Ọrịa a na-ebute na mmiri

**Ọrịa ndị a na-ebute mmiri** bụ ọnọdụ (nke pụtara mmetụta ọjọọ na ahụike mmadụ, dị ka ọnwụ, nkwarụ, ọrịa ma ọ bụ nsogbu) nke ihe kpatara ya bu kirikiri nje ndị a na-ebute na mmiri. Nnyocha nke nje pathogenic bụ ihe na-ebute ụzọ n'ilekwasị anya n'ụwa niile dị ka isiokwu dị ngwa ngwa nke nyocha. Enwere ike ịgbasa ọrịa ndị a mgbe ị na-asa ahụ, ịsa ihe, mgba a na-aṅụ mmiri, ma ọ bụ site na iri nri e ji mmiri rụrụ arụ wee si. Ha bụ okwu dị mkpa n'ime ime obodo n'etiti mba ndị na-emepe emepe n'ụwa niile. Ọ bụ ezie na afọ ọsịsa na ịgbọ agbọ bụ ihe mgbaàmà a na-akọkarị banyere ọrịa a na-ebute na mmiri, mgbaàmà ndị ọzọ nwere ike ịgụnye akpụkpọ ahụ, ntị, iku ume, ma ọ bụ nsogbu anya. Ọrịa ndị a na-ebute mmiri na-emetụta akụ na ụba mba ma na-emetụtakwa akụ na ụba site n'ịdị oké ọnụ iji dozie ya.

Umu nje na-akpata ọrịa ndị a na-ebute na mmiri n'ụzọ pụtara ìhè gụnyere protozoa na nje bacteria, ọtụtụ n'ime ha bụ nje eriri afọ, ma ọ bụ na-awakpo anụ ahụ ma ọ bụ usoro mgbasa ozi site na mgbidi nke usoro nri. Ọrịa ndị ọzọ dị iche iche a na-ebute na mmiri bụ nke nje virus kpatara. (N'agbanyeghị ihe isi ike nkà ihe ọmụma metụtara ịkọwa nje dị ka "ụmụ nje," ọ dị irè ma dị mma ile ha anya dị ka ụmụ nje na njikọ a.)

N'agbanyeghị nke ahụ, ọ bụ nje metazoan na-akpata ụdị ọrịa ndị ọzọ dị mkpa nke mmiri. Ihe atụ ndị a na-ahụkarị gụnyere ụfọdụ Nematoda, ya bụ "roundworms". Dị ka ihe atụ nke ọrịa Nematode na-ebute mmiri, otu ọrịa nematode dị mkpa nke mmiri bụ Dracunculiasis . A na-enweta ya site na ilo mmiri nke ụfọdụ copepoda dị na ya nke na-arụ ọrụ dị ka ndị na-ebute Nematoda. Onye ọ bụla na-eloda copepod nke butere Nematode larvae na genus Dracunculus, na-ebute ọrịa. Ụmụ irighiri na-akpata ọrịa Guinea worm.

Klas ọzọ nke nje metazoan a na-ebute na mmiri bụ ụfọdụ ndị otu Schistosomatidae, ezinụlọ nke ọbara flukes. Ha na-ebutekarị ndị na-emetụ akpụkpọ ahụ na mmiri. Ọbara flukes bụ nje na-akpata Schistosomiasis nke ụdị dị iche iche, na-emetụta ọtụtụ narị nde mmadụ n'ụwa niile.

## Usoro okwu
A na-echekwa okwu ọrịa a na-ebute na mmiri n'ụzọ dị ukwuu maka ọrịa ndị a na-ebute site na mmetụta ahụ ma ọ bụ oriri nke mmiri nke meturu. Enwere ike ibute ọtụtụ ọrịa site na nje ma ọ bụ nje ndị, ikekwe n'ihi ọnọdụ pụrụ iche, banyere na mmiri. Otú ọ dị, eziokwu ahụ bụ na enwere ike ibute ọrịa mgbe ụfọdụ apụtaghị na ọ bara uru ịhazi ọrịa ahụ dị ka "nke mmiri na-ebute". Ọ bụghịkwa ihe a na-ahụkarị na-ezo aka na ọrịa ndị dị ka ịba dị ka "nke mmiri na-ebute" naanị n'ihi na anwụnta nwere oge ha na-anọ na mmiri n'usoro ndụ ha, ma ọ bụ n'ihi na ịgwọ mmiri ha bi na ya bụ atụmatụ dị irè iji chupu anwụnta bụ ndị na-ebute ya.

Okwu metụtara ya bụ "ọrịa metụtara mmiri" nke a kọwara dị ka "mmetụta ọ bụla dị ịrịba ama ma ọ bụ gbasaa na ahụike mmadụ, dị ka ọnwụ, nkwarụ, ọrịa ma ọ bụ nsogbu, nke ọnọdụ ahụ kpatara kpọmkwem ma ọ bụ n'ụzọ na-apụtaghị ìhè, ma ọ bụ mgbanwe na ọnụ ọgụgụ ma ọ bụ ịdị mma nke mmiri ọ bụla. A na-ejikọta ọrịa ndị metụtara mmiri dịka usoro nnyefe ha si dị: nke mmiri na-ebute, ịdị ọcha mmiri, nke dabeere na mmiri na nke metụtara mmiri. Isi ụzọ mbufe maka ọrịa ndị a na-ebute na mmiri bụ ịñụ mmiri na-emerụ ahụ.

## Ihe kpatara ya
Enweghị mmiri dị ọcha, adịghị ọcha bụ isi ihe na-akpata mgbasa nke ọrịa a na-ebute na mmiri n'obodo. Ụzọ nsị na ọnụ bụ ụzọ mbufe ọrịa maka ọrịa a na-ebute na mmiri.

Ida ogbenye na-ewelite ihe ize ndụ nke obodo na-emetụta ọrịa ndị a na-ebute na mmiri. Dịka ọmụmaatụ, ọkwa akụ na ụba nke obodo na-emetụta ikike ha ịnweta mmiri e kpochapụrụ. E nwere obodo ndịda Eshia na-enweghị nkwụsi ike akụ na ụba iji nye mmiri dị ọcha. Inwe ego dị ala metụtara ezinụlọ na-emefu obere ego na mmiri. Socio-economics na-ejikọta obere agụmakwụkwọ, nke na-ejikọta na obere ihe ọmụma banyere ọrịa ndị a na-ebute na mmiri. Mpaghara ndị mepere emepe dị ka Saggian enweghị paịpụ dị ugbu a ma ọ bụ zuru ezu iji nye mmiri ma ọ bụ usoro ebe mmiri sị aga.  Mba ndị mepere emepe nwere ike ịnọ n'ihe ize ndụ maka ntiwapụ nke ọrịa ndị a na-ebute na mmiri mana mpaghara ndị mepere emepe nọkwa n'ihe ize ndụ maka ntiwapụ ọrịa na-ebute mmiri. Mmiri na-abịa site na mmiri nke onwe nwere ohere dị elu nke igbasa ọrịa dịka gastroenteritis karịa mmiri ọha na eze (gọọmenti na-achịkwa).

## Ọrịa site n'ụdị pathogen

### Protozoa

### Bacteria

### Nje virus
alt=Hepatitis A is one of waterborne diseases and its symptoms are only acute. Symptoms include fatigue, fever, etc.|thumb|197x197px|'''Hepatitis A''' virusHepatitis A bụ otu n'ime ọrịa ndị na-ebute mmiri na mgbaàmà ya dị oke njọ. Ihe mgbaàmà gụnyere ike ọgwụgwụ, ahụ ọkụ, wdg.

### Algae

### Nkpuru nje

## Mgbochi
Ịnweta mmiri ọṅụṅụ dị ọcha na ịdị ọcha bụ ụzọ ndị bụ isi e ji gbochie ọrịa ndị a na-ebute na mmiri. Ebumnuche ya bụ imebi ụzọ nsị na ọnụ nke ibufe ọrịa.

## Epidemiology
Dị ka Òtù Ahụ Ike Ụwa si kwuo, ọrịa ndị a na-ebute na mmiri na-eme atụmatụ 3.6% nke ngụkọta DALY (afọ ndụ a gbanwere nkwarụ) ibu ọrịa zuru ụwa ọnụ, ma na-akpata ihe dị ka otu nde mmadụ na pụkụ narị ise na-anwụ kwa afọ. Òtù Ahụ Ike Ụwa na-eme atụmatụ na pasent iri ise na asatọ nke ibu ahụ, ma ọ bụ ọnwụ pụkụ narị asatọ na pụkụ iri anọ na abụọ kwa afọ, bụ n'ihi enweghị mmiri ọṅụṅụ dị mma, ịdị ọcha (nke a chịkọtara dị ka WASH).

### United States
Usoro Nlekọta Ọrịa Mmiri na Ọrịa (WBDOSS) bụ isi nchekwa data eji achọpụta ndị na-akpata ya, ụkọ, usoro mmiri, na isi mmalite ndị metụtara ọrịa a na-ebute na mmiri na ntiwapụ na United States. Kemgbe afọ 1971, Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Nchịkwa na Mgbochi Ọrịa (CDC), Council of State and Territorial Epidemiologists (CSTE), na US Environmental Protection Agency (EPA) edebewo usoro nyocha a maka ịnakọta na ịkọ data banyere "ọrịa a na-ebute na mmiri na ntiwapụ metụtara mmiri ntụrụndụ, mmiri ọṅụṅụ, gburugburu ebe obibi, na ikpughe mmiri a na-amaghị ama. " "Data sitere na WBDOSS akwadola mgbalị EPA iji mepụta ụkpụrụ mmiri ọṅụṅụ ma nye nduzi maka ọrụ mmiri ntụrụndụ nke CDC. "

WBDOSS na-adabere na data zuru ezu na nke ziri ezi site na ngalaba ahụike ọha na eze na steeti, ókèala, na ikike ndị ọzọ nke United States gbasara ọrịa a na-ebute na mmiri na ọrụ mgbawa. N'afọ 2009, ịkọ akụkọ na WBDOSS gbanwere site n'ụdị akwụkwọ gaa na kọmputa National Outbreak Reporting System (NORS). E bipụtara akụkọ nyocha kwa afọ ma ọ bụ nke afọ abụọ nke data ndị WBDOSS chịkọtara na akụkọ CDC site na 1971 ruo 1984; kemgbe 1985, e bipụtara data nyocha na Morbidity and Mortality Weekly Report (MMWR).

WBDOSS na ndị ọrụ ahụike ọha na eze na-arụkọ ọrụ ọnụ iji leba anya n'ihe kpatara mmiri rụrụ arụ na-eduga na ntiwapụ ọrịa na-ebute mmiri ma na-enwe ntiwapụ ndị ahụ. Ha na-eme nke a site n'ime ka ndị ọrụ ahụike ọha na eze nyochaa ntiwapụ ahụ na WBDOSS nata akụkọ ndị ahụ.

## Society na omenala

### Mmetụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya
Ọrịa ndị a na-ebute na mmiri nwere ike inwe mmetụta dị ukwuu na akụ na ụba, na mpaghara yana mba ụwa. Ndị na-ebute ọrịa ndia a na-ebute na mmiri na-enwekarị ụgwọ ndị metụtara ya ma na-abụkarị nnukwu ibu ego. Nke a bụ okwu karịsịa na mba ndị mepere emepe. A na-akwụkarị mmefu ego site na ụgwọ maka ọgwụgwọ ahụike na ọgwụ, ụgwọ maka njem, nri pụrụ iche, na site na ọnwụ nke ndị ọrụ. Ọtụtụ ezinụlọ aghaghị ire ala ha iji kwụọ ụgwọ maka ọgwụgwọ n'ụlọ ọgwụ kwesịrị ekwesị. Na nkezi, ezinụlọ na-emefu ihe dị ka pasent iri nke ego ezinụlọ kwa ọnwa kwa onye butere ya.

## Akụkọ ihe mere eme
E nwere mgbe a kọwara ọrịa ndị a na-ebute na mmiri n'ụzọ na-ezighị ezi site n'echiche miasma, echiche na ikuku ọjọọ na-akpata mgbasa nke ọrịa. Otú ọ dị, ndị mmadụ malitere ịchọta njikọ dị n'etiti ịdị mma mmiri na ọrịa ndị a na-ebute na mmiri, nke dugara n'ụzọ dị iche iche nke ịsacha mmiri, dị ka nzacha ájá na ịgwọ mmiri ọṅụṅụ ha. Ndị guzobere microscopy, Antonie van Leeuwenhoek na Robert Hooke, jiri igwe nyocha ahụ mepụta ụzọ ọhụrụ iji hụ obere ụmụ irighiri ihe ndị a kwụgidere na mmiri, wee tọọ ntọala maka nghọta nke nje ndị na-ebute mmiri na ọrịa ndị a na-ebute na mmiri.

## Hụkwa

* Ọrịa ikuku
* Microbiology nri
* Ọrịa amebic na-ebi ndụ n'efu
* Ndepụta nke ọrịa ndị mmetọ mmiri kpatara
* Ahụike ọha na eze
* Vector (epidemiology)
* Ọdịdị mmiri
* Zoonosis

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Ọrịa ndị metụtara mmiri, ihe na-emerụ ahụ, na mmerụ ahụ Ndepụta nke ọrịa ndị metụtara mmiri, ihe ndị na-emerụ ahụ na mmerụ ahụ na ndepụta mkpụrụ edemede, ndepụta site n'ụdị ọrịa (bacterial, parasitic, wdg) na ndepụta site na mgbaàmà kpatara (ọrịa afọ ọsịsa, akpụkpọ ahụ, na ọtụtụ ndị ọzọ) gụnyere njikọ na ihe ndị ọzọ (CDC's Healthy Water site)
* Òtù Ahụ Ike Ụwa (WHO) "Ọrịa Ndị metụtara Mmiri"
Òtù:Pages with unreviewed translations