Jacob Caetano

João Jacob “Monstro anwụ anwụ” Caetano (4 Eprel 1941 – 1977)[1] bụ onye agha na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Angolan so na agha nnwere onwe nke Angolan na agha obodo Angolan. N'oge ọrụ agha ya, a kwalitere ya n'ọkwa izugbe ma bụrụ osote onye isi ndị ọrụ izugbe nke People's Armed Forces of Liberation of Angola (FAPLA) na ọchịagha nke 9th Brigade of Mobilized Marines of the Special Forces of FAPLA. N'oge ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya, ọ bụ onye otu Central Committee nke Movimento Popular de Libertação de Angola (MPLA) na onye ndu nke òtù Communist Nitista-Fractionalist.

## Akụkọ ndụ
A mụrụ Caetano na 4 Eprel 1941 na obere obodo Piri,  n'ezinụlọ ndị ọrụ ugbo si na obodo Dembos, nke dị ugbu a na mpaghara Bengo. 

N'oge agha maka nnwere onwe, Caetano sonyeere ọtụtụ ọgụ na ndị agha Portuguese colonial na ndị agha sitere na National Liberation Front of Angola (FNLA). Ndị MPLA zigara ya na Congo-Kinshasa ka ọ nweta ọzụzụ na 1962. Mgbe ọ nọ ebe ahụ, ọ ghọkwara onye otu egwuregwu bọọlụ MPLA.

Ọ ghọrọ akụkụ nke otu ndị agha mbụ nke ndị agha nnwere onwe nke Angola (EPLA; nke mechara ghọọ FAPLA), na-ewere ọnọdụ ndị isi na ndị na-achịkọta ndị agha nke nku MPLA. Ọ bụ otu n'ime ndị mbụ chọpụtara Mobutu Sese Seko dị ka onye iro nke MPLA. N'ihi nke a, ndị uwe ojii Congo-Kinshasa nwụchiri ya, mana ọ nwere ike ịgbapụ wee gaa Congo-Brazavile.[5] Site na 1964 gaa n'ihu, ọ bụ akụkụ nke ndị isi MPLA, na-ekere òkè na nzukọ ndị agha / ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke otu ahụ n'isi ụlọ ọrụ ha na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Brazzaville.  

O sonyere na ngalaba nlegharị anya na ugwu Angola na 1963[8] na ọrụ ndị agha na Cabinda na 1965.[9] Ọ chịkwara otu ndị agha guerrilla aha ya bụ onye Cuban mgbanwe Camilo Cienfuegos. Na 1966, ndị Cienfuegos Squadron, n'okpuru iwu ya, nwere ike guzobe onwe ya n'ụzọ agha na mpaghara Luanda, bụ nke a bịara mara dị ka otu n'ime ọrụ FAPLA/EPLA kachasị mkpa na nke na-aga nke ọma tupu 1970s..

Mgbe egwu ahụ gasịrị, Caetano ghọrọ otu n'ime ndị isi ndị isi nke 1st Military Police Region (Luanda, Dembos e Norte Angolano) nke MPLA/EPLA. Ndị agha bịara mara ya maka obi ike ya na ikike ịlụ ọgụ, ọ lanarịrị wee hapụ mmeri ka o sonye na mberede nke nku nke FNLA Exército de Libertação Nacional de Angola (ELNA). Ha nyere ya aha otutu "Monstro Imortal" (Portuguese maka "Anụ anụ na-adịghị anwụ anwụ", nke e nyere n'ihi na ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe a na-apụghị imeri emeri). 

N'oge nkwadebe maka Nzukọ nke Mbụ nke MPLA, a kpọrọ ya ka ọ hazie nnọkọ nnọkọ maka pati ahụ na Zambia na 1971  na maka oge ọzụzụ dị ka onye ọrụ agha na Czechoslovakia (Military Academy of Brno).  N'afọ 1972, ọ ghọrọ onye otu ndị nnọchi anya maka mkparịta ụka na Kinshasa na FNLA, ya na Agostinho Neto na Lúcio Lara.

Otú ọ dị, n'oge a, MPLA gafere nnukwu esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'ime ụlọ nke ghọrọ, n'etiti 1972 na 1974, Active Revolt na Eastern Revolt. Esemokwu ndị ahụ sitere n'aka ndị na-emegide ọchịchị ndị eze na Brazzaville, na 1972, ma mepụta isiokwu nkwekọrịta nke ga-achịkwa ntụziaka nke pati ahụ n'oge esemokwu ahụ dị elu. Akụkụ dị ukwuu nke  ahụ amatala mmeri ndị agha na-adịbeghị anya na nke na-adịgide adịgide dị ka ndị sitere na ndị a sị na ha bụ "ndị ọcha na-acha ọcha", na ndị gosipụtara dị ka ndị isi kpatara ya Lúcio Lara, nwunye ya Ruth Lara [pt], Iko Carreira, na nwunye Agostinho Neto, Maria Eugénia Neto. Ndị nnupụisi mechara jide Lúcio Lara, onye bụ nọmba 2 nke pati ahụ, na ọrụ Caetano rụrụ, onye nwere nkwado nzuzo site n'aka José Eduardo dos Santos, onye na-achọla iwere ikike nke pati ahụ ma guzobe ndị isi otu ndị na-abụghị ndị ọcha kpamkpam. Nnupụisi ahụ nyere Santos iwu nke MPLA, mana Agostinho Neto kwụsịrị ya ngwa ngwa, onye mechara gbaghara ndị metụtara ya, gụnyere Caetano.

N'abalị iri abụọ na ise n'ọnwa Eprel n'afọ 1974, Mgbanwe Carnation kwaturu ọchịchị António Salazar ma mee ka ndị Portugal na-achị n'Africa kwụsị ịchịkwa ha. N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Ọgọstụ, EPLA ghọrọ FAPLA. Site n'ịmepụta ndị agha ọhụrụ, Caetano weghaara ọkwa nchịkwa na Northern Front, nke gụnyere 1st na 2nd Military Police Regions (gụnyere Cabinda). 

N'abalị asatọ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 1974, ọ ghọrọ akụkụ nke "ndị nnọchiteanya nke iri abụọ na isii" nke pati ahụ, nke Lara duziri, ma nwee nleta mbụ nke ndị nnọchiteanya MPLA nke a nabatara na Luanda. Ọbịbịa nke ndị nnọchi anya Lara, nke nwekwara Caetano, bụ nke ìgwè ndị agha ji ịnụ ọkụ n'obi nabata, bụ ndị mebiri ihe mgbochi wee banye n'okporo ụzọ ụgbọ elu na Luanda's Quatro de Fevereiro Airport ka ụgbọelu ha rutere. Ọhụ Lara kwadebere ha maka mgbe Agostinho Neto mere nleta mbụ ya na Luanda mgbe Carnation Revolution gasịrị. Nleta a nyere aka na MPLA na-enweta ike ngwa ngwa na Luanda.

Mgbe a bịanyere aka na Nkwekọrịta Alvor, nke guzobere usoro nkewa nke ike n'oge usoro nnwere onwe maka Angola, MPLA kpọrọ Caetano aha iji mepụta ndị isi agha nke gọọmentị mgbanwe, na-agbaso otu n'ime Iwu mpaghara, yana Pedro Timóteo "Barreiro" Kiakanwa (FNLA) na "Edmundo Rocha" Sabino Sandele (UNITA). 

Mgbe Machị 1975 gasịrị, agha na-emegide ọchịchị ndị ọchịchị na-achị ala gbanwere n'agha obodo n'etiti MPLA, FNLA, na União Nacional para a Independência Total de Angola (UNITA).  MPLA kwupụtara nnwere onwe Angola na 11 Nọvemba 1975. Agostinho Neto si otú a ghọọ onye isi ala nke People's Republic of Angola.  Site na mmeghe nke ọchịagha, Caetano ghọrọ otu n'ime ndị osote onye isi nke General State Staff nke FAPLA. N'ọnwa Nọvemba n'afọ 1975, e zigara ya Porto Amboim, na-ejikọta ya na Onye isi ala Agostinho Neto n'ihe gbasara ọdịda nke ndịda na etiti nke nọ n'okpuru nrụgide nke ndị agha South Africa na UNITA. Ọnọdụ ahụ toro ịgụnye ntinye aka ndị agha Cuban, nke bịara dị ka enyemaka nye ndị agha Caetano.

Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ chịkọtara 9th Brigade of Mobilized Marines nke Special Forces of FAPLA, ndị bụ ndị agha nchebe kachasị mma na Luanda. O nyere aka nke ukwuu n'ịmepụta ọkwa na FAPLA, na-emepụta usoro maka agụmakwụkwọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ngalaba ndị agha.

Na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, Caetano sonyeere Nito Alves, onye ya na ya bụ onye isi ya na 1st Military Police Region n'oge 1960s na 1970s, yana ịbụ onye si n'otu obodo Dembos. Caetano ghọrọ otu n'ime ndị isi nke otu ndị na-emegide ọchịchị Kọmunist a na-akpọ Fraccionist-Nitista faction,  nke kwupụtara na Angola dị mkpa ime mgbanwe ngwa ngwa na usoro ọchịchị Kọmunisti Soviet.  Site n'ọnọdụ ndị a, otu ndị mmegide ghọrọ otu n'ime ndị nkatọ kachasị njọ nke Agostinho Neto na ọnọdụ ya maka mgbanwe dị nro na ọchịchị onye kwuo uche ya / ọchịchị Kọmunist site na ụzọ mba. Tinyere nke a, otu ahụ kpọrọ oku ka a gaa n'ihu na ọgụ nke ga-ewere ụdị arụmụka megide ndị isi "white-mestico" na ndị isi.

Na mbido afọ 1977, Caetano sonyeere atụmatụ maka nnupụisi ọchịchị site n'aka otu Nitista, bụrụ otu n'ime ndị isi nke nkata ahụ, tinyere Nito Alves, José Jacinto Van-Dúnem, Sita Valles, David Minerva Machado, Arsénio Totó Sihanouk, Luís dos Passos, na Eduardo Ernesto Bakalof. N'ịhazi maka ime ihe, e kenyere ya na Brigade nke 9 na ọrụ nke ndị agha na-awụ akpata oyi n'ahụ n'oge mgbalị iwe ọchịchị. N'agbanyeghị nke ahụ, a gụnyere ya na kọmitii nke Central Committee nke MPLA iji nyochaa ọrụ nke Nitistas. Otú ọ dị, ọ ga-agwa Alves mgbe niile banyere omume na ebumnuche nke gọọmentị. E zoro ndị otu ya kpamkpam. Ọ gbalịrị idebe ihe nzuzo a ma zere ime nkwupụta na nzukọ ọha na eze, naanị na-apụta na nzukọ nzuzo dị mkpa.

Na 21 Mee, a chụpụrụ Alves na Van-Dúnem na MPLA. Ụbọchị ole na ole mgbe nke ahụ gasịrị, na 23 Mee, nzukọ nke 9th Brigade chọrọ ka ndị nduzi Nitista sonyeghachi na pati na Central Committee. Na 24 Mee, Alves nwere nzukọ nzuzo ikpeazụ. Atụmatụ ahụ gụnyekwara atụmatụ igbu Neto, Lara, Carreira, Saíde Mingas, na Lopo do Nascimento. N'echi ya, Alves nwere nzukọ dị iche na Caetano, onye a ga-akpọ Minista na-ahụ maka nchekwa na gọọmentị Fraccionist-Nitista.

Mgbalị nnupụisi ahụ malitere n'ụtụtụ 27 Mee. Ụgbọala ndị gbara ọchịchịrị site na Brigade nke 9 na mkpesa nke ndị bi na mpaghara Sambizanga nke Luanda bụ ihe ịrịba ama iji malite nnupụis ahụ. N'ịga n'ihu na atụmatụ ahụ, ndị Nitistas weghaara ụlọ mkpọrọ Cadeia de São Paulo  na ọdụ Radio Nacional de Angola. E jidere ọtụtụ ndị ama ama na gọọmentị Neto. Otú ọ dị, achọtabeghị Neto, Nascimento, Lara, na Carreira.

Ụlọ ọrụ nzuzo nke Angola, Directory of Information and Security of Angola (DISA) na ndị agha Cuban sonyere na esemokwu na esemokwu iji kpochapụ nnupụisi ahụ. Ndị isi Nitista nwara izo na Dembos, mana DISA na ndị agha Cuban chụrụ ha. Caetano bụ otu n'ime ndị mbụ e jidere. A maghị kpọmkwem ụbọchị na ọnọdụ ọnwụ ya, mana a na-eche na ọ nwụrụ na Luanda na 1977. 

## Ndụ onwe onye
Na 26 Febrụwarị 1972, mgbe ọ nọ na Brazzaville, ọ lụrụ onye agha ibe ya Luísa Mateus Pereira Inglês Ferreira, onye gara site na codenome Luísa Pensar Primeiro.[18][19] Mgbe ọ nwụsịrị, ọ jere ozi dị ka onye nnọchi anya MPLA na Mgbakọ Mba Angola, ebe ọ bụ onye otu ọgbakọ ahụ ruo mgbe ọ nwụrụ n'ihi ihe ndị sitere n'okike na 2004.[20] Ha na Luísa mụrụ nwa nwanyị Florbela Caetano.[21] Nwa nwanne ya, Mário Caetano [pt], ghọkwara onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị.

## Nkwupụta na olili ozu
N'abalị iri abụọ na isii n'ọnwa Mee n'afọ 2021, onye isi ala Angola bụ João Lourenço kwupụtara "ezi obi amamikpe" ya ma rịọ mgbaghara n'aha steeti mgbe o kwusịrị okwu banyere Caetano.

Na 13 Juun 2022, e liri ozu Caetano na Luanda, n'ili Alto das Cruzes, n'ihe akọwara dị ka emume dị nsọ. Onye isi ala Lourenço bụ onye ọrụ nchekwa ya na onye isi ndị agha ndị agha, Francisco Furtado nọchitere anya ya, ma nwee ndị nnọchi anya gọọmentị dị ka Minista nke Ikpe Ziri Ezi Francisco Queiroz, Mịnịsta nke ime ime Eugénio Laborinho, na Mịnịsta na-ahụ maka nkwukọrịta Manuel Homem. Florbela Caetano, ada ya, kelere onye isi ala maka omume nkwụghachi nye ezinụlọ ya.

## Ebem si dee

Òtù:Pages with unreviewed translations