Foreign relations of Nigeria

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Diplomatic_relations_of_Nigeria.svg/300px-Diplomatic_relations_of_Nigeria.svg.png|thumb|300x300px|Mba ndị Naịjirịa na ha nwere mmekọrịta mmekọrịta.
Kemgbe nnwere onwe, ha na Jaja Wachuku dị ka onye ozi mbụ maka ihe gbasara mba ọzọ na mmekọrịta Commonwealth, nke a na-akpọzi ihe gbasara mba ọzọ, a na-elekwasị anya na Afrịka dị ka ike mpaghara na site na itinye aka na ọtụtụ ụkpụrụ ndị bụ isi: ịdị n'otu na nnwere onwe Afrịka; ikike iji nwee mmetụta dị ike na mpaghara ahụ: idozi esemokwu n'udo; enweghị nkwekọrịta na ntinye aka na-enweghị ebumnuche na ihe omume ime obodo nke mba ndị ọzọ; yana mmekorita akụ na ụba mpaghara na mmepe. N'imezu ụkpụrụ ndị a, Naịjirịa na-ekere òkè na African Union, Economic Community of West African States (ECOWAS), Non-Aligned Movement, Commonwealth of Nations, na United Nations.

## Naịjirịa na nnwere onwe nke Afrika
Mgbe ha nwetara nnwere onwe n'afọ 1960, Naịjirịa tinyere onwe ha n'oge na-adịghị anya iji melite ndụ ndị obodo ha na iji ihe onwunwe ndị ka dị mkpa maka akụ na ụba nke mba ahụ na ndị agbata obi ya. Site n'ịhụ uru na nke kwesịrị ekwesị maka mba ahụ, Naịjirịa ghọrọ otu n'ime ndị bipụtara Organisation for African Unity (OAU), nke mesịrị ghọọ African Union. Òtù maka African Unity na-enyocha nkwụsi ike ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke mba Afrịka ọ bụla ma na-agba ha ume ka ha nwee nzukọ mpaghara maka njikọ ahụ. Naịjirịa kwadoro African National Congress (ANC) site n'ịgbalịsi ike n'ihe gbasara gọọmentị South Africa na ọrụ agha ha na ndịda Africa. Nigeria na Organisation for African Unity (OAU, ugbu a African Union), nwere mmetụta dị ukwuu na mba Afrịka dị na odida anyanwu na Africa n'ozuzu. Naịjirịa guzobekwara mgbalị mmekorita mpaghara na West Afrika, na-arụ ọrụ dị ka onye na-ebu ọkọlọtọ maka ECOWAS na ECOMOG, òtù akụ na ụba na nke agha, n'otu n'otu.

N'otu aka ahụ, mgbe agha obodo malitere na Angola mgbe mba ahụ nwetara nnwere onwe site na Portugal n'afọ 1975, Naịjirịa kwadoro ikike nnọchiteanya ya n'Africa iji kwado Popular Movement for the Liberation of Angola (MPLA). Nkwado ahụ nyere aka mee ka nguzozi dị n'ihu ha, nke mere ka OAU kwado MPLA karịa National Union for the Total Independence of Angola.

Naịjirịa nyere nkwado na ihe ọzọ, Sam Nujoma's Southwest Africa People's Organization na Namibia, iji kwụsị ọchịchị ịkpa ókè agbụrụ nke South Afrika guzobere n'ebe ahụ. N'afọ 1977, ọchịchị ndị agha ọhụrụ nke General Olusegun Obasanjo nyere onyinye nde $ 20 maka mmegharị Zimbabwe megide ọchịchị ịkpa ókè agbụrụ nke Rhodesia. Naịjirịa zigakwara ngwá agha na Mozambique iji nyere mba ahụ nweere onwe ya aka ịkwụsị ndị agha nnupụisi nke Mozambican National Resistance nke South Africa kwadoro. Naịjirịa nyekwara ọzụzụ agha ụfọdụ na ngalaba ndị agha Kaduna nke mbụ na nkwado ihe ndị ọzọ nye ndị agha guerrilla nke Joshua Nkomo na Robert Mugabe n'oge Agha Zimbabwe n'afọ 1979 megide ọchịchị ndị ọcha nke Praịm Minista Ian Douglas Smith, nke gọọmentị ịkpa ókè agbụrụ nke South Afrika kwadoro.

N'ihi enweghị ezi nchịkwa nke akụ na ụba na teknụzụ ya, Naịjirịa kwupụtara na ọ na-amalite usoro nuklia nke "enweghị njedebe" nke ya mana ọ dara. Mgbe nnwere onwe Naịjirịa gasịrị n'afọ 1960, Naịjirịa gosipụtara ịdị mkpa ya n'imeziwanye akụ na ụba maka ndị mmadụ wee malite ime ka ụfọdụ ụlọ ọrụ mba dị iche iche na-azụ ahịa ma mebie mmachibido iwu akụ na ụba / azụmahịa nke ọchịchị ịkpa ókè agbụrụ South Afrika, ọrụ mpaghara nke ụlọ akụ nke Barclays ghọrọ nke mba mgbe ụlọ akụ ahụ leghaara mkpesa siri ike nke ndị Naịjiria.

Naịjirịa mekwara ka British Petroleum (BP) bụrụ nke mba maka ịnye mmanụ na South Africa. N'afọ 1982, gọọmentị Alhaji Shehu Shagari gbara Popu John Paul nke Abụọ na-eleta ya ume ka o nye ndị isi nke òtù ndị agha okpuru nke Southern Africa Oliver Tambo nke ANC na Sam Nujoma nke SWAPO ndị na-ege ntị. N'ọnwa Disemba afọ 1983, ọchịchị ọhụrụ Major General Muhammadu Buhari kwupụtara na Naịjirịa enweghịzi ike ịkwụ ụgwọ ọchịchị ịkpa ókè agbụrụ n'Africa. Otú ọ dị, Naịjirịja bụ mba ndị isi ojii kachasị n'ụwa n'ihi ọnụ ọgụgụ ndị bi na ya, Naịjarị nwere nnukwu ikike ma n'oge na-adịghị anya ga-etolite ịbụ ike ị ga-atụle na ụwa.

## Naịjirịa na Ebe Ọdịda Anyanwụ Afrịka
N'ịchụso ebumnuche nke imekọ ihe ọnụ na mmepe mpaghara, Naịjirịa nyere aka mepụta ECOWAS, nke na-achọ ime ka azụmahịa na itinye ego kwekọọ na mba iri na isii so na West Africa, n'ikpeazụ nweta njikọ omenala zuru oke, ma guzobe otu ego. Naịjirịa na-ebute ụzọ n'ịkọwa echiche nke mba ndị na-emepe emepe banyere mkpa ọ dị maka mgbanwe nke usoro akụ na ụba mba ụwa dị ugbu a.

Naịjirịa arụwo ọrụ dị mkpa na mbọ ECOWAS na-agba iji kwụsị agha obodo na Liberia ma nye aka n'ọtụtụ ndị agha na-ahụ maka udo nke ECOWES zigara ebe ahụ na 1990. Naịjirịa enyekwara ọtụtụ ndị agha maka ndị agha ECOMOG na Sierra Leone.

Naịjirịa enweela mmekọrịta dị mma na ndị agbata obi ya.
Naịjirịa arụwo ọrụ dị mkpa na West Africa, na nnukwu ike agha, Naịjirịla na ebumnuche ya nke ịkwalite udo na nkwụsi ike na mpaghara kachasị baa ọgaranya n'Africa ruo ihe karịrị afọ iri atọ.

## Naịjirịa na Òtù Mba Nile
Naịjirịa bụ onye otu ndị a:

* African, Caribbean na Pacific Group of States
* Ụlọ Akụ̀ Mmepe Afrịka
* Njikọ Afrịka
* Kọmitii na Sayensị na Teknụzụ maka Mmepe Na-adịgide Adịgide na South
* Commonwealth nke Mba
* Economic Community of West African States
* Òtù Nri na Ọrụ Ugbo
* Ìgwè nke 15
* G-19
* Ìgwè nke 24
* Ìgwè nke 77
* Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Ike Atọm nke Mba Nile
* Ụlọ Akụ̀ Mba Nile Maka Nrụzigharị na Mmepe
* Ụlọ Ahịa Mba Nile
* International Civil Aviation Organization
* Ụlọikpe Mpụ Mba Nile
* Òtù Mmepe Mba Nile
* Ụlọ Ọrụ Ego Mba Nile
* International Fund for Agricultural Development
* International Hydrographic Organization
* Òtù Ọrụ Mba Nile
* International Monetary Fund
* Òtù Ụgbọ Mmiri Mba Nile
* International Mobile Satellite Organization
* Kọmitii Olimpik Mba Nile
* Òtù Mba Nile Maka Ịhazi Ihe
* International Red Cross na Red Crescent Movement
* International Telecommunication Union
* Interpol
* Òtù Na-adịghị Nkwekọrịta
* Òtù Na-ahụ Maka Mmachibido Iwu nke Ngwá Agha Na-emepụta Ọgwụ
* Nzukọ nke Mba Ndị Na-ebupụ Mmanụ Ala
* Òtù nke Njikọ Alakụba
* Ụlọikpe Na-adịgide Adịgide Adị
* Òtù Mba Ndị Dị n'Otu
* Nzukọ Mba Ndị Dị n'Otu maka Azụmaahịa na Mmepe
* Kọmitii Na-ahụ Maka Akụnụba nke Mba Ndị Dị n'Otu maka Africa
* Òtù Mmụta, Sayensị na Ọdịbendị nke Mba Ndị Dị n'Otu
* Kọmishọna Ukwu nke Mba Ndị Dị n'Otu Maka Ndị Gbara Ọsọ Ndụ
* Òtù Na-ahụ Maka Mmepe Ụlọ Ọrụ Mba Ndị Dị n'Otu
* Ọrụ Nlegharị anya nke Mba Ndị Dị n'Otu Iraq-Kuwait
* Ụlọ Ọrụ United Nations maka Ọzụzụ na Nnyocha
* Ọrụ Nchịkwa Oge nke Mba Ndị Dị n'Otu na Kosovo
* Ọrụ Mba Ndị Dị n'Otu maka Referendum na Western Sahara
* Ọrụ Mba Ndị Dị n'Otu na Bosnia na Herzegovina
* Ọrụ Ndị Nledo nke Mba Ndị Dị n'Otu na Prevlaka
* Ọrụ Ndị Nledo nke Mba Ndị Dị n'Otu na Tajikistan
* Mahadum United Nations
* Universal Postal Union
* Njikọ Ụwa nke Ọrụ
* Òtù Mba Nile
* Njikọ Ụwa nke Òtù Ndị Ọrụ
* Òtù Ahụ Ike Ụwa
* Òtù Na-ahụ Maka Ihe Ndị Nwere ọgụgụ isi n'Ụwa
* Òtù Na-ahụ Maka Ọnọdụ Ihu igwe n'Ụwa
* Òtù Njem Ụwa
* Òtù Azụmaahịa Ụwa

Ọchịchị Babangida sonyeere Organisation of the Islamic Conference (OIC, nketughariri ugbu a Buru Organisation of Islamic Cooperation), ọ bụ ezie na Onye isi ala Obasanjo egosiwo na ọ nwere ike ịtụgharị uche na ndị otu Naịjirịa. A na-ekwu maka Naịjirịa iji guzobe mmekọrịta abụọ ọzọ.

## Afrịka

## Amerịka

## Eshia

## Mba nke Europe

## Oceania

## Esemokwu mba ụwa
Nweputa aka nke ókèala mba ụwa na nso Lake Chad, nke enweghị ya dugara n'ihe omume ókèala n'oge gara aga, emechaala ma na-echere nkwado nke Cameroon, Chad, Niger, na Nigeria; esemokwu na Cameroon banyere ókèala ala na ókèala mmiri gburugburu Bakasi Peninsula dị ugbu a n'ihu Ụlọikpe Ikpe Ziri Ezi nke Mba Nile; esemokwu ókèala mmiri na Equatorial Guinea n'ihi ikike esemokwu banyere ebe ndị nwere mmanụ na Gulf of Guinea.

## Naịjirịa na Commonwealth of Nations
Federation nke Naịjirịa nweere onwe ya site na United Kingdom n'afọ 1960 na Queen Elizabeth nke Abụọ dị ka Queen of Nigeria. Naịjirịa ghọrọ mba na Commonwealth of Nations n1963, mgbe Gọvanọ-Jenal nke Naịjirị, Nnamdi Azikiwe ghọrọ onye isi ala mbụ nke Naịjarị.

A kwụsịtụrụ Naịjirịa na Commonwealth of Nations site n'afọ 1995 ruo afọ 1999, mgbe e weghachiri ndị otu ya zuru oke.

## Hụkwa Ihe ọzọ

* Jaja Wachuku - Minista Naịjirịa Mbụ na-ahụ maka ihe gbasara mba ofesi
* Ndepụta nke ọrụ nnọchiteanya na Naịjirịa
* Ndepụta nke ọrụ nnọchiteanya nke Naịjirịa

## Edensibia


## Njikọ mpụga

Òtù:Pages with unreviewed translations