Asụsụ Merina

**Merina** ma ọ bụ **Hova**  bụ asụsụ nke asụsụ Malagasy   nke ndị Merina na mpaghara Antananarivo na-asụ  na obere akụkụ na mpaghara Betsiboka nke mpaghara Mahajanga. Ọ bụ ntọala nke **Standard Malagasy**, nke a na-eji na mgbasa ozi, nchịkwa, na agụmakwụkwọ na Madagascar . *Merina* na-ezo aka na asụsụ obodo, ebe *Standard Malagasy* bụ ọkọlọtọ mba.

## Nhazi ọkwa
Merina so n'ezinụlọ asụsụ Austronesian, n'ime alaka Malayo-Polynesian . Ọ bụ akụkụ nke otu obere asụsụ East Barito ma nwee njikọ chiri anya na asụsụ Ma'anyan nke ndịda Borneo. N'ime Madagascar, a na-ekewa Merina n'okpuru otu Plateax Malagasy .

## Akụkọ ihe mere eme
Na narị afọ nke 19, **Merina**, n'ụdị ya a na-ahazi, ghọrọ asụsụ gọọmentị nke Alaeze Imerina, nke na-achịkwa ụzọ abụọ n'ime atọ nke Madagascar .  N'oge ọchịchị ndị ọchịchị, e ji ya mee ihe n'ụzọ nkịtị yana French n'ọchịchị. E bipụtara akwụkwọ ndị ọchịchị maka ndị obodo ahụ n'asụsụ Merina. A gbara ndị French ume ka ha mụta Merina, e guzobere ọmụmụ asụsụ Malagasy ọha maka ndị ọrụ obodo Europe na Tananarive na ụfọdụ obodo ógbè.

Na 1929, a nabatara asụsụ Merina dị ka asụsụ mba ọzọ na Baccalauréat, asambodo nke na-egosi njedebe nke agụmakwụkwọ sekọndrị na sistemụ French. Kemgbe nnwere onwe Madagascar, Merina a na-akpọ **Malagasy ofisialy** ka bụ asụsụ gọọmentị bụ isi, n'agbanyeghị na French ka dị ike. 

## Nkesa ala
A na-asụ Merina n'ógbè ndị a:

*
* Mpaghara Analamanga (gụnyere Antananarivo )
* Mpaghara Vakinankatra
* Mpaghara Itali
* Mpaghara Betsiboka
* Mpaghara Bongolava

Mpaghara ndị a nke ọ bụla nwere olu na mgbanwe nke ya. Na mpaghara Vakinankaratra, a na-asụ olu dị iche na Merina nke metụtara ya nke ọma, nke na-egosi mmetụta siri ike site na olu Betsileo n'ihi akụkọ ihe mere eme ya dị iche n'okpuru Alaeze Andratsay . E nwekwara mgbanwe asụsụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya n'ime olu Merina. Na Antananarivo, ọdịiche dị n'etiti Merina obodo ukwu nke ndị klas etiti na nke elu na-asụ na ụdị ndị e ji eme ihe n'ime obodo nta. Na mgbakwunye, mpaghara ime obodo gbara isi obodo gburugburu nwere olu dị iche iche nke ha.

## Sistemụ ide ihe

E ji mkpụrụedemede Latin dee olu Merina, site na iji mkpụrụedemede mkpụrụedemede iri abụọ na otu nke ndị ozi ala ọzọ webatara na narị afọ nke iri na itoolu. Tupu nke ahụ, e jiri mkpụrụedemede Sorabe, mkpụrụedemede sitere na Arabic, mee ihe n'oge ọchịchị Radama nke Mbụ . Merina abụghị olu Malagasy mbụ e dere na mkpụrụedemede Latin, mana ọ bụ ya bụ nke mbụ e ji mkpụrụedemede na iwu asụsụ dị iche iche mee ka ọ dị mma. Ndị nchọpụta French na Bekee kpọtụrụ akwụkwọ ọkọwa okwu nke asụsụ ndịda dịka Tanosy, Vezo, na Tandroy n'akụkọ njem, mana ọ dịghị otu n'ime olu ndị a nke dabara n'otu ọkwa nke nhazi dịka Merina.  

## Mkpa omenala dị mkpa
Merina nwere ọkwa dị elu n'ihi ojiji ya n'ọtụtụ ebe na mgbasa ozi, gọọmentị, na agụmakwụkwọ, ọ na-enwetakwa nkwanye ùgwù mba niile. A na-aghọta ya n'ofe Madagascar, ọ bụghị naanị n'ihi mmetụta akụkọ ihe mere eme nke Alaeze Imerina . Ọbụna agbụrụ ndị dị na mpaghara ndịda nke onwe ha site n'ọchịchị Imerina nwere ike ịghọta Merina n'ozuzu ya, n'agbanyeghị ọdịiche pụtara ìhè nke okwu na asụsụ. 

## Arụmụka

Ọ bụ ezie na a maara asụsụ *Malagasy* n'ofe agwaetiti ahụ, asụsụ ọkọlọtọ bụ n'ezie okwu Merina.  Ndị otu na-abụghị Merina na-anọgide na-eji olumba nke ha, na-ajụ echiche nke otu asụsụ mba dị n'otu nke e ji French mee. Eziokwu ahụ bụ na Merina, karịsịa ndị si n'isi obodo, anaghị emeghe ịmụ asụsụ ndị ọzọ, na-eme ka ọ sie ike.  A na-akpọ olumba Merina n'onwe ya mgbe ụfọdụ *tenin'ambaniandro* ma ọ bụ *teny Merina* . 

Ná mmalite afọ 1970, mgbalị e mere iji mee ka omenala mba dị mma mere ka asụsụ Malagasy nke gọọmentị—nke bụ́ asụsụ Merina—bụrụ asụsụ e ji akụzi ihe n'ụlọ akwụkwọ, na-anọchi anya French. Ọ bụ ezie na asụsụ Malagasy nwere nghọta, Merina, nke nwere ihe ùgwù, mere ka echiche Merina nke lekwasịrị anya n'asụsụ ha sikwuo ike dị ka ndị na-asụ asụsụ ndị ọzọ dị elu ma bụrụ ndị a na-anaghị akwanyere ùgwù. Nsogbu a ruru na 1972 na Toamasina (Tamatave), mgbe nwunye Razanamasy, onye nkụzi na Rabemananjara College, kparịrị otu nwa akwụkwọ maka iji okwu Northern Betsimisaraka kama Merina Malagasy nkịtị, na-emeso asụsụ obodo ahụ dị ka nke dị ala. Ihe a mere ka ọgba aghara megide nhazi Merina n'ụlọ akwụkwọ, ebe a gbara ụlọ ahịa ndị ahịa ọkụ ma zuru ihe, ihe dị ka puku isii Merina gbapụrụ n'obodo ahụ.   

## Edensibia