open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jacqueline Theologo

**Jacqueline Rachelle Theologo** (née **Watson**) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa nke jere ozi dị ka onye otu North West Provincial Legislature maka Democratic Alliance kemgbe Mee 2014. Theologo bụ nwa nwanyị nke Watty Watson.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Theologo bụ onye otu Democratic Alliance . Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye kansụl nke Ngaka Modiri Molema District Municipality ruo mgbe a họpụtara ya na North West Provincial Legislature na ntuli aka n'ozuzu na 8 Mee 2014. A ṅụrụ ya iyi dị ka MPL na 21 Mee 2014.

A họpụtara Theologo ọzọ maka oge nke abụọ na Mee 2019. Ọ malitere ọrụ na 22 Mee 2019.

N'ọnwa Machị 2021, a họpụtara Theologo ka ọ bụrụ onye isi oche nke Kọmitii Na-ahụ Maka Nlekọta nke North West Provincial Legislature.

## Ndụ onwe onye
Theologo bụ nwa nwanyị nke onye nwụrụ anwụ Watty Watson, onye bụ onye isi otu Democratic Alliance ruo mgbe ọ nwụrụ.

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Violet Siwela

**Violet Sizani Siwela** (1956-2024) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa bụ onye bụ onye isi oche nke Kọmitii Portfolio na Mmepe Obere Azụmaahịa na National Assembly of South Africa kemgbe 2019. Onye otu African National Congress, ọ bụ onye omeiwu kemgbe 2019.

Siwela jere ozi dị ka onye otu Mpumalanga Provincial Legislature na dị ka onye so na Executive Council (MEC) na gọọmentị mpaghara. N'afọ 2009, a họpụtara ya dị ka osote onye isi oche nke ndị omeiwu mpaghara. Siwela ghọrọ MEC maka Ọrụ Ugbo n'afọ 2011. N'afọ 2014, a họpụtara ya dị ka MEC maka Human Settlement, ọkwá ọ nọ na ya ruo mgbe a chụpụrụ ya na kansụl ndị isi na mgbanwe nke onye isi ala David Mabuza mere n'ọnwa Ọgọstụ 2016. Na Machị 2018, a họpụtara ya dị ka ọkà okwu nke ndị omeiwu mpaghara. A họpụtara Siwela ka ọ bụrụ onye omeiwu n'afọ 2019.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Ms Violet Sizani Siwela at People's Assembly
* Profaịlụ na Nzukọ Ndị Omeiwu nke South Africa

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Jane Sithole

**Raesetja Jane Sithole** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa.  Ọ na-eje ozi dị ka onye otu Mpumalanga Provincial Legislature kemgbe Mee 2014. Sithole bụkwa onye isi mpaghara nke Mpumalanga Democratic Alliance.

## Agụmakwụkwọ
Sithole nwetara nzere BA na Communications na Mahadum nke South Africa. Sithole nwekwara National Diploma (T3) na Office Administration site na Mahadum Nkà na Ụzụ Tshwane. O nwetakwara diplọma na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ọchịchị site na Wits School of Governance . Ọ gara n'ihu nweta Post Graduate Diploma na Political Leadership and Governance site na Wits School of Governance . Sithole nwetakwara asambodo Management Development Programme (MDP) site na Graduate School of Management na Mahadum Pretoria. O nwetakwara asambodo Senior Management Programme (SMP) site na Graduate School of Management na Mahadum Pretoria.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Sithole sonyeere Democratic Alliance, nke a maara dị ka Democratic Party, na 1999. Sithole jere ozi dị ka onye kansụl nke Emalahleni Local Municipality na Nkangala District Municipality site na 2000 ruo 2014. Sithole jere ozi dị ka Chief Whip nke Emalahleni Caucas site na 2007 ruo 2014.

A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu nke Mpumalanga Provincial na 2014 ma họpụta ya ka ọ nọrọ n'ọkwa Chief Whip nke Democratic Alliance caucus. Na ndị omeiwu nke ise nke mpaghara (2014X2019) ọ nọdụrụ na kọmitii ọrụ ọha na eze na njem, nchekwa obodo, nchekwa na mmekọrịta, ahụike, na mmepe ọha na eze. Ọ na-anọdụ ugbu a na kọmitii ahụike na mmepe mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na agụmakwụkwọ, ọdịbendị, egwuregwu na ntụrụndụ.

Tupu a họpụta ya ka ọ bụrụ onye isi mpaghara, Sithole jere ozi dị ka onye isi oche mpaghara maka Association of Democratic Alliance Councillors (ADAC) site na 2005 ruo 2011. A họpụtara Sithole ka ọ bụrụ osote onye isi mpaghara n'afọ 2012 ruo n'afọ 2015. N'afọ 2015, a họpụtara Sithole ka ọ bụrụ onye isi oche nke pati ahụ. A họpụtara Sithole n'enweghị onye na-emegide ya dị ka onye isi mpaghara nke Democratic Alliance na Mpumalanga na 3 Machị 2018, na-anọchi James Masango.

Na 20 Septemba 2018, a mara ọkwa Sithole dị ka onye na-azọ ọkwa onye isi ala nke Democratic Alliance maka ntuli aka 2019.

Na ntuli aka nke Mee 2019, Provincial Democratic Alliance tụfuru ọnọdụ mmegide ya na Economic Freedom Fighters, ọ bụ ezie na pati ahụ jisiri ike jide oche atọ ya niile na ndị omeiwu mpaghara.

A họpụtara Sithole ọzọ n'enweghị onye na-emegide ya dị ka onye isi mpaghara n'ọnwa Ọktoba 2020. Ọ kwadoro mkpọsa onye isi DA John Steenhuisen iji bụrụ onye ndú nke pati ahụ maka oge zuru ezu na Federal Congress nke pati ahụ.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Profaịlụ Nzukọ Ndị Mmadụ
* Profaịlụ na Twitter

|-

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Busisiwe Shiba

Busisiwe Paulina "Busi" Shiba bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa bụ onye bụ Mpumalanga MEC ugbu a maka Ọrụ Ugbo, Mmepe Ime Obodo, Ala na Mmekọrịta Gburugburu Ebe Obibi. Ọ rụrụ ọrụ dị ka Mpumalanga MEC maka Gọọmentị Nkwado na Ihe Omenala site na 2021 ruo 2022, dị ka Onye isi oche nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Mpumalanga site na 2019 ruo 2021 nakwa dị ka MEC maka Mmepe Ọha site na 2016 ruo 2019. Shiba bụ onye otu African National Congress (ANC).

Shiba bụ onye isi obodo nke Chief Albert Luthuli Local Municipality na Carolina tupu onye bụbu onye isi ala nke Mpumalanga na onye osote onye isi ala ugbu a bụ David Mabuza gbanwere ụlọ ọrụ ya ma mee Shiba MEC ọhụrụ nke Social Development n'oge na-adịghị anya mgbe ntuli aka gọọmentị ime obodo nke August 2016 gasịrị. A họpụtakwara ya ka ọ bụrụ onye nnọkọ nke Mpumalanga African National Congress Women's League (ANC).

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Busisiwe Paulina Shiba Nzukọ Ndị Mmadụ
* Ogige ndị isi oche nke Mpuumalanga Provincial Legislature

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Nancy Sihlwayi

Nomadewuka Nancy Sihlwayi bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa, onye a họpụtara na National Assembly of South Africa na ntuli aka 2019 dị ka **onye** otu African National Congress . Ọ rụburu ọrụ dị ka onye otu Executive Council (MEC) nke na-ahụ maka Ngalaba Mmepe Ọha na Eze na gọọmentị mpaghara Eastern Cape.

Sihlwayi na-eje ozi ugbu a dị ka onye otu Portfolio Committee on Human Settlements. Ọ bụbu onye otu Portfolio Committee on Human Settlements, Water and Sanitation.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Profaịlụ na Nzukọ Ndị Omeiwu nke South Africa

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Machwene Semenya

**Machwene Rosina Semenya** (amụrụ na 16 Nọvemba 1969) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa bụ onye bụ onye isi oche nke Kọmitii Portfolio na Human Settlements kemgbe 2021. Onye otu African National Congress, ọ jere ozi dị ka Onye isi oche nke Kọmitii Portfolio na Ọrụ Ugbo, Ọhịa na Azụmaahịa site na 2014 ruo 2019 yana dịka Onye isi oche Kọmitii Porfolio na Human Settlements, Mmiri na Sanitation site na 2019 ruo 2021. Semenya bụ onye omeiwu kemgbe afọ 2014.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Onye otu African National Congress, Semenya jere ozi dị ka onye otu Executive Council (MEC) na gọọmentị mpaghara Limpopo. N'ọnwa Julaị afọ 2013, onye isi ala Stanley Mathabatha họpụtara ya dị ka MEC maka ọrụ ugbo.

A họpụtara Semenya ka ọ bụrụ onye omebe iwu nke South Africa na ntuli aka nke afọ 2014 site na ndepụta mba ANC. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi oche nke Kọmitii Portfolio na Ọrụ Ugbo, Ọhịa na Azụmaahịa.

A họpụtara ya ọzọ na National Assembly na 2019. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi oche nke Kọmitii Portfolio na Human Settlements, Water and Sanitation.

N'ịgbaso mgbanwe nke ndị kansụl n'ọnwa Ọgọstụ 2021, nke e kewara ngalaba Human Settlements, Water and Sanitation n'ime ngalaba abụọ ọhụrụ, a mara ọkwa Semenya dị ka onye isi oche nke Kọmitii Portfolio nke e guzobere ọhụrụ na Human Settlements.

N'ọnwa Mee afọ 2022, Semenya kwuru na e nwere "nkwado siri ike" maka Iwu Nchedo Ndị Ahịa Ụlọ, nke ebumnuche ya bụ ichebe ndị na-azụ ahịa pụọ n'ụlọ ndị e wuru nke ọma, na mkparịta ụka ọha na eze abụọ e mere na Gauteng.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Ms Machwene Rosina Semenya at People's Assembly
* Semenya, Machwene Rosina na African National Congress Parliamentary Caucus

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Fethia Mzali

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Fmzali_mmzali_bourguiba.jpg/220px-Fmzali_mmzali_bourguiba.jpg|thumb|Fethia Mokhtar Mzali na 1984
**Fethia Mokhtar Mzali** (Arabic) (6 Eprel, na afọ 1927, 12 Febụwarị, na afọ 2018) bụ onye nkuzi na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Tunisia nke ghọrọ otu n'ime ndị minista nwanyị abụọ mbụ nke mba ahụ na 1983. Di ya, Mohammed Mzali jere ozi dị ka praịm minista mba ahụ site na afo 1980 ruo na afọ 1986.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Fethia Mokhtar na 6 Eprel 1927 na Tunis. Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị na ụlọ akwụkwọ ụmụ nwanyị Alakụba na ụlọ akwụkwọ nwa nwanyị Bardo. Agha Ụwa nke Abụọ kwụsịrị akwụkwọ sekọndrị ya, mana ọ gụsịrị akwụkwọ na afọ 1942 na Armand Fallières High School na Nérac na  afọ 1947. O nwetara akara ugo mmụta na nkà ihe ọmụma na Sorbonne na Paris na afọ 1952.

## Ọrụ
Mzali bụ onye nkuzi na onye isi ụlọ akwụkwọ na kọleji ndị nkuzi na Tunis. Ọ bụ onye otu Destour ma sonye na ngagharị iwe site na afo 1950-1955 nke dugara na nnwere onwe.

N'afọ 1956, mgbe Tunisia nweere onwe ya, Mzali bụ otu n'ime ndị guzobere National Union of Women of Tunisia. N'afọ 1974, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi oche nke nzukọ ahụ, ọ bụ ọrụ ọ rụrụ ruo n'afọ 1986. Otú ọ dị, a katọrọ nhọpụta ya n'okpuru Onye isi ala Habib Bourguiba maka inye aka na mmegharị ụmụ nwanyị na Tunisia na-agwụ ike n'okpuru mmetụta ya.

N'afọ 1957, a họpụtara Mzali dị ka onye kansụl obodo maka obodo Tunis, na-eje ozi afọ atọ. Ọ bụ nwanyị mbụ na Tunisia kwuru okwu banyere igbochi ọmụmụ n'afọ 1959. Ọ sonyeere Central Committee nke Socialist Destourian Party na afọ 1974 ma họpụta ya dịka onye otu ya na afọ 1979. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye nnọchi anya mpaghara Kairouan, Tunis na Bizerte na afọ 1974 na n'afọ 1981. A họpụtara ya ka ọ bụrụ osote onye isi oche nke National Assembly kwa afọ site na afo 1980 ruo 1984.

N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 1983, a họpụtara Mzali ka ọ bụrụ Minista na-ahụ maka ezinụlọ na ụmụ nwanyị n'ọchịchị di ya bụ Praịm Minista Mohammed Mzali. A họpụtara Souad Yaacoubi ka ọ bụrụ Minista na-ahụ maka ahụike ọha na eze n'otu oge ahụ, na-eme ka ụmụ nwanyị abụọ ahụ bụrụ ndị mbụ jere ozi na kansụl mba ahụ. A chụpụrụ Mzali n'ọkwa ya na June 1986 mgbe a chụpụrụ di ya n'ọchịchị pati na-achị. Ha gbapụrụ na mba ahụ gaa France, na Eprel, na afọ 1987 a mara Mohammed Mzali ikpe na-anọghị ya maka iji ihe onwunwe ọha na eze eme ihe n'ụzọ na-ezighị ezi na ịba ọgaranya n'ụzọ iwu na-akwadoghị. A kagburu ikpe ahụ n'afọ 2002, na-enye ohere ka ha laghachi Tunisia.

## Onyinye na nsọpụrụ
N'afọ 1978, Mzali natara onyinye United Nations na Field of Human Rights n'aha National Union of Tunisian Women. Ọ nwetara ihe ịchọ mma site na gọọmentị ndị France, Finland na Senegal.

## Ndụ onwe onye
Mzali zutere Mohammed Mzali mgbe ọ na-agụ akwụkwọ na Paris ma ha lụrụ na afọ 1950. Ha nwere ụmụ isii. Mzali nwụrụ na 12 Febụwarị, na afọ 2018 mgbe ọ dị afọ 90.

## Ebenside

Òtù:Ọnwụ afọ 2018
Òtù:Ọmụmụ afọ 1927
Néziha Zarrouk

**Néziha Zarrouk**, onye a na-akpọkwa **Naziha**, (amụrụ na 12 Disemba, na afọ 1946) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na onye nnọchi anya mba Tunisia bụ onye minista gọọmentị site na afo 1995 ruo na afọ 2002 n'okpuru Praịm Minista Mohamed Ghannouchi .  N'afọ 1998, o nwere ike ịkọ akụkọ banyere mmelite na ahụike ụmụ nwanyị na ikike ụmụ nwanyị na Nzukọ Ndị Ọkachamara nke United Nations na "Ndị inyom na Ahụike" nke ọ kwadoro na Tunis. Site na afọ 2003 ruo na afọ 2005, Zarrouk jere ozi dị ka onye nnọchi anya Tunisia na Lebanọn. N'ọnwa Mee, afọ 2019, ọ ghọrọ onye otu Tahya Tounes.

## Akụkọ ndụ
A mụrụ ya na 12 Disemba, na afọ 1946 na Jemmal dị nso na Monastir, Néziha Zarrouk nwetara nzere masta na Arabic, na-enye ya ohere ịkụzi asụsụ Arabic na akwụkwọ na ụlọ akwụkwọ sekọndrị nke Tunis. N'ịzaghachi oku Ben Ali maka nkwado mgbe ọ ghọrọ onye isi ala na 7 Nọvemba, na afọ 1987, ọ sonyeere Democratic Constitutional Rally (RDC).

Site na 1989, ọ rụrụ ọrụ dị mkpa na National Union of Tunisian Women, na-eduzi ndị ntorobịa ya. Mgbe a họpụtara ya n'ọtụtụ ọrụ na RCD, na Machị, na afọ 1995 ọ ghọrọ osote minista na ngalaba maka Women's and Family Affairs, nweta ọkwa minista zuru oke na ozi dị iche na Nọvemba, na afọ 1999. N'afọ 1998, Zarrouk nọchitere anya Praịm Minista na-ahụ maka Women's and Family Affairs na nzukọ United Nations on Women and Health nke emere na Tunis (28 Septemba ruo 2 Ọktoba). O nwere ike ịkọ akụkọ banyere ọganihu dị ukwuu na ikike ụmụ nwanyị, ahụike ụmụ nwanyị na ọkachasị atụmanya ndụ ụmụ nwanyị nke ji afọ 22 rịa elu (1966-1996).

Na mbido Ọktọba,na afọ 2001, a họpụtara ya ka ọ bụrụ Mịnịsta na-ahụ maka ọzụzụ na ọrụ, na-anọchi Faiza Kefi onye a họpụtara ka ọ bụrụ onye nnọchi anya na Paris. Ọ nọ n'ọkwa a ruo Septemba, na afọ 2002. N'afọ 2003, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye nnọchi anya Tunisia na Lebanọn ruo n'afọ 2005. Site na afo 2005 ruo na afọ 2011, ọ bụ osote onye isi oche nke ụlọ elu Tunisia, Chamber of Councillors.

Ya na nwanne ya nwoke Mohamed Sahbi Basli, na Mee, na afọ 2019 ọ sonyeere otu Tahya Tounes.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ọmụmụ afọ 1946
Ellen Mills Scarbrough

**Ellen Mills Scarbrough** (13 Nọvemba na afọ 1900, Maachị, na afọ 1983) bụ onye nkuzi na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Liberia. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye nnọchi anya ụlọ na 1959, na-aghọ nwanyị mbụ na ndị omeiwu.

## Akụkọ ndụ
A mụrụ Mills Scarbrough na Arthington na afọ 1900. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na College of West Africa, ọ gara Mahadum Howard na Washington, D.C., ebe ọ nwetara BA. O mechara nweta MA na Mahadum Columbia . Mgbe ọ laghachiri Liberia, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nkuzi. N'afọ 1947 ọ bụ onye otu ndị nnọchi anya Liberia na United Nations. N'afọ na edochie ya, a họpụtara ya ka ọ bụrụ osote odeakwụkwọ nke ntụziaka ọha. Afọ anọ ka e mesịrị, e buliri ya n'ọkwa ka ọ bụrụ osote odeakwụkwọ. Mahadum nke Liberia mekwara ya onye Doctor of Education.

N'afọ 1959, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye nnọchiteanya ụlọ, na-aghọ nwanyị mbụ nọdụrụ na ụlọ ma ọ bụ Senate. Ọ rụkwara ọrụ dị ka onye isi oche nke National Federation of Liberian Women .

O mechara nye gọọmentị ala, ebe e guzobere ụlọ ọgwụ ndị isi mgbaka Catherine Mills. Ọ nwụrụ na Monrovia na Machị, na afọ 1983.

## Ebenside
Souad Yaacoubi

**Souad Yaacoubi** bụ Minista na ahụ maka ahụike ọha na eze nke Tunisia n'afọ 1983. Ọ bụ nwanyị mbụ nwere ọkwa a.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Constance Seoposengwe

Constance Seoposengwe bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa na onye na-emegide ịkpa ókè agbụrụ. Onye otu African National Congress, ọ bụ onye otu National Assembly of South Africa ugbu a.

## Akụkọ ndụ
Seoposengwe bụ onye otu United Democratic Front na onye nhazi maka South African Domestic Workers Union. Ọ rụkwara ọrụ dị ka onye nkuzi.

Mgbe ọ dị ime mgbe ọ dị afọ 22 na 1987, a tara Seoposengwe ahụhụ ma jide ya na okpukpu nke isii nke ụlọ ọrụ ndị uwe ojii Transvaal na Kimberley. Mgbe ịkpa ókè agbụrụ gasịrị, ọ ghọrọ onye otu Northern Cape Provincial Legislature na 1994, na-anọchite anya African National Congress. N'afọ 1999, a họpụtara ya ka ọ bụrụ osote onye isi oche nke ndị omeiwu. A họpụtara ya dị ka onye otu Executive Council (MEC) maka nchekwa na nchekwa n'afọ 2000. N'otu afọ ahụ, ọ kpughere otú ndị uwe ojii ọcha na-aṅụbiga mmanya ókè si emegbu ya n'ọnụ na ụlọ ọrụ ndị uwe ojii Hartswater.

A họpụtara Seoposengwe ka ọ bụrụ onye isi oche nke ndị omeiwu mgbe ntuli aka 2004 gasịrị, ọkwá ọ nọrọ ruo 2009.

Seoposengwe emeela mkpọsa maka ịgbanwe aha ebe na Kimberley. Ọ mere mkpọsa maka ịgbanwe aha ụlọ ọrụ ndị uwe ojii Transvaal na 2011, ma kemgbe ahụ, a gbanwere ya ka ọ bụrụ ụlọ ọrụ ndị Uwe Ojii Kimberley. N'afọ 2013, a gbara ya ajụjụ ọnụ maka ụlọ ọrụ SABC.

Seoposengwe pụtara na ndepụta ANC nke ndị na-azọ ọkwa ndị omeiwu mba na 2019. A họpụtaghị ya ka ọ bụrụ onye omeiwu na ntuli aka ahụ, Otú ọ dị, n'oge na-adịghị anya, ọ banyere na National Assembly dị ka onye nọchiri Sibongile Besani. Seoposengwe bụ onye otu Standing Committee on Auditor General na onye ọzọ so na Portfolio Committee on Human Settlements, Water and Sanitation.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Constance Seoposengwe at People's Assembly

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Latifa Labida

**Latifa Labida** (Arabic) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị ndị Morocco N'agbata afọ 2007 na afọ 2012, ọ bụ odeakwụkwọ nke steeti maka agụmakwụkwọ na ụlọ ọrụ nke Abbas El Fassi.

Latifa Labida malitere ọrụ ya dị ka onye nkuzi ụlọ akwụkwọ na ụlọ akwụkwọ praịmarị nke Rabat n'etiti afọ 1973 na afọ 1977, mgbe ahụ n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị n'etiti afọ 1977 na afọ 1985, mgbe ọ gbanwere ọrụ ya wee sonye na Ministry of Economy and Finance na Rabat dị ka "onye nyocha ego".

## Hụkwa

* Kọmitii nke Morocco

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Gloria Musu-Scott

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Scott na Monrovia ma bụrụ onye otu Grebo. O nwere nzere bachelọ na akụ na ụba na nzere iwu na Mahadum obodo Liberia .

## Ọrụ
Scott bụ onye otu Liberian National Bar Association na onye guzobere Association of Female Lawyers of Liberia . Ọ bụ osote Onye Ọkachamara na Louis Arthur Grimes School of Law na Mahadum Liberia.

A họpụtara Scott ka ọ bụrụ Chief Justice nke ndị otu ise nke Ụlọikpe Kasị Elu na afọ 1997, mgbe e guzobeghachiri ụlọ ikpe ahụ mgbe agha obodo na nhọpụta nke Charles Taylor gasịrị. N'ọnwa Febụwarị, na afọ 2003, Scott gụrụ mkpebi ikpe nke ụlọ ikpe nke kwuru na ọ nweghị ikike iwu n'elu ndị nnupụisi Liberians United for Reconciliation and Democracy iji kwụsị agha obodo nke abụọ iji mee ọnụ ọgụgụ mba tupu ntuli aka afọ 2003. Ọ rụrụ ọrụ n'ụlọ ikpe ruo n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2003, mgbe gọọmentị mgbanwe malitere.

Na ntuli aka nke afọ 2005, Scott ghọrọ Junior Senator maka Maryland County, na-anọchite anya Alliance for Peace and Democracy. N'afọ 2008, ọ gwara Truth and Reconciliation Commission okwu banyere mkpa ọ dị ile anya karịa ihe ndị mere na 1979. Ọ tụfuru oche Senate ya na ntuli aka afọ 2011.

Scott bụ onye isi oche nke Kọmitii Nnyocha Iwu nke gbakọtara site na afọ 2013 ruo afọ 2015. CRC gara mpaghara ntuli aka 73 niile ma nweta ngụkọta nke 56,729 n'aka ụmụ amaala. N'ọrụ a, Scott kwadoro maka ụmụ nwanyị itinye aka yana maka agụmakwụkwọ ụmụ agbọghọ. Scott gosipụtara akụkọ ikpeazụ nke Kọmitii ahụ nye Onye isi ala Ellen Johnson Sirleaf n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2015.

N'afọ 2016, a kpọrọ Scott aha dị ka otu n'ime ọtụtụ ndị ọkàikpe kwuru na ha bụ ndị ụgwọ ọjọọ site na Liberia Banker Association, nke kwuru na ọ kwụghị $ 11,241.04 nke ụlọ akụ Liberia maka mmepe na itinye ego ji.

## Ebenside


## Njikọ mpụga

* Ajụjụ ọnụ banyere iwu ụlọ

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Helen Sauls-August

**Helen Mercedes Sauls-August** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa na onye isi oche nke Eastern Cape Provincial Legislature ugbu a. A họpụtara ya n'ọkwa ahụ na Mee 2019. Ọ rụburu ọrụ dị ka MEC nke mpaghara maka Human Settlement na MEC maka Ahụike. Ọ bụ onye otu ndọrọndọrọ ọchịchị nke African National Congress . Sauls-August bụkwa onye kansụl nke Nelson Mandela Metropolitan Municipality.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Helen Mercedes Sauls-August Nzukọ Ndị Mmadụ

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Beverley Schäfer

**Beverley Ann Schäfer** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa na-eje ozi dị ka osote onye isi oche nke Western Cape Provincial Parliament kemgbe Mee 2019. Ọ rụrụ ọrụ dị ka Minista na-ahụ maka ohere akụ na ụba nke Western Cape Provincial site na Nọvemba 2018 ruo Mee 2019. N'etiti June 2014 na October 2018, ọ rụrụ ọrụ dị ka Onye isi oche nke Kọmitii Portfolio na Ohere akụ na ụba, Njem na Ọrụ Ugbo na ndị omeiwu mpaghara. Ọ bụ onye ndụmọdụ obodo Cape Town maka Ward 54 site na 2011 ruo 2014. Ọ bụ onye otu Democratic Alliance (DA).

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Schäfer jere ozi dị ka Onye isi nke Ngalaba Ahịa na Mgbasa Ozi n'ịntanetị nke Democratic Alliance site na 2009 ruo 2011. N'ọnwa Mee afọ 2011, a họpụtara ya dị ka onye ndụmọdụ obodo Cape Town maka Ward 54. Ngalaba ahụ gụnyere mpaghara ndị dị ka Green Point, Mouille Point, Robben Island, Sea Point, Fresnaye, Bantry Bay, Clifton na akụkụ ugwu nke Camps Bay.

Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye kansụl ruo mgbe a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu nke Western Cape Provincial na Mee 2014. Ọ malitere ọrụ dị ka onye otu na 21 Mee 2014. A họpụtara Schäfer ka ọ bụrụ onye isi oche nke Kọmitii Portfolio na Ohere akụ na ụba na ụtarị maka Democratic Alliance na ndị omeiwu.

N'abalị iri na itoolu n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2018, onye isi ala Helen Zille kwupụtara na Schäfer ga-anọchi Alan Winde dị ka Minista na-ahụ maka ohere akụ na ụba. Onye isi oche Western Cape Judge President John Hlophe ṅụrụ iyi na 1 Nọvemba 2018.

A họpụtara Schäfer ka ọ bụrụ osote onye isi oche nke Western Cape Provincial Parliament na 22 Mee 2019, na-anọchi Piet Pretorius.

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Phophi Ramathuba

**Phophi Constance Ramathuba** (amụrụ n'abalị iri na ise n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1973) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na dọkịta South Africa. Ọ bụ onye Limpopo MEC (Member of the Executive Council) maka ahụike na onye otu Limpopo Provincial Legislature kemgbe Mee 2015. Ramathuba bụ onye otu African National Congress .

## Mbido ndụ na ọrụ
A mụrụ Ramathuba na 15 Ọgọstụ 1973 na Elim Hospital, Waterval ma too na Mashamba, mgbe ahụ akụkụ nke Transvaal Province nke South Africa. Ọ bụ otu n'ime ụmụ ise. Ọ gụrụ akwụkwọ na Mbilwi Secondary School ma gụọ akwụkwọ na Sefako Makgatho Health Sciences University (nke a maara dị ka MEDUNSA), ebe ọ nwetara nzere bachelọ nke ọgwụ na nzere bachelụ nke ịwa ahụ. Site na Mahadum Pretoria, ọ nwetara nzere masta na ọgwụ ọgwụ. Ramathuba emezuru ọmụmụ ihe gbasara ahụike na idu ndú azụmaahịa.

Ramathuba malitere ọrụ ya dị ka onye na-arụ ọrụ na Ụlọ Ọgwụ Mokopane. Tupu a họpụta ya na gọọmentị mpaghara Limpopo, ọ bụ onye isi ụlọ ọgwụ Voortrekker na onye isi oche nke SA Medical Association.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ramathuba bụ onye otu African National Congress ogologo oge. Ọ na-eje ozi dị ka onye otu kọmitii na-ahụ maka mpaghara nke pati ahụ. N'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa Mee n'afọ 2015, a ṅụrụ Ramathuba iyi dị ka onye otu ndị omeiwu nke Limpopo Provincial, na-anọchite anya ANC. N'otu ụbọchị ahụ, onye isi ala Stanley Mathabatha họpụtara ya dịka onye otu Executive Council for Health, na-anọchi Maaria Ishmael Kgetjepe. Mgbanwe ndị ahụ malitere ozugbo.

A họpụtara Ramathuba ọzọ ka ọ bụrụ onye omeiwu mpaghara na ntuli aka mpaghara Limpopo nke 2019 nke e mere na 8 Mee. Na 22 Mee 2019, Mathabatha kwupụtara na ọ ga-anọgide dị ka MEC Ahụike.

Na Jenụwarị 2022, a katọrọ Ramathuba maka ịgwa ụmụ akwụkwọ nwanyị nọ na Gwenane Secondary School na Sekgakgapeng ka ha "meghe akwụkwọ gị ma mechie ụkwụ gị".

N'ọnwa Ọgọstụ afọ 2022 okwu Ramathuba gwara onye ọrịa Zimbabwe nọ n'àkwà na Bela-Bela, gbasara. Na vidiyo ahụ, ọ boro ndị mba ọzọ ebubo na ha na-eji ihe onwunwe gọọmentị e kenyere ndị mba South Africa eme ihe n'ụzọ na-ezighị ezi na-ekwu, sị: "A na-egbu usoro ahụike m". Mgbe unu na-arịa ọrịa, ị gafere Osimiri Limpopo, enwere MEC n'ebe ahụ nke na-elekọta ngalaba ọrụ ebere. Ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị ka EFF MP Mbuyiseni Ndlozi na Mmusi Maimane katọrọ Ramathuba maka imenye onye ọrịa ihere ma kpọọ ka a kagbuo ikikere ahụike ya.

## Ndụ onwe onye
Ramathuba nwere ụmụ nwanyị abụọ. N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Julaị n'afọ 2020, Mathabatha kwupụtara na Ramathuba nwere COVID-19.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Phophi Constance Ramathuba at People's Assembly
* Phophi Ramathuba, Dr
* Profaịlụ maka Dr. Phophi Ramathuba, Onye otu Executive Council (MEC)
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Mirriam Ramadwa

**Matodzi Mirriam Ramadwa** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa. Onye otu African National Congress, a họpụtara ya na Limpopo Provincial Legislature na 2009. N'afọ 2013, a họpụtara ya dị ka onye otu Executive Council (MEC) maka egwuregwu, nka na ọdịbendị. A họpụtara Ramada dị ka ọkà okwu nke ndị omeiwu mpaghara na 2014. N'afọ 2015, ọ gbara arụkwaghịm dị ka ọkà okwu. A họpụtara Ramadwa ka ọ bụrụ onye omeiwu mba South Africa n'afọ 2019.

## Ihe ndị mere n'oge gara aga
Ramadwa bụ nọọsụ site na ọrụ. O nwetara asambodo na Leadership na Governance na asambodo na Labour Law na Mahadum nke Witwatersrand . Site na Mahadum nke Western Cape, ọ nwetara diplọma na Economic Management Science.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ramadwa jere ozi na kọmitii na-ahụ maka mpaghara (PEC) na kọmiti na-arụ ọrụ mpaghara (PWC) nke African National Congress na Limpopo. Ọ bụkwa onye isi oche nke Congress of South African Trade Unions (COASTU) na mpaghara ahụ.

A họpụtara Ramadwa ka ọ bụrụ onye omeiwu Limpopo Provincial na 2009. N'ọnwa Julaị afọ 2013, onye isi ala Stanley Mathabatha họpụtara ya dị ka onye otu Executive Council (MEC) maka egwuregwu, nka na ọdịbendị. Mgbe ntuli aka nke afọ 2014 gasịrị, a họpụtara Ramadwa dị ka ọkà okwu nke ndị omeiwu mpaghara. N'ọnwa Mee afọ 2015, ANC nyere Ramadwa iwu ka ọ gbaa arụkwaghịm dị ka ọkà okwu nke ndị omeiwu mpaghara, ka onye omeiwu ANC Polly Boshielo wee nwee ike ịnọchi ya. Ọ jụrụ ịhapụ ọrụ dịka ọkà okwu. N'abalị iri na ise n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2015, ndị ANC kwụsịtụrụ ịbụ onye otu ya ka ha na-echere ịdọ aka ná ntị.

Ramadwa mechara gbaa arụkwaghịm dị ka ọkà okwu na 29 Septemba 2015, n'otu ụbọchị ahụ ka a ga-arụrịta ụka na ndị omeiwu mpaghara maka iwepụ ya dị ka ọkà mmụta. E wepụrụ nkwụsịtụ nke ndị otu ANC ya na 18 Nọvemba 2015. Ọ gara n'ihu dị ka onye otu nkịtị nke ndị omeiwu mpaghara ruo na ntuli aka 2019. Na ntuli aka 2019, a họpụtara Ramadwa ka ọ bụrụ onye omebe iwu nke South Africa site na ndepụta Limpopo nke ANC.

## Ndụ onwe onye
N'ọnwa Ọgọstụ 2019, a kpughere na Ramadwa ahapụla oge a kara aka ịpụ n'obodo ndị omeiwu dị na Polokwane. O kwuru na o degaara ndị omeiwu na ngalaba ọrụ ọha na eze akwụkwọ na-arịọ ka a gbatịkwuo oge ọ nọrọ n'ihi na ọ dị ya mkpa ịchọ ụlọ akwụkwọ na Cape Town maka ụmụ mgbei abụọ ọ na-elekọta.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Matodzi Mirriam Ramadwa at People's Assembly

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Pinky Phosa

**Yvonne Nk** stars "Pinky" Phosa (amụrụ na 4 Septemba 1956) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa onye jere ozi dị ka onye otu National Assembly maka African National Congress site na 2014 ruo 2019. Ọ bụ onye isi oche nke Kọmitii Na-ahụ Maka Nkwado nke ndị omeiwu site na 2016 ruo 2019. Tupu a họpụta ya na Nzukọ Ndị Omeiwu, ọ rụrụ ọrụ na gọọmentị mpaghara Mpumalanga. Phosa bụ nwunye onye bụbu onye isi akụ nke ANC na onye bụbu praịm nke Mpumalanga Mathews Phosa.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Phosa na 4 Septemba 1956. O nwetara nzere BA na ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya na Mahadum nke North na 1990. N'afọ 1988, ọ gụrụ akwụkwọ na Damelin Business School ma nweta asambodo na njikwa azụmahịa. O nwetara nzere masta ya na nchịkwa ọha na eze na Mahadum Pretoria n'afọ 1998. N'afọ 2006, Phosa nwetara asambodo na ego ọha na eze na Mahadum nke South Africa. Site na Wits Business School, ọ nwetara asambodo na ọchịchị na idu ndú na 2012 na diplọma na ọchịchị na ndu na 2013.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Phosa bụ onye otu African National Congress . Ọ rụrụ ọrụ na Nelspruit Transitional Council site na 1993 ruo 1999. Na ntuli aka 1999, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu Mpumalanga Provincial. A họpụtara ya ka ọ bụrụ osote ọkà okwu nke ndị omeiwu. A kwalitere ya ka ọ bụrụ ọkà okwu mgbe ntuli aka 2004 gasịrị. A họpụtara David Mabuza ka ọ bụrụ onye isi ala na ntuli aka Eprel 2009. Ọ họọrọ Phosa ka ọ bụrụ MEC (Member of the Executive Council) maka ego. O mechara kpọga ya na ngalaba Economic Development, Environment and Tourism na Febụwarị 2013.

Mgbe ntuli aka nke afọ 2014 gasịrị, a ṅụrụ Phosa iyi dị ka onye otu National Assembly. Ọ bụ onye isi oche nke Portfolio Committee on Higher Education and Training tupu a họpụta ya ka ọ bụrụ onye isi nke Standing Committee on Appropriations na Mee 2016. A họpụtabeghị Phosa dị ka onye omeiwu ANC maka ntuli aka 2019. N'ihi ya, ụbọchị ikpeazụ ya dị ka onye omeiwu bụ na 7 Mee 2019.

Na Machị 2022, a họpụtara Phosa dị ka onye nnọchi anya South Africa na Cuba na Dominican Republic.

## Ndụ onwe onye
Phosa lụrụ Mathews Phosa, onye bụbu onye isi ala nke Mpumalanga na onye bụbu nnukwu onye na-ahụ maka akụ na ụba nke ANC. Ha nwere ụmụ nwanyị abụọ na otu nwa nwoke. Nwa nwanyị mbụ Phosa nwụrụ na Jenụwarị 2020.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Oriakụ Yvonne Nk kpakpando Nzukọ Ndị Mmadụ
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Wendy Philander

**Wendy Felecia Philander** (née **Kaizer**) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa na-eje ozi dị ka onye otu Western Cape Provincial Parliament kemgbe Ọgọst 2018. Ọ bụ onye isi oche nke Standing Committee on Health. Ọ bụbu onye otu Kọmitii Mayoral nke Drakenstein Local Municipality. Philander bụ onye otu Democratic Alliance .

## Ndụ na ọrụ
A mụrụ Philander na New York, obodo Paarl nke ndị na-arụ ọrụ.
Ọ bụ nwa nwanyị nke Mary na Jack Kaizer. Nne ya nwụrụ mgbe ọ nọ na klas 11. Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị Paulus Joubert na ụlọ akwụkwọ sekọndrị Paulus Joubert. Ọ ghọrọ onye otu Democratic Alliance na 2008. A họpụtara Philander dị ka onye kansụl mpaghara DA nke Drakenstein Local Municipality na ntuli aka obodo nke afọ 2011. Mgbe ntuli aka ime obodo nke afọ 2016 gasịrị, ọ ghọrọ onye kansụl PR maka DA na ime obodo. Ọ rụrụ ọrụ ugboro abụọ dị ka onye otu Mayoral Committee for Human Settlements and Health n'oge Gesie van Deventer na Conrad Poole bụ ndị isi obodo.

N'ọnwa Ọgọstụ afọ 2018, a ṅụrụ Philander iyi dị ka onye otu Western Cape Provincial Parliament, na-anọchi Lennit Max. E kenyere ya ọrụ na kọmitii Social Cluster. Mgbe ntuli aka nke Mee 2019 gasịrị, a ṅụrụ ya iyi maka oge mbụ ya zuru ezu na 22 Mee 2019. Ọ bụ naanị onye omeiwu si na obodo Drakenstein. Na June 2019, a họpụtara Philander ka ọ bụrụ onyeisi oche nke Kọmitii Na-ahụ Maka Ahụike.

Philander bụ onye isi otu Democratic Alliance Women's Network (DAWN). Ọ bụ onye isi oche mpaghara nke netwọk ahụ. Ọ bụkwa onye otu kọmitii na-ahụ maka mpaghara nke Democratic Alliance.

N'ọnwa Nọvemba 2020, ọ gbara ọsọ maka onye isi mpaghara DA mana onye isi mpaghara Bonginkosi Madikizela meriri ya. Philander nwetara ọnụọgụ nke abụọ kachasị elu na 255 mgbe Madikizela (444) sochiri onye na-ekwuchitere ndị omeiwu mpaghara, Masizole Mnqasela (210).

N'abalị asaa n'ọnwa Mee afọ 2022, ọ guzoro maka osote onye isi mpaghara nke DA na nzukọ kansụl mpaghara nke pati ahụ iji họpụta onye isi mpaghara ọhụrụ. Ọ meriri JP Smith.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Wendy Felecia Philander at People's Assembly
* 

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Maria Ntuli

**Makhoni Maria Ntuli** (amụrụ na 10 June 1953) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa na-eje ozi ugbu a dị ka onye otu National Assembly of South Africa maka African National Congress . A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu mba n'afọ 2019. Ntuli jere ozi na KwaZulu-Natal Provincial Legislature.

Kemgbe ọ ghọrọ onye omeiwu, Ntuli jere ozi na Kọmitii Portfolio na Ọrụ Ọha na Nchịkwa. Na ndị omeiwu KwaZulu-Natal, ọ bụ onye otu Kọmitii PMLPPP na Kọmitii Egwuregwu na Ntụrụndụ.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Profaịlụ na Nzukọ Ndị Omeiwu nke South Africa

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Sisi Ntombela

Sefora Hixsonia "Sisi" Ntombela (amụrụ n'abalị iri na isii n'ọnwa Eprel n'afọ 1957) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa bụ onye isi ala nke isii nke Free State na onye otu Free State Provincial Legislature. Ọ rụburu ọrụ dị ka Free State MEC maka Cooperative Governance na Traditional Affairs and Human Settlements. Ọ bụkwa Free State MEC for Social Development. Ntombela bụ osote onye isi oche nke African National Congress Women's League na onye na-ahụ maka akụ nke Free State ANC.

## Mbido ndụ na ọrụ
Otu n'ime ụmụ isii, a mụrụ Sefora Hixsonia Ntombela na obere obodo ọrụ ugbo nke Tweeling na Free State. E nyere ya aha njirimara "Sisi" mgbe ọ dị obere. Ọ gara ụlọ akwụkwọ Tweeling Combine School ma banye na ụlọ akwụkwọ sekọndrị Kganyeng.  Ọ gara n'ihu gụọ akwụkwọ na Bonamelo Training College wee laghachi na Tweeling Combine School dị ka onye nkuzi.

N'ihi ịkpa ókè agbụrụ na ọnọdụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị egwu n'oge ahụ, ọ kụziiri ụmụ akwụkwọ ya na nzuzo banyere Nelson Mandela. Otu n'ime ụmụ akwụkwọ ahụ bụ nwa onye isi ụlọ akwụkwọ ahụ ma kọọrọ ya maka nkuzi nzuzo. Ọ hapụrụ ọrụ nkuzi n'ihi okwu ahụ.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ntombela rụrụ ọrụ na Ngalaba Ahụike dị ka onye na-eme atụmatụ ezinụlọ na onye ndụmọdụ ndị ntorobịa.

Ka oge na-aga, Ntombela ghọrọ onye otu African National Congress ma họpụta ya dịka onyeisi oche nke Tweeling African National Congress Women's League branch. N'oge na-adịghị anya, ọ ghọrọ Onye isi oche mpaghara. Mgbe ntuli aka nke afọ 1994 gasịrị, a họpụtara Ntombela ka ọ bụrụ onye isi obodo Tweeling ma jee ozi n'ọkwa ahụ ruo mgbe a họpụtara ya na Free State Provincial Legislature na 1999. Ọ nọgidere na ndị omeiwu ruo mgbe a họpụtara ya na National Assembly na 2001. Ọ laghachiri na ndị omeiwu mpaghara na 2004 ma kpọọ aha ya dịka Onye isi oche nke Kọmitii Social Development na Health Portfolio.

N'ọnwa Mee afọ 2009, onye isi ala Free State a họpụtara ọhụrụ bụ Ace Magashule kwupụtara na Ntombela ga-ewere ọkwa MEC maka mmepe mmekọrịta mmadụ na ibe ya. A họpụtara Ntombela ka ọ bụrụ osote onye isi oche nke African National Congress Women's League n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2015. Magashule gbanwere ndị isi ya n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2016 wee họpụta Ntombela ka ọ bụrụ onye na-ahụ maka ọchịchị na ọdịnala na ebe obibi mmadụ nke ndị isi.

Na Machị 2018, African National Congress họpụtara Ntombela ka ọ nọchie Ace Magashule dị ka onye isi ala nke Free State. Ọ malitere ọrụ na 27 Machị 2018 wee bụrụ nwanyị nke anọ bụ onye isi ala nke mpaghara ahụ. A họpụtara ya ka ọ bụrụ Treasurer nke alaka Free State ANC na Mee 2018. Mgbe ntuli aka nke Mee 2019 gasịrị, African National Congress kwupụtara na ọ nọgidere na Ntombela n'ọkwa ya dị ka onye isi ala nke Free State. Ọ na-eje ozi ugbu a n'oge zuru ezu nke malitere na 22 Mee 2019.

## Ndụ onwe onye
Ntombela lụrụ onye omeiwu ANC, Madala Louis David Ntombela. Ọ chọpụtara na ọ na-arịa COVID-19 n'ọnwa Ọktoba 2020.

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Nozibele Nyalambisa

**Nozibele Nyalambisa** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa na-eje ozi dị ka onye African National Congress Member nke Eastern Cape Provincial Legislature kemgbe 2019.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Nyalambisa jere ozi dị ka onye nnọchi anya African National Congress na Amathole District Municipality site na Mbhashe Local Municipality.

Nyalambisa nọ n'ọnọdụ nke iri atọ na asaa na ndepụta ndị ANC maka ntuli aka ndị omeiwu nke Eastern Cape Provincial na 8 Mee 2019. A họpụtara ya dịka ANC meriri oche 44. A ṅụrụ ya iyi dị ka onye otu Eastern Cape Provincial Legislature na 22 Mee. Ọ na-anọdụ ugbu a na Kọmitii Mmepe Ime Obodo na Mgbanwe Ala na Kọmiti Ahụike.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Nozibele Nyalambisa at People's Assembly

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Aïchatou Mindaoudou

**Aïchatou Mindaoudou Souleymane** (amụrụ n'afọ 1959) bụ onye nnọchi anya mba Naijiria na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị jere ozi dị ka onye nnọchianya pụrụ iche nke United Nations maka Côte d'Ivoire na Onye isi nke United Nations Operation in Côte d' Côte d'vory (UNOCI) site na afo 2013 ruo na afọ 2017. N'oge gara aga, ọ bụ osote onye nnọchi anya pụrụ iche (ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị) na African Union United Nations Hybrid Operation na Darfur (UNAMID) site na afọ 2011 ruona afọ 2013.

Onye otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị MNSD-Nassara, Mindaoudou jere ozi na gọọmentị Niger dị ka Minista na-ahụ maka mmepe ọha na eze site na afo 1995 ruo na afọ 1996; mgbe nke ahụ gasịrị, ọ bụ Minista na ihe gbasara mba ọzọ site na 1999 ruo 2000 na ọzọ site na afo 2001 ruo  na afọ 2010.

## Ọrụ na ndọrọ ndọrọ ọchịchị mba
N'ọchịchị mbụ nke Praịm Minista Hama Amadou, nke a kpọrọ aha na 25 Febụwarị, na afọ 1995, Mindaoudou bụ Minista nke Mmepe Ọha, Population na Ọganihu nke Ụmụ nwanyị. A chụpụrụ gọọmentị a n'ọchịchị ndị agha na 27 Jenụwarị, na afọ 1996.

Mgbe nnupụisi ọzọ gasịrị n'ọnwa Eprel, na afọ 1999, a họpụtara Mindaoudou ka ọ bụrụ Mịnịsta na-ahụ maka ihe gbasara mba ofesi na njikọta Afrịka na 16 Eprel, na afọ 1999, n'okpuru ọchịchị ndị agha nke Daouda Malam Wanké. Ọ bụ ezie na etinyeghị ya na gọọmentị ọhụrụ a kpọrọ aha na Jenụwarị 5, na afọ 2000, ọ ghọrọ Minista na-ahụ maka ihe gbasara mba ofesi, imekọ ihe ọnụ na njikọta Afrịka na gọọmentụ ọzọ, nke a kpọrọ aha ya na 17 Septemba, na afọ 2001.

Mindaoudou nọgidere na gọọmentị nke Praịm Minista Seyni Oumarou, onye a họpụtara na Jun, na afọ 2007, n'agbanyeghị mkpebi Onye isi ala Tandja Mamadou na a ga-ewepụ ndị minista jere ozi na gọọmentụ ihe karịrị afọ ise na gọọment'oge a. E mere Mindaoudou ka ọ bụrụ onye pụrụ iche n'ihi na a na-ewere ya dị ka ihe dị mkpa ịnọgide na-aga n'ihu n'ihe omume mba ọzọ.

Oge Mindaoudou dị ka minista mba ọzọ gwụrụ na Machị, na afọ 2010 mgbe ụlọ ọrụ nke Mahamadou Danda malitere ọrụ.

## Ọrụ ya na United Nations
A họpụtara Mindaoudou dị ka osote onye nnọchi anya pụrụ iche (ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị) na African Union United Nations Hybrid Operation in Darfur (UNAMID) site n'aka odeakwụkwọ ukwu nke United Nations Ban Ki-moon na onye isi oche nke African Union, Jean Ping, na 13 Mee, na afọ 2011. Afọ abụọ ka e mesịrị, odeakwụkwọ ukwu Ban Ki-moon họpụtara ya dị ka onye nnọchi anya pụrụ iche maka Côte d'Ivoire na onye isi nke United Nations Operation na Côte d'vory na 17 Mee, na afọ 2013.

N'afọ 2020, Òtù Ahụ Ike Ụwa (WHO) họpụtara Mindaoudou dị ka onye isi oche (n'akụkụ Julienne Lusenge) nke kọmitii nwere onwe ya mmadụ asaa iji nyochaa nkwupụta nke mmegbu mmekọahụ na mmegbu site n'aka ndị ọrụ enyemaka n'oge ntiwapụ Ebola nke afọ 2018 na Democratic Republic of the Congo (DRC).

## Ebenside


Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ọmụmụ afọ 1959
Ntombovuyo Nkopane

**Ntombovuyo Silberose Nkopane** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa. Kemgbe afọ 2014, ọ bụ onye otu Eastern Cape Provincial Legislature, na-anọchite anya African National Congress. N'abalị iri na isii n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2022, a họpụtara ya dị ka onye otu Executive Council (MEC) nke na-ahụ maka ọrụ ọha na eze na akụrụngwa.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Ms Ntombovuyo Silberose Nkopane at People's Assembly

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Katlego Phala

**Katlego Suzan Phala** (amụrụ c. 1992) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa na-eje ozi dị ka onye otu Limpopo Provincial Legislature maka Democratic Alliance . A họpụtara Phala ka ọ bụrụ onye omeiwu mpaghara mgbe ọ dị afọ iri abụọ na abụọ na Mee afọ 2014. N'ihi ya, ọ ghọrọ onye kachasị nta n'ime ndị omeiwu nke Provincial a họpụtara na mba niile na ntuli aka nke afọ ahụ. A họpụtala Phala ọzọ na ntuli aka nke Mee 2019.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Phala na 1992 na Mankweng na mpụga Polokwane . Ọ bụ nne ya, Violet Phala zụlitere ya. Ọ gụrụ akwụkwọ na Mountain View High School n'afọ 2010. N'afọ 2014, Phala kwupụtara na ọ na-amụ maka nzere na njikwa mmekọrịta ọha na eze na Mahadum South Africa.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Phala sonyeere Democratic Alliance na June 2012 wee guzobe alaka otu na Mankweng. Maka ntuli aka nke afọ 2014, e debere Phala na nke atọ na ndepụta nke otu maka ndị omeiwu Limpopo Provincial Legislature. A họpụtara ya dịka DA meriri oche atọ. Nhọrọ ya mere akụkọ ihe mere eme ebe ọ bụ na ọ dị naanị afọ 22 n'oge ahụ, na-eme ka ọ bụrụ onye kachasị nta n'ime ndị omeiwu mpaghara a họpụtara na mba niile na ntuli aka nke afọ ahụ.

A họpụtara Phala ọzọ maka oge nke abụọ na Mee 2019. Ọ malitere ọrụ na 22 Mee 2019.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Katlego Suzan Phala at People's Assembly
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Nomantu Nkomo-Ralehoko

**Nomantu Nkomo-Ralehoko** (amụrụ na 8 June 1966) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa na onye otu African National Congress . Ọ na-eje ozi dị ka Gauteng MEC (Member of the Executive Council) maka ahụike na ahụike kemgbe Ọktoba 2022. Ọ bụ MEC maka ego na e-Government site na Mee 2019 ruo Ọktoba 2022. A họpụtara Nkomo-Ralehoko ka ọ bụrụ onye omeiwu Gauteng Provincial na June 1999.

Ọ rụrụ ọrụ nwa oge dị ka MEC nke Mmụta na Mee 2019. Ọ bụ osote onye isi oche nke ndị omeiwu Gauteng site na Machị 2018 ruo Mee 2019. Nkomo-Ralehoko bụkwa Gauteng MEC maka Ọrụ Ugbo na Mmepe Ime Obodo n'etiti Mee na June 2009.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Nkomo-Ralehoko na 1966 na Ngcobo na Cape Province. Ọ gụrụ akwụkwọ na Nyanga Senior Secondary School. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, ọ kwagara na Transvaal Province ebe nna ya bi. Ọ gụrụ ọrụ nchịkwa n'ọfịs na kọleji Vaal . N'afọ 1988, ọ malitere ịrụ ọrụ n'ụlọ Cosatu. Nwanne ya nwanyị rụrụ ọrụ maka Construction and Allied Workers Union. Ọ nọchiri nwanne ya nwanyị mgbe ọ nọ na ezumike ịmụ nwa.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Mgbe ọ na-arụ ọrụ maka Cosatu, ọ nwere mmasị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nchịkwa na South African Railways and Harbours Union. Mgbe ọ na-arụ ọrụ n'ebe ahụ, ọ gara Russia ịmụ ihe n'ụlọ akwụkwọ ndị ọrụ. Mgbe ọ laghachiri South Africa, ọ malitere ịrụ ọrụ dị ka onye ọrụ agụmakwụkwọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'otu ụlọ ọrụ ahụ.

N'afọ ndị 1990, ọ rụrụ ọrụ n'ọfịs Nosiviwe Mapisa-Nqakula. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-enyere Baleka Mbete aka, mgbe ọ ka bụ odeakwụkwọ ukwu nke African National Congress Women's League. Ọ rụkwara ọrụ na ndị isi nke league ụmụ nwanyị mgbe Winnie Madikizela-Mandela bụ onye isi oche league.

N'afọ 1995, ọ sonyeere ndị omeiwu Gauteng Provincial dị ka onye nchịkwa. Na ntuli aka 1999, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu dị ka onye nnọchi anya ANC. A họpụtara Nkomo-Ralehoko ka ọ bụrụ Gauteng MEC maka Ọrụ Ugbo na Mmepe Ime Obodo na 8 Mee 2009 mgbe ntuli aka 2009 gasịrị. Ọ banyere n'ọfịs na 13 Mee. N'ihi esemokwu dị n'etiti ya na onye isi ala Nomvula Mokonyane, ọ gbara arụkwaghịm dị ka MEC na 5 June. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onyeisi oche nke kọmitii okporo ụzọ na njem na ndị omeiwu.

Mgbe ntuli aka 2014 gasịrị, Nkomo-Ralehoko ghọrọ oche oche nke ndị omeiwu. A họpụtara ya ka ọ bụrụ osote onye isi oche nke ndị omeiwu na Machị 2018. Na 21 June 2018, a họpụtara ya ka ọ bụrụ osote odeakwụkwọ mpaghara nke ANC. Mgbe ntuli aka 2019 e mere na 8 Mee, praịm David Makhura họọrọ ya ka ọ bụrụ MEC ọhụrụ nke agụmakwụkwọ, na-anọchi Panyaza Lesufi, onye e mere MEC maka ego na e-Government. A ṅụrụ ya iyi na 30 Mee. N'ihi mkpesa ọha na eze, Makhura gbanwere ndị isi ya otu ụbọchị ka e mesịrị ma mee ka Nkomo-Ralehoko na Lesufi gbanwee ọnọdụ.

Na 27 June 2022, a họpụtara Nkomo-Ralehoko, onye jere ozi dị ka osote odeakwụkwọ mpaghara nke ANC, dị ka osota onyeisi oche mpaghara. Mgbe a họpụtara Panyaza Lesufi dị ka onye isi ala Gauteng n'ọnwa Ọktoba 2022, a họpụtara ya ka ọ bụrụ MEC maka ahụike na ahụike.

## Ndụ onwe onye
Nkomo-Ralehoko nwere ụmụ nwoke abụọ. Ọ bụ onye na-akwado Orlando Pirates.

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Grace Minor

**Grace Beatrice Minor** (amụrụ na Mee 31, na afọ 1942) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Americo-Liberian bụ onye ya na onye isi ala Charles Taylor jikọrọ aka. Ọ rụrụ ọrụ dị ka Senator maka Montserrado County ma bụrụ onye isi oche Pro Tempore nke Senate site na afo 2002 ruo afọ 2003.

## Ọrụ
N'afọ 1976, Minor bụ onye isi nke Congotown kacha ochie. N'afọ 1980, a họpụtara ya ka ọ nọchite anya Congotown na ntuli aka na-abịanụ tupu nnupụisi ahụ.

Minor bụ onye enyemaka kachasị elu na onye na-akọrọ Taylor obi mgbe ọ bụ onye isi nke General Services Agency, nke Samuel Doe boro ya ebubo na ọ na-emefu ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nde dollar US. Mgbe ọ gbapụrụ n'ụlọ mkpọrọ na United States na afọ 1985, ọ laghachiri Liberia iji kwado ya n'ịtọ ntọala National Patriotic Front of Liberia na n'inye ego maka agha obodo. Ọ meghere akaụntụ ụlọ akụ Switzerland maka ya na afọ 1993. A na-ewere ya dị ka onye nke abụọ na usoro Taylor, dịka onye mmekọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na azụmaahịa ya, a na-ewere ọ dị ka "ike n'azụ ocheeze". Minor bụ onye na-akwado "iwepụ" ndị isi Liberian na NPFL, omume nke jupụtara na afọ 1992 Economic Community of West African States boro NPFL ebubo mpụ agha.

Mgbe e guzobesịrị National Patriotic Party na ihe ịga nke ọma Taylor na ntuli aka onye isi ala nke afọ 1997, a họpụtara Minor na Senate, naanị nwanyị nọ na gọọmentị. Mgbe ọnwụ nke onye nọ n'ọkwa Keikura B. Kpoto gasịrị, a họpụtara ya dịka onye isi oche nke Senate n'ọnwa Ọktoba afọ 2002, nwanyị mbụ nwere ọkwa ahụ. Ọ zụrụ ụlọ na ụlọ ọrụ ndụmọdụ na Osu, Accra nke nwanne ya nwanyị na-elekọta. A họpụtara ọgọ ya nwoke, Monie Captan, ka ọ bụrụ Minista Na-ahụ Maka Mba Ọzọ. N'afọ 2001, e debere ya na ndepụta nke ndị isi ndọrọ ndọrọ ọchịchị 120 nke United Nations Security Council nke a machibidoro ịga njem na mpụga Liberia.

N'abalị iri abụọ na ise n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2004, Kansụl Nchebe Mba Ndị Dị n'Otu gbakwunyere aha Minor na "Achịkọta Nchebe" ya n'okpuru Mkpebi 1521 n'ihi mmekọrịta ya na Taylor. Minor na-ahụ maka itinye ego Taylor ma ọ dịkarịa ala ruo n'afọ 2005, mgbe ọ nọ n'ebe a chụgara ya, na-enyere ya aka "ịkpọbata ndị ozi, hazie njem ha, ma na-ahụkwa ego na-abịa ma na-apụ na Calabar". Otú ọ dị, Leymah Gbowee na-ekwu na Minor "n'ụzọ dị jụụ" nyere ego dị ukwuu site na akụ na ụba nke onwe ya iji kwado Women of Liberia Mass Action for Peace. E wepụrụ aha Minor na ndepụta UN abụọ ahụ na Nọvemba 28,na afọ a 2007. N'afọ 2009, Truth and Reconciliation Commission tụrụ aro ka a machibido Minor, tinyere ọtụtụ ndị ọzọ, ikike ịnwe ọfịs ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mba ọhụrụ ahụ ruo afọ iri atọ. Ụlọikpe Kasị Elu kagburu mmachibido iwu ahụ na afọ 2011.

N'afọ 2014, Ụlọikpe Iwu Obodo nke Liberia kwupụtara na Minor "achọ" ya maka mbibi nke ihe onwunwe nke mere ka ezinụlọ 250 chụpụ na Congo Town. E kwuru na ọ resịrị ụlọ ọrụ National Oil Company ala ahụ, nke ọ gọnahụrụ.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ọmụmụ afọ 1942
Claudia Ndaba

**Claudia Nonhlanhla Ndaba** (amụrụ na 30 Julaị 1968) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa. Onye otu African National Congress, ọ jere ozi dị ka Onye isi oche nke Kọmitii Portfolio na Women, Youth na People with Disabilities kemgbe 2019 ma bụrụ onye otu National Assembly of South Africa kemgbe 2014. Ọ rụrụ ọrụ dị ka Onye isi oche nke Kọmitii Ad Hoc na Filling of Vacancies na Commission for Gender Equality ugboro abụọ n'oge mbụ ya na ndị omeiwu. Tupu a họpụta ya ka ọ bụrụ onye omeiwu, Ndaba jere ozi dị ka onye otu ndị omeiwu nke Gauteng Provincial Legislature site na 2009 ruo 2014.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Ndaba na 30 Julaị 1968. Ka ọ na-etolite, ụmụnne nna ya bụ ndị otu ndị agha nke African National Congress, UMkhonto we Sizwe. Ọ debanyere aha na Ann Latsky Nursing College na Johannesburg n'afọ 2002 wee zụọ ka ọ bụrụ onye nọọsụ debanyere akwụkwọ ma mechaa ọzụzụ ya n'afọ 2004. N'afọ 2021, ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Pretoria na Bachelor of Public Administration .

## Ọrụ
Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na Ann Latsky Nursing College, ọrụ nọọsụ ya emeghị ka ọ dị ka ọ tụrụ anya ya n'ihi nhọpụta ya dị ka odeakwụkwọ nchịkwa n'ọfịs nke osote minista nke azụmahịa na ụlọ ọrụ.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
N'afọ 2009, a họpụtara Ndaba ka ọ bụrụ onye omeiwu Gauteng Provincial Legislature dị ka onye nnọchi anya ANC. A họpụtara ya ka ọ bụrụ osote odeakwụkwọ mpaghara nke African National Congress Women's League na 2012, ọkwá ọ nọrọ ruo n'afọ 2015. Ọ bụkwa onye otu National Executive Committee nke league ụmụ nwanyị.

A họpụtara Ndaba dị ka onye otu National Assembly na ntuli aka 2014 site na ndepụta Gauteng nke ANC. A kpọrọ ya aha na Kọmitii Portfolio na Ahụike. N'afọ 2015, a họpụtara ya ka ọ rụọ ọrụ na Kọmitii Ọrụ Mba nke Njikọ ụmụ nwanyị nke ANC. N'ọnwa Nọvemba 2016, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi oche nke Kọmitii Ad Hoc na Filling of Vacancies for Gender Equality. Ndaba ghọrọ onye nnọchi anya Kọmitii Ad Hoc na-ahụ maka ego nke òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị na 21 June 2017.

N'etiti Ọktọba na Nọvemba 2017, ọ bụ onye otu Portfolio Committee on Economic Development, tupu ọ bụrụ onye ọzọ so na kọmitii portfolio. E guzobeghachiri Kọmitii Ad Hoc na-ahụ maka imejuputa oghere na Commission for Gender Equality na 2018 ma họpụta Ndaba ka ọ bụrụ onyeisi oche ọzọ n'enweghị onye na-emegide ya, n'agbanyeghị na ndị otu mmegide na-ahọpụta onye otu ANC Grace Tseke. Tseke jụrụ nhọpụta ahụ.

N'afọ 2019, a họpụtara Ndaba ọzọ na National Assembly, n'oge a dị ka onye na-azọ ọkwa na ndepụta mba ANC. Mgbe ntuli aka ahụ gasịrị, a họpụtara ya ka ọ rụọ ọrụ na Kọmitii Portfolio na Women, Youth and People with Disabilities. A họpụtara Ndaba ka ọ bụrụ onyeisi oche nke kọmitii ahụ, na-anọchi Thandi Memela, onye hapụrụ ndị omeiwu na ntuli aka ahụ.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Thembi Msane

**Thembi Portia Msane** bụ onye omeiwu South Africa maka Economic Freedom Fighters . Tupu ọ rụọ ọrụ na ndị omeiwu, ọ bụ onye otu KwaZulu-Natal Legislature site na 2014 ruo 2019. Ka ọ na-erule Septemba 2020, ọ bụ onye ọzọ so na Kọmitii Portfolio On Trade and Industry.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Akụkọ ndụ ndị omeiwu

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ