Asụsụ Tauya

**Tauya** (nakwa **Inafosa** ) bụ asụsụ Rai Coast nke a na-asụ na ndagwurugwu Ramu River, Madang Province, Papua New Guinea site na ihe dịka mmadụ 350.  Ngalaba Linguistics na Mahadum Manitoba dị na Winnipeg, Canada, nwere akụrụngwa asụsụ Tauya.

## Nhazi
Tauya nwere njikọ chiri anya na Asụsụ Biyom ma bụrụkwa nke ya na Tauya jikọtara ya na ngalaba nke Rai Coast.  Asụsụ abụọ ahụ metụtara n'agbanyeghị na a na-asụ Biyom n'elu ugwu ka ha na-akpakọrịta nso wee chọpụta na ha nwere myirịta ụfọdụ n'ime akwụkwọ ọkọwa okwu dịka okwu *kaŋgora* nke pụtara mmalite nke e nwetara ozugbo site na Asụsụ Biyom.  Site na nke a, a maara na asụsụ abụọ ahụ enweela mkparịta ụka ugboro ugboro yana alụm di na nwunye n'etiti ọha mmadụ. 

## fonology

### Consonants

Na Tauya, anọ n'ime consonants *r, k, kʷ,ʔʷ* nwere mgbochi na akụkụ ụfọdụ nke nhazi okwu. *r* na-apụta n'ọnọdụ okwu-medial nke okwu n'asụsụ na *k, kʷ* na-emekarị na ọnọdụ mmalite. *ʔʷ* amachibidoro na ọnọdụ mbụ morpheme. 
### Udaume
Tauya nwere ụdaume ise yiri ọtụtụ asụsụ na Papua New Guinea.

*e* ụdaume na-eso ọtụtụ iwu asụsụ nke ịba ụba arụmụka site n'okwu dị nta gaa na nke bụ isi. Ụdaume nwere ike ịgbanwe na ụda gaa na ụda dị nso, na-agbakwa egbugbere ọnụ mgbe ọ na-ekwu. 

# *yate -> yati* 
#* gawa

Tauya na-enye ohere maka diphthongs *ai, au, ae, ao, ou, oi* (n'agbanyeghị na *oi* dị ụkọ).  : 87 

## Ụtọ asụsụ

### Ụdị ụdị
A na-ahụta Tauya dị ka asụsụ iwu SOV ka ahịrịokwu na-eji ngwaa ejedebe. 

# *Niʔisana safe-ra sai ni-pe-i-na* 
#* Ogologo oge gara aga agwọ rie
#* Ogologo oge gara aga, ndị nna nna riri agwọ
# *Ai ne-pi-ʔa-ra pofa oʔo ʔamai-oʔonu-te-i-na...* 
#* Nkụ nwanne kporo-nakọta nweta
#* Ụmụnne ya ndị nwanyị niile bulitere ma chikọta nkụ...

Ụfọdụ ndị ewepụrụ dị ka ụfọdụ sitere na SOV wee jiri ngwaa bu ihe ọ pụtara.

# *Pu-pa pu-pa yate ʔatou-ti-a-na...* 
#* Gbaa ọsọ gaa rutere
#* Ọ gbara ọsọ gbapụ gaa bịarute...

Asụsụ Tauya bụ mmegide na n'arụmụka ọ bụ nkwekọrịta ngwaa ka a na-ejikarị eme ihe na akara ikpe na nke abụọ. A na-eji nkwekọrịta ngwaa na-eji akara otu ma ọ bụ ọtụtụ n'ime arụmụka .

A na-eji ngwaa etiti akara akara isiokwu nke nkeji etiti dị iche ma ọ bụ otu na ngwaa dị na nkebiokwu nwere mmekọrịta na nkebi na-esote. 

### Mkpụrụokwu
Nhazi mkpụrụokwu Tauya nwere nkwenye mmalite nke (C)V(V). N'ụdị dị iche iche nke nnochiaha onwe onye bụ nke ikpeazụ na morphemes, ndị a niile nwere njedebe nkwenye nke *n* dịka a hụrụ na *sen* .  Ojiji consonant na okwu ngwụcha na-esote ụdaume mmalite na ngwaa transitive, ngwaa na-abụghị nke onye na aha enweghị ike ịgbagha. Iji ha ka akara ihe, ndị nwere ahụmahụ, na ndị nwe ya na-eji suffix ~ pi. 

### Aha aha
Ihe mejupụtara nnochiaha onwe onye, nnọchiaha deictic na aha zuru ezu dị ka klaasị nke aha.

# Ekpebiri ndị a dị ka klaasị gbadoro ụkwụ na nnochi anya dị ka nnọchiaha onwe onye n'ime asụsụ Tauya nwere *~na,* mesiri ike, *~nasi,* mgbochi *,* na *~ʔunama,* kwa.  Nnọchiaha deictic anaghị eji ndị a mana aha zuru ezu ka a na-akara aha dị ka nnọchiaha ewepụtara. 
# Tauya na-eji 5 dependent locative roots *afa~,* n'elu *, pise~,* uphill *, ofe~,* n'okpuru *, tofe~,* downhill *,* na *ma ~* na-ejikọta na deictic pronouns; mana anaghị arụ ọrụ na nnọchiaha onwe onye na aha zuru oke. 

#### Nkpọaha nkeonwe
Ndị mmadụ dị iche iche na naanị ọnụọgụ abụọ na-eme n'ọnọdụ dị iche iche, dị ka ikpe ikpe enweghị akara. N'iji otu onye nke atọ, *nnochiaha* onwe onye nwere ike ime na proclitics na transitive ma ọ bụ ngwaa na-abụghị nke onwe maka akara ihe ma ọ bụ ndị nwere ahụmahụ na aha na-enweghị atụ maka ndị nwe ya. 

A na-eji otu onye nke atọ eme ihe n'onwe ya ebe n'aha mmadụ na-enweghị ike ịpụpụ ihe, ndị nwere ahụmahụ na ndị nwere enweghị akara. 

## Hụkwa

* Asụsụ Brahman

## Ntụaka

## Njikọ mpụga

Otú:Pages with unreviewed translations