open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mauritania

Ti **Mauritania** ket maysa a pagilian idiay Maghreb idiay Laud nga Aprika. Nabeddengan daytoy babaen ti Taaw Atlantiko iti laud, babaen ti Akinlaud a Sahara iti amianan, babaen ti Arhelia iti amianan a daya, babaen ti Mali iti daya ken abagatan a daya, ken babaen ti Senegal iti abagatan a laud. Nainaganan daytoy babaen ti taga-ugma a Berber a Pagarian iti Mauretania,a kalpasan daytoy ket nagbalin a probinsia iti Romano nga Imperio, nupay ti moderno nga estado ket sakupenna ti teritorio nga adayo iti abagatan a laud iti dayta daan a pagarian. Ti kapitoliona ken kadakkelan a siudad ket ti Nouakchott, a mabirukan idiay pantar ti Atlantiko.

Ti gobierno iti Mauritania ket naipatuang idi 6 Agosto 2008, iti maysa a militar a *kudeta* nga indauluan babaen ni Heneral Mohamed Ould Abdel Aziz. Idi 16 Abril 2009, Ni Heneral Aziz ket nagikkat manipud ti milisia tapno agtaray a kas presidente iti panagbutos iti 19 Hulio, nga isu ket nangabak. Idiay Mauritania agarup a 20% iti populasion ket agbibbiagda iti basbassit ngem US$1.25 iti tunggal maysa nga aldaw.

## Dagiti nagibasaran
Maurisio

Ti **Maurisio** ( ;  ]), opisial a ti **Republika ti Maurisio**, ket ti maysa nga isla a pagilian iti Taaw Indiano iti agarup a 2,000 kilometro (1,200&nbsp;mi) iti abagatan a daya ti aplaya ti kontinente ti Aprika, iti daya ti Madagascar. Mangiraman daytoy ti nangruna nga isla (matawtawagan pay a kas Maurisio), ken ti pay Rodrigues, Agaléga ken St. Brandon. Dagiti isla ti  Maurisio ken Rodrigues, ken mairaman ti asideg a Réunion (ti maysa a ballasiw taaw a departamento ti Pransia), ket paset dagitoy ti Is-isla Maskarenias. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ket ti Port Louis ken mabirukan daytoy idiay Maurisio, ken iday ti pakabirukan ti kaaduan ti populasion. Sakupen ti pagilian iti  ken addaan iti maysa nga ekslusibo a sona ti ekonomia a mangsakup iti 2.3 a riwriw kuadrado kilometro.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
*
Amianan a Macedonia

Ti **Amianan a Macedonia** (; ), opisial a ti **Republika ti Amianan a Macedonia** (), ket ti maysa a pagilian iti Peninsula ti Balkan iti Abagatan a daya nga Europa. Daytoy ket maysa kadagiti nangsaruno nga estado iti dati a Yugoslavia, a nakairangaran ti wayawayana idi Septiembre 1991. Idi pagbaetan ti Septiembre 1991 ken Pebrero 2019, daytoy ket opisial a ti **Republika ti Macedonia** ken kadawyan nga ammo a kas ti **Macedonia**, **FYR Macedonia**, ken **FYROM**.

Ti pagilian ket nagbalin a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian idi 1993, ngem, kas resulta ti suppiat iti Gresia iti panagusar iti nagan a *Macedonia*, naawat idi daytoy babaen ti probisional a deskripsion *ti dati a Republika ti Yugoslav ti Macedonia* (naipangyababa a kas *FYROM* ken *FYR Macedonia*), ti maysa a termino a naus-usar payen babaen dagiti nadumaduma a sangalubongan a gunglo. Idi Hunio 2018, pinirmaan ti Macedonia ken Gresia ti Tulagan ti Prespa, a nangibaga a ti pagilian ket nasken a baliwanna ti naganna iti *Republika ti Amianan a Macedonia* *[[erga omnes]]*. Daytoy a pananginagan manen ket naikeddeng idi 12 Pebrero 2019 nga agraman kadagiti sumagmamano a bulan a transision para kadagiti pasaporte, dagiti plata ti lisensia, kurta, aduana, dagiti senias ti pagbeddengan, ken dagiti website ti gobierno *inter alia*.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

* 
* 
* 

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
* 
* 
* 
*
Monaco

Ti **Monaco** opisial a ti **Prinsipalidad ti Monaco** ( (); Monegasko: *Principatu de Múnegu*; ; ), ket ti naturay a siudad-estado ken mikroestado, a mabirukan idiay Aplaya ti Azure idiay Akinlaud nga Europa. Beddengan ti Pransia ti pagilian kadagiti tallo a bangir ket ti sabali a bangir ket beddengan ti Baybay Mediteraneo. Ti Monaco ket addaan iti kalawa iti  ken ti populasion iti 36,371; daytoy ti maikadua a kabassitan ken ti kapusekan ti populasion a pagilian iti lubong. Ti Monaco ket addaan iti pagbeddengan a daga iti , ti aplaya iti , ken ti kaakaba nga agdumaduma iti baetan ti . Ti kangatuan a punto ti pagilian ket ti akikid a dalan a nanaganan iti Chemin des Révoires kadagiti bakras ti Bantay Agel, idiay *Ward* ti  Les Révoires, a daytoy ket  iti ngato ti pantar ti baybay. Ti kapusekan ti populasion ti Monaco a *Quartier* ket ti Monte Carlo ken ti kapusekan ti populasion a *Ward* ket ti Larvotto/Bas Moulins. Babaen ti reklamasion ti daga, ti masa ti daga ti Monaco ket dimmakkel babaen ti duapulo a porsiento.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a Portal ti Gobierno
* Opisial a website ti Palasio ti Prinsipe ti Monaco
* Dagiti Kameng ti Pangulo ti Estado ken Gabinete 
* stadistika ti Monaco – 2014 nga edisiso
* 
* Monaco  manipud ti *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Monaco manipud ti BBC News
* Monaco pakaammo a maipanggep ti Monaco
* Pakasaritaan ti Monaco: Dagiti kangrunaan a dokumento
*
Pederado nga Es-estado ti Mikronesia

Ti **Pederado nga Es-estado ti Mikronesia** ket ti naway a naturay nga isla a pagilian ken ti naigimong nga estado ti  Estados Unidos a buklen dagiti uppat nga estado manipud ti laud aginggana iti daya,  ti Yap, Chuuk, Pohnpei ken Kosraea naiwarwaris iti ballasiw ti Akinlaud a Taaw Pasipiko. No akkukuyog dagitoy, dagiti estado ket buklen dagiti agarup a 607 nga is-isla (ti naipagtitipon a kalawa ti daga iti agarup a ) a mangsakop ti maipapan iti Longitud iti kaadayo iti gangani a  iti amianan bassit ti ekuador. Dagitoy ket mabirukan iti amianan a daya ti Baro a Guinea, iti abagatan ti Guam ken ti Marianas, iti laud ti Nauru ken ti Is-isla ti Marshall, iti daya ti Palau ken ti Filipinas, iti agarup a  iti amianan ti akindaya nga  Australia ken ti agarup a  iti abagatan a laud dagiti nangruna nga isla ti Hawaii.

Bayat a ti dagup  a kalawa ti daga ti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia ket bassit unay, daytoy ket sakupenna ti ad-adu ngem  iti Taaw Pasipiko. Ti kapitoliona ket ti Palikir, ken mabirukan daytoy idiay Isla Pohnpei, bayat a ti kadakkelan a siudad ket ti Weno, ken mabirukan daytoy idiay Atol Chuuk.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Gobierno ti 
* Pangulo ti Estado ken Kamkameng ti Gabinete 
* 
*   manipud ti *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Mikronesia manipud ti BBC News
Nauru

Ti **Nauru**, opisial a ti **Republika ti Nauru** ken dati nga ammo a kas ti **Isla Pleasant**, ket ti isla a pagilian iti Mikronesia idiay Tengnga a Pasipiko. Ti kaasitgan a kaarrubana ket ti Isla Banaba idiay Kiribati, iti  iti daya. Daytoy ket addaan kadagiti 9,488 nga agtataeng iti  a kalawa, ti Nauru ket isu ti kabassitan nga estado idiay Abagatan a Pasipiko ken ti maikatlo a kabassitan nga estado babaen ti kalawa iti lubong, kalpasan laeng ti Siudad ti Batikano ken ti Monaco.

## Dagiti nagibasaran

* *Mangiraman daytoy nga artikulo iti testo manipud ti dominio a publiko manipud kadagiti website ti [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/16447.htm Departamento ti Estado ti Estados Unidos] ken ti CIA World Factbook.*

## Adu pay a mabasbasa
* 

## Dagiti akinruar a silpo

* Gobierno ti Nauru 
* 
* 
* 
* Nauru  manipud ti *UCB Libraries GovPubs*
* Bariweswes ti Nauru manipud ti BBC News
Niger

Ti **Niger** (, ngem sagpaminsan a binalbalikas a kas ti  wenno ), opisial a ti **Republika ti Niger**, ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Akinlaud nga Aprika, a nanaganan manipud iti Karayan Niger. Daytoy ket bineddenganti Nigeria ken Benin iti abagatan, ti Burkina Faso ken Mali iti laud, ti Arhelia ken Libya iti amianan ken ti Chad iti daya. Ti Niger ket sakupenna ti daga ti gangani a 1,270,000&nbsp;km2, a mangaramid daytoy ti kadakkelan a pagilian idiay Akinlaud nga Aprika, nga addaan iti sumurok nga 80 porsiento ti dagana ti nasakupan ti desierto ti Sahara. Ti kaaduan nga Islamiko a populasion ti pagilian iti sumurok a 15,000,000 ket kaaduan a nairumpuok idiay adayo nga abagatan ken laud ti pagilian. Ti kapitoliona a siudad ket ti Niamey, a mabirukan daytoy idiay adayo nga abagatan a laud a suli ti Niger.

Ti Niger ket maysa a rumangrang-ay a pagilian, ken agkankanayon a mairangranggo a kas maysa kadagiti kababaan a ranggo ti Pagsurotan ti Panagrang-ay ti Nagtagitaoan (HDI) ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, daytoy ket maika-186 kadagiti 187 a papagilian idi 2011. Kaaduan kadagiti saan a disierto a paset ti pagilian ket madangran babaen ti periodiko nga igaaw ken desertipikasion. Ti ekonomia ket naipatengnga iti pagbiagan ken adda dagiti mailuwas nga agrikultura a nairumpuok kadagiti nalames a daga ti abagatan, ken dagiti mailuwas a naata a material, a naipangpangruna ti mineral ti uranio. Ti Niger agtultuloy a nalaplappedan babaen ti pannakailikmutna ti daga a puestona, ti disierto a kadagaan , ti saan a nasayaat nga edukasion ken ti kapanglaw ti tattaona, ti kaawan dagiti inprastruktura, saan a nasayaat a panagaywan ti salun-at, ken dagiti panakadaddadael ti enbironmento.

Ti Nigerieno ( wenno ) a kagimongan ket mangipakpakita ti dibersidad a naala manipud iti atiddog a pakasaritaan kadagiti nadumaduma nga etniko a grupo ken dagiti rehion ket ti ababa pannakainaigda nga agtataeng iti agmaymaysa nga estado. Iti naipakasaritaan, ti tattan a  Niger ket adda idi kadagiti igi-gid ti nadumaduma a dadakkel nga estado. Manipud idi panakawayana, dagiti Nigerieno ket nagtataengda kadagiti lima a batay-linteg ken tallo a paset ti panawen ti turay ti militar. Kalpasan ti kudeta ti militar idi 2010, ti Niger ket nagbalinen a maysa a demokratiko, ken adu a partido nga estado. Kaaduan ket agtataeng kadagiti lugar ti away, ken addaanda iti bassit pannakastrek kadagiti nangato a pagadalan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti taudan
*Decalo, Samuel. *Naipakasaritaan a Diksionario ti Niger*, maika-3 nga ed. (Scarecrow Press, 1997, ) – ti komprehensibo nga urnong kadagiti topiko ti Niger
* (para iti Niger )
* 
*Dagiti Unicef ng aestadistika ti Niger 
*Unesco a manuskrito iti obra ti ubbing ken panagadal idiay Niger 

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
*
Nicaragua

Ti **Nicaragua** (), opisial a ti **Republika ti Nicaragua**  ket ti kadakkelan a pagilian iti ismo ti Tengnga nga Amerika, a pagbeddengan babaen ti Honduras iti amianan, ti Karibe iti daya, Costa Rica iti abagatan, ken ti Taaw Pasipiko iti laud. Ti Managua ket ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ti pagilian ken ti pay maikatlo a kadakkelan a siudad idiay Tengnga nga Amerika, kalpasan ti Tegucigalpa ken Siudad ti Guatemala. Ti multi-etniko a populasion ti innem a riwriw ket mairaman dagiti tattao iti tawid nga indehenio, Europeano, Aprikano, ken Asiano. Ti nangruna a pagsasao ket Espaniol. Dagiti patneng a tribu iti Aplaya ti Mosquito ket agsasaoda kadagiti bukodda a pagsasao ken Ingles.

Kasisigud a tinagtagitao babaen dagiti nadumaduma nga indihenio a kultura manipud kadagiti ugma a panawen, pinarukma ti Imperio nga Espaniol ti rehion idi maika-16 a siglo. Nakagun-od ti Nicaragua iti wayawya manipud iti Espania idi 1821. Ti Aplaya ti Mosquito ket simmurot iti sabali a dalan iti pakasaritaan, kinolonia daytoy dagiti Ingles idi maika-17 a siglo ken kalpasanna tinurayan daytoy dagiti Briton, ken dagiti bassit panagsasarak kadagiti Espaniol idi maika-19 a siglo. Daytoy ket nagbalin a maysa a nawaya a teritorio ti Nicaragua idi 1860 ken ti akin-amianan unay a partena ket kanungpalan a naiyakar iti Honduras idi 1960. Manipud iti pannakawayawayana, ti  Nicaragua ket napanen kadagiti paset ti panawen iti riribok iti politika, diktatoria, ken dagiti didigra—dagiti kangrunaan a gapuanan a nakaiturongan ti Yaalsa ti Nicaragua kadagiti tawen ti 1960 ken 1970 ken ti Gubat Contra kadagiti tawen ti 1980. ti Nicaragua ket maysa a representatibo a demokratiko a republika.

Ti panaglalaok dagiti tradision ti kultura ket nakapataud iti adu a dibersidad iti folklore, luto, musika, ken literatura, a naisangsangayan ti literatura gapu kadagiti literario a kontribusion dagiti mannaniw ken mannurat a Nicaraguano, a kas ni Rubén Darío. Ammo akas ti "daga dagiti danaw ken dagiti bulkan", Ti Nicaragua ket ayan pay ti maikadua a kadakkelan a katuduan a bakir iti Kaamerikaan. Ti pagilian ket bukod a nagisaad iti gandat nga addaanto iti 90% iti maparo nga enerhia babaen ti tawen ti 2020. Ti dibersidad ti biolohia, nabara a klima ti tropiko ken dagiti aktibo abulkan ket mangaramid iti Nicaragua iti maysa nga umad-adu a nadayeg a papanan dagiti turista.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*
Palau

Ti **Palau**, opisial a tinawtawagan iti **Republika ti Palau** (), ket ti isla a pagilian a mabirukan idiay akinlaud a Taaw Pasipiko. Daytoy ket heograpiko a paset ti dakdakkel a grupo ti isla ti Mikronesia. Ti populasion ti pagilian ket agarup a 21,000 ket naiwarwaras iti ballasiw dagiti 250 nga isla a mangporma ti kawar ti Is-isla Carolina. Ti kaaduan ti populasion nga isla ket ti Koror. Ti kapitoliona iti Ngerulmud ket mabirukan idiay Estado ti Melekeok idiay asideg nga isla ti Babeldaob. Dagiti isla ket makibinningay kadagiti maritimo a pagbeddengan iti Indonesia, ti Filipinas, ken ti Pederado nga Es-estado ti Mikronesia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* Nailian a Gobierno ti Republika ti Palau
* Palau  manipud iti *Unibersidad ti Colorado kadagiti Biblioteka ti Boulder (Estados Unidos) – Pabpablaak ti Gobierno*.
* 
* Bariweswes ti Palau manipud iti BBC News
* Palau manipud iti *Encyclopædia Britannica*
*
Norwega

Ti **Norwega**  (Norwego:  (Bokmål) wenno  (Nynorsk)), opisial a ti **Pagarian ti Norwega**, ket maysa a  Nordiko a unitario a batay-linteg a monarkia a dagiti teritoriana ket nabuklan dagiti lumaud a paset iti Eskandinabo a Peninsula, Jan Mayen, ken ti Artiko a purpuro iti Svalbard ken ti Isla ti Bouvet. Ti Norwega ket addaan iti kalawa a  ken ti populasion ti agarup a 5 a riwriw. Isu daytoy ti maikadua a kabassitan ti kapusekan ti populasion a pagilian idiay Europa. Kaaduan iti daytoy a pagilian ket nakibinbinningay ti pagbeddengan iti daya babaen ti Suesia; iti akin-aminan unay a rehionna ket nabeddengan babaen ti Pinlandia iti abagatan ken Rusia iti daya; iti abagatan ti Norwega ket nagbeddengan ti Ilet ti Skagerrak a maballasiwan manipud iti Dinamarka. Ti kapitolio a siudad ti Norwega ket ti Oslo. Ti atiddog nga aplaya ti Norwega, a maisangguan ti Amianan a Taaw Atlantiko ken ti Baybay Barents, ket ditoy ti pakakitaan dagiti nalatak a piordo.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran
Peru

Ti **Peru**  (; ; ), opisial a ti **Republika ti Peru** (, ), ket maysa a pagilian idiay lumaud nga Abagatan nga Amerika. Nabeddengan daytoy iti amianan babaen ti Ecuador ken Colombia, iti daya babaen ti Brasil, iti abagatan a daya babaen ti Bolivia, iti abagatan babaen ti Chile, ken iti laud babaen ti Taaw Pasipiko.

## Dagiti nagibasaran
Paraguay

Ti **Paraguay** (;  ), opisial a ti **Republika ti Paraguay** (, ), ket ti napalikmutan ti daga a pagilian idiay sentral nga Abagatan nga Amerika, bineddengan daytoy babaen ti Arhentina iti abagatan ken abagatan a laud, ti Brasil iti daya ken ti amianan a daya, ken ti Bolivia iti amianan a laud. Ti Paraguay ket mabirukan kadagiti bangkag ti Karayan Paraguay, nga agayus babaen ti tengnga ti pagilian manipud iti amianan aginggana iti abagatan. Gapu ti sentral a lokasionna idiay Abagatan nga Amerika, daytoy ket sagpaminsan a tinawtawagan a kas *Corazón de América* ("Puso ti Amerika").

Dagiti indihenio a Guaraní ket nagtataengdan idiay Paraguay para kadagiti saan a nabibiit ngem milenio sakbay a naparukma ti teritorio babaen dagiti Espaniol idi maika-16 a siglo. Dagiti nagtataeng nga Espaniol ken dagiti mision ti Hesuita ket nangipayammoda iti Kristianidad ken Espaniol a kultura iti rehion. Ti Paraguay ket adda idi iti patingga ti ruar iti imperio a kolonia ti Espania, nga addaan laeng kadagiti bassit nga urbano a sentro ken dagiti agtataeng. Kalpasan ti wayawaya manipud iti Espania idi 1811, ti Paraguay ket tinurayan idi babaen dagiti diktador a nangisayangkat kadagiti annuroten ti pannakaisinsina ken protektionista.

Kalpasan iti didigra a Gubat ti Paraguay (1864–1870), ti pagilian ket nakapukaw iti 60 aginggana iti 70 a porsiento iti populasionna babaen ti gubat ken sakit, ken agarup a  iti teritoriona iti Arhentina ken Brasil. Babaen iti maika-20 a siglo, ti Paraguay ket nagtultuloy a nagib-ibtur kadagiti nagsasaruno nga autoritariano a gobierno, ken nagbanagan iti turay ni Alfredo Stroessner, a nangidaulo iti kapautan a  diktadura ti militar iti Abagatan nga Amerika manipud idi 1954 aginggana idi 1989. Isu ket naparmek iti maysa a kudeta iti militar, ken dagiti nawaya nga adu partidona a panagbubutos ket immuna a naurnos ken natengngel idi 1993. Kalpasan ti maysa a tawen, timmipon ti Paraguay iti Arhentina, Brasil ken Uruguay a nagpundar iti Mercosur, ti rehional a panagtitinulngan iti ekonomia.

Manipud idi 2009, ti populasion ti Paraguay ket nakarkulo iti agarup a 6.5 a riwriw, kaaduan ket naikonsentrado iti rehion ti abagatan a daya ti pagilian. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ket ti Asunción, a ti metropolitano a lugar ket pagtaengan dagiti gangani a pagkatlo a populasion ti Paraguay. No maigiddiat kadagiti kaaduan a pagilian ti Latin nga Amerika, ti indihenio a pagsasao ken kultura ti Paraguay, ti Guaraní, ket agtultuloy a kaaduan a makaimpluensia. Kadagiti tunggal maysa a senso, dagiti agtataeng ken kaaduanda a mangibaga kaniada a kas mestiso, ken mangipaltiing daytoy kadagiti tawen a pannakiasawa kadagiti nadumaduma a grupo ti etniko. Ti Guaraní ket mabigbig a kas maysa nga opisial a pagsasao ken kakuyogna ti Espaniol, ken dagitoy dua a pagsasao ket adu a naisasao iti pagilian.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Nailian a Departamento ti Turismo  
* Paraguay manipud iti *[[Encyclopædia Britannica]]*
* 
* Paraguay  iti *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Bariweswes ti Paraguay manipud iti BBC News
*
Zimbabwe

Ti **Zimbabwe**, opisial a ti **Republika ti Zimbabwe**, ket ti napalikmutan iti daga a pagilian a mabirukan idiay akin-abagatan nga Aprika, iti pagbaetan ti karayan Zambezi ken Limpopo, beddengan babaen ti Abagatan nga Aprika, Botswana, Zambia ken Mozambique. Ti kapitolio ken kadakkelan a siudad ket ti Harare. Ti pagilian ti agarup a 16 a riwriw a tattao, ti Zimbabwe ket addaan kadagiti 16 nga opisial a pagsasao, ken dagiti kaaduan a naisasao ket ti Ingles, Shona, ken Ndebele.

Manipud idi maikasangapulo ket maysa a siglo, ti agdama nga aldaw a Zimbabwe ket lugar idin dagiti nadumaduma a naurnos nga estado ken pagpagarian ken dagiti pay nangruna a dalan para iti migrasion ken panagtagilako. Ti British South Africa Company ni Cecil Rhodes ket immuna a nangmarka ti agdama a teritorio kadagiti tawen ti 1890; daytoy ket nagbalin a bukod  a nagturturay a kolonia ti Britaniko ti Akin-abagatan a Rhodesia idi 1923. Idi 1965, ti konserbatibo a puraw a minoridad a gobierno ket nagbukbukod a nangirangarang iti wayawaya a kas Rhodesia. Ti estado ket nagsagsagaba iti panagliklikud iti lubong ken ti 15 a tawen a gubat ti gerila kadagiti puersa ti nangisit a nasionalista; daytoy ket nagtungpalan iti tulag ti kappia ken nakapundaran ti unibersal a karbengan iti panagbubutos ken ti *[[de jure]]* a kinaturay a kas Zimbabwe idi Abril 1980. Timmipon ti Zimbabwe iti Mankomunidad ti Pagpagilian ken pinanawanna met daytoy idi Disiembre 2003. Daytoy ket kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Komunidad ti Panagrang-ay ti Akin-abagatan nga Aprika (SADC), ti Kapppon ti Aprika (AU), ken ti Sapasap a Pagtagilakuan para iti Akindaya ken Akin-abagatan nga Aprika (COMESA). Daytoy ket ammo idi a kas ti "Gameng ti Aprika" gapu ti kinarang-ayna.

Nagbalin a Kangrunaan a Ministro ti Zimbabwe ni Robert Mugabe idi 1980, idi nangabak ti partidona iti ZANU–PF kadagiti panagbubutos kalpasan ti panagpatingga ti turay ti puraw a minoridad; isu idi ti Presidente ti Zimbabwe manipud idi 1987 aginggana iti panagikkatna idi 2017. Babaen ti autoritariano a turay ni Mugabe, kaaduan a nagturturay dagiti aparatu ti seguridad ti estado ken akinrebbengda kadagiti nakaro a panaglabsing kadagiti karbengan ti tao.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Uruguay

Ti **Uruguay** opisial a ti **Republika Oriental ti Uruguay** wenno ti **Akin-daya a Republika ti Uruguay** wenno ti **Daya  a Republika ti Uruguay** (Karayan) (, ), ket pagilian idiay abagatan daya a rehion ti Abagatan nga Amerika. Daytoy ket ineddengan babaen ti Arhentina iti laud ken ti Brasil iti amianan ken daya, ken ti Taaw Atlantiko titi abagatn ken abagatan a daya. Ti Uruguay ket pagtaengan dagiti 3.3 a riwriw a tattao, a kadagitoy ket 1.8 a riwriw ti agtataeng iti metropolitano a lugar iti kapitoliona ken kadakkelan a siudad, ti Montevideo. Daytoy ket addaan iti kalawa iti agarup a , ti Uruguay ket heograpiko nga isu ti maikadua a kabassitan a pagilian idiay Abagatan nga Amerika kalpasan ti Surinam.

Ti Uruguay ket nagtultuloy a saan unay a natagtagitao anginggana ti pannakaipatakder ti Colonia del Sacramento, ti maysa kadagiti kaduogan a Europeano a pagtaengan iti pagilian, babaen dagidi Portuges idi 1680. Ti Montevideo ket napundar id a kas maysa a militar a pagsammakedan babaen dagidi Kastila idi nasap a a maika-18 a siglo, ken nagipakpakita kadagiti naisalsalisal a panagtunton iti rehion. Ti Uruguay ket nagun-odna ti pannakawayawaya idi baetan ti 1811 ken 1828, kalpasan ti uppat nga aldaw a panagririri iti Espania, Portugal, Arhentina ken Brasil. Daytoy ket nagtultuloy a suheto ti ganganaet nga impluensia ken panagbibiang kadagiti panawen ti maika-19 a siglo, ken ti militar ket addaan iti agsublisubli a papel kadagiti lokal a politika aginggana idi maika-20 a siglo. Ti moderno nga Uruguay ket demokratiko a batay-linteg a republika, nga adaan iti presidente nga agserbi a kas daulo ti estado ken daulo ti gobierno. Daytoy ket kankanayon a mairanggo a kas maysa kadagiti kaaduan a napadur-as ken kabaknanagan a pagilian iti Latin nga Amerika.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*Andrew, G. R. (2010) *Blackness in the White Nation: A History of Afro-Uruguay*, Ti Pagmalditan ti Unibersidad ti North Carolina 
*Behnke, A. (2009) *Uruguay in Pictures*, Twenty First Century Books
*Box, B. (2011) *Footprint Focus: Uruguay*, Footprint Travel Guides
*Burford, T. (2010) *Bradt Travel Guide: Uruguay*, Bradt Travel Guides
*Canel, E. (2010) *Barrio Democracy in Latin America: Participatory Decentralization and Community Activism in Montevideo*, Ti Pagmalditan ti Estado nga Unibersidad ti Pennsylvania 
*Clark, G. (2008) *Custom Guide: Uruguay*, Lonely Planet
*Jawad, H. (2009) *Four Weeks in Montevideo: The Story of World Cup 1930*, Seventeen Media
*Lessa, F. and Druliolle, V. (eds.) (2011) *The Memory of State Terrorism in the Southern Cone: Argentina, Chile, and Uruguay*, Palgrave Macmillan
*Mool, M (2009) *Budget Guide: Buenos Aires and Montevideo*, Cybertours-X Verlag

## Dagiti akinruar a silpo

*
*
*Uruguay  manipaud ti *UCB Libraries GovPubs*
*
*Bariweswes ti Uruguay manipud ti BBC News
*
*Dagiti padto ti panagdur-as
Uzbekistan

Ti **Uzbekistan**, ket opisial a kas ti **Republika ti Uzbekistan** (‘*zbekiston Respublikasi*, Ўзбекистон Республикаси) ket is-isu laeng ti namindua a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Tengnga nga Asia ken maysa laeng kadagiti dua kastoy a pagilian iti dagup a sangalubongan. Daytoy ket makibinningay ti pagbeddengan iti Kazakhstan iti laud ken iti amianan, ti Kyrgyzstan ken Tajikistan iti daya, ken ti Apganistan ken Turkmenistan iti abagatan. Sakbay iti 1991, daytoy ket paset idi ti Kappon ti Sobiet.

Ti Uzbekistan ket maysa kadagiti Turko nga estado idiay Tengnga nga Asia.

Idi ket paset ti Persiano Samanid ken kalpasan daytoy ket dagiti Timurid nga imperio, ti rehion ket naparukma idi nasapa a maika-16 a siglo babaen dagiti nomadiko nga Uzbek, a nagsasao ti Dumaya a Turko a pagsasao. Kaaduan ti Uzbekistan a populasion tatta nga aldaw ket tagikua ti etniko a grupo ti Uzbek ken mangisasao ti Pagsasao nga Uzbek, maysa kadagiti pamilia dagiti pagsasao a Turko.

Ti Uzbekistan ket naitipon ti Ruso nga Imperio idi maika-19 a siglo, ken idi 1924 nagbalin a kontitueto arepublika iti Kappon ti Sobiet, a naamammoan a kas ti Sosialista a Republika ti Sobiet nga Uzbek (Uzbek SSR). Daytoy ket nawayaan idi 31 Agosto 1991 (opisial, kalpasan ti simmaruno nga aldaw).

Ti ekonomia ti Uzbekistan ket kangrunaan nga agtaltalek ti panagpataud kadagiti merkansia, a mairaman ti kapas, balitok, uranio, ken masna nga alingasaw. Nupay ti nairangarang a gagara iti panaglasat iti maysa a paglakuan nga ekonomia, ti Uzbekistan ket agtultuloy nga agtagtaginayon tinainget a panagtengtengngel ti ekonomia, a kadawyan daytoy a manipaadayo kadagiti gangganaet nga agpupuon. Ti annuroten iti agin-inut, nainget a panagtengngel ti panaglasat iti paglakuan nga ekonomia nupay kasta ket napakataud kadagiti kaimbagan anagbanagan iti porma a pannakapasayaat ti ekonomia kalpasan ti 1995. Dagiti domestiko nga annuroten ti Uzbekistan kadagiti karbengan ti tao ken dagiti panagwaywaya ti tungngal maysa atao ket dinildillaw bababen dagiti daaduma a sangalubongan nga organisasion.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Yemen

Ti **Yemen** ( **'), opisial nga ammo a kas ti **Republika ti Yemen** ( **'), ket maysa nga Arabo apagilian idiay Akinlaud nga Asia, mangsakop daytoy iti akin-abagatan a laud aginggana iti akin-abagatan a patingga ti Peninsula Arabiano. Ti Yemen ket ti maikadua a kadakkelan a pagilian iti peninsula, mangsakop daytoy iti . Ti aplayana ket gumay-at iti agarup a . Daytoy ket bineddengan babaen ti Saudi Arabia iti amianan, ti Baybay Nalabbasit iti laud, ti Golpo ti Aden ken Baybay Arabiano iti abagatan, ken ti Oman iti daya. Urayno inbagbaga ti batay-linteg ti Yemen a ti kapitolio ket ti Sana'a, ti siudad ket tinengtenggelen babaen dagiti rebelde manipud idi Pebrero 2015. Gapu iti daytoy, ti kapitolio ti Yemen ket temporario a naiyalis idiay puerto a siudad ti Aden, idiay akin-abagatan nga aplaya. Ti teritorio ti Yemen ket mairaman dagiti ad-adu ngem 200 nga isla; ti kadakkelan kadagitoy ket ti Socotra.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* http://www.yemen.gov.ye/ 
* 
* 
* Bariweswes ti Yemen manipud iti BBC News
*
Vanuatu

Ti **Vanuatu** opisial a ti **Republika ti Vanuatu** (, Bislama: *Ripablik blong Vanuatu*), ket ti pagilian nga isla idiay Oceania a mabirukan idiay Abagatan a Taaw Pasipiko. Ti purpuro ket nagtaud iti bulkan ken mabirukan iti  iti daya ti akin-amianan nga Australia, iti  iti amianan a daya ti Baro a Caledonia, iti daya ti Baro a Guinea, iti abagatan a daya ti Is-isla ti Solomon, ken laud ti Fiji.

Ti Vanuatu ket immuna idi a tinagtagitao babaen dagiti tattao a Melanesia. Dagiti immuna a Europeano a nangbisita dagiti isla ket ti ekspedision ti Espania nga indauluan babaen ni Portuges a nabigador Fernandes de Queirós, nga isu ket simmangpet iti kadakkelan nga isla idi 1606. Tinuntonna ti purpuro para iti Espania, kas paset ti kolonial a Daya nga India ti Espania, ken ninagananna iti *Austrialia del Espiritu Santo*.

Kadagiti tawen ti 1880s, ti Pransia ken ti Gran Britania ket nagtunton kadagiti paset ti purpuro, ken idi 1906 nagtunosda iti alagaden para iti panagkadua a panagtaripato ti purpuro a kas ti Baro a Hebridas babaen ti Britaniko-Pranses a Kondominio. Ti maysa a tignay ti wayawaya ket rimsua kadagiti tawen ti 1970, ken ti Republika ti Vanuatu ket napundar idi 1980.

## Etimolohia
Ti nagan ti Vanuatu ket naala manipud iti balikas a *[[vanua]]* ("daga" wenno "pagtaengan"), a mapasamak kadagiti nadumaduma a sasao nga Austronesio, ken ti balikas a *tu* ("tumakder"). No agtipon dagitoy dua a balikas ket mangibaga ti nawaya a kasasaad ti baro a pagilian.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia
* Census of Agriculture 2007 Vanuatu , Vanuatu National Statistics Office (2008)

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* Vanuatu manipud iti *UCB Libraries GovPubs*
* 
* 
* Gobierno ti Vanuatu 
* Portal ti Turismo ti Vanuatu, ti opisial a website ti Opisina ti Nailian a Turismo ti Vanuatu
* *[http://publish.plantnet-project.org/project/vanuaflora Vanuaflora]* ; Database ti flora para iti Vanuatu
Uganda

Ti **Uganda**, opisial a ti **Republika ti Uganda**, ket maysa a napalikmutan iti daga a pagilian iti Daya nga Aprika. Ti Uganda ket nabeddengan iti daya babaen ti Kenya, iti amianan babaen ti Abagatan a Sudan, iti laud babaen ti Demokratiko a Republika ti Kongo, iti abagatan a laud babaen ti Rwanda, ken iti abagatan babaen ti Tanzania. Ti akin-abagatan  a paset iti daytoy a pagilian ket mangiraman ti dakkel a paset iti Danaw Victoria, a daytoy pay ket kinabinningay babaen ti Kenya ken Tanzania.

Ti nagan a Uganda ket naala manipud iti pagarian ti Buganda, a nangsakup ti dakkel a paset iti abagatan iti daytoy a pagilian a mairaman ti kapitoliona a ti Kampala.

Dagiti tattao ti Uganda idi ket agan-anup ken agburburasda manipud idi 1,700 aginggana idi 2,300 a tawtawen, idi dagiti agsasao ti Bantu a populasion ket napanda idiay akin-abagatan a paset iti daytoy a pagilian. Ti Uganda ket nagun-odna ti panakawayawayas manipud iti Britaniko idi 9 Oktubre 1962.

Ti opisial a pagsasao ti Uganda ket ti Ingles ken Swahili, nupay kasta adu pay dagiti sabsabali a pagsasao  a maisasao iti daytoy a pagilian.

## Dagiti nagibasaran
Tuvalu

Ti **Tuvalu** , dati nga ammo a kas ti **Is-isla Ellice**, ket ti isla a pagilian ti Polinesia a mabirukan idiay Taaw Pasipiko, iti tengnga a pagbaetan ti Hawaii ken Australia. Daytoy ket buklen dagiti tallo nga isla ti raw-ang ken dagiti innem a pudno nga atol a naiwarwaris iti pagbaetan ti latitud ti 5° aginggana ti 10° abagatan ken longitud ti 176° aginggana ti 180°,  iti laud ti Internasional a Linia ti Petsa.
Dagiti kaasitgan a kaarubana ket ti Kiribati, Nauru, Samoa ken Fiji. Ti Tuvalu ket addaan iti populasion iti 10,837 (senso idi 2012). Ti dagup a kalawa ti daga dagiti isla ti Tuvalu ket .

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* Tuvalu manipud ti *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Bariweswes ti Tuvalu manipud ti BBC News
*
Turkmenistan

Ti **Turkmenistan** (, ) ket ti pagilian idiay Tengnga nga Asia, bineddengan daytoy babaen ti Kazakhstan iti amianan a laud, ti Uzbekistan iti amianan ken daya, ti Apganistan iti abagatan a daya, ti Iran iti abagatan ken abagatan a laud, ken ti Baybay Kaspio iti laud.

Ti Turkmenistan ket nagtutumpuonganen dagiti sibilisasion kadagiti napalabas a siglo. Kadagiti mediebal apanawen, ti Merv ket maysa idi kadagiti nalatak a siudad iti Islamiko alubong ken ti maysa a nangruna a pagsardengan iti Kalsada Seda, dalan daytoy ti karaban nga inus-usar para iti panagtagilako iti Tsina aginggana idi tengnga ti maika-15 a siglo. Inala daytoy ti Imperio ti Rusia idi 1881, ti Turkmenistan ket nasayaat met a nagballigi iti tignay ti kontra-Bolshevik idiay Tengnga nga Asia. Idi 1924, ti Turkmenistan ket nagbalin a konstituente a republika ti Kappon ti Sobiet, Republika ti Sosialista a Sobiet ti Turkmenistan (Turkmano a RSS); daytoy ket nagbalin a naway kalpasan idi nawaswas ti Kappon ti Sobiet idi 1991.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Dagiti akinruar a silpo

*
*Dagiti ladawan ti moderno a Turkmenistan
*Turkmenistan  iti *UCB Libraries GovPubs*
*
*Bariweswes ti Turkmenistan manipud iti BBC News
*
Chad

Ti **Chad** (;  , ; , ), opisial nga ammo a kas ti **Republika ti Chad** ( **; ), ket ti maysa a napalikmutan ti daga a pagilian iti amianan-tengnga nga Aprika. Daytoy ket beddengan babaen ti Libya iti amianan, ti Sudan iti daya, ti Republika ti Tengnga nga Aprika iti abagatan, ti Kamerun iti abagatan-laud, ti Nigeria iti abagatan a laud (iti Danaw Chad), ken ti Niger iti laud.

Ti Chad ket addaan kadagiti nadumaduma a rehion: ti maysa a sona ti desierto iti amianan, ti maysa a namaga a barikes ti Sahel iti tengnga ken ti maysa a nalamlames a sona ti Sabana ti Sudan iti abagatan. Ti Danaw Chad, a nakainaganan ti pagilian, ket ti maikadua a kadakkelan a kalugnakan iti Aprika. Ti kapitolio ti N'Djamena ket ti kadakkelan a siudad. Dagiti opisial a pagsasao ti Chad ket ti Arabiko ken Pranses. Daytoy ket pagtaengan dagiti sumurok a nadumaduma a 200 nga etniko ken dagiti lingguistiko a grupo. Ti Islam (51.8%) ken Kristianidad (44.1%) ket isu dagitoy ti kangrunaan a nasansanay a relihion iti Chad.

Idi rugi ti maika-7 a milenio BC, dagiti populasion ti tattao ket aduda nga immalis iti labneng ti Chad. Babaen idi patingga ti umuna a milenio AD, adda dagiti serye dagiti nabangon ken narebba nga estado ken imperio iti pirgis ti Sahel ti Chad, ti tunggal maysa ket naipatengnga ti isip iti panagtengngel kadagiti dalan ti pagtagilakuan ti trans-Sahara a lumabas iti rehion. Pinarmek ti Pransia ti teritorio babaen idi 1920 ken inkorporadona daytoy a kas parte ti Ekuitorial nga Aprika ti Pranses. Idi 1960, nakagun-od ti wayawaya ti Chad babaen ti panangidaulo ni François Tombalbaye. Dagiti panagmadmadi kadagiti annurotenna iti amianan a Muslim ket naggappuan ti irurugi ti napaut sibil a gubat idi 1965. Idi 1979 pinarmek dagiti rebelde ti kapitolio ken pinatinggaanda ti hegemonia ti Abagatan. Ngem naglalaban met dagiti daulo ti rebelde aginggana idi ni Hissène Habré dagiti karibalna. Nangrugi ti suppiat ti Chad–Libya idi 1978 babaen ti panagraut ti Libya a napasardeng idi 1987 babaen ti maysa a pannakibiang ti militar ti Pranses (Operasion Épervier). Naipatuang met ni Hissène Habré idi 1990 babaen ni heneral Idriss Déby. Iti isusuporta ti Pranses, nairugi ti maysa a modernisasion ti Nailian a Buyot ti Chad idi 1991. Manipud idi 2003 ti didigra ti Darfur idiay Sudan ket nairaman met ti pagbeddengan ken nakariruan ti pagilian. Napanglaw metten, nagsagsagaba ti pagilian ken tattao mangipakamang kadagiti ginasut aginggana dagiti rinibo a napatalaw a taga-Sudan a nagtataeng iti ken iti likmut dagiti kampo iti akindaya a Chad.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
*
Tonga

Ti **Tonga** (, ), opisial a nanaganan ti **Pagarian ti Tonga** (), ket ti maysa a pagilian iti Polinesia, ken maysa pay a purpuro a buklen dagiti 169 nga isla, a kadagitoy ket 36 dagiti natagtagitao. Ti dagup a kalawa ti purpuro ket agarup a  a naiwarwaras kadagiti  iti akin-abagatan a Taaw Pasipiko. Manipud idi 2016, ti Tonga ket addaan it ipopulasion iti 100,651, 70% kadagitoy ket agnanaed iti nangruna nga isla ti Tongatapu.

Sakupen ti Tonga iti agarup a  iti maysa a linia ti amianan–abagatan. Palikmutan daytoy babaen ti Fiji ken Wallis ken Futuna (Pransia) iti amianan a laud; ti Samoa iti amianan a daya; ti Baro a Caledonia (Pransia) ken Vanuatu iti laud; ti Niue (ti kaasitgan a gangganaet a teritorio) iti daya; ken ti Kermadec (Baro a Selanda) iti abagatan a laud. Ti Tonga ket agarup a  manipud iti Isla Amianan ti Baro a Selanda.

Manipud idi 1900 aginggana idi 1970, ti Tonga ket addaan idi iti kasasaad a protektorado nga estado ti Britaniko. Tinartaripato idi ti Reino Unido dagiti gangganaet a pannakibiang ti Tonga babaen ti maysa a Tulag ti Pannakigayyem, ngem ti Tonga ket saan a nagibbet ti kinaturayna iti ania man a gangganaet a bileg. Idi 2010, nangala ti Tonga ti maysa a napateg nga addang nga umadayo iti bukodna a tradisional nga absoluto a monarkia ken iti ipapanna nga agbalin a maysa a napno nga agannong a batay-linteg a monarkia, kalpasan dagiti reporma ti lehislatibo a nakaiturongan ti waya para iti immuna a sangkapaset a representatibo a panagbubutosna.

## Etimolohia
Kadagiti adu a sasao a Polinesio, a mairaman ti Tongano, ti balikas a *tonga* ket agtaud manipud iti *fakatonga*, a ti kayatna a sawen ket "agpaabagatan", ken kastoy a nanaganan ti purpuro gapu ta daytoy ti akin-abagatan unay a grupo kadagiti grupo ti isla ti tengnga a Polinesia. Ti balikas a *tonga* ket maipada iti Hawayano a balikas ti “kona,” a ti kayatna a sawen ket “papanan a turong ti angin,” a daytoy ti kasisigud a nagan para iti  Distrito ti Kona iti Hawai’i.

Nagbalin nga ammo ti Tonga iti Laud kas ti "Friendly Islands" (Mannakigayyem nga Is-isla) gapu ti nasayaat a resepsion ken ni Kapitan James Cook iti immuna panagbisitana idi 1773. Simmangpet isuna iti panawen ti tinawen a piesta ti *ʻinasi*, a maipapan iti donasion iti Umuna a Bungbunga iti  Tuʻi Tonga (ti monarko ti is-isla), ken isunaket nakaawat iti imbitasion kadagiti rambakan. Ngem iti met mabalin a mapasamak, segun ti mannurat a ni William Mariner, dagiti daulo ti politiko ket kayatda kano a patayen ni Cook iti lasud ti rambakan, ngem saanda met nga inaramid daytoy gapu ta saanda a nagtunos iti maysa a plano ti aksion a mangbanag iti daytoy.

## Dagiti nagibasaran

### Bibliograpia
* 

## Dagiti akinruar a silpo

* 
*
Suesia

Ti **Suesia** ( ;  ), opisial a kas ti **Pagarian ti Suesia** (Sueko: ), ket maysa a Nordiko a pagilian idiay Peninsula ti Eskandinabia idiay Akin-amianan nga Europa. Ti Suesia ket nakibeddeng ti Norwega ken Pinlandia, ken naisilpo ti Dinamarka babaen ti rangtay-tunel a ballasiwan ti Öresund.

Iti , ti Suesia ket isu ti maikatlo a kadakkelan a pagilian iti Kappon ti Europa babaen ti kalawa, nga addaan iti dagup a populasion iti agarup 9.4 a riwriw. Ti Suesia ket addaan iti nababa a densidad ti populasion iti  a dagiti populasion ket kaaduan idiay akin-abagatan a kagudua iti daytoy a pagilian. Agarup a 85% iti populasion ket agtaeng iti urbano a luglugar. Ti kapitolio ti  Suesia ket ti Estokolmo, nga isu pay daytoy ti kadakkelan a siudad.

## Dagiti nagibasaran
Suisa

Ti **Suisa** ket maysa a pederal a repúblika nga ti opisial nga agnagan iti **Kompederasion a Suiso** ken buklen ti 26 a kanton. Ti Berna ti kapitolio na daytoy. Masarakan ti pagilian iti Laud nga Europa ket kabangibang daytoy ti Alemania iti amianan, ti Pransia iti laud, ti Italia iti abagatan, ken ti Austria ken ti Liechtenstein iti daya.

Palawlawan ti daga ti pagilian a Suisa. Maibingay ti heograpia daytoy iti Alpes, iti Banak ti Suisa ken iti Jura ket 41,285 km2 ti kalawa daytoy. Kaaduan iti 7.9 a riwriw a populasion ti Suisa ket agnaed iti Banak ket ditoy a masarakan dagiti kadaklan a siudad, idinto a buklen ti Alpes ti kalawaan a paset ti teritorio daytoy. Kadagiti kadaklan a siudad ket ti dua siudad sangalubongan ken sentro ti ekonomia a Zúrich ken Ginebra.

Napaut ti pakasaritaan ti neutralidad ti Suisa ket saan pay a nakigubat daytoy iti tukad internasional sipud idi 1815 ken nagkameng laeng daytoy iti Sikakaysa a Papagilian idi 2002. Iti laksid dayta, adda activo a panggannaet a polisía daytoy ket masansan a makipaset kadagiti panagpakappia iti agduduma a paset ti lubong. Ti Suisa ti nagtaudan ti Nalabaga a Krus ket naibatay daytoyy ti adu nga organisasión internacional pakaramanan ti maikadua a kadaklan nga opisina ti Sikakaysa a Papagilian. Maysa daytoy kadagiti nagipasdek a kameng ti Asosiasión ti Nawaya a Komersio ti Europa ken paset pay ti Purok Schengen. Iti laksid dayta, saan daytoy a kameng ti Kappon ti Europa wenno ti Purok nga Ekonómiko ti Europa.

Ti nominal a pakabuklan a produkto doméstiko ti Suisa ket $75,835, ket basar iti daytoy maysa kadagiti kabaknangan a pagilian iti lubong. Adda iti Suiso ti kadaklan a kabaknang tunggal nataengan iti lubong idi 2010 ($372,692 tunggal maysa a tao). Kasta met nga adda iti Suisa ti maysa kadagiti kadaklan a balance ti kuento kas porsiento ti pakabuklan a produkto doméstiko iti lubong, ket sarunuen laeng daytoy ti sumagmamano a pagilian a productor iti lana. Agtultuloy met ti pannakaibilang ti Zúrich ken Ginebra kas maikadua ken maikatlo kadagiti siudad nga addaan iti kasayaatan a kalidad ti panagbiag iti lubong. Inkeddeng ti Sangalubongan a Forum nga Ekonomiko ti Suisa a kas maysa nga umartakan a pagilian iti lubong idi 2010, ket inkeddeng met ti Kappon ti Europa a daytoy ti kainnovativuan a pagilian.

Ti Suisa ket buklen ti tallo a kangrunaan a rehion linguistiko ken kultural. Dagitoy ti Aleman, Pranses, ken Italiano, ket mainayon pay dagiti tanap nga agsasao iti Romanse. Iti kasta a saad, ti Suia ket saan a pagilian a sibabasar iti kadawian nga etnisidad wenno pagsasao. Ti pakakaysaan ti Suisa ket sibabasar iti kadawian a pakasaritaan, iti paglalaeman a panaggatad (pederalismo, dagus a demokrasia, neutralidad) ken iti simbolismo ti Alpes. Según iti kannawidan naipasdek ti Suiso a Konpederasion idi Agosto 1  1291 ket tinawen a marambakan ti Nailian nga Aldaw ti Suisa iti dayta nga aldaw.

## Dagiti paammo

## Dagiti nagibasaran
Sudan

Ti **Sudan** (, *as-Sūdān*), opisial a ti **Republika iti Sudan** (, *Jumhūrīyat as-Sūdān*), ken sagpaminsan a natawtawagan a kas ti **Amianan a Sudan**, ket maysa a Arabo nga estado idiay Amianan nga Aprika (daytoy ket naipanunotan pay a kas paset ti Tengnga a Daya). Daytoy ket nabeddengan babaen ti Ehipto iti amianan, ti Baybay Nalabbaga iti amainan a daya, ti Eritrea ken Etiopia iti daya, ti Abagatan a Sudan iti abagatan, ti Republika ti Tengnga nga Aprika iti abagatan alaud, ti Chad iti laud, ken ti Libya iti amianan a laud. Ti populasion ti Sudan ket ti nagtitiponan dagiti patneng nga agtataeng iti Tanap ti Nilo, ken dagiti kaputotan dagiti immalis manipud iti Arabiano a Peninsula. Gapu ti pamay-an a Arabisasion a kadawyan iti amin a kadagupan ti Arabo a lubong, ti Arabo a kultura ket isu tatan ti kaaduan idiay Sudan. Kaaduan ti populasion ti Sudan ket sumusurotda iti Islam. Ti Nilo ket bingbingayenna ti pagilian iti akindaya ken akinlaud a gugudua.

Dagiti tattao ti Sudan ket addaanda iti atiddog a pakasaritaan a gumay-at manipud iti kina-ugma a naidebdedan iti pakasaritaan iti Ehipto. Ti Sudan ket nagsagsagaba ti sangapulo ket pito a tawtawen ti sibil a gubat idi las-ud ti Umuna a Sudanes a Sibil a Gubat (1955–1972) a sinarunuan babaen dagiti etniko, relihioso ken ekonomiko a suppiatan  a nagbaetan dagiti Muslim nga Arabo iti Akin-amianan a Sudan ken ti kaaduannga animista ken Kristiano a Nilotes iti Abagatan a Sudan. Daytoy ket gapuanan ti Maikadua a Sudanes a Sibil a Gubat idi 1983. Gapu kadagiti agtultuloy a politiko ken milisia a salisal, ti Sudan ket naagaw idi babaen ti awan ti natnatay a kudeta babaen ni koronel Omar al-Bashir idi 1989, a kalpasan daytoy ket nangirangarang kaniana  a kas ti Presidente ti Sudan. Ti sibil a gubat ket nagpatingga ti panakapirma ti maysa a Komprehensibo a Tulagan ti Kappia a nangited daytoy ti katurayan ti akin-abagatan idi a rehion ti pagilian. Kalpasan ti maysa a reperendum a natengngel idi Enero 2011, ti Abagatan a Sudan ket simmina idi 9 Hulio 2011 nga inpalubosan ti Sudan.

Kameng daytoy ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Sudan ket mangtartaripato pay ti pannakaikamenna iti Kappon ti Aprika, ti Liga ti Arabo, ti Gunglo ti Islamiko a Pagtitinnulongan, ken ti Di nailinia a Tignay, ken agserserbi pay nga agpalpaliiw iti Gunglo ti Sangalubongan a Komersio. Ti kapitoliona ket ti Khartoum, a daytoy ket agserserbi a kas ti politiko, kultura ken komersio a sentro ti pagilian. Daytoy ket opisial a pederal a presidensial a representatibo a demokrasia a republika,  dagiti politika iti Sudan ket nawatiwat a naipampanunotan babaen ti sangalubongan a komunidad nga adda ti kaunegan ti maysa a autoritariano a sistema gapu ti panagtengngel ti Partido ti Nailian a Kongreso (NCP) iti ukoman, nga ehekutibo ken lehislatibo a sangsanga ti gobierno.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
Surinam

Ti **Surinam**, opisial a ti **Republika ti Surinam** (, ), ket maysa a pagilian idiay akin-amianan nga Abagatan nga Amerika. Nabeddenganna ti Pranses a Guiana iti daya, ti Guyana iti laud, ti Brasil iti abagatan, ken ti Taaw Atlantiko iti amianan. Ti Surinam ket sigud idi a kolonia iti Britaniko ken iti Olándes, ken ammo idi a kas ti Olandes a Guiana. Nakagun-od ti Surinam iti wayawaya manipud iti Olanda idi 25 Nobiembre 1975.

Iti basbassit laeng ngem  ti Surinam ket isu ti kabassitan a naturay nga estado idiay Abagatan nga Amerika (Pranses a Guiana ket mangbukel ti basbassit a teritorio, ngem daytoy ket Pranses a teritorio). Adda ti nakarkulo a populasion iti agarup a 490,000, a kaaduan ket agtaeng idiay amianan a pantar iti daytoy a pagilian, a pakabirukan ti kapitoliona a Paramaribo.

## Naggappuan ti nagan
Ti naga a *Surinam* mabalin a naggapu manipud dagiti Taino (dagiti agsasao iti Arawak) a grupo a natawtawgan a "Surinen" a dagitoy ket isu ti immuna a nagtaeng iti daytoy a rehion sakbay ti isasangpet dagiti Europeano.

Kasisigud a ti pagilian ket naisurat a kas ti *Surinam* babaen dagiti Ingles a nagtaeng nga immuna a nagipatakder ti kolonia idiay Waig ni Marshall, a mairaman ti Karayan Surinam, ket paset idi daytoy ti grupo dagiti kolonia a makunkuna a Olandes a Guiana. Ti **Surinam** ket mabirukan pay laeng kadagiti Ingles. Ti maysa a nangruna a pagarigan iti daytoy ket ti bukod a nailian nga eroplano ti Surinam, ti Surinam Airways.

## Dagiti nagibasaran
Eswatini

Ti **Eswatini** ( , ), opisial a ti **Pagarian ti Eswatini** (, ) ken ammo pay a kas ti **Swaziland** (opisial a nanaganan manen idi 2018), ket ti napalikmutan iti daga pagilian  iti Akin-abagatan nga Aprika. Daytoy ket beddengan babaen ti Mozambique iti amianan a daya ken ti Abagatan nga Aprika iti amianan, laud ken abagatan. Iti saan a dakdakkel ngem  iti amianan aginggana iti abagatan ken  iti daya aginggana iti laud, ti Eswatini ket maysa kadagiti kabassitan a pagilian iti Aprika; uray no kastoy, agdumaduma ti klimana ken topograpia, a sumakop manipud iti nalamiis ken kabambantayan a highveld aginggana iti napudot ken namaga a lowveld.

Ti populasion ket kaaduan a dagiti etniko a Swazi. Ti pagsasao ket Swazi (siSwati iti patneng a porma). Pinundar dagiti Swazi ti pagarianda idi tengnga ti maika-18 a siglo babaen ti panangidaulo ni Ngwane III. Ti pagilia ken dagit Swazi ket nakaala ti naganda manipud ken ni Mswati II, ti maika-19 a siglo nga ari a ti turayna iti teritorio ti Swazi ket naipadakkel ken naikaykaysa; dagiti agdama a pagbeddengan ket naaramid idi 1881 iti las-ud ti Karibuso para iti Aprika. Kalpasan ti Maikadua a Gubat ti Boer, ti pagarian, babaen ti nagan a Swaziland, ket maysa idi a Protektorado ti Briton manipud idi 1903 aginggana idi nakagun-od iti wayawaya idi 6 Septiembre 1968. Idi Abril 2018 nabaliwan ti opisal a nagan manipud iti *Pagarian ti Swaziland* iti *Pagarian ti Eswatini*, a mangipada daytoy iti kadawyan a panagusar iti Swazi.

Ti gobierno ket maysa nga absoluto a diarkia, a pagkadduan a turayan babaen ni *[[Ngwenyama]]* ("Ari") Mswati III ken *[[Ndlovukati]]* ("Reyan nga Ina") Ntfombi Tfwala manipud idi 1986. Ti immuna a naibaga ket administratibo a daulo ti estado ken mangidutok kadagiti kangrunaan a ministro iti pagilian ken dagiti bilang dagiti pannakabagi kadagiti kamara (ti Senado ken Kamara ti Asemblia) iti parlamento ti pagilian, bayat a ti naudi a naibaga ket ti nailian a daulo ti estado, nga agserbi a kas mangako kadagiti fetish ti rito iti pagilian ken mangidaulo iti tinawen a rito ti *Umhlanga*. Matengngel dagiti panagbubutos kada lima a tawen tapno maikeddeng ti kaaduan ti Kamara ti Asemblia ken ti Senado. Ti agdama a batay-linteg ket naampon idi 2005. Ti *Umhlanga*, a matengngel iti Agosto/Septiembre, ken ti *[[incwala]]*, ti sala ti ari a matengngel iti Disiembre/Enero, ket isu dagitoy ti kangrunaan a pasamak iti pagilian.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* 
*
Somalia

Ti **Somalia** (;  ), opisial a ti **Pederal a Republika ti Somalia** (,  **), ket ti pagilian a mabirukan idiay Sara ti Aprika. Daytoy ket bineddengan babaen ti Etiopia iti laud, ti Djibouti iti amianan a laud, ti Golpo ti Aden iti amianan, ti Taaw Indiano iti daya, ken ti Kenya iti abagatan a laud. Ti Somalia ket addaan iti kaatiddogan nga aplaya iti nangruna a daga ti kontinente, ken ti langa ti dagan ket nangruna a buklen dagiti banak, tantannap ken tangtangkik. No ti panggep ti klima, kanayon a napudot iti amin a paset ti tawen, ken masansan nga addaan kadagiti angin ti nepnep ken sagpaminsan  a panagtudtudo.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* 
* Pederal a Gobierno ti Somalia 
* 
* 
* Bariweswes ti Somalia manipud iti BBC News