Buton

Ti **Buton** (wenno **Butung**, **Boeton** wenno **Button**), ket ti maysa nga isla iti Indonesia a mabirukan iti abagatan a daya a peninsula ti Sulawesi.  Daytoy ket sakupenna ti kalawa iti agarup a 4,408 kuadrado kilometro, wenno iti agarup a kadakkel ti Madura; daytoy ti maika-129 a kadakkelan nga isla iti lubong ken ti maika-19 a kadakkelan iti Indonesia babaen ti kalawa.

## Pakasaritaan

Iti sakbay ti panawen ti kolonia, ti isla, idi ket kadawyan nga ammo a kas Butung, ket adda idi iti kaunegan ti espero iti impluensia iti Ternate, a naipangpangruna idi maika sangapulo ket innem a siglo gapu ta nagserbi a kas maysa a nangruna a rehional a sentro iti kaunegan ti imperio ti Ternate, a mangtengtengel iti rehional a panagtagilako ken nagkolkolekta kadagiti daton a maipatulod iti Ternate.

Ni Sultan Murhum, ti immuna nga Islamiko a monarko iti isla, ket naipampammalagipan iti nagan ti nangrunana a pagsangladan iti isla, ti Pagsangladan ti Murhum, iti Baubau.

## Heograpia
Ti kadakkelan nga ilina ket ti Baubau, nga idiay ket naisasao ti Wolio ken Cia-Cia. Dagiti nangruna nga asideg nga isla ket mairaman ti Wawonii iti amianan, Muna ken Kabaena iti laud ken ti Siumpu iti abagatan a laud. Mabirukan ti Is-isla Tukangbesi iti day bassit ti nakaisasaoan ti Tukang Besi, ken isina babaen ti Golpo ti Kolowana Watabo (*Teluk Kolowana Watabo*).

Mabirukan ti Isla ti Batuatas iti abagatan.  Ti *Pasahe Bouton * (kas ammo idi panawen ti kasakbayan ti wayawaya) ket maysa idi a nangruna a lugar a paglayagan iti baetan dagiti isla iti akin-amianan a Baybay Flores.

## Ekolohia
Kaaduan a naabbongan iti isla babaen ti katuduan a bakir ken ammo para kadagiti naatap a biagna.  Daytoy ket maysa kadagiti dua a habitat ti anoa, ti maysa  kita ti  nuang.

## Tattao

Dagiti pagsasao a naisasao iti Buton ket mairaman ti Wolio, Cia-Cia, dagiti nadumaduma a dialekto ti Muna, Tukang Besi, Kumbewaha, Lasalimu, Kamaru, Pancana, Busoa, Taloki, Kulisusu ken Kioko.  Ti pagsasao nga Indones, ti nailian a pagsasao ti Indonesia, ken adu pay a naus-usar ken naisursuro kadagiti eskuela.

Idi 2009, ti tribu ti Cia-Cia iti siudad ti Baubau ket nagrugrugida nga agusar iti alpabeto a Koreano a Hangul para iti pagsasaoda, a naibatay kadagiti libro a pinartuat babaen ti [Kagimongan ti Hunminjeongeum], ti maysa a kangimongan ti lingguistiko iti Seoul.

== Ekonomia==
Ti isla ket addaan iti adu a reserba iti masna nga [aspalto ken dagit pay nadumaduma a mineral. Ti aspalto manipud iti Buton ket mabalin a mausar a kas pangbaliw iti bitumeno  ken kas maysa  pay a pangisukat iti petroleo nga aspalto. Kas resulta, daytoy ket mangpabassit iti panagkammatalek kadagiti rekurso a naibatay iti posil.

## Administrasion
Ti Isla Buton ket administratibo a nabingbingay kadagiti tallo a maikadua nga agpang ti administratibo a pannakabingbingay (*Daerah Tingkat II*): Siudad ti Baubau, Rehensia ti Buton, Rehensia ti Tengnga a Buton, Rehensia ti Abagatan a Buton ken Rehensia ti Amianan a Buton.
Nupay kasta, ti kanagan a purpurto ket inadministro babaen dagiti maipatinayon nga uppat a rehensia: ti Rehensia ti Muna, Rehensia ti Laud a Muna, Rehensia ti Wakatobi, ken (parte ti) Rehensia ti Bombana.

## Dagiti nota