open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ọdọ Mmiri Jabi

**Ọdọ mmiri Jabi** bụ mmiri nke sitere na mmiri  nke mmadụ mere nke e mere na mbụ iji nye ndị bi na Abuja, Naijiria mmiri.  Ngụkọta oke ala ọdọ ahụ dị ihe dịka hectare Otu puku na narị ato(acres puku atọ na narị abụo) . 

Ike mbụ nke ọdọ mmiri a bụ inye mmadụ rụrụ ọtọ narị puku mmiri. Mana ka emechara nnukwu Ọdọ mmiri nke áká mere Usuma Lower Usuma, ọdọ mmiri ahụ ghọrọ ihe na-adọrọ mmasị ịkụ azụ na njem nlegharị anya.

## Mpaghara
Gburugburu ọdọ ahụ ahụtala uto na-aga n'ihu na iji ala na-amalite na njedebe afọ 1980s. N'afọ 2007, a na-akpọ mpaghara gburugburu ọdọ mmiri ahụ Jabi Lake Park ma na-eme atụmatụ ịgụnye ebe ntụrụndụ.  A na-eme mmemme mmekọrịta ọha na eze n'ime ogige ahụ na ọdọ mmiri na-enye ihe omume maka ndị na-achọ ntụrụndụ dị ka ụgbọ mmiri. 

## Edemsibia
Nsụda Mmiri nke Gurara

**Gurara Wọtafọlụ** dị na Gurara, ọchịchị ime obodo dị na Niger Steeti, Ọdị́da anyanwụ etiti mba Naijiria  .  Mmiri mmiri ahụ dị ihe dịka mita iri atọ n'ịdị elu ma ọ dabere na Osimiri Gurara n'akụkụ okporo ụzọ Suleja-Minna . 

## Akụkọ ifo na akụkọ ifo
Dị ka akụkọ ifo si kwuo, onye dinta Gwari nke a na-akpọ Buba chọtara Gurara Wọtafọlụ na afọ 1745 tupu ụfọdụ ndị mba Europe achọpụta ya na afọ 1925 mgbe ha chọtara ya dị ka ebe ntụrụndụ . Tupu ndị Europe achọpụta mmiri mmiri, Gurara Wọtafọlụ bụ ndị bi n'obodo ndị gbara ya gburugburu na-efe ofufe. Akụkọ ihe mere eme, ọnụ na-ekwukwa na a na-akpọ Gurara Wọtafọlụ na Osimiri Gurara aha chi abụọ a na-akpọ Gura na Rara. 

## Njem nlegharị anya
N'agbanyeghị akụkọ nyocha ya, Gurara Wọtafọlụ bụ otu n'ime saịtị ndị njem nlegharị anya na Naijiria . Enwere atụmatụ n'oge na-adịbeghị anya iji mee ka ọ bụrụ ebe ntụrụndụ nwere ebe ntụrụndụ na ụlọ oriri na ọṅụṅụ asaa gburugburu ya. 

## Hụkwa

* List of waterfalls

## Edemsibia
Ọdọ Mmiri Alau

**Alau Dam** dị na obodo Alau nke mpaghara Konduga nke Borno Steeti na mpaghara ugwu ọwụwa anyanwụ nke Naijiria, nke e wuru na afọ 1984 rue1986. Ọ na-amachibido nnukwu mmiri mmiri n'osimiri Ngadda, otu n'ime ebe ndị dị n'Ọdọ Mmiri Chad .   

## Akụkọ ihe mere eme
Ntinye mmiri n'ime Alau na Jere Bowl na-adabere n'ụzọ bụ isi na ntinye nke osimiri Ngadda, nke bụ oge. Osimiri Ngadda bụ isi iyi nke nnukwu osimiri Yedzeram, nke sitere na ugwu Hudu n'akụkụ ọwụwa anyanwụ nke Mubi wee na-aga n'ebe ugwu ọdịda anyanwụ ruo ọdọ mmiri Chad . N'oge udu mmiri, osimiri Yedzeram na-enye oke mmiri na-asọba n'osimiri Ngadda, nke na-asọba na Alau na Jere Bowl. Otú ọ dị, n'ime afọ nke obere mmiri ozuzo, osimiri Yedzeram adịghị etinye oke mmiri na osimiri Ngadda, na ntinye n'ime Alau na Jere Bowl nwere ike ibelata nke ukwuu. https://core.ac.uk/download/pdf/236413164.pdf

Ewubere Alau Dam na afọ 1984 rue1986 iji nye mmiri maka ogbugba mmiri n'ubi na ihe eji eme ụlọ na Maiduguri . Ihe mgbochi ahụ na-enyekwa aka ịchịkwa idei mmiri na mpaghara ahụ. Otú ọ dị, mmiri mmiri ahụ bụkwa ihe kpatara ide mmiri n'ọnọdụ ụfọdụ. N'afọ 1992, mmiri mmiri ahụ ruru oke ụkọ ya wee wụsa, na-akpata idei mmiri na Jere Bowl. N'afọ 1994, oke idei mmiri sitere n'osimiri Yedzeram butere oke idei mmiri na Maiduguri. Na 2012, oke mmiri ozuzo mere ka mmiri mmiri Alau meghee valvụ mgbapụ ya, wepụta oke mmiri nke butere idei mmiri na Maiduguri na gburugburu ya.

Alau Dam bụ mmiri dị mkpa maka obodo Maiduguri, ọ dị mkpa ka a mara maka ike ide mmiri na mpaghara ahụ, na ịkpachara anya iji chebe ihe onwunwe na ndụ.

## Mpaghara
Alau Dam dị mita iteghete n'ịdị elu yana mpaghara mmiri mmiri dị ihe dịka km iri ise .Oke nchekwa kachasị bụ cube nde ọtọ narị na iri abụo .Alau Dam nwetara mmiri site na River Yedzram na River Gombole bụ ndị na-ezukọ na confluent na Sambisa ma na-asọba ka River Ngadda banye Alau Dam. Alau Dam nwetara ụdị mkpofu dị iche iche site na ala ubi. A na-ejikwa ọdọ mmiri a maka ịkụ azụ azụ ahịa. Alau Dam na-enweta ihe mkpofu dị iche iche site na ọrụ ugbo n'ime mpaghara a. Mkpebi Alau nwere ngụkọta ndị bi na dị puku isii, narị asatọ na iri iteghete na ise nwere ezinaụlọ ọtọ puku, òtù narị na iri asaa na anọ (Ngalaba atụmatụ Konduga okpuru ọchịchị ime Obodo secretariat). https://www.academia.edu/8747421/Assessment_of_Drinking_Water_Quality_of_Alau_Dam_Maiduguri_Borno_State_Nigeria

## Edemsibia
Nsụda Mmiri

**Awhum Wọtafọlụ dị na ímé mpaghara obodo dina obodo** Awhum nke di na okpúrù ọchịchị ime obodo Udi , Enugu Syeeti,  Naijiria .  A na-emepụta **mmiri mmiri Awhum** site na nnukwu mpụta nkume granite nwere mmiri na-asọ n'elu na-akpụ iyi. Akụkụ ụfọdụ nke nsụda mmiri na-ekpokarị ọkụ site n'oge. **Mmiri mmiri Awhum** dị mita iri atọ n'ịdị elu  ma dị nso na ebe obibi ndị mọnk Awhum . 

A na-ekwu na mmiri a na-agwọ ọrịa. O(nwere ike ịgwọ ọrịa) ma nwee ike ịchụpụ ihe ọjọọ ebe ọ bụla a fesara ya. Ọ na-ewe ihe dịka nkeji iri anọ na ise site n'ebe a na-adọba ụgbọala ruo ọdịda. Ebe ahụ dị mma karịsịa maka njem nlegharị anya okpukperechi. 

Wọtafọlụ Awhum bụkwa ebe ndị njem nlegharị anya na Naịjirịa . 

## Akụkọ ihe mere eme
Ebe ọ bụ na ọgba ahụ dị kemgbe ogologo oge, amabeghị ebe ọ si malite. N'oge agha obodo Naijiria, ndị mmadụ chọrọ nchekwa n'ime ọgba ahụ n'ihi na bọmbụ enweghị ike ịkwatu ya. Ndị omenala na-elekọta ebe ahụ tupu ndị mọnk abịarute na afọ 1975. https://www.premiumtimesng.com/regional/ssouth-east/573268-special-report-amazing-story-of-water-cave-where-nigerians-visit-for-leisure-healings.html

## Ndị na-ahu maka ya
Nne anyị dị asọ nke Mount Calvary Monastery, òtù Katọlik dị nso, na-elekọta ọgba mmiri ahụ n'agbanyeghị na ọ bụ nke obodo Awhum.

Ndị ọbịa n'ọgba na mmiri Wọtafọlụ (ewezuga ndị obodo) ga-akwụrịrị ụgwọ tupu ahapụ ha ịbanye.

Ndị ọbịa na ọgba ahụ nwere ike ịgbazite ụlọ n'ime ebe obibi ndị mọnk maka ego dị puku abụọ kwa abalị. Dị ka onye ọrụ nchekwa siri kwuo, ezumike dị ka ekeresimesi na Ista na-ahụkarị ndị mmadụ na-eleta ebe obibi ndị mọnk. https://www.premiumtimesng.com/regional/ssouth-east/573268-special-report-amazing-story-of-water-cave-where-nigerians-visit-for-leisure-healings.html

## Ụlọ ihe ngosi nka

Usòrò:Statue_of_Mary_at_the_Cave_on_the_path_to_Awhum_waterfall.jpg
Usòrò:Statues_inside_the_cave_on_the_path_to_Awhum_waterfall.jpg
Usòrò:Awhum_monastery_cave_and_waterfall,_Enugu,_Nigeria_12.jpg
Usòrò:Awhum_monastery_cave_and_waterfall,_Enugu,_Nigeria_15.jpg


## Hụkwa

* Agbokim Waterfalls
* Erin-Ijesha Waterfalls
* List of waterfalls

## Edemsibia

Òtù:Ȯra Enugu
Port Harcourt Water Corporation

**Port Harcourt Water Corporation** bụbu akụkụ nke ndi nkwalite mmiri Rivers Steetii. bụ ndị isi na-ebubata mmiri na nlekọta mmiri mkpofu na steeti Rivers niile.  Ọ bụ gọọmentị Rivers steeti nwe ya.

## Ihe omume
Otu ahụ na-ahụ maka inye mmiri n'obodo mepere emepe na njikwa mmiri mkpofu maka Port Harcourt na ọchịchọ ime obodo Obio/Akpor 

Ụlọ ọrụ mmiri Port Harcourt ewepụtala atụmatụ inye mmiri mmiri dị ka " Ntụzi aka " iji dozie nsogbu ụkọ mmiri na steeti ahụ ma hụ na a na-enye mmiri n'ụlọ na steeti ahụ. 

Gọvanọ Nyesom Wike hibere ndị otu na-achị ụlọ ọrụ ahụ n'afọ 2018 wee họpụta Oriakụ Doris Daba Cowan dịka onyeisi oche . PHWC ghọrọ ụlọ ọrụ na mkpụrụ ụbọchị iri na abuo nke ọnwa Ọgọstụ n'afọ  2012, site na ngafe nke Rivers Steeti mpaghara nke n'ahụ maka oganiri mmiri.nke afọ 2012.  

Otu ahụ echekwala ọrụ ndozigharị mmiri mmiri nke obodo na Port-Harcourt ndị na ekesa ma n'ahụ kwa maka ọrụ mkpochasi(UWSR & PHWSSP), na nke atọ National Urban Water Sector Reform Project (NUWSRP3) nke ụlọ akụkọ ụwa, Mmepe mba Afrika Ọba OrimiriRivers na-akwado. Ọchịchị steeti .   

## Edemsibia
Ụkọ mmiri

## Nkọwa Gasị
thumb|300x300px|Enweghị mmiri n'ụwa niile nke a na-ahụ anya ma nke akụ na ụba
A kọwaala ụkọ mmiri dịka "enweghị ihe onwunwe mmiri dị ọcha" ma a na-eche na ọ bụ ihe "mmadụ na-akpali". A pụkwara ịkpọ nke a "ụkọ mmiri a na-ahụ anya". E nwere ụdị ụkọ mmiri abụọ. Otu bụ ụkọ mmiri a na-ahụ anya na nke ọzọ bụ ụkọ mmiri nke akụ na ụba. Ụfọdụ nkọwa nke ụkọ mmiri na-ele anya na mmiri dị mkpa na gburugburu ebe obibi. Usoro a dịgasị iche site n'otu nzukọ gaa na nke ọzọ. 
thumb|Òtù esi eji mmiri eme ihe n'ụwa gbaa gburu gburu 1900-2025, na mpaghara na mpaghara, na ọtụtụ ijeri m<sup>3</sup> kwa afọ

### Echiche ndị metụtara ya
E nwere ọtụtụ nkọwa na akwụkwọ ọgụgụ sayensị. Ha kowachara okwu ndị a: "ụkọ mmiri", "nrụgide mmiri", na "ihe ize ndụ mmiri". Onye isi ọrụ mmiri, atụmatụ nke UN Global Compact, tụrụ aro ka ha kwekọọ na 2014. N'akwụkwọ mkparịta ụka ha, ha kwuru na ekwesighi iji okwu atọ a mee ihe n'ụzọ na-agbanwe agbanwe.
Òtù:Mmírí
Owala

**Owala** Stream bụ osimiri dị na Ifon Osun, Osun Steeti, Naijiria, na nso obodo Ilie. Osimiri ahụ na-ekpuchi ihe dịka &nbsp;km 2 asaaa na-ejikwa ya na-ewu ihe mgbochi na ịgba mmiri n'ihi ala gbara ya gburugburu na-eme nri. 

## Edemsibia
Ndepụta obodo na obodo dị na Sokoto Steeti

Nke a bụ ndepụta ebe ndị mmadụ bi na obodo Sokoto Steeti  Naijiria. Ọ bụghị nke zuru oke mana gụnyere obodo, obodo na obodo nta ndị mmadụ bi na ya.

* Gwadabawa
* Salame
* Gigane
* Asara
* Chimmola
* Mamman Suka
* Gidan Kaya
* Tambagarka
* [*G-Tudu (Gidan Tudu)
* [Arbukwe
* Makwa
* Gwazange
* Satuka
* Boto
* Kiso
* Kolfa
* Kiwo-Allah
* Kafin-Chana
* Kafin-Sarki
* Udan-Marki
* Filask
* Bamgi
* Balle
* Gurdan
* Rafin-Kudu
* Manu
* Katami
* Gande
* Maikulki
* Binji
* Almaji
* Sutti
* Ayama
* Illela
* Rumji
* T. Bako
* Wamako
* Dingyadi
* Bodinga Chilgari
* Shunni
* Waura
* Gada
* Kurawa
* Sabon Birni
* Souloulou
* Yerimawa
* Makamawa
* Gauro
* Goronyo
* Shinaka
* Gigawa
* Wurno
* Marona
* Rabah
* Maikujera
* Gandi
* Tsamia
* Bageya
* Kelarel
* Sainyinan Daji
* Kunkundo
* Yabawa
* Lofa
* Bwoka-Noma
* Shagari
* Jabo
* Chakai
* Dogon-Daji
* Masana
* Tambulwal
* Maikada
* Masu
* Kebbe
* Kajiji
* Birjingo
* Jammali
* Inname
* Samama
* Soro
* Takatuku
* Gari
* Mazan
* Sifawa
* Lukuyawa
* Rudu
Òtù:Ȯra Sokoto
Zonkwa

**Zonkwa** ( Jju : A̱zunkwa) bụ ọchịchị obodo Zangon Kataf nakwa isi ụlọ ọrụ Bajju Chiefdom, na ndịda Kaduna steeti na mpaghara  Middle Belt  nke Naijiria . 

## Geography

### Okirikiri ala
Zonkwa nwere elu m dị narị asaa na iri iteghete na asatọ. 

### Ihu igwe
Zonkwa nwere nkezi okpomọkụ kwa afọ nke ihe dịka  Celsius Ciri abụo na anọ mara asatọ ( Celsius F iri asaa na isii mara isii), nkezi elu kwa afọ nke ihe dịka  Celsius C iri abụọ na asatọ mara isii (Celsius F iri asatọ na atọ mara ise) na obere ala Celsius C iri na asatọ  mara asatọ ( Celsius F iri isii na ise mara asatọ), na-enwe mmiri ozuzo efu na njedebe na mmalite nke afọ yana nkezi mmiri ozuzo kwa afọ nke ihe dịka mm iri abụo na asatọ mara otu (otu in mara irí na otu), na nkezi iru mmiri nke pecenti iri ise nà atọ mara asaa, yiri nke obodo ndị gbara agbata obi Kagoro, Manchok, nakwa Kafanchan . 

## Ọnụọgụ igwe mmadụ

### Ndị mmadụ

#### Ụmụ amaala
Ụmụ amaala na ndị kacha n'obodo ahụ bụ ndị Bajju . Obodo a bụkwa isi ụlọ ọrụ ha.

#### Ndị ọzọ
Otu ndị ọzọ achọtara n'ọnụọgụgụ dị ukwuu gụnyere ndị Atyap, Igbo, Bakulu, Hausa, Yoruba, Anghan, na ndị Naijiria ndị ọzọ.

### Ọchịchị

#### Ngalaba nchịkwa
Zonkwa bụ ngalaba nchịkwa nke abụọ nwere obodo yana ime obodo iri ndị a:  

* Zonkwa
* Samaru Kataf ( Tyap : Cenkwon )
* Madauci
* Masat
* Fadiya Yadsanu
* Fadiya Mugu
* Fadiya Busan
* Fadiya Bakut
* Fadan Kaje
* Ungwan Gaya

## Ndị ama ama

* Katung Aduwak, onye na-ese ihe nkiri
* Nuhu Bature, onye ọchịchị kacha mkpa

## Hụkwa

* Ndepụta obodo dị na steeti Kaduna

## Edemsibia
Okene

**Okene** bụ obodo dị na steeti Kogi nke Naijiria . Obodo a gbadoro ụkwụ na mpaghara ọchịchị ime otu aha. Okene na-aga n'okporo ụzọ A2 . Ọ nwere mpaghara &nbsp;km 2  narị atọ na iri abụo na asatọ na ọnụ ọgụgụ mmadụ dị puku narị atọ na iri abụo,narị abụọ na iri isii  na ngụkọ afọ 2006. 

Ndị kacha bụrụ ndị Ebira nke etiti Naijiria na-asụkwa bụ asụsụ Ebira .

Koodu nzipu ozi nke mpaghara ahụ bụ narị abụọ na iri isii na anọ . 

## Ndị mmadụ
Okene bụ ebe amụrụ onye ọkpụkpọ egwuregwu Hockey mba Amerika na atụmanya National Hockey Akim Aliu .  Onye Naijiria ọzọ a ma ama sitere na Okene bụ Injinia Joseph Makoju, onye bụbu onye isi njikwa ụlọ ọrụ  Igwe n'ekesa ọkụ nke mba  Naijiria ma bụrụkwa onye ndụmọdụ nkwanye ugwu nye Onye isi  ọchịchị na ọkụ eletrik na onye ndụmọdụ nsọpụrụ nke Onye isi ala / Otu  atụmatụ isi ụlọ ọrụ Dangote . Okene bụ ebe amụrụ Gọvanọ Yahaya Bello na Gọvanọ ahọpụtara nke Kogi steeti bụ Ahmed Usman Ododo . Onye omere ama ama na onye ọchụnta ego Mercy Johnson sikwa Okene. 

## Agụmakwụkwọ
Nnukwu ụlọ okacha mmụta Akwụkwọ nke akpọrọ Federal College of Education dị na Okene n'akụkụ okporo ụzọ Okene- gara Lokoja . Enwekwara ogige satịlaịtị nke Kogi State Polythecnic. Enwere ụlọ akwụkwọ dị iche iche n'obodo ahụ, gụnyere ụlọ akwụkwọ sekọndrị dị ka Abdulaziz Atta Memorial College Okene (AAMCO), Ụlọ akwụkwọ sekondiri okpuru ọchịchị ime obodo Ohiana (LGSS), Ụlọ mmụta asụsụ Arabic na Islamic Okene (CAISO), Otú ụlọ akwukwọ Solardad , dị  na nso nso a. GRA Okene, Ụlọ akwụkwọ ndi ntolite Nozịrị na praịmarị Samaritan, nke dị na Ozuwaya n'akụkụ Kekere Guest Palace Okene, na ọtụtụ ụlọ akwụkwọ ndị ọzọ ama ama. 

## Akụkọ ihe mere eme
Ọ bụ n'afọ 1976 ka e mebere mpaghara ọchịchị Okene  site na ngalaba Ebira nke oge ahụ site n'aka ndị nlekọta nke Onye isi ala Olusegun Obasanjo, na-esote mgbanwe ọchịchị ime obodo nke afọ 1976. Ndị Okpuru ọchịchị ime obodo Ajaokuta na Ogori-Magongo sitere na okpuru ọchịchị ime obodo Okene ochie na afọ 1991 na afọ 1996 n'otu n'otu. Ndị obodo Okene bụ ndị Ebira Tao nke ezumezu isi ụlọ ọrụ etiti nke Kogi steeti.

Ekwenyere na ha siri na Jukun kwaga na steeti Taraba ugbu a wee kwụsịtụ obere oge na Idah tupu ha akwaga ebe ha nọ ugbu a. Okpuru ọchịchị ime obodo Okene  dị ugbu a bụ mpaghara Okene na Okengwe. Enwere ngalaba iri na otu n'ime ọchịchị ime obodo, ya bụ Bariki, Otutu, Orietesu, Lafia/Obessa, Okene-Eba, Idoji, Onyukoko, Obehira-Eba, Obehira-Uvete, Abuga/Ozuja na Upogoro/Odenku ward. Ndị bi na ya bụ ndị Alakụba, mana ndị otu Ndị Kraịst pere mpe dịkwa. Ruo n'ókè dị ukwuu, e nwere ngwakọta nke ọdịnala na okpukpere chi ebe ọ bụ nanị mmadụ ole na ole na-eleda anya ka na-ekpe nanị okpukpe ọdịnala.

Otu n'ime ihe nkiri kachasị ewu ewu n'obodo ahụ bụ *Obí Azad*, nke bụ ihe onwunwe nke Ohinoyi (Eze) nke Ebiraland, Dr. Ado Ibrahim Atta, bụ onye nwụgoro anwụ ugbu a. 

## Ihu igwe

## Edemsibia

Òtù:Ama ukwu nor na Naigeria
Wase

* Asụsụ Wase (ma ọ bụ Wãpha), bụ asụsụ Jukunoid nke Naijiria 
* Wase, Naijiria,  bụ obodo na ọchịchị ime obodo  dị na Plateau Steeti, Naijiria 
** Osimiri Wase
** Wase Rock, nnukwu nkume inselberg
* Wase Wind, Ike na-akwado ọrụ Flemish 
* Christopher Wase afọ (1625?–1690), ọkà mmụta Bekee, onye ode akwụkwọ, onye ntụgharị na onye nkuzi.
* WASE, nkuzi nkuzi agbakwunyere nke Wipro Ltd.
* WASE (Ụmụ nwanyị megide ajọ omume ọha), nzukọ mgbochi ọgwụ nke ndị nne na-eduzi naanị na obodo Pasighat nke Arunachal Pradesh, India 

&#x5B; ** &#x5D;
Yelwa

**Yelwa** bụ obodo dị na Kebbi Steeti, Naijiria dị n'akụkụ osimiri Niger na okporo ụzọ A1 . A na-akpọkarị obodo a "Yelwa, Yauri ", mgbe ọchịchị Emirate na ọchịchị ime obodo dị na ya, ọ bụghịkwa Yelwa ebe ogbugbu Yelwa mere na afọ 2004 na Plateau Steeti . Yelwa bụ isi obodo na nnukwu obodo nke Yauri Emirate. Yelwa nwere ọnụọgụgụ ndị bi na ya dị  Puku asatọ n'afọ ọtụtụ n'ime ha bụ ndị okpukpere Alakụba Hausa .  

Yelwa bụ ebe ahịa na ebe azụmaahịa nke Yauri Emirate.   E wezụga ịzụ ahịa, akụ na ụba ya gbadoro ụkwụ n'ọrụ ugbo. Ihe ọkụkụ ndị bụ́ isi a na-ebufe ala ndị ọzọ bụ Iyabasị, osikapa, na owu, n’oto aka ahụ,Yelwa na-amịpụtakwa sorghum, millet, cowpeas, ahụekere, okpete, shea nuts, ụtaba, mkpụrụ ojị, ose, agwa, azụ̀, ehi, na anụ ufe .  Ọtụtụ ndị ọrụ ugbo ruru (pasent irí asaa na iteghete mara abụọ ) na mpaghara Yelwa bụ ndị ọrụ ugbo  nri, na ọtụtụ n'ime ha na-akwụ ụgwọ ala ha na-akọ ma ọ bụ ndị na-eketa ihe .

## Akụkọ ihe mere eme
Yelwa bụ isi obodo nke Yauri Emirate kemgbe afọ 1888, mgbe isi obodo ahụ si na Bin Yauri kwagara ebe ahụ mgbe agha obodo gasịrị. N'afọ 1896, Ụlọ ọrụ Royal Niger guzobere ebe a na-ere ahịa na Yauri. Ndị Britain weghaara obodo ahụ n'afọ 1901. 

Iju mmiri tozuru akụkụ nke Yelwa kpamkpam site na mmepe mmiri mmiri nke Kainji n'afó 1986.  Ihe fọrọ  ntakịrị ka ọ bụrụ ọkara nke ndị bi na Yauri, gụnyere ọtụtụ ndị nọ na Yelwa, bu ndị  achụpụrụ site n'iwu nke mmiri mmiri Kainji .  nke nwere mmetụta dị njọ na ọrụ ugbo na mpaghara ahụ.

## Climate

## Edemsibia
Uselu

Mgbe Eze Ozolua nwụrụ na narị afọ nke iri na ise, ọ hapụrụ ụmụ nwoke abụọ a na-arụrịta ụka banyere ọchịchị eze: Esigie na-achịkwa Obodo Benin , obodo ukwu nke alaeze ahụ, ebe nwanne ya nwoke bụ Arhuaran dabeere na Udo - oche dị mkpa na mpaghara dị kilomita irí abụọ.Ma onye isi a ọ bụladị okpara eze adịghị njikere ịkwado onye nke ọzọ, n'oge na-adịghị anya ndị òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị kwupụtara maka otu ma ọ bụ nke ọzọ, Benin abanyekwara n'agha obodo obere oge ka nke ahụ gasịrị.

N'ịhụ ohere ha ga-eji mee ihe n'ọnọdụ ahụ, ndị Igala ndị vassal vassal ruo ugbu a kwupụtara nnwere onwe ha na Benin ma weghara ókèala dị n'ebe ugwu ya. N'ime otu izu, Esigie hụrụ onwe ya n'ebe ochere  ihe, ugbu a ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nkewa nke alaeze nna ya.

A na-ekwu na nne ya bụ Idia guzoro n'azụ ya n'oge a. Site n'ije ozi dị ka ihe niile site na onye ndụmọdụ ya ruo n'okirikiri nwanyị ya, ọ kpọkọtara ndị Binis - gụnyere ọtụtụ ndị kwadoburu Arhuaran - na ụkpụrụ Esigie. Mgbe ha na nwa di ya mekọchara ihe, di na nwunye ahụ lekwasịrị anya n'ebe ndị nnupụisi Igala nọ. Ka e mesịrị mkpọsa ọgụ siri ike, e weghachiri isi nke Benin, ndị agha mmeri - na Esigie na Idia nọ n'isi - laghachiri n'isi obodo na mmeri.

N'ihi ekele maka mbọ nne ya gbara n'aha ya, Eze Esigie wepụtara ụlọ ọrụ ọhụrụ - nke Iyoba -iji mee  ka ọ banye. Ugbu a ha ruru ndị isi ndị isi n'obí eze, Iyoba wukwara obí nke ya n'obodo Uselu, bụ́ nke e mesịrị tinye aha ya dị ka ọkụ na-adịru mgbe ebighị ebi. Ọ bụ nwanyị mbụ nwere ikike dị otú ahụ na akụkọ ihe mere eme nke Benin. 

## Akụ na ụba
Ahịa Uselu so na ahịa kacha ewu ewu na obodo Benin, ma nwee ụlọ ahịa ruru puku ise.  Ọ bụkwa ebe nchekwa maka ụlọ ọrụ dị ka ụlọ akụ na agbụ nri ngwa ngwa .

## Mpụ
Uselu nwere ọnụ ọgụgụ dị elu nke mmemme otu, ogbugbu nzuzo,  na ndị ohi. N'ọtụtụ ọnọdụ, oge nzaghachi ndị uwe ojii na-adị nwayọ na-adịghị mma, ma na-enwetakarị nkatọ ọha. &#x5B; ** &#x5D;

## Iju mmiri
Ụzọ Uselu. gara Legọs na-enwekarị idei mmiri, ndị bi ebe ahụ akpọtụkwara gọọmenti maka ihe na-enye ha nsogbu n'obi, mana akabeghi  dobe okwu a. 

## Edemsibia
Osimiri Otin

**Osimiri Otin** bụ osimiri dị na Osun Steeti, Naijiria . Ọ bụ mmiri mmiri Eko-Ende gbachiri ya. 

## Akụkọ mgbe ochie
Dị ka akụkọ ifo ndị Yoruba si kwuo, a na-akpọ Orisha Otin na Osimiri Otin. O nwere mgbe ọ chebere obodo Inisa ka ndị iro ya ghara ịwakpo ya, ndị obodo ahụ na-efekwa ya ugbu a n’ihi ya. Otin sitere na obodo Otan, mana ọ bịara Inisa iji nyere aka ịlụso ọgụ megide mwakpo ndị agbata obi ya.

## Mpaghara
Osimiri Otin gafere 950 square kilometres (370 sq mi) Odo Otin Local Government Area in the northeast of Osun state, ma nye ya aha ya. [2] Osimiri ahụ na-esi n'ime obodo ndị nwere nkụda mmụọ na-agafe, na-ebuli elu sitere na mita iri atọ na ise rue narị anọ ( ft otu narị na iri na ise rue ọtú puku, narị atọ na iri na abụọ) n'elu oke osimiri.  **' &#x5D; &#x5B;</sup>mpaghara ahụ dị ihe dịka  millimetas Otu puku na narị ano(55 in), na oge mmiri ozuzo na-adị site na ọnwa Eprel ruo ọnwa Nọvemba.  Mkpuchi ala bụ akụkụ nke oke ọhịa mmiri ozuzo, mana enwerekwa ọrụ ugbo ọhịa na-agbanwe agbanwe yana ihe ọkụkụ dị ka koko, kola na unere akurụ gburugburu obodo ndị ahụ. [5]

Osimiri Otin dị  kilometas iri atọ na isii( mi iri abụo na abụọ) ogologo, na mwepu kacha elu nke  cubik metas dị iri asaa na isii mara otu(cu ft puku abụọ, narị isii narị asatọ na ano) kwa sekọnd. Ebe a na-agbapụta mmiri na-ekpuchi square kilometas narị anọ  na iri asaa na ise( sq mi Otu narị na iri asatọ na ato) . [6] Ọ bụ isi iyi nke osimiri Erinle . Ejichiri Eko-Ende Dam na Irepodun LGA n'osimiri Otin n'afọ 1973 iji mee ọdọ mmiri nwere ikike nke .&nbsp;MCM ise nà uma ise. A haziri isi ọrụ ahụ iji nye obodo [[Inisa]], Oba, Eko-Ende, Eko-Ajala, Ikirun, Iragbiji na Okuku mmiri . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; &#x5D;</sup> Mgbe e wuru mmiri mmiri ahụ, idei mmiri rikpuru ala ubi nke ndị Oba. Dị ka quid-pro-quo, a na-ebute mmiri ọkpọkọ na Oba. [7] N'okpuru ala, Erinle Dam na okpuru ọchịchị ime obodo Olorunda bụ ndọtị nke ochie Ede Dam na osimiri Erinle. </link>Ebe nchekwa dị n'azụ dam Ede-Ernle gbatịrị ihe dịka 12 kilometas iri na abụọ (7.5 <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5D; **' &#x5B; n'ebe ugwu n'akụkụ osimiri Ernle ma kpuchie akụkụ kacha ala nke Osimiri Otin. [5]

## Edemsibia

Òtù:Ȯra Osun
Osimiri Faro

**Osimiri Faro** dị  ogologo kilomita narị atọ na iri(mi otu narị na iri iteghete) osimiri nke na-agafe ókèala Naijiriaa - Cameroon na mba Afrika .  Isi mmalite ya dị na Plateau Adamawa, nke dị na ndịda ọwụwa anyanwụ nke Ngaoundéré, na mpaghara Adamawa nke Cameroon.  Otu iyi nke osimiri Benue, ha na-ezute n'ókè. 

## Hụkwa

* Communes of Cameroon

## Edemsibia

Òtù:Ȯra Adamawa
Unwana

**Unwana**, nke a makwaara dị ka **Unwara**, bụ obodo na obodo nke atọ kachasị mkpa na Ebonyi Steeti ,Naijiria . Ọ dị na ndịda steeti Ebonyi. Ókè ya n'ebe ugwu site n'Afikpo, n'ebe ọdịda anyanwụ na Edda, na n'ebe ọwụwa anyanwụ site Cross River Steeti. Ọ bụ ébé ọnọdụ Akanu Ibiam Federal Polytechnic Unwana .

## Akụkọ ihe mere eme na ọmụmụ ala
Unwana dị n'elu ugwu bụ obodo Ezeogo Dr Akanu Ibiam, gọvanọ mbụ nke ọwụwa anyanwụ Naijiria.

Obodo Unwana dị na ọwụwa anyanwụ Naijiria na steeti Ebonyi. Ọ dị na latitudu puku ise, 5.7833' na lonjituudu 7.9333'. Elu 354&nbsp;ụkwụ (107&nbsp;m), lat (DMS) 5'46', ogologo (DMS) 7'55'60E.

Obodo Unwana dị n'akụkụ ọdịda anyanwụ site na osimiri steeti cross-river, na ọdịda anyanwụ site na Afikpo.

### Nha
Obodo Unwana nwere mkpokọta ala dị ihe dịka otu narị na iri iteghete &nbsp;km 2, mana n'ezie onochiri oké ala nwere pecenti otu narị na iri nke mkpokọta ala. Ọ bụ 6'5 Afrikan nwoke.

### Ndi mmadu na onu ogugu
Igbo ka bụ ebo kacha n'obodo Unwana. Dịka ebe Akanu Ibiam Federal Polytechnic dị na isi obodo Mmepe etiti Ubeyi. Ọ na-ebikwa n'ụfọdụ agbụrụ dị na mba ahụ. N'agbanyeghị na obodo Unwana so na obodo kachasị na steeti Ebonyi, dịka n'afọ 1991, ọnụ ọgụgụ ndị Unwana ruru mmadụ puku òtù narị na iri abụo. 

### Geography
thumb|Osimiri Unwana .
Obodo Unwana bụ ugwu ugwu nke ji narị abụọm karịa oke osimiri. Enwere ike kewaa obodo ahụ na mpaghara abụọ: mpaghara dị warara dị warara nke nwere osimiri Itara na osimiri Ubeny, na osimiri nwere obere aja dị warara.

Obodo Unwana bụ naanị obodo dị n'akụkụ osimiri. Ọ nwere osimiri dị ka Osimiri Unwana na  Odo mmiriOzara .

### Akụ na ụba
Ndị bi na obodo Unwana  na-etinye aka n'ọtụtụ ọrụ akụ na ụba nke gụnyere: obere ụlọ ọrụ, ịkụ azụ, ọrụ ugbo, nchịkwa, azụmahịa, njem, ịzụ ahịa na agụmakwụkwọ. 

## Ihu igwe
Obodo Unwana dị na eriri ihu igwe ekwitoria nke Naijiria. Ọ nwere oke okpomọkụ dị n'etiti iri abụọ nà asaa' na irí atọ na asato' yana oke okpomọkụ kwa afọ. Mmiri ozuzo dị elu yana oke n'ime ọnwa Juunu banyere ọnwa Julaị na ọnwa Septemba/Octoba nwere obere ezumike n'ọnwa Ọgọstụ. Iru mmiri, n'ihi na ọ dị nso na osimiri na-agafeghị oke.

Obodo Unwana nwere otu eriri ahịhịa nke bụ apiti mmiri.

Usoro nhazi ihu igwe nke Köppen-Geiger na-ekewa ihu igwe ya dị ka mmiri mmiri na nkụ (Aw). 

## Edemsibia
Ukhunda

**Ukhunda** bụ nnukwu obodo nta na mpaghara ahịa dị na Jhumpura block nke Kendujhar district na Odisha, India.

## Ọnụọgụ igwe mmadụ
Obodo a nwere onu ogugu ndi mmadu nke dị puku abụọ, narị ise nà abụọ  nke mmadụ otu puku, narị abụọ na iri anọ na asaa n'ime ha bu ndi nwoke ebe mmadụ otu puku, narị abụọ na iri isee na iteghete bu nwanyi dika onu ogugu onu ogugu mmadu nke afọ 2011.  Koodu PIN nke Ukhunda bụ 758032. 

## Ụgbọ njem
Ukhunda jikọtara nke ọma site na okporo ụzọ. Kendujhar- okporo ụ́zọ Champua  na-agafe na Ukhunda.

Ọrụ ụgbọ ala mgbe niile site na isi obodo dị ka Kendujhar (25KM), Bhubaneswar, cuttack, Kolkata .

ọdụ ụgbọ oloko kacha nso bụ Parjanpur na Kendujhar ọdụ ụgbọ Oloko

Ọdụ ụgbọ elu kacha nso bụ Bhubaneswar .

## Ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ

* Utkalamani Gapobandhu College, Ukhunda

* Ụlọ akwụkwọ sekọndrị Ukhunda

* Saraswati Sishu Mandir

na ọtụtụ ụlọ akwụkwọ ọkara Bekee 

## Nlekọta ahụike
Ukhunda Gọvumenti. Ụlọ ọgwụ bụ otu n'ime ụlọ ọgwụ kacha ochie na mpaghara

## Edemsibia
Ugep

**Ugep** nke makwara dika (**Umor** )  bụ obodo dị na ime obodo Yakurr na Cross River Steeti, ndịda Naijiria . Ndị obodo Yakurr bi na ya . 

Ugep dị ka a maara nke ọma bụ otu n'ime ngalaba mebere Yakurr, ụmụ amaala ya na-asụ asụsụ Lokaa nke bụ asụsụ izugbe a na-asụ na Yakurr .

Ugep sitere n'otu ebe ma ọ bụ obodo a na-akpọ " *Akpa* " na agbụrụ Eastern Ejagham na Central senatorial district nke Cross River Steeti, Naijiria.

Ihe kpatara ndị Ugep ji hapụ Akpa bụ n'ihi esemokwu okpukpere chi dị n'etiti ezinaụlọ nna abụọ ahụ mebere Akpa n'ememe emume nke ọnwụ nke onye si n'otu agbụrụ.

Otú ọ dị, ọdịda ndị Ugep ime emume onye ahụ nwụrụ anwụ bụ ihe butere " *The Great Trek* " ebe ndị Akpa chụpụrụ ndị Ugep n'ime obodo, otu nwoke a na-akpọ Edem Omilakpa bụ onye ike gwụrụ na ike gwụrụ. ya na nwunye ya dị ime, were nkume si n'elu ugwu gbadaa ndị dike Apka na nkume ahụ gburu ndị agha niile wee daa n'ụkwụ Eze Akpa nke kwụsịrị agha dị n'etiti Akpa na ndị Ugep, ma nnukwu njem na-aga n'ihu. A na-akpọ nkume ahụ: "Ihe ebube ochie na nkume nzọpụta **"**

Ndị Ugep ahapụghị Akpa na-enweghị omenala ọ bụla, ha hapụrụ ọtụtụ omenala ndị a na-eme na Akpa, na nke ahụ bụ omenala ha na-eme ruo ugbu a. Ọ bụ Obol Lopon nke Ugep bụ onye isi nchụaja Ojokobi *(A fertility spirit)* na-achị Ugep bụ onye isi n'usoro ọchịchị ya na ụkọchukwu dị ike a na-akpọ Bi-Nah nwere ọrụ okpukperechi ha dịka Atewa Wu-kang - kang na Opebelede dika onye isi emume Iri jị Ọhụrụ Ugep .

Emume iri jị ọhụrụ  nke bụzi otu n'ime mmemme ndị ama ama na steeti Cross River ma bụrụ nke aka na-achị steeti Cross River gara aga bụ Maazị Donald Duke mere ka ọ bụrụ mmemme mba ụwa n'afọ 2005; *Ebelembi, Obam; Ndebra; janenboku; Ledemboku.* *wdg.*

## Njem nlegharị anya
A na-eme mmemme Iri jị ọhụrụ Leboku na Ugep. Ekwenyere na Ugep bụ obodo kachasị ukwuu na Afrika site na oke ala. Ugep bụ isi ụlọ ọrụ nke ime obodo Yakurr na Cross River Steeti, Naijiria. Ịkụ azụ̀ bụkwa ihe a na-emekarị n'ógbè ahụ

## Edemsibia
Oyigbo

**Oyigbo** amakwaara dị ka **Obigbo** bụ ọchịchị ime obodo dị na Rivers Steeti, Naijiria. Ọ bụ obodo,  kilomita iri atọ site na Port Harcourt, km irí abụọ na ise site na obodo Aba . Ọ bụ ndị Asa ka ndị Igbo bi bụ ndị a na-ahụkwa na ọdịda okpuru ọchịchị Ukwa  na Abia steeti na ndị Ndoki dị na okpuru ọchịchị ọwụwa anyanwụ Ukwa nke Abia steeti na okpúru ọchịchị Ukanafun nke Akwa ibom steeti.

Onye isi Precious Oforji bụ onye a họpụtara onyeisi oche nke ọchịchị ime obodo Oyigbo n'afọ 2008.  EZE Mike Nwaji echiri eze ọdịnala Obigbo n'afo1998.  Obodo na obodo nta dị n'okpuru ọchịchị Oyigbo gụnyere : Obigbo district; Asa, Komkom, Obeama, Obigbo, ebe ndị Ndoki district ha gụnyere Afa Uku, Afam, Afam Nta, Azusogu, Egberu, Mgboji, Mrihu, Obeakpu, Obeta, Obumku,Okoloma, Okponta, Umuagbai, Umuosi. 

N'ihi ebe Oyigbo dị, e nwere esemokwu dị n'etiti steeti ndị gbara agbata obi, Rivers steeti na steeti Abia gbasara nke steeti kwesịrị ị nweta ọchịchị ime obodo Oyigbo . Ka e nwechara mkparịta ụka ọtụtụ oge n'etiti steeti abụọ ahụ metụtara, e nwere nkwekọrịta na Oyigbo ga-adị ka akụkụ nke steeti Rivers . 

## Ịchọgharị mmanụ na nyocha mmanụ ọkụ
Shell Petroleum Development Company (SPDC) na-arụ ọrụ olulu mmiri na ochichi ime obodo .  Eastern Network Gas Pipeline (Alscon pipeline) na-agafe Oyigbo na ugwu.  : 5 Nigerian National Petroleum Corporation, NNPC na Rivers Steeti Gomenti n'okpuru Gọvanọ Rotimi Chibuike Amaechi kwere nkwa ịrụkọ ọrụ ọnụ iji weghachi ọrụ mmepụta na Shell Petroleum Development Company, SPDC na-arụ ọrụ na Oyigbo Gas Plant.  Na abalị nke mbụ ọnwa Nọvemba afọ 2013, na-ekwu maka nnukwu ahụike na nchekwa dị n'ahụ ndị mmadụ, Shell Petroleum Development Company nke Naijiria Ltd (SPDC), JV mechiri ụlọ ọrụ gas Oyigbo n'ihi ịbanye n'ụzọ ziri ezi nke oyere mmanụ ọkụ . 

N'ụbọchị irí abụọ na asatọ nke ọnwa Juun afọ 2015, SPDC JV's kwuputara na Afam VI ya nke dị n'obodo Okoloma nke Oyigbo ebubatala ọkụ eletrik dị nde iri abụo n'ime ụlọ ọrụ mba ahụ wee mepụta ọrụ karịrị otu narị na iri ise. 

## Akụ na ụba
Okpuru ọchịchị ime obodo Oyigbo nwere nnukwu ego nke mmanụ crude na gas nwere ọtụtụ ụlọ ọrụ na-egwupụta mmanụ na-arụ ọrụ na mpaghara ahụ na-enye aka na akụ na ụba.  ọchịchị ime obodo bụ ebe a na -akụ azụ nke nwere osimiri na mmiri ndị mejupụtara hydrosphere nke mpaghara ahụ bara ụba na nri mmiri.  . Ihe omume akụ na ụba ndị ọzọ ama ama na ọchịchị ime obodo Oyigbo gụnyere ọrụ ugbo, ịzụ ahịa na nka . 

Oyigbo na-anabata ọtụtụ azụmahịa n'obodo ya. Enwere ike ịhụ ọtụtụ ụlọ ọrụ nke ndị mmadụ n'otu n'otu na gọọmentị nwere na Oyigbo.  Ụlọ ọrụ ndị a gụnyere ma ọnweghị oke na họtel, ụlọ ọrụ, ụlọ ahịa azụmahịa, na ndị ọzọ.
Agut Ntswuo

**Chenkwon** ( *Samaru Atyap* ; Hausa: ) bụ obodo dị na mpaghara Jei dị na mpaghara ọchịchị Zangon Kataf dị na ndịda Kaduna steeti na mpaghara Middle Belt nke Naijiria .  Koodu nzipu ozi nke mpaghara ahụ bụ narị asatọ na abụọ . 

## Ndị mmadụ
Ndị na-achị obodo ahụ bụ ndị obodo Atyap. Enwere ike ịhụ otu ndị Naijiria ndị ọzọ n'ime obodo ahụ.

## Asụsụ
 
Asụsụ bụ isi a na-asụ n'obodo ahụ bụ asụsụ Tyap. Asụsụ ndị ọzọ a na-asụ gụnyere Hausa na Bekee .

## Agụmakwụkwọ
N'ihe gbasara agụmakwụkwọ, obodo ahụ bụ ụlọ kọleji nka nka, Tafawa Balewa Memorial Commercial College (tọrọ ntọala n'afọ 1988)  na oflọ Akwụkwọ nke Teknụzụ Agricultural, Nuhu Bamalli Polytechnic, na Matakama (Tagama). 

## Hụkwa

* Ndepụta obodo dị na steeti Kaduna

## Edemsibia
Armitage Shanks

**Armitage Shanks** bụ onye Britain na-emepụta ihe eji eme ụlọ ịsa ahụ na ihe eji eme pọmpụ mmiri, ugbu a ọ bụrụ na anyị nwere bụ akụkụ nke otu Ideal Standard.

N'afọ 2004, Armitage Shanks nwere ụlọ ọrụ mmepụta ihe asatọ na United Kingdom, nke kachasị ebute site ná na Armitage, Staffordshire. Armitage Shanks bụ otu n'ime ndị na-akwado Loo of the Year Awards.

## Akụkọ ihe mere eme
áká_èkpè|thumb|Ihe ngosi nke Armitage Shanks n'elu ihe ịsa ahụnsị
áká_ịkẹngạ|thumb|Ihe ngosi nke Armitage Shanks na sinkmmiri
Ụlọ ọrụ nke ghọrọ Armitage Shanks bụ nke Thomas Bond guzobere na 1817, na Armitage, Staffordshire. Armitage "ụlọ ọrụ na-emepụta itẹ" ghọrọ onye na-emepụta ụlọ mposi na-aga nke ọma akụkọ Atụmatụ na nkọwa na United Kingdom. N'afọ 1907, e debanyere aha ya*Armitage Ware Limited*.

N'afọ 1969, Armitage jikọtara ya na *Shanks Holdings Limited*, ụlọ orụ ǹkà na ọ dịghị injinia dị ọcha na-asọmpi nke e guzobere na 1878 na Barrhead dị nso na Glasgow, Renfrewshire, na-emepụta aha a ma ama Armitage Shanks.

N'afọ 1980, Blue Circle Industries zụrụ Armitage Shanks, na Febụwarị 1999, Blue Circle rere ngalaba aha si ndi mmadu ụlọ ịsa ahụ ya (nke nwere Armitage Sharks na Italian Ceramica Dolomite) na United States dabeere American Standard Companies maka US $ 430 nde.

Mgbe ịzụta a gasịrị, akara Armitage Shanks gara n'ihu na ọwa nke anọ ụbọchị na United Kingdom, na ahịa mbupụ ha. Ọ bụ Bain Capital nwetara American Standard na Febụwarị 2007, ọ bụkwa Sun Capital Partners nwe ya ugbu a.

## Nrutuaka

## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ ụlọ ọrụ Armitage Shanks
* Ebe Ịsa Ahụ Iche
Caroma

**Caroma (Caroma Dorf) ** bụ onye mmebe mba Australia na onye nkesa ngwaahịa ụlọ ịsa ahụ. Onye guzobere Caroma n'afọ 1941 bụ Charles Rothauser, onye mbà Hungary, ebe ọ bụ na ọ mechiri ụlọ ọrụ ikpeazụ ya n'afọ 2017 ugbua na-enweta ngwaahịa niile site na ndị na-emepụta ihe na mba ọzọ. Caroma bụ onye enyemaka nke GWA International Limited, ma webata usoro Ụlọ mposi abụọ mbụ n'ụwa. Ụlọ ọrụ ahụ na-ekesa onwe ya n'ime mba Australia na mba ofesi na-ere site na ndị nkesa ya dị ka Sustainable Solutions International na North America na Sanlamere na United Kingdom.

E guzobere ụlọ ọrụ ahụ n'afọ 1941 na ụlọ ọrụ mmepụta ihe na Norwood, mpaghara dị n'ime ọwụwa anyanwụ mba Adelaide. Ụlọ ọrụ ahụ kwupụtara ebum n'ụche ya imechi mmepụta na mba Australia na ubochị 8, Ọnwa Ọktoba n'afo 2014. Ụlọ ọrụ ahụ dị na Wetherill Park na mba Sydney mechiri n'afọ 2014. O mechara mechie ụlọ ọrụ Norwood na ụbọchị 24, n'ọnwa Febụwarị, n'afọ 2017. A n'emepụta ihe ugbu a na mba Malaysia, China na Europe. 

## References
Ndịda Ọdịda Anyanwụ (Nijiria)

**Ndịda ọdịda anyanwụ** (nke a na-agbanyekarị na **ndịda ọdịda**) bụ otu n'ime mpaghara geopolitical isii nke Naijiria na-anọchi anya ma mpaghara ala na mpaghara ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ndịda ọdịda anyanwụ nke mba ahụ. O nwere steeti isii – Ekiti, Legosị, Ogun, Ondo, Osun, na Oyo .   Ọ bụ akụkụ nke ala Yoruba na Naijiria, ebe Kwara na akụkụ Kogi mechara mejuo  ya.

Mpaghara ahụ gbadara n'akụkụ oke osimiri Atlantic site na ókèala mba ụwa na Benin Republic dị na ọdịda anyanwụ ruo ndịda ndịda anyanwụ n'akụkụ ọwụwa anyanwụ yana ugwu etiti n'ebe ugwu. Ndịda ọdịda anyanwụ kewara na Afrikan etiti mangroves dị n'ụsọ oké osimiri nke dị na ndịda ebe ndị bụ isi n'ime ime obodo bụ oke ọhịa Naijiria dị na ndịda na ọwụwa anyanwụ yana ọhịa Guinean-savanna mosaic ecoregion na drier northwest. Ọnọdụ ihu igwe dị iche iche n'etiti oge abụọ dị iche iche na Naijiria; oge mmiri ozuzo bụ ọnwa (Machị́ rue Nọvemba) na oge ọkọchị bụ ọnwa (Nọvemba rue Febrụwarị ). Oge ọkọchị bụkwa onye na-eweta uzuzu Harmattan; Ifufe kpọrọ nkụ nke si n'ọzara ugwu na-efeba na mpaghara ndịda n'oge a.  N'ọdịnala, ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke mpaghara ahụ dabara n'ime ala Yoruba - obodo ọdịnala nke ndị Yoruba, otu nke mejupụtara pasentị agbụrụ kachasị ukwuu nke ndịda ọdịda anyanwụ.

N'ụzọ akụ na ụba, mpaghara obodo ndịda ọdịda anyanwụ - ọkachasị obodo Legosị na Ibadan - na-atụnye ụtụ na akụ na ụba Naijiria nke ukwuu ebe ime obodo na-ada azụ. Mpaghara ahụ nwere ọnụ ọgụgụ mmadụ karịrị nde mmadụ iri ise, karịa pecenti iri abụo na abụọ nke ọnụ ọgụgụ ndị bi na mba ahụ. Legọs bụ obodo kacha nwee mmadụ na Ndịda ọdịda anyanwụ  yana obodo kacha nwee ọnụ na Naijiria yana obodo kacha nwee ọnụ na Afrika . Obodo ukwu na ime ime ya, nke a na-akpọ ọnọdụ  Metropolis Legọsị , bụ obodo nke asatọ kasị ukwuu n'ụwa nwere ihe dị ka nde mmadụ iri abụo na otu; Ụfọdụ obodo ndị bukwárá ibu na Ndịda ọdịda anyanwụ (site n'ọnụ ọgụgụ gụnyere)  Ibadan, Ogbomosho, Ikorodu, Akure, Abeokuta, Oyo, Ifẹ, Ondo City, Ado Ekiti, Iseyin, Sagamu, Badagry, Ilesa, Obafemi Owode, Osogbo, Eruwa, Ikare nakwa Owo .

## Edemsibia
Keith Harper (onye ọka iwu)

**Keith Michael Harper** bu onye ọka iwu America na onye nnọchite anya mba ọzọ bu onye American mbụ natara ọkwa onye nnọchiteanya US.  Ọ bu onye otu Cherokee Nation nke Oklahoma ma dị ka onye ọka iwu a maara ya maka ịrụ ọrụ maka ndị American Indian.  Ọ bu site na June 2014 ruo ọnwa Jenụwarị 2017, onye nnọchiteanya anya US na United Nations Human Rights Council na Geneva.

Ọ bu ezie na ọ bu onye otu Cherokee Nation nke Oklahoma, Harper e toliteghị na Oklahoma, n'ihi na nna ya nọ n'ọrụ agha ma ziga ebe ọzọ. Ndị nna nna Harper gụnyere David Rowe, onye enyemaka onye isi nke mba Cherokee bu onye a họpụtara dị ka onye ọka ikpe nke Northern Judicial Circuit n'oge na-adịghị anya mgbe Agha Obodo gasịrị.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Bathrooms.com

**Bathrooms.com** bụ onye na-ere ahịa ụlọ ịsa ahụ na Britain, dị ka ébé ndi ozor ịsa ahụ, sinks na ụlọ mposi.

E guzobere ya na 2004, ụlọ ọrụ ahụ dị na Watford, Hertfordshire ma were ndị ọrụ 50.

## Nchịkọta
Ụlọ ọrụ ahụ na-eme atụmatụ ndị yna otu n'ime ụlọ iri ise nke Britain nwere otu ma ọ bụ karịa ngwaahịa ya.

N'afọ 2013, ụlọ ọrụ ahụ dọtara uche ndị mgbasa ozi agha na tmaka mkpebi ya "ịmezigharị", na-eweta ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke mmepụta ya site na China gaa na UK.

## Hụkwa

* Ụlọ ịsa ahụ nke Twyford
* Kohler Kitchen &amp;amp; Bath

## Nrutuaka

## Njikọ mpụga
Bristan

**Bristan** bụ ụdị ọkpọkọ ọkpọkọ a ma ama na United Kingdom, nke a na-ahụkarị na ihe ndị dị n'ụlọ ịsa ahụ. Ọ bụkwa otú aha ụlọ ọrụ nne na nna pụrụ.Bristan Group.

## Akụkọ ihe mere eme
Ndị mmadụ abụọ nwere aha mbụ Brian na Stan guzobere ụlọ ọrụ ahụ na 1977, jikọtara ha abụọ iji mepụta *Bristan*. Ọ malitere site na ire pọmpụ na ịsa ahụ na agbụ DIY, ọkachasị Texas Homecare ugbu a. Ọ na-azọrọ na ọ bụ akara mbụ n'ime ihé nke nkiri nke UK maka ịsa ahụ na ịsa ahụ.

N'afọ 1997, ọ nwere njikwa njikwa (MBO). N'afọ 2004, Masco nke USA zụrụ ya, bụ ndị jikọtara ya na ụlọ ọrụ mu nyere ndị ọzọ iji guzobe Bristan Group.

## Ebe
Bristan Group nwekwara Heritage  batruum.Ma Bristan na Heritage Ba dị na batruum Birch Coppice Business Park na Dordon na North Warwickshire, na A5 (Watling Street), na otu kilomita n'ebe ọwụwa anyanwụ nke njikọ 10 (Tamworth) nke M42. Akụkụ ndịda nke ụlọ ọrụ mmepụta ihe dị na Baddesley Ensor, ebe ahụ dum bụbu Baddesley Colliery, yana ụzọ ụgbọ okporo ígwè dị n'akụkụ ya ka dị ebe ahụ.

Ụlọ ọrụ nne na nna nke Bristan Group bụ Masco, nke nwere isi na Taylor, Michigan.

## Ndị isi
Onye isi nchịkwa nke Bristan Group bụ Jeremy Ling, onye a họpụtara n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2009. Onye isi nke oru oche na onye bụbu Chief Executive ruo 2008, Steve Lee, hapụrụ na June 2010.

## Ngwaahịa

* Mkpịsị aka
* Mmiri na-asọ

## Ihe odide

## Njikọ mpụga
Crane Plumbing Corporation

**Crane Plumbing Corporation** bụ onye Canada na-emepụta ihe eji eme mmiri, nke e guzobere na ahụ na Winnipeg, Manitoba, na 1906, dị ka onye enyemaka nke ụlọ ọrụ US Crane Company (nke Richard T. Crane guzobere 1855 na Chicago). Crane Company jikọtara na Febụwarị 2008 na American Standard Americas na Eljer iji mepụta American Grandkpụrụ ọkọlọtọ.  N'ime akụkọ ihe mere eme ya, Crane Plumbing Corporation akwagala Montreal, Quebec ma malite na 2012, ọ dị na Stratford, Ontario, n'ụzọ dị ukwuu karịa akụ ahụ na ọrụ nkwado ndị ahịa. Ka ọ dị ugbu a, American Standard Canada na-arụ ọrụ na Mississauga, Ontario. Crane Plumbing nwetakwara Universal Rundle n'afọ ndị 1980.

Ngwaahịa crane gụnyere:

* ịsa ahụ
* mmiri ozuzo
* mmiri
* ụlọ mposi
* Ebe ịsa ahụ
* bidets

## Nrutuaka

## Njikọ mpụga

* Banyere Crane
Ụkpụrụ Dị Mma

Ideal Standard bụ ụlọ ọrụ na-ahụ maka ihe ọkụkụ nke mba dị iche iche nke nwere isi ụlọ ọrụ na Belgium.

Na-arụ ọrụ karịsịa na Latin America na Europe, akara ahụ malitere na 1949, mgbe ejiri ya mee ihé nke nkiri nke ọbọdọ maka akara nke ọrụ mba ọzọ nke American Standard. Aha "Ideal" laghachiri na akara "Ideel Boilers" nke ụlọ ọrụ American Radiator Company ji.

Na Septemba 2023, a mara ọkwa na Ideal standadi bụ nke ụlọ ọrụ na-emepụta  seramiikinke Mettlach, Villeroy &amp;amp; Boch nwetara maka € 600 nde. A rụzuru azụmahịa ahụ na Machị 2024. 

## Nchịkọta
thumb|Ceramic sanitary ware designed by Gio Ponti for Ideal Standard,  Photo by Paolo Monti.
E guzobere ụlọ ọrụ ọhụrụ, nke a maara dị ka Ideal Standard International, na 2007 site na ire ahịa ngwaahịa nkuzi na ahụ na-erizi ụmụ izrel ịsa ahụ na kichin nke American Standard Companies maka ijeri $ 1.745 na Bain Capital Partners. E rere ọrụ North America na Asia nke American Standard na Sun Capital na Lixil Group n'otu n'ọrụ, na ọrụ Europe na Latin America dị ka Ideal Standard.

Mgbe ahụ, a gbanwere ụlọ ọrụ ahụ, na-etinye usoro mbelata ọnụahịa, yana ịkwaga ụfọdụ ụlọ ọrụ mmepụta ihe na Eshia na Eastern Europe - e meghere ebe mmepụta ọhụrụ nwa na-emetụ ememe na Bulgaria. Credit Suisse na Bank of America kwadoro nnweta nke Bain Capital; ndị na-akwụ ụgwọ mechara gbalịsie ike iwepụ ụgwọ ha.

Usoro nhazi ahụ zuru ezu na 2011, mana ụlọ ọrụ ahụ na-efu na 2012 n'ihi ahịa dị ala. N'afọ 2013, ụlọ ọrụ ahụ belatara ndị ọrụ ya site na 250 n'ihi ahịa na-adịghị mma;  a tụụrụ na mpaghara ọwụwa ndọrọ site na onye nché aro ka a gbanwee ya n'afọ 2014, gụnyere ụgwọ maka mgbanwe ego na onye nwe ụlọ ọrụ Anchorage Capital.  N'afọ 2014, kọmitii asọmpi EU kwadoro Anchorage Capital ka ọ bụrụ onye nwe ụlọ ọrụ ahụ na Bain Capital. 

 ụlọ ọrụ ahụ nwere isi ụlọ ọrụ na Belgium, ma nwee ihe karịrị ndị ọrụ 10,000. Ngwaahịa na Ndenye nke nta nke na adịghị gafere ya gụnyere ihe ndị dị n'ụlọ ịsa ahụ gụnyere ụlọ ịsa ahụ, arịa dị ọcha, na ịsa ahụ nke a na-ere n'okpuru ụdị gụnyere Armitage Shanks, *Ceramica Dolomite*, Porcher, na *Vidima*.

## Hụkwa

* Ụlọ Ezigbo, London
* American Radiator Company na Standard Sanitary Manufacturing Company, ụlọ ọrụ ndị bu ya ụzọ

## Nrutuaka
INAX

thumb|Inax new logo.
INAX  bụ ụlọ ọrụ Japan nke na-emepụta ihe ndị na-arụ ọrụ na pọmpụ, tiles, na ihe ndị ọzọ metụtara na-arụ n'ụlọ. INAX bụ na ahụ ụlọ mposi na pọmpụ nke Lixil Group, nke e guzobere na 2011, mgbe ya na Tostem na ụlọ ọrụ ndị ọzọ jikọtara.
thumb|Ebe Ngosi Ihe Mgbe Ochie INAX na Tokoname
Ọ na-arụ ọrụ n'ọtụtụ ebe ngosi nka seramiikina Tokoname nke na-egosi akụkọ ihe mere eme nke mmepụta seramiiki nke Tokoname na mpaghara na nke ụlọ ọrụ ahụ.

## Nr

## Njikọ mpụga
Mgbasa ozi metụtaraINAXna Wikimedia Commons
Kohler Kitchen & Bath

thumb|Kohler logo
**Kohler Kitchen & Bath**, a division of the Kohler Company, manufactures kitchen and bath plumbing fixtures. The Kohler Kitchen & Bath Group has locations in Wisconsin, Pennsylvania, Oregon, Canada, and France.

## Ụlọ ọrụ enyemaka

### Robern
Robern, a subsidiary of Kohler since 1995, manufactures cabinets, mirrors, vanities and bathroom lighting. Robern nuó na headquartered ebé Bristol, Pennsylvania.

### Onye na-agba égbè
E guzobere ya na 1979 na San Francisco, California,  Kallista a na-emepụta paucets, sinks, consoles, whirlpools na cabinets.

### Hytec
Dabere na British Columbia">Armstrong British Columbia, ụlọ ọrụ Kohler zụrụ Hytec Manufacturing na 1987, mgbe ọ ghọrọ Hytec Plumbing Products, nkewa nke na ahụ na-erizi Kohler Canada Company. Hytec na-emepụta gelcoat na acrylic bathtubs, shower, na shower receptors.

### Kohler Mira
Ụlọ ọrụ Kohler nwekwara Kohler Mira Ltd, ụlọ ọrụ pọmpụ nke dị na Cheltenham, Gloucestershire nke a maara maka ụdị mmiri Mira ya, ụdị mmiri nke oru ngo nke ọma nke abụọ kachasị ewu ewu na United Kingdom n'azụ Triton Showers. Kohler zụrụ Mira Showers na 2011. 

### Jacob Delafon
Jacob Delafon, nke ụlọ ọrụ Kohler nwetara na 1986, na-emepụta ébé mádu bìrì ịsa ahụ, mmiri ịsa ahụ. N'afọ 2003, aha Jacob Delafon ghọrọ *Kohler France*.

### Mmiri pọmpụ Sterling
Sterling Plumbing na-emepụta ọnụ ụzọ ịsa ahụ, ịsa ahu ahụ ya, pọmpụ, pọmpị, ihe eji esi nri, oche ịsa ahụ.

## Ihe odide

## Njikọ mpụga
Agri Farm Ward

Agri Farm Ward bụ ngalaba dị n'okpuru isi obodo Nagaland, Kohima. Ụlọ ọrụ ahụ dabara n'okpuru Ward No. 17 nke Kohima Municipal Council a họpụtara.. 

## Hụkwa

* Obodo Ukwu nke Kohima

## Ebem si dee
Ìgwè Lixil

Lixil Group (Lixil anim株式会社, Lixil Gurūpu kabushiki-kaisha) bụ otu ụlọ ọrụ ndị Japan na-emepụta na mpaghara ọwụwa ihe owuwu, ihe ọkụkụ na ihe owuwu ụlọ, nke nwere isi na Tokyo.

INAX  bụ otu n'ime nnukwu ụlọ ọrụ Lixil. A na-ere ọtụtụ n'ime ihe ndị Lixil na-etinye paịpụ n'okpuru na usoro akara ahụ. Ụlọ ọrụ Lixil ndị ọzọ gụnyere American Standard, Permasteelisa, Grohe, wdg.

## Akụkọ ihe mere eme
E guzobere ụlọ ọrụ ahụ na 2011 site na njikọta nke Tostem Corp. (onye na-eweta ihe owuwu), INAX (onye na'emepụta ụlọ mposi na ebe ịsa ahụ), Shin Nikkei (onye na na-emepụta ihe maka nkà mmụta sayensị ụlọ elu), Sunwave (ụlọ ọrụ kichin) na Toyo Exterior (onye na -emepụta ọnụ ụzọ ámá na mgbidi). 

N'otu afọ ahụ, Lixil zụrụ Permasteelisa, onye Ịtali na-emepụta mgbidi ákwà mgbochi, maka € 575.  Afọ abụọ ka e mesịrị, Lixil zụrụ American Standard Brands, ụlọ ahịa ịkwụ ụgwọ nhọrọ ahụ gàrà ọrụ na-emepụta ihe eji eme ụlọ ịsa ahụ na US maka nde $ 542  na 2014 Grohe, ụlọ ọrụ ụlọ ịsa ahụ́ na Germany maka ijeri € 3.06.  Ọ malitekwara imepụta na Andhra Pradesh, India.   &#x5B;**'&#x5D;</sup>

Na 6 Nọvemba 2018, LIXIL kwupụtara mmekọrịta ọhụrụ ya na Bill & Melinda Gates Foundation iji weta ihe nwere ike ịbụ "ụlọ Mposi na ahụ na-erizi mmụta e mepụtara ọhụrụ" mbụ n'ụwa maka iji ya mee ihe n'ụlọ na-anya ụgbọelu na ọ dịkarịa ala ahịa abụọ. Nke a sitere na Reinvent the Toilet Challenge . 

== SaTo ==
Lixil na-ere ụlọ mposi na-echekwa mmiri na ngwaahịa ndị metụtara ya n'okpuru akara "SaTo", mkpirisi maka "Safe Toilet". A na-ere ngwaahịa na Ndenye nke nta ndị a na mba dị iche iche nwere ụkọ akụrụngwa, gụnyere Bangladesh, Uganda, Kenya, Haiti na India ka ọ na-erule afọ 2018.

== Nkwado ==
Lixil  bụ onye na-akwado Lixil Cup, nke enyere site na 2014 ruo 2016 na ndị mmeri site na ngwụcha nke Japan's Top League, nke bụ na ahụ maka asọmpi rugby union kachasị elu na mba ahụ. 

Ụlọ ọrụ ahụ na-akwadokwa onye egwuregwu tennis Kei Nishikori,  bụrụkwa onye na-akwado Egwuregwu Olimpik nke 2020.

N'ịgbaso ụlọ ọrụ Tostem Corp nke bu ha ụzọ na-akwado uwe elu ogologo oge nke klọb bọọlụ J.League, Kashima Antlers, Lixil anọgidewo na-akwado akwa a kemgbe 2011, mgbe njikọta ya na Tostem mere.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

## Ntọala
LIXIL JS Foundation na-akwado asọmpi ụlọ kwa afọ na mahadum (LIXIL International University Competition) iji kwalite teknụzụ ụlọ na-adịgide adịgide. A na-enye ihe méré ótù nkiri ahụ na-erizi nrite ụmụ akwụkwọ maka ihe owuwu ngụkọta nke $ 21,000. Ụlọ niile dị na Taiki, Hokkaido.

Òtù:Pages with unreviewed translations
Oras (ụlọ ọrụ)

**Oras Oy** bụ onye Finland na-emepụta paịpụ na Kichin. Erkki Paasikivi guzobere ụlọ ọrụ ahụ na Rauma na 1945. Oras bụ ónyé ọtú nke nke anọ kachasị emepụta paucet na Europe, ọ nwèkwàrà na ahụ pasent 30-80 nke òkè ahịa na Finland. ụlọ ọrụ ahụ nwere ụlọ ọrụ abụọ, nke dị na Olesno, Poland na Rauma.  

## Nchịkọta
Isi ụlọ ọrụ Oras dị na Rauma na ụlọ ọrụ mmepụta ya dị na Finland, Poland, Germany na Czech na Republic. N'afọ 2012, ọ were ihe dịka mmadụ 920 n'ọrụ na Europe, nke ihe dịka ndị ọsọ ghọrọ ike akụkọ nke ọrụ 600 na ndị ọrụ na-arụ ọrụ na Finland.  A na-esikwa na Europe na Nweta nkasi na ihe ndị a na-emepụta na ihe ndị a. Oras nwere ụlọ ọrụ ahịa nke ya n'ihe karịrị mba 15 dị na Europe. Ụdị Oras kachasị mkpa bụ Oras na Hansa.

## Nrutuaka
Prayag India

**Prayag India**, nke e guzobere na 1986, bụ onye India na-emepụta ma na-ekesa ngwaahịa nkuzi nke oru na Ndenye nke ndị dị ọcha na ihe ndị dị n'ụlọ ịsa ahụ. Ọ bụ ụlọ ọrụ mbụ na India iji teknụzụ PTMT SYMET ("Polytetra Methylene Terapathalate") na mmepụta. Ngwaahịa ya nwere 2500 ngwaahịa na dị ọcha  dị ka mmiri ịsa ahụ, sinks kichin, taps, paucets, aka ọnụ ụzọ wdg. Ụlọ nrụpụta Prayag dị na Bhiwadi na mpaghara na-agbasa 15,000 square mita.

Ahịa bụ isi nke Prayag bụ ụlọ ọrụ gọọmentị dị ka Indian Railways, NTPC, BHEL, ONGC, BSNL wdg. Aditi Arya, onye mmeri Miss India World 2015,  abụwo onye nnọchi anya Prayag India  kemgbe 2015.

Prayag enyewokwa ọtụtụ  Cricket cups, Nke kachasị 2015 Prayag Cup for India vs Zimbabwe. abụkwala onye ọrụ gọọmentị maka IPL team Kings XI Punjab in 2012.

## Nrutuaka
Ìgwè Reece

**Reece Limited** bụ ụlọ ọrụ Australia edepụtara n'ihu ọha, na onye na-eweta ihe ọkụkụ na ụlọ ịsa ahụ kachasị na mba ahụ.

E guzobere ya na 1920, ụlọ ọrụ ahụ nwere azụmaahịa na ahụ na-erizi lekwasịrị anya na pọmpụ, ụlọ ịsa ahụ, ụlọ, obodo, ịgba mmiri, okpomọkụ, ikuku oyi na ụlọ ọrụ friji.

Reece na-ewe ihe dịka mmadụ 8,000 n'ọrụ ma na-arụ ọrụ na ahụ na alaka 800 nke na-enye ihe karịrị ngwaahịa 300,000.

## Akụkọ ihe mere eme
thumb|250x250px|Ụlọ ahịa Reece mbụ na Caufield, Jenụwarị 1920.
Na 1920 Harold Joseph Reece bidoro ire ngwaahịa site na azụ nke ụgbọala ya ma mechaa mepee ụlọ ahịa mbụ HJ Reced na Caulfield.&#x5B;**&#x5D; In 1958 Les Wilson enyekwara oche na bọọdụ ma jiri nwayọ malite ịzụ mbanye na azụmaahịa. 

Ka ọ na-erule afọ 1969, ezinụlọ Wilson na-abịarute ikike ịchịkwa HJ Reece. N'abalị iri abụọ n'ọnwa Julaị, ndị na-achịkwa ụlọ ọrụ ahụ kwadoro ka ezinụlọ Wilson bụrụ ndị nwere otụtụ ísì na ahụ maka nkà mmụta òkè na ụlọ ọrụ ahụ. N'afọ 1970, nwa Les Wilson, Alan Wilson, onye malitere Austral Hardware ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ iri tupu mgbe ahụ na nkwado nna ya, ghọrọ onye isi oche nke HJ Reece ma mesịa jikọta ụlọ ọrụ abụọ ahụ. Alan Wilson ghọrọ onye isi oche na 2008, nwa ya nwoke, Peter Wilson, nọchiri ya dị ka onye isi oche. 

N'ọnwa Mee afọ 2018, Reece kwupụtara nnweta nke onye asọmpi US MORSCO maka $ 1.9bn.

## Nrutuaka