open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ntu

. Ntu bụ obodo nta dị na Peren district nke Nagaland, India .  Ọ dị na Tening Circle .

## Ọnụọgụ igwe mmadụ
. Dika ngụkọ 2011 nke India siri dị, Ntu nwere ikike 209. Akọtata mmuta dị irẹ (ya bụ, ọnụ ọgụgụ mmuta nke ndị bi na eso ụzọ ndị dị afọ 6 na n'okpuru) bụ 76.35%.

## Ntụaka
NTU Music Express

thumb| NTU Music Express Logo
. NTU Music Express bụ esemokwu ịdekọ abụ ndị China na-manymanyenye kwa afọ nke Mahadum Nanyang Technological University (NTU) Chinese Society haziri.  Ruo ugbu a, a na-eme ya afọ iri na abụọ n'usoro

.N'ime afɔ ole na ole gara aga, "Music Express" ngosila ma kpalie ike okike nke ụmụ akwụkwọ, wee ọmụmụ okwu maka ụmụ akwụkwọ NTU iji gosi nkà ha.  fim nke "Music Express" bụ ịgba ndị mmadụ ume isonye na ide abụ ndị China ma kwupụta mmepụta, echiche na echiche ha

""Music Express" bụ na mbụ ọrụ na ezinụlọ nke echiche;  Ọtụtụ ndị bụ ụmụ akwụkwọ NTU.  Ugbu a, a na-agụ akwụkwọ ahụ maka ụmụ akwụkwọ ọlụ, ndị bi na ụmụ amaala na Singapore na Malaysia ndị n'okpuru afọ 35 na ụmụ akwụkwọ akwụkwọ 12. A ga-enye egwu izizi ụfọdụ okwu site n'aka ndịsị  ọka ikpe ike.  A ga-akpọ otu nke nke ndị ikpeazụ ka ha sonye na ihe ngosi okporo ụzọ na ngalaba nkuzi.

## Akụkọ ihe mere eme
Na mbụ, mbụ Music Express na- ụmụ anya na ụmụ akwụkwọ Singapore.

Site na 12th ruo 18th, "Music Express" kewara ụzọ abụọ bụ otu A, edemede (ndị na-ahọmpi ga-edepụta pụta na egwu egwu), na otu B, ederede egwu (ndị na-ajọmpi ga-ede mpi egwu dị na egwu).  nke ndị na-ahọmpi na-enye. nhazi).  N'agbanyeghị na ewepụrụ Group B na 19th Music Express, e kewara ya na otu ụmụ akwụkwọ na otu nsogbu.  ọkọlọtọ, e wepụrụ otu ụmụ akwụkwọ na 20th Music Express.  N'agbanyeghị nke a, Music Express emeela ihe ngosi ihe omume nke ya maka ọha na eze na obere NTU na 21st na 22nd Music Express.  N'otu oge ahụ, a kwalitere ahụ na Malaysia.

Na "Music Express" nke afọ ndị gara aga, ndị na-ede abụ a ma ama nke Singapore dị ka Ms Naomi, Mr. Wang Rui Qi, Ms. Xing Zeng Hua, Mr. Liu Guo Ming, Mr. Xu Huan Liang, Mr. Goh Kheng Long, Mr. Eric Ng, Mr Derrick Tham, Ms. Xiaohan, Mr Hong Junyang, Jim Lim na Mr. Zhang Si Er ka a kpọrọ ka ha bụrụ ọbịa nke nsọpụrụ na ndị ikpe nke "Music Express". Na mgbakwunye, a kpọkwara ndị egwu ama ama dịka Serene Kong, Ah Du, Zhang Feng Qi, Wu Jia Hui, Joi Chua, Kelvin Tan Wei Lian, Huang Yida, Soda Green na Ling Kai dịka ndị ọbịa pụrụ iche. Ndị na-abụ abụ Singapore, Kelly Poon na Stella Seah, bụkwa ole na ole n'ime ndị ọbịa na-eme egwuregwu mere na Music Express.

### Egwu gara aga Express-22nd Egwu Express
Edebere Music Express iri abụọ na abụọ nke ọma na Ọgọst 2016. Asọmpi mpụta egwu ndị China na mba niile lekwasịrị anya na ụmụ akwụkwọ mahadum Singapore, n'aka nke ya, achịkọtara ọtụtụ ndenye dị mma. Ụlọ ọrụ ndekọ egwu ama ama na Singapore, Touch Music Publishing Pte Ltd na Ocean Butterfly Music Pte Ltd bụ ndị mmekọ ọrụ Music Express.

## Usoro ihe

### Egwu Express nke iri abụọ

### 22nd Music Express

### Egwu Express nke 23

## Ihe nrite

### Egwu Express nke iri abụọ

### 21st Music Express

### 22nd Music Express

### Egwu Express nke 23

## Ndị ikpeazụ ikpeazụ na ndị ọbịa ọbịa

## Ntụaka
Ntumba Massanka

## Ọrụ
. A Massanka na Tottenham, London, wee kwaga Manchester dị afã anọ, ka nne na nna ya kwagara na ọrụ ha dị ka ndị ndú.  [1] Manchester United bịanyere aka na ya mgbe a chachachara ya, wee soro ahụ ihe ngosi apụta isii tupu ya na ndị iro Manchester City mgbaàmà obere oge.  [1] Ọ sonyeere Burnley n'oge akwụkwọ nke 2013, tupu ya na ụlọ ọrụ ahụ njikọ mmetụta na 15 April 2015. [2] N'ịbụ onye egwu oge 2015-16 site na ihe mmetụta ọsọ 16 site na 14 na-  ibu maka ndị otu n'okpuru-21, Massanka bịanyere aka na ọhụrụ na Burnley na 23 December 2015. [3] Ọ sonyeere ọkụ abụọ York City, na mbịnye ego maka 2015–16 ran na 12 January 2016, [4]  na-eme mpụta mbụ ya ụbọchị ka e nwee ihe ngbanwe mgbanwe 56 na mmeri ụlọ 1–0 na Newport County .  [5] N'ịbụ onye mere ikike ngwere maka York, Burnley chetara Massanka na 11 Ma ọchịchị 2016. [6]

 Na 31 August 2016, Massanka sonyeere abụọ Morecambe na mbinye ego ruo 3 January 2017. [1] Na January 2017, ọ la LED na Burnley, ebe ọ inwe inwe ike na ọrụ ahụ na ihe ngosi iri ya niile sitere na bench.

Na 12 January 2017, Massanka sonyeere azụ Wrexham National League na mbịnye ego ruo na njedebe nke 2016-17, mgbe Brian Flynn akwụkwọ ya na ego.  [1] O mere mpụta mbụ ya ụbọchị abụọ nke ịhụnanya dị ka ndị 68th nọchiri anya na 1–0 mmeri n'meri hameri North Ferriby United .  [2] Massanka jiri ọkpụ isi gbagoro goolu mbụ ya bụ ihe nhata na mmeri Wrexham 3–1 meri Guiseley na 4 February 2017.

Ọ la mmetụta na Wrexham nke ugboro abụọ na Julaị 2017, bịanyere aka na mbinye ego ụnwapụta mbụ.  [1] O meri ihe ngosi nke ọkụ 26 [2] tupu ọ pụọ Burnley na January 2018. [3] Enyere ya ego na Dover Athletic na 30 August 2018.

. Na February 2020, Massanka sonyeere n'ụdị Eccellenza ASD Angelana na echiche ruo na njedebe nke oge.

Na Jenụwarị 2022 ọ sonyeere Stalybridge Celtic na mbinye ego maka oge fọdụrụnụ.  Na 26 nke ọnwa Febrụwarị akwadoro na South Shields akpọghachila ya site na oge mgbazinye ego.  O mechara sonye na Boston United na Stafford Rangers na mbinye ego. 

Na Jenụwarị 2023, Massanka hapụrụ South Shields ka ọ banye n'akụkụ Northern Premier League Macclesfield . 

## Ọnụ ọgụgụ ọrụ

## Ntụaka

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
OPI

## Ụlọ ọrụ

* Usoro nke Indulgence na-adịgide adịgide ma ọ bụ ụmụnna nwanyị na-enwe mmasị na-adịgide adịgide
* Ụlọ ọrụ ndị uwe ojii na-eguzosi ike n'ezi ihe, Victoria, Australia

## Sayensị na teknụzụ

* Mepee mmalite ịkwụ ụgwọ
* Ndekọ nchedo anya

## Ebe

* Opi, Abruzzo, *nnọkọ* na Italy
* Opi (saịtị ihe ochie), Enugu State, Nigeria

## Ojiji ndị ọzọ

* Ntụgharị asụsụ n'ekwentị
* Ajụjụ Ọnụ Ọkachamara
* Ngwaahịa OPI, onye na-emepụta ntu ntu US
* Opi, ngwa egwu Igbo
* *Oremus Pro Invicem*, Latin maka *Ka anyị na-ekpe ekpere maka ibe anyị* (lee Ndepụta nkebiokwu Latin (O) )
NWA

**NWA** na-ezokarị aka na:

* NWA ("Niggaz Wit Attitudes"), otu hip hop sitere na Compton, California National Wrestling Alliance, njikere mgba mgba
* National Wrestling Alliance, ọkachamara mgba mgba

**NWA** ma ọ bụ **Nwa** nwekwara ike na-ezo aka:

## Egwu

￼￼New Weird America￼￼, subgenre nke psychedelic na egwu indie, nke a ma ama na '60s na' 70s

* 70s

## Ebe

* Nwa, Kale, a village in Burma
* Nwa, Cameroon, a commune in Donga-Mantung, Cameroon
* North Waziristan, mpaghara nchịkwa na Pakistan
* Northwest Arkansas, Fayetteville–Springdale–Rogers mepere emepe steeti Arkansas nke US

## Ụlọ ọrụ

* Northwest Airlines (ICAO code), ụgbọ elu US kwụsịrị
* Iwu mpaghara North-Western (RAAF), iwu Royal Australian Air Force na-emebi emebi
* National Weather Association, United States meteorological Society
* Ndị otu nche agbataobi, hụ nche agbataobi
* Ndị otu Nelson Weavers, otu ndị ọrụ azụmaahịa Britain kwụsịrị
* Òtù Ụmụ nwanyị Ọhụrụ, otu ndị na-ahụ maka ikike ụmụ nwanyị Japan (1919-1922)
* Nuer White Army, otu ndị agha na-alụ ọgụ na South Sudan

## Egwuregwu

* National Wrestling Association, onye bụbu mpụ nke National Boxing Association
* NWA (ụlọ ịgba mgba), ụlọ ịgba mgba US 1998

## Ojiji ndị ọzọ

* Mpaghara Anụ ọhịa nke Mba
* New Word Alive, ọgbakọ Ndị Kraịst nwere na Hafan Y Môr, Wales
* *Northwest Afternoon*, onye bụbu ihe ngosi telivishọn US
* Northwest Africa, mpaghara izugbe ejiri na nhazi nke meteorites
Owa

* Asụsụ Owa, asụsụ Solomon Islands
* Ọwa, oge n'akụkọ ihe mere eme nke Japan
* Owa Obokun Adimula, aha eze ọdịnala ndi Ijesha nke Naijiria
* Owa (agba egwu), egwu ọdịnala nke Tripura, India
* Owa, a variant of Oba (na-achị), aha Nigeria maka onye na-achị, eji n'etiti ndị Ijesha .

## Mkpebiri
ITE

## Ebe

* Itre (obodo), Walloon aha obodo Belgian nke Ittre
* Mpaghara Ite na mpaghara Tacna, Peru

## Ụdị na ụlọ ọrụ

* Interactive Television Entertainment (ITE), ụlọ ọrụ mgbasa ozi Danish kwụsịrị
* ITE Group, onye nhazi ihe ngosi na ogbako
* ITE Tech, ụlọ ọrụ semiconductor na-enweghị atụ si Taiwan

## Kọmputa na teknụzụ

* Ọ bụrụ-mgbe ahụ-ọzọ, okwu ọnọdụ na mmemme kọmputa
* Ihe enyemaka ịnụ ihe n'ime ntị (ITE).
* Akụrụngwa teknụzụ ozi (ITE)
* Environment agbakwunyere ederede, otu klaasị ngwanro ederede

## Ụlọ ọrụ

* Ụlọ akwụkwọ nkuzi nka na ụzụ (Singapore)
* Institute of Transport Engineers
* *L'Internationale des Travailleurs de l'Enseignement*, nzukọ bu ụzọ nke World Federation of Teachers Union (FISE)

## Sayensị

* "Ité", aha ọzọ maka Moriche Palm ( *Mauritia flexuosa* )
* -ite, suffix maka aha kemịkalụ nke molecule nwere otu ikuku oxygen pere mpe karịa molekul "-ate"

## Ojiji ndị ọzọ

* *Keta Ụwa* ( *ITE* ), egwuregwu vidiyo
* -ite, suffix pụtara onye otu ma ọ bụ onye bi na ya, dịka, New Jerseyite
Leith Dunn

**Leith Lorraine Dunn** bụ onye na-ahụ maka mmekọrịta mmadụ na ibe ya na Jamaica onye edemede na agụmakwụkwọ.

Ọ kụziri na Mahadum nke West Indies ebe o lekwasịrị anya na okike na ikike mmadụ, yana ime ihe maka onye ndụmọdụ na United Nations na Caribbean Community. N'afọ 2020, ụlọ ọrụ National Family Planning Board nke Jamaica nyere ya onyinye maka ịdị mma.

## Mmụta
Dunn nwere nzere bachelọ na asụsụ na sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na nzere masta na mmekọrịta mmadụ na ụba na Mahadum nke West Indies. O nwerekwara PhD na sociology na akụ na ụba site na London School of Economics, ọ bụkwa onye nchọpụta nsọpụrụ na Mahadum Toronto.

## Ọrụ
Dunn kụziri ihe ọmụmụ gbasara njikwa ihe ize ndụ ọdachi, okike na mgbanwe ihu igwe na Mahadum nke West Indies (UWI), ebe ọ lekwasịrị anya na ikpe ziri ezi nwoke na nwanyị na ọchịchị na idu ndú, ịzụ ahịa mmadụ, ikike mmadụ, azụmahịa na njem nleta, ọrụ, na ahụike. Ọ bụkwa onye isi nke UWI's Mona Unit.

N'afọ 2020, Dunn nwetara onyinye nke onye mbụ nke Jamaican National Family Planning Board maka Ịdị mma ya.

Ọ rụkwara ọrụ maka krịstian Aid; Commonwealth Observer Group dị ka onyena-elekọta maka ntuli aka na Zimbabwe, Zambia, Rwanda, na Malawi; yana dịka onye ndụmọdụ na United Nations Population Fund na Caribbean Community.

Isi nke akwụkwọ Dunn nke 2016 Men, Masculinities and Disaster họpụtara etu ịda ogbenye, mmekọahụ, ikike si bụrụ ihe na-eme ka ihe ize ndụ nye *ụmụ nwoke* site na mgbanwe ihu igwe.

## Akwụkwọ ndị a họọrọ

* 
* 
* 

## Ndensibịa

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Asma Khalifa

**Asma Khalifa** bụ onye na-ahụ maka ikike ụmụ nwanyị na udo na Libya.  Ọrụ ya agafeela ọtụtụ mba gụnyere Libya, Yemen na Syria. Ọ meriri Luxembourg  udo nrite na 2016 ma kpọọ ya otu n'ime out nari ndị entorobịa Afrịka kachasị nwee mmetụta na 2017 site na Afrika ntirobia the nrite.

A mụrụ Asma Khalifa na Zuwara ma bụrụkwa onye Amazigh (Berber).  Ọ na-arụ ọrụ n'ihe gbasara ikike ụmụ nwanyị kemgbe tupu afọ mgbe ọ malitere itinye aka na ọrụ ndị ntorobịa. Ka ọ na-etolite dị ka onye na-abụghị onye Arab, Amazigh Libyan n'okpuru ọchịchị nke onye agha Muammar Qaddafi, Khalifa hụrụ mmetụta ọjọọ nke ịkpa ókè na ime ihe ike megide ụmụ nwanyị. Ọ na-arụ ọrụ ya na-enye aka n'iwulite obodo Libya ma rụọ ọrụ n'oge na-adịbeghị anya na-ewu udo na mgbanwe esemokwu na mba ahụ. Kemgbe afọ 2014 ọ lekwasịrị anya na ime udo na Libya, Syria na Yemen.  Ọrụ ya na Libya gụnyere imeziwanye òkè ụmụ nwanyị na gọọmentị ime obodo na ịlụ ọgụ megide ime ihe ike metụtara nwoke na nwanyị.  Khalifa arụwokwa ọrụ dị ka onye ndụmọdụ maka otu nzukọ na-abụghị nke gọọmentị na Libya na ọrụ iji lụso alụmdi na nwunye ụmụaka ọgụ ma bụrụ onye na-enye ọzụzụ maka ọrụ ndị na-ewu udo nke Tripoli Good na-achịkwa.  O dere ihe ike mmekọahụ na Siria ma na-agba ụmụ nwanyị gbara ọsọ ndụ ajụjụ ọnụ maka nyocha maka akwụkwọ gbasara akụkụ mmadụ nke nsogbu ndị gbara ọsọ ndụ. Na mgbakwunye, Khalifa arụwo ọrụ iji nyochaa ma nyochaa mwakpo ụgbọelu na Yemen.

Khalifa so guzobe Tamazight nwanyi ntughari otu ndị na-eche echiche na otu mkpọsa nke na-akwado ịha nhata nwoke na nwanyị maka ụmụ nwanyị nke Ugwu Afrika. E nyere ya Luxembourg  udo ihe brite na Schengen Ntọala udo na 25 Mee 2016 maka ọrụ ya iji kwalite udo na ngwọta esemokwu.  A kpọrọ Khalifa aha site na Afrika ntirobia Ihe nrite dị ka otu n'ime otu nari ndị ntorobịa Afrịka kachasị nwee mmetụta na 2017. N'afọ 2016-17 ọ bụ onye ndụmọdụ na Friedrich Ebert Foundation ma na-azụ ụlọ udo. Ka ọ na-erule 2019, Khalifa na-achọ PhD ya ugbu a na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nkà ihe ọmụma na Mahadum Hamburg. 
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Tebụl iwu

Tebul decrement, nke ana kpọ kwa tebụl ndụ nke eji agbako oge na ụfọdụ ihe.

A na-ejikarị usoro tebụl ndụ eme ihe iji mụọ ịdị irè nke igbochi ọmụmụ.  N'ọrụ a, ha bụ ihe ọzọ na Pearl Index.

Dị ka a na-eji ya eme ihe na nyocha mgbochi ọmụmụ, tebụl ndụ na-agbakọ ọnụego dị iche iche maka ọnwa ọ bụla nke ọmụmụ ahụ, yana maka oge dị mma (na-abụkarị ọnwa iri na abụọ). Ojiji nke usoro tebụl ndụ na-ewepụ ajọ mbunobi metụtara oge (ya bụ, di na nwunye kachasị amị ime na-atụrụ ime ma na-ahapụ ọmụmụ ihe n'oge, na di na nwunye na-aghọwanye ndị maara nke ọma n'iji usoro ahụ ka oge na-aga), ma n'ụzọ a ọ dị elu karịa Pearl Index.

A na-eji ụdị tebụl ndụ abụọ iji nyochaa usoro igbochi ọmụmụ. Tebụl ndị nwere ọtụtụ mbelata (ma ọ bụ asọmpi) na-akọ ọnụ ọgụgụ dị irè.  Ndị a bara uru maka iji ihe kpatara ndị di na nwunye na-ahapụ ọmụmụ ihe tụnyere. Tebụl ndị na-enweghị otu (ma ọ bụ ndị na-adịghị asọmpi) na-akọ ọnụego dị irè, nke enwere ike iji jiri ya tụnyere otu ọmụmụ na nke ọzọ.

## Hukwa

* Nnyocha nke ịdị ndụ

## Ihe edeturu n'okpuru ala
Fenella Paton

**Fenella Paton** ma ọ bụ **Fenella Crombie** (29 Jenụwarị 1901 - 21 Ọktoba n’afọ 1949) bụ onye ọrụ ebere na onye ọsụ ụzọ nke ụmụnwanyị. O guzobere ụlọ ọgwụ mbụ na-egbochi ịmụ nwa na Aberdeen.

## Oge ọ malitere
A mụrụ Paton na London nye Minna Wason na John W. Crombie.

A mụrụ ya n'ezinụlọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Nna ya bụ onye Liberal MP maka Kincardineshire nakwa nna nna ya bụ Liberal MP Eugene Wason.

Paton lụrụ John David Paton, nke Grandhome, n’afọ 1923. Ha biri na Aberdeen ma nwee ụmụnwoke abụọ na ụmụnwanyị anọ.

## Ebe Ọdịmma Ụmụnwanyị nke Aberdeen
N'ịbụ onye ọrụ Marie Stopes kpaliri, Paton guzobere Aberdeen Women's Welfare Centre n’afọ 1926. O nyere ndụmọdụ gbasara igbochi ọmụmụ nye ụmụnwanyị obodo.

Paton na ndị ọrụ afọ ofufo na-elekọta ụlọ ọgwụ ahụ. Na mbido, ndị otu ahụ nwere dọkịta ezinụlọ, Dr Florence Malcolm, na Nọọsụ, Mrs Rae. Ọ bụ ezie na ụlọ ọgwụ ahụ enweghị njikọ na nzukọ Marie Stopes, Paton na Stopes na-ederịta akwụkwọ ozi ma Stopes gara ụlọ ọgwụ ahụ n’afọ 1933. Mgbe nleta a gasịrị, a họpụtara Dr Kathleen Fraser.

Ọ bụ Paton, nne ya, na ndị enyi ya kwadoro ụlọ ọgwụ ahụ. N'afọ 1935, Kansụl Obodo Aberdeen malitere inyr ego maka ngalaba etiti ahụ. Paton kwadoro ụlọ ọgwụ ahụ ruo n'afọ 1948, mgbe e wegara ya na National Health Service.

## Ọrụ ebere
Paton bụ onye otu ọtụtụ ọrụ ebere na òtù dị na Aberdeen, gụnyere YWCA.

E toro ya maka itinye aka na St Katherine's Community Club, nke nyeere ụmụagbọghọ si n'ezinụlọ na-arụ ọrụ aka site na ịhazi ọrụ mmekọrịta na agụmakwụkwọ.

## Ebensidee
Barbara Evelyn Bailey

**Barbara Evelyn Bailey** (a mụrụ ya na iri na anọ Maachị  n'afọ Puku narị iteghete, iri ano na abụọ ) bụ onye nkuzi, onye edemede na onye ọkà mmụta gbasara okike na Kingston, Jamaica. Na mgbakwunye na ọrụ agụmakwụkwọ ya, ọ nọchitere anya Jamaica n'ọtụtụ nzukọ na Mgbako gbasara ikike ụmụ nwanyị. N'afọ Puku abụọ na asatọ, ndị otu Steeti họpụtara ya dị ka onye otu Kọmitii Mba Ndị Dị n'Otu na-ahụ maka iwepụ ịkpa ókè megide ụmụ nwanyị.

## Ọrụ
Bailey gara Mahadum nke West Indies (UWI), ebe ọ nwetara nzere bachalo nke sayensị na microbayoloji n'afọ Puku narị iteghete na iri asa na anọ , nna-ukwu na nka na agụmakwụkwọ n'afọ Puku narị iteghete na 1983, na Ph.D. na agụmakwụkwọ n'afọ  1987. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nkuzi na UWI site n'afọ 1980 ruo n'afọ 1996. Site n'afọ 1995 ruo 2010, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nhazi mpaghara nke ụlọ ólu nkè ikike na mmepe ọmụmụ nke mahadum ahụ. N'afọ 2003, a kpọrọ Bailey Prọfesọ nke ikike yana agụmakwụkwọ na UWI.

Bailey malitere itinye aka na mba ụwa n'amaghị ama n'afọ ndị 1980 mgbe a kpọrọ ya ka ọ bụrụ onye isi nke National Executive of Methodist Women na Jamaica. Site na ọrụ ya n'ebe ahụ nakwa dị ka onye guzobere ma mesie bụrụ onye isi oche nke Women in the Methodist Church na Caribbean na Amerika, ọ malitere inwe mmasị n'ụzọ iji nye ụmụ nwanyị ike site na mmemme mgbasa ozi ọha na eze.

N'afọ 1985, Bailey so na ndị  Nnọchite anya Jamaica na Nzukọ Ụwa nke Atọ gbasara ụmụ nwanyị na Nairobi, Kenya. Ọ bụkwa otu n'ime ndị nochite anya mba ya na 1995 maka Nzukọ nke Anọ nke Ụwa na ụmụ nwanyị na Beijing. N'afọ 2000 ọ sonyere na nzukọ ọzọ, "Beijing + 5," nke emere na Nzukọ Ezumezu nke UN na New York City.

Bailey served as chair of the National Gender Advisory Committee for Jamaica, working to develop policy that would promote gender equality and social justice within the country.

Ndị otu steeti ahụ họpụtara Bailey dị ka onye otu Kọmitii CEDAW ka ọ rụọ ọrụ site na Jenụwarị 2009 ruo na ngwụcha afọ 2012. Kọmitii a na-enyocha nkwenye mba na Nkwekọrịta CEDAW, nke na-enye usoro isiokwu na-achọ ịkwụsị ịkpa ókè megide ụmụ nwanyị. N'ajụjụ ọnụ nke afọ 2015, Bailey ghọtara mgbagwoju anya nke iru nhata ụmụ nwanyị, na-akpọ "echiche nna ochie" dị ka isi ihe na-eme ka enweghị nhata na echiche.

## Nkwado
N'afọ 2008, e nyere Bailey onyinye CARICOM (Caribbean Community) Triennial Award for Women.

## Ebensidee
#

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Riccardo Giacconi

Riccardo Giacconi (/dʒəˈkoʊni/ jə-KOH-nee,    ; a mụrụ ya ụbọchị isii nke ọnwa October, n' afọ otu puku, narị itoolu na iri ato na otu – ya anwụọ n' ụbọchị itoolu nke ọnwa Disemba, n' afọ puku abụọ na iri na asatọ ) bụ onye Italian-Amerikan Nobel Prize-winning astrophysicist onye tọrọ ntọala nke X-ray astronomy.   Ọ bụ prọfesọ na Mahadum Johns Hopkins .

## Akụkọ ndụ
A mụrụ ya na Genoa, Ịtali, Giacconi natara Laurea ya na Ngalaba Physics nke Mahadum Milan tupu ọ kwaga US iji chụsoo ọrụ na nyocha nke astrophysics. N'afọ  otu puku, narị itoolu na iri ise na isii, Fulbright Fellowship ya mere ka ọ gaa United States iji soro prọfesọ physics R. W. Thompson rụkọọ ọrụ na Mahadum Indiana.

Ebe ọ bụ na ikuku nke ụwa na-amịkọrọ radiation X-ray cosmic, a chọrọ telivishọn sitere na mbara igwe maka X-ray astronomy.  N'itinye onwe ya na nsogbu a, Giacconi rụrụ ọrụ na ngwá ọrụ maka X-ray astronomy; site na ndị nchọpụta ụgbọ elu na ngwụcha afọ 1950 na mmalite afọ 1960, ruo Uhuru, Satellite X-ray mbụ na-agba gburugburu, na afọ 1970.  Nnyocha mbụ Giacconi gara n'ihu na 1978 na Einstein Observatory, onyokomita X-ray mbụ zuru oke nke etinye na mbara igwe, ma mesịa na Chandra X-ray Observatory, nke a malitere na 1999 ma ka na-arụ ọrụ. Giacconi jikwa nka ya mee ihe na ngalaba ndị ọzọ nke nkà mmụta mbara igwe, na-aghọ onye nduzi mbụ na-adịgide adịgide (1981-1993) nke Space Telescope Science Institute (ụlọ ọrụ sayensị maka Hubble Space Telescopy), onye nduzi ukwu nke European Southern Observatory (ESO) sochiri site na 1993 ruo 1999, na-elekọta owuwu nke Very Large Telescope, mgbe ahụ Onye isi oche nke Associated Universities, Inc. (1999-2004) na-elekọta afọ ndị mbụ nke usoro ALMA.

E nyere Giacconi òkè nke Nobel Prize na Physics na 2002 "maka onyinye ọsụ ụzọ na astrophysics, nke dugara na nchọpụta nke isi mmalite X-ray cosmic". E nyere Masatoshi Koshiba na Raymond Davis, Jr. òkè ndị ọzọ nke onyinye ahụ n'afọ ahụ maka nkà mmụta mbara igwe nke neutrino.

Giacconi nwere ọkwa prọfesọ nke physics na astronomy (1982-1997) na prọfesor nyocha (site na 1998 ruo ọnwụ ya na 2018) na Mahadum Johns Hopkins, ọ bụkwa prọfesụ mahadum.  N'ime afọ 2000 ọ bụ onye isi nchọpụta maka nnukwu ọrụ Chandra Deep Field-South na Chandra X-ray Observatory nke NASA. Giacconi nwụrụ na Disemba 9, 2018.

## Nsọpụrụ na onyinye

* Ihe nrite Helen B. Warner maka Astronomy (1966)
* Onye otu National Academy of Sciences (1971)
* Onye otu American Academy of Arts and Sciences (1971)
* Ihe nrite Bruce (1981)
* Henry Norris Russell Ọkụziri (1981)
* Ihe nrite Heineman (1981)
* Ihe nrite ọla edo nke Royal Astronomical Society (1982)
* Ihe nrite Wolf na Physics (1987)
* Onye otu American Philosophical Society (2001)
* Ihe nrite Nobel na Physics (2002)
* Ihe nrite sayensị nke mba (2003)
* Asteroid 3371 Giacconi

## Ihe odide

## Ịgụ ihe ọzọ

* 
* 

## Njikọ mpụga

* Riccardo Giacconi on Nobelprize.org  including the Nobel Lecture December 8, 2002 *The Dawn of X-Ray Astronomy*
Ji

## Aha na aha

* Ji (aha nna), ntụgharị nke pinyin nke ọtụtụ aha nna China dị iche iche
* Ji (Aha Korea), aha nna Korea na mmewere n'aha enyere (gụnyere ndepụta ndị nwere aha)
* -ji, ihe nkwanye ugwu ejiri dị ka suffix n'ọtụtụ asụsụ India
* JI the Prince of NY, American rapper JI
* Ji (ma ọ bụ Hou Ji), onye ama ama hibere usoro ndị eze Zhou

* Jì (冀), ndebiri pinyin maka ógbè Hebei
* Jí (吉), ndebiri pinyin maka ógbè Jilin
* Ji (steeti), obodo China oge ochie
* Ji City (disambiguation), ọtụtụ ebe
* Ji County (mgbanwe), ọtụtụ ebe
* Ji Prefecture (Shandong), obodo dị na alaeze ukwu China
* Ji Province, otu n'ime mpaghara itoolu nke China oge ochie
* Ji River, nke ọ bụla n'ime osimiri abụọ mbụ

## Ụlọ ọrụ

* Jamaat-e-Islami (disambiguation), ọtụtụ òtù
* Jemaah Islamiyah (JI), otu ndị nnupụisi Islamist nke ndịda ọwụwa anyanwụ Eshia
* Jurong Institute (JI), ụlọ akwụkwọ mahadum na-akwụ ụgwọ ugbu a na Singapore
* JI, koodu IATA maka ụgbọ elu Meraj kemgbe 2010
* JI, koodu IATA maka ụgbọ elu Midway (1993-2003)

## Ojiji ndị ọzọ

*  (ihe nkiri), ihe nkiri Tamil Indian nke 2005 nke Ajith na Trisha Krishnan mere
* Ji ( mọnk) (632–682), onye mọnk ndị China
*  (polearm) (戟), ụdị polearm ndị China
* Ji Koizumi, agwa na anime *Guru Guru Pon-chan*
* Dị nnọọ intonation, ihe ọzọ, na mgbe n'okpuru dịkọrọ ndụ Western oruru, n'iji ya gee ntị echiche n'ọrụ dị iche iche musical-compositional usoro na chepụtara.
* Mmejuputa nkwonkwo (JI), otu n'ime usoro mgbanwe nke Kyoto Protocol
* Enwere mkpụrụedemede kana (edemede Japanese) abụọ dị iche iche nke emere roman dị ka *ji* :
** じ: Shi (し) nwere dakuten (akara ụda)
** ぢ: Chi (ち) na dakuten
* Aha ọzọ maka ntutu isi ndị China
* JI, Tsurumi Line, ahịrị nke East Japan Railway Company na-arụ
* JI, Hitahikosan Line, ahịrị nke Kyushu Railway Company na-arụ ọrụ
Ihe mgbochi ime nke anụ ọhịa

**Ihe mgbochi ime nke anụ ọhịa** bụ ihe mgbochi ime eji eme ihe iji chịkwaa ọmụmụ nke anụ ọhịa. A na-eji ha eme ihe iji chịkwaa mmụba nke anụ ọhịa ụfọdụ.

## Ojiji
Enwere ike iji ọgwụ mgbochi chịkwaa mgbada nwere ọdụ ọcha na mpaghara ime obodo, ebe ha na-enwe nsogbu mgbe ụfọdụ. N'akụkụ ụfọdụ nke United States, a na-eji darts nwere ihe mgbochi afọ gbagburu ọgwụ mgbochi ọrịa a gba mgbada na-eme ka ha ghara ịmụ umu. Ndi Humane Society nke United States na-agba ọsọ usoro nchịkwa ọmụmụ mgbada, mana ọ bụ nnwale; ọ nwere ike ọ gaghị adị oke ọnụ n'ikpeazụ. Ọ nwere ike ịba $ 300 ruo $ 1000 ofu mgbada.

Otu ọgwụ mgbochi afọ ime a na-eji eme ihe ha na-akpọ zona pellucida (PZP), ma ọ bụ usoro. Ụdị mgbochi mgbochi mgbochi a na-egbochi sperm ịbanye n'ime ovum. Ụdị mgbochi ọzọ nke mgbada, nke a na-akpọ GonaCon, na-emepụta ọgwụ mgbochi homonụ na-akpali agụụ mmekọahụ n'ime mgbada, na-eme ka ha kwụsị inwe mmasị na ịlụ nwoke.

zona pellucida (PZP), ma ọ bụ ihe ndị sitere na ya. Ụdị immunocontraception a na-egbochi sperm ịbanye na àkwá. Ụdị ọzọ nke mgbochi ime mgbada, nke a na-akpọ GonaCon, na-emepụta ihe na-egbochi hormone mmekọahụ na mgbada, na-eme ka ha ghara inwe mmasị na ịlụ.

A na-amụ ụdị ọgwụ mgbochi afọ ime yiri nke a maka iji ya mee ihe na elk na osa.

A pụkwara ịmepụta ihe mgbochi afọ ime iji chịkwaa ọnụ ọgụgụ n'etiti anụmanụ dịgasị iche iche, gụnyere mgbada, ezì ọhịa, coyotes, cougars, nkịta na nwamba.  Otu ngwaahịa nke nwere ihe ịga nke ọma na òké, òké, na nkịta na mbụ bụ Mouseopause, mana a kwadoro ya maka iji ya eme ihe n'okpuru aha ContraPest. Ọrụ ọzọ bụ mmepe afọ ise na nnwale nke ọtụtụ ihe mgbochi afọ ime maka osa na UK. Ngalaba UK maka gburugburu ebe obibi, nri na ihe ndị dị n'ime ime obodo akwadowo ọrụ a ma bu n'uche "inye usoro dị irè, nke na-adịghị arụ ọrụ nke ọma, nke na'adịghị egbu egbu maka ijikwa osa na-acha ntụ ntụ" site na Jenụwarị puku abụọ na iri abụọ na anọ  .

Ụmụ kpalakwukwu abụwo ihe a na-elekwasị anya maka ọgwụ mgbochi afọ ime nnwale ruo ọtụtụ iri afọ. A na-eji ihe mgbochi afọ ime eme ihe maka ịchịkwa oke Canada.

A na-emepụta ihe mgbochi afọ ime nke na-adịghị ngwa ngwa maka ụmụ nwanyị Tasmanian devils.  Ọ bụ ezie na ọ nwere ike iyi ihe na-emegide nghọta iji mepụta ihe mgbochi afọ ime maka anụmanụ nọ n'ihe ize ndụ, ebumnuche ha bụ ịkwalite omume ọhịa nke ịlụ di na nwunye n'enweghị nsogbu, mana na-enweghị ụfọdụ ụmụ nwanyị na-enye aka na ọgbọ na-esote, nke "nwere ike inwe mmetụta mkpụrụ ndụ ihe nketa ogologo oge maka ndị ịnshọransị". Ule mgbochi afọ ime na ekwensu nwoke gosipụtara na testosterone ha mụbara, kama ibelata dị ka testosterone nke ụmụ nwoke ndị ọzọ na-enye nwa ara.

* Ịgbapụ iche
* Xenoestrogen
* Enweghị ike ịmụ nwa n'ime ụmụ ahụhụ


* 
* 

* Ụlọ Ọrụ Botstiber maka Nchịkwa Mkpụrụ Obi Ọhịa
Ọmụmụ dị ndụ (mmadụ)

thumb
N'ịmụ nwa, **ọmụmụ dị ndụ** na-ewere ọnọdụ mgbe nwa e bu n'afọ na-apụ n'ahụ nne na-egosi ihe ịrịba ama ọ bụla doro anya nke ndụ dị ka mmegharị onwe onye, ịkụ obi, ma ọ bụ ịkụ aka nke eriri nwa maka oge dị mkpirikpi ma ọ bụ n'agbanyeghị ma eriri umbililic ma ọ bụ placenta adịghị mma. Mgbe a chụpụrụ nwa e bu n'afọ n'ahụ nne, a na-akpọ ya nwa ọhụrụ. Ma ọmụmụ ahụ bụ site na akụkụ ahụ nwanyị ma ọ bụ site na ịwa ahụ, na ma nwa ọhụrụ ahụ nwere ike ịdị ndụ, ọ baghị uru.

Nkọwa nke okwu ahụ bụ "ọmụmụ dị ndụ" sitere n'aka Òtù Ahụ Ike Ụwa na afo otu puku iri itolu na iri ise, a na-ejikarị ya eme ihe maka ahụike ọha na eze na ebumnuche ọnụ ọgụgụ. Otú ọ dị, a na-ejikarị okwu ahụ bụ "ọmụmụ dị ndụ" eme ihe ogologo oge tupu afọ otu puku iri itolu, na iri ise.

Ọ bụghị ime niile na-akpata ọmụmụ dị ndụ. Nwanyị nwere ike ịhọrọ ịkwụsị ime ya site na ite ime. Ime ime ọpụpụ, nke a makwaara dị ka ite ime na-enweghị isi na ọnwụ ime, bụ ọnwụ sitere n'okike nke nwa e bu n'afọ ma ọ bụ nwa e bu ụzọ tupu ya enwee ike ịdị ndụ n'onwe ya. Ụfọdụ na-eji mkpụmkpụ nke izu iri abuo nke ime ime, mgbe nke ahụ gasịrị a maara ọnwụ nwa e bu n'afọ dị ka ịmụ nwa nwụrụ anwụ. Ọnwụ nke nwa e bu n'afọ ma ọ bụ nwa e bu ọhụrụ na njedebe nke afọ ime, n'oge ịmụ nwa, ma ọ bụ ozugbo amuchara ka a na-agụ ya dị ka ọnwụ perinatal.

## Ihe ọnụ ọgụgụ dị mkpa

## Ihe ndị na-emetụta ịdị irè

### Afọ ime
A na-atụle ya n'ime izu, afọ ime bụ okwu a na-eji akọwa ogologo oge ime na-amalite site n'ụbọchị mbụ nke oge nsọ nwanyị ikpeazụ ruo ụbọchị dị ugbu a. Nwa a mụrụ "n'oge a na-amụ nwa" dị n'agbata afọ ime nke izu iri ato na asa na izu iri ano na otu. A na-amụ nwa tupuafọ ime eruo izu iri ato na asa. A na-akpọ afọ ime nke na-ewe izu irir ano na otu ruo izu  iri ano na otu oge ikpeazụ na afọ ime karịa izu iri ano na abuo a na-akpọ oge ikpeazụ. Nkwekọrịta zuru oke bụ na nwa e bu n'afọ nwere ike ịdị ndụ na izu iri abụọ na anọ, Otú ọ dị, ịmụ nwa dị ndụ nwere ike ime n'oge ọ dị ime site na enyemaka nke ngalaba nlekọta siri ike nke nwa ọhụrụ (NICU). Afọ ime bụ isi ihe na-ekpebi ma nwa ga-enwe ike ibi ma dịrị ndụ n'èzí ebe akpa nwa.

### Ihe ndị ọzọ
Ọ bụ ezie na afọ ime bụ ihe kachasị mkpa na-egosi na nwa ọhụrụ nwere ike ịdị ndụ, ọnọdụ nwa ọhụrụ mgbe a mụrụ ya na-egosikwa n'ụzọ dị ịrịba ama etu o si anabata ndụ na-abụghị nne. Ihe ndị a na-atụle mgbe a mụrụ ha gụnyere ịdị arọ, gburugburu isi, na ogologo ahụ. A na-enye akara Apgar n'oge a mụrụ ya iji kọọ ọnọdụ nwa ọhụrụ na mmeghachi omume na mbilite n'ọnwụ ma ọ bụrụ na ọ dị mkpa.

## Nlaghachi
Oge mgbake nne na-esote ihe omume nke ịmụ nwa mmadụ, n'agbanyeghị ma ọ bụ ọmụmụ dị ndụ, a na-akpọ n'ogepostpartum. 

## Ọnọdụ pụrụ iche
E nwere otu akụkọ banyere nwanyị na-amụ nwa dị ndụ nke sitere na nwa e bu n'afọ kpọnwụrụ akpọnwụ nke e nwetara tupu ya amalite ọgwụgwọ kansa.

## Hụkwa

* Ọnwụ nne
* Ịmụ Nwa

## Ihe odide


Òtù:Translated Article
Lochia

N'ọhịa obstetrics, **lochia** bụ ihe na-apụta n'ahụ nwanyị mgbe ọ mụsịrị nwa, nke nwere ọbara, mucus, na anụ ahụ akpa nwa. Lochia discharge na-aga n'ihu ruo izu anọ ruo asatọ mgbe amuchara, oge a maara dị ka oge postpartum ma ọ bụ puerperium. Nnyocha nke n'afọ 2016 jikọtara "oge obodo" a na omenala zuru ụwa ọnụ nke ịnọ n'ụlọ mkpọrọ mgbe amuchara, oge maka nne ọhụrụ na nwa ọhụrụ iji jikọta.

Lochia bụ nwa amụrụ n'ụbọchị abụọ mbụ, mana ọ bụghị n'ụbọchị nke atọ ma ọ bụ nke anọ, ka akpa nwa na-amalite site na commensals dị ka non-hemolytic streptococci na E. coli.

## Usoro

# **Lochia rubra** (ma ọ bụ cruenta) bụ mbupụ mbụ, nke nwere ọbara, iberibe nke membranes nwa, decidua, vernix caseosa, lanugo na membranes. Ọ na-acha uhie uhie n'ihi nnukwu ọbara ọ nwere. Ọ na-adịru 1 ruo 4 ụbọchị mgbe amuchara, tupu ọ dị mfe "ịcha".
# **Lochia serosa** bụ okwu maka lochia nke na-agbada ma ghọọ na-acha nchara nchara ma ọ bụ pinki. O nwere serous exudate, erythrocytes, leukocytes, cervical mucus na microorganisms. Nzọụkwụ a na-aga n'ihu ruo n'ihe dị ka ụbọchị nke iri mgbe a mụsịrị ya. Lochia serosa nke na-adịgide ruo izu ole na ole mgbe amuchara nwere ike igosi ọbara ọgbụgba mgbe amucharịrị, a ga-ekwukwa ya na ndị dibịa .
# **Lochia alba** (ma ọ bụ purulenta) bụ aha maka lochia ozugbo ọ ghọrọ ọcha ma ọ bụ odo odo. Ọ na-adịkarị site na izu nke abụọ ruo nke atọ ruo nke isii mgbe a mụsịrị ya. O nwere mkpụrụ ndụ ọbara uhie ole na ole ma bụrụ nke leukocytes, mkpụrụ ndụ epithelial, cholesterol, abụba, mucus na microorganisms. Nga n'ihu karịa izu ole na ole nwere ike igosi mmerụ ahụ n'ahụ, nke a ga-agwa ndị dibịa.

## Mgbagwoju anya
N'ozuzu, lochia nwere ísì yiri nke mmiri ịhụ nsọ. Ọsụsọ ọ bụla na-akpasu iwe ma ọ bụ mgbanwe na-acha agba agba na-egosi mmetọ site na ihe ndị dị ndụ dịka chlamydia ma ọ bụ staph saprophyticus.

Lochia nke a na-ejidere n'ime akpa nwa a maara dị ka **lochiostasis** ma ọ bụ lochioschesis, ma nwee ike ịkpata **lochiometra** (distention nke akpa nwa - na-ebupụ ya n'ọdịdị). Lochiorrhea na-akọwa oke eruba nke lochia ma nwee ike igosi ọrịa.

## Ntụaka

Òtù:Translated article
Ọrụ azụ

alt=a fetus is depicted head-down and facing the mother's spine.|thumb|Ọnọdụ nwa e bu n'afọ (occiput anterior); ime azụ nwere ike ime ma ọ bụrụ na nwa e bu na-eche ihu n'akụkụ nke ọzọ (occipit posterior).
alt=A woman kneeling in three different positions: with pillows; with pillows and a chair; with a birth ball|thumb|Ịrụ ọrụ azụ nwere ike ịdị mgbu. Enwere ike ịchọ enyemaka site n'ịgbalị ịchọta ọnọdụ dị mma ma ọ bụ iji bọl ọmụmụ.
Ọrụ azụ (nke a na-akpọkarị **ọrụ azụ**) bụ okwu na-ezo aka na mmetụta nke ihe mgbu nwere ike ịbelata ọtụtụ nnọọ na ụzọ usoro ma ọ bụ ahụ na ihe niile erughị ala nke na-eme na azụ ala, n'elu ọkpụkpụ azụ, na nne mmetụta n'oge ịmụ nwa.

Enwere ike ịhụ ọrụ azụ mgbe nwa ahụ chere ihu ịbanye na eme ka anyị si nọrọ anyị nso n'ebe nile n'elu n'ọwara ọmụmụ (occiput posterior), ọ bụghị ihu n'ala, nke mere na a na-akwagharị azụ nke okpokoro isi nwa ahụ (occipot) megide sacrum nne.  Otú ọ dị, ịmụ nwa n'azụ nwekwara ike ime mgbe nwa ahụ nọ n'ọnọdụ dị iche.  A na-ahụkarị na ahụ erughị ala na-egbu mgbu nke ukwuu, ọ pụkwara ghara ịda mbà kpamkpam n'etiti mgbanaka.  Enweghị ike ịkọ ma ọ bụrụ na ọ ga-eme n'azụ.  Akụkọ banyere ole nne na-arụ ọrụ azụ dịgasị iche, ọ bụ ezie ná ntị nke ụwa na ụdị àlà úkwú nke ụwa họrọ site atụmatụ dị n'agbata pasent 30 bụ ihe a na-ahụkarị.

Omume ndị a tụrụ aro iji meziwanye ọrụ azụ gụnyere abụọ ahụ n'ebe nile site n'aka ndị na eme na Ihe mmega ahụ, ịgbanwe ọnọdụ, ịsacha azụ, ịhịa aka mmiri, itinye ọkụ ma ọ bụ oyi n'azụ ala, iji bọl ịmụ nwa na ọgwụ gụnyere epidural.  Nnyocha ụfọdụ atụwo aro na ịgbanye mmiri na-adịghị ọcha n'ime azụ ala nwere ike inye ohere mgbu, mana enweghị nkwekọrịta na ọ na-enyere aka n'ezie.

## Hụkwa

* Nkwupụta (ụmụ nwanyị)

## Ihe odide
Ịdọrọ n'Ụlọ Ọgwụ

Idoro n'ụlọ ọgwụ, nke e nyere ikike na 1799, e nyere nkwado siri ike na 1897 na "onyinye magburu onwe ya nke $ 1,000,000" site na  aka J. Pierpont Morgan.

Ọ kwagara ihe karịrị otu ugboro, ma tupu ma mgbe onyinye Morgan gasịrị. Ha lekwasịrị anya na ụmụ nwanyị dị ime.  Lying-In Hospital jikọtara na 1932 na New York Hospital, a tụfuru aha mbụ ahụ.

Ebe obibi ha  Avenue Nke Abụọ" dị na àgbàtà, 17th na 18th na okporo  ụzọ nko arughari dị ka ụlọ obibi na afọ 1980.

## Akụkọ ihe mere eme
áká_ịkẹngạ|thumb|305 Second Avenue building: nke Lying-In Hospital ji mee ihe tupu ha ejikọta ya na
Okwu Lying-in Hospital dịbu dika akwụkwọ nke The *New York Times* kọwara na  afọ 1865 ọnwụ at a private-ededed hospital about a specific oghere woman, after which he died. E nwere ndị ọzọ nwụrụ anwụ na ụlọ ọrụ, gụnyere n'obodo ndị ọzọ.

Ụlọ ọgwụ ndị a kacha mara amara, n'ihi akwụkwọ dị ukwuu, jikọtara ya na *Ụlọ Ọgwụ New York* na 1799, ma kwụsị ndokwa mbụ a na 1827. Ndị ọzọ na ndị ọrụ ndị ọzọ, ọkachasị ndị dọkịta abụọ na nna nke otu n'ime ha, megharịrị *Society of the Lying-In Hospital* nke mba New York na, site na ego sitere na J. P. Morgan (ma mesịa site n'aka nwa  nwoke Morgan) nwetara ụlọ ma na 1932 "ghọrọ Ngalaba Obstetrics na Gynecology nke Ụlọ Ọgwụ New York, na-ebi n'otu n'ime ogige ndị dị n'akụkụ Osimiri Ọwụwa Anyanwụ".

Ọ rụrụ ọrụ dị ka ụlọ ọgwụ na-ahụ maka ịmụ nwa ma "kwuru na ọ bụ pasent iri isii nke ọmụmụ niile na Manhattan". Ụfọdụ n'ime ndị ọrụ ha mere nyocha ahụike.

Maka ụfọdụ n'ime afọ ha tupu ha abanye, ha jiri  otu aha bu New York Lying-In Hospital.

Na mgbakwunye na Lying-In Hospital nke jikọtara ya na New York Hospital, e nwere ndị ọzọ, dị ka "obere *ụlọ ọgwụ* na-edina n'akụkụ Bellevue Hospital". *The New York Times* kọrọ banyere ịnakọta ego maka ụlọ ọgwụ ndị a.

## Hụkwa

* General Na-edina n'Ụlọ Ọgwụ
* Providence Na-anọdụ n'Ụlọ Ọgwụ
Usoro Lamaze

**Usoro **Lamaze****, nke a makwaara dị ka **Usoro psychoprophylactic** ma ọ bụ naanị Lamaze, malitere dị ka usoro ịmụ nwa. Dị ka ihe ọzọ maka itinye aka na ahụike n'oge ịmụ nwa, onye France na-ahụ maka ịmụ nwa Fernand Lamaze mere ka ọ bụrụ ihe a ma ama n'afọ ndị 1950 ma dabere na nchọpụta ya na Soviet Union. Ebumnuche Lamaze bụ ịzụlite obi ike nne na ikike ya ịmụ nwa, site na klas ndị na-enyere ụmụ nwanyị dị ime aka ịghọta otu esi emeso ihe mgbu n'ụzọ ndị na-eme ka ọrụ dị mfe ma na-akwalite nkasi obi, gụnyere usoro ntụsara ahụ, mmegharị, na ịhịa aka.

Enwere usoro ọzụzụ na asambodo maka ndị ọrụ, na-eduga na aha Lamaze Certified Childbirth Educator (LCCE).

## Akụkọ ihe mere eme
Dr. Lamaze nwere mmetụta site n'omume ịmụ nwa na Soviet Union, nke gụnyere iku ume na usoro ntụrụndụ n'okpuru nlekọta nke *"Onye nkuzi"*, ma ọ bụ onye na-amụ nwa. Usoro Lamaze nwetara ewu ewu na United States mgbe Marjorie Karmel dere banyere ahụmịhe ya n'akwụkwọ ya nke afọ otu puku narị itoolu iri ise na itoolu Thank You, Dr. Lamaze, yana akwụkwọ Elisabeth Bing bụ Six Practical Lessons for an Easier Childbirth (otu puku narị itoolu na iri isii). Karmel na Bing ga-emesị chọta American Society for Psychoprophylaxis na Obstetrics na otu puku narị itoolu na iri isii mgbe e mesịrị kpọgharịa ya Lamaze International.

## Nkatọ
A katọrọ Lamaze n'onwe ya maka ịbụ onye na-emebiga ihe ókè na onye na-emegide ụmụ nwanyị. Nkọwa nke onye na-ahụ maka ịmụ nwa Sheila Kitzinger banyere usoro o ji rụọ ọrụ mgbe ọ na-arụ ọrụ na ụlọ ọgwụ Paris n'oge afọ  otu puku narị itoolu na iri isii gosipụtara nchegbu banyere "ọdịdị ịdọ aka ná ntị" nke ụzọ Lamaze si amụ nwa. Dị ka Kitzinger si kwuo, Lamaze nọgidere na-ahọrọ arụmọrụ ụmụ nwanyị n'ịmụ nwa site na "dị mma" ruo "ọdịda zuru oke" na ndabere nke "enweghị ntụsara ahụ na mkpu ha. Ndị "daghị" bụ, o chere, "onwe ha na-aza ajụjụ n'ihi na ha nwere obi abụọ ma ọ bụ na ha emeghị nke ọma", na ụmụ nwanyị "nwere ọgụgụ isi" ndị "jupụtara ọtụtụ ajụjụ" ka Lamaze weere dị ka ndị "kwesiri ike na ha ga-ada".

A katọwokwa usoro Lamaze maka enweghị ike ịrụ ọrụ.

## Hụkwa

* Ịmụ nwa
* Lamaze International

## Ebemsi dee
**Ihe edeturu**
Mmetụta ịmụ nwa

Birthgasm bụ orgasm nwanyị nke na-eme n'oge ịmụ nwa. Mgbe ụfọdụ  ana akpọ kwa ya"ọmụmụ nwa nke orgasmic". Ụfọdụ ụmụ nwanyị na-eji mkpali mmekọahụ iji belata mgbanaka, kama anesthesia. Ihe karịrị iri na asatọ pasent nke ndị na-amụ nwa nke Postel chọpụtara (2013) kwuru na ọ ga-ekwe omume ịmụ nwa na-atọ ụtọ, na 69% kwuru na ha ahụla ụdị ikpe ahụ.

## Ndensibịa
DONA International

E hiwere **DONA International** (nke bụbu **Doulas nke North America**) na 1992 ma bụrụkwa nke mbụ na nke kachasị Ike na ụdị nke ukwuu na Doula ọzụzụ na asambodo. Onye Okike nke Anyị mụtara n'aka Jizọs banyere isi oche nke ụlọ ọrụ na-enweghị uru ugbu a bụ Nikia Lawson.

## Aguguala
In the 1980s, Dr. Marshall Klaus, Dr. John H. Kennell, Phyllis Klaus, Penny Simkin, and Annie Kennedy first formed a partnership of doulas and medical professionals. Klaus (1927-2017), a neonatologist, and Kennell (1922-2013), a pediatrician, gave credibility to doulas Phyllis Klaus, Simkin, and Kennedy  Site na ịkwado ọrụ ha sitere kpọmkwem na nyocha nkeparent-child bonding in the 1960s at Case Western Reserve University.

E guzobere Doulas Of North America (DONA) n'ụzọ iwu kwadoro na 1992 ma nzukọ ahụ bụ nke mbụ n'ụdị ya iji zụọ ma kwado nkwado ọmụmụ na-abụghị nke ọgwụ nke doulas ma gosipụta mmalite nke doulas ọkachamara na amụ amụ na ekwu na ihe ndị mmadụ n'ihe ndị mere n'oge ochie nakwa n'oge kwesịrị mba niile. Kennedy (onye guzobere Pacific Association of Labor Support na 1989 na Seattle, WA na Simkin n'akụkụ ọzụzụ doula na Seattle Midwifery School) ghọrọ onye isi oche mbụ nke nzukọ ahụ.

N'afọ 2004, a gbanwere aha nzukọ ahụ ka ọ bụrụ DONA International.

Ka ọ na-erule n'afọ 2016, e nwere puku doulas iri na abụọ na anọ nke ụwa họrọ site n'ime site na nzukọ ahụ.

## Ọzụzụ na asambodo
DONA International na-enye ọzụzụ na asambodo ọmụmụ na postpartum doula. Iji kwado dị ka doula ọmụmụ, ọmụmụ ihe n'onwe ya bụ iwu, tinyere ịgụ ederede mgbakwunye, ọzụzụ inye ara na agụmakwụkwọ ịmụ nwa, ahụmịhe ndị ahịa, ọzụzụ azụmahịa, edemede, na ntụaka. Ọmụmụ ihe niile nke ndị mmadụ n'ihe ndị mere n'oge ochie nakwa n'oge kwesịrị ekwesị na ụdị nke ụwa họrọ site n'ime ụmụ ndị ikom abụọ n'onwe ya na-akụzi site n'aka ndị na-enye ọzụzụ ndị nwere ike ịrụ ọrụ achọrọ nke gụnyere nkwado mmetụta uche, nkwado anụ ahụ ma ọ bụ usoro nkasi obi, nkwurịta okwu, ntinye aka, ụkpụrụ omume na omume ọkachamara.

## Nkwado

* Nkwalite ọrụ Doula na ntụkwasị obi
* Ọdịiche na ikpe na-ezighị ezi
* Ịkwụ ụgwọ ịnshọransị
* Omume iwu
* Nnyocha na nchịkọta data

## Ntụaka

## Njikọ mpụga
Ihe Dubowitz nwetara

Dubowitz Score bụ usoro maka ịji tule afọ ime nke ụmụ ọhụrụ. Ọ bụ Lilly Dubowitz, onye na-ahụ maka ụmụaka na Hungari, na di ya, onye na'ahụ maka akwara na Briten bụ Victor Dubowitz chepụtara ya.

## Ihe odide
Ọrịa oyi na-atụ mgbe amuchara nwata

**Ọrịa oyi na-atụ mgbe amu chara nwa** bụ mmeghachi omume ahụike nke na-eme n'ime awa abụọ nke ịmụ nwa. Ọ na-apụta dị ka ịma jijiji a na-apụghị ịchị kwa achị kwa. A na-ahụ ya n'ọtụtụ ụmụ nwanyị mgbe ha muchara nwa ma nwee ike ịbụ ihe na-adịghị mma. Ọ na-adịru nwa oge. A na-eche na ọ bụ n'ihi mmeghachi omume nke usoro akwara. O nwekwara ike inwe njikọ na  nnoghari  mmiri na ọrụ siri ike nke ime ime. A na-ewere ya dị ka mmeghachi omume dị mma ma ọ nweghị ahụ ọkụ na-eso ya. ọrịa ọkụ ga-egosi na ọ na-ebute ọrịa. Nkwado bụ ihe niile dị mkpa na ka nne ahụ dị jụụ. Akowara ya dị ka ihe a na-ahụkarị na nke nkịtị. A na-eche na ọ nwere ike ịbụ na ọ nwere njikọ na okpomọkụ gburugburu ebe obibi.

## Ebemsi dee

## Akwụkwọ

*
Nke nwa oge

Nke nwa oge bụ ịda mbà n'obi na-agafe agafe nke ụda uru ahụ na mmetụta miri emi nke na-eme na ụmụ ọhụrụ mgbe amuchara. Na 70% nke ụmụ ọhụrụ, ọ na-adịru ihe na-erughị awa 24, na 84.3% ihe na-irughị awa 48. Ọnụnọ ya anaghị emetụta ngwaahịa na ọrụ nkụzi afọ ojuju site n'ime ụmụ ndị ogbi ozi ọma ahụ n'ebe ma ọmụmụ ya mere site na ịmụ nwa ma ọ bụ ịmụ nwa. E webatara okwu a na 1960.

## Ntụaka
Mmetụta ọmụmụ

*  Nsogbu nchekasị post-traumatic metụtara ọmụmụ, mmerụ ahụ uche nne na-esote ọmụmụ
* Mmetụta ọmụmụ (anụ ahụ), mmerụ ahụ n'ahụ nwa ọhụrụ na-esote ịmụ nwa, dịka akọwapụtara na ICD-10 koodu P10-P15
* Mmetụta ọmụmụ (psychoanalysis), echiche na Freudian psychoanalyses nke Otto Rank kọwara
Nkpa nwa (anụ ahụ)

Nkpa nwa na-ezo aka na mmebi nke anụ ahụ na akụkụ ahụ nke nwatakịrị a mụrụ ọhụrụ, mgbe mgbe n'ihi nrụgide anụ ahụ ma ọ bụ mmerụ ahụ n'oge ịmụ nwa. Okwu a na-agụnyekwa nsonaazụ ogologo oge, nke na-abụkarị nke ọdịdị nghọta, nke mmebi ụbụrụ ma ọ bụ okpokoro isi. Nnyocha ahụike nke mmerụ ahụ ọmụmụ malitere na narị afọ nkedị ka onye isi oche nke ọkụ obụpde nke  iri na isii, a kọwakwara nsonaazụ ọdịdị nke ịmụ nwa n'ụzọ na-ezighi ezi n'akwụkwọ ahụike nke oge Renaissance. Mmerụ ahụ ọmụmụ na-ewe ebe pụrụ iche nke nchegbu na ọmụmụ na akwụkwọ ah aja maka Ụbọchị taa na eme na ohiri ndị ahụụike. Na ICD-10 "mmetụta ọmụmụ" were koodu 49 (P10-Р15).

Otú ọ dị, a na-enwekarị ọdịiche doro anya a ga-eme n'etiti mmerụ ahụ ụbụrụ nke mmerụ ahụ ọmụmụ kpatara na nke ahụ sitere na asphyxia intrauterine. Ọ dịkwa oke mkpa ịmata ọdịiche dị n'etiti "mmerụ ọmụmụ" na "mmerụrụ ahụ ọmụmụ". Mmerụ ahụ ọmụmụ na-agụnye mmebi ọ bụla nke usoro n'oge ọmụmụ (hypoxic, toxic, biochemical, ihe ndị na-ebute ọrịa, wdg), mana "mmerụ ahụ ịmụ nwa" na-elekwasị anya n'ụzọ dị ukwuu nke ụwa họrọ site na iji bịa na nnụnụ ndị mmadụ n'ihe dị ka onye isi na mmebi nke na adịghị anya na igwe. Caput succedaneum, mmerụ ahụ, ọbara ọgbụgba n'akụkụ ọkpụkpụ okpokoro isi, na hematomas subcapsular nke imeju so na mmerụ ahụ ọmụmụ a kọrọ. N'aka nke ọzọ, mmerụ ahụ ọmụmụ na-agụnye mmetụta ndị na-adịgide na na ụdị nke ụwa họrọ nke oge ochie nakwa n'oge kwesịrị dị ka onye isi ndi mádu ziri na ishi adịgide nke mmerụ ahụ ịmụ nwa, gụnyere usoro nkwụghachi ụgwọ na mgbanwe na mmepe nke usoro ọrịa (pathogenesis) mgbe mmebi ahụ gasịrị.

## Ihe ịrịba ama na mgbaàmà
Nsogbu sitere na mmerụ ahụ ọmụmụ nwere ike ịgụnye mmerụ ahụ n'isi, ọkpụkpụ azụ, anụ ahụ dị nro, na akụkụ ahụ.

Mmetụta dị n'isi nwa ọhụrụ ahụ nwere ike igosi dị ka Caput Succedaneum, ọkpụkpụ okpokoro isi, ọbara ọgbụgba extracranial na intracranial, na mmerụ ahụ akwara okpokoro maka Atụmatụ Nlekọta ahụike Otu Onye Okike nke eluigwe na. A na-ahụ Caput Succeedaneum dị ka ọzịza n'ime akpụkpọ isi n'ihi mkpakọ nke akwara site na nrụgide na-arịwanye elu mgbe ọ na-agafe n'ọwara ọmụmụ.

Mmetụta ọmụmụ bụ ihe a na-adịghị ahụkebe n'ụwa ọdịda anyanwụ n'ihe gbasara ọnụego na ụwa nke atọ. Na West, mmerụ ahụ na-eme na 1.1% nke C-sections.

## mkpatara

* Ọdịiche nke isi na ọkpụkpụ azụ,
* nnyefe ngwa ngwa na ngwa ngwa,
* na-egbu oge na ogologo oge,
* ọnọdụ ọmụmụ na-adịghị mma,
* Ọmụmụ na-enweghị atụ (asinclitismus),
* àgwà nwa e bu n'afọ na-adịghị mma (onye na-etinye isi n'ime ala),
* Oge ịmụ nwa,
* ngwa ngwa na mkpali nke ọmụmụ,
* Nkwupụta breech,
* forceps na vacuum extraction.

Ọ bụ ezie na ọnụọgụ ọ bụla nke mmerụ ahụ nwere ike ime n'oge usoro ọmụmụ, a na-akọwa ọtụtụ ọnọdụ ụfọdụ nke dị ka ndị mmadụ n'ihe banyere ụkpụrụ na ụkpụrụ nke ụwa họrọ site n'ime ụmụ ndị ikom abụọ ahụ na ọma.  Brachial plexus paralysis na-eme na 0.4 ruo 5.1 ụmụ ọhụrụ kwa 1000 ọmụmụ dị ndụ. Mmetụta isi na mmerụ ahụ ụbụrụ n'oge ịmụ nwa nwere ike iduga n'ọtụtụ ọnọdụ gụnyere: caput succedaneum, cephalohematoma, hemorrhage subgaleal, hemorrhague subdural, hemorhague subarachnoid, hemorragem epidural, na hemorrhagée intraventricular.

## Ọrịa na-efe efe

## Ntụaka
Clostssigrification

Ọ bụ dọkịta na-ahụ maka ịmụ nwa Michael Robson kọwara ìgwè iri ahụ na 2001, a kọwakwara ha dabere ná ndụ gị dị ichè nke dị n'ala yana mmiri ụdị afọ ime, ndekọ ọmụmụ nwanyị ahụ gara aga, usoro ịmụ nwa na ịmụ nwa, na afọ ime mgbe a na-amụ nwa.

# Nulliparous, otu afọ ime isi, ọ dịkarịa ala izu 37 nke ime, ime ime na-enweghị isi
# Nulliparous, otu afọ ime, ọ dịkarịa ala izu 37 nke ime, ma ọ bụ na-akpata ime ma ọ bụ akụkụ ịwa ahụ tupu mmalite nke ime onwe ya
# Mgbasa ahụ, enweghị akụkụ ọwa ahụ gara aga, otu afọ ime, ọ dịkarịa ala izu 37 nke ime, ime ime na-enweghị isi
# Multiparous, enweghị akụkụ ọwa ahụ gara aga, otu afọ ime, ọ dịkarịa ala izu 37 nke ime ime, ma ọ bụ na-akpali ime ma ọ bụ akụkụ ọwa tupu mmalite nke ime ọwa ahụ.
# Akụkụ ọwa ahụ gara aga, ime ime otu isi, ọ dịkarịa ala izu 37
# Nulliparous, ime ime otu breech
# Ime ime ọtụtụ, otu afọ ime
# Ime ọtụtụ afọ
# Otu afọ ime na-agbagọ agbagọ
# Otu afọ ime, izu 36 ma ọ bụ obere

A na-ejikarị nkewa ahụ eme ihe iji nyochaa ma tụnyere ọnụego nke ngalaba ịwa ahụ n'ọtụtụ mba, a tụkwara aro ụfọdụ ngalaba ndị ọzọ nke ìgwè iri ahụ.

## Ntụaka
Nwa eke na egwurugwu

Nwa egwuregwu bụ okwu maka nwatakịrị amụrụ n'ezinụlọ nke nwụrụ otu ma ọ bụ karịa n'ihi ịmụ nwa nwụrụ anwụ, ime ọpụpụ, ime ime ime, ịkwụsị maka ihe gbasara ahụike, ma ọ bụ ọnwụ n'oge ọ bụ nwa ọhụrụ. Ime ime ndị a nwere ike iweta "mmetụta siri ike nke nchegbu, obi amamikpe, na ọbụna egwu" kama kwa "oké ọṅụ, ntụgharị uche, ọgwụgwọ, na mmetụta dị iche iche". Okwu ahụ bụ "egwurugwu" bụ ihe nnọchi anya nke olileanya nwatakịrị ahụ wetara mgbe oké ifufe nke ọnwụ gara aga gasịrị.

Nnyocha e mere na Uloakwukwo mahadum Michigan na-egosi na "mmekọrịta nne na nna nwere ihe ize ndụ dị elu nke ịgbasa mgbe ime ọpụpụ ma ọ bụ ịmụ nwa nwụrụ anwụ, ma e jiri ya tụnyere ịmụ nwa dị ndụ", nakwa na ihe ize ndụ kachasị elu maka di na nwunye ndị ahụ nwere ịmụ nwa nwụrụ.

Na narị afọ nke iri abụọ na otu, ndị nne na nna dị otú ahụ na-achọ inwe nwa ọzọ na-agakarị n'Òtù nkwado n'ịntanetị maka ozi na agbam ume.

Dị ka dọkịta Jenifa Kulp-Makarov si kwuo, "Ọ bụ ahụmahụ na-emetụ n'ahụ ma na-ebibi ihe ịhapụ ime ma ọ bụ nwa. Ịmepụta ndụ ma ọ bụ weta nwa n'ime ụwa mgbe ọnwụ dị otú ahụ gasịrị dị ịtụnanya dị ka ọrụ ebube maka ndị nne na nna a. "

Ndị nwere mmasị ịkwado ezinụlọ ndị dị otú ahụ ahọrọla ụbọchị iri abụo na abụo na ọnwa Ọgọọst kwa afọ dị ka "Ubochi mba nwa egwuregwu". Ụfọdụ ndị ọkachamara na-ese foto wepụtara onwe ha iji were foto n'efu nke ụmụ ọhụrụ ndị a. N'ọnọdụ ụfọdụ, ndị a bụ foto ìgwè.

## Echiche dị iche iche banyere okwu ahụ
Ọ bụ ezie na a na-eji okwu nwa egwuregwu eme ihe n'ọtụtụ ebe n'etiti ndị na-eme ka ha ghara ime, ụfọdụ ụmụ nwanyị na-enwe ahụ erughị ala na okwu ahụ, nke ọ bụla n'ihi ihe kpatara ya. Ha nwere ike iche na okwu ahụ na-elekwasị anya na ọnwụ nwa ahụ karịa ndụ ha n'ezie ma ọ bụ ha nwere ike iche echiche na ọ dịghị mkpa itinye akara nke na-enye nwa a njirimara ma ọ bụ aha pụrụ iche n'ihe gbasara ụmụnne ha ndị ọzọ.

## Ebemsi dee
Ọnwụ nne

A na-akọwapụta ọnwụ nwa ma ọ bụ ọnwụ nne n'ụzọ dịtụ iche site n'ọtụtụ ụlọ ọrụ ahụike dị iche iche. Òtù Ahụ Ike Ụwa (WHO) na-akọwa ọnwụ nne dị ka ọnwụ nke nne dị ime n'ihi nsogbu ndị metụtara ime ime, ọnọdụ ndị dị n'okpuru na-akawanye njọ site na ime ma ọ bụ nlekọta nke ọnọdụ ndị a. Nke a nwere ike ime ma ha dị ime ma ọ bụ n'ime izu isii nke mkpebi ime ime.[1] Nkọwa CDC nke ọnwụ metụtara afọ ime na-agbatị oge nleba anya ịgụnye otu afọ site na mkpebi nke ime ime.[2][3] Ọnwụ metụtara ime ime, dị ka American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) kọwara, bụ ọnwụ niile na-eme n'ime otu afọ nke mkpebi ime ime.[4] Nchọpụta ọnwụ metụtara afọ ime dị mkpa maka ikpebi ma afọ ime ọ bụ ihe kpatara ọnwụ ahụ kpọmkwem ma ọ bụ na-apụtachaghị ìhè.

Enwere usoro abụọ bụ isi eji eme ihe mgbe a na-ekwu maka ọnụọgụ ọnwụ nke nne na obodo ma ọ bụ obodo. Ndị a bụ ọnụọgụ ọnwụ nke nne na ọnụ ọgụgụ ndị nne, nke akpọchiri dị ka "MMR". Site na 2017, ọnụ ọgụgụ ndị nne na-anwụ n'ụwa agbadala 44% kemgbe 1990; Otú ọ dị, kwa ụbọchị, ụmụ nwanyị 808 na-anwụ n'ihi ime ime ma ọ bụ ihe metụtara ịmụ nwa. Dị ka akụkọ United Nations Population Fund (UNFPA) 2017 si kwuo, ihe dị ka nkeji 2 ọ bụla nwanyị na-anwụ n'ihi nsogbu n'ihi ọmụmụ nwa ma ọ bụ ime ime. Maka nwanyị ọ bụla nke nwụrụ, enwere ihe dị ka ụmụ nwanyị 20 ruo 30 nwere mmerụ ahụ, ọrịa, ma ọ bụ ọmụmụ ọmụmụ ma ọ bụ ime ime ọzọ.

UNFPA mere atụmatụ na ụmụ nwanyị 303,000 nwụrụ n'ihi ime ime ma ọ bụ ihe metụtara ịmụ nwa n'afọ 2015. WHO kewara ihe na-akpata ọnwụ ndị nne ụzọ abụọ: ọnwụ nwa na-anwụ kpọmkwem na ọnwụ ime nwa. Ọnwụ ime nwa kpọmkwem bụ ihe na-akpata ọnwụ n'ihi mgbagwoju anya nke afọ ime, ọmụmụ ma ọ bụ nkwụsị. Dịka ọmụmaatụ, ndị a nwere ike ịmalite site na ọbara ọgbụgba siri ike ruo n'ịrụ ọrụ mgbochi, nke enwere enyemaka dị irè maka ya. Ọnwụ nwa ime na-apụtaghị ìhè na-ebute site na ime ime na-etinye aka ma ọ bụ ime ka ọnọdụ dị adị dịkwuo njọ, dịka nsogbu obi.

Dị ka ụmụ nwanyị enwetala ohere ị nweta atụmatụ ezinaụlọ na onye na-ahụ maka ịmụ nwa nwere nkwado ndabere na mpaghara ọnọdụ mberede mberede, ọnụ ọgụgụ ndị nne zuru ụwa ọnụ adalatala site na ọnwụ nne 385 n'ime 100,000 mụrụ na 1990 ruo na ọnwụ 216 n'ime 100,000 ọmụmụ dị ndụ na 2015. Ọtụtụ mba belatara ọkara nke nne ha n'ime 100,000 ọmụmụ. Ọnụọgụ ọnwụ n'ime afọ 10 gara aga. N'agbanyeghị na agbalila mbọ iji belata ọnwụ ndị nne, enwere ọtụtụ ohere maka imeziwanye, ọkachasị na mpaghara ndị nwere obere akụrụngwa. Ihe karịrị 85% nke ọnwụ ndị nne nọ n'obodo ndị nwere obere akụ na Africa na Eshia. N'ime mpaghara akụrụngwa dị elu, a ka nwere ebe dị ịrịba ama nwere ohere maka itolite, ọkachasị ka ha na-emetụta agbụrụ na agbụrụ na ahaghị nhata na ọnụ ọgụgụ ndị nne na-anwụ anwụ na ọrịa.

N'ozuzu, ọnwụ nke nne bụ ihe dị mkpa na-egosi ahụike nke mba ahụ ma na-atụgharị uche na akụrụngwa ahụike ya. Ibelata ọnụọgụ ọnwụ nke nne bụ ebumnuche dị mkpa nke ọtụtụ ụlọ ọrụ ahụike gburugburu ụwa.