Pagsasao a Swahili

Ti **pagsasao a Swahili** wenno **Kiswahili** ket maysa a pagsasao a Bantu nga insasao dagiti nadumaduma a grupo ti etniko nga agtataeng kadagiti nadumaduma a lugar iti  aplaya ti Kanal Mozambique manipud iti akin-amianan a Kenya aginggana iti akin-amianan a Mozambique, a mairaman ti Is-isla ti Komoros. Isasao  pay daytoy dagiti grupo ti minoridad nga etniko iti Somalia. Uray no lima a riwriw a tattao ti agsasao iti Swahili a kas ti nakayanakan a pagsasaoda, daytoy ket naus-usar a kas maysa a lingua franca iti kaaduan ti Daya nga Aprika, a kayatna a sawen ket ti dagup a bilang dagiti mangisasao ket nasurok a 60 a riwriw. Ti Swahili ket agserserbi a kas maysa a nailian, wenno opisial a pagsasao, kadagiti lima a pagilian: ti Tanzania, Kenya, Uganda, ti Komoros ken ti Demokratiko a Republika ti Kongo.

Adda dagiti bolabulario a Swahili a naala manipud iti Arabiko babaen it ad-adu ngem duapulo a siglo a pannakaiyasidegan dagiti agsasao ti Arabiko a nagtataeng idiay aplaya ti abagatan a daya nga Aprika. Daytoy ket naginaynayon pay kadagiti Persiano, Aleman, Portuges, Ingles, ken Pranses a balikas iti bokabulariona babaen ti pannakaiyasasidegna kadagiti napalabas a lima a siglo.

## Pakasaritaan

### Taudan
Dagiti eskolar ket awananda iti makaanay a pakasaritaan wenno arkeolohiko nga ebidensia tapno mangpalubos kaniada a mangibaga ti pudno a petsa ken lugar a rimsuaan ti pagsasao a Swahili wenno ti Swahili a kultura. Nupay kasta, daytoy ket naipampanunotan a ti tattao nga agsasao ti Swahili ket simmakupda kadagiti agdama a teritorio, a mangkepkep ti Taaw Indiano, a nanipud idi kasakbayan ti 1000 A.D. Dagiti Arabo nga agtagtagilako ket ammoda nga adaanda iti nawatiwat a pannakaiyasideg ti aplaya a tattao manipud iti saan a naladladaw ngem maika-6 a siglo A.D., ken ti Islam ket nangrugrugi a naiwarwaras idiay igid nga Aplaya ti Daya nga Aprika manipud idi saan a naladladaw ngem maika-9 a siglo.

Dagiti tao manipud idiay Oman  ken idiay Golpo ti Persia Persian ket nagtaengda idiay Purpuro ti Zanzibar, a nangtulong daytoy ti panakaiwaras tiIslam ken ti pagsasao a Swahili ken kultura nga adda dagiti nangruna paglakuan ken sentro ti kultura nga ad-adayo ngem ti Sofala (Mozambique) ken Kilwa (Tanzania) iti abagatan, ken Mombasa ken Lamu idiay Kenya, Barawa, Merca, Kismayo ken Mogadishu (Somalia) iti amianan, ti Is-isla ti Komoros ken akinamianan a Madagascar idiay Taaw Indiano.

Nagrugi idi agarup a 1800, dagiti agturturay ti Zanzibar ket nagurnosda panaglaklako a panagbanbaniaga idiay kaunegan ti nangruna a daga, aginggana kadagiti nadumaduma a danaw idiay Rengngat ti Daya nga Aprika ti kontinente. Dagitoy idi ket nangipatakderda kadagiti permanente a dalan ti panaglaklako, ken dagiti agsasao ti Swahili nga aglaklako ket nagtaengda kadagiti pagsardengan kadagiti igid ti baro a dalan ti paglaklakuan. Para idi kaaduan, daytoy a pamay-an ket saan a nangiturong ti napudno a kolonisasion. Ngem ti kolonisasion ket rimsua idiay laud ti  Danaw Malawi, a tattan ket ti Probinsia ti Katanga ti Demokratiko a Republika ti Kongo, a nangited ti adu a nagbalbaliw a dialekto.

Ti kasapaan nga ammo a dokumento a naisurat iti Swahili ket dagiti surat a naisursurat iti Kilwa idi 1711, iti Arabiko a sinuratan. Dagitoy ket naipatulod idiay Portuges ti Mozambique ken dagiti lokal a kumaduaanda. Dagiti kasisigud a surat ket naipreserba tattan idiay Naipakasaritaan nga Arkibo ti Goa, India. Ti sabali pay a taga-ugma a naisurat a dokumento ket ti maysa nga epiko a daniw iti Arabiko a sinuratan a natituloan ti *[[Utendi wa Tambuka]]* (*Ti Pakasaritaan ti Tambuka*); daytoy ket napetsado ti 1728.  Nupay kasta, ti sinuratan a Latin ket nagbalin nga isu ti pagalagadan babaen ti impluensia dagiti kolonial a bileg ti Europa.

## Paammo

## Dagiti nagibasaran
* Ashton, E. O. *Swahili a Gramatiko: Mairaman ti intonasion.* Longman House. Essex 1947. .
* Irele, Abiola and Biodun Jeyifo. *Ti Oxford ensiklopedia ti Aprikano a kapanunotan, Tomo 1*. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan E.U. Siudad ti New York. 2010. 
* Blommaert, Jan: Panagikeddeng dagiti karbengan ti pagsasao: Ingles ken Swahili iti Tanzania a nabisita manen  (sosiolingnguistiko a panagrangrang-ay ti Tanzania a Swahili) – Dagiti Obra a Papel ti Urbano a Pagsasao & Panakaamo ti Panagbasa ken Panagsurat, papel 23, Univbersidad ti Gent 2003
* 
* Chiraghdin, Shihabuddin ken Mathias Mnyampala. *Historia ya Kiswahili*. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. Akindaya nga Aprika. 1977. 
* Contini-Morava, Ellen. *[http://www3.iath.virginia.edu/swahili/ Pangnagan a Panakaidasig iti Swahili] *. 1994.
* Lambert, H.E. 1956. *Chi-Chifundi: Ti Dialekto iti Akin-abagatan nga Aplaya ti Kenya*. (Kampala)
* Lambert, H.E. 1957. *Ki-Vumba: Ti Dialekto iti Akin-abagatan nga Aplaya ti Kenya*. (Kampala)
* Lambert, H.E. 1958. *Chi-Jomvu ken ki-Ngare: Dagiti subdialekto ti Mombasa a Lugar*. (Kampala)
* Marshad, Hassan A. *Kiswahili au Kiingereza (Nchini Kenya)*. Pundasion ti Jomo Kenyatta. Nairobi 1993.  .
* Nurse, Derek, ken Hinnebusch, Thomas J. Swahili ken Sabaki: ti linguistiko a pakasaritaan. 1993. Dagiti serye: Unibersidad ti California a Panangipablaak dagiti Lingguistika, b. 121.
* Ogechi, Nathan Oyori: "Kadagiti karbengan ti pagsasao idiay Kenya  (iti legado a puesto ti Swahili idiay Kenya)", iti: *Nordiko a Warnakan kadagiti Aprikano a Panagadadal* 12(3): 277–295 (2003)
* Prins, A.H.J. 1961. "Dagiti agsasao ti Swahili a Tattao iti Zanzibar ken dagiti Aplaya ti Daya nga Aprika (Dagiti Arabo, Shirazi ken Swahili)". *Etnograpiko a Panagsukisok iti Aprika*, inurnos babaen ni Daryll Forde. Londres: Internasional nga Instituto ti Aprika.
* Prins, A.H.J. 1970. *Ti Nautiko a Diksionario ti Swahili*. Pangyuna a Panagdadal ti Swahili a Leksiko – 1. Dar es Salaam.
* Whiteley, Wilfred. 1969. *Swahili: ti panagungar ti nailian a pagsasao*. Londres: Methuen. Dagiti serye: Dagiti Panagadadal ti Aprikano a Pakasaritaan.