Sasao a Bisaya

Ti **Bisaya** wenno **Binisaya** ket ti grupo dagiti pagsasao ti Filipinas a maikabagian iti Tagalog ken Bikol, amin dagitoy a tallo ket parte ti sasao a Tengnga a Filipino. Kaaduan kadagiti pagsasao a Bisaya ket naisasao iti sibubukel a seksion ti Visayas iti pagilian, ngem naisasao pay dagitoy idiay Rehion ti Bicol (naipangpangruna idiay Masbate), dagiti isla ti Luzon, a kas dagiti mangbukel ti Romblon, kaaduan dagiti lugar ti Mindanao ken ti probinsia ti Sulu a mabirukan idiay abagatan a laud ti Mindanao. Adda met dagiti agtataeng idiay Metro Manila nga agsasao pay iti Bisaya.

Sumurok a 30 dagiti pagsasao a mangbukel ti pamilia ti pagsasao a Bisaya. Ti pagsasao a Bisaya a kaaduan ti mangisasao ket ti Cebuano, ken insasao daytoy babaen dagiti 20 a riwriw a tattao a kas patneng a pagsasao idiay Tengnga a Visayas, dagiti parte ti Akindaya  Visayas, akindaya a Rehion ti Isla ti Negros ken ti kaaduan ti Mindanao. Dagiti dua pay a sabali a kaaduan nga ammo a sasao a Bisaya ket ti Hiligaynon (Ilonggo), ken insasao daytoy babaen dagiti 7 a riwriw a tattao iti kaaduan ti Akinlaud a Visayas, akinlaud a Rehion ti Isla ti Negros ken ti SOCCSKSARGEN ken ti Waray-Waray, nga insasao babaen dagiti 3 a riwriw a tattao idiay Akindaya  Visayas.

## Nomenklatura
Dagiti patneng nga agsasao iti sasao a Bisaya, a naipangpangruna iti Cebuano, Hiligaynon ken Waray ket ibagada ti nagan ti pagsasaoda iti lokal a nagan, ngem babaen pay iti *Bisaya* wenno *Binisaya*, a ti kayatna a sawen ket *pagsasao a Bisaya*. Daytoy ket makaallilaw  wenno pakaiturongan iti pakaallilawan gapu ta dagiti sabali a pagsasao ket mabalinda a matawagan iti *Bisaya* babaen dagiti respektibo a mangisasao uray no dagiti pagsasaoda ket agsinnaranay a maawatan. Nupay kasta, dagiti pagsasao anaidasig iti kaunegan ti pamilia ti pagsasao a Bisaya ngem patneng a naisasao iti ruar ti Visayas ket saanda nga agus-usar iti bukod a reperensia iti *Bisaya* wenno *Binisaya*. Dagiti agsasao iti Masbatenio, Romblomanon, Surigaonon ken Butuanon, ti termino a *[[Tattao a Bisaya|Bisaya]]* ket kadawyan a mangibaga iti Cebuano wenno Hiligaynon. Gapu ta dagiti Tausug ket kaaduanda a Muslim, ti paniriganda ti termino a *Bisaya* a kas relihioso a termino a mangibagbaga kadagiti Filipino a Kristiano (kaaduan a mangibagbaga a Cebuano ken/wenno Hiligaynon gapu ta isuda ket dagiti agkaarruba a pagsasao).

Awan pay dagiti napaneknekan a pasamak a mangpasingked kadagiti taudan ti *Bisaya*. Nupay kasta, adda maysa nga etniko a grupo idiay Malaysia ken Brunei a mangtawtawag iti bagida iti isu met laeng a nagan. Nupay kasta, dagitoy a grupo ti etniko ti Filipinas ket nasken a saan a maiyallilaw kadagita adda idiay Borneo.

## Akin-uneg a panangidasig
Ited ni David Zorc ti sumaganad nga akin-uneg a panangidasig para iti sasao a Bisaya (Zorc 1977:32). Dagiti lima a kangrunaan a sanga ket ti Abagatan, Cebuano, Sentral, Banton, ken Laud. Nupay kasta, ibagbaga ni Zorc a ti pamilia a pagsasao a Bisaya ket ad-adu a kasla iti maysa a lugar ti dialekto imbes a maysa nga agsmang dagiti dagus a malasin a pagsasao. Ti sasao nga Abagatan a Bisaya ket naikeddengda nga immuna a nagbalwbaliw, sinaruno babaen ti Cebuano ken kalpasanna dagiti nabati a sanga. Iti pay seksioin ti Visayas, ti probinsia ti Romblon ket isu ti kaaduan iti lingnguistiko a dibersidad, gapu ta dagiti pagsasao manipud kadagiti tallo a nangruna a sanga ti Bisaya ket naisasaoda idiay malaksid kadagiti indihenio a  Romblomanon ken Banton.

Naipangpangruna ti Baybayanon ken Porohanon ket addaanda iti subestrata iti Waray-Waray, a mangipakita iti ad-adu a pannakaiwarwaras ti Waray sakbay dagiti agsasao ti Cebuano ket nangrugrugida a nagpaadu a nangrugi manipud kadagidi tawtawen ti tengnga ti 1800.

Ti dagup dagiti 36 a karuay ket nailista dita. Dagiti agmaymaysa a pagsasao ket namarkaanda babaen dagiti *italiko*.
* ***Bisaya***
** 1. **Abagatan** (naisasao idiay akin-amianan a daya nga aplaya ti Mindanao)
*** Butuan-Tausug
*****[[Pagsasao a Tausug|Tausug]]*
*****[[Pagsasao a Butuanon|Butuanon]]*
*** Surigao
*****[[Pagsasao a Surigaonon|Surigaonon]]*
*****Tandaganon*
** 2. **Cebuano** (naisasao idiay Cebu, Bohol, Siquijor, Akindaya a Negros, akinlaud a Leyte ken akin-amianan, akin-abagatan a daya ken ti akin-amianan a laud a parparte ti Mindanao)
*** Cebuano
**** *[[Pagsasao a Cebuano|Cebuano]]*
***** *[[Pagsasao a Boholano|Boholano]]*
** 3. **Sentral** (naisasao iti ballasiw iti kaaduan a rehion ti Bisaya)
*** Warayan (naisasao idiay akindaya a Leyte, Biliran ken Samar)
*****[[Pagsasao a Waray-Waray|Waray-Waray]]*
**** *[[Pagsasao a Baybayanon|Baybayanon]]*
**** *[[Pagsasao a Kabalian|Kabalian]]*
***  Periperal
**** *[[Pagsasao a Hiligaynon|Hiligaynon (Ilonggo)]]* (naisasao idiay akindaya a Panay ken Guimaras, Akinlaud a Negros ken abagatan-sentral a Mindanao)
**** *[[Pagsasao a Capiznon|Capiznon]]*
**** *[[Pagsasao a Bantayanon|Bantayanon]]*
**** *[[Pagsasao a Porohanon|Porohanon]]*
**** *[[Pagsasao nga Ati|Ati]]*
*** Romblon (isu pay ti nagan ti probinsia)
**** *[[Pagsasao a Romblomanon|Romblomanon]]*
*** Bisakol
**** *[[Pagsasao a Masbatenio|Masbatenio]]*
**** *[[Pagsasao a Sorsoganon|Sorsoganon]]*
***** *[[Pagsasao a Gubat|Akin-abagatan a Sorsogon (Gubat)]]*
***** *[[Pagsasao a Masbate Sorsogon|Sentral a Sorsogon (Masbate)]]*
** 4. **Asi** (naisasao idiay akin-amianan a laud a Probinsia ti Romblon)
**** *[[Pagsasao nga Asi|Asi]]*
** 5. **Laud**
*** Aklan (naisasao idiay akin-amianan a laud a Panay)
**** *[[Pagsasao nga Aklanon|Aklanon/Inakeanon]]*
**** *[[Pagsasao a Malaynon|Malaynon]]*
*** Karayan
**** *[[Pagsasao a Karay-a|Karay-a]]* (naisasao idiay akinlaud ken uneg ti daga a Panay)
*** Amianan-Sentral (naisasao idiay Isla Tablas ken ti akin-abagatan nga ungto ti Mindoro)
*****[[Pagsasao nga Onhan|Inonhan]]* (ti pagsasao ket maikabagian iti Karayan)
*** Kuyan (naisasao kadagiti purpuro iti laud ti Panay ken Romblon ken ti pay akin-abagatan nga ungto ti Mindoro)
*****[[Pagsasao a Ratagnon|Ratagnon]]*
**** *[[Pagsasao a Cuyonon|Cuyonon]]*
*** Caluyanon
**** *[[Pagsasao a Caluyanon|Caluyanon]]*

Ti katakunaynay a pagsasao ti Eskayano ket gramatiko a Bisaya, ngem awanan iti bokabulario a Bisaya (wenno Filipino).

### Panangidasig ti Ethnologue
Idasig ti Ethnologue dagiti 25 a pagsasao a Bisaya kadagiti lima a subgrupo:

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Urnong ni Robert Blust ti Kaipuleohon a mairaman dagiti .