Umamba

Umamba, Umamba kaMakula ma ọ bụ uMamba kaMaquba[1] bụ akụkọ ifo Zulu gbasara nwata nwoke mụrụ nne nke na-ezobe ya n'ime akpụkpọ agwọ.  Ọ lụrụ nwaanyị nke na-akparị ya.

## Ebe e si nweta ya
Reverend Henry Callaway nyere ikike Asụsụ Bekee nke ozi ahụ n'akwụkwọ ya gbasara Zulu, nke ọ chị site na Lydia (Umkasetemba). 

## Aha ya
Rev. O. Stavem sitere aha ahụ dị ka "Umamba (ụdị agwọ) nke Maqula".[1]  Onye Afrịka Harold Scheub nyere aha ya dị ka "Mamba nke ɔdɔ mmirika".

Godwin na Groenewald na-akọwa aha *Maquba* dị ka "onye na-ebu ájá", bụkwa aha ọnwa Zulu mgbe ifufe siri ike na-efe.

## Nchịkọta
Nsụgharị Callaway na-amalite n'ụzọ a: otu onyeisi lụrụ ụmụnne nwanyị abụọ, otu n'ime ha na-aghọ onye isi, na anyaụfụ nke onye nke ọzọ. Ụmụnne nwanyị abụọ ahụ dị ime ma mụọ nwa, nwanne nwanyị eze nwanyị ahụ were ụmụ atọ mbụ nke eze nwanyị ahụ gbuo ha. N'ime ime nke anọ, eze nwanyị ahụ mụrụ imamba (agwọ) ọ kpọrọ Umamba ("The imamba-man"). Nwanne ya nwanyị mụkwara nwa nwoke ọ kpọrọ Unsimba ("Nwoke nwamba", dabere na insimba, nwamba ọhịa). A na-enyo nwanne nwanyị eze nwanyị enyo na ọ gburu ụmụ nwanne ya nwanyị ọhụrụ na ụdị ọgwụ ụfọdụ, mana ọ ka bụ ihe akaebe maka oge a.

Afọ ole na ole ka e mesịrị, ụmụ agbọghọ yiri ka ha lụrụ Unsimba ma ọ bụ Umamba. Ụmụ nwanyị ahụ na-alụ ọhụrụ nwere ekele maka mmadụ, mana a na-atụ nwa agwọ egwu. Nna ha kwuru na Umamba ga-ebu ụzọ lụọ di, mana Unsimba mere ihe ọchị maka echiche ahụ. Otu ụbọchị, ụmụnne nwanyị abụọ pụtara ịlụ ụmụnne abụọ ahụ. Otu n'ime ụmụnne nwanyị ahụ, aha ya bụ Unthlamvu-yobuthlalu, họọrọ Unsimba, onye na-ahụghị ya n'anya, nwanne ya nwanyị Unthlamzu-yetusi họọrọ Umamba. A na-ajụ ya ajụjụ maka mkpebi ya ịlụ Umamba, mana ọ na-ekwusi ike na mkpebi ya.

N'echi ya, ọ na-eri nri n'ụtụtụ ma n'uhuruchi ọ rịọrọ ọzọ ka nwunye ya tee ya mmanụ. Mgbe ahụ, ọ rịọrọ ka a gbatịa ya. Nwunye ya kwetara ma gbatịa ahụ agwọ ya. Ọ hụrụ akpụkpọ ahụ dị n'aka ya wee wụda ya. Mgbe ọ lere di ya anya, ọ hụrụ mmadụ mara mma. Ọ kpughere akụkọ ya niile: ụmụ atọ mbụ nke nne ya nwụrụ ma ha chere na ọ bụ nwanne ya nwanyị kpatara ya, ya mere nne ya, tupu amụọ Umamba, gwara nwanne ya nwoke ka ọ chọta akpụkpọ nke imamba ka o wee nwee ike ijikọta nwa ya nwoke na ya.

### Eze A Na-eme Amụma
N'otu nsụgharị nke onye Zulu aha ya bụ Ukolekile nwetara ma kpọọ Umambakamaqula, The Bewitched King nke Reverend O. Stavem,  eze nwere ọtụtụ ụmụ nwanyị. Otu ụbọchị, nke okenye kwuru na ọ ga-alụ uMambakamaqula. Ọ zutere nwanyị nwere nkwarụ na-ebu mmiri ma nyere ya aka ibudata ite mmiri ahụ. Nwanyị ahụ nwere nkwarụ, dịka ekele, gwara nwa agbọghọ ahụ onye ga-abụ di ya bụ agwọ, mana ọ gwara ya ka ọ ghara ịtụ egwu, n'ihi na ọ na-akụziri ya otu esi eji nlezianya bịaruo agwọ ahụ nso.

Nwa nwanyị eze ahụ rutere n'ụlọ di ya ma soro ntụziaka nke nwanyị ahụ nwere nkwarụ. uMambakamaqula na-abịakwute ya site n'ọnụ ụzọ ụlọ ahụ ma na-agba onwe ya gburugburu nwunye ya, mana ọ ka na-adịghị ala ala. Di agwọ ahụ na-emeghe ma pụọ n'ụlọ ahụ ịkpọ ndị agbụrụ maka ịgba egwú agbụrụ. Ọ na-eyi nwunye ya uwe mara mma ma ọ laghachi n'ụlọ.

Mgbe nwa ya nwanyị nke nta hụrụ ka nwanne ya nwanyị alọghachila, o kpebiri ịgbaso otu ụzọ ahụ. Nwa agbọghọ nke nta ahụ zutere otu nwanyị ahụ nwere nkwarụ, onye rịọrọ maka enyemaka, mana nwa agbọghọ ahụ jụrụ. Ọ bịarutere n'otu ụlọ ahụ wee banye n'ụlọ ahụ. Mgbe ọ hụrụ agwọ ahụ, ọ gbapụrụ n'ebe ahụ laghachi n'ụlọ ya, agwọ ahụ na-achụ ya.

Nwanne nwanyị nke obere gwara okenye ahụ na nnukwu agwọ na-eso ya ma na-eche n'akụkụ osimiri dị nso na kraal ha. Onye okenye ahụ kwuru na agwọ ahụ bụ di ya nakwa na a ga-akpọ ya oriri na nkwari na kraal ha. Mgbe emume ahụ na onye ọ bụla hapụrụ di na nwunye ahụ naanị ha, nwunye agwọ ahụ rịọrọ ndị mmadụ ka ha weta ya osisi. Ọ na-amụnye ọkụ n'ụlọ ahụ na agwọ ka dị n'ime, ọ na-ere ọkụ ruo ọnwụ.

### Mamba nke Maquba
N'ime nsụgharị nke Sibusisa Nyembezi chịkọtara, ụmụ agbọghọ abụọ ahụ na-adọta mmiri n'osimiri mgbe calabash nke okenye ahụ gbawara. N'ịtụ egwu na nne ha ga-abara ya mba, ọ zigara onye nke nta ka ọ kọọ ihe omume ahụ. Nne ahụ kwuru na nwa agbọghọ nke okenye ekwesịghị ichegbu onwe ya, mana nwa agbọghọ nke nta na-agha ụgha ma gwa onye nke okenye na nne ha na-ewe iwe. Nwa agbọghọ ahụ nke okenye kpebiri ịpụ ma lụọ Mamba kaMaquba. Na njem ya, ọ zutere otu agadi nwanyị nke chọrọ ka onye na-ata ya na onye na-ebu ite n'úkwù ya. Nwa agbọghọ ahụ na-enyere ndị ọ na-amaghị aka ma ha na-agwa ya ka ọ gaa n'ihu ịchọta alụmdi na nwunye. Nwa agbọghọ ahụ rutere n'ụlọ Mamba nke Maquba, mana ọ dịghị onye nọ ebe ahụ, ebe ọ bụ na ọ na-azụ ehi. A gwara nwa agbọghọ ahụ ka ọ na-egwe ọka nke ọma, n'ehihie, e zigara ya n'ụlọ Mamba ka ọ chere n'ebe ahụ. Mamba na-abanye n'ụlọ ahụ site na oghere, na-agba onwe ya gburugburu nwa agbọghọ ahụ, mana ọ naghị egosi egwu ọ bụla. Ha lụrụ di ma mụọ nwa. Mgbe ụfọdụ gasịrị, nwa agbọghọ ahụ, onye bụzi nwunye Mamba, chọrọ ileta ezinụlọ ya na nwa ha, nke Mamba kwetara. Mgbe nwa agbọghọ ahụ na nwa ahụ rutere n'obodo ya, nwanne ya nwanyị nke obere nwere echiche ịgbaso otu ụzọ ahụ onye nke ọzọ, ma e wezụga na ọ naghị enyere ndị ọ na-amaghị aka n'ụzọ ma ọ maghị ọdịdị agwọ nke Mamba. Nwanne nwanyị nke obere bịara n'ụlọ Mamba ma chere ya. Mgbe ọ hụrụ agwọ ahụ, egwu tụrụ ya wee gbalaga n'ụlọ. Mamba, n'ụdị agwọ, na-eso ya. Mgbe ọ rutere, ndị mmadụ tiri ya ihe ma kpọọ ya ọkụ. Nwunye mbụ ahụ were ntụ Mamba, meghee oghere n'ụlọ ya ma tinye ha n'ime. Ọ na-emechi oghere ahụ. N'ime ụbọchị ndị sochirinụ, oghere malitere ịpụta n'ime oghere ahụ ka di ya si n'ụwa pụta dị ka mmadụ, ọ bụghịzi agwọ. Mamba nke Maquba na nwunye ya na nwa ya hapụrụ.

### Nsụgharị ndị ọzọ
Marianne Brindely chịkọtara akụkọ ọzọ ebe nwanne nwanyị nke obere na-ebu ụzọ lụọ Mamba kaMaquba. Ọ zutere otu agadi nwanyị n'ụzọ nke gwara nwa agbọghọ ahụ ka ọ na-ata ihe nzuzo ya. Ọ jụrụ ma gaa n'ihu, na-achọta nwoke na-ebu pitcher na ihe isi ike. Ọ jụkwara inyere ya aka wee banye n'ụlọ Mamba kaMaquba, n'amaghị na ọ bụ agwọ ugbu a. Nwanne nwanyị nke okenye, n'aka nke ọzọ, na-enyere ndị mmadụ abụọ ahụ aka n'ụzọ ma na-enweta ndụmọdụ banyere otu esi abịarute agwọ Mamba kaMaquba.

Na akara nke C. T. Misimang , otu nwa n'ahụ aha ya bụ Thokozile ịlụ Mamba nke Maquba.  Ọ zutere otu agadi n'ụzọ gwara ya ka ọ na-ata ihe nke anya ya.  Ọ na-eme ma gwa ya na Mamba bụ onye isi n anụmanụ anụmanụ.  Nwanyị agadi ahụ gwara ya ka ọ gaa n'ihu ndị Mamba ma soro malite ha gaa n' akwụkwọ ozi ahụ, wee banye n'ihe Mamba ma dina ala, oriri mgbe ọ rinya na ego ka ọ na-abanye n'ahụ ahụ;  ụzọ ọ bụ, ọ ga-enweta mma ma gbuo ya.  Nwa ahụ hụrụ ahụ ahụ na-ebu ibu n'elu úkwù ya onye ọ na-enyere aka, ma nna rute n'obodo Mamba.  A gwara ya ka ọ na-egwe sorghum e siri esi maka Amasi nke Mamba (mmiri ara ehi siri ike).  N'oge na-adịghị anya, ha gwara ya ka ọ gaa n'ahụ ka ọ chere Mamba, onye gbara ya gburugburu.  Ha akụkọ di na nke.  Nwanne mmetụta Thokozile, mgbe ọ bịara see na-egosi ya gara nke ọma, ihe ngosi otu ụzọ ahụ, mana n'enyesighịghị ndị ọ na-ama aka n'ụzọ, ma, mgbe ọ rutere n'ahụ Mamba ma mee (n'ụzọ na-adịghị mma) otu ọrụ ahụ, egwu na-atụ ya mgbe ọ mụrụ ahụ.  N'ihi nsogbu ya, ndị na-ahụ Mamba akara ụdọ ya poteto nwa ahụ ruo n'iche ya, wee n'iche elu ya.  Otu ụbọchị, mgbe ọ mụsịrị nwa nwa, Thokozile mmetụta ileta ndị ọrụ ya, mana ọ na-atụ egwu di nti ahụ.  Ka ọ na-agba gburugburu ya, ọ na-echeta mama agadi ahụ: ọ na-enweta mma ma bepụ ihe ahụ.  Oria ndị ahụ na-aghọ "nwa nwanyị mara mma": Thokozile emebiela ọbụ ọnụ nke mere ka Mamba nke Maquba, onye bụbu nwoke, nwoke, isi ndụ..

### Di agwọ
A na-eji àgwà Umamba tụnyere The Frog Prince nke akụkọ ifo German nke prọfesọ America George Lyman Kittredge: ihe odide abụọ ahụ bụ ndị isi a na-eme ka ha bụrụ anụmanụ (agwọ ma ọ bụ awọ), ọ bụkwa aka nwanyị ahụ kwetara ịlụ ha ka ha ghara ịbụ ha. Aha "mamba" yiri ka ọ na-echetara agwọ mamba na-egbu egbu.

Onye edemede Edwin Sidney Hartland jiri ndị Umara mere ika otu n'ime Ndị Karen ebe ezé osisi mụrụ nwa nke asaa nke eze ma nne ya gbara izu egwuregwu akpụkpọ ezé ya ọkụ..

E jikwa ahụ mmetụta nke mba ụwa yiri nke ahụ njikọ na-egosi n'etiti ihe e kere eke nke mmadụ na nwa anụmanụ na-eme ka ọ ghara inwe obi ụtọ (ya bụ, Cupid na Psyche na Beauty and the Beast).). 

## Hụkwa

* Monyohe (Sotho) 
* Anụmanụ Dị ka Nwoke Na-alụ

## Ihe odide

Otú:Pages with unreviewed translations