ken agpatingga idiay Palauig, wenno kasumbangir daytoy.  Ti pagnaan manipud iti amianan a laud ket awanen ken ti narigrigat a dalan ngem ti maysa a manipud idiay Zambales, ngem ti gunguna ket ti ad-adu a kita ti enbironmento ken fauna.

## Ekosistema
* Ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso (DENR) rehion 3 ket nagpirma ti tulagan a memorandum para iti panagsalaknib ken panagrang-ay ti 5,000 nga hektaria ti Bantay Tapulao.http://www.zambalesnow.com/government/provincial-departments http://www.zambalesnow.com/index.php?option=com_content&view=article&id=136:iba-zambales-denr-sign-moa-to-develop-mt-tapulao&catid=6:zambales-in-action 

*Ti Sangguniang Bayan (SB) ti Iba, Zambales ket nagpataud ti maysa nga ordinansia a nangirangarang ti paset ti ili iti Bantay Tapulao a kas maysa a papanan nga nga ekoturismo ken nasalakbiban a lugar.http://bansangpilipinas.com/2011/08/municipality-of-iba-denr-sign-co-management-of-zambales-high-peakes/ 

## Kitaen pay
*Listaan dagiti bantay ti Filipinas
*Heograpia ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Dagiti baro a sebbangan ti rodensia ket naduktalan idiay Bantay ti Filipinas 
*Sukimaten ti Zambales 
*25 a Kangatuan a Banbantay ti Filipinas
*Ultra-Prominensia a Bantay ti Filipinas