Imebiga ihe ókè nke ndị Fulani na Naijiria

Ndị Fulani na-ezo aka na ụdị, ndị Fulani (nke a na-akpọkwa Fula ma ọ bụ Fulbe) bụ otu ndị ọrụ ugbo agbata obi na- asọ ha na dị iche iche.  [1] A na-ewere Naijiria dịka "ite agbaze" nke omenala na ụdị dị iche iche.  Ngosipụta ụdị na mba ahụ bụ gbagwojuru anya nke ụzọ izizi na ihe nrụpụta . 

## ndabere
Onu ogugu ndi Fulani na Naijiria bu ihe ruru nde iri na ato.  [1] Ndị mbụ ndị Fulani na-alụso ogụ bụ ndị Yoruba na ndị Igbo , Ọ mkpokọta iri atọ na atọ ndị ama ama na-ekere òkè na ogidi ọrụ ugbo na ndị na-azụ anụ na mba ahụ..  

## Akụkọ izugbe
Ndị Fulani bụ ọtụtụ ndị mbịarambịa /ọkara-nwoke nke ihe dị ka nde mmadụ otu narị bi na ihu igwe nti nkụ nke  ndịda ọwụwa anyanwụ Afrika .  [1] Ọ dị mkpa n'ezie imesi ike na ọ bụghị ndị Fulani niile bụ ndị na-eme ihe ike - ndị na-eme ihe ike bụ ndị ahịa nke ahia a buru ibu.  [2] Ndị Fulani bụ otu ndị na-azụ anụ ma ihe ha na-eme dabere na ịchị ehi, na ewu na ebe ụfọdụ, n'ụzọ ịta nri.  [3] N'afọ ndị na-adịbeghị anya, ka ìhè ihu igwe ebutela eje na ụkọ ihe, Flo Herder na ndị ọrụ ugbo ugboro ugboro ugboro.  [4] Ka ndị Fulani na-akwagharị n'ebe ndị na-abanye n'ala ndị ọzọ na-eme nri, enweela ọkụ ka ukwuu maka ụzọ ịta nri n'etiti ndị ọrụ ugbo nọ n'ime obodo, na-ebute ime.  ihe ike &#x5B; **' &#x5D;</sup>

Ọ bụ na e nwere ụdịdị ndị ọzọ nke ndị na-achị ehi na ndị ọrụ ugbo na Naijiria, e kewapụtala ebe ndị ehi na ndị ọrụ ugbo ka a na-eji ọgbaghara na ụzọ eme ihe ugboro ugboro iji dozie ahụ.  [1] N'ụdị ụfọdụ nke Africa, dị ka na Mali, e guzobewo òtù ndị na-eyi ọha egwu.  [2] Macina Liberation Front, ma ọ bụ Front de Libération du Macina (FLM) na Mali bụ otu ndị jihadist na-arụ ọrụ nke aha ya na ndị Fulani na-azụ anụ.  [2] Ọ bụ ebe na ọ dịghị ndị na-eme ihe ugbu a na Naijiria, ụzọ ndị na-eyi ọha egwu ka na-ewu ewu.  [1] Usoro ndị a play, mana ọnweghị oke na, ibibi ihe ubi, ọgbaghara na-egbu egbu, ụzọ okporo ụzọ, idina ụmụ ekere n'ike, tigbuo ndị ọrụ ugbo, na nnali ngwa ogụ n'obodo nta.  [3] Agha a na-alụ maka ala ubi na-eme nri na ụzọ ịta ebutela nnukwu ime ihe ike.  [1] Ọgba ndị ndị a na-adakwa na [[Guinea]], Senegal, Mali na Cameroon .  [1] Esemokwu ndị na-ebilite na ahịa ndị ọzọ na- ndị agha, ndị agha ndị Fulani ndị ọzọ, dị ka ndị Fula 

Ọ bụ ihe na-ama mkpa nke ụfọdụ ndị Fulani na-akwaga ụzọ, a na-echekarị na ụfọdụ Fulani si na mpaghara Senegambia kwabatara na Nort Naịjiria na mbụ ọnwa nke iri na atọ na nke iri na anọ.  [1] njem mbụ a, ndị Fulani na ndị ọrụ ugbo na ụgbọ mmiri abatala ụgbọ.  [2] Ọgbaghara nke ndị ehi na ndị ọrụ ugbo kacha pụta ìhè na steeti Kaduna, Plateau na Benue 

N'ime ọtụtụ narị afọ gara aga, esemokwu ndị a agbanweela n'ike dabere n'ọtụtụ ihe metụtara mmekọrịta ọha na eze, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, akụ na ụba na gburugburu ebe obibi. Kpọmkwem, ụkọ mmiri ozuzo, [[mmiri ozuzo]] na-adịghị mma, na mmebi nke ala na <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D; esemokwu ahụ ka njọ. 

## Mwakpo a ma ama
Enwere ogụ na-akwadoghị n'okpuru onye isi ala.  [1] Kama nke ahụ, a na-awakpo ogụ n'otu n'otu, nke pere mpe, nke a na-ama nke otu ndị na-eyi ọha egwu.  [1] N'ihi ya, ọ na-siri ike ma ha abụọ na-enwe ngosi nke nche doro anya ma jide ndị na-eme ihe ike ịza faili.  [2] Ndị a bụ ọrụ ụfọdụ ama ama na ike    

## Ọnụọgụ

* N'afọ 2018, esemokwu Herder na ndị ọrụ ugbo kpatara pacenti iri asaa na abụọ nke ọnwụ mmadu na Naịjiria.  Ọnụ ọgụgụ ndị nwụrụ anwụ bụ otu  puku, narị na iri ise nà iteghete. 
* N'afọ 2019, naanị otu afọ ka e mesịrị, esemokwu Herder na ndị ọrụ ugbo kpatara naanị pasenti iri abụọ na isii nke ọnwụ na Naịjirịa, na-akpata ọnwụ narị atọ na iri abụọ na ise. 
* N'agbata afọ 2010 na 2016, esemokwu ndị a kpatara ọnwụ mmadụ  puku atọ na iri isii na asatọ n'ọtụtụ mba ndida-Afrika. 
* N’afọ 2014, ihe karịrị mmadụ otu narị nwụrụ. Nke a mere ka ọgụ Herder na onye ọrụ ugbo bụrụ otu ọgụ kacha egbu egbu n'ụwa nke anọ. 

### Iwu nchekwa nchekwa nke Naijiria nke 1964
N'afọ 1964, gọọmentị mere iwu a, na-atụ anya na ọ ga-agba ndị Fulani ume ka ha na-ebi ndụ nkịtị ma na-ata nri n'ala ndị a echekwabara.  

### Iwu iji ala 1978
N'afọ 1978, gọọmentị mebere Iwu Iji Ala.  Ibe iwu a nyere gọọmentị etiti ike inye otu dị iche iche ala.  Na mgbakwunye, e nyere ndị otu amaala ikike ịzọrọ ikike nke ókèala ndị nna ochie.  Ntube iwu gbasara iji ala eme ihe mere ka esemokwu Fulani na ndị ọrụ ugbo ka njọ, ebe ọ bụ na a napụrụ ndị Fulani na-akwagharị akwagharị n'ikike ikwu na ha nwe ala nna ha. 

### Amụma Ugbo ala Naijiria nke 1988
N'ịgbalị idozi okwu ndị iwu gbasara iji ala were wepụta, gọọmentị ewepụtala iwu gbasara ọrụ ugbo nke ala Naijiria akọwapụta ebe nchekwa nri.  Iwu a weputara opekempe 10% nke mpaghara mba ahụ ka edobere maka ịta nri.  Ka ọ dị ugbu a, emebeghị iwu a ruo n'ókè zuru oke. 

## Mmetụta nke esemokwu
Ọgbaghara na-adị n'etiti ndị na-azụ anụ na ndị ọrụ ugbo emetụtala ma ndị na-azụ anụ ma ndị ọrụ ugbo.  Ha abụọ na-emebi ihe ọkụkụ na ehi na-emebi ihe ọkụkụ n'ụzọ na-adịghị mma. 

### Nchụpụ ndị ọrụ ugbo
Ma ndị ọrụ ugbo ma ndị na-achị ehi na-achụpụ n'agha a, na-eme ka ịda ogbenye na ọgba aghara ka njọ na mpaghara ọrụ ugbo. 

## Hụkwa

* Ọgba aghara nke ndị ehi-ndị ọrụ ugbo na Naijiria

## Ntụaka

Òtù:Pages with unreviewed translations