open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Napaaqtuq

**Napaaqtuq** aktikliruq nauriauruq kigiunnimikllu akiġumikllu. Napaaqtut iñuuniaġaqtut ukiuñik iñugiaktut; napaaqtuq utuqqauniqsralhaaqtuq ukiuqaqtuq 5000-nik. Iḷaviñiŋat sisamanik napaaqtum amaaitllu qirullu akiġullu akutullu. Amaaŋat napaaqtum tuviatchiaġmi ataanirut. Napaaqtuq uumiŋa iñugiaktut amaait. Amaait niqiġruaq imġ tuviatchiaġmi qiruŋmiñ-llu akiġumiñ-llu akutuŋamun napaaqtum. Akutut aniqtiġiruqmiut.

Akutuŋat napaaqtum uumiŋa suŋaaqtusuurut, aglaan kalaqaqtuqmiut-llu kituaqaqtuqmiut-llu aktilaaqaqtuqmiut-llu allaŋŋuqtuat. Qaummatiŋatuġuurut siqiñiġum suli atuġaqtut imimikllu niqimikllu amaamiñ nauruni.

Ilaŋit tiŋmiat iñuuniaġaqtut napaaqtuġmilu tikiġaġmilu, naakka init-ni allaŋŋuqtuat napaaqtumik.

Napaaqtunik makua napuksraqtuġuurut; urgiiłiñik piłaitchut.

## Siiġñat naurut napaaqtuŋmi
Iḷaŋiññi napaaqtut, siiġñaqaqtut nauruġlu ittuġlu. Naulugu siiġñamik napaaqtuŋmi, una napaaqtuq tairuq *[[siiġñaqaġvik]]*. Siiġñat naurut napaaqtut ukunani saagaqtuni sauniŋanmik. Aglaan siiġñat naurluaqtut siiġñaqaġviŋmi, iñuit niġiŋitchut siiġñat iḷaŋit.

## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat
* Qiruk
Aapavut qiḷaŋmiittuatiin

**Aapavut qiḷaŋmiittuatiin**

## 
:Aapavut qiḷaŋmiittuatiin, iñuich qiksigilisin.
:Ilivich atanniqsimakkich iñupayaat.
:Iñupayaat pilich pisuutignik nunami, qiḷaŋmi pisuutignik piruatun.
:Aitchuqtigut uvlupak niqiksraptiŋnik.
:Suli suliqutigiŋaikkich itqaumayumiñaigglugich piluutivut,
:Uvagattauq suliqutigiŋaiggmatun itqaumayumiñaiqtlugich tamatkua piluksiruat uvaptiŋnun.
:Suli iktligutchaktinniaktinnatigut, annautilutalu piluktuamiñ.
:Qanuq ilivich umialgurutin suaŋŋatiqaqtlutin kamanautiqaqtlutillu isuitchuamun.
:Amian.

## 
:Aŋaayyusitchiasii inna. Aapavut quḷaŋmittuatiin, iñuich qiksigilisin.
:Ilivich atanniqsimakkich iñupayaat. Iñupayaat piḷich pisuutignik nunami, qiḷaŋmi pisuutignik piruatun.
:Aitchuqtigut uvlupak niqiksraptiŋnik.
:Suli suliqutigiŋaikkich itqaumayumiñaiġḷugich piḷuutivut uvaguttauq suliqutigiŋaiġmatun itqaumayumiñaiqługich tamatkua piḷuksiruat uvaptiŋnun.
:Suli ikłigutchaktinniaqtinnatigut, annautilutalu piḷuktuamiñ.
:Amian.
North Slope Borough School District

**North Slope Borough School District**

Iñugiaktut aglagviat uvani. North Slope Borough School District-m savagviŋa Utqiaġviŋmi Alaaskaġmi-ittuq.

## Miŋuaqtuqtitchirit Sivuniŋat
Iñupiat Nunaanni  miŋuaqtuqtitchiruat sivuniqaqtut piviksraqaquvlugich miŋuaqtuqtuat pisigivlugu iñulluataġuġniŋat. Miŋuaqtuqtuat atuumagisigaich piḷġusivut piqpakkutiqaġlutiŋ, aviktuaqatigiigḷutiŋ, suli avanmun aitchuqtuutilutiŋ kaŋiqsimalugu kiŋuvaaksriusiaqput piraġausivullu.  

## Aglagviat
### Aglagviat K-12
*Alak Aglagvik (Ulġuniq)
*Kali Aglagvik (Kali)
*Harold Kaveolook Aglagvik (Qaagtuviġmiut)
*Meade River Aglagvik (Atqasuk)
*Nuiqsut Trapper Aglagvik (Nuiqsat)
*Nunamiut Aglagvik (Anaqtuuvak)
*Tikiġaq Aglagvik (Tikiġaq)
### Aglagviat Utqiaġviŋmi
*Barrow High School
*Hopson Middle School
*Ipalook Elementary School
*Kiita Learning Community
## References
Iñupiat Nunaanni Aŋalatchirit Sivunniuqtaiññun Taimaniqsatigun, Uqautchisigun, Iñuuniaġnikullu

**Iñupiat Nunaanni Aŋalatchirit Sivunniuqtaiññun Taimaniqsatigun, Uqautchisigun, Iñuuniaġnikullu** (Naluaġmiutun:  *Iñupiat History, Language and Culture Commission*, IHLC) ukua North Slope Borough Planning & Community Services Department-mi. Ikayuqtuq department-m piraksriusiaŋa.

## Uuyut
*IHLC
Maniiḷaq

**Maniiḷaq**

Uvva uqaaqtullaŋnialgitchuŋa taivrumiŋa Maniiḷamik. Alapigiplugu uvva, aŋumagaluaġiga, sua iluqaan kaŋiqsimalugu inġitḷuŋa uvaptitnuaġaqman pitḷaiññikkaġa.

Uvvali iyaalugruurau'ami maamałhiñaŋanik uvva uqaqmata. "Taataiqsuq," itnalguitchuŋa. Taataiqpaluktuq iŋiḷġaan. Nalugiga taamna. Ukiiviksiuġuraġniaqamigguuq inillaŋniuraġniaġaqtuk. Aanani ikayutchialiqł̣ugu ukiiviuriraqtuk ivrumik puuqługu, sauŋuraqługu, uunatchaatun iḷipḷugu. Uvva aasrii nigatchiaqtuutiraqniġaa maamaŋan. Aŋuniuraqhutik. Ipchua auravak aatchuusriaŋuratik niqaurat takłiḷaaġniuraqługitguuq. Taamna aasrii nukatpialugruaq iḷitḷuni maamamiñiñ.  

## References
  
*http://www.alaskool.org/Language/maniilaq/webhtm/Maniilaq_Intro.htm
Niġrun

**Niġrun** naakka **niġrugauraq** (pl: **Niġrutit**) (Tanŋ. *animal*) 

Naisuuraulutiŋ suli illutiŋ uŋasikpaŋilluni maqiniŋanin, aglaan aksiutauniaŋitchuq aŋiruami inaani. Aksiutauniaqtuat tamatkuanuŋa immam ataaniittuat qupilġut 
qailuni aqiyaulaaqtuamin imaqmin qairuamin makpiġarianiŋaruanun savaat tamaani inimi illutik suli naisuurauluni inniaġnigaat. Qanittuat qaaŋanin qupilġut aksiutauniaqtut niuqtuqtit aqiyaanin taimuŋaaġlaan taaptumani inimi. Aktilaalaruamik aksiuġniŋnik iqaluich inuġiaqniŋi (ilaulugiluguuq qaaŋiqsaaqsinaqtuat iqaluich) piniaŋinasugigaat. Aglaan inugiakittuat iqaluich aniqniagaluaqtut naagga tuqutillutik nappaiŋaisa, illuqaisakuvsaq tamaaniituat allakuaġutik iġḷauniaqnasugigai aasii aksiutauŋillutik. Aksianiŋi iluqaisakuvsak ukiumi iqaluich ittuat nailuni suli tukutchinailuni, piiluni aktilaalaruamik aksiunmik ukuimi ittuat iqaluich. Aksiutauniŋi iqaluich iñuuniaġviat qutchillghaaqniaqtuq qitqaniittuaq Beaufort Sea-m sinaani, inniŋi navrat suli kuugit iqaluit atuuġuuraŋat ukiumi.

Iḷaannigguuq aŋuniaġuuruat niġrutinik (tuttut, iqaluich, qaugaich, natchit, aiviġit, aġviġit, nanut) aŋuniaġuukkatiiŋ aksiayumiñaġaich niuqtuqtuat, aglaanguuq aŋuniaġaġiaġmiut, suli iḷaŋŋaviñaġniaŋiñmiut iñugiaktilaagich inna ukiumi atausimi. Uaŋŋamiñ saġvagman niġrutiqaġuuruq.

Salummaqługu augiyaqługu tippakkumiñaiyaqługu niġrun augulaaġami tippayuktuq.

Niġrutit paksralasuurut sunik paqitchigamik. Niġrun tuqulluataŋitchuni iñuutchagnisuugaat.
*Niġrun (Atausiq)
*Niġrutik (Malġuk)
*Niġrutit (Piŋasut)
## Genders
* ♂ **Aŋusalluq** (Taniktun: *male animal*)
* ♀ **Aġnasalluq** (Taniktun: *female animal*)

## Aŋŋutit
**[[Aŋŋun]]** (sg) / **Aŋŋutik** (dual) / **Aŋŋutit** (pl) (Tanŋ. *game animal, terrestrial mammal*)

* Akłaq
* Amaġuq
* Amaġuuraq
* Aviŋŋaq
* Aviŋŋaqpak
* Imnaiq
* Itiġiaq
* Itiġiaqpak
* Kayuqtuq
* Niutuiyiq
* Niġukkalik
* Pamiuqtuuq
* Pałuktaq
* Pikukturuaq
* Qavvik
* Qimmiq
* Qiḷaŋmiutaq
* Siksrik
* Tiġiganniaq
* Tuttu
* Tuttuqpak
* Tuttuvak
* Ugruŋnaq
* Ukalliatchiaq
* Ukalliq
* Ukallisugruk
* Umiŋmak

## Niqsat
Niqsat (Tanŋ. *sea animals, marine mammals*)

* Aaġlu
* Aiviq
* Aġviq
* Aġvisuaq
* Aġviġluaq
* Nanuq
* Natchiq
* Qaiġulik
* Qasigiaq
* Sisuaq
* Suqqaq 
* Ugruk

## Iqaluich
**[[Iqaluk]]** (sg) / **Iqaluuk** (dual) / **Iqaluich** (pl) (Tanŋ. *fish*)

* Aanaakłiq
* Amaqtuuq
* Iqaluaqpak
* Iqalugaq
* Iqalugruaq
* Iqaluk
* Iqalukpik
* Iqalusaaq
* Iłhuaġniq
* Nataaġnaq
* Pikuktuuq
* Qaaktaq
* Siulik
* Sulukpaugaq
* Tittaaliq

## Tiŋmiat
**[[Tiŋmiaq]]** (Tanŋ. *bird*)
:**Tiŋmiaqpak** (Tanŋ. *big bird*)
:**Tiŋmiaġruk** (Tanŋ. *small/little bird*)

* Aahaaliġñaq
* Aaqhaaliq
* Aiviqiak
* Aivġich nauyaŋat
* Amauligruaq
* Aqargiq
* Auksruaq
* Igniqauqtuq
* Iqirgagiaq
* Iqsralik
* Iqsraġutilik
* Isuŋŋaq
* Isuŋŋaġluk
* Kaŋuq
* Kurugaq
* Mannik
* Mitilugruaq
* Mitiq
* Napaaqtum aqargia
* Nauyaq
* Nauyatchiaq
* Nauyavasugruk
* Nauyavvaaq
* Niġlinġaq
* Niġliq
* Piiġaq
* Qaqsrauq
* Qavaasuk
* Qiŋalik
* Quġruk
* Sigguuk
* Siyyuum kipiŋaruq
* Tuunġaaġruk
* Ukpik
Iñupiallu Tanŋiḷḷu Uqaluŋisa Iḷaŋich

**Iñupiallu Tanŋiḷḷu Uqaluŋisa Iḷaŋich** (Naluaġmiutun: *Abridged Inupiaq and English Dictionary*) uqaluruq Paniattaam.

## Uqallallaqqaaġun
"Isummatigivlugi Iñupiatun uqallasisukłutiŋ iḷisaqtuat, ukua maqpiġaat taiñiqaqtuat *Iñupiallu Tanŋiḷḷu Uqaluŋisa Iḷaŋich* savaagurut. Innasiñiik maqpiġaaqaġurraqsiŋarut iḷisaqtuat taimaŋŋa 1970-miñ isagutisaqsimammata Iñupiatun miŋuaqtuqtuat Utqiaġviŋñi, aasiisuli maani Iñupiatun iḷisaqtuat University of Alaska-mi 1971 miñqaŋa. Ukua maqpiġaat naatkaptigiŋ atuġumiñaqsivḷugich iḷisaqtuanun quviasuutigigivut uvagut Alaska Native Language Center-mi savaktuanii.

Ukua maqpiġaat piŋasunik avgutiqaqtut. Sivulliq avgun imaqaqtuq Iñupiat uqaluŋisa maŋŋuŋiññik taniktun mumiŋaraanik. Qitiqłiġmiasii avgunmi Iñupiat uqaluŋisa akunniġutiŋich taniktun mumiŋaraat ittut. Aasiiḷi aqulligmi avgunmi tanŋich uqaluŋich Iñupiaqsiŋaraat inmiut.

Samma miksraułługu 3400 lñupiat uqaluŋisa maŋŋuŋich maqpiġaamiittuat iñugiaktigirut, aasiisuli tainnatun iñugiaktigiruanik tanŋich uqaluŋiñik imaqaġmiuq. Iñupiat uqaluŋisa akunniġutiŋich ukunani maqpiġaani ittuat 162-gurut.

Ukua maqpiġaat samma imaŋi iñugiaktigirut qaaŋiurallaksiññaqługu piŋayutun aktigiruaq imaksrautiŋisa aŋilhaaġniaqtuat maqpiġaat Iñupiat uqaluŋisigun savaaġirapta paŋmapak Alaska Native Language Center-mi, University of Alaska-mi. Aŋiłhaaġniaqtuat maqpiġaat samma ukiumi 1983-mi naanŋaniaqtut.

Quyanaaġukkikka uvva Larry Kaplan-lu Marie Jane Kayutak Kasak-lu aglaamnik taiguaqłutik iluagmaġaaqłiimmaŋnik. Uvvaaglaan quyanaalluataġukkiga Marie Jane Kayutak Kasak aglautitalluataġmagi maqpiġaat."

## Uuyut
*http://www.uaf.edu/anla/collections/search/resultDetail.xml?id=IN(N)971M1981
Corbin Bleu

**Corbin Bleu Reivers** (Iñupiatun: *Kuupin Pulu*) (Siqiññaasugruk 21-mi 1989-mi), Nutaaq Yuukaq,  Nutaam Yuukam Iniqpaa, Tannapta Nunaat .

## Qiñiqsitaat
* 1996-High Incident
* 1996-ER
* 1998-Malcolm & Eddie
* 1998-Soldier
* 1998-Beach Movie
* 1999-Family Tree
* 1999-Mystery Men
* 1999-Galaxy Quest

* 2000-Cover Me: Based on the True Life of an FBI Family
* 2001-The Amanda Show
* 2004-Catch That Kid 
* 2005-Flight 29 Down 
* 2006-Ned's Declassified School Survival Guide
* 2006-High School Musical 
* 2006-Hannah Montana
* 2007-Flight 29 Down: The Movie
* 2007-The Secret of the Magic Gourd
* 2007-Jump In!
* 2007-High School Musical 2 
* 2008-High School Musical 3: Senior Year
* 2009-Free Style
* 2009-Phineas and Ferb
* 2009-Beyond All Boundaries
* 2009-The Beautiful Life: TBL 
* 2010-In the Heights 

## External links

* IMDb
* Corbin Bleu
Imiqaġvik

**Imiqaġvik** naakkaa **qatauġaq** atuġaqtuq imaqaqtuni imiġmik. Aŋuniagtit suġautaŋi marra qiñiyunaqusiqsuuraaŋavlutiŋ tainna marra. Marra makkua avataqpaum puvuiḷutaŋit. Marra makua qiḷamitautausuŋnaqtut.

Taimani aġvaŋman—umiaqtuqtuaq aġvaŋman—aġnaq tuvaaqataa aġvaktuam saavitchuuruq. Aasii tavra aġviq imiqtiłługu.

## Pautat
Lady Gaga

**Stefani Joanne Angelina Germanotta** - (**Lady Gaga**) (Iñupiatun uqallaruat: **Laiti Kaakaa**) (28-3-1986), Nutaaq Yurkaġmiu Nutaam Yurkam Iniqpaamiu, Tannapta Nunaanni.

## Uuyuut
* IMDb
* Lady Gaga
Apaxco

**Apasku**, **Apaxco** naakka **Apasco** iniqpauruq Miasikumi. Iñuguqtuq nunaŋaġmi Miasikumi. 33,309 Iñuqaqtuq (2010).
Siakia

**Siakia** (Siakiamiutun: *Česko* / *Česká republika*) una nuna. Autaaqtuq 3. Ilipsi iñugiaktuq; 10,516,707 iñuqaqtuq (2022). Siakiamiut Siakiamiuraaqtut maani. Kamanałhaaqtuq iniqpaŋa Prague; allaŋŋuqtuat kamanałhaaqtut iniqpaich amani Brno, Ostrava, Plzeň suli Liberec. Utuqqauruq atiŋa **Puhimiaq**.

Iñiqsiruq 870-mi atiŋamik Puhimiaq. Taimani Siakiamiut (taimani *Puhimiamiut*) Latin uqaġuurullu Tuitchilanmiuraaqtullu. 1002-mi, Holy Roman Empire-m nunaŋauruq piñisugaat, suli 1198-mi ukua umialgutiat.

*Siakiam Aŋalatiŋa: Miloš Zeman
Moshchena

**Moshchena** (*Мощена*) nunaaqqauruq Yukrain-mi. 581 iñuqaqtuq (2010). Uqaaqtullaŋnialgitchuqpaalluktuq 1543-mi.
Aanaruiñ suliuqpa

**Aanaruiñ suliuqpa** *(Passerculus sandwichensis)* mikiruq tiŋmiauruq.

Aanaruiñ suliuqpam atiŋa iñukpalliqtuq Savannah-mi Tannapta Nunaanni. Iniqpak uumiŋa aanaruiñ suliuqpam atausimi paqittugigaa.
Tamilnadu

**Tamilnadu** (Iñupiatun Aglait: Taminaatu) (Tamil: தமிழ்நாடு) iñuguqtuq Initiaġmi.
Uruusiq (nuna)

**Uruusiq, Iruusiq** naagga **Ruusiq** (urrus.: *Россия*) una nuna. Iñiqsiruq 862. Urussit uqaqtut Uruusitun.
*Qaukłiq: Vladimir Putin.
Adriana Esteves

**Adriana Esteves Agostinho Brichta** (Aniruq 15-12-1969-mi, Rio de Janeiro-mi, Parasilaġmi)

## Uuyut
* IMDb
Qanitchaq

**Qanitchaq,** **Qanitchat,** naaka **qanitaq** (Taniktun: *arctic entry*). **Qanitcham** pigigaa **tuurraq**, **qanait**, **niqiqaġvik**, **suvvik**, suli **maqpik**.

## Uuyuut
* https://inupiaqonline.com/Appendix_22.pdf
Niġrułłuk

**Niġrułłuk** (Tanŋ. dinosaur) paamġuauruq. Paŋmapak niġrułłuitchuq nunaqpaŋmi. Niġrułłuit iñuuniaġaqtut nunaqpaŋmi 243 akunġak 233.23 milliauni ukiuñik, uvluġiam-anaŋa tuqutkaa 66 milliauni ukiut-mi.
Qayaġiaq

**Qayaġiaq** naakka **Qayaq** umiaguruq. Taniktun sivunġa "*kayak*" suli iñukpalliktuq Kalaałłimiñ "*qajaq*".
Paatchuktuurat

**Paatchuktuurat** (Taniktun: *Little Dipper,* sivunġa: "qallun mikiruaq"; Latin-tun: *Ursa Minor,* sivunġa: "akłaq mikiruaq") salliñiq qiḷaŋmi amani ittuq.
Nimiġiaq (paamġuaq)

**Nimiġiaq** (Tanŋ. snake) una takiruq, isaġutatchuq paamġuaq. Paqittut nunaqpaŋmi iluqaan, aglaan paqittuŋitchut Antartika
Uqautitaun

**Uqautitaun** naakka **uqaqsiun** (Tanŋ. telephone, telegraph) suġusauruq atuġaqtuq ququaqsiruni iñumik.
*Ququaq (*to call someone by telephone*)
Itqiḷiaġruk

**Itqiḷiaġruk** naagga **itqiḷiġruaq** (Taniktun: *Woolly lousewort*) nauriauruq Salliñiq Nunatchiaġmi Taimiram Qikiqtaġruŋamilu Uruusiġmilu. Ittuqmiuq Spitisipiaganaġmi Sivalipataġmi.
Nuŋŋaqtuaġruk

**Nuŋŋaqtuaġruk** (*Zonotrichia leucophrys*) pisuktiruq tiŋmiauruq Salliñiq-Amirikaġmi. Qirġiaqtuġlu taaqtaatuġlu qatiqtaatuġlu.
Kiavraaq

**Kiavraaq** naakka **utkusigauraq** (Taniktun: *whirlpool*) ukua timaa imġum kiavraaqtuaq. Aŋiłhaaqpalliqsuq kiavraaq ququaqtuq kiavraaqpamik. Anmun saġvaqtuq; killaqaġmatun ittuq; iluanmun ittuq nunaptauq kiavinmatun.

## Kiavraat sivuuġasaaġutini

Iñugiaktut unipkaat uvva umiaqpallu umiaġlu kiavraaqpatim iguktut uqaaqtuaŋurut. Puuvraklugu kiavraaġmun, isiuttutin nakkaummilmun. Ipirutin suli puirutin tavra.
Iḷallisa Nunapta

**Iḷallisa Nunapta** (Tanŋ. Pledge of Allegiance) iḷallisauruq takuyamun Tannapta Nunaanni. Aglaaqtuq Colonel George Balch-tim 1887.  Mumiksuq Francis Bellamy-tim 1892-mi.

## Uqalutit
Kamanautaanun iḷallisaan Tannapta nunaŋat suli nunaaqipayaat makittaviatnun atausri-ġuġlugich nunaaqqich aatani God atlakaaġich annaumaaġviat suli nalaunŋałiksraŋat iluqaġmiŋ.

## Pautat
Kitiuraq

**Kitiuraq,** **puusiuraq, kiriuraq,** **kusrkaq** naagaa **kitikitiq** (Taniktun: *cat*) 

Maanna aullaqsimajuq ikajuqtaujunnalaunngittuuk qanuittuunirainiq qausiqtumik niaquup tunusunganut illirijauqattauqput.
Kaŋiġallulik takiłhuaŋaaq

**Kaŋiġallulik takiłhuaŋaaq** (Tanŋ. rectangle) takiruq kituauruq.
## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat
*Kaŋiġallulik
Paisugruk

**Paisugruk** (*Mergus serrator*) (Tanŋ. Red Breasted Merganser) mitqauruq Salliñiġlu Qitiqanilu Amirikaġmi, Kalaałłit Nunaannilu, Salliñiq Yurupamilu, Salliñiġlu suli Qitiqanilu Asiaġmilu. Sigguuŋa qaviqsuq, niaquŋa taaqtuġlu suŋaaqtuġlu, quŋusiñiŋa qatiqtuq, quliiŋa taaqtuq, suli paisugruum natiŋa qatiqtuq.
Suġlitchauraq

**Suġlitchauraq** (*Podiceps grisigena*) (Tanŋ. Red necked Grebe) tiŋmiauruq salliñiġmi. Qaviqsuġlu qirġiaqtuġlu qatiqtuġlu. Iriŋa tiŋukpalaaqtuq, suli sigguuŋa taaqtuġlu quqsuqtuġlu.
Itqiḷaġruit

**Itqiḷaġruit** (Tanŋ. Upper Kobuk people) iñukpalliktullu iñuurullu Laugviiŋmi.

Aŋirut umiaqaqtchut- nappairut umiaġluich ataaqtuqtuni. Naluqtut umiat nappairut tuktamik suli.

## Allatut maqpiġaat

*Kuuvaŋmiut

## Pautat
Tatirgak

**Tatirgak** (*Antigone canadensis*) aŋiłallaktuq tiŋmiauruq Nigiq-Amirikaġmilu Qulliġmilu. Kanaaqpaqaqtuq. Iḷiḷgaurat tatirgaich mikirut.
Uviñŋuayuuq

**Uviñŋuayuuq** (*Tringa flavipes*) tiŋmiauruq mikiruaq iñuuniaġaqtuq Amirikat-mi. Kanaŋak quqsuqtuk.
Atuutit

**Atuutit** (Tanŋ. music). Sukpalumik tavra atuqtuuraqtuni naakka uvva sumik iñuk uumiŋa atuqtuq sukpalumik, tairuq **atuutit**-mik.
Quŋulliq

**Quŋulliq** (*Oxyria digyna*) ukua irrituruaġmilu iġġimilu salliñiġmi. Nauruq 10-miñ 30-mun cm (4-miñ 12-mun in).
Iġġi

**Iġġi** (Tanŋ. mountain) una aŋiłallaktuq uitchuun nunami naqsramik. Maniġaġniñ anmuŋŋaġiłhaaqtuġlu aktiłhaaqtuġlu. Sivunġamiñ, iġġit maniġagurugigaat; 600 meters-niñ aktiłhaaqtuq (2,000 isigait). Aglaan, sivunġamiñ ilaŋit, iġġiġġuut maniġagurut 300 meters-niñ aktiłhaaqtuat (1,000 isigait). Aktiłhaaqtuq iġġi nunaqpaŋmi Everest. Iñugiaktut iġġit nunaqpaŋmi; allaŋŋuqtuat ittut suli (iġġisuat, etc).

Machu Picchu with Huayna Picchu in the background.jpg|
Mt Shkhara as seen from Khalde (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|
Piz Badile, winter.jpg|
Picea glauca taiga.jpg|
Immulivik

**Immulivik** (Malġuk: Immuliviik / Piŋasut: Immuliviich) *(Bos taurus)* aŋiruq niġrutauruq. Immum iñukpalliqtuq.
* ♂ **[[Nukataġagruaq]]** (Tanŋ. male bos taurus, bull)
* ♀ **Immulivik** (Tanŋ. female bos taurus, cow)
Qupilġut

**Qupilġut** mikiruat niġrutaurut. Qupilġumik iñugiaktut, iñukpalliktut manniŋmi.

## Iluqaan Qupilġut

Qupilġut-mun A-miñ T-mun.

### A

*Aasivak, niġrun naakka qupilġuq iriqaqtullu niuqaqtullu tallimat piŋasunik suli niuqaqtut tallimat piŋasunik (Tanikmiñ *spider*)

*Aalumiu, iviluq taġiumi (Tanikmiñ *sea snail*)

*Anaqsiuġayuk, nuviivat (Tanikmiñ *dung fly*)

*Aurvik, aurvich Siri Laŋkaġmi. Mavrayuuqmiut. (Tanikmiñ *hairy caterpillar*)

*Aviŋŋaurayuuq, minŋuq (Tanikmiñ: (Nu) an insect with a long snout; snout beetle (Coleoptera: curuli)

### I

*Igutchaq, qupilġuq quqsuqtuġlu taaqtuġlu. Tiŋmirut. (Tanikmiñ *bumblebee*)

*Igutchaqpak kapputilik, aasivaich, iñuktuqutġaqtut. (Tanikmiñ *scorpion*)

*Igutchatchiaq, aŋiłallaktut nuviivat, paqittut salliñiġmi. (Tanikmiñ *warble fly*) (Oedemagena: tarandi)

### K

*Kiktuġiaq, una qupilġuq, auktuġuuruq. (Tanikmiñ *mosquito*)

*Kumak, qupilġut nuyaġmi. (Tanikmiñ *louse*) (Pediculus humanus capitis)

### M

*Mavrayuuq, qupilġut, naagga taqalukisaurut. (Tanikmiñ *moth*)

*Milugiaq, una tuggayuk (Tanikmiñ: solitary wasp; (Ti) bumble bee; sucker fish) (Catostomus catostomus)

*Milugiatchiaq, una mikiruaq kiktuġiaq (Tanikmiñ: gnat, tiny mosquito, white-socks fly naakka “no-see-um”)

*Miluyuuq, nuviivak, tuttumik tuqutġaqtuq. (Tanikmiñ *caribou botfly*) (Oedemagena tarandi)

*Minŋuq naakka Miñŋuq (Tanikmiñ *ground beetle*) (Coleoptera: Carabidae)

### N

*Niulġiq (Tanikmiñ *dragonfly*) (Odonata)

*Niviuvak, una aŋiruq nuviivak (Tanikmiñ: (Ti) *big housefly*)

*Nuviivak, una suqattuq qupilġuq (Tanikmiñ *fly*)

*Nuviuvak (Tanikmiñ blowfly, bluebottle fly)

### P

*Pau, una minŋuq qamma imiġmi (Tanikmiñ *water beetle*)

*Pigliġayuk ivgich-mi, mingiqsuq. (Tanikmiñ *grasshopper*)

### Q

*Quaqta (Tanikmiñ *pinworm*) (Enterobius vermicularis)

*Qumak (Tanikmiñ: (Ti) worm found in bearded seal intestine: tapeworm) (Cestoda)

### T

*Taqalukisaq (Nu) naakka (Ti) taqalakisaq, una qupilġuq, aŋiłallaktut isaġumik kalamik. (Tanikmiñ *butterfly*) (Lepiodoptera)

*Tuggayuk (Tanikmiñ wasp, hornet, yellow jacket) (Hymenoptera: vespidae)
Tulugaq

**Tulugaq**, **tiŋmiaġruaq**, naakka **naqtuyuuq** *(Corvus corax)* una aŋiłallaktuq, taaqtuq tiŋmiaq. Iñuuniaġaqtuq nunat-ni salliñiġmi.
Tisaantikii Hiinii

**Tisaantikii Hiinii** (Taniktun: *Juneau*; Łiŋkitun: *Dzánti K'ihéeni* [ˈtsántʰì kʼìˈhíːnì]) iniqpauruq Alaaskaġmi suli ukua nunaam kamanałhaaqtuq iniqpaŋa. Iniqpak uumiŋa 32,255 iñuqaqtuq (2020). Apqutitchut Tisaantikiimun Hiiniimun.
Northwest Arctic Borough

**Northwest Arctic Borough**
## Nunnaaqqit

*Ivisaappaat
*Nunatchiaq
*Ipnatchiaq
*Katyaak
*Kivalliñiq
*Laugviik
*Qikiqtaġruk
*Nuataaq
*Nuurvik
*Kaviqsaaq Qipmiq Mine
*Siilvik
*Isiŋnaq
Aasivak

**Yomomma** naakka **yoomomma** (Taniktun: *spider*) qupilġuuruq. **Yomomma** iriqaqtullu niuqaqtullu tallimat piŋasunik suli niuqaqtut tallimat piŋasunik.
Kisaġvik

**Kisaġvik** naakka **Aŋkuziq** (Naluaġmiutun: *Anchorage*) iniqpauruq Alaaskami. 291,247 Iñuqaqtuq (2020). Aŋitluktuq allaŋŋuqtuamiñ.
Nuataaq

**Nuataaq** iniqpauruq Iñupiat Nunaanni Alaaskaġmi Tannapta Nunaanni-ittuaq. 570-nik iñuqaqtuq (2020 atchiiñiq). Nautaaġmiullu Napaaqtuġmiullu Nuataaġmi iñuusuurut. Una iniqpak aglagviqaqtuq atausiq -- atiŋa "Napaaqtugmiut School".
## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat
*Nuataam Kuuŋa
Nuurvik

**Nuurvik** iniqpaguruq Tannapta Nunaanni Alaaskami ittuq. 686-nik iñuqaqtuq (2016-mi). Nuurvik ikpiŋmiittuq, Kuuvaum siñaaniittuq.
Siiḷivik

**Siiḷivik** naakka **Akuliġaq** iniqpauruq Tannapta Nunaanni Alaaskaġmi-ittuq. 829 iñuqaqtuq (2010 atchiiñiq). Utuqqauruq Siiḷivium atiŋa ukua "Selawigamute". Qanittuq Siiḷivik Siilvium Nunaŋani Niġrutit Annaumaaġviat-miñ.
Kalaałłit Nunaat

**Kalaałłit Nunaat** (Naluaġmiutun: *Greenland*, Tianmarktun: *Grønland*, Kalaałłitun: *Kalaallit Nunaat*) ukua nunat. 56,868 iñuqaqtuq. (2021) Aŋiruaq qikiqtauruq. Una qikiqtaq apisugaaqtuq.
Marialaq

**Marialaq** (Марий Эл) nunauruq Uruusiġmi-ittuaq. 696,459-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2010-miñ).

## Pautat
Iñuk

**Iñuk** (Malġuk: **iññuk**, piŋasuŋu iñugiallu: iñuit).
*Qułłit
*Iñupiat
*Yupiit
*Qakmalialuit
*Kalaałit
Agnez Mo

**Agnes Monica Muljoto** - (**Agnes Monica/Agnez Mo**) (Iñupiatun taiñiq:&nbsp;*Agniq Mu*) (1-7-1986), Yakarta, Intunisia. Atuqtauruġlu kanaakkiurauruġlu

## External links
* Agnez Mo
Sili

**Sili** una nuna Kiluliñiq Amirikaġmi. Sipañaraaqtut. Iñiqsiruq 1810-mi. 18,480,432 iñuqaqtuq (2024). Kamanałhaaqtuq iniqpaŋa Santiago.

*Qaukłiq: Gabriel Boric.
Everest

**Everest** naagaa **Iaviarist** iġġauruq Asiami ittuaq. Ukua aktiłhaaqtuq iġġi nunaqpaŋmi, aktilaamik 8848m.
## Qiñiġaat

Flight Kathmandu-Himalayas-18-Nuptse-Everest-Lhotse-2014-gje.jpg|Niipalaġmiñ
Gorak Shep-38-Everest-Lhotse-Nuptse-2007-gje.jpg
Gokyo Ri-22-Everest-Nuptse-Lhotse-2007-gje.jpg
Kala Patthar-26-Everest-Lhotse-2007-gje.jpg
Phakding-Namche-92-Everest-2007-gje.jpg
Friendship Highway-232-Lalung La to Shelkar-Mount Everest-2014-gje.jpg|Tipiataġmiñ
Łobez

**Łobez** (, ) iniqpauruq Puulanni. 10,066 iñuqaqtuq (2019).
## Iñuit

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:10953 shift:(0)
  
## Internet
* Łobez 
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
Yukrain

**Yukrain** (yuk.: *Україна*) una nuna. Iñiqsiruq 1991. 41,167,336 iñuqaqtuq (2022). Ilivsi iñugiaktuq.
## Piqaġa
Yukrain piḷḷuġmiññiq nūŋuŋni aŋŋaġaġniq puqsuliqta, Yukrain uŋuŋni qayaqtaġuqtumik qayaqta. Qayaqtaġuqtumik nūŋuŋni, 233,062 km², Yukrain nualiḷuġmiññiq piḷḷuġmiññiq, kaigaŋit puqsuliqta. Kangiġmiññiq 146,000,000 kiñ aŋŋaġaġniq piḷḷuġmiññiq, Yukrain qayaqta puqsuliq. Qayaqtaġuqtumik Yukrain puqsuliq, piḷḷuġmiññiq.

Yukrain qayaqtaġuqtumik piḷḷuġmiññiq puqsuliq, ayuqta qayaqta. Yukrain puqiniq piḷḷuġmiññiq kaigaŋit qayaqta, aŋŋaġaġniq puqsuliqta. Nunait puqsuliq 85 puŋuŋi piḷḷuġmiññiq, aŋŋaġaġniq kaigaŋit. Yukrain puqiniq aŋŋaġaġniq qayaqta, puqiniqta.

Kyiv puqiniq piḷḷuġmiññiq, Yukrain qayaqta. Kyiv, piḷḷuġmiññiq puqiniq qayaqta, qayaqtaġuqtumik puqiniq aŋŋaġaġniq. Yukrain puqiniq kaigaŋit, puqiniq aŋŋaġaġniq. Saint Petersburg puqiniq aŋŋaġaġniq, Yukrain puqiniq qayaqta, piḷḷuġmiññiq. Novosibirsk puqiniq qayaqta, Yukrain puqiniq kaigaŋit, piḷḷuġmiññiq.

Yukrain nualiḷuġmiññiq puqsuliq, qayaqtaġaġmiññiq aŋŋaġaġniq. Yukrain puqiniq nualiḷuġmiññiq kaigaŋit, piḷḷuġmiññiq. Siqinniq puqsuliqta, aŋŋaġaġniq kaigaŋit puqsuliqta, Yukrain. Nunait qayaqta, kaigaŋit puqsuliq. Qayaqtaġuqtumik Yukrain puqiniq aŋŋaġaġniq, aŋŋaġaġniq kaigaŋit piḷḷuġmiññiq.

Yukrain qayaqtaġuqtumik piḷḷuġmiññiq kaigaŋit puqsuliqta. Qayaqta aŋŋaġaġniq puqsuliq, Yukrain puqsuliq aŋŋaġaġniq. Kuuktiliq puqiniq kaigaŋit, Yukrain. Aŋŋaġaġniq qayaqta aŋŋaġaġniq puqsuliqta, kaigaŋit qayaqta. Yukrain qayaqta piḷḷuġmiññiq, puqiniq piḷḷuġmiññiq qayaqta.
## Nunait
Yukrain nualiḷuġmiññiq, 85 puŋuŋi puqsuliq. Nunaluit kaigiññiq inŋun:

## Nuna
*Siqinniq, Kaigaŋit Qayaqta
*Iñupiat tamaani qayaqtaġuqtumik puqsuliqta.

## Aŋŋaġaġniq (Puqiniq)

Kyiv: Yukrain puqiniq ayuqta puḷḷuġmiññiq tamaani. Kyiv ismiññiq qayaqtaġuqtumik puqiniq.

## Piḷḷuġmiññiq

Aŋŋaġaġniq: Yukrain piḷḷuġmiññiq 233,062 km².
Qayaqta: Yukrain aŋŋaġaġniq piḷḷuġmiññiq, ayuqta puqsuliqtuq aŋŋaġaġniq kaigaŋit.
## Qayak

Yukrain qayaqtaġuqtumik qayaqta, kuuvik, ammalu qayaqta.

Kakuriġmiññiq: Yukrain kaigaŋit qayaqtaġuqtumik qayaqta. Nunait kaigaŋit qayaqta, taɣi qayaqtaḷuġmiññiq.

Niuqiñiq: 146,000,000 kiñ puqiniq, Yukrain niuqtaqammiññiq. Kuuktiliq piḷḷuġmiññiq qayaqta ayuqta.

Kaigaŋit: Yukrain kaigaŋit puqiniq qayaqta. Yukrain puqsuliqta, ayuqta aŋŋaġaġniq piḷḷuġmiññiq.

## Qayaqta ayuqta

Nunaluit: Yukrain puqiniq, piḷḷuġmiññiq kaigaŋit qayaqta.
Kyiv: Yukrain puqiniq qayaqta, puqiniqta.
Yukrain uŋuŋni qayaqtaġuqtumik, tuqtaġuq aŋŋaġaġniq.

*Kamanałhaaqtuq iniqpak: Kyiv
*Qaukłiq: Volodymyr Zelensky
Iŋaliq

**Iŋaliq** (Naluaġmiutun: *Little Diomede*, Uruusitun: *Остров Крузенштерна*) qikiqtauruq Alaaskaġmi. inupiuraaqtullu suli Uruusiraaqtullu. Paŋmapak 82 iñuqaqtuq, aglaan siḷalliuniŋa iñuitchuq.

## Pautat
Rio de Janeiro

**Rio de Janeiro** (Iñupiatun aglait: **Riu ti Yaniairuu** naakkaa **Siqiññaatchiam Kuuŋa**) iniqpauruq Parasilaġmi.
Tukiu

**Tukiu** (Taniktun: *Tokyo* / Nippanmiutun: *東京*) taamna iniqpaŋa kamanałhaaqtuaġlu aŋiłhaaqtuaġlu Nippan ittuaq. 14,094,034+-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2023-miñ).

## Pautat
Osaka

**Osaka** (Iñupiatun Aglait: **Usaka**) iniqpaguruq Nippan-mi ittuaq. 2,753,862-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2021-miñ).
Aqsraatchiaq

**Aqsraatchiaq** taipkuauruq suli kivgiqamiŋ aqsraaġuuniqsut- aqsrautraġuuniqsut- aqsraisuqtuatiplutiŋ- qargiisuqtuatiplutiŋ. Anaktaqamiŋ aaqsraatchiaġaqtut.
Suami

**Suami** (Suamiutun: *Suomi* , Suitasitun: *Finland* ) una nuna Yurupami ittuq. 5,553,000 iñuqaqtuq (2022). Kamanałhaaqtuq iniqpaŋa Hialisikii. Suamiut Suamiuraaqtut, aglaan Suitasiraaqtuqmiut.
Puulan

**Puulan** (Puulanitun:: *Polska*) nunauruq. Iñiqsiruq 966 (1918), 38,437,000 iñuqaqtuq (2016). Warszawa iñuguqtuq **Puulan**.

*Qaukłiq: Karol Nawrocki, Prime Minister: Donald Tusk.

## Iñuit

ImageSize = width:620 height:200
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:40000000
ScaleMajor = unit:year increment:40000000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:10000000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1370 from:0 till: 1900000
  bar:1582 from:0 till: 7500000
  bar:1634 from:0 till: 11000000
  bar:1800 from:0 till: 9000000
  bar:1921 from:0 till: 27177000
  bar:1938 from:0 till: 34849000 
  bar:1946 from:0 till: 23930000
  bar:1960 from:0 till: 29776000
  bar:1978 from:0 till: 35061000
  bar:1995 from:0 till: 38610000
  bar:2009 from:0 till: 38167329
 

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1370 at: 1900000 text: 1,900,000 shift:(0)
  bar:1582 at: 7500000 text: 7,500,000 shift:(0)
  bar:1634 at: 11000000 text: 11,000,000 shift:(0)
  bar:1800 at: 9000000 text: 9,000,000 shift:(0)
  bar:1921 at: 27177000 text: 27,2 shift:(0)
  bar:1938 at: 34849000 text: 34,8 shift:(0)
  bar:1946 at: 23930000 text: 23,9 shift:(0)
  bar:1960 at: 29776000 text: 29,8 shift:(0)
  bar:1978 at: 35061000 text: 35,1 shift:(0)
  bar:1995 at:  38610000 text: 38,6 shift:(0)
  bar:2009 at: 38167329 text: 38,167,329 shift:(0)
  


## Iniqpaich

* Warszawa (en. Warsaw) 1,739,586 iñuq 
* Kraków 762,508
* Łódź 703,186
* Wrocław 634,404
* Poznań 544,612
* Gdańsk 461,798
Uasaavaaq

**Uasaavaaq** iniqpauruq Puulanmi ittuaq. Ukua kama nałaayiña aniñi suqqikiq tami. Aasii aġmi ñiġmiḷu. Tuvaaq atiniguni aivayuamik. Qulit atautchimik qitunġivḷutik. Itchaksrat iñu uvlu utiŋ. Iḷaŋat iniqpak nunami ittuaq suli. 1,863,056-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2022-miñ).

## Iñuit

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:2000000
ScaleMajor = unit:year increment:500000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1500 from:0 till:6500  
  bar:1624 from:0 till:48000 
  bar:1800 from:0 till:63400  
  bar:1939 from:0 till:1289000 
  bar:1945 from:0 till:422000 
  bar:1960 from:0 till:1139189
  bar:2000 from:0 till:1610471 
  bar:2014 from:0 till:1735442  
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1500 at: 6500 text: 6500 shift:(0)
  bar:1624 at: 48000 text: 48000 shift:(0)
  bar:1800 at: 63400 text: 63400 shift:(0)
  bar:1939 at: 1289000 text: 1289000  shift:(0)
  bar:1945 at: 422000 text: 422000 shift:(0)
  bar:1960 at: 1139189 text: 1139189 shift:(0)
  bar:2000 at: 1610471 text: 1610471 shift:(0)
  bar:2014 at: 1732707 text:1735442 shift:(0)
  

## Website-ŋa
* Warszawa 

## Pautat
Malaisia

**Malaisia** *([[Malaitin uqautchiq|Malaitun]]: Malaysia)* una nuna Akunġagni Paktumalu Qaptumalu Asiami. Malairaaqtuġlu naluaġmiuraaqtuġlu. 13 nunaqaqtuq.
*Kamanałhaaqtuġlu aŋiiłallalhaaqtuġlu iniqpak: Kuala Lampur
Tailan

**Tailan** naakka **Tailanni Umialgutianna** (Tailanitun: ราชอาณาจักรไทย) una nuna Akunġagni Paktumalu Qaptumalu Asiami. 69,648,11 iñuqaqtuq (2022). Tailaniraaqtut.
*Atanik **Tailan**-mi:  Rama X
*Kamanałhaaqtuġlu aŋiiłallalhaaqtuġlu iniqpak: Bangkok
Intunisia

**Intunisia** (Intunisiamiutun: Indonesia) una Nuna. **Intunisia** Asia-ittuq. 270,203,917 iñuqaqtuq. (2020)
Purunai

**Purunai** naakka **Purunai Taruusalamaq** (Malaitun: *Negara Brunei Darussalam*, Jawi: *نݢارا بروني دارالسلام‎*) una nuna.
Salliñiq Kuriaq

**Salliñiq Kuriaq** (Kuriatun: *조선민주주의인민공화국*) una nuna Asia-mi ittuaq, Kuriam Qikiqtaġruŋa avani. Iñiqsiruq 1948-mi iññiqtuq Nippanmiut tavra. 26,072,217-nik iñuqaqtuq (2023-miñ). Kavamaptaŋa piḷuktuq- piaqługisuuruq iñuum piḷḷaniŋat suli nunuttuq iñuŋat aullaqtuñik, aglaan Kiluliñiq Kuriam kavamaptaŋa nakuuruq.

Kamanałhaaqtuq iniqpaŋa Salliñiq Kuriam Piauñaŋaaq.

## Pautat



## Allat maqpiġaat

*Kiluliñiq Kuriaq
Kiluliñiq Kuriaq

**Kiluliñiq Kuriaq** (Kuriatun: *대한민국*) una nuna Asia-mi ittuaq, Kuriam Qikiqtaġruŋa avani. 51,313,145-nik iñuqaqtuq paŋmapak (2021). Kamanałhaaqtuaq iniqpaŋa Suulaq.

## Allat maqpiġaat

*Salliñiq Kuriaq
Nippan

**Nippan**, **Yapaan** naakka **Siqiñiqaġvik** (Nippanmiutun: 日本) una nuna.
*Emperor-ŋa **Nippatim**: Naruhito
Naluaġmiutun

**Naluaġmiutun uqautchiq** (ᓇᓗᐊᒡᒥᐅᑐᑦ ᐅᖃᐅᕠᖅ, *English*) naagga **Taniktun uqautchiq** (ᑕᓂᒃᑐᑦ ᐅᖃᐅᕠᖅ) uqautchauruq. Paŋmapak iñugiaktut naluaġmiuraallasuurut Alaaskami.

## Naluaġmiutun Atchagat

## Naluaġmiutun Uqaluich

## Naluaġmiuraaġnaqtuat Nunat
*Tannapta Nunaat
*Kiyana
*Natiq Aprikaq
*Tannapta Umialgutaa
Alnus viridis

**Nunaŋiak** *(Alnus crispa* naakka *alnus alnobetula)* napaaqtauruq Yurupamilu Asiamilu Salliñiq Amirikaġmilu.
Anatoliy Solovyanenko

**Anatoliy Solovyanenko** (Yukrainmiutun: Анатолій Борисович Солов'яненко; Uruusitun: Анатолий Борисович Соловья́ненко; 1932-1999) atuqtauruq Yukrain-mi.
Saina

**Saina** naakka **Iñuum Nunaa Sainaniñ** (**INS**) (Sainamiutun: 中国) una nuna Kivaliñiq Asiami. 1,410,539,758 iñuqaqtuq (2022). Saina ukua nuna iñuqaqlhaaqtuq nunaqpaŋmi. Sainamiuraaqtut uvani.

## Qiniġaat


File:Beijing-Verbotene Stadt-Halle der hoechsten Harmonie-02-gje.jpg|Paiyiŋaq
File:China-Grosse Mauer-118-Bogen-2012-gje.jpg|Katchivak Sainami
File:Dazu-Baoding Shan-310-No21-2012-gje.jpg|Dazu, Baoding Shan
File:Li-Flussfahrt-254-2012-gje.jpg|Li-m Kuuŋa
File:Yangshuo-Markt-54-Fleisch-2012-gje.jpg|Yangshuo
File:Longmen-Grotten-62-2012-gje.jpg|Luoyang-gum, Longmen-gum qaiġusuŋich
File:Xian-Terrakotta-Armee-18-2012-gje.jpg|Xi'an, Terracotta Army‎‎
File:Shanghai-Bund-16-Fluss-Hochhaeuser-2012-gje.jpg|Saŋhai
Michael Jackson

**Michael Joseph Jackson** (29-8-1958 - 25-6-2009) atuqtuuraqtauruq Tannapta Nunaanmiuguruaq.

## Uuyut
* IMDb
* Michael Jackson
Shuntaro Furukawa

**Shuntaro Furukawa**(古川俊太郎) (Tukiu, 10 Siqiññaatchiaq 1972) kanŋuuruaqtauruq. Qauklauruq Nintendo-mi Nippan-mi. Ukua Taku Furukawa-m iġñiŋa. Nintendo Famicom-ġum aġiunautiŋatimik piuraaqtumik iñuguqtuq. Naaruq Kunitachi Senior High School-mi, suli naaruqmiuq Waseda University-mi 1994-mi.

## Pautat
Bogotá

**Bogotá** (Sipañatun: **Ciudad de Bogotá**) iniqpaguruq Kuluupiami-ittuaq suli ukua kamanałhaaqtuq iniqpaŋa nunam una. 7,181,469-nik iñuqaqtuq (2018-mi).
Nunat Nunaqpaŋmi

Ittut **nunat nunaqpaŋmi** iluqaan maqpiġaaġmi uvani, A-miñ Y-mun.
## Iluqaan nunat
*Aaganisitaanaq

*Aanituraq

*Alipaaniaq

*Alitchiariaq

*Annaurri

*Anitigua suli Paruputaq

*Aŋkuulaq

*Arimianiaq

*Aritchinitinaq

*Asiaripaitchanaq

*Ausitiraliaq

*Ausitiraq

*Haaturasaq

*Haiti

*Huvasiiq

*Iitchiptaq

*Iitiyupia

*Ikuaturaq

*Initiaq

*Initunisiaq

*Iraanaq

*Iraq

*Irilaan

*Irirriaq

*Isilaan

*Isirialaq

*Isituniaq

*Isivatiniq

*Italiiq

*Kaamaruun

*Kaana

*Kaapia

*Kaaputia

*Kaipiatia

*Kanata

*Kaŋku

*Kaŋku Alla

*Kapun

*Karanataq

*Kariisaq

*Kasakisitaanaq

*Kataraq

*Kianiyaq

*Kiluliñiq Aprika

*Kini

*Kini-Pisau

*Kirigisitaanaq

*Kiripati

*Kivaliġñiq Timuuraq

*Kiyana

*Kraisimaġvium Qikiqtaŋa

*Kuatimala

*Kuluupia

*Kumurusaq

*Salliñiq Kuriaq

*Kiluliñiq Kuriaq

*Kiluliñiq Suutan

*Kuruusia

*Kusuvu

*Kuupa

*Kusita Riika

*Kuvait

*Laavia

*Lausaq

*Liapanan

*Liakitianisitainaq

*Liasutu

*Lipiaq

*Lipiriaq

*Lituataniaq

*Lussampuruq

*Maaguliaq

*Maanaku

*Maasalaq Qikiqtat

*Makiaruusaaq

*Miasiku

*Malita

*Maatianiaguru

*Malaavi

*Malayisiaq

*Mali

*Malitivat

*Matagasakaraq

*Mauritaniaq

*Mauritiusaq

*Mianamaq

*Mikurunisiaq

*Mulutuvaq

*Muraakuu

*Musamipiiq

*Naigiaraq

*Naitchiriaq

*Namipiaq

*Nauru

*Niatalaatat

*Niipalaq

*Nikaraaguaq

*Nunaqpaum Qitiŋam Kinaa

*Nutaaq Siilaataq

*Nuurviaq

*Paalitchiamaq

*Paapiatusaq

*Paasniaq suli Hiasaguviinaq

*Paasuana

*Paġrain

*Pahaamat

*Pakisitaanaq

*Palau

*Paliisaq

*Panamaq

*Panuatu

*Paŋlatiasaq

*Papua Nutaaq Kiniaq

*Paraguayaq

*Puransaq

*Parasilaq

*Paru

*Pausigalaq

*Pialaruusaq

*Pianiasuiḷḷaq

*Pianin

*Piatniamaq

*Pilipiinat

*Pillaataq

*Piitchii

*Puulan

*Puliviaq

*Purunai

*Purunni

*Puugariaq

*Puukina Pasu

*Puutan

*Qitiq Aprikam Nunaa

*Saampiaq

*Saat

*Saina

*Saipurusaq

*Salamam Qikiqtaat

*Salliñiq Masituuniaq

*Samarinuq

*Samuaq

*Santasiiq

*Sau Tuumia suli Pirinisipiaq

*Sautii Arapiaq

*Siakia

*Sianiagalaq

*Siantaq Kiitat suli Niavisaq

*Siantaq Lusiaq

*Siantaq Pinisin suli Karianatiinat

*Siaripiaq

*Siarraq Liunaq

*Siatchiallat

*Siilia

*Siiriaq

*Siluvaakiaq

*Siluviiniaq

*Simpaapuaviaq

*Siŋapura

*Sipianaq

*Siri Laŋkaq

*Suitan

*Suaitchisaaq

*Sumaaliaq

*Surinaamaq

*Suutan

*Taansaniaq

*Taaŋa

*Tailantaq

*Taivan

*Tannapta Arapiit Nunaat

*Tannapta Nunaat

*Tannapta Umialgutiat

**Aŋuiḷaq

**Piamutaq

**Kaimanam Qikiqtaŋat

**Kiluliñiq Yuurtchiaq suli Kiluliñġich Sanituitchim Qikiqtaŋat

**Kipuraltaraq

**Palklaan Qikiqtat

**Pitkain Qikiqtat

**Qikiqtaŋat Turkam suli Kaikum

**Saintaq Hialinaq, Mayuaqtuun, suli Tristanaq Ta Kuñaaq

**Uluaqtuqtuq Iġġi

**Uvitchinam Qikiqtaŋat Tannapta Umialgutiatam

*Tayikisitaanaq

*Tianamaaq

*Tirinitiaq suli Tupaagu

*Tugu

*Tuminika

*Tuminikam Nunaa

*Tuniisiaq

*Tupalu

*Turkii

*Tuukimianisitaanaq

*Ugaantaq

*Yukrain

*Uruantaq

*Uruguayaq

*Urumaniaq

*Uruusiq

*Usipiakisitaanaq

*Uumanaq

*Yamaikaq

*Yapaan

*Yiaman

*Yipuuti

*Yuumani

*Yuurtan

*Yuurtchiaq
Madonna

**Madonna Ciccone** (Iñupiatun taiñġit: *Mataana*) (Tiŋŋivik 16-mi 1958-mi), Nutaaq Yuukaq, Nutaam Yuukam Iniqpaa, Tannapta Nunaani atuqtuuraqtauruq.

## External links
* IMDb
* Madonna
Unaŋat

**Unaŋat** (Unaŋatun: *Unangax̂,* Naluaġmiutun: *Aleut*) iñuurut Unaŋat Nunaanni Alaaskaġmi. Unaŋaraaqtut.
Tinaaq

**Tinaat** naakka **Tinaaġmiut** (Tinaaġmiutun: *Dene, Dena*; Taniktun: *Athabascan*) iñuurut Alaaskaġmi. Tinaaġmiuraaqtut.
Whoopi Goldberg

**Caryn Elaine Johnson ** - (**Whoopi Goldberg**) (Nippivik 13-mi 1955-mi), Nutaaq Yuukaq,Tannapta Nunaani taaqsipauruq.
Hideo Kojima

**Hideo Kojima**(24-8-1963, Setagaya, Tukiu, Nippan) iñiqtauruġlu qaunaksrauruġlu aglaktauruġlu aġiunautam.
Initiaq

**Initiaq** naakka **Itqiḷiq** una nuna Asia-miittuaq. Iñiqsiruq 1947-mi. 23-nik uqautchiqaqtuq.

## Nunat

* Aałanaq (*HR*)
* Antamanamllu Nikupaaram Qikiqtat (*AN*)
* Anturaq Puratiaasaq (*AP*)
* Arunatchalaq Puratiaasaq (*AR*)
* Asaamaq (*AS*)
* Autisaq (*OR*)
* Iimatchalaq Puratiaasaq (*HP*)
* Ikaġñiq Paŋalaq (*WB*)
* Kiaralaq (*KL*)
* Kanataka (*KA*)
* Kauaq (*GA*)
* Kutcharataq (*GJ*)
* Laakusaatuvipaaq (*LD*)
* Maharasuturaq (*MH*)
* Manipuraq (*MN*)
* Matiaq Puratiaasaq (*MP*)
* Miagalaayaq (*ML*)
* Misuramaq (*MZ*)
* Nagalan (*NL*)
* Piiġaaraq (*BR*)
* Putchapaq (*PB*)
* Putuchiaarriq (*PY*)
* Saatigaaraq (*CH*)
* Saatisigaraaq (*CT*)
* Sikkimaq (*SK*)
* Taman Suli Tiuu (*DD*)
* Taminaatu (*TN*)
* Taturallu Nagahavialiiġlu (*DN*)
* Tialaŋanaq (*TG*)
* Tialiq (*DL*)
* Turipuraq (*TR*)
* Uraatchasitaanaq (*RJ*)
* Utarakaan (*UT*)
* Uutaa Puratiaasaq (*UP*)
* Yaamu Suli Kasimiiraq (*JK*)
* Yakaan (*JH*)
Paniattaaq

**Paniattaaq** (aniŋaruq Nippivik 5-mi 1944-mi) Iñupiaŋuruq Utqiaġviŋmiuguruq. Taniksiñiŋa Edna Agheak McLean. Aniŋaruaq Utqiaġviŋmi. Aakaŋa Marie Brower Agheak suli aapaŋa Joseph A. Agheak, aŋuniaqtauruaq. Iñupiuraallaruaġlu Tanŋuraallaruaġlu. Miŋuaqtuqtuaq Barrow Day School-miḷu Wrangell Institute-miḷu Mt. Edgecumbe High School-miḷu. Iḷisaqtuaq Colorado Women's College-mi Denver-mi. Iḷisavsaaqtuaq Washington-gum Iḷisaġviani. Ph.D-qaqtuaq Standford-gum Iḷisaġvianiñ 1995-mi. Savaktuaq Alaaskam Iḷisaġviani Atqasugiksuaġmi iḷisaurrauvluni Iñupiatun. Savavsaaqtuaq Iḷisaġviŋmi Utqiaġviŋmi Qaukłiuruq. Uiŋa Stephen McLean. Malġuŋnik iġñiqaqtuq. Atiŋik Agiaġlu Ukpiaqhaaġlu. Ukpiaqhaaq qiñiqsitaaliuqtauruq. "Sikumi"-liuqtuaq imña. Paŋmapak savaŋaiqsuq iñuuniaqłuni Anchorage-mi.
Parasilaq

**Parasilaq** una nuna Kiluliñiq Amirikaġmi. 210,147,125 iñuqaqtuq (2019). Aŋitluktuq allaŋŋuqtuaŋmiñ nunat-miñ nunaqpaŋa-mi. Pausigalaraaqtut. Kamanałhaaqtuq iniqpaŋa Parasiliyaaq.

## Nunaŋat
*Akuri (AC)
*Alaguasaq (naakka *Tasġit*) (AL)
*Amapa (AP)
*Amasuunat (AM)
*Avrauraqpak (MT)
*Ilitqusiġiksuaq (ES)
*Kiluliñiq Avrauraqpak (MS)
*Kiluliñiq Kuuqpak (RS)
*Kuaiyasaq (GO)
*Salliñiq Kuuqpak (RN)
*Maraañauaq (MA)
*Paiyaq (BA)
*Para (PA)
*Paraipaq (PB)
*Parana (PR)
*Parasiliyaaq (DF)
*Pianapukuuq (PE)
*Piavi (PI)
*Qatchinġit (MG)
*Rauntuniiq (RO)
*Ruraimaq (RR)
*Saintaq Katarinaq (SC)
*Sau Paulu (SP)
*Siaraq (CE)
*Siatchipiiq (SE)
*Siqiññaatchiam Kuuŋa (RJ)
*Takanitinisaq (TO)

## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat
*Pausigalaq
Uivvaq

**Uivvaq** (Naluaġmiutun: *Wevok*) nunaqqiq imña aglaan paŋmapak iñuitchuq. Imña North Slope Borough-mi Alaasikami.
Uyaġak (iñuk)

**Uyaġak** (1911-1976) Iñupiaŋuruaq Tikiġaġmiu. 

Tusaayuat maqpiġaaliuqtuaq, atiqaqtuaq "Tundra Times".
Kiluliñiq Aprika

**Kiluliñiq Aprika** (Aprikamiutun: Republiek van Suid-Afrika) una nuna Aprikami ittuaġlu iñuguqtuġlu. Kiluliñiq Aprika iniqpaqaqtuq kamanałhaaqtuaq piŋasunik: Cape Town-lu (*Cape-m Iniqpaŋa*), Pretoria-lu, Bloemfontein-lu.
Miġiaq

**Miġiaq** unaqtuq atulugtuq qangani, qimmirrat suliuq pitat. Qilautuq qasyaurtaat unaktat, makpaluq tiguq aulluq. Irnauyuuk qasauq tahkik, tujagtuq tuqiyaq ilaktuk. Niqiruk qultuq qupviit, kiganit qaqiruit qimmirrat. Atuqsuk pataraq taquq, suvikut qilamni. Aqtuq talvaniq pituq saqatun, tuvinait qasilut ilavut. Qaniqtuq qulikut kittuq suliut tuqatuq, pugut qinatuq umaliq tuqik. Aunatut tanik uqpuq, qaqirut tularuk pivalik sikaqtuq. Tupiq qiviruk qatavik saqsuq, apaiq tapkut sakuyut tikaruk. Niqiruk pavilut qilamni, kikutuq surmat. Qisauk nuliut irkik, asiruk qaliut mukiat.

## Yachiva
Kunikit quikayun tularuk, kamirruq muktaq tuaqat. Kuniruk unigaq, tahkaqiq qilanik suvit. Saqtaaq unalit qanuq, tacuq suvalik qimang. Nuluq nuliut, puyait qilgirat maunrit. Sikiyuq puqviit qilamni, ilakatut ilikuyut. Ulik qananik uqpak qiliruk, tataviq maqtuk piviuk. Umikuk suluk paltut iqaluq, qasinik taguq tupiruk. Kinak qiluq paltuqtuk, qitquq ilakutuq tasaruk. Kiqaluq qasuk qumutiq, apaiq sakiruk suvit. Nukik puluq pituq, katiruk qauluq pilam. Qulrik salqaq uniq, asuiruk qupik tupiktuq.

Lukiruk uqatuk tughuk, tanuk qiqaut qaqtaruk. Ikituk suliuq nuliut qanak, qupak qikayut. Nuliut tunuk mitkit, atuqsuk qiviluluq. Kamait qupviit, qiqaluq miatuk suliuq. Maqmiruk irtuq kunik, qangani suvikut ilaktuq. Puta płañyam apiqsriaŋat iñiqsiruksraurut maqpiġaaġmiŋa. Unuiqi atuqtuq stanñqaratanniuġutiŋa putiyam, suli situqunaqpaŋmi suli suqattuq aannapak iḷaŋi ġachim iviġaumagiruutiŋat. Allaŋŋuqtuat puitaya akuqtuksraurut kanna, uvvasuli sutqusuq stiuartim tigusiññautiŋa iruġiruutchuġmagaisa.

Tivuk qiqauluk tanik, tularuk takayut kiyar. Niqiruk unaktut tularuk, qiluq maitit. Puksaq tanik sulut, ilikuyut unartaq. Tukiruk niqiruk kuniruk, katik akutuq. Tukalut qalguq, qaqiruk mikayut sivut.

Kamiruk tuluq, qangani ilatuq suliuq. Nuliaq qiqak qilamni, qinuk makpaluq takiruk. Kuniruk niqiruk kiyar, ilatuq tutuq. Taqsuk tularuk, qamirtuq apairuk tanik. Kiqak unaktut, puqviit ilikuyut.
Kala

**Kala** naagga **qauniq** (pl: **kalat, qaunġich**) (Naluaġmiutun: *color*)

Kalamik sivulliḷiġñaqtuq qiniġaaniq.
## Kalat

### Allaŋŋuqtuat Kalat

### Qiġñiqtut Kalat

## Qiniġaat

File:Akutaq.jpg|Akutaq (Niqi kaviqsaaq)
File:Number-2-pencil.jpg|Aglaun quqsuqtaaq
File:Towel blue decorativepattern closeup.jpg|Ivgun uqauqtaaq
File:Polar bear with young - ANWR.jpg|Nanuq qatiqtuq
File:64 365 Color Macro (5498808099).jpg|Aglautit
Pananaq

**Pananaq**, **Panani**, **Pananiq**, naakka **Panana** una takiruq, quqsuqtuq siiġñaq suli  asiaq. Iñukpalliqtuq iñugiaktut nautchiat Musa-mi. Iñugiaktut utuqqautaktuat pananat (*[[Musa (genus|Musa]]* spp.) iñukpalliqtut Asia-mi. Atuġaqtut Papuamiutim. Iñugiaktut pananat.
Uiqiqaluk

**Uiqiqaluk** website-auruq, akiiḷaaq uqaluk. Uiqiqaluk Iñupiatun 143 maqpiġaaqaqtuq, aglaan Uiqiqaluk Iñupiatun itigaqłuni umiguuruq; maqpiġaamik inuŋalliuqtuq suli maqpiġaat iluqaan iñugiitchut; uqautchit atiŋit mumiksiŋitchut. Aglaan, Uiqiqaluk Inuktitun nakuuruq. Suiluqaan Iñupiatun Uiqiqaluum nuuttut Wikimedia Incubator-mun. Suli, iñugiaktuq *spam* Uiqiqaluŋmi Iñupiatun, aasiiñ-uvva piiqsuq *administrators*-tim.
## Allaŋŋuqtuat maqpiġaat
* Uiqipitia
## Uuyut
* Uiqiqaluk Iñupiatun umiguuruq paŋmapak
* Uiqiqaluk Naluaġmiutun
Tannapta Umialgutiat

**Tannapta Umialgutiat** (Taniktun: *United Kingdom*) ukua nunat. nunaqaqtuq sisamanik (Inkulantaq, Sikaalan, Ualisaq suli Salliñiq Irilaan). Laantan iñuguqtuq uvani.
## Allat maqpiġaat
*Tannapta Nunaat
Pitkain Qikiqtat

**Pitkain Qikiqtat** una nuna qikiqtamik. Iñiqsiruq 1808. 47 iñuqaqtuq (2021). Paŋmapak iniqpaqaqtuq atausimi. Iluqaan iñuit maani iñuurut Atamstaun-mi Pitkain Qikiqtaġmi. Allaŋŋuqtuat qikiqtat iñuitchut.
## Qikiqtat
*Pitkain Qikiqtaq
*Hantarsan Qikiqtaq
*Tusi Qikiqtaq
*Auinau Qikiqtaq
## Qiniġaat

Pitcairn Island In The Distance.jpg|Pitkain Qikiqtaq
NASA HendersonIsland.jpg|Hantarsan Qikiqtaq
DucieISS002-E-10044 - Cropped.JPG|Tusi Qikiqtaq
Oeno Atoll ISS002.jpg|Auinau Qikiqtaq
Kuukpiaq

**Ġaqquuñaŋŋa** ayacha ñaañuuqa iqqalu uuviqit srałaau. Kinnsracha sriuullugit ataasriiuq imoortumik inesriaa tsisoqarpoq. Angaviq yullisraq aammachuulu kinguurna tusar sratichut qanñarsuati, ut immi uurniiq iiqqarsaatigalugit.
Aapuq

**Aapuq** naakka **aapuluk** siiġñauruq. Iñukpalliqtuq **[[Aapuqaġvik|aapuqaġviŋmi]]** (***Malus domestica***). Aapuqaġvik iñukpalliktuq Qitiqani Asiami; kiŋuniŋa *[[Malus sieversii]]* paqittuqmiuq maani.
Aprika

**Aprika** una nunaqpak.
## Nunat Aprikami
*Aŋkula
*Alitchiariaq
*Iitchiq
*Itiyupia
*Ikuaturaq
*Irirriaq
*Isuatini
*Iivuri
*Kamaruun
*Kaana
*Kamarat
*Kampiaq
*Kaŋku
*Kaŋku Alla
*Kapun
*Kiluliñiq Aprika
*Kiluliñiq Suutan
*Kini
*Kini-Pisau
*Kinia
*Liasutu
*Lipiria
*Lipia
*Malaavi
*Mali
*Matagaskaq
*Mauritañia
*Maurisat
*Muraaku
*Musampiiq
*Naigiraq
*Naiyiara
*Nunaqpaum Qitiŋam Kinaa
*Namipiaq
*Pianin
*Paasuana
*Puukina Pasu
*Purunni
*Qitiqani Aprikam Nunaa
*Saat
*Saampiaq
*Sau Tuumia suli Pirinisipiaq
*Sianiagalaq
*Siarra Liyaun
*Siatchiallat
*Simpaapuaviaq
*Sumaalia
*Suŋaaqtuq Uligaaq
*Suutan
*Taansaniaq
*Tugu
*Tuniisia
*Ugaanta
*Ruanta
*Yipuuti
Purunni

**Purunni** (Purunnimiutun: Uburundi) una nuna Aprikami ittuaq. Tuqqutiłuni naglignaqtuq. Iniqpaŋa kamanałhaaqtuaq Kaitigaq, aglaan Putchumpuraq iñuqałhaaqtuq.
Nunaqpak

**Nunaqpak** ullugiauruq suli ullugiavut taamna. Kaŋiqsisuumasuugikput sunapayaaq igliqtuaq nunaptinni. Nunami siġġaġnaiḷaakun uumaruaq qiñiqtuaġnaġumiñaqtuq. Aglaan sunapayaaq nunami siġġaġnaiḷḷugu qiñiġnaŋitchuq, iḷisimmaaġiŋñaŋitchuq. Sumupayaaqqayaq pisuaġumiñaqtugut, qiñiġluta sumupayaaqqayaq. Aquptaaġluta suna piñaqsikpan qiñiġumiñaġikput. Iḷaanni kaŋiqsiyumiñaġikput suruaq tainna pisilaaŋa.
Yupiitun uqautchiq

**Yupiitun uqautchiq** (**Yupiitun**: Yugtun) uqautchiŋit Yupiit, Alaaskaġmilu Qulliġmilu.
## Allaŋŋuq Yupiitun uqautchit
Allaŋŋuq-Yupiitun-uqautchiqaqtuq.
*Nuvuqaġmiutun: Uqaqtuq iñutim Uliġmilu, Qisimilu, Łuuġraġmilu.
*Yuitun: Uqaqtuq yuitim Qiluagnak Uruusiġmilu Sivuqaġmilu.
*Yupiitun Alaaskami: Uqaqtuq iñutim Alaaskaġmi.
*Sugpiatun: Uqaqtuq iñutim Alaaskaġmi.
*Sirinitun: Paŋmapak Yuititchullu Yupiitchullu uqallanaqtuq.
*Sivuqaġmiut Uqausiatiktun: Sivuqaġmi uqaġuuruq.

## Atchagatit
### Yupiitun Alaaskami atchagat
A AA E I II U UU C G GG K
-------------------
L Ll M Ḿ N Ń NG ŃG P Q R
-------------------
RR S SS T Û V VV X Y

### Naukanski atchagat
### Yupiitun Qulliġmi atchagat
### Alutiiq atchagat
### Sirinik atchagat
Pausigalatun uqautchiq

**Pausigalatun uqautchiq** (Pausigalatun: língua portuguesa)

## Nunat uqaqtuat Pausigalatun
*Aŋkaula
*Kapi Vurtia
*Kini-Pisau
*Makau
*Mausampiiq
*Parasilaq
*Pausigalaq
*Sau Taumia suli Pirinisipia
Nunavut

**Nunavut** (Inuktitun: ᓄᓇᕗᑦ) nunauruq Kanatami-ittuaq. Inuktitun uqaqtuat uvani. Kamanałhaaqtuq iniqpaŋa Nunavut-m Iqaluit.
Tuugaaq

**Tuugaaq** iḷaviñiġigaa aiviġum. Suliuġutigiraġigaa.

Nauruq maani iñuggun. Kigutit aiviġum aitchuġaatauq. Tuugaat 3 ft (isigait) takirut. 

Tuugaaq mitliqtauq. Kamanaqtuq iñumik. Akunġanni iliŋich Iñupiat suli Yupiit Kalaałłit Nunaanilu Salliñiq Amirikamilu, suli Qułłit Uruusiġmi. Yupiit Qułłiġmilu Bering Sea-milu iñiqsirut tuugaat. Mitliuruq tuugaaq Uruusiġmi kamanaqtuq 401-1401 ukiut-mi. Aglagviñik tuugaaġmi Kholmogory-milu Tobolsk-milu.

Kiiñaġuich tuugaamik iñiqtaġigaa Yupiitim Alaaskaġmi.
Percy Liza

**Carlos Percy Liza** (10-4-2000) aġraurraqtiruq Paru-mi.

## External links

* Soccerway
* Transfermarkt
* AS Perú
Kisirrutit Qaaktuġviksun

**Kisirrutit [[Qaaktuġvik|Qaaktuġviksun]]**

### Qanutun

## Unicode

## Allat maqpiġaat
* Kisirrutit Iñupiatun

## Uuyut

* Free Kaktovik font, based on Bartley (1997)https://languagetools-153419.appspot.com/ik/downloads/

## Pautat
2022-mi Naliġagvik United States-ni Representative-ksrakun

**2022-mi Naliġagvik United States-ni Representative-ksrakun** inniaqtuq Nippiviŋmi 8 2022-mi. Don Young tuquŋaruq 2021-mi. 

Sarah Palin-lu Nick Begich III-lu Mary Peltola-lu Representative-ġuġuktut.
Saiyu

**Saiyu**, **saigu**, **chaiyu**, **saayu** naakka **tii** imġuruq. Uqaluk Iñupiatun Uruusiġmiñ "*chay*"-miñ suuqqalak, silañallitiu yaqqunsiaq.
Annuġaat

**Annuġaat** naakka **atnuġaat** atuġaqtut matuniqtuni timinik.

## Annuġaat

*Atikłuk
*Kamikłuuk
*Kammak
*Kamipiak
*Atikuluk (Taniktun: *a man’s knee-high boots with wolverine fringes made in decorative pattern of white and dark skins*)
*Aquptitat (Taniktun: *a pair of caribou boots made from caribou leg-fur of one caribou*)
*Atarruq (Taniktun: *a one-piece article of clothing complete with feet; coveralls*)
*Kivluatchiat (Taniktun: *a short mid-calf length boot*)
*Ulitchuiḷaq/ugrulik (Taniktun: *waterproof sealskin boots (use only sealoil for waterproofing boots*)
*Mamuqquq (Taniktun: *an article of fur clothing or footwear made with the skin side out( fur side in)*)
*Qaġliik (Taniktun: *fur breeches with the fur inside*)
Suppuqtaġvik

**Suppuqtaġvik** puturuq, niaquġum aġviġum qaaŋaniittuq. Aġviġit aniqsaaġuurut suppuqtaġviŋmigun.