Okoi Arikpo

thumb| Dr. Okoi Arikpo (1969)
. Dr. Okoi Arikpo (20 መስከረም 1916 – 26 October 1995 [1] ) [2] [3]  bụ onye Naijiria na-ahụ maka chemist, ọkà-akpa ndị ọkà,iwu, onye-isi na onye ụlọ.  Ọ jere ozi dịka onye minista mba ofesi nke Naijiria

## Ndụ mmalite na ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
A balance Okoi Arikpo na Ugep na 1916. Agụrụ ya akwụkwọ na ụlọ ọrụ nkuzi Hope Waddell a ma ama na Calabar.  Enyere ya akara ugo mbụ na Chemistry na Mahadum London.  Ọ Buro ịbụ ọka gbasara ndị na-enwe ike akara ugo akara doctorate na Mahadum, London.  O mechaa iwu ma jiri ya n'ike Bekee na 1956. O dere ọtụtụ akwụkwọ akwụkwọ The Development of Modern Nigeria (1967).  Ọ bụrụ na- nlọ  ka ọ onye mbụ West Africa ka a ga-enye Dọkịta nke nkà ihe ihe Degree na Anthropology

Dọkịnta Okoi Arikpo bụ onye isi otu West African Student's Union na United Kingdom na mbido 1940s. Nzukọ a bụ ebe mgbakọ maka ụmụ akwụkwọ si West Africa bụ ndị na-agụ akwụkwọ na Great Britain. WASU nọ na-agba ndị otu nzuko omeiwu Britain ume ka ha dọta uche ha na nsogbu ndọrọ ndọrọ ọchịchị chere ndị ọchịchị Afrịka na-achị na ndị isi ha laa azụ n'ala Africa dị iche iche. Nzukọ ahụ bụ isi ihe na-enye nkwado nke ụfọdụ ndị na-eche echiche banyere ọnọdụ ọjọọ nke ókèala ndị colonial. WASU bụ mmemme ọha na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ụmụ akwụkwọ na ndị West African Origin na United Kingdom. Ụfọdụ n'ime ihe ndị ọ na-eme gụnyere ịrara ndị otu nzuko omeiwu Britain dọta uche ha na nsogbu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-eche ndị ọchịchị Afrịka na ndị isi ha ihu.

Dọkịnta Okoi Arikpo bụ onye mbụ Mịnịsta na-ahụ maka ala na nyocha na ọchịchị Naijiria nke e hiwere ka iwu Macpherson malitechara. Okoi Arikpo bụ otu n'ime ndị omebe iwu anọ a họpụtara na ụlọ omebe iwu mpaghara ọwụwa anyanwụ bụ ndị a họpụtara ịnọchite anya Eastern Region na Central House of Legislature na Legọs nke e kpọsara ka e mechara iwu Macpherson. Okoi Arikpo bụkwa onye minista na gọọmentị 1957 nke Sir Abubukar Tafawa Balewa hibere.

Okoi Arikpo bụ onye na-eme ihe ike.  Ọ nọ na nche nke mgbasa ozi iji dọta uche nke Gọọmenti nri na ọnọdụ nke ndị pere mpe nke Eastern na Northern Region.  Ọ gbara arụkwaghịm na NCNC maka North iwe na mmeso e mere onye isi na-achọ n'oge ahụ n' መሪ ọmụmụ Naijiria bụ Ọkammụta Eyo Ita, bụ onye ndị isi NCNC mere ka ọ rituo n'ọkwa ka Dọkịta Nnamdi Azikiwe were mee ya  .  were ọnọdụ ọ nọ na ya ka ọ tụfuru n'ọgụ ndị na Western Nigeria ebe ndị otu pati a na Western Region dabara na ike siri ike nye ha ka ha ghara ikwe ka Dr. Azikiwe, onye bụ́ onye Igbo onye isi LCD ka emechara.  otu ibu mbụ aka nke Western Regional.

Mgbe nke ahụ mma, Dọkịnta Okoi Arikpo akwụkwọ ya na ndị na-akwado ikike pere mpe wee guzobe otu United Nigeria Independence Party nke mechara soro otu Action Group dị ka ndị mmegide na mpaghara ọmụmụ.  Ọ nọ n'ihu n'ọgụ a na-alụ maka akwụkwọ onwe nke nta dị n'Ebe Ọwụwa ihe maka ihe Calabar/Ogoja/ Rivers State.  Ọ bụ ibu ukwu nke COR steeti na Honorable Justice Udo Udoma bụ Ogaala.

Okoi Arikpo so na ndị si n'obere agbụrụ bụ ndị depụtara ma kọwapụta ọnọdụ nke obere obere na mba ahụ tupu e guzobe Willlink Commission nke ndị ọchịchị Britain na-apụ apụ iji nyochaa egwu ndị nta na Niger Delta. Ụlọ ọrụ Willlink kpọbatara uche maka nnukwu ihe egwu dị na Niger Delta.

Okoi Arikpo bụ odeakwụkwọ ukwu mbụ nke National Universities Commission. Okoi Arikpo bụ onye minista na-ahụ maka ihe gbasara mba ofesi (External Affairs) 1967 - 1975. Ọ bụ onye ezigara na Western Capitals niile na United States of America ka o kwue okwu siri ike nke mere na a gaghị ekwe ka Nigeria bụrụ Balkanized n'oge oge agha obodo. Nke a bụ ka ndị ọchịchị na-achị nkewa wepụrụ iwe ọkụ na okwu nduhie na Western Capital na United States nke amụma kpachara anya na-akpagbu ndị Igbo nọ na Naịjirịa bụ nke na-atụgharị n'ike megide Naijiria mgbe niile. Okoi Arikpo, bụ onye nwere ọgụgụ isi n'ụbụrụ nke na-enweghị isi, jiri amamihe na ọgụgụ isi ya dị egwu mee ka ọgba aghara megide ọchịchị Biafra.

“Ka ọ dị ugbu a, Ndị Minista OAU na Kinshasa akwụkwọ na September 4 wee were ruo Septemba 11, 1967.  Okoi Arikpo, Mịnịsta na-ahụ maka Mpụga nke Gowon nwere ikike dị ike ma kwụsie ike maka akụrụngwa ahụ: 'N' Sir ọ gbala ekwela ka nsogbu Naijiria pụta na-abụ maka Mgbakọ OAU.'  Iji kwado ọrụ ya, Arikpo ga-ehota isiokwu nke egwu (2) nke OAU Charter, nke kwuru na mba ndị ọrụ ọkụ aka n'ihe gbasara ime obodo ndị otu ndị ọzọ ọ gwụla ma akpara ha ka ha mee ya.  O kwusikwara ike na Naijiria achọghị ịkpọrọ onye ọzọ na-akpa àgwà.  Gowon akiri Arikpo iwu ịpụpụ na Mgbakọ ahụ ma ọ bụrụ na okwu a okwu n'ụzọ ọ lla ma ọ bụ kwuo ya n'oge Mgbakọ.

“Dị mkpa nke Ministri na-ahụ maka Mpụga nwere ike ikike na usoro ime ofufe mba ofesi bụkwa n'ihi ụdị ndu nke Kọmishọna na-ahụ maka Mpụga nwere ike inye.  Dọkịnta Okoi Arikpo, bụ Kọmishọna, bụ onye ụgbọ ịnyịnya a na-ama ihe na onye nwere ikike ikike.  Nduzi ya kwụsiri ike na nke tozuru oke ugwu, ugwu na nkwado nke ndị anya ndị ọrụ na-achị Ministri nke Mpụga.  Emekwara ka Arikpo nwee ike iso ndị anya ya na-arụkọ ọrụ nke ọma site n'usoro mba ofesi na-akpachapụ anya na nke na-ahụ mma nke ndị ọrụ na-eke mmetụta.  Ụzọ dị irẹ na nke ruru eru nke Arikpo na Ministry of Foreign Affairs nke ọ na-eduzi ji chịkwaa mba ụwa na Nigeria n'oge agha obodo na oge agha mgbe agha ịchọ na Gọọmenti Gowon ziri ezi n'ikwe ka Ministri nwee ikike ikike  doro anya na mba ọzọ.  usoro ime ụlọ.  N'oge Agha Obodo, Ministri ahụ nwere ike inyere Naijiria aka kpụrụ ọhụrụ dị mkpa na East European (ngwa agha ndị agha sitere na Soviet Union na mba ndị ọzọ dị n'Ebe Ọwụwa arụ Europe) dị ezigbo mkpa n'inyere ndị agha.  Naijiria aka መሳ nkewa nke Biafra) ka ha na- maimaita na-enwe.  ezigbo isi na obodo enyi nke West .

## Akwụkwọ ndị ahọpụtara

* Arikpo, Okoi (1967). Mmepe nke oge a Nigeria. Akwụkwọ Penguin
* Arikpo, Okoi. 1958. Ole ndị bụ ndị Naijiria? Nkuzi Lugard. Federal Ministry of Information

## Ntụaka