Ụmụ nwanyị na Naịjirịa

**Enweghị mmepe nke Naịjirịa banyere ọnọdụ ụmụ nwanyị ha**, n'ihi ihe mere eme n'oge gara aga  nke mmegbu na mmegide, emeela ka akụ na ụba, agụmakwụkwọ, okpukpere chi, ọdịbendị, mmekọrịta mmadụ na ibe ya, echiche na mmekọrịta mmadụ na eze. Ọrụ dịri ụmụ nwanyi.na **[[Naijiria|Naịjirịa]]** dịgasị iche iche na ụsoro okpụkpere chị,  ọdịbendị na ihe gbasara odidi ala. Otú ọ dị, ọtụtụ ọdịbendị Naijiria na-ahụ ụmụ nwanyị naanị dị ka nne, ụmụnne nwanyị, ụmụ ada, na ndị nwunye. Dịka ọmụma atụ, ụmụ nwanyị nọ n'ebe ndida ugwu Naịjirịa nwere ike ịnọ naanị ha n'ụlọ karịa ụmụ nwanyị nọ na ndịda Naịjirị, ndị na-esokarị na ndụ ọha. Na Southern Nigeria, ndị inyom di ha nwụrụ na-enweta mmegbu dị iche iche site na ndị ọgọ ha nke gụnyere ịmanye ha ịṅụ mmiri eji saa di ha nwuru anwụ ahụ, ihi ụra n'ala nkiti, iyi uwe ojii, na ịjụ na ha ama keta oke na  akụ na ụba nke di ha nwụrụ. anwụ nwere tupụ ownụọ Ihe ịma aka nke oge a maka ụmụ nwanyị Naịjirịa gụnyere alụmdi na nwunye ụmụaka, ibe ụmụ nwanyị ụgwụ  ịdina ụmụ nwanyị n'ike, na imegbụ ụmụ nwanyị n'ụlọ. Enweghị ọhụha n' ebe nwoke na nwanyị nọ na Naịjirịa bụ nsogbu nọ anọ na Naijrira,  steeti Naijirira gbara oke  nke 168 n'ime mba 191 na Gender Inequality Index. 

## ịhe na emetuta ndi madu n'obodo

### Alụmdi na nwunye ụmụaka
Alụmdi na nwunye ụmụaka bụ ihe a na-ahụkarị na Naịjirịa, na ihe dị ka 43% nke ụmụ agbọghọ na-alụ di tupu ha eruo afọ 18, na 17% tupu ha erue afọ 15. Otú ọ dị, mmụba ahụ dịgasị iche site na mpaghara. Ọnụ ọgụgụ ọmụmụ zuru ezu nke Naịjirịa bụ ụmụaka 5.07 / nwanyị. Ịmụ ụmụ ọtụtụ nke dị na Naịjirịa nwere nmekọta na nsogbu ngasara agahi n' iru nke akụ ana ụba obodo anyi ya na enweghị mmepe nke obodo.

### Mmegide di n'ụlọ

### Ịgba akwụna na ihe kpatara ya

#### Ihe Ndị Na-akpata ya

* Ịda ogbenye
*# Ịda ogbenye bụ isi ihe na-akpata ịgba akwụna na Naịjirịa. Ụmụ nwanyị dika ndi di ya nwụrụ anwụ, ndị na ibirozị na be dị ha, ndi na enedo ụm̀ụ ha nanṅị ha na ndi na enwrọ nne na nna ma ha enwerọ enyemaka aka ma obu  oru na agbabanye na igba akwụna ma si naya na enweta ihe ha na ụmụ ha ga eri.
* Mmetụta nke ndi ụmụ nwoke na Naijiria bara ọgaranya
*# Akụkọ banyere azụmahịa iwu na-akwadoghị na ịgba akwụna enweghị ike izụ oke ma ọ bụrụ na ekwughị banyere ndị ụmụ nwoke  Naijiria bara ọgaranya na-akwado ndị akwụna, si otú a na-agba ha ume ma na-emekwa ka azụmahịa iwu na'ụzọ iwu na-akadoghi na abawanye na mba Naijirria .Iji kwado ihe akụkọ a, mgbe ọ bụla ndị isi gọọmentị anyị na ndị ọchụnta ego ndị ọzọ batara  n'obodo ukwu maka ihe gbasara azụmahịa gọọmentị, ha na-enwekarị oge iji zụọ ike ha na ụmụ agbọghọ na-eto eto nke ndị na-ere ahịa na ndị yiri ha ga akpọtara ha. Emecha, ha na ejiri nukwu ego nke ka buchara na orị na ofịsi ha we bunye ụmụ a na-eto eto.
* Gọọmentị Ọjọọ na agaghi na iru nke akụ n' ụba
*# Ndị agha a zụrụ iji chebe ndụ na ihe onwunwe nwetara onwe ha n'ọfịs ndọrọ ndọrọ ọchịchị, oge  akụ na ụba siri ike mana n'ihi anyaukwu na enweghị ike imezi ịhe otu okweziri, ha gbanwere akụ na ụba mba Naijiria ka ọ bụrụ ihe na-enweghị isi, N'ihi ọnodụ a, ọmanyere ụmụ nwanyị na ịgba akwụna iji gbanarị ọnọdụ akụ na ụba dị njo nke mba Naijiria nọ na ya. Ihe ọzọ bụkwa, agwa goomenti gbasara agumakwụkwọ, na ịkwado ndi na enwghi ka oha ha ka ha guba akwukwo sokwa na ihe kacha buru nzogbụ.
* Ijikọ ụwa ọnụ 
*# Mmekọrịta ụwa na-imekwa ka ndị mmadụ na-aga-fe ngwa ngwa na  mba ofesi na nke mba ụwa, sikwa ọtú a na akwado  ma na-agba ume ime  njem ma nmekọahụ na ịzụ ahịa maka ịgba akwụna, ọkachasị n'etiti ndị nọ n'afọ iri na ụma dị n'agbata afọ ịrị na-atọ na ịrị na-asa.
* Ụlọ Akwụkwọ Okpukpere chi
*# Ụlọ ọrụ mmekọrịta ọha na eze ndị a adaala n'ọrụ diri ha n'ịkwụsị ndi madu ịgba ọsọ na-enweghị isi gbaba  n'azụmahịa ịgba akwụna nke iwu na-akwadoghị. Ndị nne na nna na ndị na-elekọta ụmụ ntakiri  na enwebu ochịchọ na iziga ụmụ ha n'ụlọ akwụkwọ okpukpere chị dị otú ahụ, maka  ụdị mmetụta aturu anya na ọ ga-enwe na ndụ ụmụ ha na-eto eto .N'ụzọ dịka  ikwado ime ezigbo omụme, maka onye ọbula nka gbasatara.