Human trafficking in East Timor

**East Timor** bụ mba na-aga maka ụmụnwanyị si mba Indonesia, People's Republic of China (PRC), Thailand, Malaysia, na Philippines na-atụ mgbere ahịa maka ebumnuche nke mmegbu mmekọahụ. Ụmụnwanyị na ụmụaka Timorese nwere ike ịbụ ndị a ga-esi n'ime ime obodo ma ọ bụ site n'ogige maka ndị gbara ọsọ ndụ n'ime obodo gaa Dili na ọrụ na-adọrọ adọrọ wee manyere ha n'ime mmegbu mmekọahụ. Mgbe e guzobere ọrụ udo nke mba ụwa n'afọ 2006, ọtụtụ ụlọ ọrụ a na-enyo enyo na ha na-etinye aka na ịzụ ahịa mmekọahụ amalitela. Ịgbapụ n'ime obodo, ịda ogbenye, na enweghị mmata banyere ihe ize ndụ ịzụ ahịa nwere ike ime ka East Timor bụrụ isi iyi nke ndị na-adịghị ike na-azụ ahịa na mba ndị ọzọ. 

Gọọmentị nke East Timor anaghị agbaso ụkpụrụ kacha nta maka iwepụ ịzụ ahịa; Otú ọ dị, ọ na-eme mgbalị dị ukwuu ime nke ahụ. N'afọ 2007, gọọmentị kpọghachiri ndị ọrụ ya na-ahụ maka ịzụ ahịa mmadụ ma gụnye ndị nnọchi anya sitere na òtù mba ụwa na ọha mmadụ. Mwakpo nke ọnwa Jenụwarị 2 na 17, n'afọ 2008 megide ụlọ akwụna abụọ na-eche ihu dị ka ụlọ mmanya na-egosipụtakwa nkwa gọọmentị ọhụrụ iji mụbaa mgbalị ya iji lụso ịtụ mgbere ahịa ọgụ.

## Ịtụ Mgbere ahịa mmekọahụ
Ụmụ amaala na ụmụnwanyị na ụmụagbọghọ si mba ọzọ bụ ndị a na-azụ ahịa mmekọahụ na East Timor. A na-edina ha n'ike ma merụọ ha ahụ na n'ụzọ uche na ụlọ akwụna, ụlọ nkwari akụ, ụlọ, na ebe ndị ọzọ na mba ahụ.

## Mkpesa
Gọọmentị nke East Timor gosipụtara obere mgbalị ndị mmanye iwu megide ịzụ ahịa n'ime afọ gara aga. Ka a na-echere mgbasa ozi nke iwu ntaramahụhụ nke mba, usoro ikpe nke East Timor ka na-adabere n'ụzọ dị ukwuu na iwu ntaramahụhụ nke Indonesia. Gọọmentị n'otu aka ahụ na-adabere na enyemaka mba ụwa iji dozie ikpe ikpe, nke azụ ya gbagoro ruo ihe karịrị puku anọ na njedebe nke afọ 2007. Gọọmentị na-adaberekwa na ndị ọrụ uwe ojii mba ụwa maka òkè dị ukwuu nke mgbalị ndị mmanye iwu ya. Ndị uwe ojii Timorese ga-amalite ịnara ikike mmanye iwu n'onwe ha n'oge afọ 2008. 

East Timor machibidoro ụdị mmekọahụ na ịzụ ahịa ọrụ site n'afọ 2003 Immigration and Asylum Act, nke na-enye ntaramahụhụ maka ịtụ mgbere ahịa mmekọahụ nke zuru oke, mana ha adabaghị na ndị e nyere maka ndina n'ike. Ọ bụ ezie na enwebeghị akụkọ ikpe ma ọ bụ ikpe maka ịzụ ahịa maka ọrụ ma ọ bụ mmegbu mmekọahụ n'ime afọ gara aga, ọrụ ndị mmanye iwu mụbara. N'ọnwa Nọvemba afọ 2007, gọọmentị tinyere aka iji gbochie otu ìgwè ụmụaka ịga Malaysia n'ọnọdụ ndị na-atụ aro ịzụ ahịa. N'ọnwa Jenụwarị afọ 2008, ndị uwe ojii nke United Nations (UNPOL) na ndị uwe ojii mba nke East Timor (PNTL) mere mwakpo nkwonkwo na ụlọ mmanya Dili a na-enyo enyo na ha na-azụ ahịa mmekọahụ. Ha jidere mmadụ iri atọ na abụọ a na-enyo enyo, ọkachasị ụmụnwanyị si mba PRC, Indonesia, Malaysia, na East Timor. PNTL mere mwakpo dị iche na ụlọ mmanya Dili ọzọ, ebe ha jidere ihe karịrị mmadụ iri asatọ na asaa a na-enyo enyo, ọkachasị ụmụnwanyị si mba ọzọ na-agba akwụna. Ọ bụ ezie na mwakpo ọ bụla emeghị ka a kpee ndị na-azụ ahịa ikpe, ndị ọchịchị Timorese akatọghịkwa ndị ahụ. N'okwu abụọ ahụ, ndị uwe ojii Timor jidere ma tọhapụ ndị niile a na-enyo enyo mgbe awa iri anọ na asatọ gasịrị na mgbe ha boro ụmụnwanyị mba ọzọ ebubo mmebi iwu mbata n'ihi na ha batara mba ahụ na visa ndị njem nleta ma ọ bụ na-enweghị visa. 

Ụlọ ọrụ nke onye ọka iwu ukwu kagburu ikpe megide ndị a na-enyo enyo na ha na-azụ ahịa n'okwu abụọ ahụ n'ihi enweghị ndị akaebe. E nwere ebubo na ụfọdụ ndị uwe ojii na Dili anabatala aka azụ ma ọ bụ mmekọahụ n'ọnọdụ maka ikwe ka ụlọ akwụna nwere ndị a na-enyo enyo na-azụ ahịa na-aga n'ihu na-arụ ọrụ. Enwebeghị nkwenye gọọmentị nke ebubo ndị a nke nrụrụ aka dị ala site n'aka gọọmentị, òtù mba ụwa, ma ọ bụ òtù na-abụghị nke gọọmentị (NGOs).

## Nchedo
Nnukwu enweghị ego na ikike akụ na ụba mmadụ nọgidere na-ebelata ikike gọọmentị Timorese inye ndị na-ahụ maka ịzụ ahịa aka n'oge akụkọ ahụ; gọọmentị nọgidere na-adabere na òtù mba ụwa na NGO maka nchedo ndị a na-ahụ maka ya. Ndị mmanye iwu ya, mbata, na ndị ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya anaghị eji usoro iwu iji chọpụta ndị na-azụ ahịa n'etiti ndị nọ n'ihe ize ndụ dị elu, dị ka ụmụnwanyị mba ọzọ na-agba akwụna. Ya mere, a pụrụ ibo ndị na-azụ ahịa ebubo mmebi iwu mbata ma chụpụ ma ọ bụ kpọghachite ha site na usoro a maara dị ka "ịhapụ onwe ha". N'okpuru ndokwa a, a na-enye ndị mba ọzọ a hụrụ na East Timor n'enweghị akwụkwọ ziri ezi, mana e chere na ha bụ ndị na-azụ ahịa, ụbọchị iri ịhapụ mba ahụ ma nye ha enyemaka na akwụkwọ njem. Enweghị iyi egwu nke ikpe na-etinye aka na usoro ịgbahapụ afọ ofufo, ọ dịghịkwa akụkọ banyere ịhapụ afọ ofufo a manyere ma ọ bụ ịmanye ya. 

A kpọghachiri ọtụtụ ndị ọzọ metụtara site n'enyemaka nke ndị nnọchi anya ha ma ọ bụ nzukọ mba ụwa. Mịnịstrị na-ahụ maka ọrụ nyere aka n'ịhazi ebe obibi na enyemaka maka ndị na-azụ ahịa na NGO obodo ma ọ bụ òtù mba ụwa mgbe a na-eme ka ikpe mara ya. Gọọmentị enyeghị ndị e gburu ihe ndị ọzọ iwu kwadoro iji wepụ ha na mba ebe ha na-eche ihe isi ike ma ọ bụ ntaramahụhụ ihu. Ọ bụ ezie na gọọmentị gbara ndị e gburu ume ka ha sonye na nyocha ma ọ bụ ikpe, ọ na-enyekwa ndị e gburu ahụhụ ahụhụ maka omume iwu na-akwadoghị mere kpọmkwem n'ihi ịzụ ahịa ha.

## Mgbochi
Gọọmentị nke East Timor gara n'ihu na-adabere na òtù mba ụwa na NGO maka ịkwalite mgbalị banyere ịzụ ahịa mmadụ. Ndị ọrụ na-ahụ maka ịzụ ahịa mmadụ, nke gụnyere ndị nnọchi anya gọọmentị, òtù mba ụwa, na NGO mpaghara, maliteghachiri nzukọ n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2007, mgbe nkwụsị nke nsogbu nke afọ 2006. Mgbasa ozi mgbasa ozi ọha na eze nke gọọmentị, òtù mba ụwa, na NGO ndị dị n'ógbè ahụ mepụtara mpempe akwụkwọ na mpempe akwụkwọ na-elekwasị anya na ndị nwere ike ịta ahụhụ na Dili na mpaghara niile. Mpempe akwụkwọ ndị ahụ na-enye nọmba ekwentị mberede maka ndị uwe ojii na NGO. Mgbasa ozi ọzọ na-egosi ndị isi gọọmentị na-ejide aka ma na-enye ozi megide ịzụ ahịa. 

Ọmụmụ ihe ụbọchị abụọ megide ịzụ ahịa nke emere na Dili na Maachị 2008 maka ndị ọrụ mmanye iwu, ndị ọrụ obodo, na NGO, gosipụtara nkwa ọkwa ndị ozi iji mee ka ndị Timor mara nsogbu nke ịzụ ahịa mmadụ. Na mmemme mmeghe ahụ, Mịnịsta na-ahụ maka mba ofesi kwusiri ike na gọọmentị na-ele nchekwa ókèala anya dị ka ihe dị mkpa n'ọgụ megide ịzụ ahịa mmadụ. O depụtara mbọ ndị agha na ndị uwe ojii na-agba iji meziwanye nchekwa ókèala, ma kwughachi nkwa gọọmentị iji wusie mmekorita ma n'etiti ụlọ ọrụ ma ndị mmekọ mba ụwa. Ọ bụ ezie na ọ dị umeala n'obi, nzọụkwụ ndị a na-egosi nkwa na-arịwanye elu nke gọọmentị iji merie obere ego ya na ịdabere na òtù mba ụwa na NGO iji mee ka ọha na eze mara. East Timor akwadobeghị 2000 UN TIP Protocol.

## Ebensidee

Òtù:Pages with unreviewed translations