Dagiti Krusada

Dagiti **Krusada** ket dagidi serie dagiti relihioso nga ekspedisionario a gubat a binendisionan babaen ti Papa ken ti Katoliko a Simbaan, nga adda ti naisao a pagtungpalan iti panangisubli ti Kristiano a pagserkan kadagiti nasantuan a lugar idiay ken ti asideg ti Herusalem. Dagiti Krusada ket kasisigud  a nairugi para itipanagsungbat manipud kadagit panagtawag babaen dagiti daulo ti Imperio a Bisantino para iti panagtulong a makilaban ti panakairaman a panagpadakkel idiay Anatolia babaen dagiti Muslim a Seljuk Turk a naglaped ti panagserrek dagiti Kristiano idiay Herusalem, ken daytoy pay ket nairissik babaen ti panakadadael kadagiti adu a sagrado a pagsaadan ti Kristiano ken ti panagirurumen dagiti Kristiano babaen ti Fatimid caliph Al-Hakim. Dagiti krusada a binukel dagiti Romano a Katoliko manipud kadagiti amin a lumaud ti Europa, ken saanda idi a nagkaykaysa a nabilbilinan. Dagiti kangrunaan a serie dagiti Krusada, a kangrunaan para iti panasuppiat kadagiti Muslim idiay Levant, ket rimsua idi ti nagbaetan ti 1095 ken 1291. Dagiti historiador ket nagited kadagiti adu a bilang dagiti immuna a krusada. Kalpasan dagiti nasapa a panagbalballigi, dagiti naududi a kusada ket napayda ken dagiti krusada ket naabakda ket napilitda a napasubli kadagiti naggapuanda.. 

Dagiti ginasut a ribo a soldado ket nagbalinda kadagiti Krusada babaen ti panagsapata; ti Papa ket nangited kaniada ti plenario a panuynuy.  Ti kayariganda ket ti krus — ti termino a "krusada" ket naala manipud ti termino a Pranses para iti panagala ti krus.Adu kadagitoy ket nanipud idiay Pransia ken tinawtawaganda ti bagbagida a kas dagiti "Pranko," nga isu daytoy ti nagbalin a sappasap a termino nga inus-usar babaen dagitiMuslim.

Idi panawen ti Kristianidad a saan pay a nabingbingay kadagiti dadakkel a bilang iti heograpiko a nagtitipon a sangsanga a naporma kalpasan daytoy, ti (lumaud) Romano Katoliko ken (dumaya) dagiti simbaan ti Bisantino nga Ortodokso ket isu dagitoy ti kangrunaan a grupo; dagiti Krusada ket inbagbgada kaniada a dagiti "Kristiano" ngem dagiti "Katoliko" wenno "Ortodokso".

Ti termino a "krusada" ket naus-usay pay a mangpalawag kadagiti naipanggep ti relihioso a kampania a naaramid iti nagbaetan ti 1100 ken 1600 kadagidiay teritorio ti ruar ti Levant a kadawyan ti panagsuppiat kadagiti pagano, heretiko, ken dagiti tattao babaen ti panakaiparitan ti ekskomunikasion para kadagiti panaglalaok a rason ti relihioso, ekonomiko, ken politiko. Dagiti sinuppiatan ti bileg ti Kristiano ken Muslim ket nangiturong dagiti nakikaduaan a nagbaetan dagiti relihioso a grupo a nakisuppiat kadagiti kabusorda, a kas dagiti kimmaduaan ti Kristiano ken dagiti Islamiko a Sultanato iti Rûm idi panawen ti Maikalima a Krusada.

Dagiti Krusada ket taudan dagiti nagruna nga impakto ti politika, ekonomiko, ken sosial idiay lumaud a Europa. Daytoy ket nagbanagan nakaro a panakakapsutan ti Kristiano nga Imperio ti Bisantino, a natnag kadagiti sumaganad a siglo babaen dagiti Muslim a Turko.

Ti Rekonkista, ti maysa nga atiddog a paset t panawen a gubgubat idiay Espania ken Portugal (Iberia), a ditoy ket innala manen dagiti puersa ti Kristiano ti peninsula manipud kadagiti Muslim, ket asideg a mairamraman daytoy  kadagiti Krusada

Iti moderno a panagusar ti termino a "krusada", wenno "krusada a sumuppiat ...", ket kadawyan a pangngarig a mangitudo ti aniaman nga idealistiko wenno ideolohiko-a panggepan ti kampania nga awan ti relihioso a kapanggepan, a kas ti "Krusada a Panagsuppiat ti Kanser".

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti pay mabasbasa
### Dagiti pangyuna

* Andrea, Alfred J. *Ensiklopedia dagiti Krusada*. (2003).
* Asbridge, Thomas. *Ti Immuna aKrusada: Ti Baro a Pakasaritaan: Dagiti Ramu ti Suppiat a nagbaetan ti Kristianidad ken Islam* (2005) pakabuklan ken testo a panagbiruk
* Asbridge, Thomas. *Dagiti Krusada: Ti Autoratibo a Pakasaritaan iti Gubat para iti Nasantuan a Daga* (2011)  pakabuklan ken testo a panagbiruk
* France, John. *Lumaud a Pannakigubat idi Panawen dagiti Krusada, 1000-1300* (1999) online nga edision 
* Hillenbrand, Carole. *Dagiti Krusada, Islamiko a Panagsirmata*. (2000). pakabuklan ken testo a panagbiruk
* Holt, P.M. *Ti Panawen dagiti Krusada: Ti Asideg a Daya manipud ti Maikasangapulo ket maysa aSiglo aginggana idi 1517*. (1986).
* Madden, Thomas F. *TI Baro nga Ababa a Pakasaritaan dagiti Krusada*. (2005).
* Phillips, Jonathan. *Dagiti Nasantuan a Makiginnubat: Ti Modernoa Pakasaritaan dagiti Krusada* (2010)
* Riley-Smith, Jonathan. *Dagiti Krusada: Maysa a Pakasaritaan* (2005) pakabuklan ken testo a panagbiruk
* Riley-Smith, Jonathan, ed. *Ti Oxford a Pakasaritaan dagiti Krusada*.  (1995). online nga edision ; pakabuklan ken testo a panagbiruk
* Riley-Smith, Jonathan, ed. *Ti Atlas dagiti Krusada* (1991)
* Runciman, Steven. *Ti Pakasaritaan dagiti Krusada, Tomo I: Ti Immmuna a Krusada ken dagiti Pundasion ti Pagarian iti Herusalem.*; *Tomo II: Ti Pagarian iti Herusalem ken ti Pranko a Daya 1100-1187.* ken *Tomo III: Ti Pagarian iti Acre ken dagiti Naududi a Krusada* (1951–53), ti klasiko a salaysay ti pakasaritaan; sigugura para kadagiti krusada
* Tyerman, Christopher. *Gubat ti Dios: Ti Baro a Pakasaritaan dagiti Krusada* (2006)

### Naisangsangayan a panagadadal

* Abulafia, David. *Frederick II: Maysa a Mediebal Emperador* (1988)
* Baldin, M. W., ed. *Ti immuna a sangagasut a tawtawen* (Ti Pakasaritaan dagiti Krusada, tomo, I) 1969 online
* Boas, Adrian J. *Ti Herusalem idi Panawen dagiti Krusada: Kagimongan, Ladawan ti daga, ken Arte idiay Nasantuan a Siudad babaen ti Pranko a Turay* (2001) online nga edision 
* Bréhier, Louis. "Dagiti Krusada," ''Katoliko nga Ensiklopedia'' (1908) tomo 4. online
* Bréhier, Louis. "Latin a Pagarian iti Herusalem (1099-1291)," ''Katoliko nga Ensiklopedia'' (1910) tomo 8. online
* Bull, Marcus, ken Norman Housley, eds. *Ti Napadasan iti Panagkrusada Tomo 1, Dagiti Lumaud a Panagarngian.* (2003) 323 pp.
* Butler, R. Urban. "Urbano II," ''Katoliko nga Ensiklopedia'' (1911) online
* Constable, Giles. "Ti Historiograpia dagiti Krusada"  iti Angeliki E.  Laiou, ed. *Dagiti Krusada manipud ti Perspektibo iti Bisantinio ken ti Muslim a Lubong* (2001); kangrunaan a pakabuklan ti panakaeskolar online 
* Edbury, Peter, ken Jonathan Phillips, eds. *Ti Napadasan iti Panagkrusada Tomo 2, Panagipalpalawag ti Pagarian dagiti Krusado.* (2003) 326pp; dagiti naipangpangruna nga artikulo babaen dagiti eskolar
* Edgington, Susan B., and Sarah Lambert, eds. *Gendering the Crusades.* (2002) 232pp. essays by scholars.
* Florean, Dana. "Simmabat ti Daya ken Laud: Kultural a Panagsuppiat ken Panakitunggali kalpasan ti Immuna a Krusada." *Lengguahe & Interkultural a Komunikasion,* 2007, Tomo 7 Pablaak 2, pp.&nbsp;144–151 iti EBSCO
* Folda, Jaroslav. *Ti Krusada nga Arte idiay Nasantuan a Daga, Manipud ti Maikatlo a Krusada aginggana ti Panakatnag iti Acre* (2005) pakabuklan ken testo a panagbiruk
* France, John. *Panagballigi idiay Daya: Ti Milisia a Pakasaritaan iti Immuna a Krusada* (1996)
* Harris, Jonathan. *Ti Bisantinio ken dagiti Krusada.* (2003). 276 pp.
* Hillenbrand, Car. *Dagiti Krusada: Dagiti Islamiko a Perspektibo* (1999) pakabuklan ken testo a panagbiruk
* Hodgson, Natasha *Babbai, Panagkrusada ken ti Nasantuan a Daga iti Naipakasaritaan a Salaysay* (Boydell, 2007) pakabuklan ken testo a panagbiruk
* Housley, Norman. *Dagiti Naududi a Krusada, 1274-1580: Manipud idiay Lyons agnggan idiay Alcazar* (1992) online nga edision 
* James, Douglas. "Dagiti Kristiano ken ti Immuna aKrusada." *Panagrepaso a Pakasaritaan* (Dis 2005), Pablaak 53; online idiay EBSCO
* Kagay, Donald J., ken L. J. Andrew Villalon, eds. *Dagiti Krusada, Condottieri, ken Cannon: Mediebal a Pannakigubatan kadagiti Kagimongan ti lawlaw ti Mediteraneano.* (2003) online nga edision 
* Lane-Poole, Stanley. *Saladin ken ti Panakatnag ti Pagarian iti Herusalem* (1898)  napno a testo ti online
* Maalouf, Amin. *Dagiti Krusada babaen ti Mata dagiti Arabo* (1989) pakabuklan ken testo a panagbiruk
* Madden, Thomas F. ed. *Dagiti Krusada: Dagiti Pammakasapulan a Mabasbasa* (2002) . 284 pp, dagiti artikulo babaen dagiti eskolar
* Madden, Thomas F. *et al.*, eds. *Dagiti Krusada a Suppiatan ti Mediebal a Lub-lubong* (2010), salaysay babaen dagiti espesialista
* Munro, Dana Carleton. "Gubat ken Pakasaritaan,' *Amerika a Panagrepaso ti Pakasaritaan* 32:2 (Enero 1927): 219–31. Iti mediebala pakasaritaan dagiti krusada. online nga edision 
* Munro, Dana Carleton. *Ti Pagarian dagiti Krusado* (1936) online nga edision
* Peters, Edward. *Kristiano a Kagimongan ken dagiti Krusada, 1198-1229* (1971) online nga edision 
* Powell, James M. *Anatomia iti Kruasada, 1213-1221,* (1986) online nga edision 
* Queller, Donald E., ken Thomas F. Madden. *Ti Maikapat a Krusada: Ti Panagrukma iti Kontantinopla* (maika-2 nga ed. 1999)  pakabuklan ken testo a panagbiruk
* Richard, Jean. *Santo Louis: Krusado nga Ari iti Pransia* (1992)
* Riley-Smith, Jonathan.*Ti Immuna aKrusada ken ti Kapanunotan ti Panagkrusada*. (1986).
* Runciman, Steven. *Ti Pakasaritaan dagiti Krusada, Tomo I: Ti Immuna a Krusada ken dagiti Pundasion ti Pagarian iti Herusalem.*; *Tomo II: Ti Pagarian iti Herusalem ken Pranko a Daya 1100-1187.* ken *Tomo III: Ti Pagarian iti Acre ken dagiti Naududi a Krusada* (1951-53), ti klasiko a pakasaritaan; nakagurgura unay kadagiti krusado
* Setton, Kenneth ed., *Ti Pakasritaan dagiti Krusada*. (1969-1989), ti pagalagadan nga eskolar a pakasaritaan iti innem a tomo, inpablaak babaen ti Unibersidad iti Wisconsin a Pagmalditan complete text online.
* Smail, R. C. "Dagiti Krusada Dagiti Kastilio iti Maikasangapulo ket dua a Siglo"   *Naipakasaritaan a Warnakan ti Cambridge* Tomo 10, Bilang 2. (1951), pp.&nbsp;133–149. idiay JSTOR
* Stark, Rodney. *Dagiti Batalion ti Dios: Ti Kaso para kadagiti Krusado* (2010) pakabuklan ken testo a panagbiruk
* Tyerman, Christopher.  *Ti Inglatera ken dagiti Krusada, 1095-1588.* (1988). 492 pp.

### Dagiti kangrunaan a taudan

* Barber, Malcolm, Bate, Keith (2010). *Dagiti Sinursurat manipud idiay Daya: Dagiti Krusada, Dagiti Peregrino ken Agtataeng iti Maika-12 ken Maika-13 a Siglo* (Dagiti Naipatarus a testo ti Krusada Tomo18, Ashgate Publishing Ltd). 
* Housley, Norman, ed. *Dagiti Dokumento ti Naududi a Krusada, 1274-1580* (1996)
* Krey, August C. *Ti Immuna a Krusada: Dagiti Sarita dagiti Nakakita ken Nakibinglay* (1958).
* Shaw, M. R. B. ed.*Dagiti Kroniko dagiti Krusada* (1963) online nga edision 
* Villehardouin, Geoffrey, ken Jean de Joinville. *Dagiti Kroniko dagiti Krusada* ed. babaen ni Apo Frank Marzials (2007) pakabuklan ken testo a panagbiruk
:Villehardouin's *Panagrukma iti Konstantinopla* ket maysa a pagalagadan a reperensia nga obra para iti Maikapat a Krusada; daytoy ti immuna nga obra ti mediebal a prosa ti Pranses. Ti biag ni St. Louis babaen ni Joinville ket maysa a klasiko a panagipalpalawag ti biag ken panawen ni Ari Louis IX; naisurat daytoy iti Daan a Pranses ken naipanunotan a ti kasayaatan a naisurat a biograpia kadagiti Tengnga a Panawen.

## Dagiti akinruar a silpo