Sarah Nyendwoha Ntiro

Sarah Nyendwoha Ntiro (21 Maachị 1926 – 22 Ọktoba 2018) bụ onye nkuzi, onye ndọrọndọrọ na agụmakwụkwọ.  Ọ bụ nwanyị mbụ gụsịrị akwụkwọ na mahadum na East na Central Africa na Mahadum Oxford nwere nzere bachelọ nke Arts (Hon) na History na 1954. 

## Mmalite na agụmakwụkwọ
A mụrụ ya na Hoima nye Erasto B. Nyendwoha Akiiki nke ezinụlọ Bakwonga na Jane Nsungwa Nyendwoha Adyeri, onye sitere na ezinụlọ Babiito, na 1925.  Ndị mụrụ ya abụọ bụ ndị nkụzi.  Sarah malitere ụlọ akwụkwọ na klas ọta akara na Duhaga Girls' School na Hoima ebe ọ gụrụ akwụkwọ ruo Primary 4. N'afọ 1938, ọ sonyeere King's College Budo, ebe ọ gụrụ akwụkwọ afọ asatọ, site na Primary 5 ruo Secondary 6 (1938-1945).  N'ọgwụgwụ afọ ndị a, ọ nọdụrụ ala ule nnabata kọleji Makerere wee banye na kọleji Makerere ka ọ zụọ dịka onye nkuzi.  Ọ gụchara afọ atọ, na-eme akụkọ ihe mere eme, ọdịdị ala, Bekee na ọzụzụ nkuzi.  Ajụrụ ya ohere ịgụ mgbakọ na mwepụ n'ihi na onye nkuzi Maths kwuru na ọ naghị akụziri ụmụ agbọghọ ihe.

## Ọrụ
Ọrụ mbụ ya bụ na Kyebambe Girls' School na Fort Portal. N'afọ 1955, ọ sonyeere Ụlọ Akwụkwọ Sekọndrị Gayaza. O mechara hapụ ụlọ akwụkwọ sekọndrị Gayaza wee sonye na Duhaga Junior Secondary School (DJSS) na Hoima ebe ọ kụziri ihe afọ abụọ tupu ọ gbaa arụkwaghịm n'ọrụ nkuzi na 1958. 

Mmekọrịta Sarah na ọrụ ọha na eze malitere laa azụ mgbe ọ nọ n'ụlọ akwụkwọ n'afọ ndị 1940. Dịka ọmụmaatụ, mgbe ọ nọ na King's College Budo, otu n'ime ndị nkuzi ya kpọrọ ya ka o nyere aka kụziere ndị Poland gbara ọsọ ndụ Bekee. Onye nkuzi ahụ lụrụ onye isi nke ogige ndị gbara ọsọ ndụ dị na Budongo Forest ma kpọbata ndị gbara ọsọ ọsọ ndụ na Uganda mgbe Agha Ụwa nke Abụọ gasịrị. 

Na ngwụcha afọ 1950, mgbe ndị Britain kwupụtara na ha ga-enye Uganda nnwere onwe, ọ malitere oge agụmakwụkwọ obodo na isi ụlọ ọrụ distrikti Hoima iji kwurịta ọchịchị onye kwuo uche ya na ntuli aka. Ọ rụrụ ọrụ na Kansụl Iwu nke Uganda site na 1958 ruo 1961 ebe o wepụtara akwụkwọ iwu nke onye otu onwe ya na Ndebanye aha nke Alụmdi na Nwunye na 1961 ma tinye aka na òtù ụmụ nwanyị dị ka Kansụl Ụmụ nwanyị nke Uganda na YWCA (U). site na 1965 ruo August 1967, ọ rụrụ ọrụ na Ministry of Education dị ka odeakwụkwọ nke Kọmitii Ọrụ Nkụzi. Na Septemba 1967, ọ sonyeere Kings College Budo dị ka onye nkuzi.

N'afọ 1971, ọ gbara arụkwaghịm na nkuzi na King's College Budo wee sonye na Mahadum Makerere dị ka osote odeakwụkwọ n'ọfịs odeakwụkwọ mahadum na odeakwụkwọ na Kansụl Mahadum makerere, na-ahụ maka okwu nke Kansụl mahadum (1971-1976). 

N'afọ 1976, a kpọfere ya n'ọfịs odeakwụkwọ mahadum gaa na nchịkwa jikọrọ aka nke Faculty of Arts na Faculty de Social Sciences ebe ọ rụrụ ọrụ ruo n'ọnwa Ọktoba 1978. Mgbe ọ nọ na Makerere, ọ bụkwa onye nduzi nke East African Posts and Telecommunications Corporation (EAPTC). 

## Ịgbabi ihe mgbochi
Ịkwado ikike ụmụ nwanyị na Uganda abịala nke ọma.  N'oge na-adịghị ka ọ bịarutere na Gayaza High School, ọ chọpụtara na ụgwọ ọnwa ya ga-adị ala karịa nke ndị ọrụ ibe ya.  N'ịgbaghara nke a, o kwere nkwa ịrụ ọrụ n'anataghị ụgwọ ọ bụla otu afọ iji kwụọ ụgwọ maka ịkwado akwụkwọ ya.  Mgbe otu afọ agụmakwụkwọ gasịrị, ọ gwara ha na ya ga-agba arụkwaghịm ma chọta ọrụ ga-akwụ ya ụgwọ, ọ bụghị dị ka nwanyị, kama dị ka onye ọrụ, onye ọrụ nkịtị.  Omume ya rụpụtara ihe.  Onye isi ụlọ akwụkwọ kọọrọ nwunye Gọvanọ, Sir Andrew Cohen onye gakwuuru ya n'ụlọ akwụkwọ ahụ.  O guzosiri ike na mgbe nzukọ a gachara, ọ natara ụgwọ nha anya maka otu ọrụ ọ rụrụ.  Otu a ka o siri mebie ihe mgbochi nke akwụghị ụgwọ.

## Ezinụlọ
Ọ lụrụ Sam Joseph Ntiro na Disemba 1958. Ha mụrụ ụmụ nwoke abụọ, Joseph Kakindo Ntiro Amooti na Simbo Nyakwera Ntiro Atenyi . 

## Ọrụ ndị e bipụtara

* *E wusiri ya ike*. Akwụkwọ FEMRITE. 2021. .

## Ihe odide

## Ebe e si nweta ya
 
Otú:Pages with unreviewed translations