Sasao a Filipino

Iti lingguistika, ti **sasao a Filipino** ket ti insingasing idi 1991 babaen ni Robert Blust nga amin dagiti pagsasao ti Filipinas ken akin-amianan a Sulawesi—malaksid ti Sama–Bajaw (sasao dagiti "Dagiti Sitano ti Baybay") ken dagiti sumagmamano a pagsasao ti Palawan—ket mangporma ti subpamilia ti sasao nga Austronesio. Urayno ti Filipinas ket asideg iti sentro ti Austronesio a panagpadakkel manipud iti Formosa, adda laeng bassit a linguistiko a pagdumadumaan dagiti agarup a 150 a pagsasao ti Filipinas, a mangisingasing a ti nasapsapa a dibersidad ket napunasen babaen ti pannakaiwaras ti puonan ti moderno a sasao a Filipino.
Ti sasao a Filipino ket mangbukel ti kaduogan a saan a sasao a Formosano iti pamilia ti pagsasao nga Austronesio, nga agraman kadagiti nadumaduma a pagsasao a mangpreserba ti proto-Austronesio a schwa ken asonante ti d–r a napukaw iti sasao a Sunda–Sulawesi.

## Pannakaidasig
Manipud iti agarup nga amianan agingga iti abagatan, da Adelaar ken Himmelmann (2005) ket bingayenda dagiti sasao a Filipino kadagiti sumaganad a grupo:

*Sasao nga Akin-amianan a Filipino
**Sasao a Bataniko (dagiti 4 a pagsasao iti pagbaetan ti Luzon ken Formosa)
**Sasao nga Akin-amianan a Luzon (dagiti 40 a pagsasao, mairaman ti Ilokano)
**Sasao a Tengnga a Luzon (dagiti 5 a pagsasao, mairaman ti Kapampangan)
**Sasao nga Akin-amianan a Mindoro (wenno Amianan a Mangyan; dagiti 3 a pagsasao)
*
**Sasao nga Akin-abagatan a Mindoro (dagiti 3 a pagsasao)
**Sasao a Tengnga a Filipino (dagiti 40 a pagsasao, mairaman ti Tagalog ken Cebuano)
**Sasao a Palawan (dagiti 3 a pagsasao)
**Sasao a Mindanao (dagiti 20 a pagsasao)
**Sasao a Gorontalo–Mongondow (dagiti 9 a pagsasao ti Gorontalo ken Amianan a Sulawesi)
*Sasao a Kalamian (dagiti 2 a pagsasao ti akin-amianan a Palawan)
*Sasao nga Abagatan a Mindanao (dagiti 5 a pagsasao)
*Sasao a Sangiriko (dagiti 4 a pagsasao ti Sangir ken Is-isla Talaud)
*Sasao a Minahasan (dagiti 5 a pagsasao ti Amianan a Sulawesi)

Iti pay maipatinayon, dagiti pagsasao ti Umiray Dumaget, Manide ken Inagta Alabat ket saanda a naidasig iti kaunegan ti pamilia ti sasao a Filipino.

## Panangiyasping iti bokabulario
Ti tsart ti panangiyasping a pagbaetan dagiti nadumaduma a sasao a Filipino manipud iti amianan agingga iti abagatan nga umuna ti Proto-Austronesio para iti panangiyasping.

## Dagiti pagsasao ti Negrito ti Filipinas
Dagiti tattao a Negrito ti Filipinas ket agsasaoda kadagiti nadumaduma pagsasao. Addaanda iti ad-adu a pannakaipada kadagiti kaarruba a pagsasao ngem iti tunggal maysa kaniada, ken nailista laeng ditoy a kas maysa a katulong iti pananginagan.

### Lobel (2013)
Ni Lobel (2013) ket ilistana dagiti sumaganad nga etnolingguistiko a grupo ti Nangisit a Filipino (kas dagiti Negrito ti Filipinas).

;Akin-amianan a Luzon
*Umiray Dumaget
*Remontado Dumagat
*Alta, Akin-amianan
*Alta, Akin-abagatan
*Arta
*Agta ti Casiguran
*Agta ti Nagtipunan
*Agta ti Dinapigue
*Agta ti Tengnga a Cagayan
*Pahanan (Agta)
*Agta ti Dupaningan
*Atta (dagiti 3-4 a pagsasao)

(*Ni Lobel (2010) ket ilistana dagiti sumaganad a pagsasao a Negrito a naisasao idiay akindaya nga aplaya ti Isla ti Luzon, nailista manipud iti amianan angingga iti abagatan.*)

*Agta ti Dupaningan (sanga ti Akin-amianan a Luzon)
*Agta ti Pahanan
*Agta ti Casiguran
*Umiray Dumaget
*Agta Remontado
*Inagta Alabat
*Manide (di naidasig)
*Inagta Partido
*Inagta Rinconada
Iti pay maipatinayon, da Robinson ken Lobel (2013) ket isuppiatda a ti Agta ti Dupaningan, Agta ti Pahanan, Agta ti Casiguran, Agta ti Nagtipunan, Agta ti Dinapigue, ken ti Paranan ket saan a tagikua ti sanga ti Akin-amianan a Kordiliera, ngem imbes ket a ti baro a sanga a tinawtawaganda iti *Akin-amianan a daya a Luzon*, nga inkeddengda a kangrunaan a sanga ti grupo ti Akin-amianan a Luzon (Kordiliera).

;Banbantay ti Zambales
*Ayta Mag-indi
*Ayta Mag-anchi
*Ayta Abellen
*Ayta Ambala
*Ayta Bataan ( Ayta Magbukun)

;Akin-abagatan a Luzon
*Inagta Rinconada
*Inagta Partido
*Manide
*Inagta Alabat (ken Inagta Lopez)

;Akin-abagatan a Filipinas
*Inata (mabalin a dagiti 2 a dialekto)
*Inati (Inete) (dagiti 2 a dialekto?)
*Mamanwa
*Batak (dagiti 5-8 a dialekto)
*Iraya (Mangyan)
*Ata/Tigwa/Matigsalug Manobo

;Dagiti karuay nga awanen
*Agta ti Bantay Iraya ( Daya a Danaw Buhi Agta)
*Inagta Alabat
*Agta ti Dicamay: naisasao idiay Karayan Dicamay idiay akinlaud a bangir ti Sierra Madre idiay asideg ti Jones, Isabela; naireporta a pinaawan dagiti nagtataeng nga Ilokano idi baetan ti 1957 ken 1974 (Headland 2003:7)
*Villa Viciosa Agta

### Reid (1994)
Ni Reid (1994) ket ilistana dagiti sumaganad a pagsasao a Negrito.
*Amianan nga Agta
*Arta – dagiti 12 a nabati nga agsasao idiay Aglipay, Quirino, idi 1990
*Alta
**Amianan nga Alta – naisasao idiay Aurora
**Abagatan nga Alta (Kabuluen) – naisasao kadagiti probinsia ti Nueva Ecija ken Bulacan 
*Sentral Agta – naisasao idiay akindaya a Luzon; mairaman ti Umiray
*Abagatan nga Agta
**Camarines Norte
**Camarines Sur
*Sinauna
*Ayta – dagiti 6 a nadumaduma a pagsasao a naisasao idiay Banbantay ti Zambales segun kenni Wimbel (1986):
**Abelen
**Aberlen
**Magganchi
**Maggindi
**Ambala
**Magbeken Ayta

;Dagiti dadduma pay a pagsasao dagiti Negrito ti Filipinas:
*Ata Manobo – naisasao idiay Mansalinao, Davao
*Batak – naisasao idiay Palawan
*Inati
*Mamanwa – naisasao idiay Agusan

Ti *Ethnologue* ket manginayon iti awanen ken di naidasig a Katabaga iti Akin-abagatan a Luzon.

## Kitaen pay
*Taga-ugma a sinursuratan a Filipino
*Ortograpia a Filipino
*Alpabeto a Filipino
*Alpabeto nga Abakada
*Pagsasao a Filipino
*Komisyon sa Wikang Filipino
*Literatura ti Filipinas
*Dagiti pagsasao ti Filipinas

## Dagiti nagibasaran

*Fay Wouk and Malcolm Ross (ed.), *The history and typology of western Austronesian voice systems.* Australian National University, 2002.
*K. Alexander Adelaar and Nikolaus Himmelmann, *The Austronesian languages of Asia and Madagascar.* Routledge, 2005.
*''Austronesian Basic Vocabulary Database,'' 2008.

## Dagiti silpo ti ruar
*Dagiti komparatibo a bokabulario ti Filipinas ken dagiti sabali a pagsasao ti nga Austronesio (Wiktionary)