Sagamu

thumb|Sagamu
**Sagamu** ma ọ bụ **Ishagamu** bụ mkpokọta obodo iri na atọ dị na ndịda ọdịda anyanwụ Naijiria. Ọ dị na steeti Ogun n'akụkụ Osimiri Ibu na Iyi Eruwuru  n'etiti Legosị na Ibadan . Ọ bụ ndị otu ngalaba Remo nke ndị Yoruba hiwere ya n'etiti narị afọ nke iri na iteghete  .  Obodo iri na ato a bu: Makun, Offin, Sonyindo, Epe, Ibido, Igbepa, Ado, Oko, Ipoji, Batoro, Ijoku, Ijagba na Latawa.   Ọ bụ isi obodo alaeze Remo, ma onye na-achị ala eze ahụ bụ *Akarigbo* nke Remo, nwere obí ya dị n’obodo Ọffin.

A na-agbanye mpaghara Sagamu site na nnukwu nkwụnye ego nke nkume limestone, nke a na-eji na nnukwu ụlọ ọrụ obodo, mmepụta cimenti. Ihe ndị a na-emepụta n'ugbo mpaghara gụnyere koko na akụ bekee. Sagamu bụ nnukwu ebe a na-anakọta mkpụrụ ọjị na mba ahụ. Ụlọ ọrụ mkpụrụ ọjị na-akwado ọtụtụ ụlọ ọrụ nke abụọ dị ka nkata na imepụta eriri, nke a na-eji echekwa mkpụrụ ọjị.

E hiwere obodo ahụ n'etiti narị afọ nke irí na iteghete, mgbe ọtụtụ obere obodo jikọtara ọnụ maka ebumnuche nchekwa n'oge agha ndị ọdịda nke Alaeze Ukwu Oyo wetara. Sagamu na-achịkwa ụzọ azụmaahịa dị n'etiti ọdụ ụgbọ mmiri dị na Niger Delta na ala ndị Yoruba ruo mgbe ndị Britain weghaara obodo ahụ na njedebe narị afọ nke iri na iteghete. Sagamu enwetala ma ọnụọgụgụ yana mmụba akụ na ụba kemgbe afọ 1950s, n'ihi ọnọdụ ya n'etiti obodo Ibadan na Legọsị . Onu ogugu n'afọ 1995 bu puku narị  iri nà anọ, narị atọ  mana atụmatụ afọ 2007 debere ya ruru Puku narị abụọ na iri abụo na asatọ, narị atọ na iri asatọ na abụọ. Ụlọ akwụkwọ nkà mmụta ọgwụ na mahadum Olabisi Onabanjo dị na Sagamu. 

Sagamu (Offin - Ile) bụ oche ọhụrụ nke  nke Remo ("Eze" ma ọ bụ "Onyenwe" nke Remo), eze ọdịnala nke alaeze Remo . Oche mbụ ahụ dị na mpaghara Offin dịpụrụ adịpụ. Ezinụlọ anọ na-achị achị bụ ndị tozuru oke iyi okpueze nke *Akarigbo*, ha niile sitere na *Oba* mbụ, Akarigbo, onye isi ụlọ Oduduwa . *Akarigbo* dị ugbu a ka etinyere ma kpue okpueze dịka eze nafọ 2017. Mpaghara ndị ama ama n'ime Sagamu gụnyere Offin, Itunshokun, Sabo, Makun, Ajaka, Makun Station, Isale-oko, Isote, Epe, Soyindo, Surulere, Ijagba, Ewu-Oluwo, Ogijo, Simawa, GRA, Ijokun, Batoro. Asụsụ Ijebu, olumba nke asụsụ Yoruba, ka a na-asụ na Sagamu.

## nchịkwa
E kewara ọchịchị ime obodo Sagamu ochie gaa na mpaghara mmepe obodo atọ bụ Sagamu ọdịda LCDA, Sagamu etiti LCDA na Sagamu ndịda LCDA.

Maka ịdị mma nchịkwa, e kewara ọchịchị ime obodo Sagamu n'ime Wọọdụ iri na ise, ndọrọ ndọrọ ọchịchị iri na ise, ya bụ.

# Wọọdụ mbụ– Oko, Epe & Itunla 1
# Wọọdụ abụọ– Oko, Epe Itunla II
# Wọọdụ atọ– AiyegbamijIjoku
# Wọọdụ anọ– Sabo 1
# Wọọdụ ise– Sabo II
# Wọọdụ isii – Itunsokun Oyebajo
# Wọọdụ asaa – Ijagba
# Wọọdụ asatọ– Latawa
# Wọọdụ́ iteghete– Ode-lemo
# Wọọdụ iri – OgijojIkosi
# Wọọdụ́ iri na otu – Surulere
# Wọọdụ́ iri na abụọ– Isote
# Wọọdụ iri na atọ– Simawa
# Wọọdụ irí na anọ– Agbowa
# Wọọdụ iri na ise – Ibidojitun Alara

## Ndị ama ama

* Adebayo Ogunlesi, onye ọchụnta ego
* Anthony Joshua, onye egwuregwu
* Gbenga Daniel, onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị.
* Babatunde Adewale Ajayi, the current Sagamu king

## Foto osisi nke Sagamu

Usòrò:AAFIN_AKARIGBO_TI_ILE_REMO_Sagamu2.jpg|Obi eze Aafin Akarigo 
Usòrò:Akarigbo_palace,_Sagamu.jpg|Obi eze Akarigbo 
Usòrò:Methodist_Church_Nigeria_Sagamu-OKO_CIRCUIT_HQS_3.jpg|Ụlọ ụka Metọdisiti Naijiria
Usòrò:Methodist_Church_Nigeria_Sagamu-OKO_CIRCUIT_HQS.jpg|Ụlọ ụka Metọdisiti 
Usòrò:SAGAMU_CENTRAL_MOSQUE_2.jpg|Ezumezu Sagamu mosque
Usòrò:St._John_church,_Sagamu.jpg|Ụlọ ụka St. John 


## Njikọ mpụga
Sagamu travel guide from Wikivoyage

## Edemsibia

Òtù:Ama ukwu nor na Naigeria