Sukur

**Sukur** ma ọ bụ Sukur Cultural Landscape bụ UNESCO World Heritage Site nke dị n'elu ugwu dị n'ebe dị n'okpuru obodo Sukur na Steeti Adamawa nke Naịjirịa. Ọ dị na Ugwu Mandara, nso n'ókè ya na Cameroon. Ihe odide UNESCO ya dabere na ihe nketa ọdịbendị, ọdịbendị ihe onwunwe, na ubi ndị a na-ahụ anya. Sukur bụ ọdịbendị mbụ nke Afrịka natara Ndepụta Ihe Nketa Ụwa. 

## Okwu mmalite
Sukur' pụtara "ịbọ ọbọ" n'asụsụ Margi na Libi.  Ọ pụtakwara "esemokwu" n'asụsụ Bura, asụsụ ndị Sukur agbata obi na nghọta.'

## Akụkọ ihe mere eme
thumb|Obodo na-agbaze ígwè nke Sukur na Adamawa Steeti, Northern Nigeria, ugbu a UNESCO World Cultural Heritage Site
ihe ncheta nke Iron Age a chọtara n'ụdị ọkụ, ore, na grindstones na saịtị ahụ ka e guzobere na ọ bụ nke tupu Sukur. E nwekwara ụfọdụ nchọpụta sitere n'oge Neolithic. Akụkọ ihe mere eme na-adịbeghị anya sitere na usoro ndị eze Dur nke narị afọ nke iri na asaa. Dur guzobere mpaghara ahụ dị ka onye isi na-eweta ihe ndị a na-emepụta maka imepụta ígwè n'ebe ugwu ọwụwa anyanwụ Naijiria; nke a gara n'ihu ruo afọ iri mbụ nke narị afọ nke 20. Site na 1912 ruo 1922 Sukur wakporo Hamman Yaji, onye pullo Lamdo (onye isi) nke Madagali.  Agha ndị a mere ka mgbaze ígwè dalata ruo n'afọ 1960, bụ́ oge a hụrụ ka ndị mmadụ na-akwaga n'ala dị larịị nke dị n'ebe ugwu na ndịda Sukur.[1]  Ndị Britain na-achị mpaghara ahụ site na 1927 emeghị ihe ọ bụla n'ụdị omenala nke ebe obibi a.[2]  Nic David na Judy Sterner chịkọtara ozi nke saịtị a na-amaghị ama na a na-achịkọta ọtụtụ akwụkwọ ndị ọzọ iji mee ka ndị ụwa mara saịtị a nke ọma.

Ihe odide ya nke UNESCO, nke e mere n'okpuru Criteria nke iii, v na vi na 1999, dabere na ihe nketa ọdịbendị nke Hidi's Palace complex na obodo, ọdịbendị ihe onwunwe, na ubi ndị dị n'ime ala, nke dị n'ọnọdụ dị mma. A na-edepụta akụkụ ndị a na ntinye nke na-ekwu na ọ bụ "Ọdịbendị nke Sukur bụ ihe akaebe doro anya maka ọdịnala ọdịbendị siri ike ma na-aga n'ihu nke tachiri obi ruo ọtụtụ narị afọ. "  Sukur bụ otu n'ime ebe abụọ UNESCO World Heritage Sites. 

## Ihe ndị e ji mara ya
áká_ịkẹngạ|thumb|Ụlọ obibi obodo na ndị Sukur
Ndozi ahụ dị n'akụkụ abụọ.  Akụkụ elu, ebe obí ahụ dị, a na-akpọ Sakur Sama na nke ọzọ bụ Sakur Kasa.[1]  Obí ahụ dị n'elu ugwu, na nnukwu ogige nwere ebe obibi nke Hidi (onyeisi).  Ọ bụ ihe owuwu okirikiri wuru site na granite mpaghara emere ka ọ bụrụ mgbidi nkume kpọrọ nkụ na niche.  Ihe mgbochi ahụ gụnyekwara pen maka ehi na ụlọ anụ ịnyịnya.Ụlọ ndị haram dị nso n'obí ahụ bụ mkpọmkpọ ebe.  Ọnụ ụzọ e si abanye n'obí eze nwere ọtụtụ ọnụ ụzọ na otu ọnụ ụzọ ámá nwere nnukwu oghere abụọ monolithic gbara ya gburugburu ma nwee ọnụ ụzọ ámá.  Ụzọ ntinye nke e ji nkume nkume granite mee ka ọ dị n'ebe ugwu na n'ebe ọwụwa anyanwụ ma na-ekpuchi ya;  obosara ya dị mita 5.7 (19 ft).  N'ileghachi anya n'ugwu ahụ, a na-ahụ ala dị larịị ka etinyere ya na mbara ala maka ịkọ ugbo nke bụ otu n'ime ihe pụrụ iche nke saịtị a ma kpọọ ya "àgwà dị nsọ".[1][2]  Obí ahụ ka nọkwa n’ụlọ onyeisi ezinụlọ na nwunye ya.

N'akụkụ ala nke ebe obibi ahụ, ụlọ ndị dị n'ime obodo bụ ihe owuwu dị mfe nke ndị nkịtị. A na-eji ụrọ rụọ ha na elu ụlọ nke ahịhịa, yana akwa ala. Otu ìgwè ụlọ ndị dị otú ahụ nwere mgbidi dị ala gbara ya gburugburu.

Ebe a na-eli ozu nke dị nso n'obí ahụ bụ ihe owuwu okwute dị mfe na-anọchi anya ebe a na-eli ozu, na-abụghị ndị agbụrụ na ndị otu obodo.

Akụkụ ọzọ dị mkpa, na ụlọ ọ bụla nke onye na-arụ ọrụ n'ebe obibi ahụ, bụ mkpọmkpọ ebe nke ọkụ ọkụ na-agbaze ígwè, nke bụ ụdị ọkụ ọkụ nke nwere bellows.

Ihe niile dị n'elu nke mmezi ahụ na-egosi ọnọdụ nketa nke usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke akụ na ụba nke ndị  Sukur.

## Omenala a ma ama
N'akwụkwọ njem ya, Looking for Transwonderland, onye edemede Noo Saro-Wiwa gara Sukur ma kọwaa mmetụta ya na ya.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Ọdịbendị Sukur
* Sukur: Omenala nke Ugwu Mandara
Otú:Ȯra Adamawa