open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pagsasao a Thao

Ti **pagsasao a Thao** (; Thao: **Thaw a lalawa**), ammo pay a kas **Sao**, ket ti pagsasao ti tattao a Thao, ti tribu ti aborihenio a Taiwanes iti rehion ti Danaw Sun Moon iti tengnga a Taiwan. Idi 2000, adda dagiti 5 wenno 6 innem nga agsasao nga agtateng idiay purok ti Ita Thaw (伊達邵) (tradisional a tinawtawagan iti Barawbaw), amin malaksid iti maysa ket agtawen iti nasursurok nga innem a pulo. Dua a lallakay a patneng nga agsasao ket natay idi Disiembre 2014 mairaman ni hepe Tarma (袁明智), nga agtawen iti 75.

Ti Thao ket pagsasao a Formosano ti pamilia ti Austronesio; dagiti dialekto ket ti Barawbaw ken Shtafari.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

* 
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
* Addaan ti Kaipuleohone iti urnong ni Robert Blust kadagiti naiyarkibo nga
Pagsasao a Pazeh

Ti **pagsasao a Pazeh** (naletra pay a kas **Pazih**, **Pazéh**) ken **Kaxabu** ket dagiti dialekto ti naungaw a pagsasao dagiti Pazeh ken Kaxabu, nga agkaaruba nga aborihenio a Taiwanes. Daytoy idi ket pagsasao a Formosano ti pamilia ti pagsasao ti sasao nga Austronesio. Ti naudi a nabati a patneng nga agsasao ti maitutop a Pazeh, ni Pan Jin-yu, ket pimmusay idi 2010 iti tawen a 96.  Sakbay ti ipupusayna, isu ket nangidatun kadagiti klase ti Pazeh kadagiti agarup a 200 nga estudiante iti Puli ken ti bassit a bilang dagiti estudiante iti Miaoli ken Taichung. Ti Kulun ket ti dialekto idi a nasapsapa nga awanen.  Ti makainsulto a nagan iti "fan" ket inus-usar idi a pangsuppiat kadagiti Aborihenio ti Tantanap babaen dagiti Taiwanes, ken ti bitla ti Hoklo a Taiwanes ket naipapilit kadagiti Aborihenio a kas dagiti Pazeh. Ti Hoklo a Taiwanes ket sinukatanna ti Pazeh ken nakaiturongan daytoy iti pannakaiyasideg iti pannakaawan. Kiniddaw ti kasaaad nga aborihinal babaen dagiti Abirihinal ti Tantanap.

## Dagiti nagibasaran

### Dagiti nota

### Dagiti sapasap a nagibasaran

* 
* 
* 

## Adu pay a mabasbasa

* 

## Dagiti akinruar a silpo

* Ti sekreto ti sasao a Formosano
Pagsasao a Basay

Ti **pagsasao a Basay** ket maysa idi a pagsasao a Formosano a naisasao iti likmut ti moderno nga aldaw a Taipei iti akin-amianan a Taiwan babaen dagiti Basay, Qauqaut, ken Trobiawan. Dagiti dialekto idi ket ti Trobiawan, Linaw, ken Qauqaut (*kitaen ti [[sasao a Daya a Formosano]]*).

## Dagiti nagibasaran
### Dagiti nota

### Dagiti sapasap a nagibasaran
*Li, Paul Jen-kuei (1999). Some problems in the Basay language. In Zeitoun, E., & Li, P. J-K., *Selected Papers From the 8th International Conference on Austronesian Linguistics*. Taipei, Taiwan: Academica Sinica.
*Inō Kanori [伊能嘉矩] & Yang Nanjun [楊南郡] (trans). 2012. *Research trips among the Plains Aborigines: Selections from Inō Kanori's Taiwan diaries* [平埔族調查旅行: 伊能嘉矩選集]. Taipei: Yuanliu Press [遠流出版公司]. 

## Dagiti akinruar a silpo

*The Austronesian Basic Vocabulary Database: From Bioinformatics to Lexomics
*ABVD: Basai/Laurent Sagart
*ABVD: Basay/Paul Jen-kuei Li(李壬癸)
Pagsasao a Saisiyat

Ti **pagsasao a Saisiyat** ket ti pagsasao dagiti Saisiyat, ti tribu ti indihenio a tattao idiay Taiwan (kitaen ti Dagiti Aborihinio a Taiwanes). Daytoy ket pagsasao a Formosano ti pamilia ti Austronesio. Daytoy ket addaan iti agarup a 4,750 nga agsasao.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

* Hsieh Fuhui and Huang Xuanfan. 2006. "The Pragmatics of Case Marking in Saisiyat." Oceanic Linguistics, Volume 45, Number 1, June 2006, pp.&nbsp;91–109.
* Li, Paul Jen-kuei [李壬癸]. 1978. *[http://www.airiti.com/ceps/ec/ecjnlarticleView.aspx?jnlcattype=1&jnlptype=1&jnltype=1&jnliid=3326&issueiid=71525&atliid=1227801 A Comparative Vocabulary of Saisiyat Dialects]  [賽夏方言的比較詞彙]*. Bulletin of the Institute of History and Philology  [歷史語言研究所集刊], Academia Sinica, 49:133-199.
Pagsasao a Kavalan

Ti **pagsasao a Kavalan** (**Kebalan**/kbalan) ket ti dati a naisasao idiay amianan a daya nga igid ti baybay ti Taiwan babaen ti tattao a Kavalan (噶瑪蘭). Daytoy ket maysa a pagsasao a Daya Formosano iti pamilia ti Austronesio.

Ti Kavalan ketsaanen a naisasao iti kasisigud a lugar.  Manipudidi 1930, daytoy ket inus -usar laeng a kas maysa a pagsasao iti balay.  Manipud idi 1987, daytoy ket naisasao pay laeng babaen dagiti teritorio ti Atayal. Idi 2000, daytoy a pagsasao ket naireporta pay laeng nga insasao babaen dagiti 24 nga agsasao ngem naikeddeng a matmatayen a pagsasao.

## Dagiti dialekto
Buklen ti Kavalan dagiti komunidad ti bitla manipud iti amianan aginggana iti abagatan (Li 2006:1):

*Kariawan (Jialiwan 加禮宛) – iti asideg ti Hualien, ti dati a lugar nga agsasao iti Sakizaya
*Patʀungan (Xinshe 新社) – mabirukan iti Fungpin (豐濱鄉), Hualien
*Kulis (Lide 立德)
*Kralut (Zhangyuan 樟原)

Dagitoy a komunidad tibitla iti akindaya a Taiwan ket ninaganan manipud kadagiti nadadaan a pagtaengan manipud iti amianan, a kas ti Kariawan, Sahut, ken Tamayan, ti kasisigud a nagtaudan ti tattao a Kavalan. Dagiti moderno nga aldaw nga agsasao ti Kavalan ket napalikmutan babaen dagiti Amis.

Adu kadagiti Kavalan ket makasaoda pay iti Amis, Taiwanes, Mandarin, ken Hapon (Li 2006:1).

## Dagiti nagibasaran

### Dagiti nota

### Dagiti sapasap a nagibasaran

*Paul Jen-kuei Li (李壬癸) and Shigeru Tsuchida (土田滋) (2006) Kavalan Dictionary . Language and Linguistics Monograph Series A-19. 
*Blust, Robert. 2009. *The Austronesian Languages*. Canberra: Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University. , 

## Dagiti akinruar a silpo

* Pabalak ti gobierno ti Taiwan: Diksionario ti Kavalan 
* Waragawag iti midia tiAkademia iti Taipei:Naipablaak ti diksionario ti Kavalan
Pagsasao nga Amis

Ti **pagsasao nga Amis** ket ti pagsasao a Formosano ti Amis (wenno Ami), ti maysa a indihenio a tattao nga agtataeng iti igid ti daya nga igid ti baybay ti Taiwan (kitaen ti aborihinio a Taiwanes). Iti agdama daytoy ti kadakkelan a sasao a Formosano, daytoy ket insasao manipud iti Hualien iti amianan ti Taitung iti abagatan, nga adda sabali a populasion idiay asideg iti akin-abagatan a patingga ti isla, ngem dagiti akin-amianan a karuay ket naikeddengda a sabali a pagsasao.

Dagiti serbisio ti gobierno kadagiti kondado a pagtataengan dagiti adu a tattao nga Amis idiay Taiwan kas dagiti estasion ti tren iti Hualien ken Taitung ketagiwaragawagda iti Amis a maikuyog iti Mandarin. Nupay kasta, bassit dagiti Amis iti ub-ubing ngem 20 idi 1995 ket makasao iti pagsasao, ken saan nga ammo no mano dagiti makasao kadagiti 138,000 nga etniko nga Amis.

## Dagiti dialekto
Ti Amis ket rimpuok ti dialekto. Dagiti akin-amianan a karuay, ti Sakizaya ken Nataoran, ket makaanayda nga agbalbaliw tapno maidasigda a dagiti sabali a pagsasao. Iti kaunegan ti maitutop nga Amis, adda dagiti dialekto a Tavalong-Vata'an, Tengnga, ken Akin-abagatan, ti naud-udi a mairaman ti Malan ken Hengchun Amis.

*Ami
**Maitutop nga Amis
***Fatang
***Fata'an
**Sakizaya
**Dialekto a Nataoran

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

*
*Gils, Rémy, 2010. *Parlons amis: Une langue aborigène de Taïwan*, Paris, L'Harmattan. 
*

*Sing 'Olam. 2011. 阿美語簡明詞典 / *O Citing no pangcah*. Taipei: 臺灣族群母語推行委員會. 
*Sing 'Olam. 2014. 阿美族語實用語法：增強語法與詞彙 / *O Sakafana' to Rayray to Sowal no 'Amis*. Taipei: 台灣族群母語推行委員會. 

## Dagiti akinruar a silpo

* Listaan ti balikas ti Tengnga nga Amis iti Database ti Batayan a Bokabulario ti Austronesio
* Urnong ti Kaipuleohone ni Robert Blust ket .
Pagsasao a Siraya

Ti **pagsasao a Siraya** ke ti pagsasao a Formosano a naisasao aginggana idi patingga ti maika-19 a siglo babaen dagiti indihenio a tattao a Siraya ti Taiwan. Adda dagiti eskolar a namatmati a ti Taivoan ken Makatao ken dagiti dua a dialekto ti Siraya, ngem itan ket ad-adun dagiti ebidensia a mangipakita a maitagikuada kadagiti sabali a pagsasao.

Adda dagiti nadumaduma a komunidad ti Siraya a nairaman iti maysa a Sirayano a kultura ken tignay ti panangipaungar ti pagsasao kadagiti ad-adu ngem maysa a dekada. Babaen ti lingguistiko a panagsukisok ken panangisuro iti pagsasao, ipang-ungaren dagiti patneng ti nakayanakanda pagsasao a napauten a malmalmeng kadagiti napalabas a siglo. Ti grupo ti ubbing a Siraya idiay Distrito ti Xinhuat ti Tainan a naipangpangruna iti lugar ti Kou-pei ken Chiou Chen Lin ket makabaelda nga agsao ken agkanta iti pagsasao a Siraya.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Samoiko

Ti **sasao a Samoiko**, ammo pay a kas **Samoiko–Akinruar ** ket ti naipagpagarup a pudno a sasao a Polinesio, a mangbukel kadagiti sasao a Polinesio ti Samoa, Tuvalu, Samoa nga Amerikano, Tokelau, Wallis ken Futuna, ken dagiti pagsasao ti Akinruar a Poliensio iti Baro a Caledonia, ti Is-isla ti Solomon, Vanuatu, Papua Baro a Guinea, ken ti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia.  Ti nagan a "Samoiko" ket mangbigbig ti Sāmoano.

## Pannakaidasig
Segun ti *Ethnologue* 16, ti sasao a Samoiko ket dagiti sumaganad:

*Daya nga Uveano–Niuafoʻou
**Niuafoʻou (idiay Tonga)
**ʻUvea (tinawtawagn pay iti Wallisiano wenno Daya nga Uveano, iti ʻUvea wenno isla Wallis, Wallis ken Futuna)
*Pukapukano (Pukapuka iti Is-isla Cook)
*Sāmoano (Sāmoa ken Sāmoa nga Amerikano)
*Tokelauano (Tokelau)
*Niuatoputapu (iti Niuatoputapu iti Tonga, awanen)
*Elliceano
**Tuvaluano (Tuvalu)
**Kapingamarangi (Kapingamarangi iti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia)
**Nukuoro (Nukuoro iti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia)
**Ontong Java (Ontong Java iti Is-isla ti Solomon)
**Sikaiana (Sikaiana iti Is-isla ti Solomon)
**Pagsasao a Takuu (Takuu iti akindaya nga is-isla ti Papua Baro a Guinea)
**Nukumanu (Nukumanu iti akindaya nga is-isla ti Papua Baro a Guinea)
**Nuguria (Nuguria iti akindaya nga is-isla ti Papua Baro a Guinea)
*Futuniko
**Anuta (Anuta iti Is-isla ti Solomon)
**Futuna (wenno Daya a Futuna, iti Futuna iti Wallis ken Futuna)
**Futuna-Aniwa (wenno Laud a Futuna, iti Futuna ken Aniwa iti Vanuatu)
**Emae (Emae iti Vanuatu)
**Rennelles (Rennell iti Is-isla ti Solomon)
**Mele-Fila (Mele iti Vanuatu)
**Pileni (Pileni iti Is-isla ti Solomon)
**Tikopia (Tikopia iti Is-isla ti Solomon)
**Uveano (wenno Laud nga Uveano, iti Ouvéa, Baro a Caledonia)
Pagsasao a Tongano

Ti **pagsasao a Tongano** (**) ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti sanga a Polinesio a naisasao idiay Tonga. Daytoy ket addaan iti agarup a 187,000 nga agsasao ken ti nailian a pagsasao ti Tonga.

## Pakasaritaan ti transkripsion
Ti kasapaan a panangipadas mangisurat ti pagsasao a Tongano ket inramid idi babaen da Schouten ken Le Maire iti Kompania ti Olandes ti Daya nga India idi immunada a simmangpet idi 1616. Insuratda dagiti limitado a bilang dagiti pangsandi ken dagiti berbo a nagus-usar iti panangiletra a ponetiko nga Olandes ken innayonna isuda iti maysa a dumakdakkel a listaan ti bokabulario ti Polinesio. Ni Abel Tasman, iti pay Kompania ti Olandes ti Daya nga India, ket pinadas ti nakisao kadagiti indihenio a Tongano a nagus-usar iti bokabulario manipud iti listaan idi simmangpet idiay Tongatapu idi 20 Enero 1643, uray no narigat isuna a naawatan, mabalin a gapu ti panagusar kadagiti balikas manipud kadagiti nadumaduma a sasao a Polinesio.

## Dagiti kabagian a pagsasao
Ti Tongan ket maysa kadagiti nadumaduma a pagsasao iti sanga a Polinesio iti sasao nga Austronesio, a kakuyogna ti Hawayano, Māori, Samoano ken Tahitiano, kaspagarigan. No maikuyog iti Niuano, mangbukel daytoy iti subgrupo a Tongiko ti Polinesio.

Gagangay ti Tongano kadagiti sasao a Polinesio gapu ta addaan daytoy iti makunkuna a *depinitibo nga aweng*. Kas met kadagiti amin a a sasao a Polinesio, ti Tongano ket nakaampon iti ponolohiko a sistema ti  proto-Polinesion.

# Nakatalinaay ti Tongano ti kasisigud a proto-Polinesio ti *h, ngem timmipon daytoy iti kasisigud a *s ka siti . (Ti  a mabirukan iti moderno a Tongano ket naala manipud iti *t sakbay iti nangato a sanguana a bokal). Kaaduan dagiti sasao a Polinesio ket napukawda ti kasisigud a proto-Polinesio a *glottal stop* ti ; nupay kasta, natalinaay daytoy iti Tongano ken dagiti bassit-usit a sasao a mairaman ti Rapa Nui.
# Iti proto-Polinesio, ti *r ken *l ket dagidi naisangayan a ponema, ngem nagtitipon dagitoyen iti kaaduan kadagiti sasao a Polinesio, nga ortograpiko a nairepresenta a kas *r* iti kaaduan a sasao a Daya a Polinesio, ken kas ti *l* iti kaaduan a sasao a Laud a Polinesio. Nupay kasta, ti pannakaigiddiat ket mabalin a makonstrukto manen gapu ta ti Tongano ket nnagitalinaay ti *l ngem napukawna ti *r.

Nakaro nga inimpluensiaan ti Tongano ti pagsasao a Wallisiano kalpasan idi kinolonisado dagiti Tongano ti isla ti ʻUvea idi maika-15 ken maika-16 a siglo.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
*C.M. Churchward, *Tongan Grammar*.  (Dati )
*C.M. Churchward, *Tongan Dictionary*.

## Dagiti akinruar a silpo

*Planet Tonga 
*Omniglot iti Tongan
*Online a Batayan a diksionario ti Tongano–Ingles ken Ingles–Tongano
Pagsasao a Niuafoʻou

Ti **pagsasao a Niuafoʻouan** ket ti pagsasao a naisasao iti akin-amianan unay nga isla ti Niuafoʻou ti Tonga.

Ti Niuafoʻou ket tradisonal a naidasig a kas  kaasitgan iti ʻUveano ken Tokelauano, iti maysa a sanga ti Daya nga Uveano–Niuafo'ou. Isingasing dagiti dadduma nga as-asideg iti kaarrubana a Tongano, a kas maysa kadagiti sasao a Tongiko. Nupay kasta, isuda a dua a pannakaigrupo ket napanawanen iti kaudian a panangidasig, a saan a nangiraman ti Niuafoʻou.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Pohnpeiko

Ti **pagsasao a Pohnpeiko**, mailetra pay a kas **Ponapeiko**, ket ti subgrupo ti sanga ti  Chuukiko–Pohnpeiko ti Mikronesio iti pamilia ti pagsasao nga Austronesio. Dagiti pagsasao ket kangrunaan a naisasao idiay Estado ti Pohnpei iti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia.

## Dagiti pagsasao
*Mokiles
*Pingelapes
*Pohnpeiano
*Ngatikes

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Trukiko–Ponapeiko

Ti **sasao a Trukiko–Ponapeiko** wenno **Chuukiko–Pohnpeiko** ket ti pamilia ti pagsasao ti sasao a Mikronesio a mangbukel dagiti dua a lugar ti dialekto, ti Trukiko ken Ponapeiko.  Isuda ti akinlaud unay ken historikal a kaudian a sasao a Mikronesio.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Trukiko

Ti **sasao a Trukiko**, wenno **Chuukiko**, ket ti subgrupo ti pamilia ti Chuukiko–Pohnpeiko ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio. Dagiti pagsasao ket nangruna a nisasao idiay Estado ti Chuuk ken Estado ti Yap iti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia.

## Dagiti pagsasao
*Sonsorol ken Tobiano (makaanayen nga asidegda tapno maikeddengda a dagiti dialekto)
*Chuukes
*Woleaiano ken Ulithiano
*Puluwates, Namonuito, ken Tanapag
*Carolinio
*Satawales ken Mortlockes (asideg nga agkabagian)
*Pááfang
*Mapia (awanen)

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Tanapag

Ti **Tanapag** ket ti gangani awanen a pagsasao a Mikronesio ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio. Daytoy ket naisasao iti isla ti Saipan idiay Is-isla Akin-amianan a Marianas. Dagiti ub-ubing a tattao ket agsasaoda iti Chamorro imbes a ti Tanapag, ngem adda met dagiti ganetget a naar-aramid a panangital-o ti pagsasao.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Satawales

Ti **pagsasao a Satawales** ket ti pagsasao a Mikronesio ti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia. Daytoy ket gangani a maawatan iti Mortlockes.

## Adu pay a mabasbasa
*The Navigator's Of Satawal, Mau Piailug's Star Compass.mpg. http://www.youtube.com/watch?v=TpX04U9FvTU.
*Roddy, Kevin M. (2007).  A Sketch Grammar of Satawalese, The Language of Satawal Island, 	Yap State, Micronesia.  Retrieved from The University of Hawai’i Manoa Scholarspace 	website:http://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/handle/10125/20678/M.A.CB5.H3_3421_r.pdf?sequence=2.
*Satawalese.  Endangered Languages.  http://www.endangeredlanguages.com/lang/5426 
*The Trukic Language Continuum in Night Thoughts of a Field Linguist (2005, Mayo 12).  Mensahe a naiplaak it http://fieldlinguistnotes.wordpress.com/2005/05/12/the-trukic-	language-continuum/.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Puluwates

Ti **pagsasao a Puluwates** ket ti pagsasao a Mikronesio ti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia. Daytoy ket naisasao idiay Poluwat.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*  a naiyarkibo iti Kaipuleohone
Pagsasao a Sonsoroles

Tie **pagsasao a Sonsoroles** ket ti pagsasao a Mikronesio a naisaao idiay Palau, kasisigud a dagiti isla a mangbukel ti esatado ti Sonsorol, ken naiwarwaras babaen ti migrasion kadagiti sabali a lugar iti pagilian. Daytpy ket asideg unay iti Tobiano.

### Adu pay a mabasbasa
*Capell, A. (1969). Grammar and vocabulary of the language of sonsorol – tobi. Sydney: University Of Sydney.
*Ethnologue, (2014). Sonsorol. [online] Available at: https://www.ethnologue.com/language/sov
*Isles-of-the-sea.org. (2014). Sonsorol | isles of the sea bible translation. http://isles-of-the-sea.org/projects/sonsorol/.
*Palaunet.com. (2014). Culture of Palau. [online] Retrieved from: http://www.palaunet.com/pw_culture.aspx 
*The Joshua Project:. Sonsorol in Palau ethnic people profile. [online] Retrieved from: http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?rog3=PS&peo3=14999
*Sonsorol.com. (2014).
*Sonsorol-island.blogspot.com. (2014).
*Wals.info, (2014). WALS Online – Language Sonsorol-Tobi. Available at: http://wals.info/languoid/lect/wals_code_son

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*  Panid ti pagsasao iti Sonsorol.com 
* Dagiti rekording dagiti banag ti leksiko, dagiti paradigma ken dagiti naratibo a naiyarkibo iti Kaipuleohone
Pagsasao a Tobiano

Ti **pagsasao a Tobiano** (Tobiano: *ramarih Hatohobei*, literal a "ti pagsasao ti Tobi") ket ti pagsasao ti Tobi, maysa kadagiti Is-isla Abagatan a laud ti Palau, ken ti nangruna nga isla ti estado ti Hatohobei. Ti Tobiano ket pagsasao a Mikronesio nga insasao babaen ti agarup a 150 a tattao.

Ti Tobiano ken dagiti dialekto ti Sonsorol, Merir, ken Pulo Anna, dagiti sabali a natagtagitao nga Is-isla Abagatan a laud, ket asidegda nga agkakabagian kadagiti naisasao a pagsasao dagiti akinruar nga isla ti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia ti Yap ken Truk Lagoon.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*Ti pagsasao a Tobiano iti ''Gagayyem ti Isla ti Tobi'' 
*Nawaya panagserrek kadagiti rekording dagiti listaan ti balikas ti Hatohobei, dagiti paradigma ken dagiti naratibo a mabalin a magun-od babaen ti Kaipuleohone
Pagsasao a Pááfang

Ti **pagsasao a Pááfang** ket ti pagsasao a Mikronesio ti  Pederado nga Es-estado ti Mikronesia. Daytoy ket insasao idiay Is-isla Hall ti Fananu, Murilo, Nomwin, ken Ruo idiay Estado ti Chuuk.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Mortlockes

Ti **pagsasao a Mortlockes** (**Kapsen Mwoshulók**) ket ti pagsasao a maitagikua iti grupo ti Chuukiko ti sasao a Mikronesio iti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia a nangruna a naisasao idiay Is-isla Mortlock (Is-isla Nomoi (Akibaba a Mortlock) ken Is-isla Akingato a Mortlock). Daytoy ket ganganai a maawatan iti Satawales ken Puluwates. Ita nga aldaw ti pagsasao ket nagbalinen nga agsinnaranay a maawatan iti Chuukes, ngem mamarkaan met iti naiduma nga aweng ti Mortlockes. Dagiti tabas ti lingguistiko ket mangipakita ti Mortlockes ket tumiptipon iti Chuukes.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Ti urnong dagiti rekording ti Mortlockes ket magun-od babaen ti Kaipuleohone
Pagsasao a Mapia

Ti **pagsasao a Mapia** ket ti maysa nga awanen a pagsasao a Mikronesio ti Indonesia. Daytoy ket naisasao idi idiay Atol Mapia, 180&nbsp;km iti amianan ti igid ti baybay ti Laud a Papua. Ti populasion ket immakar manipud iti Mikronesia idi nasapa a maika-20 a siglo, ken naisimilado babaen ti lingguistiko; ti laeng agsasao manipud idi 2000 ket ti maysa a lakay a lalaki a nagbati iti isla. Ti amin a populasion ti Mapia ket dagiti imigranten nga agsasao iti Biak.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Chuukes

Ti **pagsasao a Chuukes** wenno **Trukes** ket ti pagsasao a Trukiko ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio a naipangpangruna a naisasao idiay is-ila ti Chuuk iti Is-isla Carolina iti Mikronesia. Adda pay dagiti komunidad dagiti agsasao idiay Pohnpei ken Guam. Dagiti karkulo ket mangipakita nga adda dagiti agarup a 45,900 nga agsasao idiay Mikronesia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti silpo ti ruar
* Listaan ti balikas ti Chuukes iti Database ti Batayan a Bokabulario ti Austronesio (Arkibo)
* Howard, Jocelyne. "Dagiti patarus ti Chuukes." ( ) Unibersidad ti Hawaii.
* Addaan ti Kaipuleohone kadagiti naiyarkibo amaterial para iti Chuukes a mairaman dagiti naisurat a material, dagiti rekording ti audio, ken dagiti maipatinayon a .
Pagsasao a Mokiles

Ti **pagsasao a Mokiles** wenno **Mwoakiloano** ket ti pagsasao a Mikronesio a kasisigud a naisasao idiay Atol Mokil, Pederado nga Es-estado ti Mikronesia. Kadagiti 1200 nga agsasao iti Mokiles, agarup laeng a 500 ti agtataeng idiay Mokil.

## Adu pay a mabasbasa
*Encyclopædia Britannica. (2014). Caroline Islands (archipelago, Pacific Ocean) -- Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/96488/Caroline-Islands
*Harrison, S. P., & Albert, S. Y. (1976). Mokilese Reference Grammar. Honolulu: University Press of Hawaii.
*Harrison, S. P., & Albert, S. Y. (1977). Mokilese-English Dictionary. Honolulu: University Press of Hawaii.
*Hezel, F. X. (1992). The Expensive Taste for Modernity: Caroline and Marshall Islands. from Micronesian Seminar: http://micsem.org/pubs/articles/historical/frames/exptstmodfr.htm
*Poll, D. (2013, July 23). Mokilese language use, status and importance. (K. D. Harrison, Interviewer) Retrieved February 11, 2014, from http://www.endangeredlanguages.com/lang/4672/samples/8393 
*Rehg, K. L., & Bender, B. W. (1990). JSTOR: Oceanic Linguistics, Vol. 29, No. 1 (Summer, Lexical Transfer from Marshallese to Mokilese: A Case of Intra-Micronesian Borrowing 1990), pp.&nbsp;1–26. Oceanic Linguistics, 29(1), 1-26. http://www.jstor.org/stable/3623202

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Gramatika ti Mokiles
Pagsasao a Kapingamarangi

Ti **pagsasao a Kapingamarangi** ke ti pagsasao a Polinesio a naisasao idiay Pederado nga Es-estado ti Mikronesia. Daytoy ket addaan kadagiti 3,000 a patneng nga agsasao idi 1995. Ti pagsasao ket asideg a kabagian ti pagsasao a Nukuoro.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* Anderson, Gregory D.S. and K. David Harrison (2013). *Kapingamarangi Talking Dictionary*. Living Tongues Institute for Endangered Languages. http://www.talkingdictionary.org/kapingamarangi
* Elbert, S. (1946). *Kapingamarangi and Nukuoro Word List, With Notes on Linguistic Position, Pronunciation, and Grammar*. United States: United States Military Government
* Lieber, M. D., & Dikepa, K. H. (1974). *Kapingamarangi Lexicon*. Hawaii, United States: The University Press of Hawaii.

## Dagiti akinruar a silpo
* Alphabeto ken panangibalikas
* Video ti "Ti Bibliatayo", naibaga iti Kapingamarangi.
*  iti Ethnologue.
* Addaan ti Kaipuleohone kadagiti naiyarkibo nga urnong dagiti material ti Kapingamarangi a mairaman ti , ken dagiti dihitado nga .
Pagsasao a Ngatikes

Ti **Ngatikes**, wenno **Sapwuahfik**, ket ti pagsasao a Mikkronesio a nagtaud manipud iti atol ti Sapwuahfik, Pederado nga Es-estado ti Mikronesia. Kadagit 700 nga agsasao iti Ngatikes, agarup laeng a 450 ti agtataeng idiay Sapwuahfik. Daytoy ket dati a naikeddeng a diaelkto ti Pohnpeiano, ngem saan nga agsinnaranay a maawatan iti data a pagsasao. Daytoy ket agdama a naikeedenga maisagmak.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti islpo ti ruar
* Addaan ti Kaipuleohone iti , a mairaman dagiti
Pagsasao a Nukuoro

Ti **pagsasao a Nukuoro** ket ti pagsasao a Polinesio nga insasao babaen dagiti agarup a 860 a tattao idiay atol ti Nukuoro iti Pohnpei, Mikronesia.

## Adu pay a mabasbasa
*Carroll, V. (1965) An Outline Of The Structure Of The Language Of Nukuoro. Wellington, New Zealand: The Polynesian Society.
*Dryer, M., Haspelmath, M. Language Nukuoro. Retrieved from http://wals.info/languoid/lect/wals_code_nkr
*Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (2013). Nukuoro. Retrieved from https://www.ethnologue.com/language/nkr/***EDITION***
*Newton, D. Figure of a divinity. Retrieved from http://www.famsf.org/files/jolika/douglasnewton.pdf 
*Nukuoro. Received from http://www.endangeredlanguages.com/lang/nkr 
*Sato, H., Terrell, J. (2012). Language in Hawai’I and the Pacific. Honolulu: Curriculum Research & Developmental Group.

## Kitaen pay
* Pagsasao a Kapingamarangi
* Sasao a Polinesio
* Pagsasao a Tokelauano

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Dagiti  a naiyarkibo iti Kaipuleohone
* Dagiti  a naiyarkibo iti Kaipuleohone
Pagsasao a Pingelapes

Ti **pagsasao a Pingelapes** ket ti pagsasao a Mikronesio a naisasao idiay atol ti Pingelap.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao nga Ulithiano

Ti **pagsasao nga Ulithiano** ket ti pagsasao a naisasao idiay atol ti Ulithi ken dagiti kaarruba nga isla. Ti Ulithiano ket maysa kadagiti 6 nga opisial a pagsasao ti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia. Adda dagiti agarup a 3,000 nga agsasao, ngem adda laeng dagiti 700 kadagitoy ti agtataeng idiay atol ti Ulithi.

Idi 2010, ti diksionario nga Ulithiano-Ingles ken Ingles-Ulithiano ket impabalaak babaen ti Habele, ti naikuartel idiay Estados Unidos a karidad. Inbagbaga dagiti nagsursurat a ti gandat ket panagpartuat ti konsistente ken intuitibo a tabas iti panangiletra iti alpabeto a Romano a naserbi kadagiti patneng nga agsasao iti Ulithiano ken dagiti patneng iti Ingles.

## Adu pay a mabasbasa
*THE ARMED FORCES RADIO STATION. (1945). The "ulithi" encyclopedia. Ulithi, Western Carolines:
*Lippwe, E. (1986). Federated states of Micronesia. DR-NTU, Nanyang Technological University
*Library, Singapore, Retrieved from https://dr.ntu.edu.sg/bitstream/handle/10220/709/AMIC_1986_SEP22-26_25.pdf?sequence=1 
*Mellen, N., & Hancock, J. (2010). Ulithian-English dictionary. Columbia, South Carolina: Habele.
*Mellen, N., & Uwel, J. (2005). Ulithian – English Dictionary. : .
*People and the language. (n.d.). Retrieved from http://ulithiadventurelodge.com/?page_id=57 
*Walsh. J A., & Walsh, E. (1979). Anthropological Linguistics. Loan Words in Ulithian, 21(3),

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti sipo ti ruar
*Dagiti indeks dagiti etiketa ti nagnagan ti  ken  iti Ulithiano a naiyarkibo iti Kaipuleohone
Pagsasao a Woleaiano

Ti **pagsasao a Woleaiano** ket ti nangruna a pagsasao iti isla ti Woleai ken dagiti naipalikmut a basbassit nga isla iti estado ti Yap iti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia.  Ti Woleaiano ket pagsasao a Trukiko. Iti kaunegan ti pamilia, ti kaasitgan a kabagaian ket ti Satawales ken adu dagiti nga agsinnaranay a maawatan.  Ti Woleaiano ket nabingbingay kadagiti dua a dialekto: ti maitutop a Woleaiano ken Lamotrek, ken insasao babaen dagiti agarup a 1700 a tattao. Dagiti Woleai ket addaanda iti bukoda a sistema ti panagsurat, ti silabaria a naibatay iti alpabeto a Latin.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*Sohn, H.M. 1975. *Woleaian Reference Grammar.* University of Hawaii Press. 
*Kennedy, R, (n.d.). ‘‘Stress and Allomorphy in Woleaian Reduplication.’’ http://uts.cc.utexas.edu/~tls/2002tls/Robert_Kennedy.pdf 
*Sohn, H.-m., & Tawerilmang, A. F. (1976). ‘‘Woleaian-English Dictionary’’. Honolulu: The University Press of Hawaii.
*Tsui, T.-H. ‘‘Japanese loanwords in Woleaian.’’ Honolulu, University of Hawaii.

## Dagiti akinruar a silpo
*Team, S. (n.d.). ‘‘Teaching Guide The Woleai People.’’ Naala idi Marso 31, 2014, from Vernacular Media: http://www.vernacularmedia.org/images/0/0a/Woleai_People.pdf
Pagsasao a Kosraeano

Ti **pagsasao a Kosraeano**  sagpaminsan pay a maisurat iti **Kusaieano**, ket ti pagsasao  a naisasao idiay Kosrae (Kusaie), Is-isla Carolina, ken Nauru. Adda dagiti agarup a 8,000 nga agsasao idi 2001.

## Dagiti nagibasaran

## Adu oay a mabasbasa
*Lee, K. D. (1975). Kusaiean reference grammar. Honolulu: UP Of Hawaii
*Kinnaman, S. (n.d.). Lwem wolena kosrae!. Eugene: University Of Oregon.
*Yi, K.-d. (1976). *Kusaiean-English dictionary*. PALI language texts. Honolulu: University Press of Hawaii. 

## Dagiti islpo ti ruar
* Arkibo ti Kaipuleohone a mabalin a mangiraman iti
Pagsasao a Pohnpeiano

Ti **pagsasao a Pohnpeiano** wenno **Ponapeano** ket ti pagsasao a Mikronesio a naisasao a kas indihenio a pagsasao ti isla ti Pohnpei iti Is-isla Carolina. Ti Pohnpeiano ket addaan iti agarup a 29,000 nga agsasao, ti kaaduan ket agtataeng idiay Pohnpei ken dagiti kaarruba nga atol ken is-isla. Daytoy ti maikadua a kaaduan a naisasao a patneng a pagsasao iti  Pederado nga Es-estado ti Mikronesia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*  (1950) iti Kaipuleohone
*  (1967) ken 
*  (1969)
* 
* Naisurat ken dagiti material a mangngeg para iti Pohnpeiano iti Kaipuleohone, adda dagiti material a naiyarkibo babaen ti Ponapeano
Pagsasao a Yapes

Ti **pagsasao a Yapes** ket ti pagsasao nga insasao babaen ti tattao iti isla ti Yap (Pederado nga Es-estado ti Mikronesia). Daytoy ket maitagikua iti sasao nga Austronesio, ken naipangpangruna iti sanga ti Oceaniko iti dayta a pamilia.  Daytoy ket narigat a maidasig, ngem mabalin a pategan ti Yapes a maysa kadagiti sasao nga Is-isla Almiralidad.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
*Jensen, John Thayer. 1977. Yapese–English Dictionary. (PALI Language Texts: Micronesia.) Honolulu: University of Hawai‘i Press.
*Jensen, John Thayer. 1977. Yapese Reference Grammar. Honolulu: University of Hawai‘i Press.

## Dagiti akinruar a silpo
* Listaan ti balikas ti Yapes iti Database ti Batyan a Bokabulario nga Austronesio
* Online a Diksionario ti Jensen Yapes iti www.trussel2.com
* 
* 
* 
*  a naiyarkibo iti Kaipuleohone
*  ken dagiti
Pagsasao a Carolinio

Ti **pagsasao a Carolinio** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Is-isla Akin-amianan a Marianas, nga idiay ket opsial a pagsasao a kakuyogana ti Ingles ken Chamorro. Dagiti sabali anagannna ket mairaman ti Carolinio ti Saipan, Akin-abagatan a Carolinio, Sprache der Marianen ke  Karolinio.  Ti Carolinio ket aisagmak a pagsasao segun ti ELCat, ngem manmano ti magun-od a datos. Adda dagiti agarup a 3,100 a patneng nga agsasao iti lubong. Ti Carolinio ket agarup a 95% nga agpada iti leksiko iti Satawales, 88% iti Woleaiano ken Puluwates; 81% iti Mortlockes; 78% iti Chuukes, 74% iti Ulithiano.

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Gilbertes

Ti **pagsasao a Gilbertes** wenno **Taetae ni Kiribati**, ammo pay a kas **Kiribati** (sagpaminsan a *Kiribates*), ket ti pagsasao a Mikronesio ti pamilia ti pagsasao nga Austronesio.

## Dagiti nota

## Bibliograpia
*
*

## Dagiti silpo tiruar

*
*Patarus iti Ingles/Kiribati ken Kiribati/Ingles nga adadaan kadagiti sumurok a 50,000 a balikas 
*Dagiti urnong ti balikas iti Gilbertespara iti SuperMemo 
*Arkibo ti Kaipuleohone a mairaman dagiti rekording ken dagiti  iti Kiribati
*Diksionario  dagiti patarus ti Gilbertes – Ingles manipud iti Online a Diksionario ti Webster – The Rosetta Edition
* Kasano ti agbilang iti Gilbertes
Pagsasao a Marshales

Ti **pagsasao a Marshales** (Marshales: baro nga ortograpia**' wenno daan nga ortograpia **', ammo pay a kas **Ebon**, ket ti pagsasao a Malayo-Polinesio a naisasao idiay Is-isla Marshall ababen dagiti agarup a 44,000 a tattao, ken ti nangruna apagsasao ti pagilian. Adda dagiti dua a dialekto: ti Rālik (akinlaud) ken Ratak (akindaya).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Online a diksionario ti Marshales–Ingles
*Addaan ti Kaipuleohone kadagti rekording dagiti sarsarita manipud kadagiti tawen ti 1950 ken dagiti pay
Pagsasao a Nauruano

Ti **pagsasao a Nauruano** (**Nauruano**: *dorerin Naoero*) ket ti maysa a pagsasao nga Oceaniko, a patneng nga insasao babaen dagiti agarup a 6,000 a tattao iti pagilian nga isla ti Nauru. Saan a nasayaat a maawatan ti pannakaikabagianna kadagiti sabali a sasao a Mikronesio.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

*"Nauru Grammar", by Alois Kayser compiled (1936); distributed by the German embassy 1993, 
* 

## Dagiti akinruar a silpo
Tattao a Butuanon

Ti **tattao a Butuanon** ket paset ti dakdakkel a grupo ti etnolingguistiko a Bisaya a mangbukel ti dakdakkel a grupo ti etnolingguistiko a Filipino. Dagiti Butuanon ket maysa kadagiti kabassitan a grupo ti etniko a Bisaya.  Kasla met dagiti Surigaonon, dagiti Butuanon ket datida a naikeddenga  kas dagiti Cebuano.

## Lugar
Dagiti Butuanonket agataengda kadagiti probinsia ti Agusan del Norte ken Agusan del Sur. Adda met dagiti agtataeng idiay Misamis Oriental wenno idiay Surigao del Norte. Amin ket adda iti akin-amianan a daya a suli ti Mindanao.

## Demograpia
Ti bilang dagiti Butuanon ket agagrup a 1,420,000. Isuda ket kaputotan dagiti agsasao iti Austronesio nga imigrante manipud iti Abagatan a Tsina iti las-ud ti panawen ti Landoke. Kaaduan dagiti Butuanon ita nga aldaw ket kaaduanda nga agsasao iti Pagsasao a Cebuano, gapu ti kaadu nga iyuumay dagiti agataeng a Cebuano iti Mindanao, ken Filipino, Ingles a kas dagiti maikadua a pagsasao. Kaaduan ket Romano Katolisismo, bayat nga adda met dagiti Protestante.
Tattao nga Aklanon

Ti **tattao nga Aklanon** ket ti paset ti dakdakkel a grupo ti etnolingguistiko a Bisaya, a mangbukel ti kadakkelan a grupo ti etnolingguistiko a Filipino.

## Kitaen pay
*Pagsasao nga Aklanon
*Aklan
*Tattao a Bisayano
*Sasao a Bisaya

## Dagiti akinruar a silpo
*Aklanon 
*Literatura ti Aklanon(  2009-10-24)
*Prekolonial a Paset ti Panawen iti Filipinas)(  2009-10-24)
Tattao a Boholano

Ti **tattao a Boholano**, tinawtawagan pay iti **Bol-anon**, ket mangibaga iti tattao nga agtataeng iti probinsia nga isla ti Bohol. Isuda ket paset ti dakdakkel a grupo ti etnolingguistiko a Bisaya a mangbukel ti kadakkelan a grupo ti etnolingguistiko a Filipino.

## Pagsasao
Ti Boholano ket ti dialekto ti Cebuano a naisasao idiay isla ti Bohol iti Filipinas ken karuay daytoy ti bitla a Bisaya, urayno daytoy ket sagpaminsan a nibagbaga a kas sabali a pagsasao babaen dagiti dadduma a lingguista ken dagiti patneng nga agsasao. Ti Boholano, a naipangpangruna dagiti dialekto nga inus-usar iti Tengnga a Bohol, ket mabalin a mailasin manipud kadagiti sabali a dialekto a Cebuano babaen dagiti bassit a panagbaliw ti ponetiko.  Ti uni ti "y" iti Cebuano ket agbalin a "j" (ti "iya" iti Cebuano ket agbalin nga "ija"), ti uni ti "k" ket sagpaminsan nga agbalin nga "h" (ti "ako" iti Cebuano ket agbalin nga "aho"), ti uni ti "l" no mausar iti maikadua wenno sarunuenna ti silaba ket agbalin a "w" (ti "kulang" iti Cebuano ket agbalin a "kuwang"). Ngem dagiti dialekto nga inus-usar kadagiti lugar ti igid ti baybay ti Bohol, a mairaman idiay Siudad ti Tagbilaran, ket ganganidan a saan a malasin manipud kadagiti sabali a lugar nga agsasao iti Cebuano.

## Dagiti nagibasaran

## Kitaen pay
*Dagiti grupo ti etniko iti Filipinas

## Dagiti akinruar a silpo
* Ti pagsasao a Boholano
* Boholanon, babaen ni Diana Lyn Lopez
Tattao nga Eskaya

Ti **Eskaya**, ammo bassit a kas ti **Bisayano-Eskaya**, ket ti kolektibo a nagan para kadagiti kameng ti kultural a minoridad a mabirukan idiay Bohol, Filipinas, a mailasin babaen ti kutural a tawidna, a naisangsangayan iti literatura, pagsasao, kawwes ken dagiti panagraem iti relihion. Kalpasan a naammuan iti publiko dagiti Eskaya idi 1980, dagitoy a panagsanay iti kultura ket suheto idi ti nakaro a panagipagarup iti parte dagiti lokal nga agiwarwarnak ken agdadammo a historiador a nagaramid kadagiti agdumaduma a panagtunton a maipanggep iti kasasaad nga etnolingguistiko ti tattao nga Eskaya. Ti naiduma a pagsasao ti Eskayano ken naipangpangruna ti sistema ti panagsurat ket taudan ti pagsiddaawan ken kontrobersia. Adda dagiti agiwarwaranak a nangisupsuppiat a ti Eskaya ket historiko a napapanaw manipud iti Tengnga a Daya, bayat nga insingasing dagiti dadduma a ti komunidad ket kulto ken agsasao iti naimbento a pagsasao. Segun ti mitolohia nga Eskaya, ti pagsasao ken sinuratan ket napartuat idi babaen ti nainlangitan nga inspirasion babaen ti tinaudan a Pinay a naibatay daytoy iti bagi ti tao. Sinuportaran babaen dagiti kolonista nga Espaniol, ti pagsasao ti Pinay ket naibagbaga kano a naiparuar manen babaen ti panangidaulo ni Mariano Datahan (ca. 1875–1949), ti beterano ti republikano a buyot ti Bohol. Uray no saan a mapasingkedan ti historikal a kaadda ti Pinay, dagiti ad-adu a kaudian a panagadal a naitipon iti lingguistiko a panagusig iti masasao a pakasaritaan ken dagiti heneolohiko a panagsukisok ket  mangited iti ebidensia a ti pagsasao nga Eskayano ket kaaduan a mabalin a napartuat ken naiwarwaras iti kaunegan ti kaputotan babaen ti karismatiko a tao.  Ita nga aldaw, ti Eskaya ket opsialda a naidasig a kas maysa nga Indihenio a Komunidad ti Kultura babaen ti Tiganay ti Karbengan dagiti Indihenio a Tattao ti 1997 (Tignay ti Republika Blng. 8371). Adda dagiti nadumaduma a reporta a nagisingsingasing a ti edukasion ti Eskaya iti lingguistiko ken kultura ken nagin-inuten a bumasbassit manipud kadagiti tawen ti tengnga a 1980, ngem adda met dagiti nadokumentuan a nasayaat a ganetget iti panangipaungar.

## Dagiti nagibasaran

* 
*Tubac, A. (2014). Lexical Retrieval in L1, L2, L3, and L4 of the Bilingual Eskayan Tribe in Taytay, Duero, Bohol. In DL. Martinez et al. (Eds),  Unsettling Discourses: The Theory and Practice of Indigenous Studies (pp. 221-238). . Cordillera Studies Center, University of the Philippines. Baguio City.
Dagiti ballasiw-taaw a Filipino

Ti maysa a **ballasiw-taaw a Filipino** () ket ti tao iti taudan a Filipino nga agtataeng iti ruar ti Filipinas. Daytoy a termino ket maipakat kadagiti Filipino nga adda iti sabali a pagilian nga awan inggana a kas dagiti umili wenno dagiti permanente nga agtateng iti sabali a pagilian ken dagiti umili a Filipino iti sabali a pagilian iti limitado, maitudtudo a paset ti panawen, kas dagitikontrato iti panagtrabaho wenno dagiti estudiante. Daytoy ket mabalin pay a mangiraman dagiti aglaylayag ken dagiti dadduma nga agtrabtrabaho iti ruar ti Filipinas ngem saanda a permanente wenno temporario nga agtataeng iti sabali a pagilian. Kas resulta iti daytoy a migrasion, adu kadagiti pagilian nga adda iti adua a komunidad ti Filipino.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Tattao a Hiligaynon

Ti **tattao a Hiligaynon**, masansan a maibagbaga  kas **Ilonggo**, ket dagiti subgrupo ti tattao a Bisayano a ti nangruna a pagsasaoda ket ti pagsasao a Hiligaynon, ti maysa a pagsasao nga Austronesio a patneng iti dakkel nga akindaya nga igid ti baybay a tanap ti Panay, akin-amianan a Guimaras ken akinlaud a Negros, kasta met ti Soccsksargen iti Mindanao.

## Kitaen pay
*Dagiti grupo ti etniko iti Filipinas
*Iloilo
*Pagsasao a Hiligaynon
*Tattao a Bisayano

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Adu pay a pakaaamo ti Sirkulo ti Ilonggo ti San Francisco 
*Adu pay a pakaamo a maipanggep iti Gunglo ti Ilonggo ti Southern California 
*Leyenda dagiti Sangpulo a Borneano a Datu
Sasao nga Abagatan a daya a Solomoniko

Ti pamilia ti **sasao nga Abagatan a daya a Solomoniko** ket mangporma ti sanga ti sasao nga Oceaniko. Daytoy ket uklen dagiti 26 a pagsasao a mangsakop ti Abagatan Daya nga Is-isla Solomon, manipud iti ungto ti Santa Isabel aginggana iti Makira. Gapu ta awan unay ti dibersidad kadagitoy a pagsasao, no maiyasping kadagiti grupo iti kapada a kadakkel iti Melanesia, mangisingasing a naiwarwarasda iti relatibo a kaudian a napalabas. Ti Bugotu ket maysa kadagiti kakonserbatibuan a pagsasao.

## Dagiti pagsasao
Segun iti Lynch, Ross, & Crowley (2002), ti estruktura ti pamilia ket kas dagiti sumaganad:

*Pamilia a Bugotu–Gela–Guadalcanal 
**Bughotu (Bugotu)
**Pamilia a Gela–Guadalcanal
*****Geliko**: Lengo, Gela
***Guadalcanal: Birao, Ghari, Malango, Talise
*Pamilia  a Longgu–Malaita–Makira 
**Longgu
**Pamilia a Malaita–Makira 
***Sa'a
*****Makira** (San Cristobal): Arosi, Fagani, Bauro, Kahua–Owa, ?Marau Wawa
*****Malaita**
****Tengnga–Amianan a Malaita: Amianan (To'abaita, Baelelea, Baeggu, Fataleka), Lau, Kwara'ae, Wala, Gula'alaa, Kwaio, Dori'o
****Akin-abagatan a Malaita: 'Are'are, Marau, Oroha

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Temotu

Ti **sasao a Temotu**, nanaganan manipud iti Probinsia ti Temotu ti Is-isla Solomon, ket ti sanga dagiti sasao nga Oceaniko nga insingasing ni Ross & Næss 2007 para iti sasao a Reefs – Santa Cruz. Dagitoy a pagsasao ket dati a naikeddeng a Papuano, ngem inpundar ni Ross & Næss a dagiti kaasitgan a kabagian ket dagiti sasao a Utupua–Vanikoro, a dati a naipagpagarup a Tengnga–Akindaya nga Oceaniko.

*Is-isla Reefs–Santa Cruz
*Utupua–Vanikoro (mabalin a dua a nawaya a sangsanga)
**Utupua:  Amba, Asumboa, Tanimbili
**Vanikoro:  Teanu, Lovono, Tanema

Saan nga awaten ti *Ethnologue* ti nodo ti Vanikoro.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Tengnga a Vanuatu

Ti **sasao a Tengnga a Vanuatu** iti pamilia ti **Is-isla Efate** ket parte dagiti sasao nga Akin-abagatan nga Oceaniko. Ti pagsasao ket naisasao idiay Probinsia ti Shefa iti tengnga a Vanuatu kadagiti isla ti Efate ken dagiti adu nga isla ti Is-isla Shepherd.

Ti nangruna a paggiddiatan iti kaudian a pannakaidasig ket ti puesto dagiti pagsasao iti kaunegan ti Oceaniko ken no iraman ti pagsasao nga Abagatan nga Efate iti kapitolio, ti Puerto Vila.

## Dagiti pagsasao

Iraman laeng da Lynch, Ross, & Crowley (2002) dagiti dua a pagsasao:

*Namakir (Pagsasao a Makura, Is-isla Shepherds )
*Nakanamanga (Pagsasao nga Amianan nga Efate, Amianan nga Efate)

Iraman ni Clark (2009) ti Abagatan nga Efate:

*Namakir (Namakura)
*Efate: Abagatan nga Efate, Amianan nga Efate, Eton, Lelepa

(Inbilang ni Ross *et al.* ti Eton ken Lelepa a kas dialekto dagiti sabali a pagsasao.)

Segun kenni Thieberger, ti *[[Pagsasao nga Efates|Efates]]* ket ti maysa nga artipisial a panaglalaok kadagiti pagsasao ti Efate.

## Dagiti nagibasaran
Sasao a Meso-Melanesio

Ti **sasao a Meso-Melanesio** ket dagiti moderado a nasuportaran a grupo ti sasao nga Oceaniko a naisasao kadagiti dakkel nga isla ti Melanesia ti Baro nga Irlanda ken ti Is-isla Solomon iti daya ti Baro a Guinea.

## Pannakabukel

Maigrupo dagiti pagsasao a kas dagiti sumaganad:
*Pannakaisilpo a **[[Peninsula Willaumez|Willaumez]]**:  Bola, Bulu, Meramera, Nakanai
***Bali–Vitu**: Bali (Uneapa), Vitu (Muduapa) [mabalin a bugbugtong a pagsasao]
*Pannakaisilpo a **Baro nga Irlanda – Amianan a laud a Solomoniko** 
**Pamilia ti **Tungag–Nalik**:  Tigak, Tungag, Nalik, ?Laxudumau, Kara, Tiang
**Pannakaisilpo a **Tabar**: Madara (Tabar), Lihir, Notsi
**Pannakaisilpo a **Madak**: Barok, Lavatbura-Lamusong, Madak
****[[Pagsasao a Tomoip|Tomoip]]**
**Pannakaisilpo a St George 
***Tangga
***Sursurunga
***Konomala
***Patpatar–Tolai:  Patpatar, Lungalunga (Minigir), Tolai (Kuanua)
***Label–Bilur:  Label, Bilur
***Kandas–Ramoaaina:  Kandas,  Ramoaaina
***Siar
***Pannakaisilpo nga Amianan a laud a Solomoniko

Inayon ti *Ethnologue* ti Guramalum iti pannakaisilpo a St George.

Ti Peninsula Willaumez iti amianan ti igid ti baybay ti Baro a Britania ket gapuanan iti tengnga a pannakaiwarwaras.

## Dagiti nagibasaran
Sasao nga Amianan a laud a Solomoniko

Ti pamilia ti **sasao nga Amianan a laud a Solomoniko** ket ti sanga ti sasao nga Oceaniko. Daytoy ket mangiraman ti sasao nga Austronesio ti Bougainville ken Buka iti Papua Baro a Guinea, ken ti Choiseul, Baro a Georgia, ken Santa Isabel (malaksid ti Bugotu) iti Is-isla Solomon.

Ti panagkaykaysa ti Amianan a laud a Solomoniko ken tibilang ti pannakabukel dagiti subgrupona, ken ti pay pannakaikabagianna kadagiti sabali a grupo ti Oceaniko, ket napundar idi iti pionero nga obra babaen ni Malcolm Ross.

## Dagiti komponete

Ti pannakaigrupo ti sasao nga Amianan a laud a Solomoniko ket kas dagiti sumaganad:

* Pannakaisilpo a Nehan – Amianan a Bougainville
**Nehan (Nissan)
****Saposa–Tinputz**: Hahon, Saposa (Taiof)–Teop, Tinputz
****Buka**: Halia–Hakö, Petats
**Papapana
**Solos
*Pamilia a  **Piva–Bannoni**:  Piva (Lawunuia), Bannoni
*Pamilia a **Mono–Uruavano**:  Mono-Alu, Torau, Uruava
*Pannakaisilpo a Choiseul:  Babatana (mairaman ti Sisingga)–Ririo, Vaghua–Varisi
*Pamilia a **Baro a Georgia – Ysabel**
**Pannakaisilpo a Baro a Georgia:  Simbo (Isla Simbo), Roviana–Kusaghe, Marovo, Hoava, Vangunu (Isla Vangunu), Nduke (Isla Kolombangara), Ghanongga (Isla Ranongga),  Lungga (Isla Ranongga), Ughele (Amiana nga Isla Rendova)
**Pannakaisilpo nga Ysabel:  Zabana (Kia)–Laghu†, Kokota–Zazao (Kilokaka)–Blablanga, Gao–Cheke Holo (Maringe, Hograno)

Iti pay maipatinayon, ti awanen a Pagsasao a Kazukuruket mabalin idi a maysa kadagiti sasao a  Baro a Georgia ken mabalin pay a maysa ti Tetepare, no daytoy idi ket maysa nga Austronesio.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
* 
* Bill Palmer (2005). North West Solomonic materials . University of Surrey, UK.
* Bill Palmer (2010). http://www.newcastle.edu.au/research-and-innovation/centre/education-arts/endangered-languages-documentation-theory-and-application/research . University of Newcastle, Australia.
Sasao nga Epi

Dagiti kagudua a dosena a **sasao nag Epi** ket naisasao idiay Isla Epi iti Vanuatu.

Ti populasion ti Isla Epi ket sumurok idi a 14,000 sakbay a bimmasit iti 800 idi nasapa a maika-20 a siglo gapu ti panaggundaway ti ekonomia ken panangiyammo iti sakit. Manipud idi 2001, ti bilang dagitoy a pagsasao ket immadu bassit iti 4,400.

## Dagiti komponente

Dagiti pagsasao ket dagiti sumaganad:
*Bieria–Maii: Bieria (Vovo), Maii
*Baki–Bierebo: Baki, Bierebo
*Lamenu–Lewo: Lamenu, Lewo

## Dagiti nagibasaran
Sasao nga Abagatan a Vanuatu

Dagiti siam a **sasao nga Abagatan a Vanuatu** ket mangporma ti pamilia ti sasao nga Akin-abagatan nga Oceaniko, a naisasao idiay Probinsia ti Tafea (Tanna, Aneityum, Futuna, Erromango, ken Aniwa) ti Vanuatu.

## Dagiti pagsasao
*Pamilia nga **Erromango** 
**Akin-abagatan: Sie, Sorung†
**Akin-amianan: Ifo (Utaha)†, Ura(Kitaen ti Pagsasao nga Erromanga#Kasasaad a lingguistiko para iti deskripsion)
*Pamilia a **Tanna** 
**Akin-abagatan: Kwamera (Abagatan a Tanna), Abagatan a laud a Tanna
**Akin-amianan: Lenakel (Laud a Tanna), Whitesands (Weasisi, Daya a Tanna), Amianan a Tanna
***Aneityum**
**Aneityum (Anejom̃)

## Dagiti nagibasaran
Pagsasao a Rennelles

Ti **pagsasao a Rennelles**, wenno **Rennell-Bellona**, ket ti pagsasao a Polinesio a naisasao idiay Probinsia ti Rennell ken Bellona ti Is-isla Solomon. Adda naipablaaken a diksionario ti pagsasao.

## Adu pay a mabasbasa
*Levinson D. (1998). Ethnic Groups Worldwide: A Ready Reference Handbook: Greenwood Publishing Press.
*Jonsson N. (1999). Rennellese Language fact sheet. Retrieved from http://www2.ling.su.se/pollinet/facts/ren.html .
*Elbert S. H. (1962). Phonemic Expansion in Rennellese. The Polynesian Society.
*Ember C. R., Skoggard J. (2002). Bellona and Rennel Islanders. Encyclopedia of World Cultures Supplement. (pp.&nbsp;47–50). Macmillan, N.Y. Encyclopedia of World Cultures Supplement.
*Monberg T., Kuschel R., Elbert S. H., Christiansen S., Rossen J. M., (2011, June 1). Bellona and Rennell. Naal aidi 2014, Pebrero 13 manipud iti http://www.bellona.dk
*Elbert S. H. (1981). Dictionary of The Language of Rennell and Bellona. Denmark: The National Museum of Denmark.
*Moseley, Christopher and R. E. Asher, ed. *The Atlas of the Languages of the World* (New York: Routledge, 1994) p.&nbsp;100

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*  a naiyarkibo iti Kaipuleohone
* Dagiti
Pagsasao a Sikaiana

Ti **pagsasao a Sikaiana** ket ti  pagsasao a Polinesio, nga insasao babaen dagiti agarup a 730 a tattao idiay Sikaiana iti Is-isla Solomon.

## Adu pay a mabasbasa
*Donner, W. (1996). LINGUA FRANCA AND VERNACULAR: LANGUAGE USE AND LANGUAGE CHANGE ON SIKAIANA. In Pacific Studies, Vol.19, No.2.
*Donner, W. (2002). RICE AND TEA, FISH AND TARO: SIKAIANA MIGRATION TO HONIARA. In Pacific Studies Vol. 25.
*Donner, W. W. (2012). Sikaiana Dictionary. Retrieved from sikaianaarchives.com: http://www.sikaianaarchives.com/wp-content/uploads/2012/06/Sikdict.pdf

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* Dagiti paset ti Libro ti Kadawyan a Kararag iti Sikaiana, liturhiko a dokumento ti Anglikano iti Sikaiana idi 1932.
* Te Kaitapu i Talatala o Sikaiana Ti liturhia ti Melanesia iti pagsasao a Sikaiana (1984), naidihitado babaen ni Richard Mammana
* Ti ,aysa a diksionario ti Sikaianay a mangiraman pay iti gramatika iti pagsasao a Sikaiana (2012)