Neon

Ti **neon** ket maysa a kimiko nga elemento nga addan ti simbolo iti **Ne** ken atomiko a numero iti 10. Uray no daytoy ket maysa a kadawyan nga elemento iti law-ang, daytoy ket manmano laeng iti Daga. Daytoy ket saan a namarisan, nalpay a natakneng nga alingasaw babaen ti pagalagadan a kasasaad, ti neon ket agited ti naisangayan a nalabbaga – narangha a silnag no usaren kadagiti bassit a boltahe a neón a silnag a lampara wenno napigsa a boltahe a diskarga a tubo wenno dagiti neón a pakdaar a senial. Daytoy komersial nga inalala manipud iti angin, a mabirukan daytoy iti bassit laeng a kadagupan.

## Pakasaritaan

Ti neon (Griego (*neon*) kayatna a sawen ket "baro a maysa") ket naduktalan idi 1898 babaen ti Britaniko a kimiko a ni William Ramsay (1852–1916) ken Morris W. Travers (1872–1961) idiay Londres. Ti neon ket naduktalan idi nagpalamiis ni Ramsay iti alagad ti tangatang aginggana idi nagbalin a likido, pinapudotanna manen ti likido ken tiniliwna dagiti alingasaw idi nagburek. Dagiti alingasaw a nagburekanna, a nairaman ti nitroheno, oksiheno, ken argon, ket dagiti pay kripton, senon, ken neon. Ti pakailasinan, naraniag a nalabbaga a maris a sumngaw babaen ti alingasaw a non no maikuriente a matignay ket napardasan a naam-ammuan; Ni Travers ket sinuratna ti, "ti gilayab iti krimson a lawag manipud iti tubo ket nangibaga ti bukodna a sarita ken maysa a makita nga agnaed ken saan a malipatan."

Ti karasayan ti non ket isu ti saanna a panakairaman ti napardas a panagusar para iti panagsilaw kadagiti linia dagiti Moore a tubo, a nagusar ti nitroheno ken dagitoy ket kinomersio iti nasapa a panawen ti 1900. Kalpasan ti 1902, ti kompania ni Georges Claude, nga Air Liquide, ket nagpatpataud a kas komersio idi ti kuantidad iti neon a kas naggapuan a produkto ti panagpabalin a likido ti angin, ken idi Disiembre 1910 ni Claude ti nangipakita ti moderno a neon a silaw a naibatay iti maysa a narikepen a tubo iti neon. Idi 1912, dagiti kumaduaan ni Claude ket nagrugrugida nga agilaklako kadagiti neon a diskarga a tubo a kas dagiti pakdaar a senial. Naipaammo dagitoy idiay Esdtado sUnidos idi 1923, idi adda dagiti dua a dakkel a neon a senial a naisangpet babaen ti maysa a Los Angeles nga aglaklako ti Packard a karro. Ti silnag ken ti arresto a nalabbaga a maris ket nakapabael ti neon a pakdaar ti maysa a naisangsangay no maipada kadagiti kadagiti kasuppiatan.

Ti neon ket gapuanan ti nagruna a panakaawat ti katutubo dagiti atomo idi 1913, idi ni J. J. Thomson, a kas paset ti panagsukisok kadagiti nagbuklan iti kanal nga anaraar, a nagipan kadagiti waig iti ion ti neon  babaen ti magnetiko ken koriente a lugar ken nagrukod kadagiti panagsalto babaen ti panagikabil ti potograpiko a plata kadagiti dalananda. Ni Thomson ket nakapaliiw kadagiti dua a naisina a takop iti lawag idiay potograpiko a plata (kitaen ti ladawan), a daytoy ket nangitulding kadagiti dua a parabola iti panagsalto. Ni Thomson ket dimteng nga adda dagiti atomo ti neon nga alingasaw nga addaan iti nagatngato a masa ngem dagiti dadduma. Uray saan pay a naawatan ni Thomson idi a panawen, daytoy ti immuna a pannakaduktal kadagiti isotopo iti natalna nga atomo. Naaramid daytoy babaen ti panagusar ti narusanger a bersion iti maysa nga intrumento a tinawtawagan tattan a ti masa nga espektrometror.

## Dagiti nagibasaran