Emọs 1

Emọs 1 bụ isi nke mbụ nke Akwụkwọ Ndị Amụma na Akwụkwọ Nsọ Hibru ma ọ bụ Agba Ochie nke Akwụkwọ Nsọ Hibru.[1][2] Akwụkwọ a nwere ndụ Emọs onye amụma, ọ bụkwa otu n’ime akwụkwọ ndị amụma iri ahụ, ikpe Chineke megide [1] Taịa, Idọm, na Amọn.[3] Ikpe e kpere Moab, na megide Israel n’onwe ya, sochiri n’isi nke 2.

## Ihe odide
E dere ihe odide mbụ ahụ n'Asụsụ Hibru. E kewara isiakwụkwọ a n'amaokwu iri na ise.

Ụfọdụ ihe odide oge ochie nwere ihe odide nke isiakwụkwọ a n’asụsụ Hibru bụ́ nke so n’ihe odide Masoret ọdịnala, gụnyere Codex Cairensis (895), Petersburg Codex of the Prophets (916), Codex Aleppo (narị afọ nke 10), na Codex Leningradensis (1008). [6]

Achọtala ibé akwụkwọ ndị nwere akụkụ nke isiakwụkwọ a n’Akwụkwọ Mpịakọta Osimiri Nwụrụ Anwụ, gụnyere 4Q78 (4QXIIc; 75–50 TOA) nwere amaokwu 1?; 4Q82 (4QXIIg; 25 TOA) nwere amaokwu 3–7, 9–15; [1] 5Q4 (5QAmos; 50 TOA–50 OA) nwere amaokwu 2–5[1] na Wadi Murabba'at (MurXII; 75–100 OA) nwere amaokwu 5–15[1].My

E nwekwara nsụgharị n'asụsụ Koine Grik nke a maara dị ka Septuagint, nke e mere na narị afọ ole na ole gara aga BCE. Ihe odide oge ochie dị ug**Q**">B **Q">A** nke nsụghA Septuagint gụnyere Codex Vaticanus (B; 

G 

{\displaystyle {\mathfrak {G}}} 

B; narị afọ nke anọ), Codex Alexandrinus (A; 

G 

{\displaystyle {\mathfrak {G}}} 

A; narị afọ nke ise) na Codex Marchalianus (Q; 

G 

{\displaystyle {\mathfrak {G}}} 

Q; narị afọ nke isii).[13][a]

## Ọdịdị ya
New King James Version na-ekewa isiakwụkwọ a n'ime:

* Amọs 1:1-2 = Aha
* Amọs 1:3-5 = Ikpe Banyere Damaskọs
* Amọmọs 1:6-8 = Ikpe Banyere Gaza
* Amọs 1:9-10 = Ikpe na Taịa
* Amọmọs 1:11-12 = Ikpe Banyere Edọm
* Amọmọs 1:13-15 = Ikpe Banyere Amọn

## Isiokwu (1:1-2)

### Amaokwu 1

: *Okwu Amọs, onye so n'ime ndị na-azụ atụrụ nke Tekoa,*
: *nke ọ hụrụ banyere Israel*
:: *n'oge Uzia eze Juda,*
:: *na n'oge Jeroboam nwa Joash eze Izrel,*
: *afọ abụọ tupu ala ọma jijiji ahụ.*

* "Okwu": a na-eji otu ahịrịokwu ahụ mee ihe na mmalite nke Akwụkwọ Jeremaịa (Jeremaịa 1:1), na Ekleziyaستọs (Ekleziyaستۆس 1:1). Dị ka Pulpit Commentary si kwuo, "okwu" ndị ahụ abụghị nke Amọs, kama nke Chineke ma ọ bụ Jehova, dị ka ahịrịokwu na-esote, "nke ọ hụrụ" gosiri.
* "Amos" (nke pụtara na Hibru "ibu") bụ onye ọzụzụ atụrụ nke Tekoa, obere obodo Juda, mpaghara dị mma maka ọzụzụ atụrụ karịa maka ọrụ ugbo. Ya mere, Amọs nwere ma na-elekọta ìgwè atụrụ, ma na-anakọta fig sycamore. Amọmọs 7:14, 15) na-egosi na Amọs nọ n'ọkwá dị ala".
* "Ndị na-azụ atụrụ" (Hibru: *noked*): otu ihe ahụ dị na 2 Ndị Eze 3:4, nke a na-etinye na Mesha, Eze Moab, nnukwu "onye na-azụ anụ": ya mere ụfọdụ weere na Amọs abụghị naanị onye na-akwụ ụgwọ, kama ọ bụ onye nwere ìgwè atụrụ bara ọgaranya. Otú ọ dị (Amos 7:14, 15) na-ekwu na ọnọdụ ya bụ nke "nwoke dara ogbenye na-arụsi ọrụ ike".
* "N'ihe gbasara Israel" ma ọ bụ kama "n'elu Israel": okwu siri ike na-abịa na mmejọ siri ike nke Israel. Okwu bu ya ụzọ "ahụ" abụghị naanị nke anya, kama nke ọhụụ nke Chineke nyere. Amos na-ekwu naanị na ha bụ okwu "ya", iji gbakwunye ozugbo, na ha si n'aka Chineke bịa ya, na ya onwe ya bụ naanị akụkụ mmadụ nke Chineke na-ekwu okwu.
* "Tekoa", obere obodo Juda, kilomita isii n'ebe ndịda ọwụwa anyanwụ site na Betlehem, na iri na abụọ site na Jerusalem, n'ókè nke nnukwu ọzara (2 Ihe E Mere 20:20; tụnyere 2 Ihe E Mere 11:6). Ebe ọ bụ na mpaghara ahụ nwere ájá dị mma maka ịkpa anụ karịa maka ọrụ ugbo. Maundrell na-ekwu  ọ dị kilomita itoolu, n'ebe ndịda ya; na, dị ka Jerome si kwuo,  ọ dị kilomita iri na abụọ site na Jerusalem; ọ bụ ezie na ọ na-ekwu n'ebe ọzọ,  na "Thecua", ma ọ bụ Tekoa, bụ obodo nta n'ụbọchị a, kilomita itoolu site na Aelia ma ọ bụ Jerusalem, ebe a na-ahụ ili ya: ma ọ bụ na e mehiere ọnụ ọgụgụ ahụ, ma ọ bụ nke Aelia maka Betlehem; ọ bụ na nke mbụ yiri ka ọ dị;  dị anya site na Josephus si kwuo,  ọ bụghị n'ụlọ Herodium.
* "Afọ abụọ tupu ala ọma jijiji": nke a maara nke ọma n'oge ahụ, ma dị ọhụrụ na ncheta. Zakariya kwuru banyere ya ọtụtụ afọ mgbe nke ahụ gasịrị, na-ekwu na ọ bụ n'oge Uzia, Zakariya 14:5. Ndị edemede ndị Juu na-ekwukarị na ọ bụ mgbe Uzia nwụrụ na ekpenta maka ịwakpo ọfịs onye nchụàjà; ọ bụkwa n'afọ o nwụrụ, mgbe Aịsaịa hụrụ ọhụụ nke ebube nke Onyenwe anyị, na ogidi ụlọ ahụ kwagara, Aịsaịa 6:1; onye Josephus kwetara; onye na-ekwukwa, na "ụlọ nsọ ahụ ka ala ọma jijiji gbawara n'ebe ọwụwa anyanwụ, na-enwu gbaa n'elu ihu eze ahụ, na-akpọrọ ozugbo ozugbo; na-akpọ Ohia nke ikpeazụ nke Atọh, ka ọ ga-ebido, n'ebe ahụ, dị ka ọ nọ, ka ọ dị n'ebe a ga-anọchi anya ya, dị n'oge nke eze ahụ, ka ọ nọ n'oge ọzọ,

: *O wee sị, Onyenwe anyị ga-esi na Zaịọn na-eti mkpu.*
:: *ma kwuo olu ya site na Jerusalem;*
: *ebe obibi nke ndị ọzụzụ atụrụ ga-eru uju,*
:: *na elu nke Carmel ga-akpọnwụ.*

Ihe odide obe: Amọs 7:4:4 na Joel 3:16

## Ilu ọnụ ọgụgụ
Amaokwu ndị na-ewebata ikpe Chineke kpere Izrel na ndị agbata obi ha, n’isiakwụkwọ a na isi nke 2, ha nile ji ihe odide nke a maara dị ka ihe atụ okwu ma ọ bụ ihe atụ.[1] Ha na-egosipụta echiche nke ụdị okwu ahụ, ma gosikwa "iji uri eme ihe" Amos. [2] [3]    metụtakwara amaokwu ndị ahụ n'ụdị okwu e n'Ilu 30:15-33. [3]

## Ala ọma jijiji nke narị afọ nke asatọ
Ọkà mmụta ihe banyere mbara ala Steven A. Austin na ndị ọrụ ibe ya tụrụ aro na 2000 na nchọpụta ihe mgbe ochie na Israel na Jọdan nwere ụlọ Iron Age (Iron IIb) nke nnukwu ala ọma jijiji mebiri.[1] Mpekere ala ọma jijiji dị na saịtị isii (Hazor, Deir 'Alla, Gezer, Lachish, Gwa Judeideh, na 'En Haseva), bụ ndị e debere n'ụzọ dabara adaba na etiti narị afọ nke asatọ BC, nwere njehie oge nke ~ afọ 30.[1] Ndị ọkà mmụta ihe gbasara mbara ala na-amụ n'Oké Osimiri Nwụrụ Anwụ kọkwara ihe omume ala ọma jijiji a n'afọ 2019.[2]Go

Amos nke Tekoa kwuru okwu n'ụlọ nsọ nke nwa ehi ọla edo dị n'obodo Betel dị n'ebe ugwu alaeze Izrel naanị "afọ abụọ tupu ala ọma jijiji ahụ" (Amos 1:1), n'etiti narị afọ nke asatọ BC mgbe Uzia bụ eze Juda na Jeroboam nke Abụọ bụ eze Izrel. Amọs kwuru na ala ahụ na-ama jijiji (Amos 8:8), ụlọ na-agbaji (Ames 6:11), ebe ịchụàjà na-agba agbaji (Ams 3:14), ọbụnakwa ụlọ nsọ dị na Betel na-akụ ma na-ada (Amos 9:1). Ala ọma jijiji nke Amọmọs metụtara akwụkwọ Hibru nke ukwuu. Mgbe nnukwu ala ọma jijiji ahụ gasịrị, ọ dịghị onye amụma Hibru nwere ike ịkọwa nleta Chineke n'ikpe n'ekwughị maka ala ọma jijijii. Naanị afọ ole na ole mgbe ala ọma jijiji ahụ gasịrị, Aịsaịa dere banyere "Ụbọchị Onyenwe anyị" mgbe ihe niile dị elu na nke dị elu ga-emebi n'oge Onyenwe anyị "na-ebili iji maa ụwa n'ụzọ dị egwu" (Aịsaịa 2:19, 21). Mgbe ahụ, Aịsaịa hụrụ Onyenwe anyị n'ụlọ nsọ nke ala ọma jijiji mere (Aịsaịa 6:4).  Joel kwughachiri ụkpụrụ Amọs: "Onyenwe anyị ga-esi na Zaịọn na-eti mkpu, ma kwuo olu ya na Jerusalem," ma gbakwunye ihe oyiyi nke ala ọma jijiji "eluigwe na ụwa ga-ama jijiji" (Joel 3:16; tụnyere Amọs 1:2:2). Mgbe ọ kọwapụtara ala ọma jijiji na egwu ga-eme n'ọdịnihu n'oge "Ụbọchị Onyenwe anyị" mgbe Mezaịa na-abịa n'Ugwu Olive, Zakariya kwuru, sị, "Ee, unu ga-agba ọsọ, dị ka unu si gbapụ tupu ala ọma jijizi ahụ n'oge Eze Uzia nke Juda" (Zekaraya 14:5). Egwu nke ala ọma jijiji Amos kpatara ga-abụrịrị isiokwu nke akụkọ ifo na Jerusalem, n'ihi na Zakariya gwara ndị na-agụ ya ka ha cheta ihe omume ahụ na-awụ akpata oyi n'ahụ afọ 230 ka e mesịrị.

N'afọ 2005, onye na-ahụ maka ala ọma jijiji bụ Nicholas Ambraseys nyochara akwụkwọ gbasara ala ọma jijijii akụkọ ihe mere eme na Jerusalem na ọkachasị ala ọma jijizi 'Amos'. Ọ na-ekwu na "ndị edemede nke oge a kwuru na ala ọma jijiji ahụ mere na 759 BC ma nye ya oke nke 8.2, na ike dị na Jerusalem n'etiti nke asatọ na nke itoolu. " O kwenyere na ala ọma mmiri dị otú ahụ "kwesịrị ibibi Jerusalem n'ala" ma kwuo na enweghị ihe akaebe anụ ahụ ma ọ bụ ederede maka nke a. N'ikwu okwu banyere ala ọma jijiji nke Zakariya, ọ na-atụ aro na ọ bụ ntinye nke narị afọ nke ise ma ọ bụ nke anọ ma na-atụle nsụgharị dị iche iche nke akụkụ ahụ nke na-akọwa ihe omume ahụ n'ụzọ dị iche iche. Ọ na-atụ aro na ọdịiche ahụ nwere ike ịbụ n'ihi mgbagwoju anya nke okwu Hibru maka "a ga-akwụsị" (ve-nistam), na "ị ga-agba ọsọ" (ve -ve-nastem) " nakwa na "site n'ịnakwere ọgụgụ nke ikpeazụ dị ka ihe kwere omume karịa ihe okike akọwapụtara, o doro anya na enweghị nkọwa ọzọ karịa nnukwu ala ọma jijiji, nke nwere ike ma ọ bụ ndị ọzọ kpatara ya" Ọ na-ekwu na ọchụchọ maka mgbanwe n'ala yiri nke ụwa a kpọmkwem na Jerusalem.[1][2]

## Hụkwa

## Ihe edeturu

## Edensibia

## Ebe e si nweta ya

## Njikọ mpụga

### Ndị Juu

### Ndị Kraịst