Asụsụ Yukulta

**Asụsụ Yukulta**, kpọkwara **Yugulda**, **Yokula**, **Yukala**, **Jugula**, na **Jakula**, ma makwaara dị ka **Ganggalida** ( **Kangkalita**, **Ganggalida** ), bụ asụsụ Tangkic a na-asụ na Queensland na Northern Territory, Australia. Ọ bụ ndị Yukulta kwuru ya, bụ́ ndị ala ọdịnala ha dị n'ụsọ oké osimiri ndịda nke Ọwara Oké Osimiri Carpentaria . 

A na-ewere **Nguburinji** ( **Ngubirindi** ) dịka olumba nke otu asụsụ, nke ndị Nguburinji na-asụ. Ọ dị ugbu a anwụọla.

## Nhazi
Yukulta bụ onye otu asụsụ Tangkic, yana Kayardild, Lardil na Yanggal, ha niile sitere na North Wellesley Islands na ala ndị dị nso. Asụsụ ndị a nwere nghọta n'otu n'otu, *tangka* pụtara "mmadụ" n'asụsụ anọ niile).  Geoffrey O'Grady kewara asụsụ ndị a dị ka Tangkic, ya na Carl na Flo Voegelin (1966). 

Nicholas Evans na Gavan Breen na-ahụ Yukulta na Nguburinji dị ka olumba nke otu asụsụ.  A maara Nguburinji naanị site na ndepụta okwu Walter Roth (1897),  nke na-eketa 90 pasent nke okwu ya na Yukulta nke oge a. 

## fonology

### Consonants

O doghị anya ma ọ bụrụ na rhotics abụọ bụ trill na flap, ma ọ bụ flap na ihe dị ka.

### Udaume

Yukulta nwere ụdaume atọ, nke ọ bụla nwere ụdị dị ogologo na nke dị mkpụmkpụ: , , na  .

## Ọmụmụ ihe ọmụmụ
Enwere ọtụtụ iwu dị iche iche na-achịkwa ihe na-eme ụda ụda Yukulta ọ bụla na gburugburu ebe ọ bụla, ya mere ọtụtụ morphemes nwere ma ọ dịkarịa ala abụọ allomorphs.

### Nhọpụta

#### Ntughari
Aha Yukulta niile na adjectives nwere mgbọrọgwụ na ngwụcha mgbagharị. Nouns na adjectives ndị na-eso ha ga-ekwenye na njedebe ha. Nhọpụta Yukulta nwere ike iwere njedebe ise: nke zuru oke, onye nnọchi anya/locative, dative, ablative na allative. Dị ka ọ dị na Kayardild, njedebe ọ bụla morphological nwere ike mezuo dị ka allomorphs dị iche iche, dabere na gburugburu phonological. Enwere ike inwe ọtụtụ ụdị morpheme ọ bụla enyere. Ihe nrịbama zuru oke, dịka ọmụmaatụ, nwere ike ịghọta dị ka nke ọ bụla n'ime allomorphs asatọ.

* Ihe nrịbama nke canonical bụ **-ta** . Isiokwu nke ngwaa intransitive ma ọ bụ kpọmkwem ihe ngwaa transitive na-ewere njedebe a.
* Ihe nleba anya nke canonical/ebe akara bụ **-iya** . Isiokwu nke ngwaa transitive ma ọ bụ ebe ihe na-eme na-ewe njedebe a.
* Ihe nrịbama dative nke canonical bụ **-iɲca** . Ihe ndị na-apụtaghị ìhè na ihe nke ngwaa ọkara transitive na-ewere njedebe a.
* The canonical ablative akara bụ **-inapa** . Otu ihe dịpụrụ adịpụ nke ngagharị na-eme na-akwụsị nke a.
* The canonical allative marker bụ **-iɭu** . Otu ihe na-aga ma ọ bụ nke ngagharị na-eme na-akwụsị nke a.

#### Mmecha ewepụtara
Na mgbakwunye na njedebe mmetụ nke ndị Yukulta nominals nwere ike iwere, e nwere ihe mgbakwunye ole na ole dị mkpa na-eme n'etiti mgbọrọgwụ na njedebe nkwụsịtụ. Dị ka njedebe inflectional, nke ọ bụla nwere allomorph ole na ole dị iche iche.

* **-wan** na **-wakaran**, ihe nrịbama genitive, na-egosi inwe.
* **-wuɭu**, ihe nrịbama na-akpakọrịta, na-egosi mkpakọrịta.
* **-wari**, ihe nrịbama nzuzo, na-egosi enweghị mkpakọrịta ma ọ bụ ihe onwunwe.

### Nkpọaha

#### Nkpọaha efu
Mkpọaha Yukulta efu nwere mgbọrọgwụ, suffix ikpe, yana ikekwe akara nchikota na/ma ọ bụ akara iji mata ọdịiche dị n'etiti abuo na otutu (otu na naanị bụ njirimara enweghị akara). Nnọchianya n'efu nwere usoro ikpe dị iche iche karịa nhọpụta, ya na ihe ndị na-atụgharị uche na ntụgharị uche na ihe ndị na-agbanwe agbanwe na-ewere njedebe **njedebe**, ihe ndị na-eme ka ọ bụrụ **ihe na-** eme ka ọ bụrụ njedebe, yana **uru**, **ebe obibi**, **allative** na **ablative** endings.

#### Mkpọaha akpọchiri
Yukulta nwekwara ụdị nnochiaha ọzọ - ejikọta ọnụ -nke na-eme dịka akụkụ nke mgbagwoju anya clitic. N'adịghị ka nnọchiaha ndị nweere onwe ha, nnọchiaha ejikọtaghị ọnụ anaghị enwe azuokokoosisi na ngwụcha mgbagharị - ụdị ikpe ọ bụla dị iche. Ụdị ahụ na-adabere n'ọtụtụ nleba anya, gụnyere ọnụ ọgụgụ nke isiokwu nke ngwaa, na ọnụ ọgụgụ, mmadụ, na exclusivity nke isiokwu ahụ.

### Ihe mgbagwoju anya
Ihe mgbagwoju anya clitic na-ejikọta na akụkụ mbụ nke ahịrịokwu Yukulta ọ bụla nke na-adịghị emesi ike na ọnọdụ na-adịgide adịgide, nke na-adịghị agafe agafe.  Ọ nwere nnochiaha agbụ nke kwekọrọ na ndị otu ọ bụla na-etinye aka na omume ahụ, ihe nrịbama transitivity, na ihe nrịbama-mgbagwoju anya.

### Ngwaa
Ngwaa Yukulta niile na-agbanwe agbanwe ma ọ bụ na-agbanwe agbanwe, ebe otu ọ bụla nwere ụkpụrụ njikọ dị iche. Enwere ike kewaa otu ndị na-eme mgbanwe n'ime ngwaa na-adịghị agbanwe agbanwe na ngwaa ọkara transitive, nke na-ewere ihe dị ndụ na isiokwu na-enweghị isi. Enwere ọnọdụ atọ: ihe ngosi, ihe dị mkpa na ihe na-achọsi ike. Enwere ọdịiche ọzọ n'ime ọnọdụ dị mkpa n'etiti mkpa na mbụ, na n'ime ọnọdụ ọchịchọ n'etiti ebumnuche na ọchịchọ.

## Syntax

### Usoro okwu
Usoro usoro okwu Yukulta bụ n'efu, n'akụkụ buru ibu n'ihi ọkwa ntụgharị ya dị oke elu.

### Nkebiokwu ndị nọ n'okpuru
Ụfọdụ ụdị nkebiokwu dị n'okpuru na Yukulta, dị ka nkebi ahịrịokwu ("ọ bụrụ...") na nkebiokwu kpatara ("n'ihi na...") bụ naanị akara clitic na-ejikọta na nke mbụ. Maka nkọwa nke oge na nkebiokwu ikwu, Yukulta na-eji clitic **-ŋala** na ihe ndị ọzọ dị mgbagwoju anya.

## Ntụaka

* Keen, Sandra. *Yukulta.* 1983.

## Njikọ mpụga

* Akwụkwọ edemede nke ndị Yukulta na akụrụngwa asụsụ, na ụlọ akwụkwọ Australian Institute of Aboriginal na Torres Strait Islander Studies.
* Lila Pigliafiori-Baker akụkọ dijitalụ, Ọbá akwụkwọ steeti nke Queensland . Akụkọ dijitalụ na-atụle asụsụ Ganggalida.
Otú:Pages with unreviewed translations