open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nzukọ Mba Ndị Dị n'Otu Maka Ọhịa

United Nations Forum on Forest (UNFF) bụ ọgbakọ amụma gọọmentị etiti dị elu. Nzukọ ahụ gụnyere mba ndị otu United Nations na ndị na-ekiri ihe na-adịgide adịgide, ndị odeakwụkwọ UNFF, Secretariat, mmekorita mmekorita na oke ohia, otu mpaghara na usoro na isi otu.

N'afọ 1992, Nzukọ Mba Ndị Dị n'Otu na Mmepe, 

("Mgbakọ ụwa ") nke e mere na Rio de Janeiro, nabatara nkwupụta ikike na-abụghị nke iwu kwadoro maka nkwekọrịta zuru ụwa ọnụ na njikwa, nchekwa na mmepe na-adịgide adịgide nke ụdị ọhịa niile (ụkpụrụ ọhịa) yana Agenda 21, nke gụnyere isi (Isi nke 11) na "Ịlụ ọgụ megide mgbukpọ ọhịa".

N'ịgbaso Nzukọ Ụwa, UN guzobere Intergovernmental Panel on Forests (IPF) na onye nọchiri ya, Intergovernmentel Forum on Forests, iji mezuo ụkpụrụ ọhịa na Isi nke 11 nke Agenda 21. Site na 1995 ruo 2000, usoro IPF / IFF na-ekwu maka nsogbu ndị dị ka ihe kpatara mgbukpọ ọhịa; ihe ọmụma metụtara ọhịa ọdịnala; imekọ ihe ọnụ mba ụwa na enyemaka ego na nnyefe teknụzụ; mmepe nke ụkpụrụ na ihe ngosi maka njikwa ọhịa na-adịgide adịgide; na azụmahịa na gburugburu ebe obibi. Usoro IPF / IFF mere ka e nwee atụmatụ 270 maka ime ihe maka ịkwalite njikwa, nchekwa na mmepe na-adịgide adịgide nke ụdị ọhịa niile.

N'afọ 2000, United Nations Economic and Social Council (ECOSOC) guzobere United Nations Forum on Forests (UNFF) na ebumnuche bụ isi ịkwalite "... njikwa, nchekwa na mmepe na-adịgide adịgide nke ụdị ọhịa niile na iji mee ka mkpebi ndọrọ ndọrọ ọchịchị ogologo oge maka njedebe a sie ike" dabere na Rio Declaration, Forest Principles, Isi nke 11 nke Agenda 21 na nsonaazụ nke IPF / IFF Processes na ihe ndị ọzọ dị mkpa nke iwu ọhịa mba ụwa...

## Ọrụ ndị bụ isi

* Iji mee ka mmejuputa nkwekọrịta metụtara ọhịa dị mfe ma kwalite nghọta zuru oke banyere njikwa ọhịa na-adịgide adịgide.
* Iji nye mmepe iwu na mkparịta ụka na-aga n'ihu n'etiti Gọọmentị, òtù mba ụwa, gụnyere nnukwu ìgwè, dịka akọwapụtara na Agenda 21 yana iji dozie nsogbu ọhịa na ebe ndị na-apụta na-echegbu onwe ha n'ụzọ zuru oke, zuru oke na nke jikọtara ọnụ.
* Iji bulie imekọ ihe ọnụ yana iwu na nhazi mmemme na nsogbu metụtara ọhịa
* Iji kwalite imekọ ihe ọnụ mba ụwa na
* Iji nyochaa, nyochaa ma kọọ banyere ọganihu nke ọrụ na ebumnuche ndị dị n'elu
* Iji mee ka mkpebi ndọrọ ndọrọ ọchịchị sie ike maka njikwa, nchekwa na mmepe na-adịgide adịgide nke ụdị ọhịa niile.
Nkwupụta Banyere Ihe Ndị Ruuru Ụmụ Amaala

**Nkwupụta ahụ maka ikike ụmụ amaala (UNDRIP ma ọ bụ DOTROIP)** bụ mkpebi na-adịghị agwụ agwụ nke 

United Nations na 2007. ọ na-akọwapụta ma kọwapụta ikike mmadụ na mkpokọta nke ụmụ amaala gụnyere ikike nwe ha na nkwupụta omenala na emume, njirimara, asụsụ, ọrụ, ahụike, agụmakwụkwọ, na ihe ndị ọzọ. Ihe nwe ha gbatịkwara na nchekwa nke ikike ọgụgụ isi na omenala ha.

Nkwuputa a "na-emesi ike ikike nke ụmụ amaala ịkwado na wusie ụlọ ọrụ, omenala na omenala ha na ịchụso mmepe ha dịka mkpa nke onwe ha.Na ọchịchọ. Ọ "machibidoro ịkpa ókè megide ụmụ amaala," na itinye aka nke ọma n'ihe niile metụtara ha na ikike ha nwere ịnọpụ iche na ịchụso nke ha Ọhụụ maka mmepe akụ na ụba na mmekọrịta ọha na eze 

U

United Nations mere na 2007. Ọ na-akọwa ma kọwaa ikike onwe onye na nke otu ndị obodo, gụnyere ikike ha nwere maka ngosipụta ọdịbendị na ememe, njirimara, asụsụ, ọrụ, ahụike, agụmakwụkwọ, na nsogbu ndị ọzọ. Ihe onwunwe ha na-agbatịkwa na nchedo nke ihe onwunwe ọgụgụ isi na ọdịbendị ha. Nkwupụta ahụ "na-ekwusi ike na ikike nke ụmụ amaala na-elekọta ma na-eme ka ụlọ ọrụ, ọdịbendị na ọdịnala nke ha sie ike, yana ịchụso mmepe ha dịka mkpa na ọchịchọ ha si dị. " Ọ "na-amachibido ịkpa ókè megide ụmụ amaala," ma "na-akwalite itinye aka zuru oke na nke dị irè n'ihe niile metụtara ha na ikike ha ịnọgide na-adị iche na ịchụso ọhụụ nke ha banyere mmepe akụ na ụba na mmekọrịta mmadụ na ibe ya".

Ebumnuche nke nkwupụta a bụ ịgba ume ka mba dị iche iche soro ụmụ amaala na-arụkọ ọrụ iji dozie nsogbu zuru ụwa ọnụ, dị ka mmepe, ọchịchị onye kwuo uche ọtụtụ omenala, na ịchịisi

.

Na Thursday, September 13, 2007, United Nations vootu site n'ọtụtụ mmadụ 143 (4 megide, 11 jụrụ, na 34 na-anọghị) nke nkwupụta ahụ.

Kemgbe afọ 2007, mba anọ na-atụ vootu megide agbanweela ọnọdụ ha ma ugbu a na-akwado nkwupụta ahụ. Ka ọ na-erule n'ọnwa Febụwarị 2020, *Ngalaba Na-ahụ Maka* Akụ na Ụba na Ọha na Eze nke United Nations, Ndị Aborigine kọwara (A / RES / 61/295) dị ka "...ihe kachasị zuru oke nke mba ụwa na ikike nke ndị obodo. Ọ na-eguzobe usoro zuru ụwa ọnụ nke ụkpụrụ kachasị nta maka ndụ, nkwanye ùgwù na ọdịmma nke ụmụ amaala nke ụwa ma na-akọwapụta ụkpụrụ ikike mmadụ dị ugbu a na nnwere onwe ndị bụ isi ka ha na-emetụta ọnọdụ ụfọdụ nke ụmụ ama amaala. "

Dị ka nkwupụta Nzukọ Ezumezu, UNDRIP abụghị ngwá ọrụ iwu kwadoro n'okpuru iwu mba ụwa. Dị ka nkwupụta mgbasa ozi UN si kwuo, ọ "na-anọchite anya mmepe siri ike nke ụkpụrụ iwu mba ụwa ma gosipụta mkpebi nke mba ndị otu UN ịkwaga n'akụkụ ụfọdụ"; UN kọwara ya dị ka ịtọ "ụkpụrụ dị mkpa maka mmeso ụmụ amaala nke ga-abụ ihe dị mkpa iji kpochapụ mmebi ikike mmadụ megide nde ụmụ amaala 370 nke ụwa, yana inyere ha aka ịlụso ịkpa ókè na nchụpụ".
Nkwekọrịta Njikọ Ọchịchọ

**Nkwekọrịta mmekọrịta afọ ofufo (VPA) bụ nkwekọrịta ahia ahia nke abụọ n'etiti European Union na osisi - mba na-ebupụ na mpụga EU. VPA bụ isi ihe na mmemme EU FLEGT Atumatu mmemme nke bu n'obi ilebara iwu na-akwadoghi anya igbu osisi.**

N'okpuru VPA, mba mmekọ ahụ kwenyere na ọ ga-ebupụ naanị ngwaahịa osisi iwu kwadoro na EU. EU kwenyere inye ngwaahịa osisi iwu kwadoro ('FLEGT-likensed) site na mba ahụ n'efu ịbanye n'ahịa EU. EU na-ekwukwa na ọ ga-agọnahụ ịbanye na mbupu osisi ọ bụla sitere na mba mmekọ VPA nke na-enweghị ikikere FLEGT ma yabụ na ọ gafere iwu na-akwadoghị.

Ebumnuche bụ iji azụmahịa mee ihe dị ka ihe mkpali, dịka osisi nwere ikikere FLEGT na-emezu ihe achọrọ nke EU Timber Regulation, nke chọrọ ka ndị ọrụ EU jiri ịdị uchu iji gbochie osisi iwu na-akwadoghị ịbanye n'ahịa. Osisi nwere ikikere FLEGT agaghị enwe nyocha ndị ahụ n'ihi ya ga-enwe ọkụ na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ iji banye na EU.

Isi nke VPA ọ bụla bụ nkọwa nke usoro nkwenye iwu osisi nke mba mmekọ ga-etinye n'ọrụ iji nyochaa iwu nke ngwaahịa osisi ma nye ngwaahịa iwu kwadoro na ikikere FLEGT. Usoro nkwenye iwu ọ bụla nke osisi ga-enwerịrị ihe ise na-esonụ: nkọwa iwu, njikwa usoro nnyefe, nkwenye nke nkwenye, ikikere FLEGT na nyocha onwe onye nke usoro ahụ dum.

## Nchịkọta nke VPAs
Onye Nlekọta Ọhịa

thumb|forests monitor official logo.svg
thumb|Youth forest monitoring program (9271741894).jpg
Forests Monitor bụ òtù na-abụghị nke gọọmentị nke e guzobere na Cambridge, England, n'afọ 1993, iji kwado ndị na-adabere n'oké ọhịa ma mee ka ọha na eze mara banyere mmetụta ọjọọ nke mmebi ọhịa ụlọ ọrụ nwere na ndị bi n'oké osimiri ndị a na gburugburu ebe obibi na-akwado ha, gụnyere ọtụtụ osisi na anụmanụ. Ebumnobi ha bụ inye ndị NGO na otu ụmụ amaala nwere mmasị nyocha nyocha gbasara ụlọ ọrụ ọhịa na ihe ha na-eme, wee kwado ma nyekwa ndị omume ọjọọ aka.  Forests Monitor bụ ụlọ ọrụ anaghị akwụ ụgwọ, na-abụghị nke gọọmentị.

Forests Monitor na-enyekwa aka na nhazi amụma oke ọhịa nke mba ụwa na nke mba site na usoro zuru ụwa ọnụ dịka UNFF na usoro mmanye iwu na ọchịchị mpaghara (FLEG) dị ka African FLEG na ENA FLEG.  Akuko nkwenye maka ịda ogbenye echekwabara 2007-07-31 na igwe Wayback mebere n'etiti Forests Monitor na The Rainforest Foundation na-ekwu okwu ndị a.

## Ihe omume
Forests Monitor bụ òtù na-eduga na ọrụ ugbu a nke nlekota oru oke ọhịa na Republic of Congo, na-arụ ọrụ na mmekorita ya na REM (Resource Extraction Monitoring).

Forests Monitor tinyere UCL ExCiteS mepụtara beta version nke ngwa mkpanaka dị ka akụkụ nke ọrụ ha na Republic of Congo, nke na-enyere obodo ndị dị n'ógbè ahụ aka nyochaa ọrụ ọhịa gburugburu obodo ha.  Ọ bụ ezie na ngwa ewepụtara na webụsaịtị ụlọ ọrụ ahụ bụ naanị ụdị beta, ikike ahụ bụ Apache 2 mepere emepe, ebumnuche ya bụ ịgba ndị otu ndị ọzọ ume ka ha jiri usoro a nyere ndị mmadụ aka ichekwa gburugburu mpaghara ha.

Forests Monitor kwadoro nguzobe nke ntụkwasị obi ọrụ ebere, Forests Monitor Charitable Trust. Forests Monitor Charitable Trust kwụsịrị ọrụ n'afọ 2011. Forests Monitor Ltd (òtù na-enweghị uru) na-aga n'ihu na ọrụ ya.

Forests Monitor arụla ọtụtụ ọrụ n'ụwa niile iji nyocha na ịkwalite mmata maka ụlọ ọrụ ọhịa.  Mpaghara ekpuchiri gụnyere:

* Democratic Republic of Congo
* Republic of Congo
* Cameroon
* Papua New Guinea
* Malaysia
* Solomon Islands
* Siberia
* Liberia

## Hụkwa

* Ịkụ osisi n'ụzọ iwu na-akwadoghị
* Ntọala Oké Ọhịa Mmiri
* Nnyocha Nchịkọta Ihe Ndị Dị Ndụ

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ Forest Monitor
* Forests Monitor mbipụta E debere  Wayback Machine
* Ebe nrụọrụ weebụ Nnyocha Nchịkọta Ihe onwunwe
* Ebe nrụọrụ weebụ Rainforest Foundation
Ikike iji nweta ọgwụgwọ dị ire

Ikike maka ọgwụgwọ di ire bụ ikike nke onye e mebiri **ikike** mmadụ na ọgwụgwọ iwu. Ihe ngwọta dị otu  ahụ ga-abụrịrị ihe dị mfe, na ejikọta, nwee ike iwebata ndị na eme ya n'ụlọ ikpe, nye nkwụghachi ụgwọ kwesịrị ekwesị, ma gbochie mmebi iwu nke ikike mmadụ. Ikike maka ọgwụgwọ dị ire na-eme ka onye ọ bụla nwee ike ịchọ ọgwụgwọ site na steeti n'onwe ya kama site na usoro mba ụwa. Ọ bụ ụzọ dị ire iji chebe ikike mmadụ na steeti ma chọọ ka steeti ghara ichebe ikike mmadụ n'ụzọ iwu kamakwa n'omume maka ikpe ọ bụla. A na-ahụkarị ikike maka ọgwụgwọ dị ire dị ka ikike mmadụ na ngwá ọrụ ikike mmadụ nke mba ụwa.

A na egosipụta ikike maka ọgwụgwọ dị ire na Nkeji edemede asatọ nke Universal Declaration of Human Rights, Nkeji edemedo abụọ nke International Covenant on Civil and Political Rights, Nkezi edemede 13 nke European Convention on Human Rights, na Nkeji nke 47 nke European Union Charter on Fundamental Rights.

## Ndị na-achọ ebe mgbaba
Ikike inweta ọgwụgwọ dị irè ka akpọkuola n'ihe gbasara ndị na-achọ mgbaba ebe ikike ejidere iji gbochie steeti ịchụpụ onye na-achọ mgbapu tupu ọ kpee ikpe akwụkwọ onye na-achọ mgbapu, na na mgbe ọ jụrụ ajụjụ mgbapu, onye na-azọrọ ga-enwerịrị ikike. nwere ikike dị irè ịrịọ arịrịọ site n'inye oge zuru oke na ịnweta nnochite anya iwu. Ụlọ ikpe achọpụtabeghị na steeti ahụ kwesịrị ịnye onye ọka iwu, ọbụlagodi mgbe onye na-achọ mgbapu enweghị ike ị nweta otu, ma ọ bụrụhaala na onye ọka iwu adịghị mkpa iji nweta ọgwụgwọ dị irè. Ụlọ ikpe achọpụtala na usoro a na-emebiga ihe ókè nwere ike imebi ikike iji nweta ọgwụgwọ dị irè, karịsịa ma ọ bụrụ na enyeghị onye ọka iwu.

## Njikọ Europe
N'ime iwu European Union, ikike inweta ọgwụgwọ dị irè na-emetụta karịa ikike mmadụ na ikike niile nke iwu EU nyere n'ụlọ ikpe nke mba ndị otu.

## Ịta ahụhụ
Kọmiti na-ahụ maka ihe ndị ruuru mmadụ nke Mba Ndị Dị n’Otu ekwuola na n’ihe gbasara mmekpa ahụ́, ikike inweta ọgwụgwọ dị irè na-achọ ka steeti nyochaa ebubo eboro mmekpa ahụ́, kpee ndị mere ihe ọjọọ ikpe, kwụọ ụgwọ ndị e merụrụ ahụ́, ma gbochie mmebi iwu yiri nke ahụ ime ọzọ. Ekwuru ụkpụrụ nke ikike iji nweta ọgwụgwọ dị irè n'ime edemede 14 nke Nkwekọrịta Mba Ndị Dị n'Otu megide ịta ahụhụ.
Ọnọdụ ihu igwe na azụma ahịa na Afrika

**Ọnọdụ ihu igwe na azụmahịa na Afrịka**  bụ echichi nke na-arutu aka na njikọ dị Na etiti ìgwè azụmaahịa mbà ùwà n'ihe gbasara mmepe akụ na ụba Afrịka. Ọ bụ isi okwu nke ngalaba ọmụmụ nke na-achọ ịkọwa usoro dabere na akụ na-ụba màkà mgba-nwe mgbanwe ihu igwe na ibelata. N'echiche a, ọ na-enyocha etu iwu azụmahịa na-ihu igwe si ejikọta na nsonaazụ dị mkpa, dị ka ọganihu akụ na ụba nke kọntinent ahụ. N'ụwa niile, azụmahịa bụ isi ihe na-eme ka ikuku GHG. Mgbasa gas na-ekpo ọkụ na-emetụta azụmahịa site na arụmọrụ ike site na mmetụta usoro, ike mmepụta gas na-akpo ọkụ site na mmetụta nke ihe mejupụtara, na mmetụta nke oke. Mgbasa ozi metụtara njem ụgbọ mmiri mba ụwa na-akwado ihe ọ bụla si na ya pụta.

N'ime arụmụka ihu igwe, a na-etinye uche dị mma na ọrụ nkwekọrịta azụmahịa na ihu igwe. N'aka nke ya, nkwekọrịta azụmahịa nwere ike inyere mba aka iru ihe mgbaru ọsọ ihu igwe site n'iwepụ ụtụ isi, ikwekọ ụkpụrụ na ngwongwo gburugburu ebe obibi, na iwepụ enyemaka na-agbagọ agbagọ na mmanụ ala.

## Ebe Azụmaahịa n'efu na ụfọdụ Afrịka (AfCFTA) na mgbanwe ihu igwe
Mmetụta nke mgbanwe ihu igwe, dị ka ụkọ mmiri ozuzo, idei mmiri, ihu igwe siri ike, na egwu maka mkpa ụmụ mmadụ dị ka nri, mmiri, ike, na ebe obibi, kachasị njọ na mba ndị na-emepe emepe. Afrịka nwere ihe ọmụma dị ukwuu banyere mmetụta nke mgbanwe ihu igwe.

Gọọmentị Afrịka anọwo na-achọ ndị mmekọ azụmaahịa na mpụga kọntinent nke ha ruo ọtụtụ afọ. N'afọ 2016, ihe ndị a na-e bupụ n'ime Afrịka bụ naanị 18% nke ihe niile a na-eme, ebe ihe ndị a-na e bupụ na Eshia na n'ime Europe bụ pasent iri ise na itoolu na pasent iri isii na itoolu nke ngụkọta ihe ha na-ebupụta. N'ihi ntụkwasị obi ya dị ukwuu na ahịa mba ọzọ, ya bụ China, kọntinent Afrịka nwere ike ịnwe ọchịchọ nke ndị isi dị anya. Nke a bụ eziokwu karịsịa maka ihe ndị kachasị mkpa, dị ka nri.

Ebumnuche sara mbara nke mpaghara azụmahịa nweere onwe ya nke Afrịka dị ka ọ dị ugbu a nwere ike inye aka n'ịbawanye mgbanwe ihu igwe na mpaghara esemokwu Afrịka. Nke mbụ, mkparịta ụka AfCFTA na-aga n'ihu na-achọ iji nwayọọ nwayọọ belata ma mechaa wepụ ụtụ isi mbubata na ihe mgbochi ndị ọzọ na-abụghị ụtụ isi. Tupu ọgba aghara ọha na eze na asọmpi ihe onwunwe, azụmahịa dị ọnụ ala na omenala dị mfe ga-enyere aka hụ na ihe onwunwa dị mkpa ruru mpaghara nsogbu n'oge mkpa.

## Ebe e si nweta ya
 This article incorporates text from a free content work.  Licensed under CC BY 4.0. Text taken from Trade–Climate Nexus: A Systematic Review of the Literature​,  Jeremiás Máté Balogh & Tamás Mizik, Economies. .mw-parser-output .hatnote{font-style:italic}.mw-parser-output div.hatnote{padding-left:1.6em;margin-bottom:0.5em}.mw-parser-output .hatnote i{font-style:normal}.mw-parser-output .hatnote+link+.hatnote{margin-top:-0.5em}
 

## Ndemsibia
Igwe ojii

thumb|igwe ojii
 

. Igwe ojii Oort ( /ɔːr t , ʊər t /), [1] mgbe ụfọdụ a na-akpọ Öpik–Oort ígwé ojii, ka a na-eche na ọ bụ nnukwu ígwé ojii nke mbara ala gbara gburugburu gburugburu n'ebe dị anya.  site na 2,000 ruo 200,000 AU (0.03 ruo 3.2 ìhè-afọ ).  [2] [note 1] Echiche nke igwe ojii dị otú ahụ bụ na 1950 site n'aka onye na-egosi mbara igwe Dutch Jan Oort, onye na-eche echiche ya.  Oort faịlụ ka ahụ́ ndị dị n'ígwé ojii a na-e ihuenyo ma nche na-enwe ọnụ nke comet ogologo oge na-abanye n'ime Sistem Vari —ebe a na-emecha rie ma bibie ha n'oge a na  -akpataru nso

.  Oke mpụta nke igwe ojii Oort na-ahụ oke mbara igwe nke Sistemụmụ .  A kọwa mpaghara a site na mpaghara ugwu, ya mere ọ dabere na interface dị n'etiti echiche na galactic gravitational.  Igwe ojii nke Oort dị n'iche bụ naanị n'echiche ihe ya na Sistemụ ikike na ihe ndị na-agụ ya na-enwe ike dị mfe site na ndòda mgbasa nke abụọ na-agafe na Milky Way n'onwe ya.  Ndị agha ndị a na-ejedebe ma na-eme njem nke ukwuu nke ihe achụpụrụ na ụmụaka nke ime n'oge mmepụta nke ya.  Okirikiri ụkwụ nke ihe dị na diski Oort bụ nke ukwuu n'ihi ike ndòda ike a.  [1] N'otu aka ahụ, nnyonye anya galactic na nke nke anụ ahụ Oort na-ebupụ comets site na ụgbọ ha n'ime ígwé ojii, na-ozi ha n'ime Sistemụ akwụkwọ .  Dabere n'okirikiri ha, mana ọ bụghị ihe ọchị niile nke obere oge na-egosi na ha sitere na diski Oort.  Ihe nkiri comet ndị ọzọ dị iche nwere ike isite n'ígwé ojii dị ibu buru ibu.

Ndị na-ekiri mbara igwe na-eche na ihe dị ugbu a dị n'igwe ojii Oort dị nso na ụfọdụ, na diski protoplanetary, wee gbasasia n'ebe dị anya na mbara igwe site na ụgbọ ndò nke nnukwu mbara ala .  Enweghị nleba anya nke igwe ojii Oort ga-ekwe omume site na eserese dị ugbu a.  [1] Ka o sina dị, a na-eche na ígwé ojii ahụ bụ isi iyi ogologo ogologo oge na ụdị Halley, bụ ndị na-emecha rie site na nso nso ha na-azụrute ọmụmụ mgbe ha hụrụ n'ime.  Usoro.  Igwe ojii foto siri ike otu ọrụ ahụ maka ọtụtụ centaurs na comet na-ahụ Jupita .
Usoro REDD nke United Nations

mmemme United Nations maka ibelata ihe ọkụkụ sitere na igbutu osisi na mbibi nke oke ọhịa (ma ọ bụ UN-Mmemme REDD) bụ mmemme imekọ ihe ọnụ nke nzukọ nri na ọrụ ugbo nke United Nations (FAO), mmemme mmepe United Nations (UNDP) na gburugburu mba dị n'otu mmemme gburugburu ebe obibi (UNEP) emebere na 2008 na nzaghachi mkpebi UNFCCC na atụmatụ mmemme Bali yana REDD na COP13.. E kwesịghị ịgbagwoju ya anya na REDD +, usoro mgbochi mgbanwe ihu igwe nke ndị otu UNFCCC mepụtara (lee n'okpuru #Difference n'etiti REDD+ na UN-REDD Programme).
Mgbakọ Stockholm maka mmetọ Organic na-adịgide adịgide

Mgbakọ Stockholm banyere mmetọ organic na-adịgide adịgide bụ nkwekọrịta gburugburu ebe obibi nke mba ụwa, bịanyere aka na 22 May 2001 na Stockholm ma dị irè 2004, nke chọrọ iwepụ ma ọ bụ gbochie mmepụta ahụ. na iji ihe na-emetọ ihe ndị na-emebi emebi (POPs).

## Akụkọ ihe mere eme
N'afọ 1995, Kansụl Na-achị Isi nke United Nations Environment Programme (UNEP) kpọrọ oku ka e mee ihe zuru ụwa ọnụ na POPs, nke ọ kọwara dị ka "ihe kemịkal na-adịgide na gburugburu ebe obibi, na-agbakọta site na web nri, ma na-eweta ihe ize ndụ nke ịkpata mmetụta ọjọọ na ahụike mmadụ na gburugburu ebe ahụ".
Natural Forest Standard

Ọkọlọtọ oke ọhịa (NFS) bụ ọkọlọtọ carbon afọ ofufo emebere maka ọrụ ọkara ruo nnukwu nnukwu REDD +.dị n'etiti na nnukwu.  Ụkpụrụ ahụ na-ekwusi ike na carbon, mmekọrịta mmadụ na ibe ya na uru dị iche iche nke ọrụ ma chọọ usoro zuru oke iji hụ na ọ na-agbaso ụkpụrụ ndị a chọrọ na inweta asambodo.  NFS na-etinye usoro dị mma nke dabeere n'ihe ize ndụ na ọnụọgụ carbon maka ngụkọta na-agbanwe agbanwe na nke yiri ya ma na-ezube ijikọ omume mpaghara n'ime usoro mba maka ibelata ọnwụ nke oké ọhịa okike.
Ogige Ntụrụndụ Bia

**Ogige Ntụrụndụ Bia** bụ ogige ntụrụndụ dị na mpaghara Bia na mpaghara ọdịda anyanwụ nke Ghana . Ọ bụkwa ebe nchekwa ihe ndị dị ndụ nke nwere ebe nchekwa ihe onwunwe 563 square kilomita. O nwere ụfọdụ n'ime ihe ndị fọdụrụ na Ghana nke oké ọhịa a na emetụbeghị aka zuru oke na ụdị anụ ọhịa dị iche iche. A na-ahụ ụfọdụ n'ime osisi ndị kachasị elu fọdụrụ na West Africa na ogige ntụrụndụ a. Ọ bụ ebe nchekwa ejima a na-akpọ Bia National Park na Bia Resource Reserve.

Ogige Ntụrụndụ Bia dị nso n'ókè Ivorian, Osimiri Bia, na ndị na eso ya na asọba n'ógbè mmiri Ivorian. A na ahụ ya na mpaghara mgbanwe n'etiti ụdị ọhịa na acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ na ụdị ọhịa na na-acha ọkara. Ịga n'ogige ntụrụndụ site na Kumasi bụ site na Bibiani, Sefwi Wiawso gaa Sefwi Asempanaye ma ọ bụ Goaso site na Sankore gaa Sefwe Asempanye. Site na Sunyani, enwere ike iru ya site na Berekum, Wanfi, Adabokrom na Debiso. Site na Côte d'Ivoire, enwere ike iru ogige ntụrụndụ site na Osei Kojokrom na Debiso.

Ekere Bia na 1935 ma kpọọ ya aha Osimiri Bia nke na agbanye mmiri n'ógbè ahụ. Ọ ghọrọ ogige ntụrụndụ mba n'afọ 1974.  Ọrụ ugbo siri ike bibiri ọtụtụ ahịhịa mbụ dị n'ogige ahụ.  Otú ọ dị, kemgbe 1975, ọ dịghị ọrụ mmadụ dịka ọrụ ugbo ma ọ bụ igbu osisi mere.  N'afọ 1985, a kpọrọ ogige ntụrụndụ ahụ ebe nchekwa ihe ndị dị ndụ na ebe ihe nketa ụwa nke UNESCO.

E nwere ihe dị ka ụdị anụmanụ 62 na enye nwa ara (gụnyere ụdị anụmanụ 10 nke bụ Oji na-acha ọcha Agba, Agba  agba olive, red colobus monkeys na chimpanzees) a maara na ha bi n'ogige ahụ, na ihe karịrị ụdị nnụnụ 189, gụnyere nnụnụ guinea na-acha ọcha, Nnụnụ ịhụnanya nwere oji,Cassinanish hawk, Honeyguide greenbul, Black-headed oriole, Brown na Puvelishish, Finchcher Thr, Greybelker wood, Green-headed, Green Spyarded. Ogige ntụrụndụ ahụ bụkwa naanị ebe a maara nke ụdị ezé a chọtara ọhụrụ, *Agama africana*. Ndị isi obodo antelope nke ọhịa na echebe na Ghana na ebikwa n'ogige ahụ. Enwere ike ịchọta enyí ọhịa na bongo nke a na azọrọ na ọ nọ n'ihe ize ndụ dị ukwuu n'ebe ahụ.

Okporo ụzọ na okporo ụzọ na-eduga n'ebe nchekwa nke oké ọhịa, ebe a pụrụ ịhụ anụ ọhịa na nnụnụ. A na emekwa nnyocha gburugburu ebe obibi na ịnakọta snail na ebe nchekwa ahụ.

Ebe ọdịnala a na-akpọ Apaso, dị n'ogige ntụrụndụ ahụ dị nso na obere ọdọ mmiri abụọ ma kwuo na ọ bụ ebe dị nsọ maka ndị ọbịa ịchụ àjà ma nye chi onyinye.

; Ihe edeturu
Laingsburg

áká_èkpè|thumb
laingsburg bụ obodo dị na mpaghara ọdịda anyanwụ cape na ndịda Africa. ọ bụ nnukwu obodo a na-akọ ugbo na nnukwu karoo nke nwere obere ala kpọrọ nkụ. 

## Akụkọ ihe mere eme

### Mmalite ụgbọ okporo ígwè
.
Ayman Cherkaoui

**Ayman Cherkaoui** bụ onye ọka iwu nke mba ụwa na iwu mgbanwe ihu igwe, onye isi nchịkwa nke United Nations Global Compact na Morocco, na onye ndụmọdụ maka mgbanwe ihu igwe nke dị na Centre for International Sustainable Development Law na Montreal Quebec, Canada. Cherkaoui na Afọ 2017 ka, akpọrọ aha na nke a na akpọ Emerging Leaders Program na Policy Centre for the New South, na afọ 2018 ka akpọrọ ya aha na Obama Foundation Leaders: Afrịka Program.

## Agụmakwụkwọ
Cherkaoui gụsịrị akwụkwọ na Montreal na-enweta Bachelor of Mechanical Engineering na Mahadum McGill, na Bachelor of Laws na Mahadim nke Montreal Faculty of Law. Cherkaoui mechara nweta Master nke Science site na EMLYON Business School na Lyon, France. Na mgbakwunye, Cherkaoui emechaala asambodo Adaptation na Mahadum Oxford, na asambodo njikwa nkwado azụmahịa na Mahadum Cambridge.

## Ọrụ ọkachamara
Cherkaoui jere ozi dị ka onye ndụmọdụ pụrụ iche maka Mgbanwe ihu igwe na Mkparịta ụka nye Minista nke Gburugburu Ebe Obibi, Morocco, onye ndụmọdụ pụrụ oke na UNFCCC COP22 Presidency, yana dị ka ọkachamara na Mgbanwe ihu ọha na Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ). Na mbụ, Cherkaoui rụrụ ọrụ dị ka onye ndụmọdụ maka VALYANS Consulting, International Air Transport Association, na Air Liquide.

Ọrụ ya na-elekwasị anya na mkparịta ụka teknụzụ n'okpuru UNFCCC na ihe ọhụrụ iwu iji kwado mgbanwe na ibelata mba ndị nwere nsogbu ihu igwe.

## Akwụkwọ ndị ọ bipụtara
Cherkaoui nyere aka n'ọtụtụ edemede ndị ọkà mmụta a na akpọ akụkọ teknụzụ.

## Ndemsibia


### Ihe ndekọ ndị a họọrọ

* "Ndị ntorobịa Afrịka ga-eji ikike ime mkpebi" (Fr), Matin
* "COP22 Ayman Cherkaoui n'okporo ụzọ si Paris gaa Marrakesh", Center for International Forestry Research (CIFOR)
* "COP 23 : Olee ụzọ ego maka ọrụ ndị metụtara mgbanwe ihu igwe?" (Fr), Ụtụtụ
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ụlọ Ọrụ ọkụ anyanwụ Ambatolampy

thumb|Ụlọ Ọrụ ọkụ anyanwụ Ambatolampy
 

Ụlọ ọrụ ọkụ anyanwụ Ambatolampy bụ **ụlọ ọrụ** ọkụ anyanwụ nwèrè MW iri anọ na Madagascar. Ka ọ na-erule n'ọnwa Eprel afọ 2022, ọ bụ ụlọ ọrụ ọkụ eletrik mbụ jikọtara ya na grid, nke onwe ya na-akwụ ụgwọ na mba ahụ. Ụlọ ọrụ ike ahụ, nke e nyere ọrụ na afọ 2018, gbasaa site na ọṅụ ọgụgụ iri abụọ MW ruo iri anọ MW, n'etiti afọ 2021 na afọ 2022. Onye na-ewepụ ike a na-emepụta na ụlọ ọrụ ike a na'oge a bụ Jirama, ụlọ ọrụ na-ahụ maka ọkụ eletrik nke mba.

## Ebe
Ụlọ ọrụ ọkụ eletrik dị n'obodo Ambatolampy, na mpaghara Vakinankaratra nke Madagascar. Ambatolampy dị ihe dị ka kilota ịrị itoolu na asatọ (61 mi) site n'okporo ụzọ, n'ebe ugwu ọwụwa anyanwụ nke Antsirabe, isi obodo mpaghara. Nke a bụ ihe dị ka  kilometa iri asaa na ato(45 mi) site n'okporo ụzọ, n'ebe ndịda Antananarivo, isi obodo mba ahụ na obodo kachasị ukwuu.

## Nchịkọta
Madagascar etinyela ikike mmepụta nke ọnụ Ọgụgụ narị itoolu na iri isii na itoolu megawatts ka ọ na-erule afọ 2021. Naanị pasent abụọ sitere na ike anyanwụ, ebe ndị ọzọ sitere na isi mmalite mmanụ ala. Ambatolampy Ụdọ ọkụ sola bụ nke mbụ na n'oge ahụ bụ nnukwu ụlọ ọrụ ọkụ eletrik na-ejikọta na grid na mba ahụ. Ọ na-anọchite anya mgbalị mbụ iji mee ka ngwakọta ọgbọ nke mba ahụ dị iche iche.

## Onye nwe ya
Ụlọ ọrụ ọkụ ahụ bụ nke otu ndị mejupụtara (a) *GreenYellow*, onye French IPP na onye otu Casino Group na (b) Axian Group, ụlọ ọrụ itinye ego nke Madagascar. Ndị nwe / ndị mmepe eguzobewo ụlọ ọrụ ụgbọ ala pụrụ iche (SPV) iji nwee, melite, kwado, wuo, rụọ ọrụ ma lekọta ụlọ ọrụ ọkụ. Maka ebumnuche nkọwa, anyị ga-akpọ ụlọ ọrụ SPV **Ambatolampy Solar Consortium**. Tebụl dị n'okpuru, na-egosi òkè na Ambatolampy Solar Consortium.

## Mgbasawanye
Ụlọ ọrụ ọkụ eletrik mbụ nwere ikike mmepụta nke ọnụ Ọgụgụ megawatts iri abụọ, ka e nyere iwu azụmahịa na afọ 2021. Akụkụ mmepe ahụ nwetara ego site na (a) Société Générale (b) GuarantCo (onye enyemaka nke a na akpọ na bekee Private Infrastructure Development Group (PIDG) (c) Banque Malgache de Liaocean Indien (BMOI) na (d) Banque Nationale d'Investissement (BNI) (*National Investment Bank*) nke Madagascar.

Malite na onwa June na afọ 2021, ndị mmepe / ndị nwe ụlọ ọrụ ọkụ eletrik malitere ịgbasawanye ugbo anyanwụ site na ọnụ ọgụgụ MW iri abụọ ruo MW iri anọ na ikike ọgbọ. Nzọụkwụ a gụnyere mgbakwunye nke usoro nchekwa batrị 5MW / 5MWh iji mee ka grid eletrik nke mba kwụsie ike. Nke a na-efu € 17 nde (US $ 20.33 nde) ma nata ego site na (a) Société Générale (b) GuarantCo na (c) African Guarantee Fund.

## Hụkwa
 

* Ndepụta nke ụlọ ọrụ ọkụ eletrik na Madagascar

## Ndemsibia

## Njikọ mpụga

* Madagascar: A malitere ọrụ mgbatị maka ụlọ ọrụ ọkụ eletrik nke Ambatolampy Ka ọ na-erule 21 June 2021.
Antelomita Hydroelectric Power Station

Ụlọ ọrụ ọkụ eletrik mmiri Antelomita dị n'ime ime obodo dị na  Anjeva Gara nke a na akpọ Analamanga Region, Madagascar. Ụlọ ọrụ ọkụ eletrik mmiri a nwere akụkụ abụọ, Antelomita mbụ na abụọ. Ha abụọ dị n'akụkụ ibe ha na mmiri dị iche iche na-ada n'akụkụ Osimiri Ikopa. A na-egbochi mmiri ọ bụla na-ada ma na-ebugharị mmiri na ụlọ ọrụ ọkụ eletrik; nke ọ bụla n'ime ha nwere atọ, otu pom anọ akpọrọ megawatts na olu bekee (1,900 ) generators. E nyere iwu nke izizi mbụ  na afọ 1930, iwu nke abụọ na afọ 1952 na nke ikpeazụ na afọ 1953. Ogologo oge abụọ ahụ nwere ikike arụnyere nke akpọrọ megawatts asatọ pom anọ (11,300 ). Ọ bụ ụlọ ọrụ French wuru ha mana Jirama nwe ha ugbu a ma na-arụ ọrụ. Tsiazompaniry na Mantasoa Dams n'elu mmiri na-achịkwa mmiri na ụlọ ọrụ ọkụ eletrik.

Ọ dị n'ebe dị kilomita ọnụ Ọgụgụ iri anọ na asatọ site na Antananarivo, kilomita iri site n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ Anjeva Gara na kilomita iri na anọ site na Ambohimanambola.

## Ndemsibia
Ụlọ Ọrụ Na-enye Ọkụ site na Mmiri Sahofika

Sahofika Hydroelectric ọdụ ike nke a na-akpọkwa Sahofika ọdụ ike, bụ **ụlọ ọrụ** ọkụ eletrik nwere narị abụọ na ise a na akpọ megawatts na bekee (275,000 ) nke a na'ewu na Madagascar.

## Ebe
Ụlọ ọrụ ọkụ eletrik dị n'ofe  a na akpọ Osimiri Onive, ihe dị ka ọnụ ọgụgụ  kilomita otú narị (62 mi), na mpụga isi obodo Antananarivo.

## Nchịkọta
Ụlọ ọrụ ọkụ eletrik bụ nnukwu ọrụ na ahụ màkà mmepụta ọkụ eletrik na Madagascar. Dam ahụ ga-adị ta mita iri isii (197 ) n'ịdị elu, na-emepụta ọdọ mmiri nwere mpaghara 6.7 uare kilomita (3 sq mi). Site na ọdọ mmiri ahụ, mmiri ga-agafe paịpụ nke dị mita narị asaa na iri otu na isii (2,349 ) n'ogologo iji rute n'ụlọ ọkụ. Ụlọ ọkụ ahụ nwere turbines asaa, nke ọ bụla dị na nke akpọrọ megawatts 29.3, maka ngụkọta mmepụta nke megawatts narị abụọ na ise. A ga-ewepụ ike a na-emepụta na ụlọ ọrụ ike a site na eriri nnyefe voltaji dị elu nke narị abụọ na iri abụọ kiloVolts ọhụrụ gaa ebe Jirama, ụlọ ọrụ ọkụ eletrik nke mba, ga-etinye ya na grid ọkụ eletrik mba. A bịanyere aka na nkwekọrịta ịzụta ike afọ 25, n'etiti NEHO na Jirama.

A na-atụ anya na ụlọ ọrụ ọkụ a ga-enye ndị mmadụ dị ka nde asatọ ike, ma nyere Madagascar aka izere mpụga nke tọn carbon dioxide 900,000 kwa afọ.

## Ndị mmepe, ndị nwe ya na ego
Ọrụ a bụ ọrụ mmekọrịta ọha na eze (PPP), n'etiti (a) Gọọmentị Madagascar na (b) otu a na-akpọ Nouvelle énergie hydroélectrique de l'Onive (NEHO) ma ọ bụ *New Onive Hydroelectric Energy Consortium*, nke gụnyere ụlọ ọrụ French Eiffage na Eranove na ụlọ ọrụ *Themis*. Gọọmentị Madagascar ga-enye € 30 nde maka mmepe nke ụlọ ọrụ ọkụ a.

Ụlọ akụ mmepe Afrịka, site na nke akpọrọ  African Development Fund, gbazinyere gọọmentị Madagascar ego bụ nde anọ € 4.02 maka ọrụ a. Na mgbakwunye, a na-atụ anya na Arab Bank for Economic Development in Africa (BADEA) na European Union, ga-enye ego ọzọ maka ọrụ a.

## Ọnụ ego na owuwu
Ngụkọta ego maka ụlọ ọrụ ọkụ ahụ bụ US $ 895 nde (ihe dị ka  € 836 nde). A họọrọ ndị otu NEHO ka ha mee ọmụmụ ihe, nye ego, wuo ụlọ ọrụ ọkụ eletrik, rụọ ọrụ ụlọ ọrụ ahụ mgbe emechara ya ma debe ya n'ọdịnihu. Gọọmentị Madagascar ga-enye € 30 nde iri atọ, maka ọrụ ahụ ma bụrụ onye nwere òkè na ụlọ ọrụ ọkụ eletrik mgbe arụchara ya. E bidoro iwu ya n'ọnwa Disemba afọ 2019 ma na-atụ anya na a ga-arụ ọrụ ahụ n'afọ 2024.

## Ihe owuwu ndị metụtara ya
Ọrụ owuwu ahụ gụnyere (a) ụlọ ọrụ ọkụ ọhụrụ (b) eriri nnyefe 220kV ọhụrụ, na-atụ ihe dị ka kilomita 75 (47 ) na (c) mmezigharị nke ihe dị ka kilomita 110 (68 mi) nke okporo ụzọ. A na-atụ anya na ụlọ ọrụ ọkụ eletrik ga-abịa n'ịntanetị na afọ 2024.

## Hụkwa
 

* Ihe Mmiri Africa
* Ụlọ Ọrụ Ike Madagascar
* Ụlọ Ọrụ Ike Hydroelectric Volobe

## Ndemsibia

## Njikọ mpụga

* AfDB ga-enye nkwa $ 100m maka 205MW Sahofika hydropower project na Madagascar Ka ọ na-erule 19 Disemba 2019.
Green Party nke South Africa

Green Party nke South Africa (GPSA) bụ obere otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mpaghara Western Cape. Ọ bụ onye otu Federation of Green Party of Africa. [Ihe ndekọ achọrọ] 

## Akụkọ ihe mere eme nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị Green na South Africa
 
&nbsp;E hiwere Ecology Party na Nọvemba 1989, mana ọ gbasasịrị ka ọ nwetasịrị naanị ndị otu 1 800.

Ian Brownlie malitere **Green Party** (**GRP**) na Julaị 1992, mana ọ gbasasịrị mgbe ọ na-emerighị oche na ndị omeiwu Western Cape Provincial n'oge ntuli aka Provincial na National nke afọ 1994 n'okpuru nduzi nke Nathan Grant.

Judy Sole guzobere **Gọọmentị site na People Green Party** (**GPGP**) na 1999, nke o mechara kpọwa The Green Party of South Africa . Òtù a na-asọ mpi na ntuli aka dị ka Green Party nke South Africa kemgbe ntuli aka ime obodo nke afọ 2000. N'ihi enweghị ego, Green Party nke South Africa sonyere na ntuli aka mpaghara nke afọ 2004 mana e guzobere ya na mbido Febụwarị 2019 iji sọọ mpi na ntuliaka mpaghara.

## Nsonaazụ ntuli aka

! rowspan=2 | Election
! colspan=2 | Eastern Cape
! colspan=2 | Free State
! colspan=2 | Gauteng
! colspan=2 | Kwazulu-Natal
! colspan=2 | Limpopo
! colspan=2 | Mpumalanga
! colspan=2 | North-West
! colspan=2 | Northern Cape
! colspan=2 | Western Cape
|-
! % !! Seats
! % !! Seats
! % !! Seats
! % !! Seats
! % !! Seats
! % !! Seats
! % !! Seats
! % !! Seats
! % !! Seats
|-
! 1994
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| 0.1% || 0/42
|-
! 1999
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| 0.15% || 0/42
|-
! 2004
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| 0.21% || 0/42
|-
! 2019
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| - || -
| 0.13% || 0/42
|}

## Hụkwa

* ECOPEACE eThekwini
* Green movement na South Africa

* Green Party nke South Africa (2018)
* Cape Town Greens (2007)
* Gauteng Greens
Ụlọ Ọrụ Ike Hydroelectric Volobe

**ọlụ ọrụ ọkụ** eletrik Volobe bụ atụmatụ ọnụ Ọgụgụ megawatts otú narị na iri abụọ (160,000 ) hydroelectric ike ọrụ ngo na Madagascar. Ọrụ ahụ bụ nke otu ndị mejupụtara (a) Jovena, onye enyemaka nke Axian Group (b) SN Power of Norway (c) Africa50 na (d) Colas Madagascar. A ga-ere 750 GWh nke ike dị ọcha a na-emepụta ebe a kwa afọ na Jirama, ụlọ ọrụ na-ahụ maka ọkụ eletrik nke mba n'okpuru nkwekọrịta ịzụta ike afọ iri atọ na ise (PPA).

## Ebe
A na-eme atụmatụ ụlọ ọrụ ọkụ eletrik gafee ebe akporo *Osimiri Ivondro*, na Toamasina Rural District, na Toamesina Province. Obodo nta nke *Volobe* nke ga-anabata ụlọ ọrụ ọkụ eletrik dị ihe dị ka kilota iri anọ (25 mi), site n'okporo ụzọ, n'ebe ọdịda anyanwụ nke Toamasina, obodo nke abụọ kachasị ukwuu na Madagascar.

## Nchịkọta
Volobe HPP bụ ụlọ ọrụ osimiri nwere ụdị Francis isii na-emepụta turbines, nke ọ bụla a na-atụle na nke akpọrọ megawatts iri abụọ Andritz Hydro ga-enye ma tinye turbines, maka ngụkọta ikike mmepụta nke otu narị na iri abụọ megawatts.

Ndị otu na-emepe ụlọ ọrụ ọkụ eletrik ahụ ga-ewukwa eriri ọkụ eletrik dị elu nke ga-ebufe ike site na ụlọ ọrụ ọkụ a ruo ebe ike ga-abanye na grid eletrik nke mba. Na mgbakwunye, a ga-ewu ụzọ na akụrụngwa ndị ọzọ maka obodo ndị gbara ya gburugburu.

## Ndị mmepe
Njikọ nke nwere ụlọ ọrụ ọkụ eletrik ma na-emepe emepe nwere ụlọ ọrụ ndị nwere òkè anọ dị ka egosiri na tebụl dị n'okpuru. Ha guzobere ụlọ ọrụ ụgbọ ala pụrụ iche (SPV) iji nwee, mepụta, wuo, ego, rụọ ọrụ ma lekọta Ụlọ ọrụ ọkụ A na-akpọ ụlọ ọrụ SPV *Compagnie Générale d'Hydroélectricité de Volobe* (CGHV) (English: General Hydroelectricity Company of Volobe).

## Ọnụ ego na ego e ji ewu ụlọ
A na-eme atụmatụ na owuwu ga-efu ihe dị ka ọnụ ego  € 350 nde (ihe dị ka. US $ 372 nde), nke ego mgbazinye ego na ego.

## Ihe ndị ọzọ a na-atụle
Ike a na-emepụta na ọdụ a ga-enye ihe dị ka ezinụlọ 360,000 nke Madagascar, nke nwere ihe dị ka nde mmadụ abụọ bi na ya. N'oge a na-ewu ya, a na-atụ anya na a ga-emepụta ọrụ ọnụ Ọgụgụ nde. Ụlọ ọrụ ọkụ eletrik a ga-amụba ọnụ ọgụgụ ndị bi na Madagascar nke ejikọtara ya na ọkụ eletrik ma mee ka mba ahụ gaa n'ihe mgbaru ọsọ nke ọnụ Ọgụgụ pasentị iri asaa nke ọkụ eletrik mba site na afo 2030.

## Hụkwa
 

* Ndepụta nke ụlọ ọrụ ọkụ eletrik na Madagascar
* Ụlọ Ọrụ Na-enye Ọkụ Mmiri Sahofika

## Ndemsibia


## Njikọ mpụga

* Map na-egosi Volobe, Madagascar na Thomasina, Madagascar Ka ọ dị na 30 Eprel 2022.
Arthur Eze

**Arthur Eze** bụ onye ọchụnta ego Naijiria bụ onye isi oche nke *Atlas Oranto Petroleum*, nnukwu ụlọ ọrụ kachasị ụlọ ọrụ ndị ọzọ bụ nke onwe na enyocha ma na emepụta mmanụ ọkụ na ala Naijiria.

## Akụkọ ndụ
A mụrụ Arthur Eze na ndịda-ọwụwa anyanwụ nke Naijiria, na ubochi nke ịrị abuo na asaa Nọvemba, n'afọ Otu puku, narị iteghete na iri ano na asato. [citation needed] Nwanne ya nwoke nke okenye Igwe Robert Eze, bụ eze Ukpo, obodo dị na Dunukofia.

N'afọ Otu puku, narị iteghete na iri asaa, Eze gụsịrị akwụkwọ na ulo akwụkwọ St. Augustin Sekondarị skulu nke di na Nkwere, Imo Steeti.

## Ihe odide

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Kennedy Okonkwo

**Kennedy Okonkwo**  // (na-ege ntị)( amụrụ  na abalị iri na abuọ, n'ime ọnwa iri, na afọ otu puku, nari iteolu na iri asaa na asaa )(1977) bụ onye ọchụnta ego Naijiria, onye ọrụ ebere, na onye ọch'ụnta ego na-ahụ maka ụlọ. Ọ bụ onye guzobere na onye isi oche nke Nedcomoaks Limited.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
Kennedy si Ojoto, Anambra State. A mụrụ Kennedy ma zụlitekwa ya na Lagos, Naịjirịa, ebe ọ gụrụ akwụkwọ praịmarị na sekọndrị. Kennedy gara Mahadum Ibadan, ebe ọ nwetara nzere bachelọ nke sayensị (BSc) na Psychology na Mahadum Lagos State, ebe ọ natara nzere ukwu ogo na Business Administration.

## Ọru na Inye nkwado
N'afọ 2007, Kennedy guzobere Nedcomoaks Limited, ụlọ ọrụ Ezigbo ala na ụlọ. Ọ bụ onye guzobere Kennedy Okonkwo Mmemme maka Nka na ụzụ Ndị ochụ nta-ego. Kennedy bụ onye na-akwado iko Oba nke obodo Eti Osa.

## Ndụ onwe
Kennedy lụrụ nwunye aha ya bụ Ichechi Okonkwo. Ya na nwunye ya na ụmụ ya bi na Lagos, Naịjirịa.

## Onyinye na mmata

* Ihe oyiyi nke Udo akara ngosi na Afọ 2019
* African Achievers Award - Ịdị mma na Ụlọ ọrụ na Azụmahịa Ihe ọhụrụ 2019
* Onye ọchụnta ego nke Afọ - Onyinye Ndị Ọchụnta ego Naịjirịa 2018
* Onye Ezi Agwa Azụmaahịa nke Afrịka na Afọ 2017

## Ebemsidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Leo Stan Ekeh

**Leonard Stanley Nnamdi Ekeh** (amụrụ na Febụwarị 22, 1956 na Imo State, Naijiria) bụ onye ọchụnta ego Naijiria. Ọ bụ onye guzobere na onye isi oche nke Zinox Group. Ọ bụkwa onyeisi oche nke Konga.com.

## Oge ọ malitere
A mụrụ Ekeh na Ubomiri Mbaitoli, Imo State n'ezinụlọ nọ n'etiti nwere ụmụnne nwoke atọ na ụmụnne nwanyị abụọ. Nne ya bụ onye na-ahụ maka nri, nna ya bụ onye nọọsụ.

Ekeh gara Holy Ghost College, Owerri maka agụmakwụkwọ sekọndrị ya. N'oge ọ bụ nwata, ọ chọrọ inwe nnukwu ụlọ ọrụ njem na Naịjirịa.

O mechara gaa India maka agụmakwụkwọ mahadum, ebe ọ nwetara nzere bachelọ nke sayensị na Economics na Mahadum Punjab.  Ekeh kwenyere na ịmụ akwụkwọ na India bụ "oge mgbanwe dị ukwuu na ndụ m n'ihi na achọpụtara m akụ na ụba India bụ ezigbo akụ na ụba". Ekeh nwetakwara MSc na Risk Management na Mahadum Nottingham.

## Ọrụ azụmahịa
Leo Stan Ekeh bidoro Zinox Technologies Limited n'afọ 2001 ịrụpụta kọmpụta.  Ọ hụkwara na na mbido Zinox Kọmputa enweela asambodo WHQL, nke mbụ na Sub-Saharan Africa, ka afọ 5 gachara wee nweta Asambodo NIS ISO 2000: 9001 QMS.  N'October 2013, ụlọ ọrụ ahụ kwupụtara mmepụta nke eriri mbadamba kọmputa ya aha ya bụ Zipad. Na Febụwarị 2018, ụlọ ọrụ Ekeh bụ Zinox nwetara Konga.com n'aka ndị nwe ya na-azụta pasent 99 nke ngụkọta ụlọ ọrụ ahụ.

## Edensibia

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ifeanyi Ubah

**Patrick Ifeanyi Ubah**   // (na-ege ntị) (amụrụ na ụbọchị atọ 3 Septemba 1971 - 27 Julai 2024), bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria, onye ọchụnta ego na onye ọchọọnta ego na-eje ozi ugbu a dị ka Senator na-anọchite anya Anambra South Senatorial District na Senate Naijiria. Ọ bụ onye isi oche nke Capital Oil (CCO), nke o guzobere na 2001.

## Nwatakịrị na agụmakwụkwọ
A mụrụ Ifeanyi dị ka nwa mbụ n'ime ụmụ asaa nke Maazị na Oriakụ Alphonsus Ubah na Otolo, di na otu n'ime ụzọ anọ nke Nnewi na Anambra State, Nigeria. N'ihi enweghị ike nke ndị mụrụ ya igbo mkpa agụmakwụkwọ na  onwunwe nke ụmụ ha, Ifeanyi hapụrụ Premiere academy, Lugbe, Abuja iji mụta ịzụ ahịa mgbe ọ dị obere. Ọ gara ọtụtụ ọmụmụ azụmahịa na mpaghara na mba ụwa na nzukọ ọmụmụ ihe na nzukọ ọmụmụ na idu ndú na njikwa azụmahịa.

## Azụmaahịa
Ifeanyi ghọrọ onye na-ebupụ taya na akụkụ ndị ọzọ karịsịa na West Africa gụnyere Ghana, Sierra Leone, Liberia na DR Congo tupu ọ gbasaa azụmahịa ya na mba ụfọdụ na Europe gụnyere Belgium na United Kingdom.

N'afọ 2001, o guzobere **Capital Oil and Gas Limited**. Ọ bụ onye guzobere The Authority Newspaper, *akwụkwọ akụkọ* kwa ụbọchị nke Naijiria ma bụrụkwa onye nwe Ifeanyi Ubah F.C., klọb bọọlụ na Nigeria Premier League, mgbe ọ zụrụ ya dị ka Gabros International Football Club.

## Ndọrọ ndọrọ ọchịchị
N'afọ 2014, Ifeanyi Ubah meriri na ntuli aka gọvanọ Anambra n'afọ 2014 n'okpuru ikpo okwu nke Labour Party. N'abalị iri abụọ na anọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2019, a mara Ifeanyi Ubah dị ka onye mmeri nke ntuli aka ndị omeiwu nke Anambra South n'okpuru ikpo okwu nke Young Progressive Party (YPP).

## Ndụ onwe onye
Ifeanyi Ubah lụrụ Uchenna Ubah, onye nchịkwa azụmahịa gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Ahmadu Bello na Naịjirịa, onye ya na ya nwere ụmụ ise. Ọ na-ejikwa ntọala nke akpọrọ aha ya; Ifeanyi Ubah Foundation.

### Mgbalị igbu ọchụ
Na ọnwa Septemba 2022, mgbe Ifeanyi Ubah nọ na-aga Nnewi, ndị na-agba égbè wakporo ya na Enugwu-Ukwu na Anambra Steeti - a gbagbara ụgbọ njem ya égbè; ọ dịkarịa ala mmadụ ise, gụnyere ndị uwe ojii abụọ, nwụrụ. Ubah lanarịrị n'ihi na ụgbọala ọ nọ na ya na-egbochi mgbọ.

## Ebemside

## Njikọ mpụga

* Official website

Òtù:Ndị Igbo
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Mathias Ugochukwu

**Mathias Nwafor Ugochukwu**  // (nụrụ) (site na afọ otu puku, nari iteolu na iri abuo na isii ruo na afo otu puku, nari iteolu na iri iteolu)(1926-1990), bụ onye ọchụnta ego Naijiria a ma ama si Anambra Steeti. Onye isi ụlọ ọrụ mmepụta ihe si n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ Naịjirịa, ọ rụrụ ọrụ ọsụ ụzọ na nnukwu mmepụta na mpaghara ahụ. A na-akpọ ya mgbe ụfọdụ site na aha ọzọ ya, Ugobuzuo. Ọ bụ enyi nke ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị Igbo dị iche iche dịka K. O. Mbadiwe na onye bụbu osote onye isi ala Naijiria, Alex Ekwueme. Mmekọrịta ya na osote onye isi ala nwere ike buru ihe kpalitere njide ya  n'okpuru ọchịchị General Buhari.

## Ndụ
A mụrụ Mathias Ugochukwu na Nsogwu, Umunze na Orumba South L.G.A nke Anambra steeti. Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị St Augustine, Umunze.  Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ praịmarị ya, ọ hapụrụ Obodo ya bu Umunze gawa Jos ka ọ rụọ ọrụ dị ka onye nlekọta ebe obibi maka Rufus "Ofor Jos" Ofor, onye ọchụnta ego Igbo si Enugwu-ukwu, Anambra State.  Otú ọ dị, na-atụ anya ohere ọzọ, ọ hapụrụ Jos wee sonye na ndị uwe ojii na Anambra Steeti nke oge ahu. Tupu ọ banye n'usuu ndị agha, ọ na-etinye aka na obere azụmaahịa. Dị ka onye ọrụ, ọ banyere ma merie 50,000 pound na Irish Sweepstake. Mgbe ọ chịkọtara ego ahụ, ọ hụtara ụlọ-ọrụ nkeonwe ya na-emezu ma na-arụpụta ihe na ojuju afo, o wee banye azụmaahịa oge niile. Dị ka onye ọchụnta ego, o guzobere ọtụtụ ụlọ ọrụ, na-emepụta ma kwudosie ụlọ ọrụ siri ike. O guzobere ụlọ ọrụ njem, ma soro John Holt guzobe azụmahịa, mesịa bụrụ onyeisi oche nke John Holt Inc. O tinyekwara ego dị ukwuu na izụ ahia akụkụ mapụtara amapụta akụkụ, mbubata akwa, ahịa ịre ụlọ  na mmepe ala. Dị ka onye ọchụnta ego Igbo, ọ bụ onye isi oche nke ndị nduzi nke African Development Corporation, ụlọ ọrụ ahụ nwekwara C.T Onyekwelu na Louis Ojukwu dị ka ndị otu. Ụlọ ọrụ ahụ bụ akụkụ nke ọrụ iji kwalite ọchụnta ego Africa ma N.C.N.C. kwadoro ya.

N'afọ otu puku, nari iteolu na iri isii na anọ (964), a họpụtara ya ka ọ bụrụ onyeisi oche nke Nigerian Industrial Development Bank, na-aghọ onyeisi oche mbụ ya.

N'ime afọ otu puku, nari iteolu na iri asaa (1970) gawa, ọ zụrụ ụlọ ọrụ ndi enyemaka dị iche iche nke John Holt dị ka akụkụ nke iwu Indigenization; ọ bụ otu n'ime ndị ọchụnta ego Igbo ole na ole nwere ego zuru ezu iji nweta òkè na ụlọ ọrụ mba dị iche iche na Naịjirịa.

## Ebemsidee


* Tom G. Forrest, Ọganihu nke isi obodo Afrịka: uto nke ụlọ ọrụ onwe onye Naịjirịa, International African Institute, Edinburgh University Press / University of Virginia Press, August 1994.  ISBN 
Òtù:Ndị Igbo
Supu ose Yam

Yam pepper Soup bụ nri ndị Naijiria nke e ji puna Ji Puna na-acha ọcha mee. Ọ dị mkpa ka ji dị nro.

A na-ahụkarị Ndị n'eri  ofe ahụ n'etiti ndịda ọwụwa anyanwụ nke Naịjirịa na ụfọdụ n'ime Ngwanri eji esi ya bụ ehuru, ose ndụ , ụdị anụ dị iche iche, nnu na akwụkwọ na-esi ísì ụtọ.

A na-agbakwunye Ngwanri ndị a mgbe ji dịịrị nro nke mere na ọ malitere ịmepụta porridge.

## Nri ndị ọzọ
A na-ebipụta  ya na abịrika na osikapa na Ji ofe ose .

## Hụkwa

* Nri Igbo
* Soup Ogbono
* Nri Naịjirịa
* Nri ahụekere

## Ebemsidee

Òtù:Ofe ndị Afrịka
Ofe Ose Eju

**Ofe Ose Eju** bụ nri nke  ndị bi n'akụkụ mpaghara ndịda ọwụwa anyanwụ nke Naịjirịa. A na-akwadebe ya site na Iji  nnukwu Eju nke mba Afrika bụ isi ihe mejupụtara ya. Amaara ya na Niger Delta na tinyere ndị mmadụ si n'ógbè dị elu nke Cross River State.
thumb|240x240px|Efere e siri esi

## Nchịkọta
A na-ewepụ ihe olụlọ n'esite na eju site na  iji oroma nkirisi, nnu, Garri ma ọ bụ Alum. Ihe ndị ọzọ na-agụnye ose, ntụ uziza, akwụkwọ na-esi ísì ụtọ, ehuru na akwụkwọ Utazi. Ofe ahụ na adị  oke ọnụ n'oge ọkọchị ebe ọ bụ na Eju na akọ Uko  Ma ha bara ụba n'oge mmiri ozuzo. A na-echekwa eju e siri esi site na ịṅụ n'okụ ma ọ bụ anyanwụ n'anyanwụ ebe ọ bụ na ndụ ha dị mkpụmkpụ.

## Nri ndị ọzọ
A na-eri ofe ose eju na Mgbakwunyeosikapa ma ọ bụ ọka Akwọrọ akwọ. A pụkwara iri ya dị ka nri a gbakwunyere ihe ọṅụṅụ.

## Hụkwa

* Frejon
* Mkpụrụ osisi nkwụ

## Ebemsidee

Òtù:Ofe ndị Afrịka
Ụtara potato

**Potato fufu** bụ nri a na-eri eri nke mpaghara ugwu Naịjirịa. Ama ya ama n'etiti agbụrụ Yoruba bi na steeti Kwara. Nri a na-eri dị mfe iji ya tụnyere ji asụrụ asụ na ụtọ ya pụrụ iche bụ ihe mere a na-eji akwadebe nri ahụ na agbamakwụkwọ, oriri na oge ndị ọzọ.

## Nchịkọta
A na-eji poteto e siri esi eme nri nke a ga-agbakwunye ji, akpụ ma ọ bụ ntụ ọka iji mee ka ọ sie ike. A na-eji blenda ma ọ bụ ọdụ na ịkwọ eme ihe iji gwakọta poteto n'ime nha na ọdịdị achọrọ.
thumb|320x320px|Poteto Fufu

## Poteto na-atọ ụtọ
Poteto bụ mkpụrụ osisi a na-ewepụta n'ime ọnwa iri atọ na anọ a kụrụ ya. Naịjirịa bụ otu n'ime ndị na-emepụta poteto kachasị ukwuu ma enwere ike ịrụpụta ya dị ngwaahịa dị iche iche nke mmadụ nwere ike iri nke otu n'etiti ha bụ poteto fufu.

## Ofe
Ụra potato  ka mma na ofe okra ebe ọ bụ na ọ dị mfe isi nri ma bụrụkwa  ofe na-ewe obere oge iji kwadebe.

## Hụkwa

* Fufu
* Poteto a mịrị amị
* Nri Ọdịda Anyanwụ Afrịka
* Ugali
* Nri ndị dị n'elu
* Soup
* Nri ndị Afrịka

## Ebemsidee
Fura (nri)

Fura ma ọ bụ **doonu** bụ ụdị nri sitere na mpaghara Sahel nke West Africa nke amaara n'etiti ndị Zarma-Songhai, Fulani na Hausa nke Sahel. Ọ bụ  ọka akpụrụ akpụ nke nwere "fura" nke pụtara bọọlụ millet. A na-eri ya na Niger na Ghana. N'ezie, ime nri ọdịnala, fura da nono (mkpụrụ, ọka a na-esi esi, nke a na-eji mmiri ara ehi na-esi ísì ụtọ eri), na-anọchite anya ngwakọta nke ihe oriri na ụdị nri. Nke a na-egosi na a na-enyefe nri nke fura na-esi ísì ụtọ... A na-agbanye ọka n'ime ụdị ntụ, tụgharịa ya ma kpụọ ya ka ọ dị ka  bọọlụ wee gwakọta ya ma gwakọta yango na *Nono* - mmiri ara ehi. A maara ngwakọta nke fura na nono dị ka Fura Da Nono, ihe ọṅụṅụ a na-eme n'ógbè  nke nwere Kaarbohidrate na Fibar. Nri fura na ihe ọṅụṅụ fura da nono na-ewu ewu na ugwu Naijiria. A na-enye ha n'oge pụrụ iche na dị ka nri n'ehihie.

## Nkwadebe
thumb|Nwanyị Fulani na-akwadebe Fura

### Ihe ndị e ji mee ya

* Mkpụrụ ọka ala ma ọ bụ ọka Guinea
* Osikapa ndị e gwupụtara n'ala
* chili a mịrị amị
* Ginger a mịrị amị
* Cloves n'ala
* Nri iji nụ ụtọ
* Shuga

### Nzọụkwụ
A na-ebu ụzọ saacha ọka ahụ, mgbe ahụ, a na-ewepụ akpụkpọ ahụ. A na-akpọƘha ya ma gwọọ ya. A na-agbanye JinJa, cloves, na ose chili a mịrị amị ma tinye ya na ọka ntụ. A na-agbakwunye nnu na ngwakọta ahụ tupu awụnye ya n'ime ụrọ ma kụzie ya ka a na-awụnye mmiri nke nta nke nta iji mepụta ntụ ọka. A na-akpụzi nke a n'ụdị achọrọ. A pụkwara ịwụsa ntụ ọka ahụ n'ime efere ma kpuchie ya akwụkwọ n'abalị ka ọ gbasaa. A na-esi ihe akpụ ahụ n'ime ite, wee kụọ ya, ma wụsa ya mmiri ọzọ. A na-egbutu ntụ ọka ahụ ruo mgbe ọ ga-adị nro. Enwere ike ịkpụzi ihe ahụ ka ọ bụrụ bọọlụ. A na-eji ntụ ọka ma ọ bụ ntụ ọka eme ya iji gbochie fura ịrapara ọnụ.

### Azụmaahịa na Naịjirịa
Fura nke a maara nke ọma na Naijiria dị ka Fura de nunu nke a na-ahụbu dị ka nri mpaghara ejirila nwayọọ nwayọọ ghọọ ụlọ Ahia na-eto eto nke na-agụnye usoro nhazi na mmepụta nke oge a.

## Edemsibia

## Ịgụ ihe ọzọ

* 
* 
*
Mmiri na-agafe

Ike na agafe bụ ọnụego nke nnyefe ike site n'elu. A na akọwa ọnụọgụ ahụ n'ụzọ abụọ dị iche iche, dabere na ihe gbara ya gburugburu:

# Ọnụ ọgụgụ ngụkọta nke nnyefe ike (ọ bụghị mpaghara ọ bụla); SI nkeji: W = J⋅s−1.
# Ọnụego a kapịrị ọnụ nke nnyefe ike (ngụkọta nke mpaghara ọ bụla); SI nkeji: W⋅m−2 = J⋅m− 2⋅s−1:
#* Nke a bụ ọnụọgụ vector, a na-ekpebi ihe ndị mejupụtara ya n'ihe gbasara ntụziaka (nke kwụ ọtọ) na elu nke nha.
#* A na-akpọ nke a mgbe ụfọdụ *ike* flux density, iji mee ka ọ dị iche na nkọwa mbụ.
#* Radiative flux, okpomọkụ flux, na ụda ike flux bụ ihe atụ ụfọdụ nke nkọwa a.

## Hụkwa

* Mmiri na-agafe agafe (ecology)
* Ọsọ Mmiri
* Igwe ọkụ na-enwu
* Poynting vector
* Nkwado nrụgide
* Ike eletrik

## Ihe odide
Eshabwe

thumb|Eshabwe
**Eshabwe** bụ ụdị emere ka ọ dị ọcha nke malitere na Ankole ma jiri ya mee ngwa ihe oriri dị ka ihe na-esi ísì ụtọ. Eshabwe, nke a makwaara dị ka ghee sauce, bụ nri ọdịnala ana akwadebe na Ankole. A na-akwadebe nri ahụ maka emume ma ọ bụ oge pụrụ iche nke mba ahụ.

N'ememe agbamakwụkwọ ọdịnala nke obodo Ankole, mmadụ anọ na-eri nri ahụ, nwoke na nna ya na nwanne nne nna (*ishenkazi*) na nwanne nne nne (*nyinarimi*) nke nwanyị ahụ. A na-enye Eshabwe maka oriri ya na *orwabya* (efere ụrọ nwere mkpuchi). Dị ka omenala si dị, ọ bụ ndị agadi nwanyị na-eme ya n'ime ụlọ ebe ha ga-agbachi nkịtị n'ihi na ọ bụ nkwenye na ikwu okwu ga-eme ka eshabwe hapụ ịdị mma.

Otú ọ dị, nke a agbanweela ma ana-enye onye ọ bụla eshabwe dị ka nri ọ bụla ndị ọzọ. A na-ebuputa Eshabwe dị ka ihe na-esi ísì ụtọ na isi nri mmemme dị ka *karo* (achịcha mmiri ara ehi), poteto, matooke, agwa na ndị ọzọ.

## Ihe ndị e ji mee ya

* Ghee
* Nkume nnu
* Mmiri oyi
* Nri

## Nkwadebe
Na mbido, a na-asacha ghee ọcha na mmiri oyi. A na-agbakwunye ngwakọta nnu na mmiri (rwabarire) na ghee. A na-agbanye ngwakọta ahụ ruo mgbe ghee gbanwere site na odo gaa na ọcha. Ka ị na-agbakwunye mmiri oyi, nke nwere nnu a gbazere na ya. A na-akpali eshabwe a kpụrụ akpụ ruo mgbe ị nwetara ọkpụrụkpụ nke achọrọ. Mgbe e mepụtara eshabwe, a na-asacha ya iji wepụ ụmụ irighiri ihe ma ọ bụ adịghị ọcha. A na-enye Eshabwe na nri ọ bụla dị mkpa dịka achịcha millet, matooke, poteto na-atọ ụtọ wdg.

## Hụkwa

* Mmanụ a na-eme ka ọ dị ọcha
* Schmaltz
* Ghee

## Ebemsidee

## Njikọ mpụga

* Media related to Eshabwe at Wikimedia Commons
* Eshabwe at the Wikibooks Cookbook subproject