open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kalu Mosto Onuoha

**Kalu Mosto Onuoha** (amụrụ na mgbe owa julai gbara mkpuru ubosi iri na asaa na-afọ 1947) Prọfesọ Emeritus nke Geology, ọ bu ọnye Naijira. Na ọwa Jenụwarị, na afọ 2017, ọ ghọrọ onye isi oche nke Ụlọ akwụkwọ Sayensị nke Naijiria, mgbe ọ rụchara ọrụ dị ka onye na-ahụ maka akụ na ụba ya (bido na-afọ 2010- nwere rụọ na-afọ 2013), osote onye isi ala (2013-2015), na onye isi ala a họpụtara na-afọ  2016.

## Agụmakwụkwọ na ọrụ
A mụrụ Kalu Mosto Onuoha na mgbe 17 Julaị 1947 na Akanu Ohafia, Abia State. Onuoha nwetara agụmakwụkwọ n'oge (ụlọ akwụkwọ praịmarị na sekọndrị) na Naịjirịa. Ọ gara Mahadum Lorànd Eötvös na Budapest, Hungary, ebe ọ gụrụ akwụkwọ na geophysics, nweta nzere PhD (summa cum laude) na-afọ 1978. Mgbe afọ iri nke ọmụmụ na ọrụ nyocha post-doctoral na Europe gasịrị, ọ laghachiri Naịjirịa na-afọ 1980. Mahadum Naijiria, Nsuka (UNN) were ya n'ọrụ dị ka onye nkuzi na ngalaba nke geology na-afọ 1980. Onuoha mere nke ọma n'ọrụ nkuzi ya na ụlọ akwụkwọ mahadum UNN, wee ruo n'ọkwa onye isi nke ngalaba (HOD) nke geology na-afọ 1987. N'ọnwa Ọktoba n'afọ 1988, ọ nwetara nkwalite ka ọ bụrụ prọfesọ zuru oke nke geology.

N'afọ 1998, a nabatara Onuoha dị ka Fellow nke UỤlọ akwụkwọ Sayensi nke Naijiria. Ọ bụkwa onye otu Nigerian Mining & Geosciences Society (NMGS), onye otu Nigarian Association of Petroleum Explorationists (NAPE). Ọ bụ onye otu American Association of Petroleum Geologists (AAPG), yana Society of Exploration Geophysicists (SEG).

Na ụlọ akwụkwọ UNN, Onuoha lekọtara ma duzie ọtụtụ ụmụ akwụkwọ na-agụ akwụkwọ. Ọtụtụ n'ime ụmụ akwụkwọ ya mere nke ọma n'ọrụ ha ebe ọtụtụ n'ime ha na-arịgo n'ọkwá dị elu na ụlọ ọrụ mmanụ na gas ebe ụfọdụ n'ime ndị nọ na agụmakwụkwọ rịrịgo n'ọnọdụ ndị prọfesọ na mahadum dị iche iche n'ime na n'èzí Naijiria

Na-afọ 1991, a họpụtara ya Onye isi oche nke Petroleum Geology, na ụlọ akwụkwọ Mahadum Calabar, na-aghọ Prọfesọ mbụ na Mobil Producing Nigeria (onye enyemaka nke ExxonMobil) site na-afọ 1991 ruo 1992. Onuoha nwetara ezumike n'aka UNN na 1996 ka ọ bụrụ onye ndụmọdụ teknụzụ mmepe teknụzụ (Subsurface Development Services) na Shell Petroleum Development Company Limited, Port Harcourt. Ọ hapụrụ ọkwa a na 2002, ma laghachi na UNN. N' ọwa Jenụwarị na-afọ 2003, a họpụtara Onuoha ka ọ bụrụ Shell/NNPC Chair of Geology na-eje ozi n'ọrụ a ruo n' ọwa Disemba na-afọ 2012. Ọ bụ osote Vice-Chancellor (Academic) nke University of Nigeria, Nsukka n'etiti 2005 na 2009. . Na Jenụwarị 2013, a họpụtara ya ịbụ onye isi oche PTDF nke Petroleum Geology na UNN.

A ga-anọchi Prọfesọ Onuoha na ngwụcha afọ anọ ọ nọrọ dị ka onye isi oche nke Nigerian Academy of Science site na Prọfesọ. Ekanem Ikpi Braide onye jere ozi afọ atọ dị ka osote onye isi oche nke ụlọ akwụkwọ ahụ. Prọfesọ Braide jere ozi dị ka osote onye isi nke mahadum abụọ dị iche iche ma bụrụ ugbu a onye isi nke Mahadum Arthur Jarvis.
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Chukwuma Frank Ibezim

**Chukwuma Frank Ibezim**  // (na-ege ntị) (amụrụ na abalị iri n'isii nke ọnwa iri n'abụọ, afọ otu puku, narị iteolu na iri isii n'anọ (Disemba 16, 1964) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria na onye omeiwu ugbu a na-anọchite anya North Senatorial District nke Imo Steetị na nzukọ mba nke Naijiria. Ọ bụ onye otu All Progressive Congress (APC), otu na-achị mba ahụ.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Ibezim nye Sir Hezekiah na Lady Priscilla Ibezim n'Ezeoke Nsu, Ehime Mbano Local Government Area nke Imo State. Ọ gụrụ akwụkwọ praịmarị na St. Stephens Primary school Umuahia wee gaa n'ihu iji nweta asambodo West African Examinations Council (WAEC) ya na Uboma Secondary School na afọ otu puku, narị iteolu n'iri asatọ (1980). Ibezim nwetara nzere bachelọ na Industrial Chemistry na afọ otu puku, narị iteolu na iri asatọ n'asaa (1987) na Mahadum Imo Steetị wee mechaa otu afọ ya National Youth Service Corps, (NYSC) na afọ otu puku, narị iteolu na iri asatọ n'iteolu (1989) na Nigerian Bottling Company (Coca-Cola) Port Harcourt.

## Ọrụ
Ọrụ ọha na eze gara aga nke Ibezim gụnyere ije ozi dị ka Kọmishọna maka Ọrụ Ugbo na Akụnụba, Imo Steetị n'etiti oge nke afọ puku abụọ na iri n'anọ na afọ puku abụọ na iri n'ise (2014 na 2015). Onye ndụmọdụ pụrụ iche (ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị) nye Minista nke Mmụta n'etiti afọ puku abụọ na iri n'ise  na afọ puku abụọ na iri n'iteolu (2015 na 2019).

## Ndụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
N'afọ puku abụọ  n'iri (2010), Ibezim chọsiri ike ịnọchite anya Okigwe South Federal Constituency na House of Representatives, mana onweghị ike ịga nke ọma. E mechara mee ya onye nduzi, kọntaktị na mkpokọta nke All Nigeria Peoples Party (ANPP).

N'afọ puku abụọ na iri n'atọ (2013), Ibezim sonyeere ndị a na-ekwu na ha bụ ndị guzobere All Progressives Congress (APC), otu na-achị Naịjirịa.

N'afọ puku abụọ na iri n'iteolu (2019), BBC n'asụsụ Igbo kọrọ na Benjamin Uwajumogu, onye omeiwu na-anọchite anya Imo North na National Assembly n'oge ahụ, Ibezim gosipụtara mmasị n'etiti ndị ọzọ na-asọmpi iji mejupụta oghere onye nwụrụ anwụ nke Uwajumogu mepụtara n'oche Imo North na Steetị  Assembly.

## Arụmụka
N'oge ọ na-achọ ịbụ onye omeiwu, ụlọ ikpe dị elu nke Naijiria na abalị ise nke ọnwa iri n'abụọ, afọ puku abụọ na iri abụọ (5 Disemba 2020) wepụrụ Ibezim n'ihi ebubo ebubo ụgha nke asambodo na ime ka mmadụ; e nyekwara mkpebi ikpe ahụ maka onye na-emegide ya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, Senator Ifeanyi Godwin Ararume. Ma na abalị isii nke ọnwa abụọ, afọ puku abụọ na iri abụọ n'otu (Febụwarị 6, 2021), Ụlọikpe Kasị Elu, ụlọ ikpe kachasị elu nke Naịjirịa gbanwere mwepụ Ibezim n'ihi na ikpe nke dugara na mwepụ Ipezim bụ iwu machibidoro n'ihi ne etinyeghị ya n'ime oge a kara aka.  N'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa anọ (Eprel 27) n'afọ ahụ, a ṅụrụ Ibezim iyi n'ime ndị omeiwu.

## Ebemsidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ndị otu Senate (Naịjirịa)
Òtù:Ndị ndọrọndọrọ ọchịchị Naijiria All Progressive Congress
Òtù:Ndị ndọrọndọrọ ọchịchị Naijiria
Òtù:Ndị ndọrọndọrọ ọchịchị Imo Steetị
Òtù:Ndị Imo steeti
Òtù:Ndi amụrụ 1964
Òtù:Akụkọ nwere microformats hAudio
Nkwarụ na Argentina

Na 2018, a kọrọ na 10.2% nke ndị bi na nwere ụdị nkwarụ na Argentina.  Na mgbakwunye, ihe dị ka 28.7% nke ezinụlọ gụnyere opekata mpe otu onye nwere nkwarụ.

## Akụkọ ihe mere eme nke iwu ndị nwere nkwarụ
Iwu Argentine metụtara nkwarụ etolitela nke ukwuu ka oge na-aga, na-egosipụta ntinye aka na ikike na ọdịmma nke ndị nwere nkwarụ. Na 16 Maachị 1981, ewepụtara iwu 22.431 na Argentina. Iwu a na-enye ndị nwere nkwarụ uru dị iche iche, gụnyere ohere maka ọrụ na ọzụzụ ọkachamara, ịnweta mgbazinye ego na enyemaka, nkwado na agụmakwụkwọ, yana ọtụtụ uru steeti.

N'ikpeazụ, na 1997, iwu 24.901 gafere ma mee ya, bụ nke tọrọ ntọala maka usoro ọdịmma zuru oke na nlekọta maka ndị nwere nkwarụ. Na 2001, iwu 25.504 gafere ma mee ya. Iwu a na-enye ndị Ministry of Health ohere ịnye asambodo nkwarụ.[1]N'ikpeazụ, na 1997, e mere Iwu 24.901 ma mee ya, nke tọrọ ntọala maka usoro zuru oke nke ọdịmma na nlekọta maka ndị nwere nkwarụ. N'afọ 2001, e mere Iwu 25.504 ma mee ya. Iwu a na-enye Ministri ahụike ohere ịnye asambodo nkwarụ.
Nkwarụ nke uche

mmepe nkwarụ, ọnọdụ na-adịghị ala ala n'ihi adịghị ike nke uche ma ọ bụ nke anụ ahụ na-ebilite tupu ha etoo
 Nkwarụ na-emetụta ikike ọgụgụ isi, ọnọdụ ahụike na-emetụta ikike ọgụgụ isi gụnyere:
 Nkwarụ ọgụgụ isi, nke a makwaara dị ka nkwarụ mmụta izugbe, nke a gbakọtara
**Nkwarụ** uche nwere ike izo aka na:

* Nkwarụ mmepe, ọnọdụ na-adịghị ala ala n'ihi nkwarụ uche ma ọ bụ nke anụ ahụ na-ebilite tupu ogo mmadụ
* Nkwarụ na-emetụta ikike ọgụgụ isi, ọnọdụ ahụike na-emetụ aka gụnyere:
** Nkwarụ ọgụgụ isi, nke a makwaara dị ka nkwarụ mmụta n'ozuzu ya, nsogbu na-emetụta ụbụrụ
** Nkwarụ mmụta, ebe mmadụ nwere nsogbu ịmụta ihe n'ụzọ nkịtị
* Nsogbu uche, nke a na-akpọkwa ọrịa uche ma ọ bụ nsogbu uche, omume ma ọ bụ usoro uche nke na-akpata mmebi nke ọrụ onwe onye
** Nsogbu Neurodevelopmental, nsogbu nke ọrụ ụbụrụ
* Nsogbu mmetụta uche na omume, nhazi nkwarụ eji eme ihe na ntọala agụmakwụkwọ
Nkwarụ na ahụike ụmụ nwanyị

Ụmụ nwanyị nwere nkwarụ nwere otu nsogbu ahụike dịka ụmụ nwanyị ọ bụla ọzọ, dị ka mkpa maka nyocha ara na ọrịa kansa akpa nwa. Otú ọ dị, a naghị enye ụmụ nwanyị nwere nsogbu ịgagharị agagharị ule, dị ka nlekota ibu, n'ihi enweghị ngwá ọrụ dị mfe.

Nkeji edemede 12 nke Nkwekọrịta Mba Ndị Dị n'Otu maka Ịkwụsị Ụdị Ịkpa ókè Ọ bụla megide Ụmụ nwanyị na-akọwa nchebe ụmụ nwanyị pụọ na ịkpa ókè nwoke na nwanyị mgbe ha na-enweta ọrụ ahụike na ikike ụmụ nwanyị nwere maka ndokwa ahụike metụtara nwoke na nwanyị. Nkeji edemede 25 nke Nkwekọrịta maka Ikike nke Ndị Nwere Nkwarụ na-akọwapụta na "ndị nwere nkwarụ nwere ikike ịnụ ụtọ ọkwa ahụike kachasị elu na-enweghị ịkpa ókè na ndabere nke nkwarụ". Agbanyeghị, a chọpụtara na ụmụ nwanyị nwere nkwarụ na-eche ihe mgbochi na ihe isi ike ihu ma ghara ịnweta otu ihe ahụike ahụ dịka ndị na-enweghị.

*
*
*
*
*
*
*

N'ihi na n'ọdịnala, ejirila ụmụ nwoke mee ihe nlere ma nwalee ọgwụgwọ ahụike, ụzọ a ga-esi enweta ọrụ ahụike, dịka ọgwụgwọ anụ ahụ, adabaghị nke ọma na mkpa ụmụ nwanyị nwere nkwarụ. Ọ bụghị ruo mgbe afọ 1990 gachara ka a mụọ ihe gbasara ahụike ụmụ nwanyị na United States. Na mgbakwunye, nyocha gbasara ahụike ụmụ nwanyị nwere nkwarụ na-agụkwa akwụkwọ. Malite na mmalite afọ 2000, a malitere ịmụ ihe gbasara ahụike maka ndị nwere nkwarụ na United States. Ebipụtabeghị ọmụmụ ogologo oge mbụ nke metụtara ahụmịhe ụmụ nwanyị nwere nkwarụ na ọrụ gynecology ruo 2001.
Chukwuma Akabueze

**Chukwuma Akabueze** (amụrụ n'ụbọchị isii nke ọnwa Mee afọ 1989), nke a na-akpọ "**Bentley**", bụ onye Naijiria na-agbara Gençlerbirliği bọọlụ.

## Ọrụ klọb
Onye bụbu onye na-agbachite ihu/enye goolu nke Kwara United tupu a kpọga ya na Odd Grenland n'ọnwa July nke afọ 2007.  O nwere ezigbo ụkwụ aka ekpe nke o ji nye Zambia goal na-agba nke abụọ nke iko mba ụwa ndị n'akaribeghi afọ iri abụọ nke afọ 2007. Amamihe ya bụ ihe ọzọ eji mara ya nke doro anya site na goolu o nyere na 1-1 onye lawa onye lawa na Rosenborg BK n'ụbọchị abụọ nke ọnwa ọgọstụ nke afọ 2009. N'ụbọchị iri abụọ na anọ nke ọnwa Febụwarị afọ 2011 ọ bịanyere aka na SK Brann.

N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2013, Bentley gafere na klọb Chinese Super League Wuhan Zall.

## Ọrụ mba ụwa
Ọ bụ onye otu Naijirịa nke sonyere na Iko mba ụwa FIFA nke ndị n'akarịbeghị afọ iri abụọ nke afọ 2007  na Canada nke Chile wepụrụ ha na nkeji iri na ise nke ikpeazụ.

### Ihe mgbaru ọsọ mba ụwa

: *Akara na nsonaazụ depụtara ihe mgbaru ọsọ Naịjirịa na mbụ*.

## Ebensidee


## Njikọ mpụga

* Akụkọ FIFA banyere ''Chukwuma Akabueze''
* Chukwuma Akabueze at National-Football-Teams.com
* Chukwuma Akabueze at Soccerway

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ndị ọkachamara egwuregwu Naijirịa na Obodo Turkey
Òtù:Ndị ọkachamara ịgba bọọlụ Naijirịa na Obodo Turkey
Òtù:Ndị ọkachamara egwuregwu Naijirịa na Obodo China
Òtù:Ndị ọkachamara ịgba bọọlụ Naijirịa na Obodo China
Òtù:Ndị ọkachamara egwuregwu Naijirịa na Obodo Norway
Òtù:Ndị ọkachamara ịgba bọọlụ Naijirịa na Obodo Norway
Òtù:Ndị ọkachamara ịgba bọọlụ Naijirịa
Òtù:Ndị gbara bọọlụ na Chinese super league
Òtù:Ndị gbara bọọlụ na Eliteserien
Òtù:Ndị gbara bọọlụ na Bandirmaspor
Òtù:Ndị gbara bọọlụ na Umraniyespor
Òtù:Ndị gbara bọọlụ na Boluspor
Òtù:Ndị gbara bọọlụ na Wuhan Yangtze River F.C
Òtù:Ndị gbara bọọlụ na SK Brann
Òtù:Ndị gbara bọọlụ na Odds Bk
Òtù:Ndị gbara bọọlụ na Kwara United
Òtù:Ndị si na Ilorin
Òtù:Ndị amụrụ n'afọ 1989
Òtù:Ndị Naijirịa na-agba bọọlụ
Òtù:Ndị nwoke Naijirịa n'agba bọọlụ mba uwa n'akaribeghị afọ iri abụọ
Òtù:Nzukọ ndị nwoke n'agba bọọlụ n'aka nri ma ọ bụ n'aka ekpe
Òtù:Ndị Nwoke Naijirịa n'agba bọọlụ mba ụwa
Nkwarụ na akwụkwọ ụmụaka

Nnọchite anya nkwarụ na akwụkwọ ụmụaka bụ ihe gbasara nyocha nke ndị ọkà mmụta, ma bụrụkwa isiokwu dị mkpa karịsịa kemgbe 1970s. Agbanyeghị, nnọchite nkwarụ ka bụ okwu ọgbara ọhụrụ. Otu akụkọ ụwa nke 2011 banyere nkwarụ nke Òtù Ahụ Ike Ụwa mere chọpụtara na ihe dị ka 15% nke ọnụ ọgụgụ ụwa, 1 ijeri mmadụ, nwere nkwarụ, ma na 2019 naanị 3.4% nke akwụkwọ ụmụaka nwere nkwarụ ndị isi agwa. Ogo nke nnochite anya nkwarụ nwere ike ịdịgasị iche dabere na nkwarụ akọwapụtara.
Mkpagbu nke ndị nwere ọrịa albinism

**Mkpagbu nke ndị nwere** anyali (mgbe ụfọdụ ndebiri PWA) dabeere na nkwenye na ụfọdụ akuku ahụ nke ndị anyali nwere ike ibunye mmadu ike eji eme anwansi. Nkwenkwe ụgha dị otú ahụ dị karịsịa n'akụkụ ụfọdụ nke mpaghara Great Lakes nke Africa, ndị dokita amoosu na ndị ọzọ na-akwado nkwenye a werekwa ya n'eri site n' iji akụkụ ahụ dị otú ahụ mere ihe ndi a na-etinye na-akara ngwa eji eme nketoaja, ogwu agworo agwo na ihe a na-agwakọta na ọgwụ na-ekwu na anwansi ha ga-ewetara onye e meere ya ọganihu (*muti* ma ọ bụ ọgwụ ogbugbu).
Onye nwere nkwarụ

**Onye nwere nkwarụ** bụ onye ma ọ bụ anụmanụ nwere nkwarụrụ, ọ kachasị onye na-enweghị ike ịga ije n'ihi mmerụ ahụ ma ọ bụ ọrịa. E dekọrọ okwu ahụ na mbido nari  itolu na iri ise AD, ma sitere na Proto-German *krupilaz*. Okwu ndi German na ndi Dutch Krüppel na *kreupel* bụ  ihe ana akpo cognates.
Nkwarụ anu ahu

Nkwarụ anụ ahụ bụ mmachi na arụ ọrụ anụ ahụ mmadụ, ijegharị ya, ike ya ma ọ bụ ume ya. Nkwarụ anụ ahụ ndị ọzọ gụnyere mmebi nke na-egbochi akụkụ ndị ọzọ nke ndụ kwa ụbọchị, dị ka nsogbu iku ume, ìsì, akwụkwụ na nsogbu ihi ụra.

## Ihe Ndị Na-akpata ya
A na-enweta nkwarụ tupu ịmụ nwa tupu a mụọ nwa. Ndị a nwere ike ịbụ n'ihi ọrịa ma ọ bụ ihe ndị nne ekpughere n'oge ime ime, ihe mberede embrayo ma ọ bụ nwa ebu n'afọ ma ọ bụ nsogbu mkpụrụ ndụ ihe nketa.

A na-enweta nkwarụ perinatal n'etiti izu ole na ole tupu ruo izu anọ mgbe amuchara n'ime ụmụ mmadụ. Ihe ndị a nwere ike ịbụ n'ihi enweghị ikuku oxygen ma ọ bụ mgbochi nke usoro iku ume, mmebi ụbụrụ n'oge ọmụmụ (n'ihi iji forceps eme ihe n'ụzọ na-ezighị ezi, dịka ọmụmaatụ) ma ọ bụ nwa a mụrụ n'oge. Ihe ndị a nwekwara ike ibute n'ihi nsogbu mkpụrụ ndụ ihe nketa  ma ọ bụ ihe mberede.

A na-enweta nkwarụ mgbe amuchara. Ha nwere ike ịbụ n'ihi ihe mberede, mmerụ ahụ, oke ibu, ọrịa ma ọ bụ ọrịa ndị ọzọ. Ihe ndị a nwekwara ike ibute n'ihi nsogbu mkpụrụ ndụ ihe nketa.

## Ụdị
Nkwarụ na-emetụta akụkụ aka elu ma ọ bụ ala ma ọ bụ nkwarụ, aka na-adịghị mma, na mmebi nke otu ma ọ bụ ọtụtụ akụkụ ahụ. Nkwarụ na-agagharị agagharị nwere ike ịbụ nsogbu a mụrụ ma ọ bụ nke a na-enweta ma ọ bụ nsonaazụ ọrịa. Ndị nwere ọdịdị ọkpụkpụ gbajiri agbaji na-adaba n'ụdị a.

Nkwarụ anya bụ ụdị nkwarụ ọzọ. E nwere ọtụtụ narị puku mmadụ nwere obere ma ọ bụ nnukwu mmerụ ahụ anya dị iche iche. Ụdị mmerụ ahụ ndị a nwekwara ike ibute nnukwu nsogbu ma ọ bụ ọrịa dịka ìsì na mmerụ ahụ anya. Ụdị ụfọdụ ndị ọzọ na-adịghị ahụ ụzọ na-agụnye cornea, scratches na sclera, ọrịa anya metụtara ọrịa shuga, anya kpọrọ nkụ na corneal graft, macular degeneration na nká na retinal detachment.

Enweghị ike ịnụ ihe bụ enweghị ike ịnụ ihe n'ụzọ zuru ezu ma ọ bụ n'ụzọ na-adịghị mma. Ndị ntị chiri na ndị na-anụ ihe na-adịghị mma nwere ọdịbendị bara ọgaranya  ma na-erite uru site n'ịmụta asụsụ ndị ogbi maka ebumnuche nkwurịta okwu.  Ndị ntị chiri nwere ike iji ihe enyemaka ịnụ ihe mee ihe mgbe ụfọdụ iji melite ikike ịnụ ihe ha.Enweghị nkwarụ ikwu okwu na asụsụ: onye nwere ntụgharị nke okwu na usoro asụsụ nke na-anọghị n'etiti ntụgharị a na-anabata n'ime gburugburu ebe obibi ma ọ bụ nke na-egbochi mmepe mmekọrịta ma ọ bụ agụmakwụkwọ zuru oke

A pụkwara ịkọwa nkwarụ anụ ahụ na nsogbu ndị na-akpata, n'etiti ndị ọzọ, ụkọ ụra, ike ọgwụgwụ na-adịghị ala ala, ihe mgbu na-adịghị aga ala, na nkụchi.

## Hụkwa

* Nkwarụ nke uche

## Edensibia

## Ịgụ ihe ọzọ

* Danielle Gourevitch na Mirko Grmek. (1998). *Ọrịa n'ihe osise oge ochie*, Paris.
*  
* Mirko Grmek (1983). Ọrịa na mmalite nke mmepeanya ọdịda anyanwụ, Paris.
*
Cecilia Ezeilo

**Lolo Cecilia Ezeilo** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria, onye ọka iwu, onye ọrụ ebere na onye na-eme ihe ngosi telivishọn, onye jere ozi dị ka osote Gọvanọ nke Enugwu Steeti kemgbe afọ 2015.

A họpụtara ya nke mbụ na Mgbakọ Steeti Enugwu n'afọ 2011, na-anọchite anya mpaghara Ezeagu.

## Ebemside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Nkwarụ na Japan

.N' Japan, onye nwere nkwarụ ka akọwara dị ka: "Onye ndụ ya kwa ụbọchị ma ọ bụ ndụ ya na ọha mmadụ nwere oke ogologo oge n'ihi nkwarụ anụ ahụ ma ọ bụ nkwarụ uche"[1]: 125  Japan kwadoro Nkwekọrịta Mba Ndị Dị n'Otu na  ikike nke ndị nwere nkwarụ (CRPD) na mkpuru ubochiiri abuo n' onwa nke mbu   na afor puku abuo na iri na ano.

## Ọnụ ọgụgụ mmadụ
I1998 gọọmentị mere atụmatụ na enwere mmadụ 5,753,000 nwere nkwarụ na Japan, nke mejupụtara ihe dịka 4.8% nke ngụkọta ndị bi na ya.  Ngụkọta nke otu atọ akọwapụtara n'ụzọ iwu bụ: 3,170,000 nwere nkwarụ;  413,000 nwere nkwarụ ọgụgụ isi; na 4,170,000 nwere nkwarụ uche. Ụdị nkwarụ ahụ bụ nke ndị nwere nsogbu ndị a: 1,657,000 (56.5%) mmeghari ngagharị;  305,000 (10.4%) na-ahụ anya;  350,000 (11.9%) nwere ike ịnụ ihe ma ọ bụ ntị chiri;  ebe 621,000 (21.2%) nwere "nkwarụ ime" dịka ọrịa obi.[1]: 125-126

## Mmebe iwu na atumatu gọọmentị
. Ikike diri nkwarụ na atumatu gọọmentị n' Japan ahụla mgbanwe dị egwu kemgbe afọ 1960 mgbe ebidoro ghotaba na enweghi ikeke diri ndi nwere nkwarụ bu nsogbu nyere gọọmenti na ọha na eze.

A na-echekwa ikike ndị a site na  iwu mba ụwa nakwa iwu ndi obodo. Japan kwadoro nkwekọrịta maka ikike nke ndị nwere nkwarụ (CRPD) na Jenụwarị 2014, na-mgbaso mgbanwe dị iche iche na iwu nke obodo nke lebara anya na nchegbu ndị CRPD kwuputara[1]￼

.Dị ka Nkeji edemede akara nke mbu nke iwu maka ndi nwere nkwarụ nke 1993 si kwuo, Japan na-akọwa na onye nwere nkwarụ dị ka "onye ndụ ya kwa ụbọchị ma ọ bụ ndụ ya na obodo di 

ntakiri karia oke ogologo oge n'ihi nkwarụ anụ ahụ, etoghieto nke ime uche ma ọ bụ nkwarụ uche.

Iji gbochie ịkpa ókè na ilebara mkpa nke ndị tozuru oke n'okpuru nkọwa a, Japan wepụtara usoro maka ọdịmma ọha na eze nakwa ọrụ nke ndị nwere nkwarụ.[5].￼

Japan bịnyere aka na CRPD na Septemba 2007, mana o were ruo Jenụwarị 2014 iji kwado ya.  Ogologo oge ahụ egburu bụ n'ihi mgbanwe ndị omebe iwu dị iche iche na mgbanwe atumatu nke ga-adị tupu akwado ya.

## Akụkọ ihe mere eme
Mgbalị maka ikike ndị nwere nkwarụ na Japan were ọtụtụ iri afọ iji melite. Otu n'ime nzọụkwụ ndị mbụ n'ịmepụta iwu ọdịmma bụ itinye iwu enyemaka ọha na eze, Iwu ọdịmma ụmụaka, na Iwu maka ọdịmma nke ndị nwere nkwarụ na-esote Agha Ụwa nke Abụọ. Nke ikpeazụ n'ime ha bụ iwu mbụ na Japan iji nye nkwado maka ndị nwere nkwarụ. N'otu aka ahụ, ebumnuche nke Iwu a bụ inyere ndị agha nwere nkwarụ aka n'ịgbazigharị ha gbasara ọrụ ha maa ndị nwere nkwaru na-abụghị ndị agha dabere na enyemaka umunne ha iji kwado ha..856

N'afọ ndị 1960 hụrụ mmụba nke ụmụaka nwere nkwarụ na ezinụlọ ha ma tinye ha n'ụlọ obibi, ọtụtụ n'ime ha gbanwere site na ndị e wuru maka ndị agha nwere nkwarụrụ. Mgbe ha dị afọ iri na asatọ, a ga-ebufe ọtụtụ n'ime ụmụaka ndị a n'ụlọ ndị okenye ebe ha ga-anọ ruo mgbe ha nwụrụ. N'ime ụlọ ọrụ ndị bi na ya, ọtụtụ mmebi ikike mmadụ mere, gụnyere ụmụaka ndị bi na ha na-eji ha wee mere ezì-guinea maka ndị dọkịta ha na usoro ịwa ahụ na ọtụtụ ihe omume nke mmetọ mmekọahụ megide ụmụ nwanyị bi na ya: 857
Nkwarụ na Ọbọdọ China

Nkwarụ na ọbọdọ China 

Nkwarụ na China bụ ihe a na-ahụkarị, na dịka Ọbọdọ ndị ocha si kwuo, ihe dị ka nde mmadụ 83 milionu

## Ọnụọgụ Igwe Mmadụ

N'ime ọnụ ọgụgụ ndị nwere nkwarụ, ndị ikom na-aza nde 42.77 (51.55%) na ụmụ nwanyị dị nde 40.19 (48.45%), na-eme ka nwoke na nwanyị nwee nkwarụ 106.42 maka ụmụ nwanyị 100 ọ bụla nwere nkwarụ. Ọzọkwa, nde 20.71 (25.96%) ndị nwere nkwarụ bi n'obodo mepere emepe, ebe nde 62.25 (75.04%) n'ime ime obodo.
Ngwụrọ

thumb|Ihe osise nke onye arịrịọ na-eji mkpara
Ngwụrọ bụ onye ma ọ bụ anụmanụ nwere nkwarụ anụ ahụ, ọkachasị onye na-enweghị ike ịga ije n'ihi mmerụ ahụ ma ọ bụ ọrịa. Edere okwu a n'oge mgbe afo uwa dị ka nnari itolu na iri ise AD, wee nweta ya site na okwu ndi Proto-Germanic (na okwu bekee) krupilaz(1). Okwu ndi German na ndi Dutch Krüppel na kreupel bụ cognates.

Ka ọ na-eru n'afọ ndị 1970, a bịara na-ewere okwu a dị ka ihe nkato mgbe ejiri ya kwuo ihe maka ndị nwere nkwarụ. Ngwuro bụkwa ngwaa na-agbanwe agbanwe, nke pụtara "ihe kpatara nkwarụ ma ọ bụ enweghị ike". A na-ejikwa okwu ngwurọ mee ihe dị ka nkọwa (6)

## Nnwetaghachi
N'otu uzo ahụ ka òtù ndị na-ahụ maka ikike nwoke nwere mmasị na-eweghachi okwu ahụ bụ "queer", ndị òtù na-ahụ maka ikike ndị nwere nkwarụ enwetaghachila okwu ndị ahu dị ka "ngwụrọ", "ngwongwo", na nke ana akpo "gimp" na bekee iji na-ezo aka n'onwe ha.(5,7). Ụlọ ikpe ndi ngwurọ na Dortmund  nke ana kpo Tribunal na  bekee na 13th Disemba 1981 biara were bụru otu n'ime ihe mkpesa bụ isi nke òtù nkwarụ ndi Germany kwụụrụ onwe ya (na-emegide enyemaka nkwarụ guzosiri ike) megideere mmegide ikike mmadụ n'ebe a na-elekọta ndị agadi na ụlọ ọgwụ ndi isingbaka, yana megidekwara adịghị ike nke ọha obodo njem. N'otu aka ahụ na Russell Tribunal sitere n'aka Amnesty International, ụlọ ikpe ndị ngwurọ akatọla mmebi ikike mmadụ nke ndị nwere nkwarụ(8).

## Ojiji ndị ọzọ

* A na-akpọ ndị otu Crips n'okporo ámá mgbe ha malitere iburu mkpara nke nyere echiche na ha nwere nkwarụ.
* onye ngwuro bụ trimmer stud na bekee ma ọ bụ joist nke dị mkpụmkpụ karịa ogologo zuru ezu.
* Onye nwere nkwarụ bụ ụgbọ ala ma ọ bụ ụgbọ njem nke ọ bụ ezie na ọ dị mma ịgba ọsọ n'okporo ụzọ ụgbọ okporo ígwè, ọ dịghị mma maka iji ya mee ihe ma chọọ nrụzi tupu e jiri ya rụọ ọrụ. Nke a nwere ike ịbụ ụgbọ ala coal nwere oghere n'ala (nke ga-ekwe ka coal si n'ụgbọ ala ahụ daa), ma ọ bụ ụgbọ ala ndị njem nwere windo gbajiri agbaji.

## Ihe odide
Galactagogue

thumb|293x293px|Goat's rue (''Galega officinalis'') is one plant that is thought to promote lactation
A galactagogue, ma ọ bụ **galactogogue** (site na Grik: γάλα [γαλακτ-], **mmiri ara ehi**, + ἀγωγός, na-eduga), nke a makwaara dị ka onye na-eme ka ara ma ọ bụ onye na-akwalite mmiri ara n'ime ụmụ mmadụ na anụmanụ ndị ọzọ. Ọ nwere ike ịbụ nke aka mere, nke sitere na osisi, ma ọ bụ nke sitere na ya. Enwere ike iji ha mee ka ara na-enye nwa ara na iji gwọọ obere mmiri ara.

Galactagogues ndị aka mere dị ka domperidone na metoclopramide na-emekọrịta ihe na usoro dopamine n'ụzọ ga-eme ka mmepụta nke prolactin dịkwuo elu; ọkachasị, site na igbochi onye na-anabata D2. E nwere ihe akaebe ụfọdụ na-atụ aro na ndị nne na-enweghị ike igbo mkpa inye nwa ara nke ụmụ ha nwere ike irite uru site na galactogogues. Enwere ike ịtụle galactagogues mgbe a chọpụtara na ntinye aka na-abụghị nke ọgwụ ezughi oke. Dịka ọmụmaatụ, domperidone nwere ike ịbụ nhọrọ maka ndị nne nke ụmụ a mụrụ n'oge na-adịghị anya bụ ndị na-enwe ihe karịrị ụbọchị 14 site na ịmụ nwa na mgbe nkwado zuru oke ka na-enwe nsogbu igosipụta mmiri ara n'ụzọ zuru ezu maka mkpa nwa ha.

Domperidone (dị ka metoclopramide, onye na-anabata D2) anaghị akwado maka ime ka ara dịkwuo mma na USA. N'ụzọ dị iche, ntuziaka Australia na-ewere domperidone dị ka galactagogue kachasị mma mgbe usoro ọgwụ na-abụghị nke ọgwụ gosipụtara na ezughi oke. N'adịghị ka metoclopramide, domperidone anaghị agafe ihe mgbochi ọbara na ụbụrụ ma ọ naghị enwe mmetụta ọjọọ dịka ụra ma ọ bụ ịda mbà n'obi.

* Antipsychotics dị ka risperidone, chlorpromazine na sulpiride, n'ihi ikike ha nwere igbochi onye na-anabata D2.
* Mmiri ọgwụ ụfọdụ dị ka oxytocin, hormone na-eto eto (GH), na hormone na-ewepụta thyrotropin (TRH).

A chọpụtala na progestogens dị ka progesterone, medroxyprogesterone acetate, na cyproterone acetate na-emepụta mmepe lobuloalveolar nke ara, nke dị mkpa maka inye ara ka a na-emepụta mmiri ara na lobule ara.

## Ahịhịa
Mkpuruogwu na nri eji eme galactagogues na enwe obere maobu enweghi  ihe eji agba ama Maka oru ya, tinyekwa na njirimara na nyocha mkpuruogwu ha gbasara Maka ngwooru a joro na-adighi. Mkpuruogwu a na ahu dika galactagogues gunyere:

* Shatavari (*Asparagus racemosus*)
* Fenugreek ()
* Torbangun (*Coleus amboinicus*), which has been used by the Batak people of Indonesia as a galactogogue for hundreds of years.
* Fennel (*Foeniculum vulgare*)
* Milk thistle (*Silybum marianum*); in 2010 the European Food Safety Authority considered and rejected a claim for silybum as a galactagogue because the evidence was deemed insufficient.
* Chasteberry (*Vitex agnus-castus*)
* Goat's rue (*Galega officinalis*)
Nur Shaybah

## Nur Shaybah
Ụbọchị ọmụmụ: 26 Julaị 1980

Obodo Tunisia

Ngwa egwu: olu mmadụ

Ọrụ: Onye na-abụ abụ na onye na-ede abụ

Nur Shaybah bụ onye na-agụ egwú ama ama na onye na-eme ihe nkiri na onye na-ede egwú Tunisian na-ewu ewu. O wee bụrụ onye ama ama mgbe o mepụtachara egwu "Ya 3am Ali" (Hey Uncle Ali) na "Elhob s3iba" (Ịhụnanya Na-esiri ike) na 2007. 

## Ihe nkiri

* Ya 3am Ali (Hey Uncle Ali)
* el7ob s3iba (Ịhụnanya siri ike)
* Mardh Elhawa (ọrịa ịhụnanya)
* Ya Hob achbik (Ịhụnanya, gịnị na-eme gị?)
* Hareem Sultan (Nwunye Sultan)
* Ya Bnaya (Hey girl)
* Zaritna elbarka (Ngọzi ahụ letara anyị)
* Rit Enajma (ahụrụ m kpakpando)
* Bara Bara men Hayati (Si na ndụ m pụọ)
* Tounes Ya Tounes (Tunisia, Hey! Tunisia)
* Ch9af Edenya (The Canoe of Life)

* Moula El3okaz (Onye Ochie nke Okpete)
* Et3ada (Ngafe)
* Elboust 5ala (Mole of beauty)
* Hamma
* Ali Jebni (Kedu ihe butere m)
* 3 na Abi Mansour (Na Fada Mansour)
* Malla Lila (Kedu abalị)
* Naditek (akpọrọ m gị)
* Narja3lik (Aga m alaghachikwute gị)
* Ya Hob (Hey Love)
* Ya Lila (Hey Night) Ihe nkiri 

## TV

* 2003: Ikhwa w Zman (Ụmụnna na Oge) nke Hamadi Arafa & Wajiha Jendoubi
* 2004: Jari Ya Hammouda (onye agbata obi m Hammouda) nke Abdeljabbar Bhouri, Afif Lakani & Lotfi Bondka: Imed
* 2004: Loutil nke (L'Hôtel) Slaheddine Essid & Hatem Belhaj (Onye ọbịa nsọpụrụ na nkeji iri na otu): Hooligan
* 2005: Mal & Amal (Ego na Olileanya) nke Abdelkader Jerbi
* 2006: Hayet w Amani (Ndụ na ọchịchọ) nke Mohamed Ghodhbane & Jamel Eddine Khélif: Kais
* 2007: Choufli Hal (Chọta m ihe ngwọta) nke Slaheddine Essid (Onye ọbịa nke nsọpụrụ maka ihe omume 10 nke oge 3): Haykel
* 2017: Nsibti Laaziza (Nne di m) nke Slaheddine Essid & Younes Ferhi na Nessma Channel (Ihe omume ndị ọbịa nke asaa nke oge 7 na 8): Sheikh al-Faraksi
* 2022 : Mafia nke Ayoub Sayhi: (Enweghị ya)

## Ihe nkiri

* 2004: Agbamakwụkwọ ọkọchị nke Mokhtar Ladjimi (Onye ọbịa nke nsọpụrụ)
* 2005: Bab'Aziz, onye isi nke Nacer Khémir tụgharịrị uche na mkpụrụ obi ya.

## Ọdịiche dị na TV

* 2008:
** Choufli Hal (ihe nkiri TV) (Chọta m ihe ngwọta): Otu n'ime ndị na-ese ihe na-abụ abụ n'oge nnọkọ njedebe nke afọ.
** Akụkọ nke Abdelaziz El Eroui Banyere Wataniya 1 (Onye ọbịa nke ihe omume "Ihe Ị Na-akụ Ị Na-aghọrọ"): Salah
* 2011: Labès (ihe ngosi TV) (Tout va bien) ya na Naoufel Ouertani na Ettounsiya TV: Ọbịa
* 2012: Klem Ennes (Okwu ndị mmadụ) na Hatem Ben Amara na Ettounsiya TV: Ọbịa
* 2013: Zelzal (Ala ọmajijijiji) ya na Hédi Zaiem na El Hiwar El Tounsi: Ọbịa
* 2015: Tayara (ụgbọelu) ya na Wassim Herissi na TV Attessia: Ọbịa
* 2017: Sunday ihe niile ka ekwenyere Nidhal Saadi: ọbịa
* 2017: Mahma Sar (N'agbanyeghị ihe na-eme) na Wataniya 1: Ọbịa
* 2018: Dima Labès (Ọ na-aga nke ọma) Ya na Naoufel Ouertani na TV Attessia: Ọbịa
* 2021: Fekret Sami Fehri (echiche Sami Fehri) ya na Hédi Zaiem Sur El Hiwar Ettounsi: Ọbịa
* 2023: Fekret Sami Fehri (echiche Sami Fehri) ya na Hédi Zaiem Sur El Hiwar Ettounsi: Ọbịa
Asadu Patrick

**Patrick Asadu** (amụrụ n'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1964) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria na onye dibia bekee sitere na Ovoko nke di n'ime mpaghara gọọmentị mpaghara Igbo-eze South nke Enugu Steeti onye na-eje ozi dị ka onye nnọchi anya Nsukka / Igbo-eze ndịda na Ụlọ ndị nnọchiteanya nke Federal. A họpụtara ya ka ọ bụrụ Kọmishọna Nsọ nke Enugu Steeti ka ọ banyechara na Peoples Democratic Party (PDP).

## Oge ọ malitere
A mụrụ Asadu n'ezinụlọ Pa David Ezenwa Asadu na nwunye ezinụlọ, Mary Oriefi Asadu (nee Eze-Okwechi), ha abụọ anwụọla. Ọ gara ụlọ akwụkwọ Boy's Secondary School, Woko. na 1982 ọ gafere West African Examination Council (WASC) na ọdịiche. Asadu gụrụ ọgwụ na ịwa ahụ na Mahadum Naịjirịa, Nsukka ma gụsịrị akwụkwọ na MBBS na 1988. O nwetakwara nzere masta nke ahụike ọha na eze na Mahadum Naịjirịa , Nsukka. Asadu rụrụ ọrụ dị ka onye na-ahụ maka ahụike na ngalaba ọha na nke onwe. Asadu lụrụ nwanyi.

## Nhọpụta ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Asadu enweela ọtụtụ ụlọ ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị, nke gụnyere:

* Hon. Kọmishọna na-ahụ maka sayensị na teknụzụ, Enugu State - 2001
* Hon. Kọmishọna na-ahụ maka ala na ụlọ, Enugu State 2000-2001
* Hon. Kọmishọna na-ahụ maka ahụike Enugu steeti 2001-2002
* Onye isi oche Kọmitii Mgbanwe, Igbo-Eze South LGA 2002-2003
* Hon. Kọmishọna na-ahụ maka ọrụ ugbo Enugu Steeti 2003-2005
* Hon. Kọmishọna na-ahụ maka gburugburu ebe obibi Enugu State 2005-2006

## Ntụaka

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ahụike n'ụlọ akwụkwọ

**Ahụike n'ụlọ akwụkwọ** dịka otu n'ụlọ Akwụkwọ elementrị nke ogbe nke asatọ nọ na ụfọdụ mpaghara United States, Ana-akọwa ya dịka àgwà ma ọ bụ ọnọdụ nke ịdị mma, ọkachasị dịka ihe mgbaru ọsọ a na-achọsi ike. A na-akụzi ahụike n'ụzọ isii maọbu asaa: Anụ ahụ, mmekọrịta mmadụ na ibe ya, ọgụgụ isi, mmetụta uche, ọrụ ime mmụọ na gburugburu ebe obibi. Ntinye nke abụọ na ikpeazụ bụ nruru ụka. Ọ bụ ezie na nkuzi nke "ahụ nwatakịrị dum" yiri ka ọ bụ nkà ihe ọmụma oge ochie na ulọ-akwụkwọ, ohanaeze na-aga n'ihu na ule dị elu, enwere ọtụtụ ụlọ akwụkwọ dịka Montessori na nkà ihe ọmụma maọbu nkuzi ndị ọzọ, na-eji usoro mmụta akpọrọ ihe. Ihe ndị na-esonụ abụghị nkọwa gbasara nke ọbụla, kama ọ bụ naanị ihe ebu na uche nke  bụ maka akụkụ ahụ obula.

Akụkụ anụ ahu  ana-elekwasị anya na mpaghara atọ a bu: Iri nri dị mma, mmeghari ahụ, nakwa  ahụ mmadụ (usoro mgbari nri, usoro ọkpụkpọ na usoro nrugharị ọbara).

Maka K-5 ịhe nlekwasi anya nwere ike ịbụ na ụbụrụ nke na-achịkwa ahụ, ruo n'ịmụ akụkụ ụbụrụ. A na-atụ anya ka ụmụ akwụkwọ ghọta na akụkụ dị iche iche na-achịkwa ọrụ dị iche iche nke ahụ.
thumb|Nwata akwukwo na akwo aka
Ụmụ akwụkwọ na-amụta usoro iji mee ka omume ha kwekọọ na ụwa gbara ha gburugburu.

Ụmụ akwụkwọ na-amụta ịchọpụta mmetụta na-adịghị mma na nke dị mma na usoro ịnagide ya.

Ụmụ akwụkwọ na-amụta ijikọ ọrụ ha chọrọ na nkwadebe dị mkpa.

Ụmụ akwụkwọ na-amụta mkpa na nkà nke nkwurịta okwu.

Ụmụ akwụkwọ na-amụta ijikọ omume nke ha na nke ezinụlọ ha na ahụike nke nọ gburugburu ha.

Edensibia
John

**John** nwere ike izo aka na ndia:
## Ndị mmadụ

* John Wayne Gacy
* John Cain Carter
* John Dear
* John Paul Oulu
* John Anenechukwu Umeh
* John Okechukwuemeka
* John Ogbu
* John Odey
* John Meyer (artist)
* John Addis Kufuor
* John Peters Humphrey
* John Emery (actor)
* John Dolphin (music producer)
* John Liebenberg
* John O. Agwunobi
* John W. Mosley
* John Africa
* John Baraza
* John M. Faucette
* John T. Biggers
* John E. Dowell Jr.
* John Moutoussamy
* John T. Scott
* John Taylor (Nigerian judge)
* John Noble Barinyima
* John Kuol Chol
* John Boyega
* John Jea
* John Handcox
* John Sibi-Okumu
* John Type
* John Apea
* John Steptoe
* John Indi
* John Shearer (photographer)
* John Kani
* John Latham (artist)
* John Nzenze
* John Riber
* John Moore (artist)
* Young John
* John Takawira
* John Dumelo
* John Taylor
* John Obi Mikel
* John S. Chase
* John Rugoiyo Gichuki
* John Ridley
* John Semper
* John A. Lankford
* John Wesley Hardrick
* John Woodrow Wilson
Ronke Doherty

**Queenie Ronke Doherty** bụ onye ndú ụmụ nwanyị Naijiria bụ onye isi oche nke mba kansul nke umu nwanyi obodo site na 1976 ruo 1980. Ọ bụ otu n'ime ụmụ nwanyị ole na ole a họpụtara n'ọkwa ndọrọ ndọrọ ọchtịchị n'afọ ndị 1970.

Ọ bụ nwunye Richard Adeeyo Doherty, onye bụbu onye isi oche nke ulo nzuko odida anyanwu .

## Ndụ
A mụrụ Doherty (onye a mụrụ Williams) n'ihe dị ka n'afọ 1916 n'ezinụlọ Nathaniel Fehintola Williams onye sitere n'ihe nketa Egba, ọ gụrụ akwụkwọ na ulo akwukwo umu nwanyi nke CMS tupu ọ gaa Queen's College, Lagos na 1930, na-emecha akwụkwọ na 1934. Ọ bụ ezie na, Doherty tolitere na Lagos ochie, ebe ụmụ agbọghọ nwere ohere ole na ole karịa ụmụ nwoke nke afọ ya, otu n'ime ndị nkuzi ụlọ akwụkwọ sekọndrị ya mere ka ọ gaa mba ọzọ iji nweta diplọma nkuzi. Mgbe ọ nwetara asambodo nkuzi na England na-esote ọmụmụ na Southlands koleji na King's koleji, London, ọ laghachiri Lagos wee sonye na ndị ọrụ ulo akwukwo umu nwanyi nke CMS Lagos dị ka onye nkuzi. N'afọ 1940, ọ lụrụ, Richard Doherty, onye ọka iwu nke na-arụ ọrụ n'oge ahụ na Ibadan, ọ hapụrụ ulo akwukwo nke umu nwanyi nke CMS  wee soro di ya gaa Ibadan ebe ọ nọ ruo mgbe agha ahụ biri. Mgbe ọ nọ na Ibadan, ọ bụghị onye na-anọgide na Ibadan mana ọ na-etinye aka nke ukwuu n'òtù ndị ọrụ afọ ofufo gụnyere òtù enyemaka ndị ekpenta na nke kachasị mkpa obe uhie. N'agbata afọ 1945 na 1960, ọ rụrụ ọrụ na ulo akwukwo agumakwukwo goomenti na Lagos, ọ bụ odeakwụkwọ nke omumu mpaghari western kansu ma laghachi n'ọrụ nkuzi na alma mater ọzọ, Queens koleji.

Doherty bụ onye nduzi nke alaka Ibadan nke obe uhie nke Naijiria ma tinye aka na mbọ nzukọ ahụ na ọgụ iji chịkwaa obere ọrịa pox na Ibadan ma nye aka na Asaba n'oge Agha Obodo Naijiria. O mechara bụrụ onye isi oche nke mba kansu nke umu nwanyi obodo.

N'afọ 1976, ọ ghọrọ onye isi oche nke mba kwanu nke umu nwanyi obodo 

## Ihe odide
Monique Mujawamariya

Hon. Dr. **Monique Mujawamariya** (amụrụ na 27 Julaị 1955) bụ onye Rwanda na-ahụ maka ihe ndị ruuru mmadụ nke kwagara na Canada na South Africa. Ọ bụ onye lanarịrị mgbukpọ agbụrụ nke Rwanda ma merie ihe nrite mba ụwa na afo 1995. N'afọ puku abụọ na iri na anọ, ọ biri na South Africa ebe ọ na-echegbu onwe ya maka ikike ụmụ nwanyị.

A mụrụ Mujawamariya na Butare na Rwanda n'afọ 1955. Ọ malitere itinye uche nke onwe ya banyere ikikere mmadụ wee guzobe Rwandan ADL (French: Association rwandaise pour la Défense de la personne et des Libertés publiques).

N'abalị isii n'ọnwa Eprel afọ 1994, onye isi ala Rwanda bụ Juvenal Habyarimana nwụrụ mgbe agbaturu ụgbọelu ya ma ihe omume a bu ụzọ tupu ihe a ga-akpọ mgbukpọ agbụrụ nke Rwanda nke a na-eche na mmadụ 800,000 ruo 1,000,000 nwụrụ. Mujawamariya bụ onye a na-elekwasị anya na Kigali, ebe Radio Télévision Libre des Mille Collines kpọrọ ya "onye na- ekwu okwu ọjọọ nke kwesịrị ịnwụ". Ọ na-ekwurịta okwu na Alison Des Forges kwa nkeji iri atọ n'ihi egwu a na ụgbọelu ahụ. Des Forges bụ onye otu Human Rights Watch ma gwa ya ka ọ lekọta ụmụ ya mgbe Mujawamariya kwụsịrị oku ahụ iji zere enyi ya ịnụ maka ọnwụ ya. Dị ka ọ dị, Mujawamariya righiri.

Mujawamariya jisiri ike gbapụ site na ịgbaga n'ogige ya ruo mgbe ndị agha hapụrụ. Mgbe ahụ, ọ zoro n'elu ụlọ ruo awa iri anọ, tupu o jiri obi ike bịaruo ndị agha ahụ nso dị bu  naanị foto nke di ya nwụrụ anwụ na ejiji. Mgbe ọ kwụrụ nnukwu aka azụ, o nwere ike ịgbapụ ma kpọtụrụ Des Forges. Des Forges mere ndokwa ka etinye ya na ndepụta maka mwepụ, ọ kpọgakwara Mujawamariya site na ndị agha gbara ọdụ ụgbọ elu ahụ gburugburu.  Mujawamariya gbapụrụ, ebe o zigara ụmụ ya n'ebe ndịda mba ahụ. Izu ole na ole ka e mesịrị, ọ maghị ihe mere ụmụ ya atọ.

Mujawamariya nwere ike ifega Washington, ebe ọ zutere Anthony Lake onye bụ onye ndụmọdụ nke Onye isi ala Clinton. Ọ nọ n'etiti otu ndị zutere Clinton na Disemba gara aga. Otú ọ dị, enwere obere ọmịiko ka ana-ekpe ikpe na Rwanda, na nsogbu ya, enweghị mmasị ebe mba Amirika nọ.

E nyere ya onyinye Democracy Award site na aka ọtú Mba ụwa ndị na ahu maka  ọchịchi ohacrasi nke afọ  1995, n'otu afọ ahụ kwa, Amherst College nyere ya nzere doctorate.

## Taa
Mujawamariya ugbu a (puku afọ abụọ na iri na anọ) bi na Cape Town ebe ọ na-arụ ọrụ na okwu metụtara ikikere ụmụ nwanyị. Ọ laghachiri Rwanda iji gaa agbamakwụkwọ nwa ya nwoke William na afo puku abụọ na iri na anọ (2014)

## Edensibia

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Beatrice Mukansinga

**Beatrice Mukansinga** bụ onye na-ahụ maka ihe ndị ruuru ụmụnwanyị na Rwanda nke na-elekwasị anya na ụmụnwanyị ndị mgbukpọ agbụrụ nke Rwanda metụtara nke ukwuu. 

## Akụkọ ndụ
Ọ hapụrụ Rwanda n'oge mgbukpọ agbụrụ wee kwaga Kenya. Mgbe o si Kenya laghachi Rwanda n'afọ 1995, ihe na-erughị otu afọ mgbe mgbukpọ ahụ gasịrị, e gbukwara ndị ezinụlọ ya gụnyere ndị mụrụ ya na ụmụnne isii n'oge mgbukpọ agbụrụ ahụ n'afọ 1994.

## Aka Ọrụ
 
Ọ sonyeere òtù ọrụ ebere nke ọha na eze bụ Barakabaho Foundation na -afo 1995, mgbe ọ laghachiri Rwanda. Ọ malitere ịrụ ọrụ na nzukọ ahụ na-enye enyemaka maka ụmụ nwanyị ndị lanarịrị mgbukpọ agbụrụ.

O mechara guzobe otu MBWIRA NDUMVA (Kwuo, Ana m ege ntị) n'afọ 1996 dị ka otu nzukọ jikọtara ya na Barakabaho Foundation. Ọ malitere nzukọ ahụ iji kwado ma nye nduzi maka ụmụnwanyị na-enweghị nne na nna na ndị e dinara n'ike bụ ndị a chụpụrụ n'ihi mgbukpọ agbụrụ nke Rwanda n'afọ 1994.

A kpaliri ya ka o guzobe otu Mb disput Dumva mgbe ọ nwetasịrị ahụmịhe na echiche site n'aka onye gburu agbụrụ na onye e dinara n'ike. Beatrice bukwa Nwanyi amaama nkeoma n'aka ịgba ume na ime ka ụmụnwanyị e dinara n'ike n'oge mgbukpọ agbụrụ ahụ kwenye ịzụlite ụmụ ha kama ịhapụ ụmụaka ahụ. Amnesty International nyere ya Ginetta Sagan Fund Award na 1998 iji kwado enyemaka ya nye ndị lanarịrị mgbukpọ agbụrụ nke Rwanda.

N'ọnwa Ọgọstụ 2021, edepụtara ya dị ka otu n'ime ụmụnwanyị asaa na-eme ngagharị iwe n'Afrịka nke kwesịrị isiokwu Wikipedia site na Global Citizen, otu mba ụwa na òtù nkwado.

## Edensibịa


Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Laila St. Matthew-Daniel

Laila St. Matthew-Daniel (amụrụ na Febụwarị 14, 1953 na Lagos, Naijira) bụ onye isi nchịkwa, onye na-enye ọzụzụ, ọkà okwu, onye edemede, onye na'ihe gbasara ikike ụmụ nwanyị na onye edemede. Ọ bụ onye guzobere na onye isi oche nke ACTS Generation GBV, otu na-abụghị nke gọọmentị nke na-alụso ime ihe ike n'ụlọ na mmetọ ụmụaka ọgụ na Naịjirịa. Ọ haziri ngagharị iwe dị iche iche maka ikike ụmụ nwanyị na nwa agbọghọ, ụfọdụ n'ime ha bụ ogbugbu Buni Yadi nke Febụwarị 2014 na akụkụ nke ndị na-amalite ngagharị iwe mbụ megide ịtọrọ ụmụ akwụkwọ Chibok site na òtù Boko Haram. Ọ haziri nzukọ ọmụmụ ihe na ogbako dị iche iche iji nye ụmụ nwanyị ike n'ihe gbasara njide onwe onye, mmata onwe onye, na mmelite onwe onye.  

## Edensibia

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Akụkụ ihu Ọhụrụ

Akụkụ ihu Ọhụrụ  (The New Frontiers) bụ òtù indie rock nke America sitere na Dallas, Texas. Na mbụ a na-akpọ **Stellamaris**, ha wepụtara EP akpọrọ onwe ha n'afọ 2006, mana ha gbanwere aha ha mgbe ha chọpụtara na ha na otu egwu Israel guzobere ogologo oge. EP nke abụọ, nke akpọrọ Tour, sochiri n'afọ 2007.  Ìgwè ahụ wepụtara naanị abọm studio ha, nke akpọrọ Mending, n'afọ 2008. Akụkụ ihu Ọhụrụ (The New Frontiers) kewara na ngwụcha n'afọ 2008 wee mee ihe ngosi ikpeazụ ha na Jenụwarị n'afọ 2009. Nkwado na ihe nkiri a sitere na "Ihe a ga emebi gị"  na otu egwu nke onye na-akụ egwu Alex Bhore sonyeere kemgbe.

## Ndị otu egwu

* Nathan Pettijohn - olu, ụbọ
* Sally Gathings - olu ndabere
* Ryan Henry - ụbọ akwara
* Jacob Chaney - ụbọ
* Guy Turner - keyboard
* Alex Bhore - ịgbà
* Brian Falco - ụbọ akwara

## Nkọwapụta

### Abọm studio

* Mending (2008)

### EPs

* *Stellamaris* (2006)
* *Njem* (2007)

## Edensibịa


## Njikọ mpụga
Alexia Mupende

**Alexia Uwera Mupende** (17 Nọvemba 1984 - 8 Jenụwarị 2019) bụ onye Rwandan na-ese onyinyo, onye na-eme ihe nkiri na ọkachamara n'ihe gbasara *ahụike*, onye n'oge ọnwụ ya, bụ onya na-ahu maka odịmma  ọha obodo na Waka ebe a na eme ka ahụ sie ike, na Kigali, isi obodo Rwanda.

## Mmalite na agụmakwụkwọ
A mụrụ Alexia Uwera na Kenya. Ọ gara ụlọ akwụkwọ na Uganda, nweta asambodo   sekondri ya na Namasagali College na Kamuli District. Ọ gara n'ihu nweta diplọma ụlọ akwụkwọ sekọndrị ya na St. Lawrence College, na Central Region nke Uganda. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ kwagara Rwanda ebe ọ gụsịrị akwụkwọ na Bachelor of Information Technology na Mahadum nke Rwanda .

## Ọrụ
Alexia Mupende bụ onye na-ese onyinyo mba ụwa, onye nọchitere anya mba ya, Rwanda, na mmemme ejiji na Kampala, Uganda, Geneva, Switzerland, Dubai, United Arab Emirates, Colombo, Sri Lanka na Mumbai, India. Iji gbakwunye ego ọ na-enweta n'ọrụ n'ihe ngosi, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi njikwa nke  ulọ mmega ahu akpọrọ waka, klọb mmega ahụ na obodo Kigali.

## Ọnwụ
N'uhuruchi Tuesday, 8 Jenụwarị 2019, a chọtara ozu Alexia Uwera Mupende n'otu n'ime ụlọ ihi ụra n'ụlọ nna ya na Nyarugunga Sector, Kicukiro District, mpaghara dịpụrụ adịpụ nke obodo Kigali. A mara ya mma ọtụtụ ugboro.

Ndị ọrụ nchekwa Rwanda mara ọkwa na ha na-achọ Antoine Niyireba, onye dị afọ iri abụọ na atọ, onye na-arụ ọrụ n'ụlọ nne na nna ahụ nwụrụ anwụ. Ọ bụ onye a na-enyo enyo na ogbugbu ahụ.

## Ihe ndị ọzọ a na-atụle anya
N'oge ọ nwụrụ, ọ kwere nkwa ịlụ di na Febụwarị 2019, a tọhapụrụ akwụkwọ ịkpọ òkù maka agbamakwụkwọ ahụ.

## Hụkwa

* Cynthia Munwangari

## Ndesibịa


## Njikọ mpụga

* Ndị uwe ojii na-ekwu na ọ bụ onye ọrụ ụlọ gburu ihe nlereanya Rwanda, ka ọ na-erule 10 Jenụwarị 2019.
Òtù:Ime ihe ike megide ụmụ nwanyị na Rwanda
Òtù:Ndị ogbugbu ndị Rwanda gburu
Òtù:Ụdị ụmụ nwanyị Rwandan
Òtù:Ndị gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Rwanda
Òtù:Ndị na-eme ihe nkiri Rwanda
Òtù:2019 ọnwụ
Otú:Ndị amụrụ n'afọ 1984
Oluwaseun Osowobi

**Oluwaseun Ayodeji Osowobi** bụ onye Naijiria na-ahụ maka ihe ndị ruuru ụmụ nwaanyi. O bu onye guzobere Stand to End Rape (STER) Mmalite. N'afọ 2019 ọ bụ nwaanyi Naijiria nke abụọ a kpọrọ aha na Time 100 Next list, ọ bụkwa onye ntorobia Commonwealth n'afo ahu.

A mụrụ Osowobi ma zụlite ya na Naijiria, ebe nne ya kpaliri ya ịghọ onye nkwado. O nwetara nzere bachelọ na gọọmentị ime obodo na ọmụmụ mmepe na Mahadum Ahmadu Bello tupu ọ banye na Mahadum Swansea maka nzere masta na International Relations. Thesis ya lekwasịrị anya na nha nhata nwoke na nwanyị na mpụ mmekọahụ megide ụmụ nwanyị na ụmụaka.

N'oge ọ na-arụ ọrụ na National Youth Service, Osowobi rụrụ ọrụ maka Independent National Electoral Commission na ntuli aka 2011. Mgbe ọ na-arụ ọrụ, o kwuru, "ndị obodo na ndị obodo... setịpụrụ ọnyà maka (ya) ka otu n'ime ụmụ nwoke obodo ahụ dinaa ya n'ike" mgbe ọ jụrụ iri ngo. Mgbe nke ahụ gasịrị, o guzobere Stand to End Rape (STER) na 2013. Omume a na-achọ imeziwanye mmata banyere ime ihe ike megide ụmụ nwaanyi  n'inye nkwado maka ndị a wakporo. Site n'afọ 2019, oge mere atụmatụ na nzukọ ahụ eruola ihe dị ka ndị Naijiria Puku nari naira abuo.

Osowobi nwetara onyinye Genius Grant site na John D. na Catherine T. MacArthur Foundation na 2017. N'afọ 2019, a kpọrọ ya aha dị ka otu n'ime ndị Time 100 Next nke afọ, bụrụ nwaanyi Naijiria nke abụọ mere ndepụta ahụ. A kpọkwara ya onye ntorobịa Commonwealth nke Afọ 2019.

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Malite n'Ụlọ Akwụkwọ Mgbe e mesịrị

HiStart School Later, aka Healthy Hours, bụ òtù na-enweghị uru na United States. Tọrọ ntọala na 2011 mgbe onye edemede sayensị nke Maryland bụ Terra Ziporyn Snider malitere mkpesa n'ịntanetị site na anyi ndi mmadu nke kpọkọtara ndị na-akwado ndị na-eme nchọpụta, ndị na-ahụ maka ụra, ndị na'ahụ maka ụmụaka, ndị ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na ndị nkụzi, njikọ ahụ na-ezube inyere obodo aka igbu oge mmalite ụlọ akwụkwọ; hụ na oge ụlọ akwụkwọ dị nchebe, dị mma; ma nye mmemme agụmakwụkwọ ụra maka ụmụ akwụkwọ na obodo ụlọ akwụkwọ.

Mbido uloakwukwo emecha  ugbu a nwere isi 137 nke ndị ọrụ afọ ofufo na-eduzi na mba 3, steeti 31 nke US na Washington, D.C., gosipụtara na Beme,  Huffington Post, na Psychiatric News, ma nweta mgbasa ozi mgbasa ozi na nkwado nchịkọta akụkọ na akwụkwọ gụnyere oge new York, Wall Street Journal, NPR, BBC Brasil, WGBH, na Washington Post. N'afọ 2013, odeakwụkwọ agụmakwụkwọ US Arne Duncan tweeted nkwado ya maka oge mmalite ụlọ akwụkwọ sekọndrị, ma kemgbe afọ 2014 American Academy nke Pediatrics, Centers Maka njikota na mgbochi nje, na American Medical Association, Society of Behavioral Medicine, American Academy of Sleep Medicine, na American Association of Sleep Technologists ewepụtala nkwupụta iwu na-atụ aro ka ụlọ akwụkwọ sekọrịta na ụlọ akwụkwọ sekúndrị malite n'oge 8:30 nke ụtụtụ. N'afọ 2019, ya na California State PTA kwadoro, iwu mbụ nke US steeti niile nke e mere n'ụzọ doro anya iji chebe ma mata mkpa ahụike ụra nke ndị na-eto eto dị site n'ịgwakọta oge ụlọ akwụkwọ sekọndrị na nnukwu ihe akaebe sayensị gbasara mkpa ụra nke ndị ntorobịa na oge.

N'ọnwa Eprel 2017, mbido uloakwukwo emecha - ya na RAND Corporation, Robert Wood Johnson Foundation, na Yale uloakwukwo nkeMedicine's Department nke Pediatrics na Section n'ime Pulmonary, Critical Care, na Sleep Medicine - kwadoro nzukọ mba mbụ na ura ntorobia, ahu ike, and mbido uloakwukwo emecha. N'afọ 2019, iwu nke mbido uloakwukwo emecha na California State PTA kwadoro mere ka California bụrụ steeti mbụ na mba ahụ iji setịpụ ala na otu ụlọ akwụkwọ sekọndrị na ụlọ akwụkwọ sekọrịtandrị nwere ike isi chọọ ịga. N'afọ 2021, mbido uloakwukwo mechara nata onyinye nmeri ura nke American Academy of Sleep Medicine Foundation

## Edemsibia
Igbe

* Ite flowa, ihe nkwakọba ihe nke a na-akụ osisi na ya
* Arịa ndị e ji ụrọ kpụọ
* Ite ụdị ihe eji esi nri
* Igbe, iko biya 285ml

* Ken Jones Aerodrome, koodu ọdụ ụgbọ elu IATA POT
* Ógbè ndị Palestine bi na West Bank
* Pontefract Tanshelf ọdụ ụgbọ okporo ígwè,  code POT
* Po Tat ọdụ ụgbọ okporo ígwè, Hong Kong; koodu ọdụ ụgbọ okporo ụzọ MTR POT
* Patterson Office Tower, ụlọ ọrụ dị elu nke dị na Mahadum Kentucky

* Cor Pot (amụrụ n'afọ 1951), onye njikwa bọọlụ Dutch na onye egwuregwu
* Philippe Pot (1428-1493), onye isi obodo Burgundian, onye ndú ndị agha, na onye nnọchi anya mba ọzọ
* Pol Pot (1925-1998), onye ndú nke ndị Kọmunist Khmer Rouge na Kampuchea ma ọ bụ Cambodia

## Nkà, ntụrụndụ, na mgbasa ozi

* Pot (akwụkwọ akụkọ), akwụkwọ akụkọ 1981 nke Nejc Zaplotnik dere
* Pot (poker), ego a ga-emeri na ịgba chaa chaa
* P.O.T., onye bụ bu onye otu egwu rock nke filipinoo
* "The Pot", abụ nke afọ 2006 nke Tool dere

## Kọmputa na ngwá elektronik

* .pot, ndọtị faịlụ maka faịlụ template nke gettext, ngwanrọ GNU localization
* .pot, ndọtị faịlụ maka faịlụ template Microsoft PowerPoint
* Pot, ihe na-ekpuchi ihe na-akwado ụgbọ okporo ígwè eletrik iji nye ụgbọ okporo ígwè ike eletrik
* Potentiometer, ihe na-eguzogide agbanwe agbanwe, nke a maara dịka "pot" maobụ "pot trim"
* POT, ihe ngosiputa nke ekwentị nke nkịtị, ekwentị nke mgbe ochie nke dika ekwentị ochie na arụ ọrụ nke mgbasa ozi.

## Osisi

* Pot, okwu mkparị maka ọgwụ cannabis (marijuana)
* Pot., nkwụsịtụ maka ụdị orchid × 

* PotashCorp, akara ngwaahịa: POT
* Afọ ite, nke a maara dị ka "arịa"
* Igbe ịkụ azụ, ọnyà a na-eji egbu azụ.
* Peaks over Threshold (POT), usoro na oke uru na mgbakọ na mwepụ

## Hụkwa

* Akuku akwụkwọ nke malitere dika Pot
* Akuku akwụkwọ nke malitere dika Pot
* Akuku akwụkwọ nke malitere dika pot
* Akuku akwụkwọ nke nwere isiokwu nke dika pot
* POTS (disambiguation)

## Ihe ndị e ji ekpuchi mà obu jide ihe (akpa)

* Ite ifuru, ihe nkwakọba ìhè nkè a na-akụ ọsịsi  na ya
*
*
*
Ura ime obodo

**ụra ime obodo**   bụ akwara ozi  na-emetụta akwara ebe ọrụ ụbụrụ n'ime ihe dị ndụ nke na-amụ anya na-abanye n'ọnọdụ nke yiri nke ụra. Na electroencephalogram, usoro ndị a na-adịkarị ka ụra NREM, ma na-agbanwe n'etiti oge 'na' na 'na-apụ' n'otu ụzọ ahụ a ga-atụ anya ya n'oge ọnọdụ ụra n'ezie.

Ura ime obodo   nwere ike ịkpata ụra mpaghara site na oge na-aga n'ihu na nke siri ike nke ịrụ ọrụ nke otu mpaghara ụbụrụ, ọkachasị mgbe ejikọtara ya na enweghị ụra (ọnọdụ a na-akpọ "ụra na-aṅụbiga mmanya ókè"), ọ bụ ezie na egosila na mpaghara ụfọdụ nke òké na-abanye n'ụra mpaghara maka oge dị mkpirikpi n'enweghị ihe ọ bụla na-akpata ozugbo. N'adịghị ka micro ụra, oge ndị a dị mkpirikpi nke ụra mpaghara na-eme mgbe anụmanụ ahụ ka maara ma na-arụ ọrụ, ọ bụ ezie na ikike metụtara mpaghara ụbụrụ a kapịrị ọnụ na ụra mpaghara na-ebelata nke ukwuu. Dịka ọmụmaatụ, ụra ime obodo  na agbaghari ụbụrụ metụtara mmegharị nwere ike iduga na nkwekọrịta, na n'ozuzu ọrụ ọgụgụ isi yiri ka ọ na-ebelata site na ụra mpaghara nke mpaghara cortical, na ụmụ oke na-ehi ụra cortical na-egosipụta obere mmata banyere gburugburu ha ma nwee igbu oge ma ọ bụ mmeghachi omume na-ekwesịghị ekwesị na ihe mkpali. 

Ọ bụ ezie na ọrụ nke ụra ime obodo  abụghị nke a kwadoro, na ọ dịkarịa ala otu ọmụmụ, e gosipụtara usoro ahụ iji melite arụmọrụ nke ọrụ na ụmụ oke. A na-enyo usoro dị n'azụ nke a enyo na a na-ekerịta ya na usoro n'ozuzu ya na-akpali mmutana ncheta n'oge ụra.

* Neuroscience nke ụra
* Ihi ụra na ncheta
Peignoir

A peignoir c. 1906A 3-piece peignoir set of nylon and chiffon c. 1960s**Peignoir** (/ˈp Hollyːr, ˈpeɪn-/, kwa US: /-ˈwɑːr/; French pronunciation: [pɛ.ɲwaːʁ]) bụ uwe ogologo maka ụmụ nwanyị nke na-adịkarị ọcha ma jiri chiffon maọbu ákwà ọzọ na-egbuke egbuke mee ya.  Okwu a sitere na Frenchi peigner, iji kpụzie ntutu (site na Latin *pectināre*, site na pecten, *pectin-*, comb) na-akọwa uwe ana-eyi mgbe ị na-asa ntutu mmadụ, na mbụ na-ezo aka na uwe elu ma ọ bụ uwe asa ahụ.

Ana-ere peignoirs dị elu mgbe ụfọdụ na ihe mgba na aka di ogologo na sọks ndị e ji otu  ahụ mee dị ka peignoir n'onwe ya maka iyi ya n'àkwà maobụ n'oge aga-ahụ onye na-eyi ya n'uwe abalị ya, dị ka ileta maọbu mgbe ọ na-ekerịta ebe obibi n'oge njem n'etiti narị afọ nke 19 ruo n'etiti nke 20.

## Edensibia

* Kate Chopin's The Awakening (Isi nke 3)

## Njikọ mpụga

* Media related to Peignoirs at Wikimedia Commons