Fetu Afahye

**Fetu Afahye** bụ mmemme nke ndị isi na ndị obodo Cape Coast na mpaghara Central Ghana na-eme.  A na-eme mmemme na Satọde mbụ n'ọnwa Septemba kwa afọ.  Ndị Oguaa bi na Cape Coast na-eme ememme Fetu Afahye kwa afọ n'ihi na otu mgbe ọrịa malitere n'etiti ndị mmadụ nke butere ọnwụ dị ukwuu. Ndị mmadụ kpere ekpere ka Chineke nyere ha aka iwepụ ọrịa ahụ. Ya mere, a na-eme ememme ahụ iji mee ka obodo ahụ dị ọcha na iji gbochie ọrịa ọzọ na-adakwasị ndị mmadụ.

## Akụkọ ihe mere eme
Fetu Afahye bụ mmemme kwa afọ nke ndị mmadụ na ndị isi obodo Cape Coast na mpaghara etiti Ghana na-eme. N'otu oge enwere ọrịa otiti na Cape Coast, dịka akụkọ ihe mere eme si kwuo ya. Nke a bụ ihe na-agbawa obi ma, n'ihi ya, chọrọ ka ndị Cape Coast kpọkuo ka chi ha nyere aka. Otú ọ dị, a kwenyere na ndị bi na Cape Coast na gburugburu ya nwere ike iwepụ ọrịa a site n'enyemaka nke chi ha, ya mere aha ahụ bụ "Fetu," nke mbụ *Efin Tu* ("na-ewepụ unyi"). A na-ahụkwa ya ka ọ na-echeta oke owuwe ihe ubi n'oké osimiri yana ime emume iji kelee chi iri asaa na asaa nke Oguaa Traditional Area. 

Ọchịchị gara aga nke mba ahụ, akpan akpan Cape Coast, machiri Fetu Afahye n'otu oge ma kpọọ ya " Christmas Black" iji gosi na ọ bụ omenala ọjọọ. Onye Omanhen (onye isi kacha elu) n'oge ahụ, onye aha ya bụ Osabarimba Kodwo Mbra V, Okyeame Ekow Atta, kwuputara echiche a dị ka ihe na-eduhie eduhie. N'agbata afọ 1948 na 1996, ememme ahụ mechara maliteghachi mgbe mgba okpukpe siri n'aka ndị dị iche iche dị mkpa na mpaghara Oguaa omenala gasịrị. A na-eji mmemme a ugbu a dị ka kalenda maka oge ọrụ ugbo nke Oguaa Traditional Area, ma a na-akpọkwa ihe omume a dị ka "Afehyia," nke pụtara "a loop of seasons."

## Ememme Fetu Afahye
Nkwadebe maka ememe na-amalite n'izu ikpeazụ nke August. N'ime oge a, Oguaa Omenala Oguaa na-anabata ọtụtụ ndị ọbịa si n'akụkụ dị iche iche nke ndụ, yana ndị si mpaghara dị iche iche na obodo ma ọ bụ mba ọzọ bụ ndị obodo Oguaa steeti. Ememe a na-esote na Satọde mbụ nke Septemba.

Tupu eme emume emume ahụ n'ezie, ndị Omanhen nọ naanị otu izu. N'oge nke a, ọ na-atụgharị uche ma na-arịọ maka amamihe sitere n'aka onye okike (Aboadze) na ndị nna ochie, yana ịchọ nlekọta ahụike ebe ọ dị mkpa site na dọkịta ya iji mee ka ọ pụta ma n'anụ ahụ na nke uche maka ihe omume na-abịanụ, dị ka. na-ebuga ọrụ ya maka ịga nke ọma nke ememme ahụ. N'ọgwụgwụ nke Omanhen, ọ pụtara n'ihu ọha n'igosi na ugwu wee gaa n'ụlọ stool wụsa libation, na-achọ ngọzi n'aka chi 77 nke Oguaa steeti, bụ ndị ndị mmadụ kwenyere na ọ na-eduzi ihe omume nke Oguaa omenala.

A na-achọpụtakwa na tupu ememme ahụ, a machibidoro ememme niile na-akụ ụda na ụda olu dị ka omenala na-achọ, yana ịkụ azụ na Fosu Lagoon, dina n'etiti Ụlọ Ọgwụ Gọọmenti Central ma na-agbatị ruo ebe a na-akpọ Aquarium, iji hụ na ọ dị jụụ na udo. gburugburu ebe obibi. Ekwenyere na nke a bụ ka ndị mmụọ Oguaa steeti weghara ma duru ndị na-ahazi mmemme ahụ. A na-ahụkarị nke a tupu 1 Septemba.

Ndị na-elekọta Fosu Lagoon (Amissafo) nke Oguaa Traditional Area na-awụsakwa libation n'akụkụ ọdọ mmiri ahụ ma na-akpọku mmụọ ndị nna nna ha ka ha kpochapụ ihe ọjọọ ọ bụla nwere ike ịdakwasị ndị ọbịa so na mmemme ahụ. Ebumnuche nke ịwụsa libation bụkwa ịkpọ ka e weta azụ̀ na ihe ubi nke ukwuu. Na mkpokọta, ha na-akpọ maka ọganihu.

Ihe omume ọzọ dị mkpa a hụrụ bụ "Amuntumadeze" - nke pụtara n'ụzọ nkịtị "ụbọchị ahụike" - ụbọchị ma ndị na-eto eto na ndị agadi na-agba mbọ ihicha gburugburu ebe obibi, gụnyere ikpochapụ ihe mkpofu n'ọwa mmiri ndị a kpagburu na-ese ihe niile dị na mpaghara ahụ, na ebumnuche ya. nke icho mma gburugburu tupu ezigbo durbar nke "Bakatue."

A na-ahụ nlegharị anya n'Ọdọ Mmiri Fosu dị nso ebe arụsị ya na Mọnde ikpeazụ nke Ọgọst ọ bụla. Ọnụ ọgụgụ dị ukwuu nke ndị mmadụ na-ezukọ n'ụlọ arụsị ahụ iji hụtụ ihe ngosi nke ndị ụkọchukwu na ndị ụkọchukwu nke mpaghara ọdịnala. A na-emekarị ihe ngosi a n'abalị ruo ụtụtụ echi ya. N’abalị a, a na-ahụ ma ndị ụkọchukwu na ndị nwunye ha na-akụ ịgbà na ịgba egwú, a na-akpọkwa mmụọ ndị nna nna ha ka ha buru amụma ihe ga-eme n’afọ na-abịa. Tuzdee na-esote na-ahụkwa ọtụtụ ihe omume, dị ka emume ndị a na-eme na Fosu shrine, na n'ikpeazụ ụbọchị regatta na ụgbọ mmiri na-agba n'elu ọdọ mmiri Fosu ka a na-ahụta mgbe nri Omanhen na-eri nri n'ọdụ ụgbọ mmiri.

N'ihi mmachibido iwu a machibido ịkụ azụ na ọdọ mmiri Fosu, onye Omanhen bụ onye mbụ tụfuru ụgbụ ya, ugboro atọ n'usoro mepere ọdọ mmiri ahụ maka ọha na eze. Maka ndị Omanhen ịnwụde ọtụtụ azụ na-egosi oge ịkụ azụ ga-aga nke ọma na-abịa. Ìgwè mmadụ pụrụ iche nọ n'etiti ịgba egbe musket na-egosi ihe omume a. Nke a na-akpọ "Bakatue".

Agbanyeghị, n'inye ọnọdụ nnabata nke ọma maka ụmụ amaala mere njem, ndị isi obodo Oguaa Traditional Area wepụtara Wednesde maka nnabata na ịnabata ụmụ amaala Cape Coast. Ihe ji mara ụbọchị taa bụ ịgba na ịgba egwu nke ụlọ ọrụ Asafo, otu ndị agha ọdịnala asaa.  A na-ahụkwa ya dị ka ụbọchị mmekọrịta mmadụ na ibe ya na mkpebi nke nsogbu.

A na-eme ememe okpukpe n'ihu ụlọ nsọ Nana Paparata n'abalị Tọzdee, ya na ememe na ịgba egwú ("Adammba") na-eso ya iji kpọkọta mmụọ nke ndị nna ochie iji mee ka ndị ụkọchukwu na ndị ụkọchukwu nwee ike ịgba afa. Ememe a na-anọkarị ruo ụtụtụ echi ya. Ebumnuche bụ isi nke emume a bụ ịsachapụ mpaghara ọdịnala Oguaa nke mmụọ ọjọọ ọ bụla. N'otu oge a, a na-achọ oke ehi mgbe niile iji sachaa Mpaghara Omenala Oguaa. Tupu e mee ka ọ dị ọcha a, a na-eziga oke ehi ahụ n'ụlọ arụsị Nana Tabir ka ọ sachaa ehi ahụ maka ịchụ àjà n'ụbọchị ikpeazụ. A na-achụkwa oke ehi a na Paparatam (ebe a na-eme omenala Ogua). A na-amata ya nke ukwuu dị ka osisi owu silk ebe ndị Omanhen, n'ụbọchị njedebe, na-anọdụ ala na steeti ya na ndị isi ya na ndị isi ya, ndị otu ndị okenye nọ n'akụkụ. Na nzụkọ ahụ, ndị Omanhen na-agwa ndị mmadụ na ndị ọbịa nke Oguaa Traditional Area, na-akọ ihe mere n'oge gara aga. Mgbe okwu steeti ahụ gasịrị, Omanhen na-aga n'ọnụ ụzọ, ndị isi ala ya na ndị isi ngalaba ya nọ n'akụkụ ụlọ nsọ Tabir, ebe ehi na-ekekọta ya n'ụkwụ ya. Omanhen na-awụsa libation ma na-eme emume dị iche iche, na-akpọku ndị nna nna ka ha tinye aka na steeti Oguaa. N'oge a, ọ na-ewere mma iji gbuo ehi ahụ maka chi.

Mgbe a chụchara Omanhen, ememme Fetu na-erute njedebe ya na Satọde mbụ nke Septemba. Ụbọchị a na-adọta ndị na-ege ntị pụrụ iche na ndị na-ege ntị maka njem nke ụlọ ọrụ Asafo, bụ ndị na-emekarị njem n'okporo ámá Cape Coast site na Kotokuraba site na Chapel Square ruo n'obí onye isi. Ndị mmadụ si n'akụkụ niile nke mba ahụ na-aga Cape Coast iji mee mmemme a. A na-eme durbar ndị isi n'ụbọchị taa iji tụba anya n'ihe metụtara Oguaa Traditional Area yana ụlọ ọrụ Asafo asaa ga-enye aka na nchekwa nchekwa Oguaa. Ụbọchị a bụ ịkụ egwu, ịgba egwu na ịwụsa mmanya iji webata steeti ahụ n'afọ ọhụrụ udo na ọganihu.

Ihe ndị dị ugbu a, dị ka ịgba egwu steeti Afahye, nri obodo, egwuregwu bọọlụ, uwe na ejiji ọdịnala, n'etiti ọtụtụ ihe ndị ọzọ dị n'ọdịnala, gbakwụnye n'ịkwalite ihu n'onyinye nke mmemme ahụ, ọkachasị egwu egwu mara mma ma na-adọrọ adọrọ. nke Miss Afahye.

Mgbe ụbọchị mmemme gwụchara, nnukwu emume a na-abụ ụbọchị ụka, mgbe a na-eme nzụkọ nke ọgbakọ ụka niile na Victoria Park inye Chineke ekele maka inyere Oguaa Omenala Oguaa aka inwe mmemme udo. Na mgbakwunye, ụbọchị ahụ bụ oge ịrịọ maka ego maka Mpaghara Omenala Oguaa. N'ihi nke a, ndị Omanhen na ndị isi nke ngalaba ya nakwa ndị okenye na-aga emume ụka wee were ohere ahụ kwupụta ụbọchị maka mmemme nke afọ na-abịa.

## Isi ihe gbasara Fetu Afahye

* Akpọchiri Omanhen otu izu tupu ememme a.
* Ịwụsa libation nye chi 77 
* Amachibidoro emume ịkụ ọkpọ na ụda ịgba
* Machibidoro ịkụ azụ na ọdọ mmiri Fosu 
* Nleba anya nke "Amuntumadeze", ụbọchị a raara nye maka mkpocha obodo niile.
* A na-eme ngwụcha nke mmemme ahụ na Satọde mbụ na Septemba.
* A na-eme nnukwu emume na Sọnde, mgbe a na-eme nzụkọ ọnụ nke ọgbakọ ụka niile na Victoria Park.

## Ntụaka

## Njikọ mpụga

* "Fetu-Afahye Festival", "Chọta Ghana".
Otú:Pages with unreviewed translations