Ịkụ ihe ubi

[áká_ịkẹngạ|thumb|300x300px|Ubi nkwụ na Galili na [Israel]]
Ahịhịa bụ ugbo ndị ọkachamara n'ihe ọkụkụ, na-abụkarị ịkụ otu ihe ọkụkụ, yana ikekwe mpaghara nkwado maka akwụkwọ nri maka iri nri na ihe ndị ọzọ. Osisi, gbadoro ụkwụ n'ụlọ a na-akụ ihe ọkụkụ, na-akụ ihe ọkụkụ gụnyere owu, cannabis, kọfị, tii, koko, okpete, opium, sisal, mkpụrụ mmanụ, nkwụ mmanụ, mkpụrụ osisi, osisi rọba na osisi ọhịa. Amụma ndị na-echedo nche na uru ntụnyere eke akwadola mgbe ụfọdụ n'ịchọpụta ebe ihe ubi dị.

N'iji oge a eme ihe, okwu a na-ezokarị aka na naanị nnukwu ala. Tupu ihe dị ka afọ 1860, ọ bụ okwu a na-emekarị maka ugbo ọ bụla n'akụkụ ndịda nke North America, na, dị ka Noa Webster kwuru, "ugbo" na-aghọ okwu a na-emekarị site na Maryland n'ebe ugwu. Ịgba ndị mmadụ n'ohu bụ ihe a na-emekarị na Maryland na steeti ndịda. Ugbo ndị dị n'ebe ahụ bụ ugbo ndị ọrụ mmanye. A na-eji okwu ahụ bụ "ihe ọkụkụ" mee ihe n'ọtụtụ ebe ndị Britain na-achị mana ọ dị obere na United Kingdom n'onwe ya n'echiche a. N'ebe ahụ, a na-eji ya eme ihe maka ịkụ osisi, ebe ndị a na-akụ osisi, ma ọ bụ naanị maka ọhịa azụmahịa, ma ọ bụ maka ihe ịchọ mma n'ubi na ogige ntụrụndụ, mgbe ọ nwekwara ike ikpuchi ihe ọkụkụ nke osisi osisi.

Otu n'ime ihe atụ mbụ nke ihe ubi bụ latifundia nke Alaeze Ukwu Rom, bụ́ nke na-emepụta ọka, mmanya, na mmanụ oliv buru ibu maka mbupụ. Ọrụ ugbo na-eto eto na-abawanye site na mmụba nke azụmahịa mba ụwa na mmepe nke akụ na ụba zuru ụwa ọnụ nke sochiri mgbasawanye nke colonialism nke Europe.

## Site n'ihe ọkụkụ

### Ubi osisi
A na-eguzobe ubi osisi, na United States nke a na-akpọkarị ugbo osisi, maka mmepụta azụmahịa nke osisi ma ọ bụ ngwaahịa osisi dịka mmanụ nkwụ, kọfị, ma ọ bụ rọba. 

Ugbo teak na achara na India enyela ndị ọrụ ugbo nọ n'etiti India arụpụta ezigbo ihe na ihe ngwọta ọzọ maka ihe ọkụkụ, bụ́ ebe a na-akọkarị ugbo. Mana n'ihi ọnụ ahịa ntinye aka na-arị elu nke ọrụ ugbo, ọtụtụ ndị ọrụ ugbo emewo ugbo teak na achara, nke chọrọ obere mmiri (naanị n'ime afọ abụọ mbụ). Teak na achara nwere nchebe iwu site na izu ohi. Bamboo, ozugbo a kụrụ ya, na-emepụta ihe ruo afọ 50 ruo mgbe okooko ga-apụta. Teak chọrọ afọ 20 ka ọ too ruo ntozu oke wee nweta nlọghachi.

Enwere ike ịmepụta ihe ndị a maka nchekwa mmiri ma ọ bụ nchebe ala. Edobere ha maka njikwa mbuze, nkwụsi ike nke ala, na nkwụsị ikuku. A na-ehiwe ihe ubi ndị dị otú ahụ iji kwalite ụdị ụmụ amaala na ịkwalite imegharị ọhịa n'ala ndị mebiri emebi dị ka ngwá ọrụ nke mweghachi gburugburu ebe obibi.
thumb|Ndị ọrụ okpete na Puerto Rico, 1941

### Shuga
 
Ndị Briten na ndị France na-achị achị ji ihe ubi sugar kpọrọ ihe na Caribbean na narị afọ nke 17 na 18, na ojiji shuga na Europe bilitere n'oge a. Okpete ka bụ ihe ọkụkụ dị mkpa na Cuba. Ahịhịa shuga bilitere na mba ndị dị ka Barbados na Cuba n'ihi onyinye okike ndị ha nwere. Onyinye sitere n'okike ndị a gụnyere ala na-eme ka shuga na-eto eto na oke ọrụ nke a na-enweta site na ọnụ ọgụgụ na-arịwanye elu nke ndị ohu.

### Rubber
thumb|Ubi okpete n'ime ime obodo Cuba
A na-akpọkarị osisi rọba Pará (*Hevea brasiliensis*) osisi.

### Osisi nkwụ mmanụ
Ọrụ ugbo nkwụ mmanụ na-agbasa ngwa ngwa gafee mpaghara okpomọkụ na-ekpo ọkụ ma na-emekarị n'ókè nke osisi.

### Ubi mkpụrụ osisi
A na-ewere ubi mkpụrụ osisi mgbe ụfọdụ dị ka ubi.

### Ihe ọkụkụ
Ndị a gụnyere ụtaba, okpete, pineapple, bell pepper, na ogho, karịsịa n'iji ya eme ihe n'akụkọ ihe mere eme.

Tupu ịrị elu nke ogho na South America, a na-akpọkwa indigo na osikapa mgbe ụfọdụ ihe ọkụkụ.
thumb|Owuwe ihe ubi na Bogor, West Java

## Mmetụta gburugburu ebe obibi
O yikarịrị ka ihe kachasị njọ osisi nwere na gburugburu ebe obibi bụ ebe a na-eguzobe osisi ahụ. Na Brazil, ubi kọfị ga-eji ọrụ ugbo na-ere ọkụ, na-ebibi oké ọhịa mmiri ozuzo ma na-akụ osisi kọfị nke na-eme ka ihe na-edozi ahụ ghara ịdị n'ala. Ozugbo e gburu ala ahụ, ndị ọrụ ugbo ga-aga ebe ọzọ. Ọ bụrụ na e kpochapụ oké ọhịa maka oké ọhịa a kụrụ akụ, mgbe ahụ mbelata nke ụdị dị iche iche na mfu nke ebe obibi ga-ebute. N'ọnọdụ ụfọdụ, nguzobe ha nwere ike ịgụnye ịdọrọ mmiri iji dochie osisi siri ike a gwakọtara agwakọta nke nwere ụdị osisi pine.Ọ bụrụ na e guzobe ubi n'ala ugbo a gbahapụrụ agbahapụ ma ọ bụ ala mebiri emebi, ọ nwere ike ịbawanye ma ebe obibi na ụdị dị iche iche. Enwere ike ịmepụta oké ọhịa a kụrụ akụ nke ọma n'ala ndị na-agaghị akwado ọrụ ugbo ma ọ bụ na-ata ahụhụ site na enweghị mmelite okike.

Ụdị osisi eji eme ihe n'ubi bụkwa ihe dị mkpa. Ebe a na-eto ụdị ma ọ bụ ụdị ndị na-abụghị nke ala, ụmụ anụmanụ ole na ole na-eme ka ha nwee ike iji ha mee ihe, na mbelata nke ụdị dị iche iche na-eme. Otú ọ dị, ọbụna ụdị osisi ndị na-abụghị nke ala nwere ike ije ozi dị ka ụzọ maka anụ ọhịa ma rụọ ọrụ dị ka ihe mgbochi maka oké ọhịa, na-ebelata mmetụta ọnụ.

Ozugbo e guzobere ubi, ijikwa ya na-aghọ ihe dị mkpa na gburugburu ebe obibi. Akụkụ kachasị njọ nke njikwa bụ oge ntụgharị. Ubi ndị a na-ewepụta n'oge ntụgharị ogologo oge (afọ 30 ma ọ bụ karịa) nwere ike inye uru yiri nke ahụ na oké ọhịa a na-achịkwa maka mmepụta osisi na ntụgharị yiri nke ahụ. Nke a bụ eziokwu karịsịa ma ọ bụrụ na ejiri ụdị ala mee ihe. N'ihe banyere ụdị dị iche iche, enwere ike imeziwanye ebe obibi ahụ nke ukwuu ma ọ bụrụ na a na-ebelata mmetụta ahụ site na usoro ndị dị ka ịhapụ blọk nke ụdị ala na ubi ma ọ bụ na-ejigide ụzọ nke oké ọhịa. Na Brazil, iwu gọọmentị chọrọ usoro yiri nke ahụ.

## Ọnọdụ akụ na ụba ohu
thumb|Foto 1913: Ndị Africa America na-ewepụta ogho n'ugbo dị na SouthNdịda
Ndị nwe ubi jiri ndị Afrịka ohu rụọ ọrụ n'ubi mbụ (dị ka ụtaba, osikapa, ogho, hemp, na ubi shuga) na mpaghara ndị America na United States, na Caribbean, Amerịka, na mpaghara ndị Europe bi n'Africa.

N'oge a, ụgwọ ọrụ dị ala a na-akwụkarị ndị ọrụ ugbo bụ ihe ndabere nke uru nke ugbo n'ebe ụfọdụ.

N'oge ndị na-adịbeghị anya, a gbanwere **'Ịgba ohu**' doro anya site na ịgba ohu ma ọ bụ ịgba ohu n'ụdị, gụnyere usoro ịkekọrịta ihe, ọbụnakwa nke ahụ belatara nke ukwuu. N'ụzọ kachasị njọ, ndị ọrụ nọ na "n'ịgba ohu ụgwọ": ha ga-arụ ọrụ iji kwụọ ụgwọ na ọnụego ọmụrụ nwa nke na ọ gaghị akwụ ya ụgwọ. Ndị ọzọ na-arụ ọrụ ogologo oge ma na-akwụ ụgwọ (n'omume) naanị na ụlọ ahịa ụlọ ọrụ.

Na Brazil, a na-akpọ ubi okpete engenho ("injin"), na narị afọ nke iri na asaa ojiji ndị Bekee na-eji eme ihe maka mmepụta ọchịchị a haziri ahazi bụ "ụlọ ọrụ". A na-atụle usoro mmekọrịta na akụ na ụba dị otú ahụ na akụ na ụzụ Plantation.

Ndị ọrụ shuga na ubi na Cuba na ebe ndị ọzọ na Caribbean bi n'Obodo ụlọ ọrụ a maara dị ka bateyes.

### Ndịda America

## Ọha na omenala
Mgbe ndị England chịrị Newfoundland na 1610, a na-akpọ ndị mbụ chịrị "ndị ọrụ ugbo", a makwaara ụlọ ịkụ azụ ha dị ka "ebe ịkụ azụ". A na-eji okwu ndị a eme ihe ruo na narị afọ nke 20.

Gọọmentị nke Newfoundland na Labrador na-elekọta ubi atọ ndị a dị ka ebe nketa mpaghara:

* Sea-Forest Plantation bụ ubi ịkụ azụ nke narị afọ nke iri na asaa nke e guzobere na Cuper's Cove (Cupids nke oge a) n'okpuru akwụkwọ ikike eze nke Eze James nke Mbụ nyere.
* Mockbeggar Plantation bụ ubi ịkụ azụ nke narị afọ nke iri na asatọ na Bonavista.
* Pool Plantation bụ ubi ịkụ azụ nke narị afọ nke iri na asaa nke Sir David Kirke na ndị nketa ya na Ferryland na-elekọta. Ndị agha French bibiri ubi ahụ na 1696.

Ebe ndị ọzọ a na-akụ azụ̀:

* Bristol's Hope Plantation, ubi ịkụ azụ nke narị afọ nke iri na asaa nke e guzobere na Harbour Grace, nke Bristol Society of Merchant-Adventurers mepụtara.
* Benger Plantation, ubi ịkụ azụ nke narị afọ nke iri na asatọ nke James Benger na ndị nketa ya na-elekọta na Ferryland. E wuru ya n'ebe a na-akụ osisi na Georgia.
* Piggeon's Plantation, ubi ịkụ azụ nke narị afọ nke iri na asatọ nke Ellias Piggeon na-elekọta na Ferryland.

## Hụkwa
 

* Ịkpa anụ n'ọhịa
* Ndepụta nke ubi
* Ogige osisi na Southern United States
* Ịgba ohu na United States
* Ubi shuga na Caribbean

## Ebem si dee

; Ihe edeturu

Òtù:Pages with unreviewed translations