Zobe Dam

**ẸRE AJI** **Zobe** dẹ álogbè  Dutsin-Ma ewo Katsina opátá átẹ ojanẹ Naijeria. I chómì kíchẹ pkẹkọ anẹ kogbañwu che mita 19m mẹgwẹla kujiñu laché mita 2,750.&nbsp;&nbsp;
Ere ájí lẹ chenukpahiu nyanẹ 179 Mca ìche nyọ kuma kpá kpaluchẹ anẹ kọgbà'nwu chè 8,000.
Ichẹka chalù kùma kpójì ẹre aji lè efọdọ 1983, efọdọ 2010 maducheku nwi katsina' n efù chẹ èlo kpai una edunwuma'n.

## ẸRE ÁJÍ

Ẹre Aji Zobe chẹnwu kuma fibeñwu kpètanẹ akwi 1970 ẹgba ofẹ General Olusegun Obasanjo malaño mọla kùma domi èmñọ  50% nwabo ewo Katsina kpai echatekó ómì uchẹ elo nwi abo Dutsinma.
Ẹre aji lẹ che ùkọlọ kabo ọda kùma kọ ọkpanachi  Shehu Shagari kuma kpojiñu efọdọ 1983.
ùkọlọ omi lẹ ch'ukpẹ kima kpójì 1995 ama ọkọñu che 122,000,000 efi dola mamuda kọ kpojiñu tódù kọkọñu ma'dẹn.
Abo kùma galukeñudẹ cheka efọdọ  2004 kakìnì akoloñwu Inugbo kiaru akwobi kùma na gó nyọnyọ kùma lafuñwoche.

## Ekwù uchẹ.

Óchù ẹkẹla efọdọ 1999, Omi lile jènyu ájí ẹre lẹ kichatẹgwule, kijẹnwu eñwoko amónẹ kì lènyo.
Ẹ̀cha omi lẹ mokolí, ọpa, ahiahi, ẹgwa kocharinyọ. Ameluchẹ, kùmama dọkọñuma nyọnyọn kwiko kùma chùkọlọ Ẹre ájí lẹ'n ch'ofu lile efọlọji lẹ álu kenwù chẹma la lènyọ.

Ef'ọdọ 2003, omí Efi Dám lẹ kọ echa ila ño kpodẹ bululu, ikpo gbẹ , Ichane rù ták omi lapko takpa.Abo kùma nọda kañwu ábo kùma nì dám kákini má fomiñu gba rínyo kegwañu kifẹreju.Aji kùma dọ Sokoto-Rima River Basin ñwanẹnwu che tán ábèke tominọ kùma kpa dù lù chèn .Abewo kẹkẹ lẹ neke domi kùma dù lù chèn, kpaì ámèjá labore kùma takpa kwèf omi ẹbukpe eyì tìtọ.
efochu ẹkejọ, ọdọ 2003, ẹnẹ lìle eyì amẹnọda ọmi Katsina kakìnì Ẹre ájí kùmama kpójì ní cha todu kùmama nukpejurun. Iño ádabi kagẹ Ẹre ájí Zobe defamaji kinana tùle Ójanẹ Naìjerìa, kùma dù togba kwefọdọ 1982 kila ño nyọ kumadu kpẹ edù luchẹ kimutẹ achofu.
Efọdọ 2005, ameluchẹ chanẹ etene ómì kwefaji ẹre lẹ kùma dù luchẹ.

## Ukpáhíu kwefomi

Efochu ẹkẹfa ọdọ 2009,In June 2009, i gọmẹti Katsina State nó kpogo ibe ma ugbo ukpáhíu uná kùma domi damu chè kábo kùma debije chùkóló kùma dù chekwù.announced plans to set up a hydropower station at the unused dam to boost power supplies to the area and support mineral processing at the site.
Engineer Musa Nashuni kakìnì enwù ejódùdù che kùma kí chọna enwù kìa jenwù amì waya kí chùkóló nyọnyọ takì gọmẹti kichọna èjíní kùma dù d'ùkpayù nwomi èkpá tódù uchè èlo kpáí amì industiri kído gbegbele ọmọ.

## Ùkọlọ omi edunwamonẹ

Ukọlọ omi edù wá cha todu kí d'ómì 65,000 cubic metres ñwó gbegbele Katsina.
Efochu ejódùdù ef'ọdọ 2003, ùgbó kùma nwomi che kùma dù nyanẹ foji nẹ ójìle ujíjí-wu che 2.5km ámá makwọnañu.
ugbo kìa jenwù nwù kí ya kpaì amare ugbomi chánè chekwu ójìle iba ọna èfèwo.
Ikpa ómì kátè kùma dù nyanẹ kíche 111km chejiji rugbo kómì lẹdẹ kpaì 2.1km nyugbo kùma denwu kìa jenwù ómì kìfe dágo.
ukọlọ ómì ányá kpójì kpaì 13 billlion.
President Olusegun Obasanjo mọwọ dù tọkọtakada kùma d'ómì foji ùkọlọ lẹ kpa K lá ño dèju dukọlọ lẹ óchù kirọno.

Efochu ekẹjọ ọdọ 2003, Igọbina Umaru Musa Yar'Adua kakìnì igometi eyì state government had allocated mọla edù #317 million   tódù ómì edù kwì zobe dám álo tì dutsima kujiñu laché 16-kilometer, kùma nyá kpójì nwù èfo chu ẹkẹla ọdọlẹ. Iñọ dufeti lùgbó edaja ómì tatẹ álu k'onu má ùkọlọ ómì jo'n.
Efochu ekegwekeji ọdọ 2004, ichẹnetọ umar Tsauri kìkwó katsina' uña álumèjí kakìnì igometi kwatatẹ dù billion oká kùma má du kpójì ukọlọ.

Efochu ekegwaka ef'ọdọ 2009, ẹnẹ kíche nwù k'ọlọ ómì kakìnì ájí zobe bọreee tódù mafu chekpa ójìle kpaì percent ọgbọmelẹ. Ì kakìnì chẹnwu k'ọkọ takpa ìya nèkè dù Ómì lita 80 million 
efochu èkègwèji, ẹnẹ kinọda ínábale kpáí ùkọla, Dora Akunyili, kakuma kí dábí kp'ibe ọkọ kùma dù chùkọlọ lẹ  I kakìnì abó ujọ dọkọ ùgbó kuma gbibe kí dábí dèju k'ọkọ, kwi million 123 ti million 299  ali Naìra..
efochu ẹkẹta ọdọ 2010, adọwọtọtakada katsina' tódù omi Alhaji Nasiru Danmusa, kakìnì i Damu zobe apkoji kpaì abekibo ìkó kimagbenen.
ochulẹgẹ igọmẹti famonẹchi kùma dèju chùkọlọ lẹ ùgbó kọkọchẹnana tabale mala chùkọlọ kpan.

## References