Tehran

Ti **Tehran** ( *Tehrān*; تهران ), sagpaminsan pay ti panagiletra a kas ti *Teheran*, ket isu ti kapitoliol iti Iran ken Probinsia ti Tehran. Nga adda ti nakarkulo a populasion iti 8,429,807; daytoy ket isu pay ti kadakkelan nga urbano a lugar ken siudad ti Iran, ti kadakkelan a siudad idiay Akinlaud nga Asia ken ti maika-19 a kadakkelan a siudad iti lubong.

Iti maika-20 ken maika-21 a sigsiglo, ti Tehran ket suheto idi daytoy kadagiti adu a panagalaalis ti tattao manipud kadagiti lawlaw ti Iran. Ti siudad ket ibalayanna dagiti adu a naipakasaritaan a meskita, simsimbaan, dagiti sinagoga ken dagiti Soroastriano a apuy a templo. Ti kontemporario  a Tehran ket maysa a moderno a siudad a mangipakpakita kadagiti adu a pasdek, a ti Azadi (wayawaya) Torre ken ti Milad a Torre ket nagbalin a kabukbukodan a simbolo ti Tehran. Idi 2008 ti Tehran ket isu idi ti kalakaan a kapitolio iti lubong ken ti maikadua a kalaakaan a siudad ti lubong a naibatay ti pagsurotan ti pateg ti panagbiag, a nagipresenta ti kasayaatan a pateg para iti kuarta ti lubong. Daytoy ket maika-19 iti lubong babaen ti populasion ti siudad, maika-56 babaen ti GDP ken maika-29 babaen ti populasion iti bukodna a metropolitano a lugar. Iti kadagupan ti pakasaritaan ti Iran, ti kapitolio ket naminadon a naiyalalis, ken ti Tehran ket isu ti maika-32 a nailian a kapitolio ti Iran.  Ti Persiano ket isu ti patneng a pagsasao ti siudad, a naisasao babaen ti agarup a 98% iti populasion. Ti kaaduan a tattao idiay Tehran ket inagananda dagiti bagbagida a kas dagiti Persiano.  Iti sakbay ti Islamiko ken kasapaan nga Islamiko a panawen, ti Tehran ket tinawtawgan idi a kas ti Ray (nga isu daytoy ti Avesta a rummuar iti porma  ti Ragha).

## Pakasaritaan

Ti Tehran ket naipakasaritaan a naamammoan idi a kas ti *Ray* a daytoy ket etilolohiko a naikapet iti Daan a Persiano ken Avesta Rhaga.  Ti siudada ket maysa idi a kangrunaan a lugar dagiti Irani nga agsasao kadagiti Medes ken  Akeminida.  Iti Soroastriano Avesta, Widewdat, i, 15, ti Ragha ket naibaga a kas ti maikasangapulo ket dua a sagrado a lugar a pinartuat babaen ni Ahura-Mazda.  Kadagiti Daan a Persiano a sinuratan (Behistun 2, 10–18), ti Ragha ket agaparparang a kas maysa a probinsia .  Manipud ti Ragha, ni Darius ti Natan-ok ket nangipatulod kadagiti timmulong iti amana a ni Wishtaspa, nga isu idi ket nagparparukma kadagiti gulo idiay Parthia (Behistun 3, 1–10).  Ti Damavand a bantay a mabirukan idiay asideg ti siudad ket agparparang pay idiay Shahnameh a kas ti lugar a nangibedbedan ni Freydun ti dragon a gayyemna a ni Zahak. Iti Persiano a mitolohiko ken dagii sarsarita a pasamak. Ni Kayūmarṯ, ti Soroastriano a kapdpada ti tao a parsua  ken ti immuna nga ari iti Shahnameh, ket naibagbaga idi a nagtaeng idiay Damāvand.  Kadagitoy a sarsarita, ti pundasion ti siudad iti Damavand ket naipaamdayaw idi kaniana.  Ni Arash, ti pumapana a nangisakripisio ti bagina babaen ti panagitedna amin  akapigsana iti pana a nangmarka ti nagbaetan ti Iran ken Turan, ket nangipunta ti pananna manipud idiay Banaty Damāvand.  Daytoy a Persiano a sarsarita ket tinawen aramrambakan iti Tiregan a piesta.  Ti maysa anadayeg a rambakan ket naireporta idi a tinengtengngel idiay siudad ti Damavand idi 7 Šawwāl 1230/31 Agosto 1815, nga iti daytoy a las-ud dagiti tattao ket nagramrambakda ti anibersario ti ipupusay ni Zahhak.  Kadagiti Soroastriano a sarsarita, ti tirano a ni Zahak ket kanungpalan a patayento babaen ti Irani a bannuar a ni Garšāsp sakbay kadagiti kinaudi nga aldaw.  Kadagiti dadduma a Tengnga a Persiano a testo, ti Ray (Ragha) ket naited a kas ti nakaipasngayan a lugar ni Zoroaster ngem dagiti moderno a historiador ket sapsapda nga agikabkabil ti lugar a nakaipasngayan ni Zoraster idiay Khorasan.  Iti maysa a Persiano a tawid, ti naisarsaritaan nga ari a ni Manūčehr ket naipasngay idi idiay Damavand.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo