Tiv people beliefs and religion

Nkwenkwe ndị Tiv ma ọ bụ Jighjigh u nan u Tiv, ihe ngosi na nke ime echiche nke Ndị Tiv.  Na àjà afụ nke abụọ na otu, ọtụtụ ndị Tiv bụ Ndị lashe, mana ụfọdụ ndị Tiv na-eme omenala.

## Na Central Africa
Ndị Tiv bụ ndị na-efe otu chi, obodo na-ekwu na ndị Tiv sitere n'aka onye a na-akpọ Takuluku.  Akụkọ ha yiri nke ndị ọzọ nke ndị Bantu;  [1] ndị Zulu, dịka ọmụmaatụ, na-ezo aka na onye mbụ dị ka Unkulunkulu.  [2] Ọ bụ Chineke a na-akpọ Aondo kere Takuluku.  Site na ndị Laura Bohannan, ndị Tiv na-ekwu na Aondo akarazi na ha ma hapụ ha wee gaa biri n'ibe, ihe ha onwe ha ngwaọrụ na Aondo.[3]  Chineke n'uche ha kere ma ike nke ihe ma nke ezi ihe.  O jikwa egwu na ụwa, mgbe nke ahụ ihuenyo, o ji akwụkwụ.

Nwoke kacha okenye nke a maara maka ịkwụwa aka ọtọ na iguzosi ike n'ezi ihe ya nwere ike ịgwa Aondo okwu karịsịa mgbe e nwere idei mmiri, ụkọ mmiri ozuzo ma ọ bụ mmepụta ugbo na-adịghị mma (ụdị ọdachi ọ bụla nwere). Ọ na-akpọ n'ihu ọha n'olu dara ụda; "Aondo u Abaver, Aondo u Yookov" (English: God of Abraham, God of Jacob) ma kwuo arịrịọ ya.

Mmụọ na ndị nna nna anaghị egbochi ike ndị na-achịkwa ahụike, akụ na ụba, nkwekọrịta, ụmụ anụmanụ na ọmụmụ ihe na ọnọdụ okike nke ihe. Enwere ike ime ka ike ọjọọ rụọ ọrụ site na omume ọjọọ na omume ọjọọ.

## Ebe dị ugbu a
lee kwa: N.K.S.T Roman Catholic Diocese nke Makurdi 

Diocese Roman nke Makurdi
thumb|Ndị ụkọchukwu Tiv na ndị Katọlik Europe na-eyi uwe obodo Tiv
Usoro nkwenkwe Tiv agbanweela nke ukwuu. E nweela ọtụtụ njikọta na ọdịbendị ndị ọzọ n'ihi ịkwaga. Ụfọdụ n'ime omume na nkwenkwe bụ omume ndị Fulani na ụfọdụ agbụrụ Cross River nabatara.A na-agwakọta omume ndị dị otú ahụ na Tsav na akombo. Dịka ọmụmaatụ, Girinya, Atsuku, ityough ki ayu, imborivungu wdg.

Iso Ụzọ Kraịst na ọchịchị ndị Ọdịda Anyanwụ agbanweela ihe fọdụrụ n'omume okpukpe ha si n'etiti Afrịka weta na omume ndị ọzọ a nabatara n'ebe ha dị ugbu a.

## Tsav
 
Ọ bụ ikike dị ike anya nke dị n'ime mmadụ ma na-ahụ ma ọ bụ na-agbakọta iji bụrụ ebe mbụ ya.[1]   Ọ nwere ike ịbụ ihe egwuregwu ama ma ọ bụ isi iyi nke ụdị ikike iche.   Ọ dịghị n'ime ndị mmadụ niile.   A na-akpọ otu ndị nwera tsav mbatsav.   Arụ ime ka ọ pụta mma.   Ụfọdụ ndị edemede na-akpọ ndị amoosu mbatsav ebe ndị ọzọ ekwekweghị kpamkpam n'ihi na ha na-ekwu na-ekwu nke tsav bụ maka ụdị nke obodo mana ụfọdụ ndị na-eji ya maka ụdị ọrịa onwe onye.   Ọ dịghị onye mara nke ọrụ tsav ọ lara ma e wezụga ndị mbatsav na Chineke.[2]   Ihe atụ nke tsav bụ;   nnukwu egwu na nka, ike-Sonyere ikike na-agbanwe agbanwe, ikike ibi ndụ ruo n'oge agadi, Kwagh-Hir (n'ihi na ọ na-amapụ isi na nkà iche.). 

Mbatsav nwere nkà dị elu na-ezukọ n'abalị iji chịkwaa ojiji nke ikike mbara igwe na nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya maka abamuru nke ezinụlọ, agbụrụ, wdg. Ha na-ezukọta na njedebe nke olili ozu ọ bụla iji chọpụta ihe kpatara ọnwụ nke onye ahụ.

## Akombo
Tiv akombo bụ emume ndị mbatsav na-eme.  Ọ dị ka ihe oyiyi, ite, ọtụmọkpọ ma ọ bụ osisi ma na-ahụ ya na ọrịa ụfọdụ mgbe ụfọdụ.  Akombo ọ lla dị iche ma ụrọ emume iche iche iji mee ka udo dị ma ọ bụ mee ka onye ọrụ.Akombo nwere ike ịbụ onye ormbtsav nwere nkà dị elu iji eserese, ọrịa, ihu ọma na ọnwụ.[1]  Mgbe alụ ọgụ (dị ka ọrịa) dakwasịrị mmadụ, a na-ajụ ndị dibịa afa ma ọ bụ ndị na-akọ akụkọ iji kpọmkwem akombo nke dị na ndị ọzọ iji ojiji ya ma ọ bụghị onye ji (ibo) nke mmetụta ya tupu ọ lụ arụ ọrụ.

### Ụdị Akombo

#### ''Obere Akombo''
A na-etinye ya na ndị na-adịghị, ndụ, ihe mmetụta, akụ na mụrụ, uru / mfu onwe onye, ​​ji ugbo.  Otu onye nwere ike iji tsav (ormbatsav) mee ihe ndị a.  Ihe atụ bụ imborivungu.

#### ''Akombo Ukwu''
A na-etinye ya n'ọrụ n'ìgwè na obodo ma otu ndị nwere tsav (mbatsav) na-achịkwa ya. Ihe atụ bụ Swem karagbe.

### Swem Karagbe
Onye edemede nke mbụ Tiv, Akiga Sai, [1] kwuru na ndị nkev na Swem bụ nnukwu akombo nke ha na-ahụ iyi mana Swem bụ ugwu dị na Cameroon.  Akiga na Maazĩ La Grange na Maazọ Brinks gara ugwu ahụ.  Karagbe bụ nwoke Nongov onye wetara ndị Tiv ite nwere osisi n'oge nke abụọ Tor Tiv, Zaki Gondo Aluor ma hel ya swem.  [2]][3] Ya mere, akụkụ nke swem karagbe nke ihe na- omume okpukpe 1 nke ndị tiv na-eji.

## Ihe odide