Pintupi itoolu

áká_ịkẹngạ|thumb|360x360px| Ọzara Gibson
Ndị **Pintupi Nine** bụ otu ndị Pintupi itoolu bụ ndị na-amaghị banyere ọchịchị Europe nke Australia ma biri ndụ ọzara omenala n'Ọzara Gibson nke Australia ruo 1984, mgbe ha na ndị ikwu ha na nso Kiwirrkurra kpọtụrụ.  Mgbe ụfọdụ, a na-akpọkwa ha "ebo furu efu". A na-eto otu a dị ka "ndị na-akwagharị ikpeazụ" na akwụkwọ akụkọ mba ụwa mgbe ha hapụrụ ndụ ha na-akwagharị na October 1984. 

## Akụkọ ihe mere eme
Ndị otu ahụ na-agbagharị n'etiti oghere mmiri dị nso n'Ọdọ Mmiri Mackay, nke dị nso na Western Australia - Northern Territory, yi eriri ntutu ma jiri ngwa ọgụ.   ube osisi na ndị na-atụ ube, na boomerangs a kpụrụ akpụ akpụ. Ihe oriri ha bụ goanna na oke bekee yana ahịhịa ahịhịa nri ọhịa . Otu a bụ ezinụlọ, nke nwere ndị nwunye abụọ (Nanyanu na Papalanyanu) na ụmụ asaa. Enwere ụmụnne anọ ( Warlimpirrnga, Walala, Tamlik, na Piyiti ) na ụmụnne nwanyị atọ ( Yalti, Yikultji na Takariya ). Ụmụntakịrị ahụ niile dị n'afọ iri na ụma, n'agbanyeghị na amabeghị afọ ole ha dị; ndị nne ahụ nọ na ngwụcha afọ 30.

N'ọnwu nke nna - di nke nwunye abụọ  - otu ahụ gawara ndịda ebe ha chere na ndị ikwu ha nwere ike ịnọ, dịka ha ahụla "anwụrụ" n'akụkụ ahụ. Ha zutere ndị na-ama ụlọikwuu abụọ sitere na Kiwirrkura mana n'ihi nghọtahie metụtara egbe egbe, ha gbagara n'ebe ugwu ebe ndị na-ama ụlọikwuu laghachiri n'obodo ma gwa ndị ọzọ ka ha soro ha laghachi azụ ịchọta otu ahụ. Ndị obodo ahụ ghọtara ngwa ngwa na ndị otu ahụ bụ ndị ikwu ndị a hapụrụ n'ime ọzara afọ iri abụọ gara aga, mgbe ọtụtụ ndị gara njem n'ebe dị nso na Alice Springs . Ndị obodo ahụ ji ụgbọ ala gaa ebe a hụrụ ndị otu ahụ n'ikpeazụ wee nyochaa ha ruo oge ụfọdụ tupu ha achọta ha. Mgbe ha mekọrịtachara ma guzobe mmekọrịta ha, a kpọrọ Pintupi itoolu ka ha bịa biri na Kiwirrkura, ebe ọtụtụ n'ime ha ka bi. 

Ndị na-egwu egwu na-asụ Pintupi gwara ha na e nwere ọtụtụ nri, na mmiri na-esi na ọkpọkọ pụta; Yalti kwuru na echiche a tụrụ ha n'anya.  Nnyocha ahụike gosipụtara na ezinụlọ Tjapaltjarri (dị ka a makwaara ha) nọ "n'ọnọdụ mara mma. Ọ bụghị otu ounce abụba, nha nke ọma, siri ike, dabara adaba, ahụike".  Na Kiwirrkura, nke dịdebere Kintore, ha na ndị ezinaụlọ ha ndị ọzọ zutere.

Na 1986, Piyiti laghachiri n'ọzara.  Warlimpirrnga, Walala na Tamlik (nke a maara ugbu a dị ka "Thomas") enwetala nkwado mba ụwa n'ụwa nka dịka ụmụnna Tjapaltjarri.  Ụmụnna nwanyị atọ ahụ, Yalti, Yikultji na Takariya, bụkwa ndị na-ese ihe na Aboriginal a ma ama nke ọrụ ya nwere ike ịhụ na ihe ngosi ma zụta n'aka ọtụtụ ndị na-ere ahịa nkà. Otu n’ime ndị nne anwụọla; nke ọzọ ebirila na ụmụnne nwanyị atọ na Kiwirrkurra. 

## Hụkwa

* Njem njem Bindibu
* Ishi
* Warri na Yatungka
* Richters (ezinụlọ ndị Aborigine Australia)

## Edensibia
n'obodo ma gwa ndị ọzọ ka ha soro ha laghachi azụ ịchọta otu ahụ. Ndị obodo ahụ ghọtara ngwa ama nke ọrụ ya nwere ike ịhụ na ihe ngosi ma

* "Njedebe nke Oge" *The Sunday Times (Western Australia)*, 4 February 2007, p 14–17

## Njikọ mpụga

* Webụsaịtị nka ndị Aborigine
* Ibe nka nke Takariya Napaltjarri na Ụlọ Ahịa Aboriginal
* Foto dị na Newspix - Ndị na-ekwu okwu Pintupi itoolu bụ ndị mere akụkọ mba na kọntaktị mbụ ha na ndị ọcha Australia. (NPX396927 - 31 Ọktoba 1984)
* ''Ụwa na-agbakọta: kọntaktị mbụ na ọzara ọdịda anyanwụ, 1932-1984'' . Akwụkwọ akụkọ ''ncheta'' National Museum of Australia, vol. 1 mba. Ọnwa Itolu 2, 2006