Yennenga

thumb|Yennenga
**Yennenga** (amụrụ na narị afọ nke iri na otu na iri na ise) bụ adaeze a ma ama, a na-ewere ya dị ka nne nke Ndị Mossi nke Burkina Faso. Ọ bụ onye agha a ma ama n'ime alaeze Dagbon, nke dị ugbu a na Ghana. Onye guzobere alaeze Dagbon bụ nna ya, Nedega. Nedega jụrụ ikwe ka Yennenga lụọ, nke mere ka ọ hapụ alaeze ahụ. Mgbe ya na ịnyịnya ya na-agba ọsọ, ọ zutere otu nwa okorobịa na-achụ nta, Rialé bụ onye ya na ya nwere nwa a na-akpọ Ouedraogo.  Ouedraogo bụ aha ikpeazụ ama ama na Burkina Faso ma pụtakwara "ịnyịnya nwoke" iji sọpụrụ ịnyịnya nke duuru ada ada na Rialé.  Yennenga ma ọ bụ nwa ya nwoke bụ Ouedraogo ka a na-ewere dị ka onye malitere ala Mossi.  Enwere nsụgharị dị iche iche gbasara mgbapụ nke adaeze.

## Akụkọ ndụ
Yennenga bụ nwa nwanyị nke Nedega na Napoko, eze na eze nwanyị na mmalite narị afọ nke 12 nke Alaeze Dagbon, nke dị ugbu a na Ghana. A na-akọwa ya n'akụkọ ihe mere eme dị ka onye mara mma, aha ya, Yennenga, nke pụtara "onye dị gịrịgịrị", na-ezo aka n'ịma mma ya. Nna ya zụlitere ya ka ọ bụrụ onye dinta nwere nkà na onye agha na site na afọ 14, ọ lụrụ ọgụ maka nna ya megide Malinkes agbata obi.  N'ịbụ onye nwere nkà n'iji ube, ube na ụta, ọ bụ ezigbo nwanyị inyinya ma nye ndị agha nke ya iwu.  Ọ ghọrọ akara ngosi omenala, nwanyị nwere àgwà siri ike na uche nwere onwe ya na adaeze a hụrụ  n'anya. 

Mgbe Yennenga ruru ogo di na nwunye, nna ya jụrụ ịhọpụtara ya di, ma ọ bụ kwe ka ọ lụọ, n'ihi uru ọ bara dị ka dike. Iji gosipụta enweghị obi ụtọ ya nye nna ya, Yennenga kụrụ ubi ọka wit. Mgbe ihe ọkụkụ ahụ toro, ọ hapụrụ ya ka ọ ree. Ọ kọwaara nna ya na ọ bụ otú o si eche, n'ihi na ọ gaghị alụ di. Omume a emeghị ka Nedega nwee mmetụta ma kpọchie nwa ya nwanyị. Otu n'ime ndị na-agba ịnyịnya nke eze nyeere Yennenga aka, nke mere ka ọ bụrụ nwoke, gbapụ n'elu ịnyịnya ya.   Mgbe Malinkés wakporo ya, e gburu enyi ya, a hapụrụ Yennenga naanị ya. Ọ gara n'ihu na-agba ịnyịnya n'ebe ugwu. Otu abalị, mgbe ike gwụrụ ya ịgafe osimiri, ịnyịnya Yennenga kpọgara ya n'ime ọhịa.   Ọ zutere ma bụrụ enyi onye na-achụ nta enyí naanị ya aha ya bụ Rialé . Mgbe ọ hụrụ uwe Yennenga, ha hụrụ onwe ha n'anya. Yennenga na Rialé nwere nwa nwoke ha kpọrọ Ouedraogo, nke pụtara "ịnyịnya ibu" ma bụrụzi aha a na-ahụkarị na Burkina Faso.

Ouedrago gara leta nna nna ya Nedega, onye na-achọ Yennenga kemgbe ọtụtụ afọ. Mgbe ọ chọpụtara na nwa ya nwanyị ka dị ndụ, Nadega mere ndokwa maka oriri ma zipụ ndị nnọchiteanya iji weghachite nwa ya nwanyị ọ hụrụ n'anya n'ụlọ. Yennenga na Rialé laghachiri n'Alaeze nke Dagbon na-emeghe aka site n'aka nna ya; onye mere ka nwa nwa ya Ouedraogo nweta ọzụzụ kachasị mma. O nwekwara ndị agha ịnyịnya, ehi na ngwongwo ndị ọzọ o ji guzobe Alaeze Mossi. 

## Ihe Nketa
Ndị Mossi na-ewere Yennenga dị ka nne nke alaeze ukwu ha na ọtụtụ ihe oyiyi ya nwere ike ịchọta n'isi obodo Burkina Faso, Ouagadougou . A na-enye ihe oyiyi nke ịnyịnya ọla edo, nke a na-akpọ Étalon de Yennenga, dị ka ihe nrite mbụ na mmemme ihe nkiri na telivishọn Panafrican nke Ouagadougou (FESPACO).  A na-akpọ Ndị otu bọọlụ mba ahụ "Les Étalons" ("The Stallions") na-ezo aka na stallion Yennenga. Kemgbe afọ 2017, a na-arụ ọrụ maka obodo ọhụrụ na nso Ouagadougou ma a ga-akpọ ya Yennenga.

## Na mgbasa ozi

* *Nwa nwanyị nke Volta*
* *LOOFO*

## Edensibia