Thelypteridaceae

Ti **Thelypteridaceae** ket ti pamilia dagiti agarup a 900 a sebbangan dagiti pako iti sub-urnos ti Aspleniineae (polypods II) iti urnos ti Polypodiales.

Dagiti pako ket terrestrial, malaksid dagiti bassit-usit a lithophyte (agtubo kadagit bato).  Kaaduan dagiti sebbangan ket tropikal, ngem adda met dagiti bilang dagiti temperado a sebbangan.

Dagitoy a pako ket kadawyan nga addaan kadagiti duamalapdap a risoma. Dagiti saringit ket pinnado aginggana iti pinnado-pinnatifid. Mabalin nga awanan iti saringit a dimorpismo wenno kalalainganna laeng a dimorpismo, mabalin a silulukat a pannakaurat wenno simple unay a anastomosis. Dagiti sorus ket kaaduanda a reniporma iti sukog ken addaan iti indusia, malaksid para iti grupo ti*Phegopteris*.

## Pannakaidasig
Iti maysa a panawen, amin dagiti pako ket nairamanda iti henero ti *[[Dryopteris]]* gapu iti sukog ti sorus.  Nupay kasta, adu dagiti nalatak a paggigiddiatan a pagbaetan dagiti grupo, ken dagitoy a mula ket naisinsinadan iti bukodda a pamilia.

Adda dagiti agsuksukisok a mangiraman ti intero a pamilia a Thelypteridaceae iti henero ti *[[Thelypteris]]*; dagiti sabali ket bingayenda ti pamilia kadagiti ad-adu ngem 30 a henero.  Ti maysa nga agpakatengnga a puesto ket ti panangikabil ti kaaduan iti *Thelypteris* (a mabingbingay met kadagiti subhenero ken dagiti seksion a maitunos kadagiti henero dagiti sabali a mannurat) ngem ti mangisina iti *[[Phegopteris]]* ken *[[Macrothelypteris]]*.  Ti sabali pay a pagpilian ket ti panangibingay ti pamilia kadagiti kagudua a dosena a henero.

Daytoy a pamilia ket mangiraman dagiti nadumaduma a pannakarikut dagiti sebbangan a narigat a mailasin, ken mabalin a mangirepresenta iti nakakaskasdaaw nga ebolusionario a radiasion.

Ti kaudian a henetiko enga ebidensia ket mangipakita a ti pamilia ket nalawag a monopiletiko. Dagiti isu met laeng a henetiko a panagadal ket mangipakita a ti tradisional a henero a *Phegopteris* ket, iti kinapudno, ti maysa nalawag a naisina a grupo nga agduma iti kababaan iti kayo ti pamilia. Iti kinapudno, daytoy a naisangayan a klado ket mangiraman pay kadagiti henero ti*[[Pseudophegopteris]]* ken *[[Macrothelypteris]]*, a mairaman iti dakdakkel a henero iti *[[Phegopteris]]*. Iti pay kapada, ti *Coryphopteris* ket mairaman ditoy iti henero ti *[[Metathelypteris]]*, ti *Parathelypteris* kas mairaman iti *[[Amauropelta]]*, ken ti maysa a dakkel a grupo dagiti henero ket mairaman iti *[[Cyclosorus]]*.

Ti kaudian unay a molekular a pilohenetiko apanagadal ket mangbingbingay iti pamilia kadagiti dua a nangruna a klado:
*Dagiti phegopteroids, a mangbukel kadagiti henero ti *[[Macrothelypteris]]*, *[[Phegopteris]]* ken *[[Pseudophegopteris]]*
*Dagiti thelypteroids, a mangiraman ti *[[Thelypteris]]* s.s., ti klado ti  amauropeltoid (*[[Amauropelta]]*, *[[Coryphopteris]]*, *[[Metathelypteris]]*, ken *[[Parathelypteris]]*), *[[Oreopteris]]*, ken ti klado ti cyclosoroid (dagiti christelloids, *[[Ampelopteris]]*, *[[Cyclogramma]]*, *[[Cyclosorus]]* s.s., *[[Goniopteris]]*, *[[Meniscium]]*, *[[Mesophlebion]]*, *[[Stegnogramma]]* s.l., ken *[[Steiropteris]]*). Dagiti christelloids ket buklen ti *[[Amphineuron]]*, *[[Chingia]]*, *[[Christella]]*, *[[Glaphyropteridopsis]]*, *[[Mesopteris]]*, *[[Plesioneuron]]*, *[[Nannothelypteris]]*, *[[Pneumatopteris]]*, *[[Pronephrium]]*, *[[Pseudocyclosorus]]*, *[[Sphaerostephanos]]*, *[[Trigonospora]]*, ken ti parte ti *Cyclosorus* s.l.; dagiti agdama a kadawyan a pagbeddengan dagiti christelloids ket naskento iti re-sirkumskripsion kalpasan it iad-adu a pilohenetiko a panagadal.

### Dagiti pilohenetiko a pannakikabagian
Ti sumaganad a kladograma para iti sub-urnos ti Aspleniineae (kas eupolypods II), a naibatay iti Lehtonen (2011), ken Rothfels & al. (2012), ket mangipakita iti mabalin a pilohenetiko a pannakikabagian  a pagbaetan ti Thelypteridaceae ken dagiti sabali a pamilia ti klado.

## Dagiti nagibasaran