Tylosema

Ụdị Tylamura dị n'ezinụlọ osisi Fabaceae ma na-agụnye ụdị anọ a nabatara nke legume na-adịgide adịgide nke dị na ndịda na etiti Afrika. Ndị a bụ osisi na-emepụta mmanya nke a na-ekesa saịtị na Sudan na Ethiopia n'ebe ndịda ruo Angola na South Afrika. Coetzer na Ross kọwara ụdị Tylma anọ na mbụ:

## Ụdị dị iche iche
E nwere ụdị anọ edere ede n'ime ụdị Tylamura (Schweinf.) Torre & Hillc.:

* *A na-akpọ ya* "Tylma argentea" (Chiov.) Brenan
* Tylamura esculentum (Burch.) A.Schreib.Akị bekee
* *N'oge* gara aga, ọ bụ n'oge gara n'ihu.) Torre & Hillc.
* Tylma humifusa (Pichi-Serm. [Ihe e dere n'ala ala peeji]

* N'ime obodo ndị Angola P.Silveira & S.Castro

## Aha ndị a na-ahụkarị
Ndị na-eto eto bauhinia (Bekee), Gwangwandiza (Shona), Marama bean, gemsbok bean, tamani berry (Bekee) Morama bean, Gami (Khoi), Mubopo (Shona, Mutukutupasi (Shona)), Umbama ma ọ bụ Umdabule (Ndebele).

## Ebe obibi
Ebe obibi maka ụdị Tylamura dịgasị iche iche ma dị iche iche maka ụdị ọ bụla.  A na-ahụkarị T. esculentum na ala dị larịị, ebe a na-ahụ T. fassoglense saịtị na ala ahịhịa mepere emepe ruo n'ọzara ruo n'oké ọhịa ruo n'akụkụ ụzọ.  A na-ahụ ụdị niile saịtị na ala ruo n'ebe dị elu.

Ụdị Tylma na-eto n'ala ájá na mmiri ozuzo dị ala ma nwee ike ịnagide okpomọkụ na oke ọkọchị ogologo oge. Okpomọkụ dị elu kwa ụbọchị bụ 37 °C n'oge oge uto na radieshon na-akarị 2000 μmol m−2 s−1.  Ọ bụ ezie na ọtụtụ mkpo ọka nwere ike idozi nitrogen ikuku, ụdị niile nke Tylma bụ ndị na-enweghị nodulating.

Ahịhịa bụ osisi vaịn na-arịgo, na ụdị ụfọdụ na-eru ihe ruru mita 6 n'ogologo. Osisi ahịhịa na-aga ma ọ bụ na-arịgo, na-esite na nnukwu tuber n'okpuru ala nke a na-ahụ n'elu ala.  Akwụkwọ ya dị mfe ma nwee akụkụ abụọ.  A na-ahụkarị eriri ndị nwere eriri.  Inflorescence bụ raceme n'akụkụ.  Okooko osisi na-acha odo odo, bisexual, heterostylous, nwere 5 petals.  pọd buru ibu, osisi ma nwee 1 ma ọ bụ 2 mkpụrụ. Herostyly, ma ọ bụ polymorphism nke okooko osisi, na-eme n'ụdị niile nke Tylma, ọ bụ ezie na a maghị ya na ezinụlọ Leguminosae ndị ọzọ.

## Ọdịdị
Ụdị Tylamura dị n'ezinụlọ Leguminosae, ezinụlọ nke atọ kachasị ukwuu nke osisi na-agbasa okooko (Doyle na Luckow, 2003), na otu ezinụlọ Cercidoideae. Ụdị ụdị maka ụdị Tylamura bụ T. fassoglense.

A na-arụrịta ụka banyere phylogeny nke Tylamura.  Nke a bụ n'otu akụkụ n'ihi na a chịkọtabeghị ya ma ọ bụ mụọ ya.  Ọ bụ ezie na ọ dịbu na ụdị Bauhinia, ugbu a, e guzobere Tylamura dị ka ụdị nke ya ma na-akwado ya nke ọma dị ka monophyletic.

Wunderlin atụwo aro ka a hazigharịa agbụrụ Cercideae ebe a na-etinye ụdị 12 n'ime agbụrụ abụọ, Cercinidae na Bauhiniinae. Bauhiniinae kewara n'ime clades abụọ, nke mbụ anaghị edozi nke ọma ma gụnyere ụdị Bauhinia, Brenierea na Piliostigma.  Nke abụọ na-agụnye ụdị Tylamura, Barklya, Gigasiphon, Lysiphyllum, Phanera, na Schnella.

## Biology na ojiji
Na Botswana na Namibia T. esculentum, ma ọ bụ Morama bean, bụ nri bụ isi nke ndị Khoisan mana enweghi osisi maka ịkọ ugbo.  Mkpụrụ osisi ahụ nwere protein dị elu (30-39%) na mmanụ dị elu (36-43%) ma na-eri ya mgbe a gbasịrị ya ma ọ bụ sie ya.   Beans nwekwara ọkwa dị ukwuu nke calcium, iron, zinc, phosphate, magnesium, na vitamin B gụnyere folate.

Nnyocha mbido na-egosi na mkpụrụ nke T. esculentum enweghị ụra nke anụ ahụ, ọ bụ ezie na a na-eme ka ntolite dị mma site na ịchafụ.  A na-arụrịta ụka ma ọ bụrụ na agwa Morama na-egosipụta ihe ndị na-egbochi nje na antimicrobial.

Nnyocha na-egosi na T. esculentum bụ ma onye na-ezere ụkọ mmiri ozuzo ma onye na na-anabata ụkọ mmiri, mana a tụghị nke a na ụdị ndị ọzọ nke Tylamura.

## Ihe odide

Òtù:Mkpuru osisi na afrika
Òtù:Pages with unreviewed translations