open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kaŋuq

**Kaŋuq** (*Chen hyperborea* suli *Anser caerulescens*) qatiqtuq niġliuruq Nigiq-Amirikaŋmilu, Kalaałłit Nunaa Kanatamilu, Alaaskaġmilu, Qulliġmilu. Qatiqtut kaŋŋut suli taaqtut kaŋŋut iñugiaktut. Kaŋŋut tautuŋnapiatlaiqsut.
Iqsraġutilik

**Iqsraġutilik** (*Branta canadensis*) aŋiłallaktuq niġliuruq Salliñiq-Amirikaŋmilu, Alaaskaġmilu, Kanatamilu. Suugiksuq. Atiŋa Naluaġmiumiñ "Canada Goose". Taaqtaaqtuġlu, qatiqtaatuġlu, tiŋuŋnatuġlu. Iqsraġutilgich iñuruuqmiut Tannapta Umialgutianni, Irilaataġmi, Suami-mi, Suitanni, Tianamaaġmi, Nutaaq Siilaataġmi, Nippanni, Sili, Aritchinitinaġmi, suli Palklaan Qikiqtanni. Tiŋmiaq kigiyuk aŋitluktuq iqsraġutiliŋmiñ.
Aġviġluaq

**Aġviġluaq** (*Eschrichtius robustus*) suluiḷaguruq qirġiaqtuġlu qatiqtuġlu. Iñuuniaġaqtuq salliñiġmi.
Sisuaq

**Sisuaq** naagga **qiḷalugaq** (*Delphinapterus leucas*) taamna suluiḷaġlu niqsaġlu qatiqtuaq taġiumiitchuuruq. Iñullu aaġlullu sisuaġniaġaqtut.
Iggaġri

**Iggaġri** naakka **Iyyaġriq** (*Ursus americanus*) akłauruq qamma tikiġat Nigiqpak-Amirikaŋmi. Taaqtuq. 600,000 ittuq, iñugiaktuq. Iggaġri 7 oz. muk 1 lb. iġñivik.
Aaġlu

**Aaġlu** (*Orcinus orca*) niqsallu suluiḷallu aŋiłallalhaaqtuaq taamna. Uviñiqaqtuq taaq qatiq. Paqittut taġiuŋami nunaqpaŋmi iñugiaktuat, aglaan iḷanit taġiut-ni aaġluqaŋitchut.

## Aaġlum iñuuniaġniŋa

Aaġlut suluiḷagurut kigutiqaqtuat aŋuniallatusuurut. Niqigikkanik niġisuurut. Niqigikkat niġiruat: iqalusuat mikiruat, natchiġlu, ugiġñaġlu, suluiḷat iḷanit allat, niqviillu, nauyaġlu, nipitchaġlu, puyyugiaġlu. Iñugiaktut aaġlut nunaqpaŋmi, iñuuniaġniŋat-mik allaŋŋuqtuat. 

Sisuaqsiuqtaurulli makua aaġlut. Qaaŋiqsaaqtuat aaġlut pisaġuummigait aŋirualuit suqqal aġviġich aġvipianuraglaan.

Aġvaaŋat aaġlum aniruġman 180 *kilo* kisaiqtut (400LB) suli 2.4m (7.9 isigaich) takirut. Aktilaaŋaluni sayaktuġniġluni, aaġlu sukattułhaaqtuq; isaaŋarut qilat aŋiruat.

### Qaurimmaaġigniq

Aaġlut qaurimmaaġiksut. Arriraqtut allat, suli iḷisaurrisuurut aġvaaŋat; tautuktuq qakisatitmanni natchiqtuni. Avva Valdés-ġum Qikiqtaġruŋa iḷaanni iñukpait natchimik taġium siñaamiñ qimuktullu anipkaqtullu suli, aġvaamiñ qanittut. Aġvaat niġiñiaqtuaqsiut.

## Iḷitchut aaġluniñ

Aŋusalluguruat aaġlut 6-8 m takirut suli 6t kisaiqtut. Aġnasalluguruat aaġlut mikiłhaaqtut; 5-7m takirut suli 3-4t kisaiqtut. Aŋiłallalhaaqtuq aaġlu aŋusalluguruaq 9.8m takiruq suli 10+ t kisaiqtuq. Aŋiłallalhaaqtuq aaġlu aġnasalluguruaq 8.5m takiruq suli 7.5t kisaiqtuq.

## Allat maqpiġaat

*Suluiḷaq

## Pautat
Iñupiatun uqatchiq

**Iñupiatun uqautchiq** uqautchauruq. Iñupiat Alaaskamiullu Kanatamiullu uqaġuurut Iñupiatun. Paŋmapak iñugiaktut Naluaġmiuraaġuurut. 

Iñupiatun uqautchiq Kanatami uqaġuurut Uummaġmiutun.

## Iñupiatun Atchagat

## Uqautchit

## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat
* Iñupiallu Tanŋiḷḷu Uqaluŋisa Iḷaŋich (Tan: *Abridged Inupiaq and English Dictionary*)
* Iḷisaġvik College
* Akunniġun (sg) / Akunniġutit (pl) (Tan. *postbase*)
* Isukłiqpiaq (sg) Uqaluit isukłiqpiaŋit & Uqaluit isuŋit (pl) (Tan. *ending*)
* Atiqausiq (Tanŋ. *noun*)
* Atiq (Tanŋ. *personal names*)
* Uqaluk (Tanŋ. *word*)
* Kisirrutit Iñupiatun

## External links
* Iñupiaq Phrase of the Day on the Facebook
Akutaq

**Akutaq** naagga **akutuq** (Taniktun: *Inuit ice cream)* niqipiaguruq nakuullapiaqtuaq. Alaaskami niġiñaqtuq. 

## Uuyuut
*Akutchiñikin
Aullaġniisaaġvik

## Allatun Uqautchitun
Naluaġmiutun&nbsp;· Inuktitun/ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ&nbsp;· Kalaallisun&nbsp;· Yupiktun



__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
Aglautitaun

**Aglautitaun**, **aglautitak**, naakka **aglaksruutit** (Kuuvaŋmiutun) suġusiuruq atuġaqtuq tuyuksriuqtuni. Iñiqsiruq William Austin Burt-tim 1829-mi. Ukiutqik tairuq *typographer*. Iñugiaktuq aglautitautit.
Aviŋŋaq

**Aviŋŋaq**, **aviññaq** naakka **aviñŋaq** (*[[Lemmus sibiricus]]* naakka *[[Mus musculus]]*) mikiruq aŋŋutauruq.
Atchagat

**Atchagat** allatut aglaŋaqaqtuq uqautchiġum. Iñupiatun uqautchiq atuqtuq 24 aglanmik.

## Atchagaŋa Iñupiatun-m Uqautchiġum
**A-t-cha-ga-t** (Tanŋ. *plural of ABC*): Iñupiatun Aglait
Uiqipitia

**Uiqipitia** (Naluaġmiutun: *wikipedia*) website-auruq ukua akiiḷaaq encyclopedia. Nappairuq maqpiġaat uqausiamik kamanałhaaqtuat. Uvlumiñiñ, Uiqipitia ataramik aglisaiññaqtuq. Iñiqsiruq 2001-mi, Siqiññaatchiaġmi 15 Jimmy Wales-tim suli Larry Sanger-tim. Uiqipitia 323 uqautchiqaqtuq. Uiqipitia Iñupiatun  maqpiġaaqaqtuq, suli Uiqipitia Naluaġmiutun 6,593,258 maqpiġaaqaqtuq Uvluiḷaq iñuiñamik tallimanik malġunik. Maniuġuti. 

2000-mi, Uiqipitia allaŋŋuqtuq website-auruq. Nupedia atiqaqtuq, aglaan, Siqiññaatchiaġmi 15 2001-mi, Nupedia piiqsuq, suli Uiqipitia iñiqsiruq.

Uiqipitia Iñupiatun iñiqsiruq 2002-mi.

## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat

* Uiqiqaluk

* Iluqaan Uiqipitiat (Naluaġmiutun)

## Uuyut

* Uiqipitia (Iñupiatun)

* Uiqipitia (Naluaġmiutun)
Alaaskaq

**Alaaskaq** (Taniktun: *Alaska*, Unaŋatun: *Alax̂sxax̂*) nunauruq Tannapta Nunaanni. Ukua nunavut, suli ukua aŋiłallalhaaqtuq nuna Tannapta Nunaanni, aglaan iñuqaqtuutiŋa mikiruq. 736,081-nik iñuqaqtuq (2020-ġum atchiiñiŋa). Taniktun uqaġuuruat aglaan allat iñuit Iñupiuraallarut. Tannapta Nunaat tauqsiqsuq Alaaskamik Uruusiġmiñ Paniqsiiviŋmi 30, 1867-mi. Taimani Alaaskam akaa $7.2-nik milliauninik. Aki $120-nik milliauninik uvluvak.

Atiŋa iñukpalliktuq uqalumiñ Unaŋatun *alaxsaq*. Naluaġmiutun sivunġa "the mainland" naagaa "the object towards which the action of the sea is directed." Atiŋa Uruusitun Аляска (*Alyaska*).

Kamanałhaaqtuq iniqpaŋa Tisaantikii Hiinii, aglaan iniqpaŋa aŋiłallalhaaqtuaq Kisaġvik. Ataŋitchuq allat nunamun Tannapta Nunaanni, aglaan ataruq Yukanmun-lu Puritis-Kalaupiamun-lu Kanatami.

Alaaskaq avittuq allat nunamiñ Tannapta Nunaanni.

***Kamanałhaaqtuq iniqpaŋa:** Tisaantikii Hiinii

***Kavanaŋa:** Maik Tanlivii (*Mike Dunleavy*)

***Iñiqsiruq:** 1959-mi (49)
## Pautat
Alapaama

**Alabama** suli **Alapaama** iñuguqtuq United States of America-mi ittuq.

Uumiŋa makpiġaaq mikiruq. Uumiŋa makpiġaaq savayuitchuq. Pigaatin muk ikayuġaa.
Arisuuna

**Arisuuna** (Naluaġmiutun: *Arizona*) iñuguqtuq Tannapta Nunaani.

## Qiniġaat


Image:Structures_made_of_petrified_wood_(Petrified_Forest_National_Park,_2006)_(2).jpg
Image:Coyote Canis latrans mearnsi.jpg
Image:Canyon de Chelly - Flickr - G. Lamar.jpg
Tannapta Nunaat

**Tannapta Nunaat Amiarikami** (*TNA*) (Naluaġmiutun: *United States of America, United States*) ukua nunat. Iñiqsiruq 1774-mi. Ilivsi iñugiaktuq; 332,944,930 iñuqaqtuq (2021). 50 nunaaqaqtuq. Iniqpak iñugiałhaaqtuaq Nutaaq Yurkauruq. Nunavut Tannapta Nunaanni ukua Alaaskaq. Salliñiq Amiarika-ittuq, Kanata nigiq-Tannapta-Nunaanni-ittuq, suli Miasiku natiq-Tannapta-nunaanni-ittuq. Tannapta Nunaat Inupiuraaqtullu (Alaaskaġmi) Naluaġmiuraaqtullu.

Utuqqalhaaqtuq atim atuġautiŋa "America" (Amiarika) ukua 1507-mi. Sagviqsuq Martin Waldseemüller-m nunauraŋa.
## Qaukłiich
Iluqaan qaukłiŋich **Tannapta Nunaat**.
* Donald Trump (2017-2021)
* Joe Biden (2021-2025)
* Donald Trump (2025-paŋmapak)

## Nunaŋat
Iluqaan Nunaŋat ukunani Tannapta Nunaŋat.
* Aakansa (AR)
* Uurigan (OR)
* Aitahu (ID)
* Patchiña (VA)
* Alapaama (AL)
* Alaaskaq (AK)
* Ruut Qikiqtaa (RI)
* Arisuuna (AZ)
* Yuurya (GA)
* Uhaiyu (OH)
* Ukłahuuma (OK)
* Paluurita (FL)
* Aiyua (IA)
* Ualiñaaq Patchiñaq (WV)
* Iḷḷinui (IL)
* Ittiyaana (IN)
* Kaansa (KS)
* Kalipuuña (CA)
* Kalaraatu (CO)
* Kaniatikut (CT)
* Kintakii (KY)
* Kiluliñaaq Karallaiñaq (SC)
* Kiluliñaaq Takauta (SD)
* Luisiana (LA)
* Maiñ (ME)
* Mattaana (MT)
* Mariim Nunaa (MD) 
* Masatchuusat (MA)
* Mitchigin (MI)
* Minasuuta (MN)
* Misisipi MS)
* Misuuri (MO)
* Naparaaska (NE)
* Navaata (NV)
* Nutaaq Yuursi (NJ)
* Nutaaq Haamsiraq (NH)
* Nutaaq Miasiku (NM)
* Nutaaq Yuurkaq (NY)
* Havai'i (HI)
* Piansilvaiña (PA)
* Salliñaaq Karulaiña (NC)
* Salliñaaq Takuuta (ND)
* Suŋaaqtaaq Iġġi (VT)
* Tanasii (TN)
* Talavairaq (DE)
* Tiaksaq (TX)
* Uasiŋtan (WA)
* Uvaiyumiŋ (WY)
* Uiskaansin (WI)
* Yuuta (UT)

## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat
*Tannapta Umialgutiat
Tialaviaraq

**Tialaviaraq** iñuguqtuq-qqaaq United States of America. Iñiqsiruq 7 siqiñaatchiaq 1787, qqaaq. Tialaviaraq mikiruq. 
----
**Aŋalati:** 
Jack Markell

**Iñiqsiruq:**
7 siqiñaatchiaq, 1787 (qqaaq)
Kanaatikut

**Kanaatikut** (Naluaġmiutun: *Connecticut*) nunauruq Tannapta Nunaani ittuaq. 3,605,944-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2020-miñ).

## Qiñiġaat

Image:Barndoor Hills original.JPG
Image:Middletown, CT - 169-203 Main St 01.jpg
Image:LighthousePoint NewHavenCT.JPG


## Pautat
Nutaaq Yurkaq

**Nutaaq Yurkaq** naakka **Yurkaatchiaq** *(Taniktun: New York)* una nuna Tannapta Nunaanni.
*Nutaaq Yurkam Iniqpaŋa

 Yurkaatchiaq
Yuurchia

**Georgia** naakkaa **Yuurria** iñuguqtuq Tannapta Nunaanni.

## Qiniġaat


Image:Beach and Boardwalk on Jekyll Island.jpg
Image:Cnncenter.jpg
Image:Atlanta cityscape.jpg
Nutaaq Hampsrii

**Hampsriitchiaq** naakka **Nutaaq Hampsrii** (*New Hampshire*) iñuguqtuq Tannapta Nunaanni.

## Qiñiġaat


Image:Stark Covered Bridge 6.JPG
Image:Mount Adams NH from Madison.jpg
Image:Atlantic Swimmers.JPG
Maiñ

**Maiñ** naakka **Mainaq** nunauruq Tannapta Nunaanni. 1,362,359-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2020-miñ).

## Qiñiġaat

Image:Congress Street, Portland ME.jpg
Image:Desert of Maine - Freeport, ME - IMG 8012.JPG
Image:Portland Head Lighthouse, Maine.jpg
Masitchusat

**Massachusetts** naagaa **Maasitchusitsaq** nunauruq Tannapta Nunaanni ittuaq. Kamanałhaaqtuaġlu aŋiłhaaqtuaġlu iniqpaŋa Boston. 7,001,399-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2023-miñ).

## Qiñiġaat

Image:Eliot Bridge - Cambridge, MA - IMG 0173.JPG
Image:Gay Head clay cliffs 4 of town of Aquinnah, Martha's Vineyard, USA.JPG
Image:Hartwell Tavern in October, Lincoln MA.jpg


## Pautat
Kentucky

**Kentucky** naagaa **Kantukii** una nuna Tannapta Nunaanni. 4,505,836-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2020-miñ).

## Pautat
Niviata

**Nevada** suli **Nivaadaq** iñuguqtuq United States of America.


Image:Las Vegas, Planet Hollywood.jpg
Image:Basin and Range Nevada.JPG
Image:Sierra1.jpg
Nutaaq Maksikuu

**Nutaaq Maksikuu** naakka **Maksikuutchiaq** nunauruq Tannapta Nunaanni. 2,120,220-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2020). Atiŋa Naluaġmiutun sivunġa: *New Mexico*.

## Qiñiġaat


Image:San Felipe de Neri Church, Albuquerque NM.jpg
Image:Happy Coyote Bandeler Los Alamos NM.jpg
Image:Very large array clouds.jpg
Ruut Qikiqtaa

**Raut Qikiqtaq** (Taniktun: *Rhode Island*) iñuguqtuq Tannapta Nunaanni.

## Qiniġaat


Image:RISD auditorium.jpg
Image:Misquamicut Beach, RI 2010-08-06.JPG
Image:Front view of Rhode Island State House.jpg
Uisqonsin

**Uisqonsin** naagaa **Uikausin** (Naluaġmiutun: *Wisconsin*) nunauruq Tannapta Nunaani ittuaq. 5,893,718-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2020-miñ).

## Pautat
Nutaaq Yursi

**Nutaaq Yursi** naagga **Nutaaq Jersey** (Taniktun: *New Jersey*) nunauruq Tannapta Nunaanni. 8,944,469 iñuqaqtuq (2016).
Tennessee

**Tennessee** suli **Tanisii** iñuguqtuq United States of America. 6,651,194 iñuq (2016).


Image:Tennessee State Capitol March 2009.jpg
Image:Harrisburg Covered Bridge.jpg
Image:Fall Creek Falls.jpg
Vermont

**Vermont** suli **Suŋaaqtaaq Iġġi** iñuguqtuq United States of America.


Image:Bartonsville Covered Bridge.jpg
Image:Willoughby lake westmore vermont.jpg
Image:Burlington, Vermont.jpg
West Virginia

**Kanaknaq Virginia** naagaa **Kanaknaq Virriniaq** nunauruq Tannapta Nunaani ittuaq. 1,793,716-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2020-miñ), aglaan iñuqaqtuutiŋa iḷaŋŋaqtuq. Kamanałhaaqtuaq iniqpaŋa nunami una Charleston.

## Pautat
Nutaaq Yuukam Iniqpaŋa

**Nutaam Yuukam Iniqpaŋa** naagaa **NYI** (Taniktun: *New York City*, NYC) aŋiłhaaqtuaġlu iñuqałhaaqtuaġlu iniqpaguruq Tannapta Nunaanni. Nutaaq Yuukaġmi avani ittuq. 8,335,897 iñuqaqtuq (2022-miñ). Iñugiaktut nakuułhaaqtuat init iniqpaŋmi una: nunam *stock market*-ŋalu, Wall Street-lu, Statue of Liberty-lu, One World Trade Center-lu.

## Pautat
Washington

**Washington** naagaa **Uasiŋtan** nunauruq Tannapta Nunaanni. 7,812,880-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2023-miñ). Aŋiłhaaqtuaq iniqpaŋa Seattle.
Curitiba

]

**Curitiba** iniqpauruq Parasilaġmi; Paranami iñuguqtuq.

## Internet
* https://web.archive.org/web/20140626034932/http://www.curitiba.pr.gov.br/
* http://www.curitiba-brazil.com
Uetersen

]

**Uetersen** naakka **Uvataasan** iniqpauruq Tuitchilanni. Schleswig-Holstein-mi iñuguqtuq.

## Internet
* Uetersen.de
Aglak

**Aglak** nalunaiḷutauruq atchagatit-kun iluqaan.

***Aglakpak** : A, Ch, G, Ġ, H, I, K, L, Ḷ, Ł, Ł̣, M, N, Ñ, Ŋ, P, Q, R, S, Sr, T, U, V, Y

***Aglauraq** : a, ch, g, ġ, h, i, k, l, ḷ, ł, ł̣, m, n, ñ, ŋ, p, q, r, s, sr, t, u, v, y

***Aippaġiik** : aa. ii, uu

Aglakpagmik sivulliḷiġñaqtuq uqallagniq.

## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat

* Atchagat
Miasiku

**Miasiku** (Spanish-tun: México) una nuna. Iñiqsiruq 1814. Autaaqtuq 31. Ilipsi iñugiaktuq.
## Nunaat
* Aguakaliantia
* Paha Kalipurnia
* Paha Kalipurnia Su
* Kampiachia
* Chiapas
* Chihuahua
* Cuahuila
* Culima
* Distritu Piatiara
* Turaŋu
* Guanahuatu
* Guarriaru
* Hitalgu
* Halisku
* Nunaŋaq México-miu
* Michuakan
* Murialus
* Nayarit
* Nutaaq Liun
* Uahaka
* Puviapla
* Kiariataru
* Kintana Ruu
* San Lui Putusi
* Sinalua
* Sunura
* Tapasku
* Tamaulipas
* Łaqhkala
* Piarakru
* Yukatan
* Sakatiaka
Anaqtuuvak

**Anaqtuuvak**, **Anaqtuġvik** naakka **Naqsraq** iniqpauruq Tannapta Nunaanni Alaaskaġmi-ittuq, 425 iñuqaqtuq (2020). Nunataaġmiut iñuurut Anaqtuuvaŋmi.
Atqasuk

**Atqasuk** iniqpauruq Tannapta nunaŋanni Alaaskaġmi iñuguqtuq. 237 Iñuqaqtuq (2016). Atqasuk, Alaaskaġmi kiluliñaini silaliniġmi taġium siñaani (Arctic Coastal Plain) ittuq, sammakiaq piŋasukipiatun (60) miles kiluliani Utqiaġvium. Iluġaan ittuq avtaani National Petroleum Reserve Alaska-mi. **Atqasuk** nuñaaqirriaq, avatłiqaqtuq 38.9 square miles nunamik suli 3.5 miles immaġmik ittuq suli akuġani. Imaġruaq narvaglu suli Meade Kuuŋa (River) tapkuali nalunainŋutaŋich. Atqasuglu ittuq inillaŋagaat uqaluktuagiŋaraŋarik aluagukaqtuami kavamaptallu suli allat iġluqpaich uunnagutigiŋagaat Utqiaġviŋmilu aŋuyaŋŋaisalu World War II mi aqulliqsaagmanlu.

Atqasuŋmiut iñupiuraaqtullu suli Naluaġmiuraaqtullu.
## Iḷisaqtuun
**Atqasuk** una aglagviiqaqtuq, "Meade Kuuŋa Aglagvik"-mik atiqaqtuq.
Nuiqsat

**Nuiqsat** (Taniktun: *Nuiqsut*) iniqpauruq Alaaskami United States-ni Iñupiat Nunaanni. Nuiqsat 411 iñuqaqtuat 2016-mi.
Tikiġaq

**Tikiġaq** (Naluaġmiutun: *Point Hope*) iniqpauruq Tannapta nunaan Alaaskaġmi iñuguqtuq. 830 iñuqaqtuq (2020). Apqutitchut Tikiġaġmun. Taimani, Ipiutaŋmiut iñuurut maani.
## Iḷisaqtuun
Tikiġaq una aglagviqaqtuq. "Tikiġaq Aglagvik"-mik atiqaqtuq. Atiŋa Naluaġmiumiñ ukua "Tikiġaq School".
Ulġuniq

**Ulġuniq** iniqpauruq Tannapta nunaŋanni Alaaskami. 573 iñuqaqtuaq 2016-mi. Inupiuraaqtut Tanŋuraaqtullu.
Pigazzano

**Pigazzano** mikiqpaktuq iniqpaguruq Emilia-Romagna-mi ittuaq Italiami ittuaq. 24 km ualiñġani ittuq Piacenza. 20-mik iñuqaqtuq (2009-miñ)

## Pautat
Utqiaġvik

**Utqiaġvik** naakka **Ukpiaġvik** iniqpauruq Tannapta nunaan Alaaskaġmi iñuguqtuq. Aŋilhaaqtuq iniqpauruq North Slope Borough-mi. 4,927 iñuqaqtuq (2020). Utqiaġviŋmiut Iñupiuraaqtullu Naluaġmiuraaqtullu. Utqiaġvium utuqqauruq atiŋa Naluaġmiumiñ ukua "Barrow". Immaktitchuuruq upinġaksratuaġman. Irriliġuuruq Utqiaġvik ukiumi. Paŋmapak Utqiaġvik avyuġruaġuusiŋaruq qamutaukkaqsiŋavluni. Nunivaq tautuktuq Utqiaġviŋmi ataramik.

## Inillaaniŋaruat

Iñupiat maani iñuusuurut taimani (500 AD) alġaaniqsaaliviich amani pisuugaat. Ivrulgich akimianik atausinik Arctic Ocean-m siñaaŋami paqittut.

Bill Streever Naluaġmiutun aglakkai maqpigaatiŋami 2009-mi *Cold: Adventures in the World’s Frozen Places*: "Barrow, like most communities in Alaska, looks temporary, like a pioneer settlement. It is not. Barrow is among the oldest permanent settlements in the United States. Hundreds of years before the European Arctic explorers showed up... Barrow was more or less where it is now, a natural hunting place at the base of a peninsula that pokes out into the Beaufort Sea... Yankee whalers sailed here, learning about the bowhead whale from Iñupiat hunters... Later, the military came, setting up a radar station, and in 1947 a science center was founded at Barrow."

TU-miut Royal Navy-m isiqsirit igliqtut maani nunauraqtuni ikpiktitamik qiyanaġmi Salliñiq Amirikaġmi. Tannapta Nunaat akuqtuq Alaaskaq 1867-mi. United States Army iñiqsiruq siḷaliqivik Utqiaġviŋmi 1881-mi.

1888-mi, agaayuviŋa Presbyterian-ġum nappairuq Utqiaġviŋmi. 1889-mi Point Barrow Refuge Station nappairuq. Ukua utuqqalhaaqtuq iglu Utqiaġviŋmi nappairuq avalumik. Late 20th Century-mi, ukua-uvva Brower's Cafe.

Una Tuyuutiliqivik Tannapta Nunaanni iñiqsiruq maani 1901-mi.

1935-mi, Will Rogers suli Wiley Post tikiññiaqtuk Walakpa Bay-mi, 15 mi (24 km) kiluliñaaq Utqiaġviŋmi, igliqtuni Utqiaġviŋmi. Aglaan, tiŋŋutiŋa nakkaqtuq uumiŋa kuuŋmi, aasiiñ-uvva tuqurut. Memorials iñiqsirut Rogers-Post Site-milu Wiley Post–Will Rogers Memorial Airport-milu.

1940-mi, Iñupiat iñiqsirut "*tribal entity*". Atiŋa "Native Village of Barrow Iñupiat Traditional Government" (taimani "Native Village of Barrow"). Aglaktut pitquramik. IRA katŋut iñiqsiruqmiuq.

1972-mi, North Slope Borough iñiqsiruq. 1986-mi, North Slope Borough iñiqsiruq North Slope Higher Education Center. Aglagvauruq. Paŋmapak atiŋa Iḷisaġvik.

1988-mi, aġviġluat piŋasunik kalvittut sikumi taġiumi. Soviet-miu *icebreaker* anniqsuiruq aġviġluak malġunik.

2016-mi, Utqiaġvium utuqqauruq Naluaġmiumiñ atiŋa "Barrow" allaŋŋuŋaruq "Utqiagvik"-mun.

## Ukuuniŋa niqachukniga

     

### Aglautirut qutchiksut

### Uvlumiñiñ

## Iḷisaurrun

Utqiaġvik aglagviqaqtuq sisamanik. Aglagviich Ipalook Elementary School, Hopson Middle School, Barrow High School, Iḷisaġvik, suli Kiita Learning Community.

## Maqpiġaatit
* Emma Bodfish suli David Baumgartner (1979), Iñupiat Grammar. Utqiaġvigmi: Utqiaġvium minuaqtuġviata Iñupiatun savagvianni
* Jonathan M. Nielson (1978), Utqiaġvik nauviksraiġutiruq

## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat
* Igluqpaurat

## Pautat


## Uuyuut
* The Utqiaġvik Declaration
* Utqiaġvium website
Qikiqtaġruk

**Qikiqtaġruk** (Naluaġmiutun: Kotzebue) iniqpauruq Tannapta Nunaanni. Alaaskaġmi Northwest Arctic Borough-mi iñuguqtuq. 3,102 iñuqaqtuq qikiqtaġruŋmi (2020). Akuqtuq All-America City award.

## Pautat
Kanata

**Kanata** (Naluaġmiutun: *Canada*) una nuna Salliñiq Amirika ittuaq. 13-nik nunaaqqiq amani. Kamanałhaaqtuaq iniqpaŋa Ottawa, suli aŋiłhaaqtuaq iniqpaŋa Toronto. Kanatamiut Naluaġmiuraaqtuġlu Paransa. 40,528,396-nik iñuqaqtuq paŋmapak.
*Qaukłiq: Mark Carney

## Pautat
Ispaña

**Ispaña** nunauruq. Iñiqsiruq 1814-mi. Autaaqtuq 31-nik. Ilipsi iñugiaktuq.
## Iniqpaich
* Andalucía
* Aragón
* Cataluña
Ivisaappaat

**Ivisaappaat** (Naluaġmiutun: *Ambler*) iniqpauruq Tannapta Nunaan Alaaskaġmi; iñuguqtuq uvani. 274 iñuqaqtuq (2020). Ukua 138 miles akunġagni uttumalu qaptumalu Qikiqtaġruŋmi suli 30 miles Isiŋnaġmi kanani. Paŋmapak apqutitchut Ivisaappaanmun; iluqatiŋ atuġaqtut tiŋŋutilu umiaġlu tikiññiaqtuni uvani.

## Inillaaniŋaruat

Ivisaappaam atiŋa Naluaġmiumiñ iñukpalliktuq James M. Ambler, piḷaktuqti kakkaaqtuq tavra umiaŋa naniqtuq sikumi 1881-mi. Ambler inillaktuq 1958-mi, Isiŋnaġmiullu Kuuvaŋmiullu aŋalarutiqamik ataaqsaqhuta iqaluichiłunilu aŋŋutiłunilu napaaqtutiłunilu. 
Una alġaaniqsaalivik qanittuq, Onion Portage-mi ittuq. Una tuyuutiliqivik amani inillairuq 1963-mi. Iniqpak kanŋuuruq 1971-mi. Maniiḷaq nalautchaqtuq; una kamanaqtuq suluiḷaq puuvraqtuq kivva suli tikiññiaqtuq Ivisaappat-mi.

## Iḷisaurrun

Aglagviqaqtuq Ivisaappaanni. *[[Ivisaappaam Aglagviŋa]]* atiqaqtuq. Naluaġmiumiñ "Ambler School". 7 iḷisaurriqaqtuq suli 69 iḷisaqtuaqaqtuq.

## Ukuuniŋa niqachukniga

### Aglautirut qutchiksut

93F-miñ -74F-mun

### Uvlumiñiñ

## Pautat
Nunatchiaq

**Nunatchiaq**, **Nunachiam** naagaa **Kaŋiq** iniqpauruq Tannapta nunaan Alaaskaġmi iñuguqtuq. 550 iñuqaqtuq (2020). Atiŋa Naluaġmiumiñ "Buckland".
Akłaq

**Akłaq** (*Ursus arctos*) aŋiruq aŋŋutauruq. Paqittuq Yurasiaġmilu Nigiq-Amirikaġmilu. Tiŋuŋnaqtuq.
Iqalusaaq

**Iqalusaaq** (*Coregonus sardinella*) iqaluguruq irrituruaġmi-ittuaq. Puuvraktuq kurgitmilu taġiumilu irrituruaġmi.

## Iññiqiruun

Salliñiq Amirikaġmi Murchison-m Kuuŋami Nunavut-ni paqittuq, ikaġñiġmi Bering Strait-miñ Bristol Bay-mun uvuuna Alaaskaġmi. Irrituaŋa Uruusim-ni Salliñiq Bering Sea-miñ Qullim siñaa agga Kara Sea-mun suli Karam Kuuŋami suli Piatchuram Kuuŋam kurriaŋa kivva. Manirut narvat-nilu kurgit-nilu Usipiakisitaanaġmilu Kasakisitaanaġmilu.

## Pautat
Qimmiq

**Qimmiq** (*Canis lupus familiaris*) aŋŋutauruq. Kiŋuniuruq amaġuġmi. Qimmitguuq saŋŋiłhaaġuurut kalaligaanik atuqamik. Qivliġnik siakkaaqaġuurugut tikitchumiñaiqługit qimmit avanmun. qimmit ipiaŋi qiqitiqtuġuugait ukiumi irriliġman; ukiulliviñiġmik tavsiaġuugait. Qimmich magusuurut unnuaġman. Tiġiganniam qimmiq kiivługu malukalipkaġaa. Iñugiaktut iñuit nakuaqsrirut qimmiġmiknik.
Uqautchit

**Uqautchiq** naakaa **uqausiq** suna tavra iñuit tusaammatirut. Iñu uqautchimik atuqtut; allat niġrutit tusaammatirut allaŋŋuqtuat uqaŋitchutłuni. Uqautchiq atausiq naammalaitchuq.

## Pautat
Pałuktaq

**Pałuktaq** suli **Kigiaq** (*Castor canadensis*) tiŋuŋnaqtuq aŋŋutauruq Salliñiq-Amirikami ittuaq. Kiluliñiq-Amirikamilu Suamimilu Yurupamilu ittuaqmiuq.
Uruusitun uqautchiq

**Uruusitun uqautchiq** uqautchauruq. Uruusit uqaġuurut Uruusitun.

## Uruusiuraaqtuat Nunat

* Uruusiq
* Pialuruusaq
* Kirgistan
* Qasakstan

## Iñupiatun uqaluich Uruusiġmiñ

* Iñupiatun **[[Kuukpiaq]] ** < Kuuppiaq < Uruusitun *Кофе* 
* Iñupiatun **[[Saiyu]]** < Uruusitun *Чай*
* Iñupiatun **[[Yuukkaaq]]** < Uruusitun *Юбка*
* Iñupiatun **[[Miitchuk]]** < Uruusitun *Мешок*

## Atchagaŋit

## Kaŋŋich
* http://www.cs.cmu.edu/afs/cs/user/lsl/Nice/Inupiaq/combined%20dictionary.doc
* http://inuitoralityconference.com/art/Kaplan.pdf Lawrence D. Kaplan (2006), Eskimo-Aleut Linguistics in the 21st century, INALCO 2009, Proceedings of the 15th Inuit Studies Conference, Orality (Paris, 2006)
Tuttu

**Tuttu** (Taniktun: *caribou*) aŋŋutauruq qatiqtuġlu tiŋukpalaaqtuġlu. Igutchakuluuraq iqisigipiaġataġak siqiññaaġiksikulugman. Tuttum papaaŋa taamna puuŋa nuġġaiyaam.

Tuttum iŋaluaŋit imaiyaqługit, salummaqługi, uułługit, tavra amiliññiuqługu; qaunnałhiñaq, iŋaluaŋata qaunnaŋa. Tuttut qaunnaŋiññik iluġutiŋiññik, itchauraŋit nakuaŋigguuq tamarra. Tuttum nutaam imiġaŋa aarigaa. Nuġġaum, tuqumman, aqiaġuaniittuaq tamarra ituk niġiñaqtuq.

Tuttut niqiŋi sauvlugit nalunaiñŋutchillaavlugi. Isiŋit alitchailivlugit ikugnaqtut.

## Tuttut
* **Tuttu** (*Rangifer tarandus* wild forms) (Taniktun: *caribou*)
* **[[Qunŋiq]]** (*Rangifer tarandus* domestic form) (Taniktun: *reindeer*)
* **Kulavak** (Taniktun: *caribou cow*)
* **Pagniq** naagga **Paŋniq** (Taniktun: *caribou bull*)
* **[[Tuttuvak]]** (Taniktun: *moose*)
## Annuġarriuġniq tuttut amiŋiññiñ
Tuttuvak

**Tuttuvak,** **Tiniikaq, Tuttavak**, naagaa **Muusaq** (*Alces alces*) taaqtuq aŋiruq aŋŋutauruq Salliñiq-Amirikaġmilu, suli Yurasiamilu.
## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat
*Tuttu
Tuttuqłuk

**Tuttuqłuk**, **tuttuġluk**, naakka **kuniaq** (*Sus scrofa domestica*) kaviaqtuq niġrutauruq. **Tuttuqłuk** niukitchuq. **Tuttuqłuk** niaquqpaqaqtuq.
Qiḷaŋmiutaq

**Qiḷaŋmiutaq ** naakka **Qiḷaŋmiutauraq ** (*Dicrostonyx groenlandicus*) mikiruq aviŋŋaguruq irrituruaŋamilu Salliñiq Amirikam Umikiłiġmilu iñuuniaġaqtuaq.
Kuuvak

**Kuuvak** una ataq aŋiruq kuuk Alaaskaġmi. 280 miles takiruq (450 km). Iñugiakmiut kurgit aktilaamik. Kuuvaum kaŋianun kuuŋata napaaqtunun aŋuniaġiaġaqtut upinġalimauraġman. Iñugiaktut *[[Stenodus leucicthys]]* kuuvaŋmi ukiaġmi. Atiŋa Naluaġmiutun "*Kobuk River*". Kuuvaŋmiut aŋuniaqtullu iqalliqirullu iñuusuurullu Kuuvaŋmi 12,500-nik ukiuñik.
Kuukpaaġruk

**Kuukpaaġruk** kuuguruq uumani Alaasikami.

**Kuukpaaġruum** atiŋa salapkiksuq ukunani nunauraq iñiqsriruq ukunuuna iñuk ukunani 1901 ukiuq, aglaktuq "Koopowra".
Kuukpik

**Kuukpik** kuuguruq Iñupiat Nunaanni Alaaska 350 miles (560 km) takiruq. Upinġaksraġmi **Kuukpik** sikurullu uliktullu.
Aŋŋun

**Aŋŋun** (*Game animal, terrestrial mammal*) niġrutauruq. Aŋuniaqtuq niqiksraġmiñik (niqipiaq, etc).

Aŋŋutit makua nunapta niġrutiŋi nuŋullarut qaunakłaaŋitchuni.

## Aŋŋutit
*Akłaq (*Ursus arctos*)
*Amaġuq (*Canis lupus*)
*Aviŋŋaq (*Lemmus sibiricus*)
*Aviŋŋaqpak (*Rattus norvegicus*)
*Imnaiq (*Ovis dalli*)
*Itiġiaq (*Mustela erminea*)
*Itiġiaqpak (*Mustela vison*)
*Kayuqtuq (*Vulpes vulpes*)
*Niutuiyiq (*Lynx canadensis*)
Niqsat

**Niqsat** niġrutaurut taġiumiittuat. Iñugiaktut niqsat nunaqpaŋmi iñuuniaġaqtut irrituruaġmi.

## Niqsat
* Aġviq (*Balaena mysticetus*)
* Aġviġluaq (*Eschrichtius robustus*)
* Aaġlu (*Orcinus orca*)
* Sisuaq naagaa Qiḷalugaq (*Delphinapterus leucas*)
* Aġvisuaq (*Phocoena phocoena*)
* Natchiq (*Phoca vitulina*)
* Qasigiaq (*Phoca largha*)
* Qaiġulik (*Pusa hispida*)
* Ugruk (*Erignathus barbatus*) 
* Aiviq (*Odobenus rosmarus*)
* Nanuq (*Ursus maritimus*)
Niġliq

**Niġliq** naakka **kiigyuk** (*Anser* & *Branta* etc. spp.) tiŋmiauruq. Piŋasunik kanŋuqaqtut niġliġñiñ: *[[Anser]]*-lu, *[[Branta]]*-lu, *[[Chen]]*-lu. Una aŋayuqaaġiit iḷagiruqmiuq quġruich- niġliġniñ aŋiłallałhaaqtut, suli qaugaich- mikiłhaaqtut suli quŋusiñiqaqtut naitchuat.

## Pautat
Qiŋalik

**Qiŋalik** (*Somateria spectabilis*) aŋitluktuq mitqauruq taaqtuġlu qatiqtuġlu. Yurupamilu Salliñiq Amirikamilu Asiamilu ittuq.
Mitiq

**Mitiq** naakka **Qaugak** (*Anas* etc. spp.) tiŋmiauruq iñuuniaġaqtuq imiġmilu taġiumilu. Mikitluktuq niġlimiñ. Paqittut nunaqpaŋmi iluqaan, aglaan paqittuŋitchut Antartikaġmi. Niġirut iviŋniklu, iqalumiklu qupilġuniklu. Mitqit sauniŋit isaġuata kaŋiŋit mitqutiqaġviuraġisuugait. Illuutillu qilamitautillu tamarra mitigniaġutigisuuraŋit qaŋasaaq.
Mannik

**Mannik** (Taniktun: *egg*) niqauruq piayaaqaŋitlugu. Manniich iñiġaat tiŋmiam.

## Manniich
* Suvak (*fish egg*)
* Qupilġuksraq (*insect egg*)
* Iqiraġaayuk (naakka *nuviivaum qupilġuksraŋa*) (*fly egg*) 
* Itqiq (*louse egg*)
Nauyaq

**Nauyaq** (*Larus* etc. spp.) tiŋmiauruq. Iñugiaktut nauyyat salliñiġmi. 24 nauyyat ittut, aglaan nauyyaqaqtuq sisamanik nunavunni.

## Nauyyat
* Nauyavasugruk (*Larus hyperboreus*)
* Nauyatchiaq (*Larus canus*)
* Nauyavvaaq (*Larus argentatus*)
* Aivġich nauyaŋat (*Fulmarus glacialis*)

## Pautat
Aivġich nauyaŋat

**Aivġich nauyaŋat**  (*Fulmarus glacialis*) tiŋmiauruq taġiumi. Iñuuruq nigiġmi, aglaan ilaanigguuq, salapqiqsuq Nutaaq Siilaataġmi. Qatiqtaatuġlu, qirġiaqtaatuġlu, naakka iluġani qirġiaqtaatuġlu.
Aaqhaaliq

**Aaqhaaliq**, **Aaqhaalliq**, **Aaġaaliq**, naakka **Aahaaliq** (*Clangula hyemalis*) (dual: **Aaġaaliq**) qaugauruq iñuuruq nunivaŋmilu qiyanaġmilu.
Aahaaliġñaq

**Aahaaliġñaq**  (*Histrionicus histrionicus*) mikiruq qaugauruq. Iñuuruq Uruusiġmilu, Salliñiq-Amirikaġmilu, Kalaałłit Nunaannilu, suli Isilaataġmilu. Aahaallitun itchaŋaaqtuaq.
Ukpik

**Ukpik** (*Bubo scandiacus*) qatiqtuq tiŋmiauruq. Iñuuniaġaqtuq qiyanaġmi.
***Ukpaaq** (*young snowy owl*)
## Ukpigich
*Naataq (*Strix nebulosa*)
*Naataqpak (*Strix varia*)
*Niaquqtuġruk (*Surnia ulula*)
*Nipaiłuktaq (*Asio flammeus*)
*Nukasiġaq (*Bubo virginianus*)
*Takpiilaaġruk (*Aegolius funereus*)
Aŋutvak

**Aŋutvak** naakka **Aŋurvak** (*Arctostaphylos rubra*, *Arctostaphylos alpina* ssp. *rubra*) nauriauruq Yurasiaġmilu Salliñiq Amirikaġmilu Kanatamilu Kalaałłit Nunaannilu. Aŋutvait kimmigñaġniñ aŋirut.

Niġrutit siiġñaŋatuġuurut (nannut, tuttut, etc). Ukua tiŋmiallum tulugallum niqia uumiŋa.

Aŋutvait atuġaqtuni *revegetation*-nik nakuuruq.

## Pautat
Uqpiŋñaq

**Uqpiŋñaq** (*Viburnum edule*) nauruq Kanatamilu Salliñiq Tannapta Nunaannilu. 2 m (6.5 isigait) takiruq.
Katitaġnaq

**Katitaġnaq** (*Rosa acicularis*) (Kuuvaŋmiutun: **Kakitḷaŋnaq**) nautchiallu nauriallu taamna. Salliñiq Asiamilu Yurupamilu Amirikaġmilu ittuq. Agliruq 1–3 m-mun... Akutuŋat 7–14 cm takirut... suli kaviaqtuq naakka qatiqtuq. Nutaqqat katitaġnat qiġñiqtut.

## Salliñiq Amirikaġmi

Una nautchiaq Salliñiq Nunavainni ukua Nunam nalunaiḷutaŋa Alipiataġmi. *[[Rosa woodsii]]*-tun ruiññatchuq Purairi Nunaat Kanatamilu, taiga-mi Salliñiq Amirikaġmilu.

## Igruŋnaq

Igruŋnaŋat kaviqsut. 10–15 mm takirut.

## Pautat
Uruusitun atchagat

**Uruusitun atchagat** (Uruus. *русский алфавит*) Atchagat ittut Uruusiġmiñ uqautchiġmiñ. 32-nik aglaqaqtuq.
Kimmigñaq

**Kimmigñaq** (Kuuvak: **Kikmiññaq**) (*Vaccinium vitis-idaea*) nauriauruq Nunaviŋmi. Kimmigñanik upinġaksraq pukuktuat pakikł̣ugu aniu.
Kiiñaqvak

**Kiiñaqvak** naakka **Atchiiniq** kuuruq Salliñiq Alaaskaġmi. 125 miles (201 km) takiruq. Kiiñaqvaum atiŋa iñukpalliqtuq John Bremner, una igliqtuqti, kiiñaqvagmuktuġaa.
Kuuk

**Kuuk** (*sg*) / **Kurrak** (*dual*) / **Kurgit**, **Kuugit** suli **Kuugich** (*pl*) 
## Kurgit Alaasikaġmi

## Kurgit Taniktaq

## Kurgit Parasilaġmi
Umiaq

**Umiaq** igliġutauruq atuġaqtuq Yupiillu Iñupiallu igliqtuni. Imiġmi itchuuruq upinġaġmi, aglaan paŋmapak iḷaŋit atuġaitchut umiamik. Iḷaanni iñiqsirut ugruich iŋaluaŋiññiñ. Akigaqtuq iñumik akimianik. Aŋiruaq umiaq manna umiaqpak.

## Atiŋa

Iḷaanni Naluaġmiutun "aġnam umiaŋa" pisuugaitkaluaq, Paŋmapak Iñuit Uqautchiŋat uqaluich (*Kangiryuarmiut Uqauhingita Numiktittitdjutingit*, *Inuinnaqtun English Dictionary*, *Asuilaak Inuktitut Living Dictionary*, suli allat) taniksirut umiamik "boat", "traditional skin boat", naagaa allat.

Iḷaŋit allat atiŋat umiañik **umialak**, **umiac**, **oomiac**, **oomiak**, **ongiuk**, suli **anyak**. 

## Pautat
Argak

**Argak** taliġum siñaami ittuq. Iñugiaktut iñullu niġrutillu argamik malġunik. Iñuum argaŋa suruq allat argaich suŋitchumiñik- aqsiktut; tikkuaqtut; puyyuktut; tigusirut; patalarut; suli iñugiaktut allat... aglaan, qiñiqtuuraaġiñ sumik suruqpich argaqaŋilugu.

## Iñugaq
Uruusiq

--------------------------------------
Uumuŋa makpiġaaq nunakun, tautuguŋ Uruusiq (nuna).
--------------------------------------

**Uruusit** naaka **Ruusit** naaka **Iruusit** iñuurut Uruusiġmi. Uruusiraaqtut.
Iñupiat

**Iñupiaq** (atausiq) / **Iñupiak** (*malġuk*) / **Iñupiat** (*pigayaat*) iñuit Alaaskami Kanatamilu. Iñupiuraaqtut. Niqiŋich nuimanaqtut iñuuniaġviŋmiŋnun (*[[pivsi]]*, *[[maktak]], suli*). Seward Peninsula-miut Iñupiat taisuugaat "Inupiat". ña qavluiḷaq.

Iñupiat aġvaŋniaqtaurut aippaapak, tainnamik sunakkiñialgusiñiaġniq qaaŋiqsitkaat iḷiḷgaanun paŋmamuraglaan mikiniŋiññiñ. Qaaŋiqsitchiñiq aġvaŋniaġnikun allatigullu ikayuutauruq iñuuniaġniŋannun Iñupiat. Aġvaŋniaġniq timimun isumamun ukpiġniaġnimullu kaŋŋiutauruq iñupta atautchimunmuŋaniŋanun.
Akunniġun

**Akunniġun** (*sg*) / **Akunniġutit** (*pl*) (Eng. *postbase*)

## Uuyut
* www.cs.cmu.edu Iñupiaq Postbases -1
* www.cs.cmu.edu Iñupiaq Postbases -2
Kigun

**Kigun** atuġaqtuq kiŋmaqtuni suġaliġlumik niqilumik.
## Kigutit
*Qullimġaq  (Eng. *upper tooth*) 
*Allimġaq, Atlimġa (Nu), Alliñaaq  (Ti)  (Eng. *lower tooth*)
*Niulu  (Eng. *root of tooth*)
Nuyaq

**Nuyaq** (pl: **Nuyat**) naakka **nusaq** (pl: **Nusat** naakka **nutchat**) niaquġmi ittuq.

## Allaŋŋuqtuat Maqpiġaat
* Mitquq (Eng. *feather; fur; body hair*)
Kakiñiq

**Kakiñiq** (Taniktun. *tattoo anywhere on body*) allaŋŋuutauruq timaani.
## Kakiñiġit
***Tavluġun** (Taniktun. *chin tattoo*)

***Avalliik** (Taniktun. *pair of tattoos on either side ofchin*)

***Iqiġun** (Taniktun. *tattoo at corner of mouth (whaling captains had one for each whale caught)*)

***Qauġun** (Taniktun. *tattoo on forehead*)

***Tupi** (Taniktun. *small tattoo, facial tattoo line*)
Pikukturuaq

**Pikukturuaq** (*Camelus*) niġrutauruq iñuuniaġaqtuq Irrituruatigun.

Uuliq pikukturuaqqinaa, ġitaqarin innissuq siñaani.
Yuukkaaq

**Yuukkaaq** (< Uruusigmiñ *юбка*), **akuq** naagaa **aguq** annuġaaguruq niviŋaqtuq qitigmiñ. Yuukkaaqaqtut aġnaġluñik aŋutilluñik.
Laavlaaq

**Laavlaat** (Laavlaatun: *Sámit*) iñuurut Nuurgami, Suamimilu, Suitanmilu, Uruusiġmilu. Laavlauraaqtut.
Piannaq

**Piannaq** (Nu: **Kaattaq**) (Tanŋ. *playing card*) atuġaqtuq nalautchuġaaqtunilu piannaqtunilu.

*Piannat (Tanŋ. *deck of cards*)

*Piannaun (Tanŋ. *card game*) aġiunautauruq.

## Piannat
Sikumi

**Sikumi** (Naluaġmiutun: On the Ice) qiñiqsitaaguruq Iñupiatun. Piliuqti Ukpiaqhaaq Iñupiaguruaq. Brad Weyiouanna, iḷisaqtuqtuaq Iḷisaġvia Alaaskam Atqasugiksuaġmi, Alaska Native Language Program-kun. Qiñiqsitaaq una akuqtuq *jury prize*-nik 2008 Sundance festival-mi, suli qiñiqsitaaksramiqtuq *feature-length*. Aglaktullu aŋalatchirullu Andrew Okpeaha MacLean-tim. Qiñiqsitaaq ullaqtituuqaqtuq nunaqpaŋmi Siqiññaatchiaq 21, 2011-mi, Sundance Film Festival-mi.

## Uuyut

* Qiñiqsitaam website
* Qiñiqsitaam website utuqqauruaq
Aiviq

**Aiviq** (malġuk: **aivvak**, piŋasuŋu iñugiallu: aivġit; Taniktun: *walrus) (Odobenus rosmarus*) niqsauruq. Aivġich taġiumiḷu nunamiḷu itchuurut. Aivġich tiŋupalaaqtut. Aiviq sikumiittuaq atiqaqtuamik **nunavak**.
Atiq

**Atiq** nalunaiqsruutauruq.

## Iñupiaqsiñich

***Aaluk**
***Aanavak** (*aġnaq*)
***Aanġuyuk**
***Aaŋa ** 
***Agliġuq**
***Aġnasagaq**
***Aġniiñ**
***Aiġan** (*aġnaq*)
***Aimaq** 
***Akłaatchiaq** (*aġnaq*)
***Amaġugaaq**
***Amiqqaq** (*aŋun*)
***Annasugaq**
***Apayauq** (*aŋun*)
***Asiaŋŋataq** 
***Ataŋana**
***Ataŋauraq**
***Auktalik**
***Avaqqan**
***Aviḷḷuk**
***Ikaaq**
***Ipaaluk**
***Iŋilluk** (*aŋun*)
***Iqilan** (*aġnaq*)
***Iqitqiraq** (*aġnaq*)
***Itałłook** (*aŋun*)
***Ivaaq**
***Karuuraq** (*aġnaq*)
***Kunak**
***Mayuin** (*aġnaq*)
***Miñġuuraq** 
***Nasualuk**
***Niaquq**
***Paniattaaq** 
***Panigiuq**
***Payyaq**
***Pitok**
***Purraq**
***Qaiisaq** (*aġnaq*)
***Qayuttaq**
***Qiġñak**
***Sagluaq**
***Saiḷaq**
***Sakkaaluk** (*aŋun*)
***Samarualuk**
***Taaliaq**
***Taksruk**
***Tarruq**
***Tauqsiaq**
***Tiŋuk**
***Tuġiña**
***Tuurraaq**
***Ukpiqsaun**
***Uyaġak**

## Taniksiñiq

## Pautat
Iŋalugaaluk

**Iŋalugaaluk** (*Porphyra laciniata*) taġiuġmiutaq nauriaq taamna. Nauruq imiġmi nigliñaqtuaq qamma tasamma. Iŋalugaaluich misiġaaqtuutigiksut.
Ugruk

**Ugruk** (*Erignathus barbatus*) natchauruq iñuuniaġaqtuq irrituruam taġiuŋami. Amia atuŋauraqtuq kamiŋnun.

***Ugrugaq** (Tanŋ. *young bearded seal; perhaps a year or two years old*) 
***Ugruayaaq** (Tanŋ. *baby bearded seal*)
Nanuq

**Nanuq** (*Ursus maritimus*) qatiqtuq akłaġlu niġrutillu taamna irrituruaġmi-ittuaq. Iñuuniaġaqtuq taġiumilu qiyanaġmilu. Natchiġñiaġuuruq. Tavra supputittuni uummataagun ulġusuuruq aatchaġruummisiññaqhuni, iñuŋmuksalaitchuq. Akulaitchuami kisimġiuqłutik aŋuniaġviŋmi iglumi inmata taġium siñaani nannut qaisuupiksuaqtut nunamun aasii igalaamukłutik ilaanni qitunġagiit siñiktiłługit unnuami.

Upinġaksrami unuŋaġuvsi pisukataaġlusi nalupkaġlusi iriġaqtuutilusi nannum tikiññiaġaas.
***Atiqtaq** (Naluaġmiutun: *polar bear cub in its first year*)
## Allaŋŋuqtuat
***[[Qupquġiaq]]** (Nu. **Qupquġaq**) naakka **Kiññiq** (Naluaġmiutun: *mythical ten-legged polar bear*)
***Iñuŋi ** (Nu) (Naluaġmiutun: *legs of mythical polar bear which were transformed into people*)
Suqqaq

**Suqqaq** iḷaviñiguruq aġviġum. Nuyaqaqtuq.

Suluiḷaq upkuiġaa qaniŋa imiġmi qamma, imiam ayaqqaa, suli allaŋŋuqtuat niġrutit imiġmi qamma suqqatim qalvittut, savaq niġrutit niqit aġviñik. Iñugiaktut aġviġit suqqaqaqtut takiruat. Aġviġluaq atuġaqtuq suqqam sanġaŋanik uumiŋa. Nuyaq puggutat-suqqaġmi-ittuq.

Iñuit atuġaqtut suqqat iñiqsiruni suġalit (aguummat, mikliat, etc). Suqqaq atuġaqtuqtauq Niatalaatannilu Tannapta Nunaanilu. Marine Mammal Protection Act 1972-mi ukiuq savaq agiliġnaqtuq; iñuit tauqsiqtuni, suli tunisiruni, iluqaan niqsat suli naluaġmiutaq niqsat.

Iluqaan suqqat 0.5-3.5m (1.6-11.5 isigait) takirut. 90 kg (200 lb) uqumaitchut.
Natchiq

**Natchiq** (*Phoca vitulina*) niqsauruq taġiumi-ittuq. Agiukpaum saaŋagun puiraqtuq.

Nayuktuq natchiġmik amiiqamiuk siikkaluaġnagu natchiġmik uqsrua piiġaluaġangu niqaalu amialu kilaksail ivlugit.

## Natchiit
***Natchiaġruk ** ((Tanŋ. *seal pup*)
***Natchiayaaq ** (Tanŋ. *infant seal*)
***Qairaliq** (Ti) (Tanŋ. *young seal in spring; young whale which comes north for first time*)
***Qairaliuraq** (Ti) (Tanŋ. *young seal*)
***NaġamnasIq ** (Kivalina: **Maġamnasiq**) (Tanŋ. *black seal*): Naġamnatchich amiŋich akisurut.
***Tiggak** suli **Tiggagniq** (Tanŋ.  *male seal in rut*)
***Allu** (Tanŋ. *seal’s breathing hole in the ice*)
Qakmalialuk

**Qakmalialuk** (Nu) **Qaŋmalialuk** (Ti),  **Qakmaliurat** (Nu), naakka **Qaŋmaliq**, iñuurut Qakmalialuit nunaanni kaŋiġñiq Kanatami. Qakmalialukraaqtut.

Taimani, Saliġmiut iñuusuurut Qakmalialuit nunaanni iñugiaktut tuqurutilġataqługu naŋirrutitim 19th Century-mi. Nunataaġmiut inillaktut Saliġmiut Nunaanni 1910s-milu 20s-milu. Paŋmapak Nunataaġmiut uvani makua Uummaġmiut.

* Malġuk: **Qakmalialuuk**
* Piŋasullu iñugiallu: **Qakmalialuit**

## Qakmalialuum uqautchiŋa

Qakmalialukraaqtut, aglaan allaŋŋuqtuat uqautchiqaqtut sisamanik. Uummaġmiutun Uummaġmiut uqaġuurut Aklaviŋmilu Inuviŋmilu, ukua Iñupiatun uqautchiq Kanatami. Saliġmiutun Saliġmiut uqaġuurut Ikasuaġmilu Paulatuuġmilu Tuktuyaaqtuuġmilu Inuviŋmilu. Kaŋisuaġmiutun Kaŋisuaġmiut uqaġuurut Uluqsaqtuuġmi. Kaŋisuaġmiullu Inuinnaġlu atiruk. Inuinnaqtun atuqtuq Quġluqtuġmilu Qiŋaunnilu Iqaluktuuttiaġmilu. Natchiliŋmiutun Natchiliŋmiut uqaġuurut Uqsuqtuuġmilu Talusuaġmilu Kugaaruŋmilu Nauyanmilu.

## Nunaaqqich

## Pautat
Pamiuligaaluk

**Pamiuligaaluit** (Taniktun: *Canadian Inuit*) iñuurut Salliñiq-Kanatami. Inuktiraaqtut.

## Annuġaaŋich Pamiuligaaluit
*Pamiulik
Pamiulik

**Pamiulik** [sivunġa: pamiuqaqtuaq] (Taniktun: *parka with a tail, as worn by Inuit in Canada*) annuġaaguruq Pamiuligaaluġniñ.
Uummaġmiutun

**Uummaġmiutun** (Uum. **Uummarmiutun**) Iñupiatun uqautchiuruq Kanatamiuraaqtuat - suna tavra Uummaġmiut, iñuit Qakmalialugñiñ Inuviŋmilu Aklaviŋmilu, Iñupiaraaqtut. - aglaan iñugiaktut uqaluich allaŋŋuqtut uqautchikun una. Paŋmapak iñukitchuq Uummaġmiuraaqtuq, Inuviŋmilu Aklaviŋmilu Naluaġmiuraaqtuġlu Inuinnaraaqtuġlu Tintchiisuumiuraaqtuġlu

## Iñupiallu Uummaġmiullu

## Pautat



## Uuyut
*Uummarmiut uqalungiha mumikhitchir̂utingit / Basic Uummarmiut Eskimo dictionary
Tatqiat (vik)

**Tatqiq** (*sg*) / **Tatqiat** (*pl*) (Tanŋ. *moon, month*)

**Titiġaq** (Tanŋ. *one month of a calendar; mark, scratch mark*)

##
Nalukataq

**Nalukataq**  uligruaq naluruq.

Aġvanġaqtuaq qagruġman nalukataġuurut avarriqiŋaiġmata.

(Tanikmiñ: *the whaling festival held (usu in June) after spring whaling season ends; after fall and spring whaling a communal feast held outdoors in which blanket tossing is the main entertainment with the Eskimo Dance providing the grand finale* < **naluk** "*to throw it underhand; to toss it up*" + **kataq**)
## Suli
*Quaq
*Maktak
*Mikigaq

## External Links
*http://www-static.shell.com/static/usa/downloads/about_shell/strategy/major_projects/alaska/north_slope_newsletter16.pdf
Niqi

**Niqi** naaga **niġiksraq** niqillautaq. Niġirut pilluktunilu aglirunilu.

## Iñupiaqtaq
* Niqipiaq
* Igaapiaq 
* Quaq 
* Pivsi
* Maktak

## Taniktaq
* Muqpauraq 
* Immuk
* Punniq
* Qaqqulaaq
* Pananaq
* Aapuq
* Kuukpiaq
Niqipiaq

**Niqipiat** naaga **niġipiat** Iñupiaqtat niqaurut. Iñupiat aŋuniaqtuġlu tuquttuġlu niġrutinik 2.5 milliauninik ukiunit-ni.

## Pautat
Muqpauraq

Salliñiq Amirikami, **muqpauraq** (Ti: **Nuqpauraq**) mikiruq punniguruq samuunnaaqtuaq. Iñiqsiruq pupsaunmik. Muqpauraq niqłiqsuuruq paramik naagaa allaŋŋuqtuat. Iñugiaktut muqpaurat nunaqpaŋmi, allaŋŋuqtuat kituaġlumik iḷaaġlumik. Ilaŋit muqpaurat kupkaġnaqtut.

Muqpaurat ayuġaktut qaqqulaamiñ, una muqpauraq iñiqsiruq palauvalumik imiġlumik.
Maktak

**Maktak** (Naluaġmiutun: *whale skin with blubber, muktuk*) niqiuruq aġviġniñ. Niġigait Iñupiallu Kalaałillu Yupiillu Qullillu maktait. **Maktak** tivsiguuruq. Alaaskamiut nakuaġigaat maktait. **Maktak** Naluaġmiutun atiqaqtuq "Muktuk"-mik. Maktaŋnik niġiñaġuuruq Nalukatami. Iŋutum maktaŋa niġiruni nakuuruq.
## Maktak - Suli Uqautchit Atit
*Qullitun: Ikiilgin
*Kalaałłisun: Mattak
*Yupiktun (Alaaskami): Mangtak
*Yupiktun (Qullimi): Mangtak
## Suli
*Aġviq
*Nalukataq
## References
Igunaq

**Igunaq** (Taniktun: *whale skin with blubber left to cure*) niqauruq. Niġigait Iñupiallu Kalaałillu Yupiillu Qullillu. Tavra niqiksriut (aivġich suli allaŋŋuqtuat taġiuġmiutat niġrutit).
Nunauraq

**Nunauraq** (Naluaġmiutun: *map*) qiñiġaaŋauruq inim naakaa Nunaqpam. Nunaurat anniqsuirutin iḷaanni.

## North Slope Borough

## Northwest Arctic Borough

## Nome Census Area
Qikiqtaġruk (Kanata)

**Qikiqtaġruk** (Tanŋ. *Herschel Island*) qikiqtauruq Beaufort Sea-mi Kanatami. Ukua 5 km (3.1 mi) salliñaaq Yuukan-mi.
Kali

**Kali** (Tanŋ. *Point Lay*) inauruq Salliñiq Alaaskaġmi ittuaq. 330-nik iñuqaqtuq (2020-mi atchiiñiq).

## Pautat
Nuvuk

**Nuvuk** (Taniktun: *Point Barrow*) nunauruq Tannapta Nunaanni Alaaskaġmi-ittuq. Tavra 9 miles (14 km) akunġagni uttumalu qaptumalu Utqiaġviŋmi.
Qawiaraq

**Qawiaraq** (Naluaġmiutun: *Mary's Igloo*) iniqaġliq Siqnazuaq Atchiiñiviġmi Alaasikaġmi.

Qawiaraq 65°09′N 165°04′W ittuq. Qawiaraq Kuuzitqium tulugam kaŋiġnaq ittuq. Qikiqtaġrukpaġmi ittuq. Siqnazuaq ualiñiq ittuq. Tala kaŋiġnaq ittuq. Nalaut Tannapta Nunaŋat Atchiiñium Savagvium, iniqaġlim aktillaam 2.1 kaŋiġalluliit mailaat. 1.9 mailaat nunatut suli 0.2 mailaat imiqtuq. Imiqtuq 9%.
Qiġiqtaq

**Qigiqtaq** (Taniktun: *Shishmaref*, Uruusitun: *Шишмарёв*) iniqpaguruq Tannapta nunaŋanni, uumaniruq Alaasikaq iñuguqtuq, 614 iñuqaqtuq (2016).
Kuuyuk

**Kuuyuk** (Naluaġmiutun: *Koyuk*) naagga **Quyuk** nunaqqiuruq Iñupiat Nunaanni Alaaskami, Tannapta Nunaanni. 312 iñuqaqtuq (2020-mi).
Uŋalaqłiq

**Uŋalaqłiq** naakka **Uŋalaqłiit** (Taniktun: *Unalakleet*) iniqpauruq Alaaskaġmi Tannapta Nunaanni. 765 iñuqaqtuq (2020-mi). Iñugiaktut iñuit Uŋalaqłiġmi niġisuktut tuttumik, ugrumik, suli allaŋŋuqtuat. 

## Uuyuut
* https://web.archive.org/web/20130517194811/http://www.kawerak.org/tribalHomePages/unalakleet/docs/Jan%2006issue.pdf
Ugiuvak

**Ugiuvak** naakka **Ukiuvak** (Qakmamiutun) Naluaġmiutun: *King Island*) qikiqtauruq Bering Sea-mi, ualiñaaq Alaaskaġmi. Ukua 40 miles ualiñaaq Cape Douglas-mi. Inupiuraaŋaruat Ugiuvaŋmiutun tavrani. Atchiutiŋagaa James Cook-tim Ugiuvak.

## Atiŋa

Ugiuvaum atiŋa ilaa maŋŋuŋa **ukI* suli akunniġuŋa -vak

## Iññiutillu Ugiuvaŋmi igliqtutiŋallu

413 Iñupiat iñuusuurut qikiqtaġmi. Atiŋit Asiuluit naakka Ugiuvaŋmiut.

Mid-1900s-mi Bureau of Indian Affairs umiguuruġlu aglagvik Ugiuvaŋmi aatkutitaġlu iḷilgaat Ugiuvaŋmi miŋuaqtuġiani Alaaskaġmi. Iñukpallu utuqqanaallu qanuġviittut- igliqtutmiut Alaaskaġmi.

2005-milu 2006-milu National Science Foundation (NSF) aggiqiruq Ugiuvaŋmiut.

## Uuyuut
* https://web.archive.org/web/20130517193446/http://www.kawerak.org/ledps/king_island.pdf
* https://kawerak.org/our-region/king-island/
Kiŋigin

**Kiŋigin** (Naluaġmiutun: *Wales*) nunaqqiuruq Tannapta Nunaŋanni Alaskami ittuq. 149 iñuqaqtuq (2016-mi).
Qaaktuġvik

**Qaaktuġvik** (Taniktun: *Kaktovik* naagga *Barter Island*) nunaqqiuruq Siḷaliñiġmi Iñupiat Nunaanni.
Piatnak

**Piatnak** (Piatnatun: Việt Nam) una nuna. Iñiqsiruq 1814-mi. Autaaqtuq 31. Iñugiaktut iñuit Piatnami.
## Iniqpaich
* Hanoi
* Ho Chi Minh City
* Haiphong
* Da Nang
* Can Tho
Iḷisaġvik (Utqiaġvik)

**Iḷisaġvik** (Taniktun*:* *Iḷisaġvik College)* iḷisalluataġviqaqtitchiruq, savaaqallasiñiaġniġmun suli suna sivuniġivlugu iḷisaksraumman iḷisaġviqaqhutiŋ sivunmun suli suaŋŋaktaallavlugu Iñupiat iñuuniaġusiat, Iñupiuraaġnikun, piqpagiraŋich suli piraġausiŋich.

Sivuniġigaa iḷisalluataŋalugi suli iḷitchiḷḷuataŋalugi iḷisaqtitiŋ itquvlugi savaaqaġumiñaqsiḷugich pigiraksraġiraŋiññik North Slope-mi Savaaqaqtitchisuuruat.

* Iḷisaqtuat Tukkumaviat
## Uuyut
* https://web.archive.org/web/20100729164156/http://webspace.ilisagvik.cc/index.php?option=com_content&task=view&id=234&Itemid=187
Qargi

**Qargi** una aŋiłallaktuq iglua Yupiillum Iñupiallum Qakmalialulum Kalaałillum. Tagihitatit qargiqaqtut suli, Anviŋmi Alaaskaġmi. Uvani aŋut iñiqsirut umiaŋatnik, iłuaqsirut suġusiŋallu, ivvaqtullu. Iḷiḷgaat iḷisautirullu, uamittullu, niġirullu suli iḷisaurrirut inillaaniŋaruaŋallu atuutillu. Qargit nuimanalhaaqtut iglut taimuŋa viŋat-ni Iñupiallum, Yupiillum, Qakmalialulum, Kalaałillum.

## Atiqausiq

## Pautat
Iqaluk

**Iqaluk** naakka **qaluk** (Kuuvaŋmiutun) niġrutauruq imaġmiitchuuq qamma. Iqaluich qargutinik pisuugait taavuŋa nuqiłługu qargun kuvrakkaluaq tavra qaaktu-ġuurut; Qaaktuġvik tavra qaaktuġviat.

***Iqaluk** (Atausiq)
***Iqaluuk** (Malġuk)
***Iqaluich** naakka **Iqaluit** (Piŋasut+)

## Iqaluich
***Aŋayuqagrauraq** (*small fish resembling a trout*)
***Akmaġuq**, **atmaġuq**, naakka **aŋmaġuq** (*small fish with no spots, no scales*)
***[[Iqaluaq|Iqaluaq]]** (Taniktun: tomcod) (*Microgadus proximus*)
***Iqaluayaaq** (Taniktun: sardine)
***Iqalugruaq** naakka **iqaluġruaq** (Taniktun: salmon)
***Iqalugauraq** (*small fish*)
***[[Iqalukpik|Iqalukpak]]**, **aqalukpak**, **iqalukpiaq**, **aqalukpiaq**, **iqalukpik**, naakka **aqalukpik** (*trout*)

## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat
* Iqaluum sulliñiŋich
* Iqalliqiruun naakka *Iqaluŋniaġniq* (*fishing*)
Immuk

**Immuk** naaga **miluk** (Naluaġmiutun: milk) imġurullu niqaurullu qatiqtuq. Iñukpalliktuq immuliviŋmilu milluŋmilu. Miġaruuraq immulignaqtuq niġiñŋaan. Immuk iñugiaktuq niqiġruaqaqtuq anniqsuiruni miġaruurat-nik aglirunilu sayaqturunilu, suli iñugiaktuq sauniliuġnaqtuaqaqtuq; nakuuruq sauniŋañik-llu kigutiŋañik-llu miġaruuram. Parallu yukutaġlu akutaġlu immusuallu immumik iñiqsirut.
Qaqqulaaq

**Qaqqulaaq** (Naluaġmiutun: *pilot bread, cracker, hardtack*) muqpauraguruq iñiqsiruq palauvallumik imiġlumik, suli iñiqsiruqmiuq iḷaanni taġiumik. Atuġaqtuq igligtuutiġmi. Qaqqulaaq kamanaqtuq nauttaa aŋuyaitlluñik aŋuyait taġiumiittuatlluñik 17-miñ 20th-mun Centuries.

## Pautat
Iqalukpik

**Iqalukpik** naakka **qalukpik** (Kuuvaŋmiutun) (*Salvelinus alpinus*) iqaluruq qamma nigliñaqtuġmi imiġmi. Iñuit iqalukpigaqtut Kivalliñiġmi.
Quaq

**Quaq** (dl: **Qurrak** )  (Taniktun: *raw frozen meat or fish*) una niqipiaq naakka iqaluk, niġiraqsrauruq aiparuq suli aikuruq.
Punniq

**Punniq** naakka **qaqqiaq** (Kuuvaŋmiutun) niqauruq samuunnaaqtuaq iñiqsiruq palauvamiñ. Aglaan, taġiullu imaksraġlu iḷausuuruk punnikun. Punniq punniliuqsuuruq punniliviŋmi. Punniq tauqsiqsuq nunaqpaŋmi iluqaan.

## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat
* Muqpauraq
Siku

**Siku** (Taniktun: *ice*) imġuruq qiqumaruaq. Imiq sikuruq qiiyanaġman- 0° Celsius suna tavra imiq sikuruq. Siku iñiqsiruq nigliñaqtuaqaġviŋmi nigliqpigmilu- imiq nigliqpigmi ittuġman suli uvani aquppiuraallaktuq, imiq uumiŋa qiusiaqtuġlu sikuruġlu. Siku naqtuġman anuqqagman puktaalisuuruq. Iñugiaktut sikut nunaqpaŋmi.
* Qannik (Tanŋ. *snowflake*)
## Sikut
* **Aayuġaq** : ice ridging, or crack across a shallow lagoon or bay
* **Agiuppak** : a smooth wall of ice along the edge of landfast ice formed by other moving ice
* **Aisitaq** : cracked ice made by force of moving ice
* **Alliviniq** : ice that was under another piece of ice which resurfaces smooth and dirty
* **Aluksraq** : young ice punched by seals forming a seal blowhole
* **Anaġlu** : black ice
* **Arguqtaġniq** : newly formed thin ice collecting on the downwind side of a polynya or lead
* **Ataiġvik** : shore ice patch on coastline
* **Ataitchuaq** : shore ice uct close to the coast
* **Atiġniq** : new ice forming a smooth apron around pre-existing ice
* **Augaŋaruaq** : ice thrust up at an angle (approximately 45 degrees)
* **[[Tuvaq]]** : fast ice
Nataaġnaq

**Nataaġnaq** (*Liopsetta glacialis, Pleuronectes glacialis* & *stellatus*) iqaluruq nigiq-taġiuġmi ittuq.
Siḷa

**Siḷa** naagga **sila** (Taniktun: *weather, atmosphere*) una uvluġmiñ-uvluġmun naakka ikarraġmiñ-ikarraġmun allaŋŋuun siḷami. Siḷa iḷagiruq anuġilu, igniġuuqpatittuaġlu, anuġiqłullu, nullagiaquyalunaġlu, sialullu, misulillu, aputilu. Iñugiaktut siḷat, navianaqtut siḷat suli; piyyuaqtut iñuġlu suġaliŋallu. Navianaqtut siḷat iḷagirut uyalulaqpallu, anuġiqłullu, paniktuutillu, uunaqpallu, nullagiaquyalunaġlu.
Aiviqiak

**Aiviqiak ** (*Calidris melanotos*) mikiruq tiŋmiauruq Salliñiq-Amirikaġmi, Asiaġmi, ukiuġmilu Kiluliñiq-Amirikaġmilu Yusianiaġmilu. Niġiruq mikirutinik niġrutitinik. Aiviqirrat tautugnaqsisuurut upinġaami.
Sau Paulu

**Sau Paulu** (*[[Purutchugalatun uqautchiq|Purutchugalatun]]* uqautchiq: **São Paulo**) iniqpauruq Parasilami tiguaqtuq uumani Sau Paulo iñuguqtuq. 12,106,920 iñuqaqtuq (2017).