Arụ ọrụ

[thumb|Onye ọrụ ụgbọelu na [Texas n'oge Agha Ụwa nke Abụọ, 1942.]]
.Ọrụ, iru ọrụ (iru ọrụ na Commonwealth English), ma ọ bụ akaọrụ ma ọ bụ ọrụ bụ ọrụ ndị mmadụ kpachapụrụ anya na-eme iji kwado mkpa na ọchịchọ nke onwe ha, ndị ọzọ, ma ọ bụ òtù.[1]  N'ihe gbasara akụ na ụba, a pụrụ ile ọrụ anya dị ka ọrụ mmadụ na-enye aka (tinyere ihe ndị ọzọ na-emepụta ihe) n'ebe ngwaahịa na ọrụ dị n'ime akụ na ụba.  

Ọrụ adịla n'obodo mmadụ niile, dịka ọrụ a na-akwụ ụgwọ ma ọ bụ akwụghị ụgwọ, site na iji aka na-achịkọta ihe ndị sitere n'okike n'ime otu ndị na-achụ nta anụ na-arụ ọrụ teknụzụ dị mgbagwoju anya nke na-anọchi anya mbọ anụ ahụ ma ọ bụ ọbụna nke uche n'ime obodo ọrụ ugbo, ụlọ ọrụ mmepụta ihe, ma ọ bụ mgbe ụlọ ọrụ mmepụta ihe gasịrị.  N'ime ihe niile a,oru di  mfe na ọrụ ọ bụla chọrọ nkà, ngwá ọrụ, na ihe ndị ọzọ, dị ka ihe maka ịmepụta ngwaahịa.  Ụmụ mmadụ ewepụtala ụlọ ọrụ dị iche iche maka nhazi ọrụ otu, dị ka mmemme gọọmentị, otu ndị na-anaghị akwụ ụgwọ, ndị na-emekọ ihe ọnụ, na ụlọ ọrụ.

Omenala na ndị mmadụ n'otu n'otu gafee n'akụkọ ihe mere eme egosipụtawo ọtụtụ àgwà dịgasị iche iche gbasara ọrụ. Ewezuga ihe dị iche iche ebumnobi, otu omenala nwere ike ịhazi ma ọ bụ tinye ọkwa mmekọrịta mmadụ na ibe ya site na ọrụ ahaziri ahazi nke nwere ike ibu aha ọrụ pụrụ iche ma nye ndị mmadụ ọrụ.  N'ime akụkọ ihe mere eme, ọrụ ejirila njikọ chiri anya na akụkụ ndị ọzọ nke ọha na eze na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, dị ka ike, klaasị, ọdịnala, ikike, na ihe ùgwù.  N'ihi ya, nkewa nke ọrụ bụ isiokwu a ma ama n'ofe sayensị mmekọrịta ọha na eze dịka ma echiche nkịtị na njirimara nke omenala onye ọ bụla.  Ọrụ nwekwara ike ibute obi ụtọ na nlanarị mmadụ n'otu n'otu, ma ọ bụ site n'ọrụ ruru unyi, dị ize ndụ, na mkparị ma ọ bụ n'ọnọdụ ndị dị oke njọ, site na ọnwụ site n'ịrụbiga ọrụ ókè.

Ụfọdụ ndị mmadụ etinyewokwa aka na nkatọ nke ọrụ ma kwupụta ọchịchọ ibelata ma ọ bụ kpochapụ ya kpamkpam, dịka ọmụmaatụ na Paul Lafargue n'akwụkwọ ya The Right to Be Lazy,  David Graeber's Bullshit Jobs, ma ọ bụ The Abolition of Work nke Bob Black. Ezigbo ụwa mmemme n'ezie iji kpochapụ mkpa akụ na ụba maka ọrụ ogologo ndụ pụtara mbụ site n'echiche nke ezumike nká, na nso nso a ka etinyere ndị okenye niile site na nnwale na ego isi nke ụwa

## Nkọwa
thumb|Onye na-arụ ọrụ n'ụdọ na-eme akpụkpọ ụkwụ, Capri, Ịtali
Ọrụ nwere ike ịdị n'ụdị dị iche iche, dị iche iche dị ka gburugburu, ngwá ọrụ, nkà, ihe mgbaru ọsọ, na ụlọ ọrụ gburugburu onye ọrụ.  Okwu a na-ezo aka na ọrụ izugbe nke ịrụ ọrụ, ma a na-akwụ ụgwọ ma ọ bụ akwụghị ụgwọ, nke nkịtị ma ọ bụ nke nkịtị.  Ọrụ gụnyere ụdị ọrụ niile na-arụpụta ihe, gụnyere ọrụ, ọrụ ụlọ, ọrụ afọ ofufo, na nchụso okike.  Ọ bụ okwu sara mbara nke na-agụnye mbọ ọ bụla ma ọ bụ ọrụ a na-eduzi iji nweta otu ebumnuche.

N'ihi na mgbalị siri ike bụ akụkụ dị mkpa nke ọtụtụ ọrụ mmadụ, ihe ruru eru dị ka ọrụ na-abụkarị ihe gbasara ọnọdụ.  Ọpụrụiche bụ otu ihe a na-ahụkarị nke na-ekewa ọrụ na ọrụ ndị ọzọ.  Dịka ọmụmaatụ, egwuregwu bụ ọrụ maka onye na-eme egwuregwu ọkachamara bụ onye na-enweta ihe ha ji ebi ndụ na ya, mana ihe ntụrụndụ maka onye na-egwu egwu na obodo ha.  Otu akụkụ nke atụmatụ ma ọ bụ atụmanya aga n'ihu bụkwa ihe a na-ahụkarị, dị ka mgbe onye na-ahụ maka ahụike na-enye nlekọta ahụike mgbe ọ na-arụ ọrụ na nke zuru oke kama ịrụ ọrụ enyemaka mbụ dị ka onye na-eguzo na mberede.  A naghị elekwa nlekọta onwe onye na àgwà ndị bụ isi dị ka ejiji onwe onye anya dị ka ọrụ.

Ọ bụ ezie na onyinye, azụmahịa, ma ọ bụ ịkwụ ụgwọ nwere ike na-akwadoghachi ọrụ dị ka nke na-arụpụta ihe, nke a nwere ike wepụ ọrụ dị ka ọrụ afọ ofufo ma ọ bụ ihe omume n'ime ezinụlọ, dị ka ịzụ ụmụ ma ọ bụ nlekọta ụlọ.  N'ọnọdụ ụfọdụ, ọdịiche dị n'etiti ọrụ na ihe omume ndị ọzọ bụ nanị ihe ezi uche dị na ya n'ime obodo.  Otú ọ dị, echiche ọzọ bụ na ịkpọ ọrụ ọ bụla dị ka ọrụ bụ ihe gbasara onwe ya, dị ka Mark Twain kwupụtara na "ngere a na-acha ọcha" nke The  Adventures of Tom Sawyer . 

## Akụkọ ihe mere eme
Ụmụ mmadụ agbanweela àgwà ọrụ ha na omume ha ka oge na-aga.  Dị ka ụmụ mmadụ na-adị kwa ụbọchị, ha na-arụ ọrụ karịsịa n'ehihie,  mana ụfọdụ ọrụ na-achọ ọrụ mgbanwe abalị.  Ndị otu ndị dinta na-achịkọta dinta na-adịgasị iche iche “ọrụ” ha siri ike dabere na oge a na-enweta ihe ọkụkụ na oge njem nke anụmanụ na-eri anụ.  Mmepe nke ọrụ ugbo butere ụzọ ọrụ na-adịgide adịgide, mana ọrụ ka na-agbanwe n'oge oge, na-agbasi mbọ ike n'oge owuwe ihe ubi (dịka ọmụmaatụ) na-agbanwe na oge a na-elekwasịghị anya dị ka oyi.  N'oge mmalite ọgbara ọhụrụ, okpukpe Protestant na ọchịchị isi obodo kwusiri ike uru omume na nke onwe onye dị n'ịrụsi ọrụ ike.

Mweghachi nke ịgba ohu n'oge oge na-akwado ọrụ ọrụ na-agbanwe agbanwe na ngalaba ndị na-arụ ọrụ, na mmepụta ego nke ego na-achọsi ike na-achọ ndị ọrụ ka ha na-aga n'ihu nke igwe.  Mgbochi na awa ọrụ na afọ ndị ọrụ sochiri, yana ndị ọrụ na-achọ ka oge ezumike na-abawanye, mana ọrụ ụlọ ọrụ ọgbara ọhụrụ na-ejigide atụmanya nke ọrụ na-adịgide adịgide, gbadoro anya, ọbụlagodi na obodo ndị bara ọgaranya.

Ụdị ọrụ na-agbanwe ka oge na-aga na nzaghachi maka mgbanwe nkà na ụzụ na nke ọha mmadụ.[1]  Dị ka ọmụmụ 2024 si kwuo, ihe ka ọtụtụ n'ọrụ ugbu a na United States bụ ọrụ ndị e webatara kemgbe 1940.

## Ụdị ọrụ
Enwere ụzọ dị iche iche isi hazie na tulee ụdị ọrụ dị iche iche.  Na akụ na ụba, otu ụzọ na-ewu ewu bụ ihe atụ nke ngalaba akụkụ atọ ma ọ bụ ọdịiche ya. N'echiche a, enwere ike kewaa akụ na ụba n'ime ụdị atọ sara mbara:

Ngalaba izizi, nke na-ewepụta nri, akụrụngwa na akụrụngwa ndị ọzọ na gburugburu ebe obibi

Ngalaba nke abụọ, nke na-arụpụta ngwaahịa anụ ahụ, na-emezi ihe, ma na-enye akụrụngwa

Ngalaba nke atọ, nke na-enye ọrụ ma na-enyere aka ịchịkwa akụ na ụba

thumb|Injinia Mary Jackson na-arụ ọrụ na NASA Langley, 1980.
N'ime akụ na ụba siri ike nwere ọpụrụiche dị elu, a na-ekewa ndị a ka ọ bụrụ ụlọ ọrụ na-emepụta obere ngwaahịa ma ọ bụ ọrụ lekwasịrị anya.  Ụfọdụ ndị ọkachamara n'ihe banyere akụ na ụba na-atụkwa aro akụkụ ndị ọzọ dị ka ngalaba "ihe ọmụma" nke quaternary, mana nkewa a ahazibeghị ma ọ bụ nke a nabatara n'ụwa niile.   &#x5B;**'&#x5D;</sup>

Ụzọ ọzọ a na-ejikarị ekewa ọrụ ọrụ bụ ịha ha n'usoro n'usoro, dị ka oke nka, ahụmịhe, ma ọ bụ ọkwa dị elu metụtara ọrụ.  Ọganihu site na onye nkuzi site na njem njem gaa na onye omenkà n'ịzụ ahịa nwere nkà bụ otu ihe atụ nwere ogologo akụkọ ihe mere eme na ihe yiri ya n'ọtụtụ omenala.

Ndị otu na-ebutekarịkwa ọrụ dị iche iche site n'ọkwa a na-ahụta, mana nke a bụ ihe gbasara onwe ya ma na-agabiga ọganihu doro anya n'ime otu ụlọ ọrụ.  Enwere ike ịhụ ụfọdụ ụlọ ọrụ ka ndị a ma ama karịa ndị ọzọ n'ozuzu ha, ọ bụrụgodị na ha gụnyere ọrụ nwere ọrụ ndị yiri ya.  N'otu oge ahụ, ọtụtụ ọrụ n'ofe ụlọ ọrụ niile nwere ike ịnye ọkwa karịa (dịka ọrụ nchịkwa) ma ọ bụ obere (dị ka ọrụ aka) dabere na njirimara dịka ọrụ a na-akwụ ụgwọ dị ala ma ọ bụ ruru unyi, dị ize ndụ na mkparị.





Usoro mmekọrịta ọha na eze ndị ọzọ, dị ka otu esi akwụ ụgwọ ọrụ, nwere ike wepụrụ ọrụ bara uru na echiche ọha mmadụ banyere ọrụ.  Dịka ọmụmaatụ, n'ahịa ahịa nke oge a-akụ na ụba ebe ọrụ ụgwọ ọrụ ma ọ bụ ọrụ mpempe akwụkwọ na-akakarị, ọrụ a na-akwụghị ụgwọ nwere ike ịwepụ na nyocha akụ na ụba ma ọ bụ ọbụna echiche omenala nke ihe ruru eru dị ka ọrụ.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

Na ọkwa ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọrụ dị iche iche nwere ike ịdaba n'okpuru ụlọ ọrụ dị iche ebe ndị ọrụ nwere ike ma ọ bụ ikike dị iche iche. N'ụzọ gabigara ókè, ndị na-enweghị ike n'etiti ọha mmadụ nwere ike ịta ahụhụ (dị ka ndị a na-apụghị imetụ aka) ma ọ bụ ọbụna manye ha n'ụzọ ime ihe ike (site n'ohu) ịrụ ọrụ na-adịchaghị mma. Na mgbakwunye na nke a, ndị a ma ama nwere ike ịnweta ọrụ kachasị mma, n'ụzọ dị ukwuu sinecures ihe atụ, ma ọ bụ ọbụna "ndụ ntụrụndụ".

**Ọrụ Ndị A Na-adịghị Ahụkebe**

N'ime ụwa ọrụ dị iche iche, enwere ụfọdụ ọrụ dị egwu na nke na-adịghị ahụkebe nke na-emegidekarị atụmanya ndị a na-atụ anya ya.  Ọrụ ndị a pụrụ iche na-egosiputa ihe okike na ngbanwe nke ụmụ mmadụ na nchụso ha ibi ndụ ha.

## Ndị ọrụ
Ndị ọrụ n'otu n'otu chọrọ ahụike na akụrụngwa zuru oke iji nwee ihe ịga nke ọma n'ọrụ ha.

### Ọdịdị ahụike
thumb|Ọkwá nkà na-arụ ọrụ na 1942.
Dị ka ihe dị ndụ, ụmụ mmadụ chọrọ usoro ndabere nke ezi ahụ ike, nri, izu ike, na mkpa anụ ahụ ndị ọzọ ka ha wee nwee ike ịgbasi mbọ ike.  Nke a bụ eziokwu karịsịa banyere ọrụ anụ ahụ nke na-etinye ihe a na-achọsi ike n'ahụ, ma ọbụna n'ụzọ dị ukwuu nke ọrụ uche nwere ike ịkpata nchekasị site na nsogbu ndị dị ka ogologo oge, ọchịchọ gabigara ókè, ma ọ bụ ebe ọrụ na-adighị ma

Ụdị ọrụ aka siri ike na-edugakarị ndị ọrụ ịzụlite ike anụ ahụ dị mkpa maka ọrụ ha. Otú ọ dị, ọrụ a anaghị eme ka ahụike zuru oke nke onye ọrụ dị ka mmega ahụ, n'ihi nsogbu dị ka ịrụbiga ọrụ ókè ma ọ bụ obere usoro mmegharị ugboro ugboro. N'ọrụ anụ ahụ ndị a, ịnọgide na-enwe ọnọdụ dị mma ma ọ bụ mmegharị na usoro kwesịrị ekwesị bụkwa nkà dị mkpa iji zere mmerụ ahụ. N'ụzọ na-emegide onwe ya, ndị ọrụ na-arụ ọrụ na-anọkarị otu ebe n'ụbọchị ọrụ niile nwekwara ike ịrịa nsogbu ahụike ogologo oge n'ihi enweghị mmega ahụ.

### Ọzụzụ
Ịmụta nkà ndị dị mkpa maka ọrụ na-abụkarị usoro dị mgbagwoju anya n'onwe ya, na-achọ ọzụzụ nke ụma.  Na obodo ọdịnala, ịmara maka ọrụ dị iche iche nwere ike ibufe ọgbọ ọhụrụ ọ bụla site na ọdịnala ọnụ na ịrụ ọrụ n'okpuru nduzi ndị okenye.  Maka ọrụ nke nwere ọkachamara na teknụzụ siri ike, Otú ọ dị, usoro agụmakwụkwọ ka mma na-adịkarị mkpa.  Usoro ọmụmụ zuru oke na-achọpụta na onye na-arụ ọrụ na ọzụzụ nwere ụfọdụ ikpughe n'akụkụ niile dị mkpa nke ọpụrụiche ha, na tiori na omume.

### Ngwá ọrụ na teknụzụ
thumb|Onye ọkpụite na-eji aka ya kpụọ ite mgbe ọ na-arụ ọrụ na wiil onye ọkpụite.
áká_ịkẹngạ|thumb|Onye na-eji laptọọpụ arụ ọrụ
Ojiji nke ngwá ọrụ abụwo akụkụ dị mkpa nke evolushọn mmadụ ma bụrụkwa akụkụ dị mkpa maka ọrụ. Ọbụna n'ime ọha mmadụ nwere ọganihu na teknụzụ, ọtụtụ ngwá ọrụ ndị ọrụ ka na-agụnye ọtụtụ obere ngwá ọrụ aka, nke e mere ka otu onye jide ma rụọ ọrụ, mgbe mgbe na-enweghị ike mgbakwunye. Nke a bụ eziokwu karịsịa mgbe otu ma ọ bụ ndị ọrụ ole na ole nwere ike ịrụ ọrụ, anaghị achọ ike anụ ahụ dị ukwuu, ma na-aga n'ihu n'onwe ha, dị ka n'ọtụtụ ọrụ aka ọ bụ mmepụta aka.

Maka ọrụ ndị ọzọ chọrọ ike buru ibu, dịka na ụlọ ọrụ na-ewu ụlọ, ma ọ bụ na-agụnye usoro omume dị mfe na-emegharị ugboro ugboro, dịka na mmepụta buru ibu, igwe dị mgbagwoju anya nwere ike ịrụ ọtụtụ mgbalị. Ndị ọrụ nọ ebe ahụ ga-elekwasị anya n'ọrụ ndị ọzọ dị mgbagwoju anya, njikwa arụmọrụ, ma ọ bụ ịrụ ọrụ mmezi. N'ime ọtụtụ puku afọ, nchọpụta, nchọpụta sayensị, na ụkpụrụ injin enyerela ụmụ mmadụ ohere ịga n'ihu site n'ịmepụta igwe dị mfe nke na-eduga ma ọ bụ na-eme ka ike dịkwuo elu, site na injin maka iji isi mmalite ike ndị ọzọ, na usoro dị mgbagwoju anya, nke na-achịkwa nke na-eme ọtụtụ nzọụkwụ n'ime usoro ọrụ.

Na narị afọ nke 20, mmepe nke ngwá electronic na nghọta mgbakọ na mwepụ ọhụrụ dugara n'ịmepụta na ịnakwere kọmputa ngwa ngwa, nke na-arụ ọrụ n'ozuzu. Dị nnọọ ka igwe nwere ike dochie anya ọrụ anụ ahụ nke ọtụtụ mmadụ, kọmputa na-enye ohere maka ọrụ uche nke ndị ọrụ mmadụ rụrụ n'oge gara aga, dị ka ngụkọta, ederede ederede, na arịrịọ Ọrụ ndị ahịa. Nnyocha na mmepe nke teknụzụ ndị metụtara ya dị ka mmụta igwe na robotics na-aga n'ihu na narị afọ nke 21.

E wezụga ngwá ọrụ na ígwè ọrụ eji arụ ọrụ nke ọma, ndị ọrụ na-erite uru mgbe a na-emepụta ihe ndị ọzọ na-adịghị arụ ọrụ na gburugburu ebe obibi ha nke ọma. Nke a na-agụnye ihe niile site na ihe onwe onye dị ka uwe ọrụ na ihe nchekwa na atụmatụ nke ebe ọrụ n'onwe ya dị ka oche, ọkụ, ikuku dị mma, na ọbụna ihe owuwu dị n'okpuru.

## N'etiti ọha mmadụ
thumb|262x262px|Oge ọrụ mmadụ kwa izu na US (2006-2023)

### Nzukọ
Ọbụna ma ọ bụrụ na ndị ọrụ dị njikere n'onwe ha ịrụ ọrụ ha, a chọrọ nhazi maka mgbalị ọ bụla na-abụghị nke ndụ onwe onye iji nwee ihe ịga nke ọma. Na ọkwa nke obere ìgwè na-arụ ọrụ n'otu ọrụ, naanị imekọ ihe ọnụ na ezigbo nkwurịta okwu nwere ike ịdị mkpa. Ka mgbagwoju anya nke usoro ọrụ na-abawanye, na-achọ atụmatụ ndị ọzọ ma ọ bụ ndị ọrụ ndị ọzọ lekwasịrị anya na ọrụ ụfọdụ, nzukọ a pụrụ ịdabere na ya na-aghọwanye ihe dị oke egwu.

Òtù akụ na ụba na-egosipụtakarị echiche mmekọrịta mmadụ na ibe ya n'oge na ebe ha, dị ka echiche banyere ọdịdị mmadụ ma ọ bụ usoro ndị isi. Òtù ndị a pụrụ iche nwekwara ike ịbụ ihe dị ịrịba ama n'akụkọ ihe mere eme, ọbụnakwa na-emepụta ogidi ndị dị mkpa nke usoro akụ na ụba. N'akụkọ ihe mere eme nke Europe, dịka ọmụmaatụ, mbelata nke guilds na ịrị elu nke ụlọ ọrụ na-ejikọta ọnụ na-aga aka na mgbanwe ndị ọzọ, dị ka uto nke steeti etiti na akụrụngwa.   &#x5B;**'&#x5D;</sup>

Na akụ na ụba mepere emepe, Òtù ndị ọrụ bụ nzukọ ọzọ dị mkpa. N'ịnọpụrụ iche, onye ọrụ nke a na-agbanwe n'ụzọ dị mfe n'ahịa ọrụ nwere obere ikike ịchọ ụgwọ ọrụ ma ọ bụ ọnọdụ ka mma. Site n'ịgwakọta ọnụ na imekọrịta ihe na ndị nwe ụlọ ọrụ dị ka ụlọ ọrụ, otu ndị ọrụ ahụ nwere ike ịsị na ha nwere òkè ka ukwuu na uru nke ọrụ ha mepụtara. Ọ bụ ezie na otu òtù na-achọ ka ndị ọrụ chụọ ụfọdụ nnwere onwe n'àjà n'ihe gbasara ndị ọrụ ibe ha, ọ nwere ike inye ndị ọrụ ikike ịchịkwa usoro ọrụ ahụ n'onwe ya na mgbakwunye na uru ihe onwunwe.

=== Ụlọ ọrụ ===
Mkpa maka atụmatụ na nhazi na-agafe nzukọ ọ bụla na ọha mmadụ n'ozuzu ya. Ọrụ ọ bụla na-aga nke ọma chọrọ nkwekọrịta ihe onwunwe dị irè iji nye ihe ndị dị mkpa, ihe, na itinye ego (dị ka ngwá ọrụ na ụlọ ọrụ). N'ime obere obodo ọdịnala, enwere ike ịchịkwa akụkụ ndị a site na omenala, ọ bụ ezie na ka obodo na-eto, usoro sara mbara na-adị mkpa.

Otú ọ dị, ụlọ ọrụ ndị a dị mgbagwoju anya ka nwere mgbọrọgwụ n'ihe omume ụmụ mmadụ. Ọbụna ahịa nweere onwe ha nke ọha mmadụ nke oge a na-adabere n'ụzọ bụ isi na azụmahịa, ebe akụ na ụba na-achịkwa, dịka n'ọtụtụ steeti ndị Kọmunist n'oge narị afọ nke 20, na-adaberị n'ụdị bureaucratic na nke ndị isi nke nkesa.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

Ụlọ ọrụ ndị ọzọ nwere ike imetụta ndị ọrụ ọbụna karịa kpọmkwem site na ịkọwapụta ndụ kwa ụbọchị ma ọ bụ ikike iwu. Dịka ọmụmaatụ, usoro ịkpa ókè nwere ike igbochi ezinụlọ ịrụ ọrụ dị mkpirikpi, nke e ketara site n'aka nne na nna gaa n'aka nwatakịrị. Na Ịgba ohu, onye ọrụ ugbo nwere ikike karịa ohu mana a na-ejikọta ya na otu ala ma na-anọ n'okpuru ike nke onye nwe ala, ọbụnakwa na-achọ ikike ịgagharị n'èzí ala. Otu ụlọ ọrụ si arụ ọrụ na ndụ ndị ọrụ n'otu n'otu nwekwara ike ịdị mgbagwoju anya; n'ọtụtụ obodo ebe ọrụ na-akwụ ụgwọ na-achịkwa, ndị ọrụ nwere ikike hà nhata site na iwu na ịgagharị na nkuzi. Na-enweghị nkwado ọha na eze ma ọ bụ ihe ndị ọzọ, Otú ọ dị, mkpa ọ dị inweta ihe oriri nwere ike ịmanye onye ọrụ ịhapụ ikike na nnwere onwe ụfọdụ n'ezie.

### Ụkpụrụ Ndị Dị Ndụ
Ndị otu na ndị ọzọ nwere ike iji ọrụ kpọrọ ihe n'ozuzu, ma ọ bụ ụdị ya ụfọdụ, n'ụzọ dị iche. Mgbe ọnọdụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya ma ọ bụ omume ọma na-ejikọta ya na ntụrụndụ, mgbe ahụ ọrụ nwere ike ịghọ ihe na-egosi ọkwa dị ala ma nwee uru dị ala. N'aka nke ọzọ, ọha mmadụ nwere ike ijide ụkpụrụ ọrụ ebe a na-ahụ ọrụ dị ka omume ọma. Onye Germany na-ahụ maka mmekọrịta ọha na eze bụ Max Weber kwuru na ọganihu nke Europe malitere na Ụkpụrụ Ọrụ Protestant, nke pụtara na Ndozigharị ahụ. Ụfọdụ ndị ọkà mmụta okpukpe Ndị Kraịst [onye?] na-arịọ arịrịọ maka Akwụkwọ Jenesis nke Agba Ochie n'ihe gbasara ọrụ.  Dị ka Jenesis 1 si kwuo, e kere ụmụ mmadụ n'onyinyo Chineke, na Jenesis 2, e debere Adam n'Ogige Iden ka ọ "rụ ọrụ ma debe ya". Dorothy L. Sayers ekwuola na "ọrụ bụ mmega ahụ na ọrụ nke mmadụ - ihe e kere eke nke e mere n'onyinyo nke Onye Okike ya. "  N'otu aka ahụ, John Paul nke Abụọ kwuru na  na site n'ọrụ ya, mmadụ na-ekere òkè n'onyinye nke onye okike ya.

Ndị ọkà mmụta okpukpe Ndị Kraịst na-ahụ ọdịda mmadụ dị ka ihe na-emetụta ọrụ mmadụ nke ukwuu. Na Jenesis 3:17 Chineke gwara Adam, "ala bụ ihe a bụrụ ọnụ n'ihi gị; n'ihe mgbu ị ga-eri ya ụbọchị niile nke ndụ gị". Leland Ryken kwuru na, n'ihi ọdịda, "ọtụtụ ọrụ anyị na-arụ n'ụwa dara ada bụ ihe na-adịghị mma ma na-agwụ ike. "  Ndị ọkà mmụta okpukpe Ndị Kraịst na-akọwa na site na ọdịda, ọrụ aghọwo ọrụ siri ike, mana John Paul nke Abụọ na-ekwu na ọrụ dị mma maka mmadụ n'agbanyeghị ọrụ a, na "ma eleghị anya, n'echiche, n'ime ya", n'ihi na ọrụ bụ ihe kwekọrọ na ùgwù mmadụ ma site na ya, ọ na-emezu dị ka mmadụ.  N'ịdabere na Aristotle, Ryken na-atụ aro na ụkpụrụ omume bụ ihe dị mma n'etiti oke abụọ nke ịbụ onye umengwụ na onye na-arụsi ọrụ ike. Ụfọdụ ndị ọkà mmụta okpukpe Ndị Kraịst na-ejikwa ozizi mgbapụta iji kwurịta echiche nke ọrụ. Oliver O'Donovan kwuru na ọ bụ ezie na ọrụ bụ onyinye nke okike, a "na-eme ka ọ bụrụ onye a na-ejere ibe ya ozi na mkpakọrịta nke Kraịst. "  Popu Francis na-akatọ olileanya na ọganihu teknụzụ nwere ike belata mkpa maka ọrụ: "ihe mgbaru ọsọ ekwesịghị ịbụ na ọganiha teknụzụ na-anọchiwanye ọrụ mmadụ, n'ihi na nke a ga-emebi ihe a kpọrọ mmadụ",  na McKinsey na-atụ aro na ọrụ ga-agbanwe, mana ọ bụghị njedebe, n'ime akpaaka na nnabata ọgụgụ isi aka.

Nye ụfọdụ, ọrụ nwere ike ịnwe uru ime mmụọ na mgbakwunye na echiche ụwa. Karịsịa n'ụfọdụ akụkụ Ndị mọnk ma ọ bụ ihe omimi nke ọtụtụ Okpukpe, enwere ike iji ọrụ aka dị mfe kpọrọ ihe dị ka ụzọ isi lekọta ahụ, zụlite ọzụzụ onwe onye na ịdị umeala n'obi, ma lekwasị anya n'uche.

### Nsogbu ndị dị ugbu a
Ọnọdụ akụ na ụba ụwa nke oge a ewetawo ọtụtụ mgbanwe, na-agbanwe ụfọdụ nsogbu ọrụ zuru ebe niile. N'otu oge ahụ, ụfọdụ okwu ogologo oge ka dị mkpa, ndị ọzọ ọhụrụ apụtawo. Otu okwu na-aga n'ihu n'agbanyeghị ọtụtụ mmelite bụ Ọrụ ohu na Ịzụ ahịa mmadụ. Ọ bụ ezie na echiche banyere ikike zuru ụwa ọnụ na uru akụ na ụba nke ọrụ n'efu belatara oke ịgba ohu, ọ na-aga n'ihu n'ebe ndị na-enweghị iwu, ma ọ bụ n'ụdị dị ala n'akụkụ ọtụtụ akụ na ụba.

Ihe isi ike ọzọ, nke pụtara n'ọtụtụ obodo n'ihi mmepe obodo na mmepụta ihe, bụ enweghị ọrụ. Ọ bụ ezie na mgbanwe site na akụ na ụba na-emekarị ka mmepụta ihe zuru oke nke ọha mmadụ ma welie ọtụtụ n'ịda ogbenye, ọ na-ewepụ ntọala nke nchekwa ihe onwunwe site na ndị na-enweghị ike ịchọta ọrụ ma ọ bụ nkwado ndị ọzọ. Gọọmentị agbalịwo ọtụtụ atụmatụ iji belata nsogbu ahụ, dị ka imeziwanye arụmọrụ nke ịrụ ọrụ, inye uru ọdịmma ma ọ bụ mkpuchi enweghị ọrụ, ma ọ bụ ọbụna iwepu ahịa ọrụ site na mmemme enyemaka ọrụ ma ọ bụ nkwa ọrụ. Ebe ọ bụ na ọrụ bụ akụkụ dị mkpa nke njirimara onwe onye nke ọtụtụ ndị ọrụ, enweghị ọrụ nwere ike inwe mmetụta siri ike na mmekọrịta mmadụ na ibe ya karịa enweghị nchebe ego ọ na-akpata.   &#x5B;**&#x5D;

Otu nsogbu ọzọ, nke nwere ike ọ gaghị egbochi ọrụ nke akụ na ụba mana ọ nwere ike inwe mmetụta dị ịrịba ama, bụ mgbe gọọmentị na-enweghị ike ịkọwa ọrụ na-eme n'ụzọ na-enweghị isi site na ọha na eze. Nke a nwere ike ịbụ ọrụ dị mkpa, na-enweghị ụgwọ ọrụ na-eme kwa ụbọchị na ndụ onwe onye; ma ọ bụ ọ nwere ike ịbụ mpụ nke na-agụnye mgbanwe akụ na ụba doro anya ma na-ezighị ezi. Site n'ileghara ọrụ ndị a anya ma ọ bụ ghara ịghọta, iwu akụ na ụba nwere ike inwe mmetụta na-emegide nghọta ma kpatara nrụgide na obodo na ọha mmadụ.

#### Ọrụ ụmụaka
N'ihi ihe dị iche iche dị ka Ọrụ dị ọnụ ala, ọnọdụ akụ na ụba dị ala nke ndị ogbenye, adịghị ike nke iwu na nlekọta iwu, a na-ahụkarị ịdị adị nke ọrụ ụmụaka n'akụkụ dị iche iche nke ụwa.

Dị ka World Bank Globally si kwuo, ọnụ ọgụgụ ụmụaka na-arụ ọrụ ejirila 25% ruo 10% belata n'etiti afọ 60 ruo n'afọ ndị mbụ nke narị afọ nke 21. Ka o sina dị, inye ọnụ ọgụgụ ndị bi n'ụwa mụbakwara ọnụ ọgụgụ ụmụaka na-arụ ọrụ ka dị elu, na UNICEF na ILO na-ekweta na e mere atụmatụ na nde ụmụaka 168 dị afọ 5-17 n'ụwa niile tinyere aka n'ụdị ọrụ ụmụaka na 2013  .

Ụfọdụ ndị ọkà mmụta dị ka Jean-Marie Baland na James A. Robinson na-atụ aro na ọrụ ọ bụla ụmụaka dị afọ 18 ma ọ bụ na-erughị eru bụ ihe na-ezighi ezi ebe ọ bụ na nke a na-agba ume amaghị akwụkwọ, ọrụ obi ọjọọ na itinye ego dị ala na isi obodo mmadụ. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, e nwere ihe omume na akụ na ụba nke na-akwado mmachibido iwu zuru oke maka ụmụaka dị afọ 18 ma ọ bụ na-erughị, n'ebe niile n'ụwa.   N'aka nke ọzọ, ụfọdụ ndị ọkà mmụta dị ka Christiaan Grootaert na Kameel Ahmady kwenyere na ụmụaka na-arụ ọrụ bụ ihe mgbaàmà nke ịda ogbenye. Ọ bụrụ na iwu machibido ọtụtụ ọrụ iwu kwadoro nke na-enyere ndị ogbenye aka ịlanarị, akụ na ụba na-abụghị nke iwu kwadoro, ọrụ iwu na-akwadoghị na azụmaahịa nzuzo ga-aga nke ọma.   

## Ebe a na-arụ ọrụ