Kingsley Kuku

**Kingsley Kuku** (amụrụ 14 Febụwarị n'afọ1970) bụ onye ndọrọndọrọ ọchịchị na gburugburu ebe obibi Naijiria, onye bụbu onye ndụmọdụ pụrụiche nye onye isi ala mbụ Goodluck Jonathan nke Naijiria na ihe gbasara Niger Delta na onye isi oche nke Mmemme Mgbaghara Onye isi ala. . 

N'oge mahadum ya, Kuku bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na onye ndu na otu oge National Association of Nigerian Students mobilization. O sonyeere mkpọsa maka ịlaghachi ọchịchị onye kwuo uche ya na Naijiria. Ọ nọgidere bụrụ onye ọsụ ụzọ na mmepe na iweghachi udo na-adịgide adịgide na mpaghara Niger Delta nke Nigeria.

Kuku mgbe ọ ahụ ndị́ na-akpọ Ijaw, gbara ọsọ ma họpụta ya dị ka onye otu Ondo State House of Assembly ma àgwà Ifịji oche nke kọmitii ụlọ ruo apụ apụ. A mgbagwoju ya dị ka onye iche iche nye onye bụbu onye isi ala Goodluck Jonathan n'afọ 2011. N'otu afọ ahụ, Kuku bụ ọkà okwu ọbịa na Chatham House, ụlọ ọrụ maka ihe gbasara mba ụwa, ebe o nyere akwụkwọ. Ọ natara ọtụtụ nri na Atlanta, Georgia, na United States. 

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
 
A mụrụ Kingsley Kuku na 14 Febrụwarị n'afọ 1970 n'ezinụlọ Ndị Kraịst na Arogbo, isi ụlọ ọrụ ọdịnala nke agbụrụ agbụrụ Ijaw, na Ondo State, Nigeria. Ọ gụrụ akwụkwọ praịmarị na sekọndrị n'agbata afọ 1977 na 1988 n'Arogbo. O wee gụchaa nzere bachelọ na asụsụ bekee na mahadum Ondo State University, Akure . 

Ọ gara Patrick Catholic Primary School, Arogbo, Ondo State (1977–1983). Ọ gụrụ akwụkwọ sekọndrị na Ijaw National High School, Arogbo, Ondo State (1983–1988). O nwetara nzere bachelọ nke Education na asụsụ bekee na mahadum Ondo State, Ado Ekiti, ugbu a Ekiti State University n'afọ 1995;  na MSc na mmekọrịta mba ụwa na usoro ọmụmụ na Mahadum Igbinedion, Okada Edo State (2011-2012), Nigeria. O nwetakwara nzere na mahadum nke Cambridge, ebe o nwetara asambodo maka nbibi esemokwu n'afọ 2008. N'igosipụta ọrụ ya na nkwalite ọchịchị onye kwuo uche ya na Naijiria, e nyere Kuku nzere nzere bachelọ na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na November n'afọ 2013 site na Mahadum Igbinedion, Okada Edo State, Nigeria. Hon. Kingsley Kemebradigha Kuku bụ Senior Stat. Nwa akwukwo iwu nke UCLAN, England, United Kingdom. 

Ọ na-ejide Dọkịta nke Nkà Ihe Ọmụma si Selinus University of Sciences and Literature in international relationship (udo studies) na Executive Certificate in Public Leadership si Harvard Kennedy School of Government.

## Mgbalị
Kuku nabatara ime ihe ike n'oge ọ bụ na mahadum dị ka otu n'ime ụmụ akwụkwọ Naijiria na-eto eto na-ahụ maka mmekọrịta ọha na eze na ndọrọ ndọrọ ọchịchị bụ ndị iwe ji maka ọchịchị ndị agha na ọchịchị aka ike na Naijiria. Ọ bụ onye ndú ụmụ akwụkwọ na otu oge onye ọrụ mba nke National Association of Nigerian Students (NANS)  onye na-arụsi ọrụ ike na mkpọsa na ọgụ maka ịhapụ ndị agha nke ndị Naijiria na nloghachi zuru oke nke ọchịchị onye kwuo uche ya na Naijiria. Ahụmahụ ya n'ịchịkwa ụmụ akwụkwọ kachasị elu na Naịjirịa setịpụrụ ikpo okwu ka ọ bụrụ onye na-ebute ụzọ n'ọtụtụ òtù ndị e guzobere iji dozie ikpe na-ezighị ezi na nchịkwa na-adịghị mma n'ime usoro mmekọrịta ọha na eze na Naịjaria. Ọ bụ onye ọsụ ụzọ nke Ijaw Youth Council (IYC),  otu agbụrụ a ma ama na Naijiria; ọ bụkwa ọnụ na-ekwuru kansụl ahụ. Ọ bụ onye bịanyere aka na nkwupụta akụkọ ihe mere eme nke Kaiama .  Kuku anọgidewo na-abụ olu na onye na-arụsi ọrụ ike maka mmepe na iweghachi udo na-adịgide adịgide na mpaghara Niger Delta nke Naijiria.
áká_èkpè|thumb|Kuku na ndị bụbu ndị na-eme ngagharị iwe na Niger Delta bụ ndị gụsịrị ọzụzụ dị ka onye na-anya ụgbọelu site na mmemme Amnesty nke onye isi ala
[áká_ịkẹngạ|thumb|Kuku na ndị ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ụlọ ọrụ nnọchiteanya nke US na ụfọdụ mba Europe na Naijiria mgbe nzukọ na [Abuja, Naijiria]]

## Ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Mgbe ọ sonyere na Ijaw Youth Council, Kuku sonyere ma họpụta ya dị ka onye otu Ondo State House of Assembly wee bụrụ Onye isi oche nke House Committee on Information ruo afọ anọ. Ọ bụ n'oge dị iche iche onye enyemaka pụrụ iche na onye isi nke Ngalaba Nchịkwa esemokwu na Niger Delta Development Commission (NDDC); onye otu Kọmitii Onye isi ala na Amnesty; na odeakwụkwọ nke Kọmitii onye isi ala na Udo na mkpebi esemokwu na Niger Delta. Na Jenụwarị n'afọ 2011, a họpụtara ya dị ka onye ndụmọdụ pụrụ iche nye onye isi ala Naijiria, Dr Goodluck Jonathan, na Niger Delta na onye isi oche Niger Delta Presidential Amnesty Programme. Onye isi ala Jonathan họpụtara ya ọzọ n'otu ọkwa ahụ na July n'afọ 2011 mgbe ntuli aka n'ozuzu ya n'afọ 2011. Dị ka onye isi oche nke Presidential Amnesty Programme maka ndị na-eme ngagharị iwe n'obodo ndị nwere mmanụ na Niger Delta, Kuku lekọtara mwepụ na mwepụ nke ndị na-emepụta ihe 30,000  ma ọ na-elekọta mkpochapụ na iweghachi ndị ntorobịa a n'ime obodo.  Akụkụ na-aga n'ihu nke mmemme Mgbaghara, nke a na-eme maka iwulite ikike n'ime ndị ntorobịa Niger Delta na-enweghị ego na-edebanye aha na mmemme Mgbaghara nke onye isi ala, enwetala oke nke ebumnuche ya. Kuku na-arụ ọrụ zuru oke na ikike nchịkwa n'ime oke nke mmefu ego e guzobere, na-eguzo ihe dị ka ijeri N60 naira na 2012 (ihe dị ka US $ 350 nde),  na iwu gọọmentị na-arụ; ma na-enyefe ọrụ dị iche iche na ọtụtụ ndị isi ngalaba na nzukọ a haziri ahazi. N'ụbọchị ncheta nke atọ nke mmemme Amnesty n'afọ 2012, Kuku kwupụtara na mkparịta ụka ndị nta akụkọ na a na-eweghachi udo na mpaghara Niger Delta, site na nhazi nke mmemme Amnesty, emeela ka ikike mmepụta nke ndị na-arụ ọrụ mmanụ na mpaghara Niger delta dịkwuo ukwuu ma chekwaa ego Naịjirịa na-agba ọtụtụ ijeri dollar na ego mmanụ n'ime naanị afọ atọ.  &nbsp;&nbsp;

## Ịmegharị Delta Niger: Ihe ịma aka na Ohere
áká_èkpè|thumb|Remaking The Niger Delta: Ihe ịma aka na Ohere - nke Kingsley Kuku dere
Ọ bụghị ndị na-eme ngagha iwe ole na ole, ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ndị ọkachamara na mmepe mba ụwa welitere nchegbu banyere nnupụisi na mpaghara Niger Delta karịsịa n'oge esemokwu dị n'etiti afọ 2004 n'afọ 2008. Nchegbu, nke dabeere na mmetụta nke ọgba aghara na mpaghara ahụ na ego niile nke Federal Republic of Nigeria nke ihe karịrị 80%  nke ego mba ahụ na-enweta site na ego nke ọrụ mmanụ na-aga na Niger Delta, ka a kpọgara n'ihu nke okwu mba maka gọọmentị na ụlọ ọrụ nchekwa ya iji bilie megide ihe ịma aka nke mwakpo ndị na-elekwasị anya ọ bụghị naanị na mkpụrụ obi akụ na ụba nke Naịjirịa kamakwa na udo na nchekwa nke mba ahụ; na mgbalị gọọmentị Naị Naị Nchịkwa na-eme iji kwado iwu mba ọzọ. Dị ka ndị ọzọ hụrụ mba n'anya na ndị na-etinye aka na mmepe nke Niger Delta, Kuku emeela nkwupụta maka mgbanwe na ngosipụta maka uto nke mpaghara ahụ na ọganihu nke Naịjirịa ịbụ akụkụ nke ọtụtụ atụmatụ itinye aka dị ka Niger Delta Development Commission, Amnesty Programme (nke Kingsley Kuku duziri), Ministry of Niger Delta na atụmatụ ndị ọzọ a na-eme iji weta nsogbu na steeti na-emepụta mmanụ Naịjiria, hụ na udo na ịzụlite akụ na ụba mba ahụ ka mma. Kuku, onye kwuru n'otu n'ime mkparịta ụka mgbasa ozi ya na, "na Mee n'afọ 2009, tupu nkwupụta mgbaghara, mmepụta mmepụta agbadata na barrels 680,000 kwa ụbọchị, site na barel nde 2.2 kwa ụbọchị. N'ihi mmemme mgbaghara, ngwongwo mmanụ mba ahụ taa dị ihe dị ka barel nde 2.7 kwa ụbọchị na ebumnuche nke barel nde 4.5 kwa ụbọchị bụ ihe kwere omume, ma ọ bụrụ na-aga n'ihu na-eme ka ndị ọzọ na-achọ ịmegharị azụmahịa na ndị ọzọ na ndị ọzọ nwere nchegbu. " dọkwara aka na ntị n'akwụkwọ ya Remaking the Niger Delta: Challenges and Opportunities na ụlọ ọrụ mmanụ na ndị ọzọ na-ahụ maka ya enweghị ike ịga n'ihu na azụmahịa dịka ha na-emebu ebe ya na ụmụ amaala ndị ọzọ nwere nchegbu na-aga n'ihu na-agbasi mbọ ike ịmaliteghachi na iweghachite ndị mbụ na-akpasu iwe. O kwusiri ike na mkpesa akụkọ ihe mere eme nke kpatara ndị agha na ọgba aghara kwesịrị ka e lebara ya anya dị ka Naijiria ji ya n'aka ọgbọ dị ugbu a na ndị na-abịa n'ihu iji tinye mmezigharị gburugburu ebe obibi na usoro ihe omume ma hụ na a na-enweta ọrụ ọrụ mmekọrịta ọha na eze zuru oke site na ụlọ ọrụ mmanụ dị iche iche na-arụ ọrụ na Niger Delta obodo maka mmepe bara uru n'ime ebe ha na-arụ ọrụ ozugbo na Nigeria maka udo na nchekwa obodo.. N'otu aka ahụ, Kuku kwuputara nkwupụta nke ọtụtụ akwụkwọ akụkọ na Naijiria na-akọ na ọ kọwara udo na-adị na Naijiria dị ka ihe na-adịghị ike ma dọọ ọdụ na udo dị na mpaghara ahụ nwere ike ịlaghachi n'ụdị ọzọ nke nkwụsịtụ, ma ọ gwụla ma ụlọ ọrụ mmepe dị mkpa gbasie mbọ ike ịgbanwe ihu eriri mmanụ ala mmanụ. Otu n'ime ihe ndị dị mkpa nke mmemme mgbaghara nke Kuku na-eduzi bụ mmetụta ya na ndụ ndị agha gara aga, ọtụtụ n'ime ha agbanweela ugbu a ka ha bụrụ ụmụ amaala ka mma bụ ndị na-echegbu onwe ha ọ bụghị naanị maka nkwalite onwe onye kamakwa ọganihu na mmepe nke ọha mmadụ n'ozuzu ya. A na-egosipụta nke a n'ihe ọtụtụ ndị na-eme ugbu a. Dịka ọmụmaatụ, onye ndú nke ndị agha gara aga na Ondo Steeti guzobere ebe nnweta nkà na steeti maka ebumnuche nke ịzụ ndị ntorobịa gafee mba ahụ na nkà dị iche iche nke ga-eme ka ha daba maka ọrụ, ọkachasị site na ụlọ ọrụ mmanụ dị iche iche na mba ahụ. N'otu aka ahụ, n'ihi oke idei mmiri nke kpagburu ọtụtụ obodo na Nigeria, gụnyere akụkụ nke Niger Delta, ụfọdụ n'ime ndị agha mbụ nyere ego na ihe enyemaka iji kwado na imeziwanye ọnọdụ nke ndị idei mmiri ahụ metụtara.

## Mmekọrịta mba ụwa / nkwanye ùgwù
  
Ebe ọ bụ na esemokwu nke ime ihe ike na ọgba aghara n'ime Niger Delta n'oge gara aga abụghị naanị na Naijiria na ndị Naijiria, ọtụtụ mba ọzọ na ụmụ amaala ha dọrọ aka ná ntị banyere njedebe dị ize ndụ nke ọgba aghụghọ nke na-emetụta mpaghara Niger Delta nke nwere mmanụ nke bụ otu n'ime ndị isi na-eweta mmanụ ala na ahịa mba ụwa. Ọnọdụ ahụ, nke dọtara uche nke mba ụwa nke na-arịọ maka udo na nchekwa gburugburu ụwa ma na-akwalite mmụba nke azụmahịa mba ụwa n'etiti mba ndị mepere emepe na ndị na-emepe emepe, nyere mba ndị dị n'Ebe Ọdịda Anyanwụ dị ka United Kingdom ka ha nye ụdị ntinye aka ụfọdụ n'ịdozi ihe ịma aka nke enweghị nchebe na ime ihe ike na mpaghara Niger Delta iji chebe ndụ akụ na ụba Naịjirịa ma gbochie ịrị elu nke nsogbu gafee mba ahụ na n'ime mpaghara West Africa. N'etiti atụmatụ ndị ahụ, nyere Naijiria dị ka nkwado, n'ịkwụsị ọgba aghara na nnupụisi sitere n'aka ndị na-eme ngagharị iwe na Niger Delta bụ nguzobe nke All Party Parliamentary Group na Niger Delta site na ndị omeiwu Britain na ndị otu ahụ sitere na ndị otu (MP) gafee usoro pati. N'ịghọta echiche ndị mba ọzọ dị iche iche na òtù mba ụwa tụrụ aro na mbụ na-arụ ọrụ megide ọdịda iwu na usoro zuru oke na Niger Delta, Kuku gara n'ihu iji gakwuru ndị mmekọ na ụlọ ọrụ ndị ọzọ dị na mba ọzọ, site na mmekọrịta mba na mba, maka nkwado teknụzụ iji nweta ọrụ ya dị ka Onye isi oche nke mmemme Amnesty nke Onye isi ala na onye ndụmọdụ pụrụ iche na Niger-Delta nye Onye isi ala Naijiria, Goodluck Jonathan. N'afọ 2011, Kuku bụ onye ọbịa na-ekwu okwu na ụlọ ọrụ a ma ama n'ụwa niile maka ihe gbasara mba ụwa, Chatham House London, ebe o wepụtara akwụkwọ akpọrọ "Amnesty in the Niger Delta: Sustaining Peace and Surmounting Challenges". Ememe ahụ bụ ọnọdụ dị mkpa maka Kuku iji kesaa ọganihu na ihe ịma aka nke ọrụ ya na ọchịchị Nigeria na mba ụwa n'ebumnobi inwekwu ntinye aka na nkwado aka na ụgbọ mmiri iji belata nsogbu nke Niger-Delta. N'otu aka ahụ, n'afọ 2013 Kuku bụ ndị njikwa mmemme nke Wilson Center na United States kpọrọ oku. Na Wilson Center, Kuku kwuru okwu n'isiokwu - Nkọwa okwu na Niger Delta: Ebe ihe guzoro - nke o kwuru banyere mgba nke onwe ya na ndị otu ya na Amnesty Office na-atụgharị na mbibi nke ọdachi na Niger Delta ruo ugbu a. Mgbe ihe omume ahụ gasịrị, Wilson Center bipụtara nsonaazụ nke mkparịta ụka ahụ na okwu mmeghe nke na-agụ - "Ọ dị oke mkpa iji kwurịta ihe Niger Delta bụ ugbu a, ọ bụghị ihe ọ bụ." - The Honorable Kingsley Kuku ", n'igosi ohere na nkwa nke Niger Delta ọhụrụ dị ka Kuku kwuru na Wilson Center. N'ihe a na-ewere dị ka ihe omume diplomatic smart, Kuku mere ndepụta nke ụfọdụ ndị a ma ama n'ụwa nile bụ ndị gara nri abalị pụrụ iche maka President Obama inuguration na US. A hụrụ Kuku na ụfọdụ foto pụrụ iche ya na President Obama na nwunye ya, Michellecy na nwunye ya, Michellecy nke ọma dị ka onye isi oche nke President Obama na nwunye ya, bụ́ Michellecy. ndị mmadụ na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mmepe mba ụwa.

Na mbido Eprel n'afọ 2015, A họpụtara Kuku dị ka otu n'ime ndị nnata nsọpụrụ nwa amaala nke steeti Georgia dị na United States site na Georgia Legislative Black Caucus (GLBC). Dịkwa ka akụkọ nke otu akwụkwọ akụkọ bụ isi na Naijiria si kwuo banyere ọkwa nke onyinye ahụ nyere Kuku site na Georgia Legislative Black Caucus, "Ịja mma na nsọpụrụ sitere na steeti Georgia bụ maka nkwado gị (Kuku) na-enweghị atụ maka ọganihu na mmepe akụ na ụba nke Nigeria, na-eduga na Presidential Amnesty Programme n'ụzọ doro anya ma rụọ ọrụ dị egwu nke na-enye aka n'ịkwado ndị na-arụ ọrụ ike na-enye aka n'ịkwado ndị na-arụ ọrụ ike. na mmanụ & gas, ụgbọ elu, lọjistik na ụlọ ọrụ ọrụ ndị ọzọ na Nigeria na Africa n'ozuzu" Na mmemme Commendation & Award, nke e mere na 9 Mee afọ 2015 na Atlanta, Georgia, USA, Kuku kwuru okwu nnabata ma nyefee nsọpụrụ ahụ nye Onye isi ala Goodluck Jonathan nke Naijiria onye Kuku kọwara dị ka nwoke "nke nyere m ohere iwepụ, zụlite ma tinye nkà m n'ụzọ ziri ezi na ọrụ na ọganihu nke Naijeria".

## Ndụ onwe onye
Kuku na-enwe mmasị ide na ịmụ ihe. Na mgbakwunye, ọ na-akwado ụkpụrụ na mmekọrịta ezinụlọ ka ọ lụrụ nwunye ya, Oriakụ Nnamani-Kuku.

## Edemsibia

## Njikọ mpụga

Otú:Mmadụ ndi di ndụ