Nsugbe

Nsugbe bụ obodo dị na Anambra East Local Government Area, Anambra State, Nigeria. .  Ọ bụ ógbè dịpụrụ adịpụ nke Onitsha.

## Ebe
Nsugbe bụ obodo dị n'akụkụ ọwụwa anyanwụ nke osimiri Naịja n'ime mpaghara ọchịchị Anambra East nke steeti Anambra, Nigeria.  Ọtụtụ obodo na obodo nta ndị gbara ya gburugburu gbara ya gburugburu.  N'ebe ọdịda anyanwụ bụ Onitsha, ebe Nkwelle-Ezunaka na Umunya dị na ndịda ọdịda anyanwụ.  Anam dị n'ebe ugwu, na n'ebe ọwụwa anyanwụ, e nwere obodo ndị dị ka Umuleri, Aguleri, Enugwu Aguleri, Nando, Nteje, Awkuzu, Igbariam, na Achalla.  Obodo Nsugbe nwere obodo iri, ya bụ Agbalagbo, Enugwu, Nnadi, Amumu, Akpalagu, Ogwuari, Amagu, Offianta, Abah, na Amaofu..

## Mmalite
Dịka omenala ọnụ si kwuo, ndị mbụ biri na Nsugbe bụ ụmụ Omini, nwa Enugwu Aguleri Eri, onye si Enugwu Aguleri kwaga mgbe nna ha nwụsịrị wee biri na Okpuno Enugwu Nsugbe, mpaghara dị na mpụga Nsugbe nke oge a. Agbanyeghị, onye ndu otu ahụ, a kpọghachiri ya na Aguleri mgbe nna ya Enini (Omini) nwụrụ. Ụfọdụ n'ime ụmụ ya, tinyere nwanne ya nwoke Nta, nọgidere na Nsugbe ma mesịa soro ndị ọzọ si Ivite Agulu-eri bịa, wee guzobe Enugwu Nsugbe nke oge a, Offianta Nsugbe, na Abah Nsugbe..

Ndị guzobere obodo Nnadi, dị ka ọdịnala si kwuo, bụbu obodo dị iche na Nsugbe. Otú ọ dị, n'ihi agha ada, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 90% n'ime ha gbagara n'obodo ndị gbara ya gburugburu dị ka Nteje, Awkuzu, na ndị ọzọ. Agha a metụtara Igboland dum, na-ahapụ ọtụtụ ebe tọgbọrọ n'efu. Ndị Nnadi choro ebe mgbaba n'etiti obodo Offianta ruo 1903 mgbe ha laghachiri n'ụlọ mbụ ha na Nnadi Nsugbe.

Ìgwè ọzọ nke ndị bi na ya si na Awka-Achalla-Nri axis, ha na obodo Amagu dị na Nsugbe jikọtara ha. Tụkwasị na nke a, e nwere ọtụtụ ndị si mba ọzọ si n'akụkụ Delta State na-asụ asụsụ Igbo, bụ ndị biri n'akụkụ Ndị Edo. Ha mechara gafee ala mmiri nke Niger-Anambra wee biri n'akụkụ ọwụwa anyanwụ nke Osimiri Niger. Ụfọdụ n'ime ndị bi ebe ahụ guzobere obodo nta dị ka Agbalagbo, Akpalagu, na Ogwuari. Ụfọdụ ndị si n'etiti ọdịda anyanwụ jikọtara Eze-Chima, onye gbapụrụ Benin na narị afọ nke iri na ise. Ndị guzobere obodo Ogwuari, dịka ọmụmaatụ, sitere na Ogwuashi-Ukwu na Delta State, na-adịghị anya na Benin. Mgbe ha gafesịrị Osimiri Niger, ha biri n'etiti osimiri Niger na Anambra, soro ndị agbata obi ha Anam biri ọtụtụ afọ. Ha nwere ala ugbo na ọdọ mmiri ịkụ azụ dị ka Ojeli, Akpatayama, Aribo, na Onono. N'ikpeazụ, ha gafere Osimiri Niger na Anambra, guzobe ebe obibi ha n'etiti Ugbo Eke na Akpaka (nke bụ Onitsha Forest ugbu a), ka ha na-enye ndị Anam ala ha na ọdọ mmiri ịkụ azụ dị ka ndị nlekọta site na iyi.

Njikọ nke ndị mbịarambịa a na Nsugbe, nke ala na-eme nri dọtara ma bụrụ nke aha obodo ahụ dị ka ndị agha na ndị na-achụ nta dọtara, dugara na ntọala nke Nsugbe nke oge a ihe karịrị afọ 500 gara aga. N'akụkọ ihe mere eme, enwere ike kewaa Nsugbe n'ime oge abụọ: oge predynastic na oge dynastic.

N'oge predynastic, Nsugbe bụ njikọ nke obodo nta ndị otu atọ dị iche iche na-achị: Okala Okwule, Umuotu, na Otuogene. Okala Okwule mejupụtara ndị okenye obodo, ebe Umuotu mejupụtara ụmụ nwoke dị ike na ndị nwere ike si n'obodo ahụ. Otuogene bụ otu ndị agadi nwanyị. Oge ọchịchị ahụ gosipụtara iwebata ọchịchị ma ọ bụ usoro ọchịchị na Nsugbe, nke ndị Ogwuari wetara. A na-akpọ ndị eze ahụ Obi. Ezinụlọ Obis gụnyere Obi Ezepue, Obi Ezenwigbo, Obi Nwaobi, Obi Eke, Obi Uzoka, Obi Itava, Obi Somukwu, na Obi Ovili (Ofili), onye a chụpụrụ na 1875. Obi Ovili bụ onye ikpeazụ na-achị Obi, na-agbaso usoro nke ndị nọchiri ezinụlọ Umu-Obi nke Ogwuari. A mụrụ nwa ikpeazụ ya, Princess Nno, na 1875 wee nwụọ na 1975.

Mgbe e wepụrụ Obi Ofili, Nsugbe nwere oge nsogbu ndị isi. Otu ìgwè a na-akpọ Ndi-Eze pụtara, na-anọchite anya otu ndị eze dị iche iche ma na-ama ọha mmadụ nwere ọtụtụ eze aka. Ọnọdụ a gara n'ihu ruo mgbe nchịkwa nke ndị Britain rutere n'ala Igbo, nke dugara n'oge ndị isi warrant. Maka bụ onye isi warrant mbụ a họpụtara, Obi Meze sochiri ya, onye weghaara ọnọdụ ahụ ọbụna mgbe Maka dị ndụ. Obi Meze nwụrụ n'afọ 1935, na-eduga n'oge interregnum. N'afọ 1946, ndị Nsugbe kpọrọ J. N. Anyansi onye mbụ chịrị dị ka onye isi. A nabatara ya dị ka onye isi nke abụọ na 1962 ma chịa ruo mgbe ọ nwụrụ na 1967.  N'ikpeazụ, Nsugbe chere oge ọzọ nke nsogbu ndị isi ihu ka ndị Oba pụtara iji maa ndị multi-eze aka. Ọ bụ n'oge a ka a họpụtara J.C. Anyansi dị ka onyeisi Nsugbe. Ka ọ dị ugbu a, Igwe Victor Ntorukah nwere ọnọdụ Igwe nke Nsugbe, ọ bụ ezie na nkwenye ya abụghị nke zuru ụwa ọnụ n'etiti ndị obodo niile.

## Ọnọdụ nke oge a
N'ime afọ ndị gafeworonụ, Nsugbe enwetala ọganihu na mmepe.  Ọ bụ ọdụ ọrụ nchịkwa nke Orient Petroleum na steeti Anambra.  Nwafor Orizu College of Education dikwa na Nsugbe.  Obodo ewepụtala ndị gụrụ akwụkwọ ama ama, gụnyere Asso.  Prof. Christian Onyebuchi Ifedora, onye prọfesọ na-arụkọ ọrụ, ụlọ akwụkwọ ahụike Mahadum Griffith, Gold Coast, Australia;  Dọkịta ezinụlọ na onye otu, Royal Australian College of General Practitioners;  Onye guzobere na Onye isi ala, OCI Foundation.  Rev. Sr. Uju Dibua, onye prọfesọ na-ahụ maka ọrịa na-efe efe na ahụike ọha na mahadum nke Nigeria, Nsukka.  Chkwudi Menkiti, onye prọfesọ nke Chemical Engineering na Fidelis Emoh, onye prọfesọ nke Real Estate and Valuation, bụ ndị nkuzi na mahadum Nnamdị Azikiwe dị n'Awka.  Nsugbe bụkwa ebe obibi ndị ndọrọndọrọ ọchịchị ama ama dịka Sinetọ Alphonsus Igbeke (Ubanese) na Sinetọ Tony Okechukwu Nwoye, bụ ndị na-anọchite anya mpaghara Anambra North.  Honourable Barrister Hyacinth Aniegboka Nweke na Honorable Nweke Menkiti abụrụla ndị kọmishọna na steeti Anambra.  Ọkaiwu a ma ama bụ Tochukwu Nweke na-arụ ọrụ ugbu a dịka onye ndụmọdụ iwu nye Gọvanọ steeti Anambra. N'ọrụ gọọmentị, ndị mmadụ dịka Ajulu na Dr. Dan Ezeanwu erutela ọkwa kachasị elu n'ọrụ ha dịka odeakwụkwọ na-adịgide adịgide na steeti Anambra. Onyinye ha enyerela aka nke ukwuu n'ịkwalite ọrụ gọọmentị na mpaghara ahụ. Nsugbe enyekwala aka dị ukwuu n'egwuregwu.

Obodo a emeela ka ndị ama ama dị ka Okechukwu Isima na Obinna Nsofor, ndị hapụrụ akara ha na otu egwuregwu bọọlụ mba, Super Eagles nke Naịjirịa. Ihe ha rụzuru emeela ka obodo dị mpako ma kpalie ndị na-eto eto na-eme egwuregwu.

Tụkwasị na nke a, Nsugbe bụ ebe obibi nke ndị mọnk nke Our Lady of Angels, obodo Cistercian. Ọnụnọ nke ebe obibi ndị mọnk na-enye aka na ime mmụọ na okpukpe nke obodo ahụ, na-enye ebe ofufe na nduzi ime mmụọ. 

## Idei Mmiri
Nsugbe bụ ebe idei mmiri na-enwekarị. Idei mmiri metụtara obodo ahụ n'afọ 2022. Dị ka otu onye obodo si kwuo, a maghị Nsugbe dị ka ebe idei mmiri na-enwekarị ma mee ka ihe isi ike dị otú ahụ pụta na obodo. O kwuru na ọ dịkarịa ala mmadụ 2,000 gụnyere ụmụaka metụtara ya.

## Edensibia

Otú:Pages with unreviewed translations