open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kamik

**Kamik** (*dual*: **kammak** / *plural*: **kamŋich**) annuġaauruq atuqtuq isiganik. Kamŋum timaa tuttum niutchiaŋañiñ iñiqsimaruq. Iḷaŋich kamŋich siŋŋich qatiqtut. Atmuaqługu kammiruni immalaitchut; qayaligamiglu.
*Ugrullak (*mukluk with ugruk soles*)
*Iḷiqnilik (*soft-soled mukluk*)
Kamŋich atuqtut aliqsimik nutkaqtuni qaaqsruġnit.

Ugrullak atuġnaqtuq itraitman.
Sauniq

**Sauniq** iḷaviñigiġaa saunġitġum. Saputtuq iḷuġutit timivutġum. 

Niaquq saputtuq qaqisaq suli tulimaat saputtut uummatillu puvallu. aġlullu niaqullu ikayuipaluktuk niġirunilu aularullu qaninik. Kuutchiñaaq saputtuq *reproductive* iḷuġutit, suli kuyapigat saputtut qitiġaq.

Iñuum saunġit 206 sauniqaqtuq.

## Pautat
IShowSpeed

**Darren Watkins Jr.** (21-1-2005-), atuqtuq, United States of America.

## External links

* IMDb
* IShowSpeed
Aġviqsiuġniq

**Aġviqsiuġniq**, **suluiḷaqsiuġniq** naakka **aġvaŋniaġniq** (Tanŋ. whaling) suna tavra aġviqsiuqtit itqanaiqsut aġviqsiuqtuni niqiksraġmiñik; uurullu nutaġiñġallu.
Suluiḷaq

**Suluiḷaq** niqsauruq. Nivaallapiaqłuni, ilaanni narraatik iluġaan puipkaqługu, aatqikłuninakkaqtuq nivġalaqqaaqłuni. Kuyapigauraiñŋaġmik taimani imaġmiinŋaan suluiḷauqpakkaat.
***Aapsavaaluk** (Taniktun: *very old male whale*)
***Aapsavak** (Taniktun: *very large whale, usually more than sixty feet*)
## Aġviqsiuġniq
:*Kaŋiutauruaq maqpiġaaq:* Aġviqsiuġniq
Iñuit aġviqsiuqtut uyaġaqaġviŋman. Utuqqauruat aġviqsiuqtit ayamik nauliktut niqsamik aŋiłhaaqtuat umiaġmiñ taġiumi. Suluiḷat aġviqsiuqtut niqipiañiklu uqsruñiklu aġviqsiuqtim. Aglaan, nunat-ni iñugiaktut aġiupkaŋagait. Tannapta Nunaanni, iñullu  Amirikamiullu aġviqsiuqtut kisiisa.

## Suluiḷat
*Aaġlu (*Orcinus orca*)
*Aġviġluaq (*Eschrichtius robustus*)
*Aġviq (*Balaena mysticetus*)
*Sisuaq naakka Qiḷalugaq (*Delphinapterus leucas*)
*Tuugaalik (*Monodon monoceros*)

## Qiñiġaat

Killerwhales jumping.jpg|Aaġluk
Gray whale.jpg|Aġviġluaq
Bowheads42.jpg|Aġvak
Belugawhale_MMC.jpg|Sisuaq
Narwal.jpg|Tuugaalik


## Pautat
Siilvium Nunaŋani Niġrutit Annaumaaġviat

**Siilvium Nunaŋani Niġrutit Annaumaaġviat** (Naluaġmiutun: Selawik National Wildlife Refuge) annaumaaġvauruq Uariŋam Iġġaat-ni Salliñiq Alaaskaġmi. Inillaisuktuq 1980-mi.

Tunŋavigipluta tamatkuniŋa qaunaksraptitnik suli piqatigipluta Siilvium niġrutinun annaksimaaġvian nakuqsilaaġlugu suli qaunagilugu igliqtillugu suaqłuilaakun taavruma Siilvium kuuŋan salumaluni taunuŋa paaŋanun suli Kuuvaum paaŋani.

Qaliutlu aŋŋutitlu iñuusrugaaġutiŋ, iñugiaksilutiŋlu innayaqtut salumaruami iñuuviŋmikni, suli taamna aŋuniałiq, irrusriq suli aliasrunġisaałiq piviqaġuni. Taatna qiñiqquuraaġlugu suli savaagiyusrilugu, taimma tamanna nuna ittaunġiġuta qaunagigisigikput sila atlaŋułhani. Taamna nuna nautchigisiruq ilagiillautaġuta nunaaqqiurani suli nunaaqqiuram aŋalataiñi, tamaaniġmiunik. Tamaakŋaqtanik, tamaunnaaqataqtuanik, ilisimarit, qanimi nunaligaat, suli atlat nakuuniaqtitchiruat tamatkuniŋa, piŋŋaaruat sumun tikitpan nunaaqqiq unniiñ ilisautrilutiŋ sumik atuġnakkaptitnik, suli igliqtitchilutiŋ itchumiñaqtuamik piññaktaaksraŋatnik kiñuviaġiich nunaqativut. 

## Tikisaksrat
### Sivulliq tikisaksraq
Iñugiaktinniaġlugich atlakaaġiich qaluich suli niġrutit suli irvigisruukkaŋich tamanna
annaksimmaviatni nunami, manna kimmutigilugu iłuatluguni ittuksraq avativut suli Nunavut.
### Tuvliq
Napallugu suli pitchuksaaġutigilugu puyiasinniałiksraŋa tamanna imiq kuugum suli qalliviich ittuat
annagviŋmi tarani.
### Piŋayuat
Piviksriġlugich suli pitchuksaaġlugich tarani iñuuniaqtuat aŋuniaġutiŋ katitchiñiaqtuksrat tarani
annagviŋmi.
### Sisamanat
Piviqaqtillugich avakŋ aggiqsuat suliaqataaġutiŋ piññaŋniaqtuamik qiñiġiaqtauluni aŋuniaġutiŋ,
qaluŋniaġutiŋ qiñiqtuaġutiŋ, agliutruġutiŋ, nakuqsilugu iluqiatñi iglaatlu tamaaniġmiutlu.
### Tallimanat
Piviqaqtillugich, pitchuksaaġlugich ilitchuktuat ilisautilugich taluġnałhatigun makua niġrutit suli
iñuuniałiqput maani nunaptitni suli avatiptitni.
### Itchaksrat
Taatna ittillugu tugluaqsimaaġlugu iñuuniałiŋat qaŋavak taimakŋa tarani iñuuniaqtuat annagviŋmi.
### Tallimat malġuk
Tugluaqsimaaġlugu suli napallugu ilumutun uqałiksraqput katiluta uqaaqsiyupta tamarrumuuna
nunakun Qaunaksriqatiuptitnun taavakŋa ittuaniñ, naaqaa maliġutaksraptitni savaktuat, unnii
iñupiaqatiuptitnik. Naaqaa makua Qaukłiuraġikkavut nunaaqqiuraptitni. Suli tamatkua sunik
tasramma napapchiañiaqtuat.
### Tallimat piŋasut
Sivunniuġuta qanuġli iñuuniaqsałiksraptitnik uvva silavut atlaŋuqman maani iñuuniaġviptitni. 

## Pautat
Taġiuq (imiq)

**Taġiuq** aŋitigiruq 71%-tun nunallu taġiullu iluġaisa qaaŋaniñ. Ititigiyumiñaqtuq atausiqpak quliagliaq isigaktutilaatun. Taġiumi
iriġviqaqtuq iḷaŋanik, - taaqtuami – suŋnanmulliqaa, aŋirualugnun aglaan suluiḷaġnun. Taġiumi apqusaaġikput nutaapiaq allatigun irrusiḷik. Siġġaġnaiḷaakun qanuq qimilġuuganikkumiñaitkivut niġrutit niġrugaurallu iñuuniaqtuat alliani qulaata taġium. Taġiumi uitqigman tavra tamattuma uiguaŋa.

Ukiutuaġman, aġviġit iglausuurut qiiyanaġniqsraqtigiruatigun taġiutigun Ataramik itchuurut irrituruam taġiuŋiññi. Uvlisuurut ataani sikum.

Nunaqpak taġiuqaqtuq tallimanik malġunik.

## Uiñman taġiumiittuaq

Taġiuq qagluitchuq; kuugut kisimik qagluqaqtut; kuugit itiruaŋit Iimavaktuq tavra tasamuŋanmun qiñiġnaigutimman siku; sarri qiñiġnaiġman imavagnisuugaat taġiuq upinġaksrami ataaqtuġamiŋ aġviqsiuġamiŋ. Uiñman taġiumiittuaq maŋaqsisuugaa nuviraliġman.

## Pautat
Herbie Nayokpuk

**Herbie Nayokpuk** naakaa **Niiqpaq** (Iġñivik 12, 1929 – Uvluiḷaq 2, 2006) Iñupiaŋuruq alliuqtuqtauruq. Iñukpallikkaa Qiġiqtaġmi. Ququaġaa Iñupiaŋurutim Naluaġmiuraaqtuqtim "Shishmaref Cannonball". Iḷaanigguuq Uvluiḷaġman, Puukkaa tuquruġlu Alaska Native Medical Center-mi . Iḷuviġaa Qiġiqtaġmi.  Taimani 73 ukiuniktuq.

## Pautat
Sitŋasuaq

**Sitŋasuaq** naakka **Siqnazuaq** (Taniktun: Nome) iniqpauruq Alaaskaġmi, Tannapta Nunaanni. 3,699 iñuqaqtuq (2020). Sitŋasuaq Iñupiaraaqtut.
Paiyiŋaq

**Paiyiŋaq** naakka **Beijing** (Sainamiutun: 北京) iniqpauruq Sainami. Iñuguqtuq maani. 21,893,095 iñuqaqtuq (2020). Ukua kamanałhaaqtuq iniqpak iñuqaqlhaaqtuq nunaqpaŋmi.
Sukhumi

**Sukhumi** (Apikasiatun: Аҟәа / Yuurtchiatun: სოხუმი / Iñupiatun Aglait: Sukumi) iniqpauruq Yuurtchiaġmi. Apikasiaġmi iñuguqtuq. 65,439 iñuqaqtuq (2018).
Apikasiaq

**Apikasiaq** (Apikasiatun: Аԥсны Аҳәынҭқарра) una nuna paaqłaktuaq. Yuurtchiaq ukpiqtuq Apikasiaq ukua nuna uumiŋa, suli Uruusiġlu Nikaraaguaġlu iḷisaġiqtut Apikasiaq.

kamanałhaaqtuq iniqpaŋa Apikasiam Sukhumi taamna.
Imaqłiq

**Imaqłiq** (Uruusitun: *Остров Ратманова*, Qułłiqtun: *Имэлин*) qikiqtaguruq. Paŋmapak iñuitchuq uvani. 
Iñupiat iñuusuurut Imaqłiġmi. Aglaan, tavra World War II anititaqtut.
Tampiaraq

**Tampiaraq** naakka **Tamiavuusaq** (Suamiutun: *Tampere* / Suitasitun: *Tammerfors*) iniqpauruq Suami-mi. Pirikanamaaġmi iñuguqtuq. 244,315 iñuqaqtuq (2021). Hialisikii ukua 160 km (100 mi) kiluliñiq Tampiaraġmi. Kuuŋa ukua Tamaarikaski.

Utuqqalhaaqtuat inillautit Tamaarikaskimi maani nappairut 7th Century-mi. Tavaastiamiut iñuusuurut maani. 16th Century-mi, Miasukilalu Takahuitilu iñuguqtut uvani. Allaŋŋuqtuat qanittut nunaqqich Laisikulaġlu Pinikalaġlu Hatapaalu. Taimani una tauqsiġñiaġviqaqtuq. 1638-mi, aŋalati Nutaqqaq Per Brahe qanniqsuq - tauqsiġñiaġviik malġunik Tamaarikaskimi ukiumiñiñ - ukiam tauqsiġñiaġviŋalu ukium tauqsiġñiaġviŋalu. 

Tampiaram qaukłiŋa Anna-Kaisa Ikonen.

## Ukuuniŋa niqachukniga

## Pautat
Yuitit

**Yuitit** (Uruusitun: Юиты) iñuurut Qullim qikiqtaġruŋami Qulliġmilu Sivuqaġmilu. Yuiraaqtut.

## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat

*Yupiit
Maasalaq Qikiqtat

**Maasalaq Qikiqtat** (Maasalatun: *Ṃajeḷ*) una nuna qikiqtasuamik suli qikiqtamik. Iñiqsiruq 1979-mi. 30 qikiqtasuaqaqtuq, suli 5 qikiqtaqaqtuq. 61,988 iñuqaqtuq.
## Init
### Qikiqtasuat
*Ailiŋilapalapaq
*Ailiŋinayaaq
*Ailuk
*Aanu
*Auriq
*Ianivitaq
*Iapan
*Irikupaq
*Kanakusaq (naakka *Natikutiku*)
*Kuatchalainaq
*Laiyaq
*Likiapaq
*Maluialapaq
*Matchuuru
*Mili
*Namurikaq
*Namu
*Paiki
*Pikini (naakka *Yatchitchautisaq*)
*Uraunitchialapaq
*Uraunitchiarikaq
*Taki (naakka *Taka*)
*Tauŋiq (naakka *Pukaaq*)
*Uatchaq
*Uatuu
*Utchai
*Utchialaŋaq
*Utirikaq

### Qikiqtat
*Kili
*Lipaq
*Miatchitaq
*Sapataaq
*Samu (naakka *Yaamu*)

## Pautat
Pikini

**Pikini** naakka **Yatchitchautisaq** (Maasalatun: *Pikinni*) qikiqtasuauruq Maasalaq Qikiqtanni.

## Pikinim qikiqtaŋat
*Pikini
*Aumuan (*Aomoen*)
*Uramuriku (*Romurikku*)
*Uvauriku (*Uorikku*)
*Yuratchi (*Yurochi*)
*Namu
*Pukunatchiyanaq (*Bokonejien* naakka *Bokonijien*)
*Pukurariuuru (*Bokororyuru*)
*Pukuaitakutaku (*Bokoaetokutoku*)
*Urukaiyan (*Ourukaen*)
*Arikanaq (*Arriikan* naakka *Adrikan*)
*Siaaritaq (*Chieerete*)
*Urukatchi (*Rukoji*)
*Anirik (*Enirik*)
*Animan (*Eninman*)
*Pigiranaq (*Bigiren*)
*Airukitchi (*Airukiiji*)
*Anyu (*Enyu*)
*Iantchapi (*Ionchebi*)
*Uratchikarayaq (*Rochikarai*)
*Anyairiu (*Eniairo*)
*Yumiyaranaq (*Yomyaran*)
*Pakunuvuaku (*Bokonfuaaku*)
Amirikak

Nunaqpaak makuak **Amirikak** naagaa **Amirikaak**.
*Salliñiq Amirika
*Kiluliñiq Amirika
## Nunat
*Aritchinitinaq
*Annaurri
*Haaturasaq
*Ikuaturaq
*Kanata
*Kiyana
*Kuatimala
*Kuluupia
*Kusita Riika
*Kuupa
*Miasiku
*Nikaraaguaq
*Pahaamat
*Panamaq
*Paraguayaq
*Parasilaq
*Paru
*Pialisiq
*Pianiasuiḷḷaq
*Puliviaq
*Sili
*Surinaamaq
*Tannapta Nunaat
*Tirinitiaq suli Tupaagu
*Tuminika
*Tuminikam Nunaa
*Uruguayaq
Kaŋiġruaġmiutun

**Kaŋiġruaġmiutun** uqautchauruq Kaŋiġruaġmiuraaqtuat Uluqsaqtuuġmi. Atiŋa iñukpalliktuq uqaluġmi "Kangiryuak", Iñupiatun sivunġa "kaŋiqł̣uk aŋiruaq".

## Iñupiatun Atiŋich Niġrutim Saliġmiutun Kaŋisuaġmiutun Inuinnaqtun Sivunniuġutiŋit

Niġrutitim atiŋat Saliġmiumiñ, Kaŋisuaġmiumiñ, suli Inuinnaġmiñ. 

## Pautat
Akłaġruk

**Akłaġruk** (Tanŋ. water bear, tardigrade) mikiqpaktuq. Uumaruq tiŋaurat-milu ivruġmilu siñaamilu.
Igliqqaq

Niġrutit atiqaqtuat **igliqqanik**, naagga **euphausids**-nik one inchmiñ mikirut iḷagigait naulayuurat. Iḷagiiksilaaŋit nalunaitchuq niugukkaqhutiŋ, uatiŋit takivḷutiŋ suli siugugauraqaqhutiŋ anisuuruanik. Igliqqat iḷaŋat atautchimuktuni 500 billion ton-tun uqumaisilaaqaqtut, malġuktun qulaułługu nunam iñusalaŋi.

Paqinnaqtut taġiupayaani. Iḷaŋit sauniŋiññiñ anisuurut Bering Sea-mi aasiiñ Alaaskaġmi qulaanun saġvaqługit tikiłłutiŋ Utqiaġvium qaniŋanun ukiaġmi iukkuksat nalaułługit aġviġit iglauruat.

Kisiisa igliqqat niqigiŋitkait aġviġit. Aġviġit niqiqaġmiut suli copepod-nik, niġrugaurakuluurapiat mikiłhaat igliqqaniñ. Copepod-git iñugiaŋniqtaurut niġrugaurakuluurani, aġviġit atqunaqługit niġisuugait.

Aġviqtuttauq copepod-git upinġisuurut niġiñiaqhutiŋ patiġiksiaqhutiŋ. Upinġaaġuiġmagu uqsruqaqtuq timaa iluġaatkavsak. Tainnamik niqigiksut igliqqatun.

## Pautat
Saaktaat

**Saaktat** (Saitatun: **Chahta**) (Tanŋ. choctaw people) itqiḷiurut Tannapta Nunaani, iñuusuurut Sur-Oriental Woodlands-miḷu Alabamamiḷu, Mississippi-miḷu. 
*Atausiq: **Saaktaq**
*Malġuk: **Saaktak**
*Piŋasut suli iñugiaktut: **Saaktat**
Saaktaatun uqautchiq

**Saaktaatun uqautchiq** naagga **qanġuziq** (Saaktaatun: **Chahta Anumpa**) uqautchiuruq. Saaktaat uqaġuurut.
## Atchagaŋa

## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat
*Saaktaat
Inuinnaqtun

**Inuinnaqtun** uqautchauruq. Inuktitun ittuq. Uqaġuuruq Iqaluktuuttiaġmilu Quġluktuġmilu Uqsuqtuuġmilu Uluqsaqtuuġmilu.

## Iñupiatun Uqallait Inuinnaqtun Sivunniuġutiŋit
Enid Blyton

**Enid Blyton** (11 Tiŋŋivik 1897 – 28 Quyyavik 1968) aglaktauruq Tannapta Umialgutiat-miu. Maqpiġaatiŋat iñugiaktut, iñiqsirut 1930s-miñ 1960-mun, suli tunisirut 600+ milliaunik - kamanaqtut-llu nunaqpaŋmi - mumiksirut 90 uqautchitimiñ.
Ivrulik

**Ivrulik**, **saulik**, naakka **sauligauraq** (Tanŋ. sod house) uunaqtuq ukiumi aasrii nigliñaaqhuni auraġmi.
Rafael Orozco Maestre

**Rafael José Orozco Maestre** (24-3-1954 - 11-6-1992), atuqtuq, Kuluupia. 

## Pautat


## Uuyut
* Discogs
* MusicBrainz
* Allmusic
Kivaliġñiq Timuuraq

**Kivaliġñiq Timuuraq** naagaa **Timuuraq Lurusai** (Pausigalatun: *Timor-Leste* / Timuuraġmiutun: *Timor Lorosa'e*) una nuna. Kamanałhaaqtuq iniqpaŋa Tili. 1,340,513 iñuqaqtuq (2021).

## Init

Iluqaan init Kivaliġñiq Timuuraġmi autaaqtut sukunikllu (*nunaaqqit*) alutaianik-llu (*nunaaqqiġruich* naagaa *mikirut nunaaqqit*).

### Nunat

*Ailau
*Ainaru
*Atauru
*Iamaraq
*Kuva Lima
*Lautain
*Likisa
*Manatutu
*Manupaġiq
*Paukau
*Pikiakaq
*Pupunaru
*Tili
*Uakusi

### Sukut

Sukut allaŋŋuqtuanmi nunanmi Kivaliġñiq Timuuraġmi.

*Aisirimu
*Kumiaraq
*Kustaq
*Laġayiq
*Lausiq
*Lipau
*Liurai
*Mapi
*Matai
*Pahiriaq
*Pantutatu
*Piatanu
*Pitau Santana
*Papulu
*Patisi
*Patupiasi
*Patupusaq
*Punaraq
*Sapuriaq
*Salui Kuraiq
*Salui Malari
*Uhuhulau
Ugiuvaŋmiut

**Ugiuvaŋmiut** iñuusuurut Ugiuvaŋmi, suli ququatmiut Asiuluit. Iḷisaġirut Bureau of Indian Affairs-tim. Ugruqsiuqtillu aiviqsiuqtillu makua Ugiuvaŋmiut; Iqalliqirullu puyyugiañik katittullu manniich niqiñik.

## Allatut maqpiġaat

* Ugiuvak

## Pautat
Tili

**Tili** (*Díli*) nunauruq Kivaliġñiq Timuuraġmi ittuaq. 268,005 iñuqaqtuq (2022).

## Iñuguqtuq
* Tili (iniqpak)
Paukau

**Paukau** (Pausigalatun: *Baucau* / Timuuraġmiutun: *Baukau*) nunauruq Kivaliġñiq Timuuraġmiittuaq. 123,203 iñuqaqtuq (2015). Uvani Paukaumiu Timuuraġmiuraaqivlugit suli Pausigalaraaqivlugit.
Manupaġiq

**Manupaġiq** (*Manufahi*) nunauruq Kivaliġñiq Timuuraġmiittuaq. 53,691-nik iñuqaqtuq (2015-miñ). Uvani Manupaġiġmiu Timuuraġmiu suli Pausigala
Asiaġruasuaq

**Asiaġruasuaq** (Tanŋ. potato chip) niqiruq; iḷaviñiġigaa asiaġruam. Iñiqsiruq Tannapta Umialgutianni.
Suviatam Nunaa

**Suviatam Nunaa** (Uruusitun: *Союз Советских Социалистических Республик*) una aŋiruq nuna piiŋaruaq paŋmapak. Ittuq 1922-miñ 1991-mun. Qaŋaunnii nuna uumiŋa imuliqtuq 1991-mi, ukua 11 nunat uvluvak: Uruusiġlu, Yuurtchiaġlu, Isituniaġlu, Laaviaġlu, Yukraitillu, Mulutuvaġlu, Kirigisitaanaġlu, Usipiakisitaanaġlu, Tayikisitaanaġlu, Pialaruusaġlu Kasakisitaanaġlu.
Kiliktuutiŋa Iñuum Piḷḷaniŋam Nunaqpaŋmi

**Kiliktuutiŋa Iñuum Piḷḷaniŋam Nunaqpaŋmi** (**KIPN**) (Naluaġmiutun: *Universal Declaration of Human Rights,* UDHR) ukua maqpiġaat nunaqpaŋmi atanġiruq piḷḷaniŋat iñuum iluqaan - iñuguruqłuni piḷḷanġiqaqtut iñuit iluqaan. Aglakkaa Atanaurat Tannapta Nunani 1948-mi. Mumiksiruq 300 uqautchit-kun.

## Piḷḷanġit iluqaan

Iluqaan iñuum piḷḷaniŋat maqpiġaat-mi una.

#**Anirut atanġiqsaurut suli atunim.** Anirut atanġiqsaurut. Isummativuqaqtut suli isummirrutivuqaqtut. Atutiruġñaqtut.
#**Suuŋiḷaġnak**
#**Piḷḷaniq iñuggutimun.** Piḷḷaniqaqtut iluqaan piḷḷaniq uumiŋa iñuuruni, suli iñuuruni atanġiqsirrutikun suli uqqitchutikun.
#**Tuquttuġnak.** Iñuitchuq piḷḷaniqaqtuq tuquttuni.
#**Piḷḷaniqaqtutin kukiḷuġaluaqpan.** Iñuguruŋa iliktun!
#**Tuglauġaa pitquram piḷḷanitin.** Apiġlugu pitquraq anniqsuiruni iñuaġrugilugu.
#**Isiqtittuġnak patchisiqatchuq.** Iñuitchuq piḷḷaniqaqtuq isiqtittui patchisiļļuataġnaitchuq, naakka tuyuġiqtuni nunavut qaŋmamun.
#**Patchisaittut pasigiruġataqługu**
#**Katitittuutillu aŋauqaaġaitkatillu**
#**Atanġiqsirrun igliqtuni.** Piḷḷaniqaqtut kukiḷuktunilu igliqtunilu.
#**Piḷḷaniq suġatinmun.**
#**Piḷḷaniq nunamun.** Piḷḷaniqaqtut iñuuruni nunami.
#**Isummatim piḷḷaniŋa**
#**Piḷḷaniq avilaitqatimutillu atanauratimutillu.** Piḷḷaniqaqtut apuqtuni avilaitqativut suli atunim savaktuni tutqiutikun tuglauqtuni piḷḷanivut. Iñuitchuq iḷaliutititaqtuq iḷaliutiŋitchutlugu.
#**Piḷḷaniq kavamaptamun**
#**Savaktim piḷḷaniŋa**
#**Piḷḷaniq aġiunaqtuni.** Piḷḷaniqaqtut piḷaiŋiaqsiaqtunilu saiḷḷirunilu.
#**Niqilu qamanilu iñupayaañik.** Piḷḷaniqaqtut iñuggutimun nakuuruaq. Aakallu iḷilgaallu utuqqallu allatullu piḷḷaniqaqtut qaunaginiaktuni.
#**Piḷḷaniq iḷisaurrutimun.** Iḷisaurrun piḷḷaniguruq. Aŋayuqaat piksraqtaaġlugu imma iḷitchirut.
#**Akiiḷaaqtuq nuna.** Iluaġiruat tiliñaqaġñaqtut nakuuqsriruni piḷḷanġillu atanġiqsirrutillu nunavutmilu nunaqpaŋmilu.
#**Savaaksraun.** Savaaksrautiqaqtut allatutmun, suli tuglauġñaqtut piḷḷaniŋallu atanġiqsirrutiŋallu.
#**Kanna allat tigusirut piḷḷanitin.**

## Pautat
Iñuum piḷḷaniŋat

**Iñuum piḷḷaniŋat** piḷḷanigurut nuimanaqtut. Iñuit piḷḷaniqaqtut iluqaan. 1948-mi Tannapta Nunat iñiqsiruq Kiliktuutiŋa Iñuum Piḷḷaniŋam Nunaqpaŋmi, maqpiġaat nalaunŋauruq. Maqpiġaat-kun uvani ittuq iñuum piḷḷaniŋat iluqaan. Pitquragurutchuq, aglaan nuimanaqtuq.
Nuna

**Nuna** naagaa **nunauruat** inauruq kanŋuuruatam avanmiklu, iñumiklu, kavamaptamiklu. Iluqaan iḷaviñġich nunaqpaŋmi una nuna. Santasiiq mikilhaaqtuq nuna nunaqpaŋmi, suli aŋilhaaqtuq nuna ukua Uruusiq. Tautuġiñ iluqaan nunat uvani.
Uluaqtuqtuq Iġġi

**Uluaqtuqtuq Iġġi** (Taniktun: *Montserrat*) nunallu qikiqtallu taamna. Aŋalatiŋa Deborah Barnes-Jones. Kamanałhaaqtuq iniqpaŋa Plymouth, aglaan kavamapta igliktuq Brades tavra Chances Peak qaaqtuq.
North Slope Borough

**North Slope Borough** una nuna Alaaskaġmi, Tannapta Nunaanni. 2020-mi atchiiñiq una nuna 11,031-nik iñuqaqtuq paŋmapak. Kamanałhaaqtuġlu aŋilhaaqtuġlu iniqpaŋa Utqiaġvik. Uvani North Slope Borough-mi iñugiaktut Iñupiat nunaŋauruqłuni.

## Inillaaniŋaruat

Inillaisuktuq 1972-mi, suli nuna una tairuq North Slope-m iġġuġviŋa. 1974-mi akuqtuq *Home Rule Charter*, aasiiñ-uvva atuġaqtuq aŋaayuqaułiŋmik. Nuna atuġaqtuq aŋalarrutiŋamik sivunniutimllu, *zoning*-llu, *taxation*-lu aglagviġlu.

2020-mi, kanŋuuruaŋa igliġutim Ravn Alaska umiguuruq COVID-19-łuni, suli Alaska Attorney General iḷisimapkaqtuq una nuna aŋalarrutiqaŋitchuq aggisirunisuli tiŋmirutillu nakuurutillu.

## Iḷisaurrun

North Slope Borough School District munaġisuuruq aglagviat iluqaan North Slope Borough-mi.

## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat

* Iñuk
* Iñupiat
* Nalukataq

## Pautat
Umikiłiq

**Umikiłiq** naakka **Umikiłiġaq** (Uruusitun: *Остров Врангеля* / Qułłiqtun: *Умӄиԓир*) qikiqtaguruq Qullit Nunaanni-ittuaq Uruusiġmi-ittuaq. Iñuitchut iñuurut uvani paŋmapak.
Iqalliqiruun

**Iqalliqiruun** naakka **iqaluŋniaġniq** suna tavra iqaluŋniaqtit iqaluktut - iqaluŋniaqtit iqaluktut sumiḷiqaa - taġiumilu, naakka narvaġmilu naakka kuuŋmilu. Iqaluktutmiut umiaq naakka siñaamiñ. Iqaluŋniaqti uumiŋa tairuqmiuq **iqalliqiruqti**.
Akutuq (nauriaq)

**Akutuq** mikiruq iḷaviñiŋauruq nauriam. Akutut suŋaaqtut suli iñugiaktut kituaqaqtut-llu aktilaaqaqtut-llu allaŋŋuqtuat.
Łiŋkit

**Łiŋkit** iñuuruġlu iñukpalliktuġlu kanagñiq siñaa Salliñiq Amirikam. Łiŋkiraaqtut; atiŋa uqautchiġum sivunġa Iñupiatun "iñuit iŋiulim". 14,000-nik Łiŋkit iñuurut Tannapta Nunaani paŋmapak, suli 2,110-nik iñuurut Pitiskuluupiamilu Yuukanmilu.

## Pautat
Santasiiq

**Santasiiq** (Italiamiutun: *Stato della Città del Vaticano* naakka *Santa Sede* / Latintun: *Status Civitatis Vaticanae* naakka *Sancta Sede*) una nuna nuimanaqtuq Ukpiqtuaġmun. Mikilhaaqtuq nunauruq nunaqpaŋmi.
Pantii-Makaasaraq

**Pantii-Makaasaraq** (Pausigalatun: *Pante Macassar* / Timuuraġmiutun: *Pante-Makasár*) iniqpaguruq Kivaliġñiq Timuuraġmi.
Tiŋmiaq

**Tiŋmiaq** niġrutauruq. Tiŋmiat iluqaan iñukpalliktut niġrułłumiñ.

Uluvialuqut suupik ñillaitummut.
Umiaqpak

**Umiaqpak** igliġutauruq umiaġ aŋiłhaaqtuq. Usiaqaġviat makua umiaqpait iñugiaktuat. Iñugiaktut umiaqpait nunaqpaŋmi sivunniutit-ñik allaŋŋuqtuat.

## Pautat
Nunaqpaum Qitiŋam Kinaa

**Nunaqpaum Qitiŋam Kinaa** (Sipañatun: *Guinea Ecuatorial* / Paransatun: *Guinée Équatoriale* / Pausigalatun: *Guiné Equatorial*) una nuna.
Sipañatun uqautchiq

**Sipañatun uqautchiq** naaggaa **Umialgutitun uqautchiq** (Sipañatun: *Español*) uqautchiguruq iñukpalliktuq Latinmilu Aipiriamilu. Ruumaanit qaġġisirut Sipañatunmik Aipiriaġmun. Paŋmapak ukua uqałhaaqtuq uqautchiq sisamanik nunaqpaŋmi.

 Freedom narco1 mother nature by maria t samaniego 12/25/1981 Linda Vista 13 7455 Fulton st sandiego ca 92111
Inuktitun aglait

**Inuktitun aglait**, **Aglaġñiq nutaaq**, naagaa **Qaniuyaaqpaich** (Inuktitun aglait: **ᖃᓂᐅᔮᖅᐸᐃᑦ** naagaa **ᑎᑎᕋᐅᓯᖅ ᓄᑖᖅ**) suna tavra Inuktiraaqtuqtit aglakkaat uqautchiŋa, aglaan aglaktut Qaliuyaaqpaich-kun (ᖃᓕᐅᔮᖅᐸᐃᑦ) suli. Inuktitun aglait ukuatauq atchagatiŋa uqautchim.

----
Unaŋat suli Iñuit uqautchiŋat

**Unaŋat suli Iñuit uqautchiŋat** ukua aŋayuqaaġiit uqautchiġniñ uqaġuuruq Salliñiq Amirikaġmi suli mikiruq ini uumiŋa ikagñiq Asiami. Aŋayuqaaġiitim uqautchiŋat makua Tannapta Nunaanilu, (Alaaskaq) Kanatamilu (Iñuit Nunaŋat) iḷagiruq Nunavut-nilu Kaŋiġniġit Nunanilu (Qakmalialuit Nunaat) salliñiq Kaapiaŋmilu (Nunavik) salliñiq Lapuraturaġlu (Nunatchiavut). Allat nunat-ni: Kalaałłit Nunaanilu Uruusiġlu (Qullim Qikiqtaġruŋa).

Una aŋayuqaaġiit uqautchiġniñ taapkunuqaqtuq malġunik: Iñuit-lu Unaŋat-lu. Unaŋam taapkunuŋa uqautchiqaqtuq atausinik - Unaŋatun, Unaŋat Qikiqtaŋat-nilu Amiġlu uqaġuuruaq. Iñuit taapkunuŋa autaaqtuq malġuukkun: Yupiit uqautchiŋat, ikaġñiġlu kiluaġñiġlu Alaaskaġmilu Qulliġmilu uqaġuurut, suli Iñuit uqautchiŋat, salliñiq Alaaskaġmilu Kanatamilu Kalaałłit Nunaanilu uqaġuurut -- autaaqtut uqautchit-kun iñugiaktuat.

Ini atausiq uqautchiġniñ atausiq, Sirinitun, inillaŋaŋitchuq.

## Qanutchiuniq

### Unaŋatun

* Unaŋatun (*Unangam Tunuu* / *Унаӈам тунуу*) (40-80-nik unaŋaraaqtuqtit)
** Ikaġñiq-Qitiq uqausit: Atkamiutun, Attumiutun † (1997), Piariŋaġmiutun † (2021), Kivaliġñiq Unaŋatun
** Kivaliġñiġit uqausit: Unalaskamiutun, Amiġmiutun

### Iñuit

* Sirinitun naagaa **Uqaġlistun** (*Uqeghllistun*) † (1997)
* Yupiitun
** Alutiiq (80-nik uqaġuuruat)
*** Kuniagalutiiq (*Alutiit’stun*)
*** Chugachiġmiutun (*Sugt’stun*)
** Yupiitun Qitiq Alaaskaġniñ (5,000-nik uqaġuuruat ±50%)
*** Sivaaġmiutun (*Cugtun*)
*** Nunivaaġmiutun (*Cugtun*) (5–25-nik uqaġuuruat)
** Nuvuqaġmiutun (*Nuvuqaghmiistun*) (70-nik uqaġuuruat)
** Yuitun (*Yuit/Yupigestun*) ("Yuit" Uruusiġmi, "Yupigestun" Alaaskaġmi; Chaplino-lu (Sapulinu) Sivuqaġlu)
*** Uŋasiġmiutun (*Ungazighmiistun*) (200-nik uqaġuuruat)
*** Sivuqaġmiutun (*Sivuqaghmiistun*) (400–750-nik uqaġuuruat)
* Iñuit uqautchiŋat (100,000-nik uqaġuuruat)
** Iñupiatun (salliñiq Alaaskaġmi, 5,000-nik uqaġuuruat ±50%)
*** Qawiaraġmiutun naagaa Kiŋikmiutun
*** Iñupiatun Salliñiq Alaaskaġniñ (iḷagiruq Uummaġmiutun (Aklavik, Inuvik))
** Qakmalialuktun (ikaġñiq Kanatami; 1,020-nik uqaġuuruat, 2016-m atchiiñiŋami)
*** Saliġmiutun (Paulatuk, Sachs Harbour, Tuktoyaktuk)
*** Inuinnaqtun (Ulukhaktoŋmi tairuqmiuq Kaŋiġruaġmiutun)
*** Natchiliŋmiutun (Natchiliŋmiut Nunaat, Nunavut-ni)
** Inuktitun (kivaliġñiq Kanatami; 36,000-nik uqaġuuruat, 2016-m atchiiñiŋami)
*** Inuttitun naagaa **Nunatchiavummiutitun** (Nunatchiavut-ni, 550-nik uqaġuuruat)
*** Nunaviŋmiutitun (Nunaviŋmi)
*** Qikiqtaaluk nigiani (*Kiluliñiq [[Qikiqtaaluk|Qikiqtaaluŋmi]]*)
*** Qikiqtaaluk uannaŋani naagaa Igluliŋmiutun (*Salliñiq Qikiqtaaluŋmi*)
*** Aiviliŋmiutun (kivaliġñiq qitiq Nunavut-ni)
*** Kivalliŋmiutun (uŋalaaġñiq Nunavut-ni)
*** Inuktun naagaa Avaniarsuaq (iñuġuit, Kalaałłit Nunaani, 800-nik uqaġuuruat)
** Kalaałłitun (Kalaałłit Nunaani: 50,000-nik uqaġuuruat Kalaałłit Nunaani, 7,000 uqaġuuruat Tianmarġmi
*** Kalaałłitun Ikaġñiġniñ (44,000-nik uqaġuuruat)
*** Tunumiutun (kivaliġñiq Kalaałłit Nunaani, 3,000-nik uqaġuuruat)

Uqałhaaqtuq uqautchiŋa Iñuit ukua Kalaałitun.

## Uqautchit iluqaan inmiŋniñ
Kiŋuniq Uqautchiġniñ Iñuit Iluqaan

**Kiŋuniq Uqautchiġniñ Iñuit Iluqaan** kiŋuniguruq uqautchiŋatiñ Iñuit-lu, Iñupiatun iḷagiruq. Uqaġuuruq kiŋuniŋam Yupiit-lu Iñuit-lu. Iḷagiiktuq Unaŋatunmun, suli atunim atqaqtuk Kiŋuniġmiñ Uqautchiġniñ Unaŋat Iluqaan. Iḷisaurrutit Iñuit Unaŋat uqautchiŋatiñ atunim uqautiqtut Kiŋuniik Uqautchiġniñ Iñuit-lu Unaŋat-lu Iluqaan mumiksuk 4000-2000 BCE akuniq.

## Pautat
Unaŋatun uqautchiq

**Unaŋatun uqautchiq** (Unaŋatun: **Unangam tunuu** / Kiriiliġit: **Унаӈам тунуу** naagaa **Унаӈан умсуу**) uqautchiguruq iñuit uqaġuurut Unaŋat Qikiqtaŋat-nilu Amiġmilu Piraksriqtim Qikiqtaŋat-nilu Alaaskam Qikiqtaġruŋamilu.
Kaŋku Alla

Nuna ukua **Kaŋku Alla**. (Paransatun: *République du Congo* / Kaŋkumiutun: *Republíki ya Kongó*)

## Allat maqpiġaat

*Kaŋku
Uiqimaqpiġaaqaġvik

**Uiqimaqpiġaaqaġvik** (Naluaġmiutun: *Wikibooks*) website-ŋa-auruq Wikimedia Foundation-gum maqpiġaat-mik akiiḷaat. 2015-mi Uiqimaqpiġaaqaġvik Iñupiatun iñiqsiruq Wikimedia Incubator-mi, aglaan iñuk malġuuk kisiŋŋuġaik maqpiġaak. Sivunniutiqaŋitpaluktuq maqpiġaaliuġuñik Uiqimaqpiġaaqaġvik paŋmapak - aŋaupalliqsuq suruni.

## Uuyut

*Uiqimaqpiġaaqaġvik Naluaġmiutun
*Uiqimaqpiġaaqaġvik Iñupiatun
Inuktitun uqautchiq

**Inuktitun uqautchiq** (Inuktitun aglait: **ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ**) uqautchauruq Nunavut-ni. Allat nunat Inuktiraaqtuat makua Nunatchiaq suli Lapuraturaq, Kaapiak, akunġaġni uttumalu qaptumalu Manituupaġmi, suli Kaŋiġniġit Nunat.

Nunavut-ni Inuktitullu Inuinnaġlu uqautchauruk ataniġnaqutiqaqtuak, suli atunim Inuktun-mik tairut. Ilaŋit uqaluit Naluaġmiutun iñukpalliktut Inuktimiñ; *anorak*, *igloo*, *kayak*, suli allat.
Qiñiġaaq

**Qiñiġaaq** naagaa **agliutraq**: aglaich qaiqsuaq qaa, maniruq kituamik iñumik naagaa suġa uumiŋa --- ukua qiñiġaaq.
Qiñiġaġñiq

**Qiñiġaġñiq** suna tavra qiñiġaat iñiqsirut. Pitchaliuġun uumiŋa anniqsuutauruq qiñiġaqtuni.
Paaskuut Nunaat

**Paaskuut Nunaat** (Sipañatun: *Pais Vasco* / Paaskuutun: *Euskal Herria*) iñuguqtuq Sipaña, aglaan nunaŋagusuktuq.
Iġġiqpak

**Iġġiqpak** iġġauruq Suatkam Iġġaat-ni Brooks Range-mi. Ukua aktiłhaaqtuq iġġi Gates of the Arctic National Park and Preserve-ni, Alaaskaġmi, Tannapta Nunaanni. 8,276 isigaich (2,523 m) aktilaaqtuq. Sivullġit akpaktit iġġiñiñ David Roberts-lu, Chuck Loucks-lu, Al De Maria-lu. Akpakkaat iġġi Tiŋŋivik 9-mi 1968-mi.

## Pautat
Kaŋku

**Kaŋku** (Paransatun: *République démocratique du Congo*) una nuna. Siḷalliuniŋaniñ aŋiłhaaqtuq.

## Allat maqpiġaat

* Kaŋku Alla
Naitchiriaq

**Naitchiriaq** (Naluaġmiutun: *Nigeria*) una nuna Aprika ittuaq. Nunaqpaŋmi una, nuna uumiŋa suaŋałhaaqtuaq.
Salliñiq Amirika

**Salliñiq Amirika**, **Salliñiq Amirikaq**, naagaa **Salliñiq Amiarika** nunaqpallu salliñiq iḷaviñiŋalu Amirikam taamna. Aglaan, allak nunaqpaak uvani ittuk: Karipianaġlu Qitiq Amirikallu.

## Allat maqpiġaat
* Qitiq Amirika
* Kiluliñiq Amirika
Arapiatun uqautchiq

**Arapiatun uqautchiq** (Arapiatun: **العربية**, *al-ʿarabiyyah*) uqautchauruq Arapiaraaqtuat Nunat-ni uqaqtuaq.
Piauñaŋaaq

**Piauñaŋaaq** (*Pyongyang* / Kuriatun: *평양시*) taamna iniqpaŋa kamanałhaaqtuaġlu aŋiłhaaqtuaġlu Salliñiq Kuria ittuaq. 3,157,538-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2021-miñ).
Unalaaskaq

**Unalaaskaq** naagaa **Iḷulu** (Naluaġmiutun: *Unalaska* / Unaŋatun: *Iluulux̂* / Uruusitun: *Уналашка*) iniqpaguruq Unaŋat Nunaani. Aŋiłhaaqtuaq iniqpaguruq uvani. 4,254-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2020-miñ).

## Pautat
Alain Delon

**Alain Delon  (8.1.1935 - 18.08.2024),** qalipaugut 1935-ianiaruvi Sceaux-a, France-miññiññiñi. Ukiuhhut, qalipaugut, uqaluglugu, ammalu cinema-uqaluglugu producer-at. Kikigiuppaunga 1957-ianiaruviga. Cinema-uqaluglugu, France-ami amma Europe-miññiññiñi, tikigauppaunga. Maliggialluguñga suliñña 134-ñññiaraq ukiuviugit. Uñuuwa 50, 60, amma 70. 

Ataqanak suyuñña, Quentin Tarantino, Martin Scorsese-t maliggaluggluñña, Alain Delon-uqaluglugu karier-ani allanarni malikkaalluq. 

Leonardo DiCaprio-uqaluglugu Alain Delon-ana uqaluglugu taquyukkiuviglu « cinema-uqaluglugu ittiñuuqta ».
Usiaqaġvik

**Usiaqaġvik** umiaqpaguruq akigaqtuq usia inimiñ inimun alla. Kavluutit usiaqaġviat umiaqpaktut taġiut-ni nunaqpaŋmi, suli akigaqtut akitchaun nunaqpaŋmi. Usiaqaġviat atuġasuurut ilaaguaŋaruat piraksrat-kun, akigasuurut sanalġutimik. Allaŋŋuqtuat aktilaaqaqtut.
Uvinituraq

**Uvinituraq** *([[Naluaġmiutun]]: San Buenaventura)* iniqpauruq Kalivaurniami. 110,763 iñuqaqtuq (2020-miñ).
Jean Sibelius

**Johan Julius Christian Sibelius** (1865-1957) atuqtuuraqtauruq Suami-mi.

## Uuyut
* IMDb
* Jean Sibelius - National Biography of Finland
Aleksis Kivi

**Aleksis Kivi** (*Alexis Stenvall*; 1834-1872) aglaktauruq Suami-mi.

## Uuyut
* Aleksis Kivi - National Biography of Finland
Ivruiyaq

**Ivruiyaq** (Tanŋ. moss) una nautchiaqaŋitchuq suŋaaqtuq nauriaq. Ivruiyat naurut init-ni aġiñaqtuat. Amaaq
Suulaq

**Suulaq** (*Seoul* / Kuriatun: *서울*) taamna iniqpaŋa kamanałhaaqtuaġlu aŋiłhaaqtuaġlu Kiluliñiq Kuria ittuaq. 9,659,322-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2023-miñ).

## Pautat
Albania

**Albania** (Albaniamiutun: Shqipëria) una nuna Yurupami. 2,402,113 iñuqaqtuq (2024).
*PM-ŋa **Albaniam**: Edi Rama
Qanaliq talik

Aŋŋaq **qanaliq talik**, sivuqtaq, qalikuk taviq, unguq qaluqtaq, nalik tupiq, pilu talik niuvik. Kaviuk, aluk, qamuk qalikuk, iglukta, silatuq muktipa. Puviq aŋŋaq, kaviuk unguq, taviq, pilu, silatuq, alik qamuk niuvik. Sivuqtaq unguq, qalikuk, talik, iglukta, muktipa, qamuk. Talik alik, unguq qamuk, pilu iglukta, silatuq, kaviuk. Taviq kaviuk, puvit, unguq, silatuq nalik, qamuk, talik. Alik qamuk, niuvik, puvit silak, nalik, kaviuk, sivuqtaq. Qalikuk unguq, niuvik, kaviuk, qamuk, pilu talik, iglukta. Pilu taviq, nalik, unguq, silatuq, alik kaviuk. Iglukta pilu, kaviuk qamuk, talik, niuvik, puvit silatuq, alik.

Tukalik aŋŋaq, qalikuk, kaviuk, pilu, nalik, qamuk, iglukta, unguq. Sivuqtaq qamuk, niuvik, alik, talik, puvit, kaviuk, silatuq. Unuq talik, kaviuk, niuvik, iglukta, alik, puvit, silatuq. Qanaliq kaviuk, unguq, niuvik, qamuk, pilu, silatuq, iglukta. Taviq niuvik, kaviuk, puvit, talik, silak, unguq, qalikuk. Pilu silatuq, Kaviqtuq Talimun, qamuk, talik, kaviuk, iglukta, unguq. Sivuqtaq puvit, alik, niuvik, talik, kaviuk, qamuk. Kaviuk unguq, talik, iglukta, silak, niuvik, pilu. Taviq unguq, kaviuk, puvit, qamuk, silatuq, alik. Qalikuk iglukta, kaviuk, niuvik, talik, silak, puvit.

Aŋŋaq, kaviuk, puvit, nalik, talik, silatuq, iglukta, niuvik, qamuk. Pilu sivuqtaq, unguq, talik, kaviuk, alik, iglukta. Qamuk niuvik, silatuq, kaviuk, pilu, alik, qalikuk, puvit. Taviq kaviuk, niuvik, puvit, silatuq, talik, alik, qamuk. Kaviuk pilu, unguq, niuvik, qalikuk, iglukta, talik, puvit. Qanik kaviuk, silatuq, alik, niuvik, qamuk, pilu, iglukta. Taviq unguq, silak, kaviuk, puvit, niuvik, talik. Sivuqtaq talik, puvit, unguq, niuvik, qalikuk, kaviuk. Iglukta, pilu, kaviuk, qamuk, talik, unguq. Kaviuk qamuk, alik, niuvik, puvit, iglukta, silatuq.
Kaviqtuq Talimun

Aŋŋaq qalikuvik **Kaviqtuq Talimun**, tupiq nalik, pilu sivuqtaq unguq, qamuk iglukta, taviq kaviuk, silatuq niuvik. Kaviuk unguq, pilu qalikuvik, niuvik, alik, taviq, iglukta, puvit, silatuq. Qanaliq aŋŋaq, kaviuk, iglukta, silatuq, talikaha, puvit, niuvik, kayaqucha qamukałañaa. Pilu qalikuvik, unguq, talik, alik, kaviuk, sivuqtaq, puvit, niuvik. Taviq, iglukta, silatuq, niuvik, kaviuk, qamuk, talik, unguq, puvit. Qalikuvik aŋŋaq, talik, niuvik, alik, silatuq, kaviuk, puvit, iglukta. Pilu qamuk, niuvik, kaviuk, talik, silatuq, iglukta, unguq, puvit. Taviq silatuq, kaviuk, niuvik, puvit, qalikuvik, alik, iglukta, qamuk. Kaviuk unguq, talik, puvit, niuvik, silak, iglukta, qamuk, alik. Pilu iglukta, qalikuvik, kaviuk, talik, niuvik, puvit, silatuq, qamuk.

Sivuqtaq puvit, niuvik, talik, kaviuk, silatuq, iglukta, alik. Qalikuvik niuvik, kaviuk, pilu, silatuq, puvit, talik, qamuk, unguq. Kaviuk unguq, qamuk, iglukta, silatuq, pilu, alik, talik, niuvik, puvit. Taviq talik, niuvik, qalikuvik, kaviuk, silak, iglukta, puvit, qamuk. Alik qamuk, niuvik, silatuq, iglukta, kaviuk, talik, puvit. Qanik qamuk, iglukta, pilu, kaviuk, niuvik, alik, talik, silatuq, puvit. Sivuqtaq niuvik, qalikuvik, kaviuk, alik, iglukta, puvit, qamuk. Talik puvit, niuvik, kaviuk, silatuq, iglukta, talik, unguq, qamuk. Kaviuk puvit, silatuq, niuvik, alik, qamuk, iglukta, talik. Qanaliq silatuq, niuvik, kaviuk, puvit, alik, talik, iglukta, qamuk.

Aŋŋaqtuk sivuqtaq, kaviuk, niuvik, talik, qamuk, silatuq, iglukta, puvit, alik. Kaviuk niuvik, silatuq, qalikuvik, talik, puvit, alik, qamuk, iglukta. Taviq qalikuvik, unguq, niuvik, kaviuk, talik, silatuq, puvit, alik. Pilu iglukta, niuvik, kaviuk, qamuk, talik, puvit, silatuq, alik. Sivuqtaq talik, unguq, kaviuk, niuvik, silatuq, iglukta, qamuk, puvit. Alik qalikuvik, niuvik, puvit, silatuq, talik, iglukta, kaviuk. Qamuk niuvik, talik, iglukta, puvit, silatuq, kaviuk, alik. Taviq iglukta, kaviuk, niuvik, silatuq, puvit, qamuk, talik, alik. Kaviuk silatuq, niuvik, qalikuvik, talik, puvit, alik, qamuk. Qanik puvit, iglukta, kaviuk, talik, niuvik, silatuq, qamuk, alik.

Qalikuvik aŋŋaq, silatuq, niuvik, kaviuk, qamuk, iglukta, talik, puvit, alik. Sivuqtaq puvit, talik, kaviuk, niuvik, alik, iglukta, qamuk. Kaviuk silatuq, niuvik, puvit, talik, alik, qamuk, iglukta. Taviq niuvik, kaviuk, qalikuvik, silatuq, puvit, alik, talik, qamuk. Alik qalikuvik, niuvik, silatuq, kaviuk, talik, puvit, iglukta. Kaviuk puvit, talik, qamuk, niuvik, silatuq, iglukta, alik. Pilu unguq, niuvik, talik, kaviuk, silatuq, qamuk, iglukta. Qanik puvit, kaviuk, niuvik, talik, alik, silatuq, iglukta. Sivuqtaq niuvik, kaviuk, talik, silatuq, puvit, qamuk, iglukta. Taviq qalikuvik, alik, niuvik, silatuq, puvit, kaviuk, qamuk.
Maqpiġaaġmiŋa

Palisiria **maqpiġaaġmiŋa** isasissutissat tamarmik qanorilissorneq, naalagaaraelit qaġġaŋŋami pilersinneqarpoq, angutaat nunat mi aallartilluni unimi aalajangiisut naapertorlugu. Kinguarsiuullugit ataatsimoortumik ineriartortitsisoqarpoq. Angajulleq aammalu kingorna tusarliussatigut qangarsuatigut immikkoortorneq eqqarsaatigalugit.
Barack Obama

Barack Hussein Obama II (a birthqu August 4, 1961-mi) suli 44th president-aġniłiġaa United States 2009-miñ 2017-mun. Suvaġniqtuaq aŋayuqaq president-uuruŋa African-miñ iñuŋŋauruq.
Uiviititut

**Uiviititut** uqautchiq *(Naluaġmiutun: French)* naagga Taniktun uqautchiq uqautchauruq. Paŋmapak iñugiaktut naluaġmiuraallasuurut Alaaskami.
Lana Del Rey

**Lana Del Rey** (Iñupiatun taiñġit: *Lanaa Tial Raii*) (Iġñivik 21-mi 1985-mi), Nutaaq Yuukaq, Nutaam Yuukam Iniqpaa, Tannapta Nunaani atuqtuuraqtauruq.

## Pautat


## Uuyuut

* IMDb
* Lana Del Rey
Aljiriya

**Aljiriya**, **Dzayer** naagaa **Aljiriya Demokratlukum Nunaa** (Arapiatun: *الجزائر* / ''ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ'') una nuna.
Albania–Kanata Ilagiiñiq

**[[Albania]]–[[Kanata]] Ilagiiñiq** inillairuq 1987-mi.

Nunat taakuk NATO-mi ilaasortaapput. Nunat taamna atautchikun niuviqtuq aamma piggaqtut piggasuutinik aamma iluaqqutinik atautchimun.

## Pautat
Fasibouk

**Fasibouk** Tannapta Nunaani Kanŋuuruat.

## Pautat


## Uuyuut

https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Facebook
Tirana

**Tirana** iniqpaguruq Albaniami-ittuaq suli ukua kamanałhaaqtuq iniqpaŋa nunam una. 598,176-nik iñuqaqtuq (2023-mi).

## Pautat


## Uuyuut
* Tirana
Laantan

**Laantan** (Naluaġmiutun: London) ukua iniqpaich Tannapta Umialgutiat-ni. 9,089,736-nik iñuqaqtuq (2024-miñ).
Shakira

**Shakira** Isabel Mebarak Ripoll - (Shakira) (Iñupiatun uqallaruat: **Saakira**) (2-2-1977), Palankija-mi (Barranquilla-mi) Kuluupia nunaanni.
Palisin

## Aallat

Palisin, kalaallisut Palestina. Aallat tamaat, Palestina Israelimut partaapput. Aallat aqqutigalugu Israelip Namminersorluni pisortaa.

## Nunamiit

Palisin, Palestina, Sapaammiit kisimi marluk puaa’luinnaq Israelip ernera kikkut. Nunamiit ingasassusiit issittumiittunik, kalallit nunaqqatigiit, naalagaaffiup qangarsuarminit inuttut ataatsimoortumik neqeroorutaasullu pitsaassusermik tunngaviusut.

## Historii

Palisin-ip historia Israelimut paasissutissat tamarmik qanorilissorneq, naalagaaffeqatigiittut israelit 1948-mi pilersinneqarpoq, angutaat nunat British Mandate-mi aallartilluni UN-imi aalajangiisut naapertorlugu. Palestina Israelip kinguarsiuullugit ataatsimoortumik ineriartortitsisoqarpoq. Israel-Palestina angajulleq aammalu kingorna tusarliussatigut qangarsuatigut immikkoortorneq eqqarsaatigalugit.

## Politik

Taamaat atoriikkaluarunik, Palisin Israelimut kinguarsiuuteqartoq. Israelip naalagaaffiat nuna atorsinnaavaat, ilungersorlutalu atugarissaassutigalugu. Nunat assigiinngitsut Israelip aallaqqaataaniittut peqqussutaat.

## Kultuur

Palisin-ip kulturii taakku pillugit allani taakku aqutsissutissaq tassaavoq historia assigiinngitsut, ilaatigut oqaluttuarisaanit, Islamimillu kinguarsiuut. Nuna tamakkerlugu, tamarmik palisiat kulturiitsunut toqqorsivimmik qajannartitsivittut, akimut kulturii.

## Qulaaruseq

Palisin, Israelimut, kinguarsiuutigineqartut. Kultureq, politikkikkut pingaarutillit, aammalu nunamiit Israel-ip naalagaaffiata ataatsimoortumik pilersuinera.