Nailian a Parke ti Subteraneo a Karayan ti Puerto Princesa

Ti **Nailian a Parke ti Subteraneo a Karayan ti Puerto Princesa** ket nasalakniban a lugar iti Filipinas a mabirukan iti agarup a  iti amianan ti sentro ti siudad ti Puerto Princesa, Palawan. Ti karayan ket makunkuna pay iti **Karayan iti Uneg ti Daga ti Puerto Princesa**. Ti nailian a parke ket mabirukan idiay Kabambantayan ti San Pablo iti akin-amianan a pantar ti isla. Daytoy ket nabeddengan babaen ti Luek San Pablo iti amianan ken ti Karayan Babuyan iti daya. Ti Gobierno ti Siudad ti Puerto Princesa ket tinartaripatona ti Nailian a Parke manipud idi 1992. Ti ruangan ti subteraneo a karayan ket nabiit a pagnaen manipud idiay iti ti Sabang.

Idi 2010, ti grupo dagiti enbironmentalista ken dagiti heologo ket naduktalanda a ti uneg iti daga a karayan ket addaan iti maikadua a kadsaaran, isu a daytoy ket mabalin nga addaan kadagiti bassit a dissuor iti uneg ti kueba. Nakabirukda pay ti simborio ti kueba nga agrukod iti   iti ngato ti uneg ti daga a karayan, dagiti pormasion ti bato, dagiti dakkel a kurarapnit, ti adalem nga abut ti danum iti uneg ti karayan, dagiti adu pay a pagayusan ti danum ti karayan, ti sabali pay a nauneg a kueba, ken dagiti dadduma pay nga ayup ti baybay. Dagiti naun-uneg a lugar ti uneg ti daga a karayan ket ganggani nga imposible a masukimat gapu ti kabassit ti oksiheno.

Idi Nobiembre 11, 2011, ti Karayan iti Uneg ti Daga ti Puerto Princesa ket probisional a napili a kas maysa kadagiti 7 a baro a siddaw iti katutubo. Daytoy a panagpili ket opisial a naikeddeng idi Enero 28, 2012.

## Heograpia
Ti parke ket addaan iti bantay a langa ti daga iti karst a kalisa. Ti Kueba San Pablo ti Uneg ti Daga a Karayan ket at-atiddog ngem  ken aglaon ti maysa a  a kaatiddog a paset ti uneg ti daga iti Karayan Cabayugan. Ti karayan ket lasatenna ti kueba sakbay a dagus nga agayus idiay Baybay Abagatan Tsina ken mabalin a madaliasat babaen ti bangka aginggana iti  iti uneg manipud iti baybay. Ti kueba ket mangiraman kadagiti nangruna a pormasion dagiti estalaktita ken dagiti estalagmita, ken dagiti nadumaduma a dadakkel a kamara, a mairaman ti 360-metro nga agatiddog a Kamara Italiano nga addaan iti agarup a 2.5-riwriw kuadrado metro a tomo. Daytoy ket maysa kadagiti kadakkelan a kuarto ti kueba iti lubong.  Ti akin-baba a paset ti karayan nga aginggana iti 6&nbsp;km manipud iti baybay, ket suheto kadagiti impluensia ti ugot. Manipud iti pannakaduktal idi 2007 ti maysa a karayan iti uneg ti daga idiay Peninsula ti Yucatan ti Mehiko, ti Subteraneo a Karayan ti Puerto Princesa ket isu idi ti kaatiddogan a subteraneo a karayan iti lubong.

Ti lugar ket mangirepresenta pay ti habitat para iti konserbasion ti biodibersidad. Ti lugar ket aglaon ti napno a bantay agingana iti baybay nga ekosistema ken addaan daytoy ti maysa kadagiti kangrunaan a bakir iti Asia. Daytoy ket naibagbaga a kas Lugar a Tawid ti Lubong ti UNESCO idi Disiembre 4, 1999.

## Flora
Ti parke ket addaan kadagiti nadumaduma a pormasion ti bakir a mangireresenta ti walo kadagiti sangapulo ket tallo a kita ti bakir iti tropikal nga Asia, kas dagiti kabakiran ti ultramapiko a daga, kabakiran kadagiti kalisa a daga, montane a bakir, bakir ti kalugnakan ti nasadiwa a danum, tropikal a katuduan a bakir ti tanap, bakir ti karkarayan, bakir ti aplaya,ken bakir ti parakad. Dagiti agsuksukimat ket nakailasinda kadagiti ad-adu ngem 800 a sebbangan ti mula manipud kadagiti 300 a henero ken dagiti 100 a pamilia. Dagitoy ket mairaman ti saan a basbassit ngem 295 a kaykayo a kaaduan babaen dagiti sebbangan ti dipterocarpaceae. Iti bakir ti tanap, dagiti dakkel a kayo a kas ti Dao (*[[Dracontomelon dao]]*), Ipil (*[[Intsia bijuga]]*), Dita (*[[Alstonia scholaris]]*), Amugis (*Koordersiodendrum pinnatum*), ken  Apitong (*[[Dipterocarpus gracilis]]*) ket kadawyan dagitoy. Dagiti sebbanagn ti bakir ti aplaya ket mairaman ti Bitaog (*[[Calophyllum inophyllum]]*), *[[Pongamia pinnata]]*, ken *Erynthia orientalis*. Dagiti dadduma pay a sebbangan ti mula ket mairaman ti Almaciga (*[[Agathis philippinensis]]*), Kamagong (*Diospyros pulganensis*) Pandan (*[[Pandanus]]* sp.) Anibong, ken Ratan (*'[[Calamus (henero, botanika)|Calamus]]* sp.)

## Fauna
Dagiti billit ket mangbukel ti kadakkelan a grupo dagiti bertebrado a mabirukan iti parke. Kadagiti 252 a sebbangan ti billit nga ammo nga adda iti Palawan, ti dagup dagiti 165 a sebbangan dagiti billit ket nairehistron iti parke. Daytoy ket mangirepresenta ti 67% iti dagup dagiti billit ken dagiti amin a 15 nga endemiko a sebbangan ti billit ti Palawan. Dagiti nagruna a sebbangan a makitita iti parke ket ti asul teltel a loro (*[[Tanygnathus lucionensis]]*), ti Tabon scrub fowl (*Megapodius cumunigii*), myna ti turod (*[[Gracula religiosa]]*), kalaw ti Palawan(*[[Anthracoceros marchei]]*), ken ti puraw barokong nga agila ti baybay (*Halitutus leucogates*).

Adda pay dagiti 30 a sebbangan ti mamalia a nairehistron. Kaaduan kadagiti mapalpliiw a mangmangan iti bakir ken ti igid ti baybay no ababa ti ugot ket ti atiddog ti ipusna a macaca (*[[Macaca fascicularis]]*), ti laeng sunggo a mabiruka iti daytoy a lugar. Dagiti dadduma pay a sebbangan ti mamalia iti parke ket ti nabarbasan a baboy (*[[Sus barbatus]]*), bearcat (*[[Arctictis binturong]]*), Palawan stink badger (*[[Mydaus marchei]]*) ken ti anaping ti Palawan (*Hystrix pumilus*)

Adda pay dagiti 19 nailasenen a sebbangan ti reptilia, walo kadagitoy ket endemiko. Dagiti kadawyan a sebbangan iti lugar ket mairaman dagiti dakkel nga agsidsida a kas ti kadawyan a retikulado a beklat *[Python reticulates]*, ti monitor nga alutiit (*[[Varanus salvator]]*) ken ti berde ti tapingar nga alutiit (*Bronchocoela cristatella*). Dagiti ampibia ket mairaman dagiti sangapulo a sebbangan. Ti tukay ti kakaykawan ti Filipinas (*Rana acanthi*) ket isu ti kaaduan ken kankanayon a masarsarakan. Ti maysa a sebbangan, ti *[[Barbourula busuangensis]]*, ken endemiko iti Palawan ket napaliiw pay iti daytoy a lugar.

Dagiti nangruna ket dagiti siam a sebbangan ti kurarapnit, dua a sebbangan dagiti swiftlet ken mabirukan pay iti kueba ti ablat a lawwalawwa (*Stygophrynus sp.*), ken ti baka ti baybay (*[[Dugong dugon]]*) ken sippit kali a pawikan (*[[Chelonia mydas]]*) a mangmangan iti pantar a lugar ti parke.

## Dagiti ladawan

Papeles:Puerto Princesa Subterranean River Cave, Stalactites 3, Palawan, Philippines.jpg|Dagiti estalaktita ti Karayan iti Uneg ti Daga ti Puerto Princesa
Papeles:Tour Boat Inside PPSRNP.jpg|Ti bangka iti Karayan iti Uneg ti Daga
Papeles:Docking area to Underground River.jpg|Ti pantalan a lugar ti Karayan iti Uneg ti Daga
Papeles:Palawan Underground.JPG|Ti Karayan iti Uneg ti Daga idi 2012
Papeles:Caves entranceexit.jpg|Pakaimatangan iti paserrekan iti kueba
Papeles:Entrance to Underground River in Palawan.jpg|Grupo dagiti turista nga agsagsagana a sumrek iti Karayan iti Uneg ti Daga


## Dagiti nagibasaran

## Kitaen pay
*Listaan dagiti Lugar a Tawid ti Lubong iti Filipinas
*Listaan dagiti nailian a parke ti Filipinas

## Dagiti akinruar a silpo