Rosemary N. Edet

**Rosemary Nkoyo Edet** bụ onye otu nzukọ nke Handmaids of the Holy Child Jesus, otu okpukpe Katọlik, onye Katọlik hiwere Circle of Concerned African Women Theology na otu n'ime ụmụnne nwanyị mbụ nke ndị Katọlik Katọlik. Ọ bụ ọkà mmụta okpukpe nwanyị na onye na-akwado nnwere onwe ụmụ nwanyị, inye ike na nduzi ụka. O dere ihe gbasara ọmụmụ nwoke na nwanyị, nkọwa okpukpe, na nkà mmụta okpukpe Afrịka . Akwụkwọ *African Literature, Mother Earth, na Religion* raara nye ya, iji kwado nkwado ya maka nnwere onwe ụmụ nwanyị.

## Ndụ onwe onye na ọrụ ya
A mụrụ Edet na Naịjirịa n'afọ 1935, ọ bụ ada Chief Edet Akpan Udo na Theresa Ansa Odo nke Naịjirịa.  Ọ nwetara PhD ma bụrụkwa onye nkuzi na ngalaba nkà ihe ọmụma na ọmụmụ okpukperechi na Mahadum Calabar dị na Naịjirịa. Ọ bụ ọkachamara na Ọmụmụ Agba Ọhụrụ, na-eme nnyocha na ide ihe gbasara ụmụ nwanyị, ụka, okike na omenala, ọdịbendị, na Katọlik .

N'ime afọ iri atọ na abụọ o jere ozi n'ọgbakọ ndị Handmaids of the Holy Child Jesus (HHCJ), ọ rụrụ ọrụ n'apostolate agụmakwụkwọ nke Chọọchị Katọlik na Naịjirịa. Edet bụ onye nkuzi n'ụlọ akwụkwọ dị iche iche na Onyeisi nke kọleji ọzụzụ Ndị Nkụzi Holy Child na Oron na Ifuho, na Ụlọ Akwụkwọ Sekọndrị St. Theresa na Edem Ekpat. Ọ bụ Onyeisi Ndị Mbụ nke Assumption Girls Juniorate na Ndon Ebom, na Onye Nkuzi na Holy Child Sekọndrị Marian Hill na Calabar. 

Ọ nwụrụ n'afọ 1993. 

## Ụmụnne nwanyị
Na 25 Jenụwarị 1957, n'ememe mgbanwe nke Pọl onyeozi, o nwetara Postulate Hood n'ọgbakọ nke ndị ohu nwanyị nke nwa nsọ Jisọs. Na 1961, o mere ọrụ mbụ ya, na ọrụ ikpeazụ ya na 1970. E mere emume jubilii ọlaọcha ya na 15 Jenụwarị 1986, a họpụtakwara ya ka ọ duru ọgbakọ ndị ohu nwanyị nke nwa nsọ Jisọs na 18 Disemba 1989.  Dịka nwanne nwanyị Katọlik ma nwee mmetụta site na ọrụ HHCJ maka agụmakwụkwọ ụmụ nwanyị, inye ike, ozi ndị ozi, idu ndú ndị sonyere, nkwanye ùgwù na ikpe ziri ezi, o sonyeere ụmụnne nwanyị ndị ọzọ ma mepụta asụsụ okpukpe iji nye ụmụ nwanyị ikike ọhụrụ na nnwere onwe, ma mee ka ha rịgoro n'ọkwa nke ọkwa ndu ụka.  Ụmụnne nwanyị ahụ tụrụ aro iji ederede akwụkwọ nsọ, na-enyocha usoro nnwere onwe nke Kraịst, ikike ndị ozi nke Meri, na ọkwa Pope iji kwalite arụmụka maka ùgwù na ikike kwesịrị ekwesị nke ụmụ nwanyị n'ime ebe okpukperechi.  Edet na-akwado nnwere onwe ụmụ nwanyị, ikpe ziri ezi, nnwere onwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị na inye ike n'ime ụka, na mmepe nke echiche ọhụrụ nke Chọọchị dị ka mkpakọrịta, ezinụlọ na ndị Chineke, na iji "uche nke Kraịst" eme ihe ọhụrụ. 

## Nkà mmụta okpukpe nnwere onwe
Ọrụ agụmakwụkwọ Edets lekwasịrị anya na ụka Roman Katọlik na ọmụmụ ihe gbasara nwoke na nwanyị, ọkachasị Chọọchị Katọlik na Naịjirịa, na ọtụtụ òtù ụmụ nwanyị o jere ozi dịka Circle of Concerned African Women Theology, Ecumenical Association of Third World Theologyians, na Learned Women Association. O tinyere aka na nkà mmụta okpukpe nnwere onwe site na akwụkwọ ndị na-egosi mbọ ya n'itinye okwu okpukperechi gbasara ụmụ nwanyị, chọọchị, omenala, emume, ọdịbendị, nhazi ihe, na mmekọrịta okpukperechi gbasara ntọala Baịbụl na ihe ha pụtara maka ọha mmadụ.  O zutere ihe ịma aka nke oge a site n'ịkọwa isiokwu dị mkpa dịka ịkpa ókè megide ụmụ nwanyị, omume omenala na-emerụ ahụ dị ka ibibi akụkụ ahụ nwanyị, na ọdịda imezu nkwekọrịta mba ụwa niile dịka ihe akaebe nke 35% nke Nkwupụta Beijing nke 1995 maka isonye ụmụ nwanyị n'iwulite mba. Ọ katọrọ usoro omenala na okpukperechi nke ndị inyom di ha nwụrụ na-eme nke na-ebelata ùgwù ha. Edet na-arụ ụka na ụdị mmeso ọjọọ na nke obi ọjọọ niile nke ụmụ nwanyị maka ihe ọ bụla megidere ụkpụrụ Ndị Kraịst nke ịhụnanya na ndụ. Dịka ọkammụta Agba Ọhụrụ na Mahadum Calabar, ozizi nnwere onwe nke ụmụ nwanyị ya sitere n'akwụkwọ ozi Pauline dị iche iche na mmekọrịta ebe ndị otu niile nwere nkwanye ùgwù na ọrụ nhata.  Nkà mmụta nnwere onwe ya na-akwalite ịdị n'otu, mkparịta ụka omenala dị iche iche, ùgwù nke ụmụ nwanyị, na imebi usoro nna ochie nke na-eme ka enweghị nhata, mwakpo, na enweghị ntụkwasị obi dịgide na ọha mmadụ, ọkachasị Naịjirịa.  Ọ na-ekpughe njirimara Kraịst nke mmekọrịta nke Jizọs dị ka enyi, onye na-eme ka mmadụ niile nwere onwe ha, onye na-agwọ ọrịa, na onye na-enye ndụ nke na-enye ndụ zuru oke maka mmadụ niile, n'agbanyeghị okike, nwoke na nwanyị, ma ọ bụ klaasị. Ọ na-emebi ụkpụrụ nna ochie, na-akọwagharị njirimara onwe onye nke ụmụ nwanyị, ma na-akwalite itinye aka na mmekorita nhata n'ime usoro ọzụzụ atụrụ nke na-enyere aka na mgbanwe ọha mmadụ. Ọ na-akpọ oku maka nkà mmụta okpukpe gụnyere na-arụ ụka na mwepụ nke ụmụ nwanyị dabere na ntọala ozizi na-adịghị mma.  Edet kwadoro itinye ụmụ nwanyị n'ọrụ ozi Roman Katọlik dịka usoro ọdịnala na nke ọchịchị ya nke usoro nduzi ụmụ nwoke na-akwado ma na-eme ka ọrụ ọha mmadụ dabere na okike sikwuo ike, na-eme ka ikike ụmụ nwoke dịgide, ma na-eleghara nduzi okpukpe nke ụmụ nwanyị Afrịka anya n'otu omenala ọdịnala ahụ, yana onyinye akụkọ ihe mere eme nke ụmụ nwanyị na Iso Ụzọ Kraịst mbụ.   Akwụkwọ " *Akwụkwọ Ndị Afrịka, Nne Ụwa, na Okpukperechi* " raara nye ya, iji kwado nkwado ya maka nnwere onwe ụmụ nwanyị, onyinye okpukpe, na ntinye aka ya na Circle of Concerned African Women Theologicalists.  

## Ụka na ọha mmadụ
Edet tinyere chọọchị ahụ n'etiti ọha mmadụ, ọ bụghị naanị dịka ụlọ ọrụ ime mmụọ kamakwa dịka ụlọ ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke nwere ọrụ idozi nsogbu mmekọrịta mmadụ na ibe ya dịka ịkpa ókè, ikpe na-ezighị ezi, na mmebi iwu omume nke ụmụ nwanyị. Nkà mmụta okpukpe ya na-ekwu maka ọrụ Chọọchị na mkpa ọha mmadụ, ụmụ nwanyị na nnwere onwe mmadụ, mmekọrịta okpukperechi dị iche iche, na okwu omenala na mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Edet rụrụ ụka na Chọọchị ga-ahụ ya dị ka ihe ịma aka ịza ajụjụ nke ọha mmadụ ozugbo na-enweghị nkà mmụta okpukpe Ndị Kraịst nke e tinyere n'ọnọdụ ya. Nye Edet, ndị ọkà mmụta okpukpe ga-ahapụ ozizi okpukpe na ozi ọma nke ọdịda anyanwụ nke na-akpata nkewa omenala, ịchịisi omenala na njikọta kama mgbanwe omenala.  

## Njikọ ndị ọkachamara
Ọ bụ onye otu Ecumenical Association of Third World Theologyians (EATWOT), onye guzobere Circle of Concerned African Women Theology,  Chọọchị Katọlik na otu Catholic Order a ma ama, ọ bụkwa onye otu Learned Women Association.

## Ọrụ ndị ahọpụtara

* Edet, RN (1992). Iso Ụzọ Kraịst na emume ụmụ nwanyị Afrịka. *Uche ibilite: Ụmụ nwanyị, ọdịnala, na chọọchị n'Africa*, 25-39.
* Edet, RN (1991). "Kraịst na Ịbụ Nwanyị Naịjirịa" na *Ndụ, Ụmụ nwanyị na Omenala: Ntụgharị Uche nke Okpukpe: Ihe Ndị E Mere na Nzukọ Mba nke Gburugburu Ndị Ọkà Mmụta Okpukpe Ụmụ nwanyị Afrịka.* *(Lagos: Nnyocha na Mbipụta Ihe Nketa Afrịka)*
* Edet R (1990). "Ịdu ndú n'Agba Ọhụrụ - Mbilite n'Ọnwụ/Echiche nke Ndị Nwanyị". Akwụkwọ akụkọ okpukpe nke Naịjirịa 1(5) Eprel, 93-101.
* Edet RN (1989). Ọrụ Ọhụrụ, Ihe Ịma Aka Ọhụrụ Maka Ụmụ Nwanyị Afrịka. Na Virginia Fabella & Dolorita Martinez (eds) Ụmụ Nwanyị Na-eme Okpukpe Ndị Kraịst nke Atọ. Port Harcourt: EATWOT Publications.
* Edet, R. (1989). Nwanyị na Ozi n'Africa. *Olu dị n'Ọzara KAIROS: Olu sitere n'Ụwa nke Atọ*, *12* (2), 79-103.
* Edet RN (1988). Ụmụnwaanyị Chọọchị nke Afrịka: Obodo Nkà Mmụta Okpukpe. Na Virginia Fabella & Mercy A. Oduyoye (ndị edemede) Nwere Mmetụta na Ọmịiko. Maryknoll/NY: Akwụkwọ Orbis.
* Njikọ Ndị Kraịst nke Ndị Kraịst nke Ụwa nke Atọ. Kọmishọna Ụmụ Nwanyị. (1988). *Site n'ịhụnanya na ọmịiko: Ụmụ nwanyị nke ụwa nke atọ na-eme nkà mmụta okpukpe: Ntụgharị uche sitere na ọrụ ụmụ nwanyị nke njikọ ndị ọkà mmụta okpukpe nke ụwa nke atọ* . Akwụkwọ Orbis.
* Edet R (1988). "Ilu nke Ụmụ Agbọghọ Iri", Ilu Oziọma n'Ọnọdụ Afrịka (ed) Justin S. Ukpong. Port Harcourt: CIWA Press, 53-58.
* Edet, RN (1984). *Nkwụghachi nke Omenala Okpukpe na Dramas nke Wole Soyinka na James Ene Henshaw* . Mahadum Katọlik nke America. 

## Edensibia
Wole lere ya anya n'afọ 1985, ihe nkiri mbụ Ademola mere bụ ịpụta na ihe ngosi telivishọn ya bụ Animal Games with Uncle Wole, nke Nigerian Television Authority mepụtara. O nwetara nlebara anya ka ukwuu maka iheWole lere ya anya n'afọ 1985, ihe nkiri mbụ Ademola mere bụ ịpụta na ihe ngosi telivishọn ya bụ Animal Games with Uncle Wole, nke Nigerian Television Authority mepụtara. O nwetara nlebara anya ka ukwuu maka ihe