open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sylvia Plath

Ni **Sylvia Plath** (; Oktubre 27, 1932&nbsp;– Pebrero 11, 1963) ket maysa idi nga Amerikana a mannaniw, nobelista, ken mannurat iti ababa a sarita. Isu ket naipasngay idiay Boston, Massachusetts, ken nagadal idiay Kolehio Smith ken Kolehio Newnham idiay Unibersidad ti Cambridge, sakbay a naindayegan a kas maysa a mannaniw ken mannurat. Inasawana ti kapada a mannaniw a ni Ted Hughes idi 1956; nagtaengda idiay Estados Unidos ken kalpasanna idiay Inglatera, ken adda dua nga annakda, ni Frieda ken ni Nicholas. Ni Plath ket nagsagaba iti depresion para iti kaaduan a manakman a biagna, ken isu ket nagpakamatay idi 1963. Dagiti kontrobersia ket nagtultuloy a nangpalikmut kadagiti pasamak iti biagna ken ti ipupusayna, ken ti pay panagsursurat ket ti legadona.

Ni Plath ket napammadayawan iti panagpasayaat iti henera iti naipapudno a daniw ken kalatakan a naam-ammuan para kadagiti dua a naipablaak nga koleksionna, ti *[[The Colossus and Other Poems]]* ken ti *[[Ariel (libro)|Ariel]]*. Idi 1982, isu ket nagungunaan iti Premio Pulitzer kalpasan idi isu ket pimmusay para iti *The Collected Poems*. Sinuratna pay ti *[[The Bell Jar]]*, ti semi-autobiograpikal a nobela a naipablaak iti nabiit sakbay nga isu ket pimmusay.

## Bibliograpia

### Dandaniw
* *[[The Colossus]]* (1960) 
* *[[Ariel (Plath)|Ariel]]* (1965) 
* *[[Crossing the Water]]* (1971) 
* *[[Winter Trees]]* (1972) 
* *[[The Collected Poems]]* (1981)
* *[[Daddy (daniw)|Daddy]]*
* *[[Poppies in July]]*
* *[[Morning Song (daniw)|Morning Song]] *
* *[[Lady Lazarus]]*
* *"[[Mirro]]"*

### Sursurat

* *[[The Bell Jar]]* (1963) babaen iti parbo a nagan a 'Victoria Lucas'
* *Letters Home* (1975)
* Johnny Panic and the Bible of Dreams (1977)
* *The Journals of Sylvia Plath* (1982)
* *The Magic Mirror* (1989), thesis ni Plath idiay Kolehio Smith
* *The Unabridged Journals of Sylvia Plath*, inedit ni Karen V. Kukil (2000)

#### Literatura para iti ubbing

* *The Bed Book* (1976)
* *The It-Doesn't-Matter-Suit* (1996)
* *Collected Children's Stories* (UK, 2001)
* *Mrs. Cherry's Kitchen* (2001)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
* 
* www.sylviaplath.info 
* Sylvia Plath
* Sylvia Plath on Poets.org Biograpia, dandaniw, dagiti mainaig a salaysay ken silsilpo manipud iti Akademia dagiti Amerikano a Mannaniw
* Timpuyogan ni Sylvia Plath
Luxembourg

Ti **Luxembourg** opisial a ti **Nalatak a Dukado ti Luxembourg** (, , ), ket ti napalikmutan ti daga a pagilian idiay Akinlaud nga Europa. Daytoy ket bineddengan babaen ti Belhika iti laud ken amianan, ti Alemania iti daya, ken ti Pransia iti abagatan. Daytoy ket buklen dagiti dua a nangruna a rehion: ti Oesling iti amianan a kas paset ti massif ti Ardennes, ken ti Gutland ("nasayaat a pagilian") iti abagatan.Ti Luxembourg ket addaan iti populasion iti 524,853 manipud idi Oktubre 2012 ken addaan iti kalawa iti , ken mangaramid daytoy kadagiti maysa a kabassitan a naturay nga estado idiay Europa.

Kas maysa a representatibo a demokrasia nga addaan iti naibatay iti linteg a monarkia, daytoy ket indauluan babaen ti nalatak a duke, ni Henri, Nalatak a Duke ti Luxembourg, ken isu laengen daytoy ti nabati a nalatak a dukado iti lubong. Ti Luxembourg ket maysa a naparang-ay a pagilian, ken addaan daytoy iti napasayaat nga ekonomia ti kangatuan a GDP (PPP) tunggal maysa a tao iti lubong, segun ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idi 2014. Ti sentral a lokasionna ket nangaramid daytoy nga estratehiko a nangruna kadagiti nadumaduma a bileg, manipud idi pannakapundarna a kas pagsammakedan ti Roma, ti panagsangailina iti nangruna a kastilio ti Pranko idi las-ud ti Nasapa a Tengnga a Panpanawen, ken ti papelna a kas bastion para iti Kalsada Espania idi baetan ti maika-16 ken maika-17 a sigsiglo.

Ti Luxembourg ket nagpundar a kamemng ti Kappon ti Europa, NATO, OECD, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken ti Benelux, ken mangipaltiing ti politikal a konsensona a mangparabor iti integrasion iti ekonomia, politika, ken militar. Ti siudad ti Luxembourg, nga isu daytoy ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad, ket isu ti tugaw dagiti nadumaduma a patakder ken ahensia ti Kappon ti Europa. Idi Oktubre 18 2012, ti Luxembourg ket immuna a napili iti pakasaritaanna iti temporario a tugaw iti Konseho ti Seguridad ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Ti pagilian ket nagserbi iti Konseho ti Seguridad manipud idi Enero 1 2013 aginggana idi Disembre 31 2014.
Iti panangipaltiingna iti puestona iti heograpia, ti kultura ti Luxembourg ket nagtitiponan ti Romaniko ken Hermaniko nga Europa, ken nangitiptipon kadagiti ugali iti tunggal maysa. Ti Luxembourg ket maysa a tallo ti pagsasaona a pagilian: ti Luksemburges, Pranses ken Aleman ken dagiti opisial a pagsasao. Urayno daytoy ket sekular nga estado, ti Luxembourg ket kaaduan a Romano Katoliko.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*
*
* Plan d'action national luxembourgeois en matière de TIC et de haut-débit 
* CEE- Europe’s Digital Competitiveness Report –Volume 2: i2010 –ICT Country Profiles- page 40-41 
* Inauguration of LU-CIX 
* Art and Culture in Luxembourg

## Dagiti akinruar a silpo

*  
* Luxembourg  manipud iti *UCB Libraries GovPubs*
*
*
*
Albania

Ti **Albania** ( , ; Gheg nga Albanes: *Shqipnia*), opisial nga ammo a kas **Republika ti Albania** ( mabalikasan a ), ket maysa a naturay nga estado idiay Abagatna daya nga Europa. Nabeddengan daytoy babaen ti Montenegro iti amianan a laud, ti Kosovo iti amianan a daya, ti Amianan a Macedonia iti daya ken Gresia iti abagatan ken abagatan a daya. Addan daytoy ti pantar idiay Baybay Adriatiko iti laud, ken idiay Baybay Ionian iti abagatn a laud. Daytoy ket basbassit ngem  manipud idiay Italia, iti ballasiw ti Lingsat Otranto nga agisilpo ti Baybay Adriatiko idiay Baybay Ionian.

Ti Albania ket kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, NATO, ti Organisasion para iti Talinaay ken Panagtitinnulong iti Europa, Konseho ti Europa, Organisasion ti Sangalubongan a Komersio, Organisasion iti Islamiko a Pagtitinnulongan ken maysa kadagiti kameng a nangbangon iti Kappon para iti Mediterraneano. Ti Albania ket maysa a mabalina kandidato para iti pnakaipan ti Kappon ti Europa manipud idi Enero 2003, ken pormal a nangidangep para iti panagkameng ti Kappon ti Europa idi 28 Abril 2009.

## Dagiti nagibasaran
Apganistan

Ti **Apganistan** (Persiano/Pashto: , *Afġānistān*) ket maysa a napalikmutan ti daga a naturay nga estado a mabirukan iti tengnga ti Asia, naibuklan daytoy ti Abagatan nga Asia, Tengnga nga Asia, ken ti Tengnga a Daya. Nakarkulo nga addaan iti populasion ti agarup a 29 a riwriw, addaan iti kalawa a , nga isu daytoy ti maika-42 a kaaduan ti bilang populasion ken ti maika-41 a kadakkelan a pagilian iti lubong. Nabeddengan babaen ti Pakistan iti abagatan a daya, Iran iti laud, Turkmenistan, Uzbekistan ken Tajikistan iti amianan, ken China iti adayo nga amianan a daya.


Papeles:Kabul TV Hill view.jpg|
File:Kabul TV Hill view S.jpg|
File:Kabul street.jpg|
File:Kabul Graveyard Hill pool.jpg|


## Dagiti nagibasaran
Angola

Ti **Angola**, opisial a ti **Republika ti Angola** (, ; Kikongo, Kimbundu, Umbundu: Repubilika ya Ngola), ket maysa a pagilian idiay akin-abagatan nga Aprika a naibeddengan babaen ti Namibia iti abagatan, ti Demokratiko a Republika ti Kongo iti amianan, ken ti Zambia iti daya; ti laud na a pantar ket addan idiay Taaw Atlantiko iti Luanda a kas ti kapitoliona a siudad.

## Dagiti nagibasaran
Antigua ken Barbuda

Ti **Antigua ken Barbuda** (; Espaniol para iti "taga-ugma" ken "nabarbasan") ket maysa a singin nga isla a pagilian a naisanglad ti nagbaetan ti Baybay Karibe ken ti Taaw Atlantiko. Nabuklan daytoy ti dua a kangrunaan a nataengan nga is-isla, ti Antigua ken ti Barbuda, ken dagiti pay babbabassit nga is-isla (a mairaman ti Great Bird, Green, Guinea, Long, Maiden ken Isla ti York ken ti adadayo nga abagatan, ti isla iti Redonda). Ti permanente abilang ti populasion ket agarup a 81,800 (manipud iti 2011 a Senso) ken ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti St. John's, idiay Antigua.

Dagitoy ket naisina babaen ti bassit a nautiko a milia, ti Antigua ken ti Barbuda ket adda dagitoy iti tengnga iti Is-isla ti Leeward, a paset iti Lesser Antilles, ti agarup a 17 nga amianan a grado iti Ekuador. Ti parbo a nagan daytoy a pagilian ket "Daga dagiti 365 nga Aplaya" gpu kadagiti kaadu ti aplaya a nakapalikmut kadagiti isla. Ti panagturayna, pagsasao, ken kultura ketkaaduan a naimpluensiaan babaen ti Britaniko nga Imperio, a daytoy ket paset idi iti daytoy a pagilian.

## Dagiti nagibasaran
Arhentina

Ti **Arhentina** , opisial nga **Arhentino a Republika** ( ), ket isu ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Abagatan nga Amerika babaen ti kadakkel ti daga, kalpasan ti Brasil. Naibuklan a kasla pederasion dagiti 23 a probinsia ken maysa a naturayan a siudad, ti Buenos Aires. Isu daytoy ti maikawalo a kadakkelan a pagilian iti lubong babaen ti kadakkel ti daga ken ti kadakkelan kadagiti agsasao ti Espaniol a pagpagilian.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
*Opisial a website
Armenia

Ti **Armenia**  ( ''Hayastan'' ), opisial a ti **Republika ti Armenia** (, *Hayastani Hanrapetut’yun*, ), ket maysa a napalikmutan ti daga, a kabambantayan a pagilian idiay Abagatan a Kaukaso a rehion iti Eurasia. Mabirukan daytoy idiay nagsasabtan iti Akinlaud nga Asia ken Akindaya nga Europa, nabeddengan daytoy babaen ti Turkia iti laud, ti Georgia iti amianan, ti *[[de facto]]* a nawaya a Republika ti Nagorno-Karabakh ken ti Azerbaijan iti daya, ken ti Iran ken ti Azerbaijani nga exclave iti Nakhchivan iti abagatan.

## Dagiti nagibasaran
Arhelia

Ti **Arhelia** (, *al-Jazā'ir*; Bereberes: ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ ken Arheliano nga Arabiko: Dzayer wenno Ldzayer, opisial a ti **Demokratiko a Republika ti Tattao ti Arhelia**, ken pormal a makunkuna pay a kas ti **Demokrata ken Popular a Republika ti Arhelia**, ket maysa a dakkel a pagilian idiay Maghreb a rehion iti Amianan a laud iti Aprika. Ti Arhel ket isu ti kapitolio ken kaaduan ti populasion a siudad.

Ti teritorio iti tatta nga aldawen nga Arhelia ket pagtaengan idi kadagiti adu a taga-ugma a kultura, a mairaman dagiti Ateriano ken Kapsiano a kultura. Ti lugarna ket tinurayan idi babaen dagiti adu nga imperio ken dinastia, a mairaman ti taga-ugma a Numida, Kartahineses, dagiti Romano, dagiti Bandalo, dagiti Bisansio, dagiti Arabo nga Umayyad, Berber Fatimids ken Almohads ken kalpasan dagitoy ti Turko nga Otomano.

Ti Arhelia ket maysa a semi presidensial a republika a buklen dagiti 48 a probinsia ken dagiti 1541 a komuna. Nga adda ti populasion ti sumurok a 37 a riwriw, isu daytoy ti maika-34 a kaaduan ti populasion iti lubong. Daytoy ket maysa aliguistiko nga Arabo a pagilian nga adda pay dagiti dadduma a dialekto. Ti ekonomiana ket naibatay ti lana, a nagsagsagaba kadagiti Olandes a sakit. Ti Sonatrach, ti nailian a kompania ti lana, ket isu ti kadakkelan a kompania idiay Aprika. Ti Arhelia ket adda ti maikadua a kadakkelan a buyot idiay Aprika ken idiay Arabo a lubong, kalpasan ti Ehipto, ken estratihiko a kumaduaanna ti Rusia ken Tsina ken dagiti nagtaudan ti armas.

Nga adda ti dagup a kalawa iti , ti Arhelia ket isu ti maikasangapulo a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti kadakkelan idiay Aprika. Ti pagilian ket nabeddengan iti amianan a daya babaen ti Tunisia, iti daya babaen ti Libya, iti laud babaen ti Morocco, iti abagatan a laud babaen ti Akinlaud a Sahara, Mauritania, ken Mali, iti abagatan a daya babaen ti Niger, ken iti amianan bababen ti Baybay Mediteraneo. Manipud idi 2012, ti Arhelia ket adda ti nakarkulo a populasion iti 37.1&nbsp;a riwriw. Ti Arhelia ket kameng ti Kappon ti Aprika, ti Liga ti Arabo, OPEC ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken maysa a nagbangon a kameng ti Kappon ti Arabo a Maghreb.

## Etimolohia
Ti nagan ti pagilian ket naala manipud iti siudad ti Arhel. Ti sapasap a kaaduan nga etomolohia ket mangisilpo ti nagan ti siudad iti *al-Jazā'ir* (الجزائر, "Dagiti Isla"), ti napabassit a porma manipud iti daan a nagan ti siudad a *Jazā'ir Banī Mazghanna* (جزائر بني مزغنة, "Isoisla dagiti Mazghanna a Tribu"), nga inpakat babaen dagiti mediebal a heograpo a kas ni al-Idrisi. Dagiti dadduma pay ket isurotda iti *Ldzayer*, ti Maghrebi nga Arabiko ken Bereberes para iti "Arhelia" a mabalin a maikabagian ti Zirid a Dinastia nga Ari a ni Ziri ibn-Manad ken ti nangbangon ti siudad iti Arhel.

## Pakasaritaan

Ti Arhelia ket nataenganen manipud idi 10,000 BC, a kas ti naibaga idiay Nailian a Parke ti Tassili. Dagiti patneng a tatato iti akin-amianan nga Aprika ket naisalsalumina a patneng a populasion, a tinawtawagan a kas dagiti Bereberes babaen dagiti Griego ken dagiti Romano, ken kalpasan daytoy dagiti Arabo.

## Paammo


## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Azerbaijan

Ti **Azerbaijan** (; ), opisial a makunkuna a **Republika ti Azerbaijan** () ket isu ti kadakkelan a pagilian idiay rehion ti Kaukaso iti Eurasia. Mabirukan idiay nagsasabtan iti Akinlaud nga Asia ken Akindaya nga Europa,nabeddengan babaen ti Baybay Kaspio iti daya, Ruso  iti amianan, Georgia iti amianan a laud, ken Iran iti abagatan.

## Dagiti nagibasaran
Bahamas

**Ti Bahamas** , opisial a ti **Mankomunidad ti Bahamas**, ket maysa a pagilian a nakabuklan dagiti adadu ngem 3,000 nga is-isla, dagiti kayo (isla), ken dagiti isleta. Mabirukan daytoy idiay Taaw Atlantiko nga amanianan ti Kuba ken Hispaniola (Republika ti Dominikano ken Haiti), amianan a laud iti Turko ken Is-isla ti Caicos, ken abagatan a daya iti Estados Unidos (kaasitgan ti estado iti Florida). Ti kadakkel ti dagana ket , nga addaan ti populasion iti 353,658. Ti kapitoliona ket ti Nassau. Iti heograpia, Ti Bahamas ket naisanglad kadgiti isu met laeng a kawar nga isla a kas ti Kuba, ti Hispaniola ken ti Turko ken Is-isla ti Caicos; ti pannakainagan iti Bahamas ket kadawyan a maipatudona ti Mankomunidad ken saan a ti heograpiko a kawar.

## Dagiti nagibasaran
Bahrain

Ti **** (, *al-Baḥrayn*) (, *Baḥrain*), opisial a ti **Pagarian ti Bahrain** (, **), ket maysa a bassit nga isla nga estado iti asideg ti lumaud a pantar iti Golpo Persiano. Tinurayan daytoy babaen ti naarian a pamilia ti Al Khalifa. Manipud idi 2010 addan daytoy ti populasion iti 1,234,571, a mairaman dagiti 666,172 a saan nga umili.Dati daytoy nga emirato, ti Bahrain ket nairangarang a kas maysa a pagarian idi 2002.

Ti Bahrain ket maysa a purpuro kadagiti 33 nga is-isla, a ti kadakkelan ket ti Isla ti Bahrain, iti kaatiddog a  ken  a kalawa. Ti Saudi Arabia naisanglad iti laud ken naisilpo iti Bahrain babaen ti Ari Fahd a Nangato a kalsada. Ti Qatar ket addaan iti abagatan a daya ti ballasiw ti Golpo iti Bahrain. Ti naplano a Qatar Bahrain a nagato a kalsada ket isilpona ti Bahrain ken Qatar ken agbalinto a ti kaatiddogan a nagato a kalsada ti baybay iti lubong.

Naamammoan daytoy kadgiti lana ken perlas, ti Bahrain ket balay pay dagiti dadakkel a patakder, a mairaman ti Sentro ti Komersio ti Lubong ti Bahrain ken ti Bahrain a Puerto ti Busbos, nga addaan ti naipaltiing a panagipatakder ti  a kangato ti Murjan a Torre. Ti *Qal’at al-Bahrain* (ti puerto ken kapitolio iti taga-ugma a daga iti Dilmun) ket nairangarang idi a kas maysa a UNESCO a Tinawtawid a Pagsaadan iti Lubong idi 2005. Ti Umuna a Pagannurotan ti Grand Prix ti Bahrain  a maipabuya idiay Bahrain nga Internasional a Law-law.

## Etimolohia
Iti Arabiko, ti *bahrayn* ket isu ti dua a porma iti *bahr* ("baybay"), a ti *al-Bahrayn* ket kayatna a saoen a ti "dagiti Dua a Baybay". Nupay kasta, no ania dagiti naitudo a kasisigud a dua a baybay ket naisuppitan. Daytoy a balikas ket agparang iti maminlima idiay Korán, ngem saan a mangitudo iti moderno nga islaa naamammoan dagiti Arabo a kas ti "Awal"ngem ti oasis iti al-Katif ken Hadjar (moderno nga al-Hasa). Saan a nalawag no kaano idi a nangrugi ti balikas a mangitudo ti is-isla ti Awal, ngem daytoy ket baka idi maika-15 a siglo.

Tatta nga aldaw, ti al-Hasa ket tagikua ti Saudi Arabia ken ti "dua a baybay" ti Bahrain ket sapasap a naala dagitoy iti luek a daya a laud iti isla, ti baybay anga amianan ken abagatan iti isla, wenno ti naapgad a danum ken di-naapgad a danum nga adda iti ngato ken sirok ti daga. Iti panakainayon pay dagiti bubon, adda dagiti luglugar iti amianan a baybay iti Bahrain a dagiti labutab ket agpangato idiay tengnga iti naapgad a danum, a napalpaliiw dagiti agbisbisita manipud idi taga-ugma a panawen.

Ti sabali pay a teoria ket naidaton babaen a ni al-Ahsa a dagidi dua a baybay ket tie Nalatak a Berde a Taaw ken ti maysa a nakappia a danaw idiay kangrunaan a daga; ken ti pay pay maysa babaen ni al-Jawahari a daytoy ket adadu a pormal a nagan a ti *Bahri* (lit. "tagikua ti baybay") a daytoy ket nakaallilaw ken ket saan a naala.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* 
* 
* 
* 
*
Australia

Ti **Australia**, opisial a ti **Mankomunidad iti Australia**, ket maysa a pagilian idiay Akin-abagatan a Hemisperio a nabuklan ti kangrunaan a daga iti kontinente iti Australia ken dagiti is-isla iti Tasmania ken dadduma pay a babassit nga isla idiay Indiano ken Taaw Pasipiko. Daytoy ket isu ti maikanem a kadakkelan a pagilian babaen ti dagup a kadakkel. Dagiti kaarrubana a pagilian ket mairaman ti Indonesia, Daya a Timor ken Papua Baro a Guinea iti amianan; ti Is-isla ti Solomon, Vanuatu ken Baro a Caledonia iti amianan-daya; ken Baro a Selanda iti abagatan-daya.

Para kadagiti 40,000 a tawtawen sakbay ti Europeano a panagtaeng idi naladaw a maika-18 a siglo, ti Australia ket tinaengan idi babaen dagiti patneng nga Australiano,
a naikameng ti, maysa wenno ad-adu ti agarup a 250 a grupgrupo ti pagsasao. Kalpasan ti panakadukatal babaen dagiti Olandes nga eksplorador idi 1606, ti akin-daya a kagudua ti Australia' ket tinunton babaen ti Gran Britania idi 1770 ken tinagtagitao babaen ti penal a pagluganan idiay kolonia ti New South Wales manipud idi 26 Enero 1788. Ti populasion ket nagin-inut a dimmakkel kadagiti simmarsaruno a dekada; ti kontinente ket nasuksukimat ken nanayonan ti lima a naipatakder a bukod nga agturturay a Balangat a kolkolonia.

Idi 1 Enero 1901, dagitoy nga innem a kolonia ket napederado, a nangporma ti Mankomunidad ti Australia. Manipud iti Pannakapederasion, ti Australia ket nakataripato ti natalinaay a liberal a demokratiko a sistema ti politika nga agpamay-ay a kas maysa a pederal a parlamentario a demokrasia ken batay-linteg a monarkia. Ti pederasion ket buklen dagiti innem nga estado ken nadumaduma a terteritorio. Ti populasion iti  a riwriw ket adu a naipatengngaan a dagidiay Akindaya nga estado ken kaaduan nga urbanisado.

Daytoy ket maysa a nangato a narang-ay a pagilian, ti Australia ket isu ti maika-13 a kadakkelan nga ekonomia iti lubong ken addaan iti maikanem a kangatuan ti matgedan ti tunggal maysa a tao iti lubong. Ti panaggastus ti Australia iti militar ket isu ti maika-13 a kadakkelan iti lubong. Addaan daytoy iti maikadua a kangatuan ti pagsurotan ti panagrangrang-ay ti nagtagitaoan iti lubong, ti Australia ket nangato a mairanggo kadagiti adu a sangalubongan a panagipadpada ti nailian a pannakaaramid, a kas ti kasayaat ti biag, salun-at, edukasion, waya ti ekonomiko, ken ti panagsalaknib ti sibil a wayawaya ken dagiti karbengan ti politika. Ti Australia ket maysa a kameng ti G20, OECD, WTO, APEC, UN, Mankomunidad dagiti Pagilian, ANZUS, ken ti Sangkatipunan dagiti Isla ti Pasipiko.

## Paammo

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo

* Maipanggep ti Australia  manipud iti sapot a pagsaadan ti Departamento ti Ganganaet a Pannakibiang ken Komersio
* sapot a pagsaadan ti Gobierno ti Australia (pederal, es-estado ken terteritorio)
* sapot a pagsaadan ti Gobierno ti Australia
* Parlamento ti Australia: Siasinoman (mairaman dagiti daulo ti estado) 
* Opisina dagiti Estadistika ti Australia
* portal dagiti organisasion ti komunidad
Baro a Selanda

Ti **Baro a Selanda** () () ket maysa nga isla a pagilian a mabirukan idiay abagatan a laud ti Taaw Pasipiko. Ti heograpiko a pakabuklan daytoy a pagilian ket buklen ti dua a kangrunaaan a bagi ti dagdaga iti Amianan ken Abagatan nga is-isla ‒ ken dagiti adu pay a babassit nga is-isla. Naisanglad ti Baro a Selanda ti  a daya iti Australia ti ballasiw ti Baybay Tasman ken ti agarup a  nga abagatan dagiti isla a pagilian ti Pasipiko iti Baro a Kaledonia, Fiji, ken Tonga. Gapu ti kaadayona, isu daytoy ti kaudian a tinagtagitao ti tattao.

Dagiti Polinesio ket tinaenganda ti Baro a Selanda idi 1250–1300 CE ken nakaparang-ayda ti naisangsangayan a Māori a kultura, kendagiti Europeano ket immunada a nakadanon idi 1642 CE. Ti panangiyam-ammo ti patatas ken dagiti maskit ket nangirugi kadagiti yaalsa kadagiti Māori idi las-ud ti kasapaan ti maika-19 a siglo, a nangiturongan dagiti suppiat ti tribu a Maskit a Gubgubat. Idi 1840 dagiti Britaniko ken Māori ket nagpirmada ti maysa a tulagan a nangaramid ti Baro a Selanda a kas maysa a kolonia ti Britaniko nga Imperio. Ti bilang dagiti imigrante ket immad-adu unay ken dagiti suppiat ket kimmaro kadagiti Gubgubat ti Baro a Selanda, a nagbanagan iti adu a panagala kadagiti daga ti Māori idiay tengnga ti Amianan nga Isla. Ti ekonomiko a panagsagsagaba ket sinarunuan babaen dagiti paset ti panawen iti politikal a reporma, nga addan ti ti pannakagun-od ti babbai a makabutos idi las-ud ti tawtawen ti 1890, ken ti maysa a nam-ay nga estado a naipatpatakder manipud idi tawtawen ti 1930. Kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II, ti Baro a Selanda ket kimmaddua iti Australia ken ti Estados Unidos iti seguridad a tulagan ti ANZUS, urayno ti Estados Unidos iti kalpasan daytoy, aginggana idi 2010, ket pinasardengna ti tulagan idi ti Baro a Selanda ket nangiparit kadagiti armas a nuklear. Ti Baro a Selandad ket paset ti pannakibingbingayan ti intelihensia kadagiti Angloesperio a pagilian, ti UKUSA a Tulagan. Dagiti Tga-Baro a Selanda ket agragrag-oda ti maysa a kangatuan nga alagaden ti panagbiag iti lubong idi tawtawen ti 1950, ngem idi tawtawen ti 1970 daytoy ket nakakitan ti nakaro a a resesions, a pinakaro babaen kadagiti kellat ti petroleo ken ti iseserrek ti Nagkaykaysa a Pagarian iti Ekonomiko a Komunidad ti Europa. Ti pagilian ket napan iti nangruna nga ekonomiko a panabalbaliw idi las-ud ti tawtawen ti 1980, a nnagibaliw daytoy manipud iti maysa a protktionista iti maysa a liberalisado a nawaya a panagtagilako nga ekonomia. Dagiti pagtagilakuan ti Baro a Selanda kadagiti eksport ti agrikultura ket immadu a nagdumaduma manipud idi tawtawen ti 1970, nga adda idi ti kaaduan nga eksport ti dutdut ket sinukatan ti babaen ti paggatasan a produkto, karne, ken bino.

### Dagiti paammo

### Dagiti dakamat

## Dagiti nagibasaran
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 

## Adu pay a mabasbasa
*
*
* Dagiti Estadistika ti Baro a Selanda. *Opisial a Tinawen a Libro ti Baro a Selanda* (tinawen).  (2010).

## Dagiti akinruar a silpo
* 
* 
* 
* 
* Portal ti Gobierno ti Baro a Selanda 
* Ministro para iti Kultura ken Tawidan
* Dagiti Estadistika ti Baro a Selanda
Belhika

Ti **Belhika** , (Ingles:**Belgium**) wenno iti opisial a makunkuna a **Pagarian ti Belhika**, ket maysa a pederal nga estado idiay Akinlaud nga Europa. Isu ti kameng a nangipatakder iti Kappon a Europa ken isu ti agsangaili ti kuartel ti Kappon a Europa, ken dagdiay ad-adu pay a nangnangruna a sangalubongan nga organisasion a kas iti NATO.Ti Belhika ket masakopna ti kalawa iti 30,528 a kuadrado milia, ken addaan iti maipapan a populasion nga 11 a riwriw a tattao. Agasaskaw ti kultural a nagbeddengan a nagbaetan ti Hermaniko ken Latin a Europa, ti Belhika ket nagyanan ti dua a nangrumna grupo ti pagsasao, dagiti agsasao ti Olandes, kaaduan ket Flamenco (maipapan a 60%), ken dagiti agsasao ti Pranses, kaaduan ket dagiti Walloons (maipapan a 40%), ken adda pay bassit a grupo dagiti agsasao iti Aleman. Dagiti dua a kadakkelan a rehion ti Belhika ket dagiti agsasao ti Olandes a rehion iti amianan ken dagiti agsasao ti Pranses a rehion iti Wallonia.Ti Brussels-Kapitolio a Rehion, opisial a dua ti pagsasaona, ket kaaduan dagiti agsasao iti Prances nga addaan iti uneg ti rehion ti Flamenco
Maysa a komunidad nga agsasao iti Aleman ket mabirukan idiay akindaya a Wallonia.
Dagiti nadumaduma a pagsasao ti Belhika ken dagiti maikabagian a panagsuppiat ti politika ket maiparang ti politikal a pakasaritaan ken narigat a sistema iti gobierno.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
Bielorusia

Ti **Bielorusia** ( ; ,  , *Belarus', Belorussiya*), opisial a ti **Republika ti Bielorusia**, ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Akindaya nga Europa, agpakanawan a nabeddengan babaen ti Rusia iti amianan a daya, ti Ukrania iti abagatan, ti Polonia iti laud, ken Lituania ken Letonia iti amianan a laud. Ti kapitoliona ket ti Minsk; dagiti kangrunaan a siudad ket mairaman ti Brest, Grodno (Hrodna), Gomel (Homiel), Mogilev (Mahilyow) ken Vitebsk (Vitsebsk). Sumurok a sangapulo ket uppat a porsiento ti  ket kabakiran, ken dagiti kapigsaan a paset ti ekonomiana ket ti agrikultura ken panagpartuat.

## Dagiti nagibasaran
Bosnia ken Herzegovina

Ti **Bosnia ken Herzegovina** (Bosnio, Kroata, Serbio: *Bosna i Hercegovina* / Босна и Херцеговина ), sagpaminsan pay a tinawtawagan iti **Bosnia-Herzegovina** (**BiH**), ken, iti ababa, masansan nga impormal nga ammo a kas **Bosnia**, ket ti pagilian idiay Akin-abagatan a daya nga Europa a mabirukan idiay Peninsula Balkano. Ti kapitoliona ket ti Sarajevo ken isu pay ti kadakkelan a siudadna. Bineddengan babaen ti Kroasia iti amianan, laud, ken abagatan; ti Serbia iti daya; ti Montenegro iti abagatan a daya; ken ti Baybay Adriatiko iti abagatan, ken agraman daytoy iti aplaya iti  a kaatiddog a mangpalikmut ti siudad ti Neum. Kabambantayan ti langa ti daga ti tengnga ken akindaya a kaunegan ti ti heograpia ti pagilian, iti amianan laud ket katurodan bassit, ken ti amianan a daya ket kaaduan a nadalumpinas a daga. Ti kaunegan a daga ket dakdakkel a rehion ken addaan iti moderado a kontinental a klima, nga addaan kadagiti napudot a kalgaw ken dagiti nalamiis ken nakaro iti niebe a panaglalam-ek. Ti akin-abagatan nga ungto ti pagilian ket addaan iti Mediteraneo a klima ken naranas a topograpia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
Butan

Ti **Butan** (; Dzongkha: ; "Druk Yul"), opisial a ti **Pagarian ti Butan**, ket naserraan ti daga a pagilian idiay Abagatan nga Asia a mabirukan idiay akindaya a patingga ti Himalayas. Daytoy ket nabeddengan iti amianan babaen ti Tsina ken iti abagatan, daya ken laud babaen ti India. Iti laud, ket naisina manipud ti Nepal babaen ti estado ti India iti Sikkim, bayat a ti ad-adayo nga abagatan ket naisina manipud ti Banglades babaen dagiti estado ti India iti Assam ken Laud a Bengal. Ti kapitolio ti Bhutan ken ti kadakkelan a siudadna ket ti Thimphu.

Ti Butan ket rimsua a binukel dagiti naggugubat a peudo aginggana di nasapa a maika-17 a siglo, idi ti lama ken daulo ti militar a ni Ngawang Namgyal, ti immuna a Zhabdrung Rinpoche, nga idi ket pimmanpanaw iti relihioso a persekusion idiay Tibet, ket pinagkaykaysana ti lugar ken nangipatakder ti naisangayan nga identidad ti Butan. Kalpasanna, idi nasapa a maika-20 a siglo, ti Butan ket naipayammo iti Imperio a Britaniko ken nagtalinaay iti napigsa a bilateral a relasion idi India kalpasan ti pannakawayana. Idi 2006, iti naibatay iti global a panagsukisok, ti *[[Bloomberg Businessweek|Business Week]]* ket inranggona ti Butan a kas ti karagsakan a pagilian idiay Asia ken ti maikawalo a karagsakan iti lubong.

Ti ladawan ti daga ti Butan ket sumakop manipu ti subtropikal a tantanap iti abagatan aginggana ti sub-alpino a kabambantayan ti Himalaya iti amianan, a dagiti tuktok ti bantay ket sumurok a . Ti dagup ti kalwana ket naireporta a kas agarup a  idi 1997 ken  idi 2002. Ti estado a relihion ti Butan ket Vajrayana a Budismo ken ti populasion, itan (manipud idi 2012/2013) ket nakarkulo iti gangani a tallo a pagkapat ti maysa a riwriw, ken kaaduan ket Budista. Ti Hinduismo ket isu timaikadua a kadakkelan a relihion.

Idi 2008, ti Butan ket nagtransision manipud ti patingga a monarkia iti batay-linteg a monarkia ken nagtengngel iti immuna a sapasap a panagbutos.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Bhutan.gov.bt  – Opisial a website ti Gobierno ti Butan
* 
* Butan manipud ti *UCB Libraries GovPubs*.
* Butan, *Encyclopædia Britannica*.
* 
* 
* Konseho ti Turismo ti Butan
Brasil

Ti **Brasil**  (, ), wenno opisial a makunkuna a **Pederatibo a Republika ti Brasil**(, ), ket isu ti kadakkelan a pagilian idiay Abagatan nga Amerika. Isu ti maikalima a kadakkelan a pagilian iti lubong, babaen ti heographika a kalawa ken babaen ti populasion nga addaan iti sumurok a 192 riwriw a tattao. Isu laeng daytoy ti agsasao ti Portugés iti Kaamerikaan ken ti kadakkelan a lusópona a pagilian iti lubong.

Nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Atlantiko iti daya, ti Brasil ket adda ti pantar iti . Nabeddengan ti amianan babaen ti Venezuela, Guyana, Suriname ken ti Pranses a ballasiw a rehion iti Pranses a Guiana; iti amianan a laud babaen ti Colombia; iti laud babaen ti Bolivia ken Peru; iti abagatan a laud baben ti Ahentina ken Paraguay ken iti abagatan babaen ti Uruguay. Adda dagiti nadumaduma a  purpuro manipud kadagiti paset ti teritorio ti Brasil, a kas ti Fernando de Noronha, Rocas Atoll, Purpuro ti Santo Pedro ken Santo Paulo, ken Trindade ken Martim Vaz. Pagbeddenganna amin dagiti sabsabali anga Abagatan nga Amerika malaksid ti Ecuador ken Chile.

Ti Brasil ket maysa a kolonia idi iti Portugal manipud iti isasanglad ni Pedro Álvares Cabral idi 1500 aginggana idi 1815, a daytoy ket naipangato iti ranggo a pagarian ken ti Nagkaykaysa a Pagarian iti Portugal, Brasil ken ti Algarves ket naporma. Ti kolonia a bedbed ket naburak idi 1808, idi ti kapitolio iti Portuges a kolonial nga imperio ken naisubli manipud iti Lisbon iti Rio de Janeiro, kalpasan a rinaut ni Napoleon ti Portugal. Ti panakawaya ket nagun-od idi 1822 idi naporma iti Imperio iti Brasil, ti maysa a unitario nga estado a tinurayan ti maysa a batay-linteg a monarkia ken maysa a parlamentario a sistema. Daytoy a pagilian ket nagbalin a presidential a republika idi 1889, idi adda maysa a milisia a kudeta a nagiproklama ti Republika, uray no ti bikameral a lehislatura, a natawtawagan tattaan a  ti Kongreso, ket napetsaan idi napasingkedan iti immuna a batay-linteg idi 1824. Ti agdama a Batay-linteg, a naipannurotan idi 1988, ket mangipalpalawag ti Brsil a kas maysa a Pederal Republika. Ti Pederasion ket naporma babaen ti kappon iti Pederal a Distrito, dagiti 26 nga Estado, ken dagiti 5,564 Munisipalidad.

Ti Ekonomia iti Brasil ket isu ti maikanem iti lubong babaen ti nominal GDP ken ti maikapito babaen ti Pagpadaan ti kapigsa ti panag-gatang (manipud idi 2011). Ti Brasil ket maysa kadagiti kapardasan a dumakdakkel a kangrunaan nga ekonomia ti lubong. Dagiti panagreporma ti ekonomia ket nakaited iti daytoy a pagilian ti baro nga internasional a panakabigbigan. Ti Brasil ket maysa a nagipatakder a kameng iti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti G20, CPLP, Kappon ti Latin, ti Organisasion dagiti Ibero-Amerikano nga Estado, ti Organisasion dagiti Amerikano nga Estado, Mercosul ken ti Kappon dagiti Pagilian ti Abagatan nga Amerika, ken maysa kadagiti BRIC a pagilian. Ti Brasil ket maysa pay kadagiti 17 a Megadiberso a pagpagilian, a pagtaengan dagiti naidumaduma a kaatapan, masna a katutubo, ken nawatiwat a masna a rekurso kadagiti nadumaduma a nasalakniban a luglugar iti Brasil.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
*
Bulgaria

Ti **Bulgaria** (, tr. **'), opisial a ti **Republika ti Bulgaria** (, tr. **', ), ket ti pagilian idiay akin-abagatan a daya nga Europa. Daytoy ket bineddengan ti Romania iti amianan, ti Serbia ken Amianan a Macedonia iti laud, ti Gresia ken Turkia iti abagatan, ken ti Baybay Nangisit iti daya. Iti kaadda ti teritorio iti , ti Bulgaria ket ti maika-16 a kadakkelan a pagilian idiay Europa.

Dagiti naurnos a prehistoriko a kultura ket nangrugi a nagdur-as kadagiti agdama a daga ti Bulgaria idi las-ud ti paset ti panawen ti Neolitiko. Ti taga-ugma a pakasaritaanna ket nakakita iti kaadda dagiti Trasio, Griego, Persiano, Keltiko, Romano, Godo, Alano ken Huno. Ti iyaadda ti naikaykaysa nga estado ti Bulgaria ket addan manipud iti Umuna nga Imperio ti Bulgaria idi 681 AD, nga isu ti kaaduan a nangituray dagiti Balkano ken naganno a kas sentro ti kultura para kadagiti Eslabo idi las-ud ti Tengnga a Panpanawen. Iti pannakatuang ti Maikadua nga Imperio ti Bulgaria idi 1396, dagiti teritoriona ket tinurayan ti Otomano kadagiti ganggani a lima a siglo. Ti Gubat ti Ruso-Turko ti 1877–78 ket nakaiturongan ti pannakaporma ti Makatlo nga Estado ti Bulgarian. Dagiti simmaruno a tawen ket nakakita kadagiti nadumaduma a suppiat kadagiti kaarrubana, a nakaaramidan ti panagkaddua ti Bulgaria iti Alemania kadagiti dua a gubat ti sangalubongan. Idi 1946, nagbalin daytoy a maysa partido a sosialista nga estado a kas parte ti indauluan ti Sobiet nga Akindaya  Grupo. Idi Disiembre 1989 ti nagturturay a Partido Kumunista ket nangipalubos kadagiti panagbubutos iti adu a partido, nga isu ti kanungpalan a nakaiturongan ti transision ti Bulgaria iti demokrasia ken iti naibatay iti panagtagilako nga ekonomia.

Ti populasion ti Bulgaria iti 7.2 a riwriw a tattao ket kaaduan nga urbanisado ken kaaduan a naisentro kadagiti administratibo a sentro dagiti 28 a probinsiana. Kaaduan dagiti aktibidad iti komersio ken kultura ket naisentroda idiay Sofia, ti kapitolio ken kadakkelan a siudadna. Ti kapigsaan a sektor ti ekonomia ket ti nadagsen nga industria, bileg nga inhenniero, ken agrikultura, ken dagitoy amin ket agtaltalek kadagiti lokal a masna a rekurso.

Ti agdama a politikal nga estruktura ti pagilian ket nangrugi iti pannakaammpon ti demokratiko a batay-linteg idi 1991. Ti Bulgaria ket maysa nga unitario a parlamentario a republika nga addaan idi nangato a grado iti panankaipatengnga iti politika, administratibo, ken ekonomia. Daytoy ket kameng ti Kappon ti Europa, NATO, ken ti Konseho ti Europa; ti nagpundar nga estdo ti Gunglo para iti Seguridad ken Panagtitinnulong idiay Europa (OSCE); ken nakaalan iti tugaw iti Konseho ti Seguridad iti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti namitlo a beses.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
*
Benin

Ti **Benin** (dati a, **Dahomey**), opisial a ti **Republika ti Benin**, ket maysa a pagilian idiay Laud nga Aprika. Daytoy ket beddengan babaen ti Togo iti laud, babaen ti Nigeria iti daya ken babaen ti Burkina Faso ken Niger iti amianan. Kaaduan ti populasion ket agtataeng iti bassit nga akin-abagatan nga aplaya ti Sikko ti Benin. Ti kapitolio ti Benin ket ti Porto-Novo, ngem ti tugaw ti gobierno ket idiay Cotonou, ti kadakkelan a siudad ti pagilian. Ti Benin ket sumakop ti kalawa iti agarup a 110,000 kuadrado kilometro (42,000 kd mi), nga addaan iti populasion iti agarup a 9.05 a riwriw. Ti Benin ket maysa a tropikal, sub-Sahara a pagilian, a kaaduan nga agkamkammatalek iti agrikultura, nga adu dagiti pagitrabahoan ken matgedan nga agpataud manipud iti pagbiagan a panagtaltalon.

Ti opisial a pagsasao ti Benin ket Pranses. Nupay kasta, dagiti patneng a pagsasao a kas ti Fon ken Yoruba ket kadawyan dagitoy a maisasao. Ti kadakkelan a relihioso a grupo idiay Benin ket ti Romano Katolisismo, ken asideg nga insarsarunuan ti Islam, Vodun ken Protestantismo. Ti Benin ket maysa a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Kappon ti Aprika, ti Organisasion ti Islamiko a Pagtitinnulongan, Kappia ken Pagtitinnulongan a Sona ti Abagatan nga Atlantiko, La Francophonie, ti Komunidad dagiti estado ti Sahel-Sahara, ti Asosasion ti Agpatpataud ti Petroleo ti Aprika ken ti Turay ti Niger Labneng.

Manipud idi maika-17 ken maika-19 a siglo, ti moderno tattan a Benin ket tinurayan idi babaen ti Pagarian ti Dahomey. Daytoy a rehion ket nakunkuna idi a kas ti Tagabu nga Aplaya manipud idi nasapa nga maika-17 a siglo gapu ti kaadu dagiti bilang dagiti tagabu a naipatulod iti Baro a Lubong idi las-ud ti  Trans-Atlantiko a komersio ti tagabu. Kalpasan idi narebba ti panagtagabu, ti Pransia ket nagtengngel ti pagilian ket ninagananna manen ti Pranses a Dahomey. Idi 1960, ti Dahomey ket nakagun-od ti napno a pannakawayawaya manipud iti Pransia, a nakaited daytoy ti demokratiko a gobierno para kadagiti simmaruno a 12 a tawtawen.

Ti Marxista-Leninista nga estado a tinawtawagan a ti Republika ti Tattao ti Benin ket adda idi nagbaetan ti 1972 ken 1990. Adda dagiti adu a nagtaudan a nangibagbaga a daytoy a turay ket nagturongan kadagiti panagparukma ken pannakarebba ti ekonomia. Ti Republika ti Benin ket naporma idi 1991 a nakaiyeg ti adu a partido a panagbutbutos.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
* Butler, S., *Benin (Bradt a Pagsurotan ti Panagbaniaga)*, (Bradt a Pagsurotan ti Panagbaniaga, 2006)
* Caulfield, Annie, *Ipakitam Kaniak ti Salamanka: Panagbaniaga ti Lawlaw ti Benin babaen ti Taksi*, (Penguin Books Ltd., 2003)
* Kraus, Erika ken Reid, Felice, *Benin (Pagsurotan ti Panagbaniaga kadagiti Sabali pay a Lugar)*, (Other Places Publishing, 2010)
* Seely, Jennifer, *Dagiti Legado ti Daliasata Gobierno idiay Aprika: Dagiti Kaso ti Benin ken Togo*, (Palgrave Macmillan, 2009)

## Dagiti akinruar a silpo

; Gobierno
* Gobierno ti Benin (opisial a sitio iti Pranses)
Botswana

Ti **Botswana**, opisial a ti **Republika ti Botswana** (), ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian a mabirukan idiay Akin-abagatan nga Aprika. Dagiti umili ket tinawtawagan a kas dagiti  "Batswana" (maymaysa: Motswana), ngem adu kadagiti pagsasao nga Ingles a taudan ket agus-usarda ti "Botswanan". Daytoy ket dati idi a Britaniko a protektorado ti Bechuanaland, ti Botswana ket nangampon ti baro a naganna kalpasan a nagbalin a nawaya iti uneg ti Mankomunidad idi 30 Septiembre 1966. Daytoy ket nagtengtenggel ti nawaya ken demokratiko a panagbubutos manipud iti pannakawayana.

Ti Botswana ket nadalumpinas, ken sumurok a 70% ket nasakupan babaen ti Desierto Kalahari.Daytoy ket nabeddengan babaen ti Abagatan nga Aprika iti abagatan ken abagatan a daya, ti Namibia iti laud ken amianan, ken ti Zimbabwe iti amianan a daya. Daytoy ket beddengan ti Zambia iti amianan idiay asideg ti Kazungula, Zambia ken saan a nasayaat a naipalpalawag ngem ti kaaduanna ket bassit laeng a gasut a metro.

Daytoy ket maysa a naipakatenggaan ti kadakkelna a pagilian nga adda ti sumurok a dua a riwriw a tattao, ti Botswana ket maysa kadagiti karasayan ti populasion a pagilian iti lubong. Ti Botswana ket maysa idi kadagiti kapanglawan a pagilian idiay Aprika idi daytoy ket nakagun-od ti pannakawaya manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian idi 1966, nga adda ti GDP ti tunggal maysa a tao ti agarup a US$70. Ti Botswana manipud idin ket napabpabaro, a nagbalbalin a maysa kadagiti kapardasan a dumakdakkel nga ekonomia iti lubong ti maysa a GDP (paggidiiatan ti bileg a panaggatang) ti tunggal maysa a tao ti agarup a $14,000. Ti pagilian ket addaan pay iti napigsa a tawidan a kas maysa a representatibo a demokrasia.

## Dagiti nagibasaran ken paammo

## Adu pay a mabasbasa
*

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
*
Demokratiko a Republika ti Kongo

Ti **Demokratiko a Republika ti Kongo** () ket maysa a pagilian a mabirukan idiay Tengnga nga Aprika. Isu daytoy ti maikadua a kadakkelan a pagilian idiay Aprika babaen ti kadakkel ken ti maika-11 a kadakkelan iti lubong. Nga addan ti populasion ti sumurok 71 a riwriw, ti Demokratiko a Republika ti Kongo ket isu ti maika-19 a kapusekan ti populasion iti lubong, ti maikapat a kapusekan ti populasion idiay Aprika, ken isu pay ti kapusekan ti populasion a pagilian nga agsasao iti Pranses.

Naibeddengan iti Republika ti Tengnga nga Aprika ken Abagatan a Sudan iti amianan; Uganda, Rwanda, ken Burundi iti daya; Zambia ken Angola iti abagatan; ti Republika ti Kongo, ti Angola nga enklabe iti Cabinda, ken ti Taaw Atlantiko iti laud; ken naisina manipud ti Tanzania babaen ti Danaw Tanganyika iti daya. Daytoy a pagilian ket adda sumrekan na iti taaw babaen ti  nabistrad nga aplaya iti Atlantiko idiay Muanda ken agarup a 9&nbsp;km a kalawa ti sabangan ti Karayan Kongo a mapan idiay  Gopo ti Guinea.

## Dagiti nagibasaran
Komoros

Ti **Komoros**  (, ), opisial a ti **Kappon iti Komoros** (Komoriano: *Udzima wa Komori,* ,  ) ket maysa a naturay, a purpuro nga isla a pagilian idiay Taaw Indiano, a mabirukan idiay daya nga aplaya iti Áprika, iti akin-amianan a gibus iti Kanal Mozambique, a nagbaetan ti amianan a daya ti Kanal Mozambique ken amianan a laud ti Madagascar. Dagiti dadduma pay a pagilian nga asideg iti Komoros ket ti Tanzania iti amianan a laud ken ti Seychelles iti amianan a daya. Ti kapitoliona ket ti Moroni idiay Grande Comore.

Iti  (malaksid ti Mayotte), ti Komoros ket isu ti maikatlo a kabassitan a pagilian iti Aprika babaen ti kalawa. Ti populasion ket (malaksid ti Mayotte) ket nakarkulo iti 798,000. Ti naganna ket naala manipud iti Arabiko a balikas a  ("bulan"). Ti purpuro ket nalatak kadagiti nadumaduma a kultura ken pakasaritaan, a kas maysa a pagilian a naporma iti nagsasabtan kadagiti adu a sibilisasion. Isu daytoy ti akin amianan unay a kameng ti estado iti Liga ti Arabo. Bayat nga idiay naisuppiatan nga isla iti Mayotte ti opisial a pagsasao laeng ket ti Pranses, ti "Kappon iti Komoros" ket adda dagiti tallo nga opisial a pagsasao: Komoriano, Arabiko, ken Pranses.

Daytoy a pagilian ket opisial a mangbukel kadagiti uppat nga isla idiay  bulkaniko a Komoros a purpuro: iti akin-amaianan a laud unay ti Grande Comore wenno Ngazidja, Mohéli wenno Mwali, Anjouan wenno Nzwani, ken ti akin abagatan unay a ti Mayotte wenno Maore, ken dagiti daduma pay a babassit nga isla. Nupay kasta, ti gobierno iti Komoros (wenno dagiti sinarunona, manipud iti panakawayawayas) ket saanda pay a naiturayan ti isla iti Mayotte, a ti Pransia ket turayanna a kas ti maysa a ballasiw taaw a departamento. Ti Mayotte ket isu laeng ti isla ti purpuro a nasaan a bimmutos para ti panakawayawaya manipud iti Pransia idi 1974; ti kinaudi ket bineto dagiti Konsilo ti Salaknib ti Nagkaykaysa a Pagpagilian a resolusion a mangpasingked iti Komoriano a  katurayan iti dayta nga isla. Ken mairaman pay ti, 29 Marso 2009 a panagbutos iti panagbalin ti Mayotte ti maysa a ballasiw taaw a departamento iti Pransia idi 2011 ket binutosan babaen dagiti tattao iti Mayotte.

Ti Komoros ket isu laeng ti estado a kameng dagiti sumaganad: Aprikano a Kappon, Prankoponia, Organisasion iti Islamiko a Panagtitinnulongan, Liga ti Arabo, ken Komision ti Taaw Indiano. Daytoy a pagilian ket adda ti pakasaritaan babaen dagiti adu a  *[[kudeta]]* manipud iti pannakawayawayas idi 1975. Manipud idi 2008 agarup a kagudua ti populasion ket agbibiag iti baba ti internasional a linia ti kapanglaw iti US$1.25 ti maysa nga aldaw.

## Dagiti nagibasaran
Côte d'Ivoire

Ti **Côte d'Ivoire**,(), opisial a ti **Republika ti Côte d'Ivoire**, ket ti maysa a pagilian a mabirukan iti abagatan nga aplaya ti Laud nga Aprika. Ti politikal a kapitolio ti Côte d'Ivoire ket ti Yamoussoukro iti tengnga ti pagilian, bayat a ti kapitolio ti ekonomia ket ti puerto a siudad ti Abidjan. Daytoy ket beddengan ti Guinea iti amianan a laud, ti Liberia iti laud, ti Mali iti amianan a laud, ti Burkina Faso iti amianan a daya, ti Ghana iti daya, ken ti Golpo ti Guinea (Taaw Atlantiko) iti abagatan. Ti opisial a pagsasao ti republika ket Pranses, ken ti pagsasao nga adu nga us-usaren dagiti lokal nga indihenio ket mairaman ti Baoulé, Dioula, Dan, Anyin, ken Cebaara Senufo. Iti dagup, adda dagiti agarup a 78 a sabali a a pagsasao a naisasao iti Côte d'Ivoire. Ti pagilian ket addaan iti dakkel a populasion nga agraraem iti Kristianidad, Islam ken dagiti nadumaduma nga indihenio a relihion.

Sakbay ti panagsakup dagiti Europeano, ti Côte d'Ivoire ket ayan idi dagiti nadumaduma nga estado, a mairaman ti Gyaaman, ti Imperio a Kong ken Baoulé. Ti lugar ket nagbalin a maysa a protektorado ti Pransia idi 1843 ken naitiptipon a kas maysa a kolonia ti Pransia idi 1893 iti panawen ti Europeano nga eskrambulo ti Aprikaa. Nakagun-od daytoy iti wayawaya idi 1960, nga indauluan babaen ni Félix Houphouët-Boigny, nga isu ti nagturay iti pagilian aginggana idi 1993. Relatibo a natalinay kadagiti pagalgadan ti rehion, nagpundar ti Côte d'Ivoire iti asideg a pannakikadua iti politika ken ekonomia kadagiti kaarrubana iti Laud nga Aprika bayat nga isu met ket nagtalinaay iti asideg a relasion iti Laud, a naipangpangruna iti Pransia. Naririo ti kappiana babaen ti maysa a kudeta idi 1999 ken dagiti dua a sibil a gubat, ti immuna ket idi baetan ti 2002 ken 2007 ken manen idi las-ud ti 2010–2011. Idi 2000, nangampon ti pagilian iti baro a batay-linteg.

Ti Côte d'Ivoire ket maysa a republika nga addaan iti napigsa nga ehukitibo a bileg a nairebbeng iti presidente. Babaen ti produksion ti kape ken kakaw, nabileg ti ekonomia ti pagilian iti Laud nga Aprika iti las-ud dagiti tawen ti 1960 ken 1970, ngem napan met daytoy iti didigra ti ekonomia kadagiti tawen ti 1980, a nagtaudan dagiti riro ti politika ken sosial. Idi laeng agarup a 2014 a ti dagup ti domestiko a produkto ket nakaabot manen iti kangato kadagiti tawen ti 1970. Idi 2020, ti Côte d'Ivoire ket isu idi ti kadakkelan nga agiluluas iti bukel ti kakaw iti lubong ken addaan iti nangato nga agpang iti matgedan para iti rehionna. Idi maika-21 a siglo, ti ekonomia ti Côte d'Ivoire ket kaaduan a naibatay iti panagtagilako, ken nakaro pay laeng nga agkamkammatalek iti agrikultura, ken kaaduan dagiti panagpataud kadagiti nasayaat a malako nga apit babaen dagiti bassit a talon.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
*
*
*
Djibouti

Ti  **Djibouti** ( **', , , ), opisial a ti **Republika ti Djibouti''', ket ti maysa a pagilian a mabirukan idiay Sara ti Aprika. Daytoy ket beddengan babaen ti Eritrea iti amianan, ti Etiopia iti laud ken abagatan, ken ti Somalia iti abagatan a daya. Ti nabati apagbeddenganna ket pormaen babaen ti Baybay Nalabbasit ken ti Golpo ti Aden iti daya. Sakupen ti Djibouti iti dagup a kalawa laeng iti .

## Dagiti nagibasaran
Kroasia

Ti **Kroasia** ( ;  ), opisial a kas ti **Republika ti Kroasia** ( ), ket maysa a unitario a demokrata a parlamentario a republika idiay Europa, idiay nagsasabtan iti Tengnga nga Europa, ti Balkanes, ken ti Mediteraneo. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Zagreb. Daytoy a pagilian ket nabingbingay kadagiti 20 a probinsia ken ti siudad ti Zagreb. Naisakupan ti Kroasia ti  ken addaan ti naidumaduma, a kaaduan a kontinental ken dagiti Mediteraneo a klima. Ti aplaya ti Baybay Adriatiko ti Kroasia ket nagbukel ti ad-adu ngem maysa a ribo nga is-isla. Ti populasion iti daytoy a pagilian ket 4.29&nbsp;a riwriw, a kaaduan ket dagiti Kroata, nga addan ti kaaduan a denominasion ti relihion a Romano Katolisismo.

## Dagiti nagibasaran
Colombia

Ti **Colombia** ( , wenno  ), opisial a ti **Republika ti Colombia** ( ), ket pagilian a mabirukan idiay amianan a laud ti Abagatan nga Amerika, a nabeddengan iti amianan a laud babaen ti Panama; iti daya babaen ti Venezuela ken Brasil; iti abagatan babaen ti Ecuador ken Peru; ken makin-binningay kadagiti patingga ti baybay iti Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Hamaika, Republika a Dominikano ken Haiti. Daytoy ket unitario, batay-linteg a republika a buklen dagiti tallopulo ket dua a departamento.

Ti teritorio nga itan ket ti Colombia ket kasisigud idi a natagtagitao babaen dagiti indihenio a tattao a mairaman dagiti Muisca, Quimbaya, ken Tairona. Simmangpet dagiti Kastila idi 1499 ken nangirugida iti paset ti panawen iti panagrukma ken kolonisasion ken kanungpalan ti pannakapartuat ti Virreinato de la Nueva Granada), a ti kapitoliona ket ti Bogotá. Ti wayawaya manipud ti Espania ket nagun-od idi 1819, ngem babaen idi 1830 ti "Gran Colombia" ket narebban babaen ti panagikkat ti Venezuela ken Ecuador. Ti ita nga aldawen a Colombia ken Panama ket nabangon a kas Republika ti Baro a Granada. Ti baro a pagilian ket pimmadas iti pederalismo a kas ti Konpederasion ti Granada (1858), ken kalpasanna ti Estados Unidos ti Colombia (1863), sakbay ti Republika ti Colombia ket naideklara idi 1886. Ti Panama ket nakisina idi 1903.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

;Sapasap a pakaammo
* Ti Colombia iti Encyclopædia Britannica
*
*
;Gobierno
* Website ti gobuerno ti Colombia  
;Culture
* Ministro ti kultura 
;Heograpia
*
* Dagiti nailian a parke ti Colombia