open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
France Hamelin

thumb|France Hamelin
**France Hamelin** (14 Julaị 1918 9 Machị 2007), a mụrụ **France Aline Haberer**, bụ onye France na-ese ihe, onye agha na-eme udo, na onye otu French Resistance n'oge Agha Ụwa nke Abụọ.

Amụrụ France Aline Haberer n'ụbọchị 12th arrondissement nke Paris, n'ime ezinụlọ Huguenot sitere na Alsace. Ọ tolitere na Lot-et-Garonne, mana ya na ezinụlọ ya laghachiri Paris, wee gụọ akwụkwọ na École normale supérieure de Sèvres . Ọ sonyeere otu onye ọkà ihe ọmụma bụ Émile Chartier, nke a maara dị ka "Alain".

Mgbe agha tiwapụrụ, Haberer, onye na-amụ nka na nkà ihe ọmụma na Bordeaux, sonyeere Resistance, ebe ọ zutere di ya n'ọdịnihu, Lucien Hamelin. Ọ malitere ịrụsi ọrụ ike mgbe ọ hụchara Vel' d'Hiv Roundup n'afọ 1942, wee malite ichebe ndị Juu n'ụlọ ya. Ya na Lucien, e jidere ya n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1943, mana ọ gbapụrụ na mbido n'ihi na ọ dị ime. E zigara Lucien n'ogige ịta ahụhụ Buchenwald, mgbe a na-ejide ya n'ụlọ mkpọrọ La Roquette. N'ebe ahụ, ọ malitere ide na ise ihe, isiokwu ya bụ ndụ kwa ụbọchị nke ndị mkpọrọ nwanyị. O dekwara akwụkwọ ndekọ, na-edekọ ahụmahụ ha. N'ọnwa Eprel afọ 1944, ọ mụrụ nwa nwoke n'ụlọ ọgwụ Paris. Site n'enyemaka nke Michèle Noyer, ya na nwatakịrị ahụ gbapụrụ wee gbaba n'ụlọ onye nọọsụ dị nso na Clairac na mpaghara ya.

Lucien Hamelin lanarịrị Buchenwald wee laghachi n'ụlọ n'afọ 1945; di na nwunye ahụ nwere ụmụ anọ ọzọ. France Hamelin ghọrọ onye nkuzi nke akụkọ ihe mere eme na ọdịdị ala, na onye na-eme mkpọsa udo, onye na-emegide ma Agha Algeria na Agha Vietnam. Ọ jụrụ nkwenkwe okpukpe ezinụlọ ya maka ikweghị na Chineke. O mepụtara ihe osise ọzọ, mana egosiri ọrụ ya, mgbe ọ nwụsịrị, na Musée de la Résistance de Châteaubriant.

## Ebenside
Dorothy Detzer

thumb|Dorothy Detzer
 

**Dorothy Detzer** (December 1, 1893 na Ft. Wayne, Indiana- January 7, 1981 na Monterey, California) bụ onye isi odeakwụkwọ nke US nke Women's International League for Peace and Freedom (1924-1946).

## Akụkọ ndụ
Dị ka onye gụsịrị akwụkwọ n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị, Detzer kpebiri ịhapụ usoro kọleji ọdịnala, na-ahọrọ ịga njem na Far East ma biri nwa oge na Philippines. Mgbe ọ laghachiri na US, ọ gara biri na Hull House, na-aga Chicago School of Civics and Philanthropy mgbe ọ na-arụ ọrụ dị ka onye ọrụ nke Juvenile Protective Association.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Dorothy_Detzer_backs_NYE-Clark-Bone_Bill_on_neutrality_aid_rejects_Pittman%27s_Washington%2C_D.C.%2C_May_4._Dorothy_Detzer%2C_representing_the_Women%27s_International_League_for_Peace_and_Freedom_was_LCCN2016875586.jpg/220px-thumbnail.jpg|áká_èkpè|thumb|Dorothy Detzer na Washington D.C. Mee 4, 1939, na-anọchite anya Women's International League for Peace and Freedom
Na ngwụcha Agha Ụwa Mbụ, ọ nọrọ otu afọ na Austria na-arụ ọrụ enyemaka maka Kọmitii Ọrụ Ndị Enyi America (AFSC). O mechara nọrọ afọ abụọ na Russia dị ka onye nchịkwa enyemaka ụnwụ nri nke AFSC na ndagwurugwu Volga. N'ịhụ mbibi nke agha na ịtachi obi ọnwụ nke nwanne ya nwoke ejima Don, onye e gburu n'oge Agha Ụwa Mbụ ma nwụọ site na ọrịa na-adịgide adịgide, mere ka Detzer kwenye na ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya ezughị nakwa na ọ chọrọ ịrụsi ọrụ ike maka ihe ndị na-eme udo. Mgbe ọ laghachiri na US na 1924, Detzer ghọrọ odeakwụkwọ mba nke WILPF, ngalaba US.

Detzer gbara mbọ maka ịmalite ọtụtụ nyocha iwu, ọkachasị nke Senator Gerald P. Nye malitere na ụlọ ọrụ mgbọ (1933-1936). O nyere aka n'ilekwasị anya na mmegbu nke mba Afrịka, ọkachasị Ethiopia na Liberia, site na nkwenye azụmahịa US, gọọmentị Liberia nyekwara ya Humane Order of African Redemption na 1933 maka mbọ ndị a. O mekwara ka a họpụta otu nwanyị (Mary Woolley) na ndị nnọchi anya US na Geneva Disarmament Conference (1932), rụọ ọrụ maka nkwenye nke Russia dị ka onye otu ezinụlọ nke mba, na nnwere onwe maka Cuba site na ntinye aka US, ma kwuo maka nnọpụiche ka US na-eru nso Agha Ụwa nke Abụọ.

A na-akọ ihe omume nke afọ iri abụọ na, Washington n'akwụkwọ ya Appointment on the Hill (1948) nke e dere n'afọ mgbe ọ hapụsịrị ọrụ ya na WILPF. Ọ lụrụ Ludwell Denny, onye nta akụkọ, na 1954 ma nọrọ ọtụtụ afọ sochirinụ na-arụ ọrụ n'onwe ya dị ka onye nta akụkọ mba ọzọ. Obere oge tupu ọnwụ di ya ##na 1970, Dennys hapụrụ Washington, D.C. gaa West Coast, ebe Dorothy Detzer Denny nọgidere na Monterey, California, ruo mgbe ọ nwụrụ.

## Hụkwa

* Ndepụta nke ndị na-eme udo

## Ndemsibia
Lucina Hagman

thumb|Lucina Hagman
**Lucina Hagman** (5 June 1853, Kälviä ń 6 September 1946) bụ onye Finland na-ahụ maka ụmụ nwanyị na mbụ na-eme ihe nkiri n'ụwa n'ihi ntuli aka ndị omeiwu Finland nke 1907.

Hagman bụ nwa nwanyị nke onye isi ndị uwe ojii Nils Johan Erik Hagman na Margareta Sofia Nordman, onye isi ndị Uwe Ojii n'ime ime obodo Kälviä. Ọ bụ nwanne nwanyị onye nkuzi Sofia Hagman na onye edemede Tycho Hagman. Ọ ghọrọ onye nkuzi na Jean Sibelius nwere ike ịbụ ndị a ma ama na-amụ na ụlọ akwụkwọ ya. Ọ malitere ịrụsi ọrụ ike n'ihe gbasara ụmụ nwanyị na-eje ozi na Nzukọ Ndị Omeiwu site n'afọ 1907 ruo afọ 1917. N'ime ndị omeiwu 200 a họpụtara n'afọ 1907 naanị 19 bụ ụmụ nwanyị. Ụmụ nwanyị ndị nwere ihe ịga nke ọma gụnyere Hagman, Miina Sillanpää, Anni Huotari, Hilja Pärssinen, Hedvig Gebhard, Ida Aalle, Mimmi Kanervo, Eveliina Ala-Kulju, Hilda Käkikoski, Liisi Kivioja, Sandra Lehtinen, Dagmar Neovius, Maria Raunio, Alexandra Gripenberg, Iida Vemmelpuu, Maria Laine, Jenny Nuotio na Hilma Räsänen.

Lucina Hagman guzobekwara òtù Martha, jere ozi dị ka onyeisi oche mbụ nke **Unioni**, The League of Finnish Feminists, ma na-arụsi ọrụ ike na udo. O dekwara akụkọ ndụ Fredrika Bremer.

## Ebenside
Gerson Gu-Konu

thumb|Gerson Gu-Konu
**Gerson Gu-Konu**, nke a na-akpọkwa Gerson Konu, ezigbo aha ya bụ Kwadzo Gaglo Gù-Konu (1932−2006), bụ onye na-ahụ maka udo na ikike mmadụ na onye otu ndị omeiwu nke Togo.

Amụrụ Gerson Gu-Konu n'afọ 1932 na Kuma-Adame, na Southwest nke Togo. Ọ gụrụ akwụkwọ praịmarị na Kpalime. Ọ gara n'ihu na agụmakwụkwọ sekọndrị ya ruo afọ 1949 *na* Collège moderne de *Lomé* (nke a maara dị ka Petit Dakar n'oge ahụ). Ọ malitere ndụ ọrụ ya dị ka onye nkuzi maka Evangelical Mission, nke mbụ na Kpalime, mgbe ahụ na Lomé ruo afọ 1954 tupu ọ laghachi Kpalime ebe ọ gara n'ihu na-akụzi na Collège Espoir ruo afọ 1956.

N'afọ 1955, o guzobere otu a na-akpọ na French Les Volontaires au travail (LVT) - *Ndị ọrụ* afọ ofufo na-arụ ọrụ. N'afọ 1957, ọ chọpụtara ogige ọrụ afọ ofufu mba ụwa na Ghana, ma nụ oge mbụ banyere Service Civil International (SCI).

N'afọ 1960, Togo nwere onwe ya ma họpụta Gerson Gu-Konu ka ọ bụrụ onye omeiwu maka mpaghara Kpalimé. Ọ kwadoro onye isi ala mbụ Sylvanus Olympio. Mgbe nnupụisi nke afọ 1963 gasịrị, na ogbugbu nke Onye isi ala Olympio, e jidere Gerson Gu-Konu ma mekpọọ ya ọnụ. A tọhapụrụ ya afọ anọ ka e mesịrị n'ihi arịrịọ nke Amnesty International (AI) na International Voluntary Service (IVS), alaka Britain nke SCI. Ọ gbagara France ebe ọ chọtara ọrụ n'ọfịs SCI Paris, wee bụrụ onye otu ndị ọrụ. Site n'afọ 1970 ruo afọ 1978 ọ bụ SCI International Secretary maka West Africa.

N'afọ 1978, ọ gara rụọ ọrụ na International Secretariat nke Amnesty International na London. Ọ bụ onye na-ahụ maka mmepe na nkwado nke alaka AI na Africa. N'oge niile ọ chụgara ya, ndị ọchịchị na Togo yiri ya egwu, ọ pụghị ọbụna ileta ala nna ya. Ọ dara ezigbo ọrịa, mgbe ọ lara ezumike nká, ọ na-eke oge ya n'etiti London na Ho, obere obodo dị na Ghana na-adịghị anya site na ókèala Togo."Gerson Konu - Archives of Service Civil International". *archives.sci.ngo*. Retrieved 2021-04-03.

## Ebenside
Monica Azuba Ntege

**ZaMonica Azuba Ntege** (née Monica Azuba) bụ onye injinia na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Uganda. Ọ bụ Minista na-ahụ maka ọrụ na njem na ụlọ ọrụ gọọmentị Uganda. A họpụtara ya n'ọkwa ahụ na 6 June 2016 na-anọchi John Byabagambi, onye ghọrọ Minista maka Karamoja. Katumba Wamala nọchiri ya na kansụl na 14 Disemba 2019.

## Mmalite na agụmakwụkwọ
JiA mụrụ Monica Azuba na mpaghara Busoga, na mpaghara Ọwụwa Anyanwụ nke Uganda, n'ihe dị ka afọ 1954. Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị Gayaza maka ọmụmụ O-Level na A-Level, gụsịrị akwụkwọ na 1973. Ọ banyere Mahadum Makerere na 1974, gụsịrị akwụkwọ na 1978 na Bachelor of Science na Civil Engineering.

## Ọrụ
Ọ rụrụ ọrụ na Uganda Commercial Bank mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na Makerere na 1978. 
Mgbe Standard Bank nke South Africa zụrụ ya na 2002, ọ nọrọ na ụlọ ọrụ ahụ, na-arịgo n'ọkwa *onye* njikwa ụlọ ọrụ na Stanbic Bank Uganda Limited. Ọ na-eje ozi dị ka onye otu bọọdụ nke Uganda National Roads Authority kemgbe June 2014. Na 6 June 2016, a họpụtara ya ka ọ bụrụ Minista na-ahụ maka ọrụ na njem.

## Ọrụ dị ka Minista nke Ọrụ na Njem
Otu n'ime ọrụ mbụ e nyere ya, n'oge na-adịghị anya mgbe ọ ṅụsịrị iyi dị ka minista ọrụ na njem, bụ ịtụle otu gọọmentị Uganda ga-esi mee ka ụgbọelu Uganda dịghachi ndụ. E wepụrụ ụlọ ọrụ ụgbọ elu mba ahụ n'afọ puku abụọ na , n'ihi na a na-ewere ya dị ka "enweghị uru".

Otú ọ dị, na 2013, e mere mkpebi iji mee ka ụlọ ọrụ ụgbọ elu ahụ dịghachi ndụ, iji mụbaa ọnụ ọgụgụ ndị njem nleta na-eleta Uganda na iji kwado mmụba nke ndị mmadụ na ndị na-ebu ibu na mba ahụ ka ụlọ ọrụ petrochemical nke Uganda na-eto eto. Ndị isi na-etinye aka n'okpuru onyeisi oche nke minista ahụ, gụnyere ndị nnọchiteanya sitere na Ministry of Works and Transport, Uganda Development Corporation, Civil Aviation Authority of Uganda, Ministry of Trade, Industry and Cooperatives, Ministry of Finance, Planning and Economic Development na ndị ọzọ zutere ma nye aro. E zigara ndị a na kansụl maka nkwado ikpeazụ tupu mmejuputa.

## Ndụ onye
Ntege lụrụ di. Ọ bụ onye mmeri golf ma merie ọtụtụ asọmpi mba na mpaghara. N'oge gara aga, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nlekọta mpaghara nke All Africa Challenge Trophy na golf ụmụ nwanyị.

## Hụkwa

* Kọmitii nke Uganda
* Nzukọ omeiwu nke Uganda
* James Zikusoka

## Ebenside

Otú:Mmadụ ndi di ndụ
Harriet Ntabazi

**Harriet Ntabazi** (amụrụ na 11 Disemba 1974) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda. A họpụtara ya ka ọ bụrụ Minista na-ahụ maka ụlọ ọrụ mmepụta ihe na Kọmitii Ugandan na 6 June 2016. Otú ọ dị, kọmitii nhọpụta ndị omeiwu jụrụ nhọpụta ya. N'ihi ya, a ṅụghị ya iyi na ndị ọzọ nọ n'ọchịchị na 22 June 2016. N'agbata afọ 2011 na 2016, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nnọchi anya ụmụ nwanyị maka Bundibugyo na Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda.

## Mmalite na agụmakwụkwọ
A mụrụ Ntabazi na 11 Disemba 1974 na Bundibugyo District, na Western Region nke Uganda. Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị Bumadu maka agụmakwụkwọ elementrị ya, gụsịrị akwụkwọ na 1986. Ọ gara Semuliki High School maka ọmụmụ O-Level ya. Ọ gụrụ akwụkwọ na *Bundibugyo Primary Teachers College*, gụsịrị akwụkwọ na Grade II Primary Teacher Certificate, na 2002. N'afọ 2004, ọ gụsịrị akwụkwọ na St. Mary's Simbya High School. Ọ sonyeere Mahadum Makerere na 2005, gụsịrị akwụkwọ na 2008 na Bachelor of Arts .

## Ọrụ
Site na 1989 ruo 1992, Ntabazi jere ozi dị ka onye odeakwụkwọ ndekọ. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-ahụ maka ọbá akwụkwọ na Semuliki High School, site na 1994 ruo 1998. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye ndụmọdụ ndị ntorobịa distrikti site na 1998 ruo 2000. Site na 2001 ruo 2005, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nnọchi anya ụmụ nwanyị na Bundibugyo District Local Government Council. Ọ rụrụ ọrụ n'otu oge ahụ dị ka onye isi na-akwalite ndị otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị National Resistance Movement (NRM) na-achị site na 1994 ruo 2005. Ọ banyere na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ntuli aka na 2010 ma na ntuli aka nke afọ 2011 a họpụtara ya ka ọ nọchite anya onye nnọchi anya ụmụ nwanyị maka Bundibugyo na Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda n'aha NRM, ebe o meriri Jane Alisemera nọ n'ọkwa na ntuliaka NRM. Otú ọ dị, n'afọ 2015, Josephine Babungi Benona meriri ya na ntuli aka NRM ma n'ihi ya, ọ gaghị asọmpi ntuli aka nke afọ 2016.

Na 6 June 2016, a họpụtara ya ka ọ bụrụ Minista na-ahụ maka ụlọ ọrụ, na-anọchi Werikhe Kafabusa, mana kọmitii nhọpụta ndị omeiwu jụrụ nhọpụta ya.

## Hụkwa

* Kọmitii nke Uganda
* Nzukọ omeiwu nke Uganda

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Emil Grunzweig

thumb|Emil Grunzweig
**Emil Grünzweig** (Hibru) (December 1, 1947 na February 10, 1983) bụ onye nkuzi Israel na onye na-ahụ maka udo nke jikọtara ya na Peace Now movement. Ọ ghọrọ ihe oyiyi nke ndị Israel fọdụrụ mgbe e gburu ya site na grenade a tụbara ya na nzukọ udo na Jerusalem n'afọ 1983. N'afọ 1987, e guzobere otu agụmakwụkwọ na-enweghị uru na Jerusalem n'aha ya, nke a na-akpọ Adam Institute for Democracy and Peace in Memory of Emil Greenzweig.

Amụrụ Emil Grunzweig na Cluj na Transylvania, Romania, nke Olga na Shmuel Grunzweug. Nne ya bụ onye lanarịrị ogige ogbugbu ndị Nazi Auschwitz. O nwere otu nwanne nwoke, Eliezer. Ezinụlọ ahụ biri na France na Brazil ruo oge ụfọdụ. Mgbe Shmuel Grunzweig nwụrụ na France n'afọ 1963, ezinụlọ ahụ kwagara Israel. N'Izrel, ezinụlọ ahụ biri na Haifa, ebe Emil gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị Hebrew Reali. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, e debara aha ya n'ọrụ n'ime ndị agha Israel, wee sonye na otu Nahal nke dabeere na Kibbutz Revivim na Negev. Dị ka onye na-agba ọsọ na IDF, ọ lụrụ ọgụ na Agha Ụbọchị Isii. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye ọrụ nchekwa na Agha nke Attrition, Agha Yom Kippur, na Agha Lebanọn nke afọ 1982.

Mgbe a tọhapụrụ ya n'usuu ndị agha, ọ gara biri na Revivim, ebe ọ rụrụ ọrụ n'ubi mkpụrụ osisi. Ọ gụrụ mgbakọ na mwepụ na nkà ihe ọmụma na Mahadum Hibru nke Jerusalem . Ọ kụziri mgbakọ na mwepụ ma hazie ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ụlọ akwụkwọ sekọndrị Maaleh haBesor na kibbutz Magen. O sonyere n'ọtụtụ ọrụ agụmakwụkwọ gụnyere egwuregwu na ụmụ akwụkwọ na okwu ndị dị ka esemokwu Arabísrael, mmekọrịta ọrụ, na mmekọrịta dị n'etiti òtù okpukpe na steeti.

Ọ kwagara Jerusalem iji mezue nzere masta na akụkọ ihe mere eme, nkà ihe ọmụma, na mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke sayensị, na Mahadum Hibru nke Jerusalem, ma rụọ ọrụ na ọrụ agụmakwụkwọ na Van Leer Jerusalem Institute. N'ọrụ a, ọ haziri ogige oge okpomọkụ ndị Juu na ndị Arab iji kwalite nghọta n'etiti ndị ntorobịa ndị Juu na Arab.

Grunzweig lụrụ Einat Ornan, di na nwunye ahụ nwere nwa nwanyị, Niva, onye dị afọ anọ mgbe e gburu ya. Grunzweig mechara gbaa Einat alụkwaghịm, n'oge ọnwụ ya, o nwere enyi nwanyị, Ada Oren.

E gburu Grunzweig n'oge Peace Now rally n'ọnwa Febụwarị 10, 1983, mgbe onye na-eme ihe ike nke aka nri Yonah Avrushmi tụbara grenade n'ime ìgwè mmadụ ahụ. Mmadụ itoolu ndị ọzọ na-eme ngagharị iwe merụrụ ahụ, n'etiti ha bụ ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'ọdịnihu Avraham Burg na Yuval Steinitz.

E jidere Avrushmi n'afọ 1984, maa ya ikpe igbu ọchụ n'afọ 1985, ma maa ya ikpe ịga mkpọrọ ndụ ya niile. N'afọ 1995, Onye isi ala Ezer Weizmann gbanwere ikpe ahụ ka ọ bụrụ afọ iri abụọ na asaa n'ụlọ mkpọrọ. N'afọ 2005, a jụrụ ịtọhapụ Avrushmi n'oge. E nyere Avrushmi ohere ịgbapụta ma tọhapụ ya n'ụlọ mkpọrọ Rimonim n'ọnwa Jenụwarị 26, 2011.

## Ebenside
Irene Greenwood

thumb|Irene Greenwood
**Irene Greenwood** AM (9 Disemba 1898 14 Eprel 1992) bụ onye mgbasa ozi redio Australia na onye na-ahụ maka ụmụ nwanyị na onye na'ahụ maka udo.

Amụrụ Greenwood na Albany, Western Australia n'ụbọchị 9 Disemba 1898. Ọ bụ nwa mbụ nke Henry Driver na Mary Ann Driver née Hicken. Greenwood gara Albany State School n'etiti afo1905 ruo afo 1912 na Perth Modern School n'agbata 1913 na 1917. Ọ gara n'ihu na-amụ nka na Mahadum nke Western Australia .

Ọkwọ ụgbọala rụrụ ọrụ dị ka odeakwụkwọ na Ngalaba Ọrụ Ugbo n'etiti afọ 1918 ruo afọ 

1920 ebe ọ zutere di ya, Albert Ernest Greenwood, onye na-ahụ maka ego. Ha lụrụ na 18 June 1920 na Anglican Church of the Annunciation na Broome, Western Australia.

N'agbata afọ 1931 na 1935, Greenwood rụrụ ọrụ dị ka onye mgbasa ozi na Sydney tupu ọ kwaga Perth iji mee ihe omume redio mgbe niile, ọtụtụ n'ime ha na-elekwasị anya na ụmụ nwanyị. Greenwood lara ezumike nká na mgbasa ozi redio na 1953.

Greenwood sonyere n'ihe omume ụmụ nwanyị na udo site n'aka nne ya bụ onye sonyere na Women's Christian Temperance Union na Australian Federation of *Women Voters*.

O sonyere na ọgbaghara mbụ nke ndị ọrụ gọọmentị na Perth na 1920. Mgbe ọ na-arụ ọrụ dị ka onye mgbasa ozi, ọtụtụ n'ime mmemme ya na-elekwasị anya na nkwenkwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke ụmụ nwanyị. Mmekọrịta ya na ụmụ nwanyị na udo mụbara mgbe ọ lara ezumike nká na redio. N'ime afọ 1960 na 1970, ọ ghọrọ onye nnọchiteanya na nzukọ na nzukọ mba ma soro Women's International League for Peace and Freedom rụọ ọrụ ruo mgbe ọ dị afọ iri asaa. O sokwa na ntọala nke Family Planning Association na Western Australia na Abortion Law Repeal Association.

Tupu ọnwụ ya na 14 Eprel 1992, Greenwood nyere ọtụtụ n'ime ihe odide redio ya, akwụkwọ, akwụkwọ akụkọ, akwụkwọ ozi onwe ya na akwụkwọ ya site na òtù ndị ọ na-etinye aka na ya na ọbá akwụkwọ Mahadum Murdoch.

Greenwood nwetara ọtụtụ onyinye site na ọrụ ya na ụmụ nwanyị na udo. E nyere ya ihe nrite Silver Peace Medal nke *United Nations Association* of Australia; Queen's Silver Jubilee Medal; nwere ụgbọ mmiri, M.V. Irene Greenwood, aha ya; na 1974 a họpụtara ya na National Advisory Committee on Women's Affairs. Ọ bụkwa nwanyị mbụ natara nzere nsọpụrụ na Mahadum Murdoch. N'afọ 1975, e mere ya onye otu Order of Australia maka "ọrụ ya maka ọdịmma ụmụ nwanyị".

## Ebenside
Edward Grubb

* Edward Grubb nke Birmingham (17401816), onye England na-ese ihe
* Edward Burd Grubb Jr. (1841 - 1913), onye agha America na onye nnọchi anya mba ọzọ
* Edward Grubb (Quaker) (1854-1939) onye na-eme udo na onye na-ede ukwe na Quaker nke Britain
* Edward Burd Grubb Sr. (18101867), onye ọchụnta ego America na onye abolitionist
Suze Groeneweg

thumb|Suze Groeneweg
Suzanna "Suze" Groeneweg (Amụrụ n'ụbọchị 4 Machị 1875 na Strijensas - nwụrụ na 19 Ọktoba 1940 na Barendrecht) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Dutch (Social Democratic Workers' Party - SDAP). Ọ bụ nwanyị mbụ a họpụtara n'ime ndị omeiwu Dutch.

Groeneweg bụ onye nkuzi na Rotterdam. Ọ na-arụsi ọrụ ike maka agụmakwụkwọ ndị mmadụ, yana maka ịha nhata nwoke na nwanyị, ọ bụ ezie na ọ sonyeghị n'òtù ụmụ nwanyị dị iche iche mana ọ họọrọ ịrụ ọrụ n'ime otu ahụ. Ọ na-arụkwa ọrụ n'ime otu ndị na-ahụ maka ịṅụbiga mmanya ókè na ndị na-eme udo.

Groeneweg bụ onye otu kọmitii etiti nke otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị onye kwuo uche ya, SDAP, n'afọ 1917, mgbe ewepụtara ikike ụmụ nwanyị: enwere ike ịtụ ụmụ nwanyị vootu n'ọkwa, mana ha anaghị atụ vootu n"onwe ha. N'afọ 1918, mgbe e mere ntuli aka mbụ mgbe ụmụ nwanyị nwesịrị ikike ịtụ vootu, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu dị ka nwanyị mbụ ma nọrọ n'ime ụlọ ahụ n'akụkụ ụmụ nwoke 99.

Ka ọ na-erule 1 Jenụwarị 1920, ụmụ nwanyị nọ na Netherlands nwetara ikike ịtụ vootu (nke ha nwere ike iji mee ihe na ntuli aka nke afo1922). A họpụtara Suze Groeneweg ọzọ n'otu afọ ahụ, ụmụ nwanyị isii ndị ọzọ sonyeere ya n'ụlọ ndị nnọchiteanya.

Groeneweg nọgidere bụrụ onye otu House of Representatives nke Netherlands ruo n'ọnwa June 1937. Ọ bụkwa onye otu kansụl obodo nke Rotterdam n'etiti 1919 na 1931, na States-Provincial nke South Holland n'etiti afọ 1919.

## Ebenside
Asụsụ Aja (Nilo-Saharan)

**Aja** bụ asụsụ Central Sudanese nke a na-asụ na mpaghara ndịda South Sudan nke Bahr el Ghazal na n'akụkụ ókèala South Sudanese na Central Afrika Republic .  Ọ bụ ezie na ndị Aja bụ ndị agbụrụ Kresh, asụsụ ha anaghị aghọta asụsụ Kresh ndị ọzọ. Ọ bụ n'ụzọ dị ukwuu Banda na okwu, ọ bụ ezie na ọ ka bụ Kresh na nhazi. Ọtụtụ ndị agbụrụ ahụ na-asụ asụsụ abụọ na Kresh. Nsughariọzọ bụ Adja na Ajja.

## Ihe odide
Ruth Nankabirwa

**Ruth Nankabirwa Ssentamu** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda, onye na-eje ozi dị ka Minista nke Energy na Mineral Development na Cabinet nke Uganda, malite na 8 June 2021. Ọ bụ ezie na ọ gwara ndị na-akwado ya "Ọ bụrụ na ehi na-atụ vootu, ka ha tie vootu, achọrọ m inweta 120%" ọ tụfuru oche ya dị ka Women MP maka Kiboga District na Jenụwarị 2021.

Tupu nke ahụ, site na 1 Machị 2015 ruo 3 Mee 2021, ọ rụrụ ọrụ dị ka Chief Government Whip, ọkwa ọkwa nke Cabinet na Uganda. na-anọchi Justine Lumumba Kasule, onye e nyere ọkwa odeakwụkwọ ukwu nke otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị National Resistance Movement na-achị na Uganda na 23 Disemba 2014. Tupu nke ahụ, site na 27 Mee 2011 ruo 1 Machị 2015, Nankabirwa jere ozi dị ka Minista Steeti maka Azụmaahịa na Cabinet nke Uganda na-anọchi Fred Mukisa, onye a chụpụrụ na cabinet. Tupu nke ahụ, ọ rụrụ ọrụ dị ka Minista Steeti maka Microfinance, site na 16 Febụwarị 2009 ruo 27 Mee 2011.

## Mmalite na agụm akwụkwọ
A mụrụ Ruth Nankabirwa na 28 Nọvemba 1965. Ọ si Kiboga District na Central Uganda. Ọ gara *ụlọ akwụkwọ praịmarị Bamusuuta* maka agụmakwụkwọ praịmarịa ya. Ọ gụrụ akwụkwọ na Nabisunsa Girls' Secondary School, maka agụmakwụkwọ O-Level na A-Level. O nwere nzere Bachelor of Arts na Fine Art na Mahadum Makerere . O nwekwara nzere Master of Arts in Conflict Studies, nke sikwa na Makerere.

## Ọrụ
Site na 1994 ruo 1995, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nnọchi anya na Nzukọ Iwu. N'afọ 1996, a họpụtara Ruth Nankabirwa ka ọ bụrụ onye otu ndị omeiwu maka onye nnọchi anya nwanyị maka mpaghara Kiboga. Ọ nọ n'ọkwa ahụ site na 1996 ruo 2021. Site na 1998 ruo 2001, ọ rụrụ ọrụ dị ka Minista nke Steeti maka Luweero Triangle na Ọfịs nke Praịm Minista. N'agbata afọ 2001 na afọ 2009, ọ rụrụ ọrụ dị ka Minista na-ahụ maka nchekwa, ọfịs ọ rụrụ ruo mgbe a họpụtara ya ka ọ bụrụ Minista na Minista na mpaghara ego. Na ntuli aka nke 27 Mee 2011, a kpọgara ya na Ministri Azụmaahịa dị ka Minista Steeti, ọkwá ọ nọ na ya ruo mgbe a kpọrọ ya Chief Government Whip.

## Hụkwa

* Kọmitii nke Uganda
* Nzukọ omeiwu nke Uganda
* Ógbè Kiboga

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Ndepụta zuru ezu nke ndị Minista, May 2011
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Asụsụ Ali

**Ali** bụ asụsụ Gbaya nke ndịda ọdịda anyanwụ Central Afrika Republic . Ngbaka Manza dị Ali nso karịa ka ọ dị na aha aha ya Manza ma ọ bụ Ngbaka, ọ bụ ezie na ha niile nwere ike ịghọta ibe ha ruo n'ókè ụfọdụ.

## Ihe odide
Heloise Brainerd

**Heloise Brainerd** (30 Eprel 1881 - 16 Febụwarị 1969) bụ onye America na-eme ihe ike na onye na-akwado ụmụnwanyị Latin America itinye aka na udo. Brainerd rụrụ ọrụ na Pan American Union site n'afọ 1909 ruo afọ 1935 na ngalaba US nke Women's International League for Peace and Freedom. Ọ natara ọtụtụ onyinye mba ụwa, gụnyere Medal of Public Instruction site na Venezuela na Order of Merit site na Ecuador.

## Akụkọ ndụ
A mụrụ Heloise Brainerd n'ụbọchị 30 Eprel n'afọ 1881 na Wallingford, Vermont. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na Smith College n'afọ 1904, ọ kwagara Mexico City wee rụọ ọrụ dị ka odeakwụkwọ na ụlọ ọrụ iwu ma mụta Spanish. Mgbe ahụ n'afọ 1909, ọ malitere ịrụ ọrụ maka Pan American Union dị ka odeakwụkwọ onwe onye nke osote onye nduzi. Ọ rụrụ ọrụ ya ruo n'isi nke Ngalaba Mmụta n'afọ 1929, mgbe e guzobere Ngalaba nke Imekọ Ihe Omume, ọ ghọrọ onye nduzi ya. Ngalaba ọhụrụ ahụ bụ ọrụ ịkwalite imekọ ihe ọnụ na agụmakwụkwọ mba ụwa. N'ụbọchị 22 Juun n'afọ 1935, Brainerd lara ezumike nká na Pan American Union ma bụrụ onye Women's International League for Peace and Freedom (WILPF) were ozugbo dị ka oche maka ngalaba US. Ọ bụ onye otu WILPF ogologo oge ma bụrụ onye nnọchi anya mbụ na-asụ Spanish nke US nwere.

Ntinye Brainerd n'ọrụ gbanwere mkparịta ụka maka WILPF na Amerịka. Kama ịkwalite US-dominance, usoro Brainerd bụ otu n'ime nkwanye ùgwù na ịgba ume maka ebumnuche mba ụwa. Ọ gbalịghị izochi eziokwu ahụ bụ na ọrụ mbụ ya na Pan-American Union nwere ike ịkpata nkụda mmụọ na ajụjụ nke ebumnuche nke ndị na-achị ala, mana o kwuru okwu ahụ ma mesie ụmụ nwanyị nọ na ngalaba ndị ọzọ nke WILPF obi ike na ezi obi ya. Mgbalị ya na Mexico n'ụzọ ka ukwuu enweghị ihe ịga nke ọma, dị ka a ga-asị na e nwere ọganihu mbụ n'etiti afọ 1930 ọ doro anya na maka ụmụnwanyị Mexico ọgụ maka ikike ndọrọ ndọrọ ọchịchị abụghị otu ihe ahụ dị ka ebumnuche nke onye mba ụwa. Ndị mba ụwa agafeela n'ọnọdụ nke ịkwado mmadụ nhata na ụmụnwanyị Mexico chọrọ ka a mara ikike ha dị ka ụmụ nwanyị. Brainerd nwere ihe ịga nke ọma ka mma na Central America, mgbe n'afọ 1947 ọ rụrụ ọrụ na kọmitii nhazi nke oku WILPF maka Primer Congreso Interamericano de Mujeres nke emere na Guatemala City, Guatemala. Isiokwu nnọkọ ahụ gụnyere ebumnuche ndị na-eme udo, yana okwu ụmụnwanyị na-elekwasị anya na mba ụwa. Na ngwụcha nnọkọ ahụ, a nabatara ya dị ka otu n'ime ụmụnwanyị kachasị elu na nnọkọ ahụ. Mgbe nzukọ ahụ gasịrị, Brainerd, Carmen Sánchez de Bustamante Calvo de Lozada, na Annalee Stewart rụrụ ọrụ iji gbalịa ịhazi nzukọ ọzọ, mana ha kọrọ obere ọganihu na mkpa ọ dị ịhazigharị, yana mmechi nke nzukọ nke ndị Guatemala na-akwado ihe omume ahụ.

N'afọ 1954, Brainerd ghọrọ osote onye isi oche nke ngalaba US nke WILPF. Venezuela chọrọ ya mma, na-anata Medal of Public Instruction na Ecuador, nke sọpụrụ ya na Order of Merit. E mepụtara ọtụtụ agụmakwụkwọ na-ebu aha ya iji kwalite ọmụmụ Latin America. Jane Addams Peace Association nke New York, mepụtara agụmakwụkwọ na-ebu aha ya.

Brainerd nwụrụ n'ụbọchị 16 Febụwarị 1969 na Freeport, Illinois.

## Hụkwa

* Ndepụta nke ndị na-eme udo

## Ebensidee
Janet Wesonga

**Janet Wesonga**, née **Tingu** (amụrụ   c. Na afọ 1928) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị obodo Uganda. Dị ka onye isi obodo nke Mbale, ọ bụ nwanyị Africa mbụ bụ onye isi obodo Uganda. Onye Anglịkan, ọ rụkwara ọrụ na Kọmitii Nchịkwa nke World Council of Churches.

## Ndụ ya
Janet Tingu si Buwabwala. Ọ lụrụ Akisoferi Wesonga, onye mechara bụrụ Bishọp nke Mbale.

N'afọ 1962, ọ na-arụsi ọrụ ike n'òtù nnwere onwe Uganda.

N'ọnwa Ọktoba n'afọ 1967, mgbe ọ dị afọ iri atọ na itoolu, Wesonga ghọrọ onye isi obodo Mbale, Uganda. Ọ bụ onye isi obodo Mbale ruo afọ anọ. 

Na afọ 1968 Assembly of the World Council of Churches (WCC) na Uppsala, a họpụtara Wesonga dị ka otu n'ime ụmụ nwanyị abụọ na Kọmitii Nchịkwa WCC. Nke a mere ka o sonye na ọrụ WCC n'ụwa niile. N'afọ 1969, Wesonga gara nzukọ Kọmitii WCC na Tulsa, Oklahoma, mgbe e mesịrị ọ gara St. Louis, Missouri. N'afọ 1971, ọ gara nzukọ Kọmitii Nchịkwa WCC na Sofia, Bulgaria.

N'afọ 1979, Wesonga so na ndị nnọchiteanya na-anọchite anya Chọọchị Uganda na nzukọ Mother's Union na Australia.

## Ebesidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Margaret Zziwa

**Margaret Nantongo Zziwa** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na onye omeiwu Uganda. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi oche nke 3rd East African Legislative Assembly (EALA) na Arusha, Tanzania. A họpụtara ya ka ọ rụọ ọrụ na onwa June na afọ 2012. A chụpụrụ ya ma tụfuo ya n'ọfịs na 17 Disemba nke afọ 2014, n'ihi omume ọjọọ na mmetọ nke ọfịs, mana e mechara nye ya ụgwọ maka iwepụ ya n'ụzọ iwu na-akwadoghị.

## Mmalite na agụmakwụkwọ
A mụrụ ya na Charles Mugerwa na Josephine Mugerwa nke Mpererwe, mpaghara nke isi obodo Uganda na obodo kachasị ukwuu, Kampala, na 1963. Margaret Zziwa nwere nzere Bachelor of Arts na Economics na Postgraduate Diploma na Education, ma site na Mahadum Makerere, ụlọ ọrụ agụmakwụkwọ ka elu kachasị ochie na Uganda. Otu n'ime nzere masta ya, nke ọ nwetara na Makerere, bụ Master of Arts na Gender and Women Studies. O nwekwara nzere masta ọzọ, Master of Arts in Social Policy Studies, site na Mahadum Stirling na United Kingdom. Mgbe e mesịrị, Mahadum Stirling nyere ya Doctor of Philosophy.

## Akụkọ ihe mere eme nke ọrụ
Tupu ọ banye na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọ kụziri akụ na ụba na ọdịdị ala na Kololo Senior Secondary School, ụlọ akwụkwọ sekọndrị dị n'etiti Kampala, nke bụ isi obodo Uganda na obodo kachasị ukwuu. Ọ rụkwara ọrụ dị ka onye nkuzi oge na Faculty of Women and Gender Studies na Mahadum Makerere .

N'agbata na afọ 1993 na afọ 1995, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye otu Constituent Assembly nke dere Iwu Iwu Ugandan nke afọ 1995. Site na afọ 1996 ruo na afọ 2006, ọ rụrụ ọrụ ugboro abụọ n'usoro na Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda dị ka Onye omeiwu ụmụ nwanyị maka Kampala District. N'oge ntuli aka nke afọ 2006, onye nọ n'ọkwa, Nabilah Naggayi Sempala, tụfuru ya n'oche ndị omeiwu.

Kemgbe na afọ 2007, ọ rụrụ ọrụ dị ka otu n'ime ndị omeiwu Uganda itoolu na East African Legislative Assembly (EALA), akụkụ iwu nke East African Community. Na onwa June nke afọ 2012, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye na-ekwuchitere EALA maka afọ ise.

## Ọrụ ndị ọzọ
Zziwa bụ onye otu St. Margaret Secondary School, ụlọ akwụkwọ ọ malitere. Ọ bụkwa onye guzobere St. Francis Choir na St. Jude Catholic Church na Naguru, mpaghara ọzọ dịpụrụ adịpụ na Kampala.

## Ndụ onwe onye Ya
Zziwa lụrụ Francis Babu. Ha nwere ụmụ anọ. Ọ bụ onye okpukpe Roman Katọlik. Ọ bụ onye otu National Resistance Movement, otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-achị Uganda kemgbe na afọ 1986.

## Ebesidee

## Njikọ mpụga

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Emilia Broomé

thumb|Emilia Broomé
 

**Emilia Augusta Clementina Broomé**, née *Lothigius* (13 Jenụwarị 1866 - 2 Juun 1925), bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Sweden (nke nnwere onwe), onye na-ahụ maka ụmụnwanyị na onye na-eme udo. Ọ bụ nwanyị mbụ na nzukọ omeiwu Sweden (1914).

## Ndụ
A mụrụ Emilia Broomé na 13 Ọktoba n'afọ 1866 na Jönköping. A zụlitere ya na Jön köping, ebe ọ gụrụ akwụkwọ na ụlọ akwụkwọ ụmụnwanyị dị n'ógbè ahụ. E nyere ya akara ugo mmụta ọkachamara na Wallinska skolan n'afọ 1883 ma gụsịrị akwụkwọ na nkà ihe ọmụma na ọgwụ na Uppsala n'afọ 1884. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nkuzi na ụlọ akwụkwọ Anna Whitlock na Stockholm.

Ọ bụ onye isi oche nke *Stockholmsföreningen för kvinnans* négoci rösträtt (The Stockholm Branch of the National Association for Women's Suffrage) site na ntọala ya n'afọ 1902 ruo 1906. Ọ bụ onye otu ndị nduzi nke Centralförbundet för Socialt Arbete [sv] (The Society for Social Welfare) na 1904-1925, na onye otu Stockholm Direction of Education.

Ọ bụkwa onye isi oche nke Peace union of the women of Sweden, site n'afọ o guzobere ya n'afọ 1898 ruo mgbe ọ jikọtara ya na Swedish peace union n'afọ 1911, ma rụọ ọrụ dị ka onye nnọchi anya Sweden na nzukọ udo mba ụwa na Haag na 1899.

A họpụtara Emilia Broomé maka ntuli aka na Stockholm City Council n'afọ 1910 na afọ 1911. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye kansụl obodo n'oge ntuli aka ikpeazụ ma jee ozi n'afọ 1911 na afọ 1924. Ọ bụ onye isi oche nke ụmụnwanyị nwere nnwere onwe 1917-1920.

Emilia Broomé bụ nwanyị Sweden mbụ so na kọmitii iwu steeti Sweden (*Lagberedningen*), nke kwadebere maka iwu ọhụrụ na nke o jere ozi dị ka onye otu na 1914-1918. O sonyere n'ide iwu alụmdi na nwunye a gbanwere agbanwe na 1920, nke e mere ka ndị ikom na ndị inyom hara nhata ma kwupụta na nwanyị lụrụ di nwere ọtụtụ n'ime iwu; na iwu nke ụgwọ ọrụ hà nhata maka ndị ikom na ụmụnwanyị na 1921; na iwu (Behörighetslagen) nke nyere ụmụnwanyị ikike ịrụ ọrụ niile na 1923.

## Hụkwa

* Hanna Lindberg
* Ndepụta nke ndị na-eme udo

## Ebensidee


## Ebe e si nweta ya

* Ub.gu.se
* Ub.gu.se
* Historisktidskrift.se
* Barbro Hedvall (2011). Susanna Eriksson Lundqvist. red. Vår rättmätiga dị larịị. Om kvinnornas kamp för rösträtt.. Förlag Bonnier  ISBN 

## Ịgụ ihe ọzọ

* Emilia Broomé at Svenskt kvinnobiografiskt lexikon
Persis Namuganza

**HụPersis Princess Namuganza** (amụrụ n'ụbọchị nke 5 n'ọnwa Ọktoba n'afọ 1984) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda na Minista Steeti maka Ala, Ụlọ na Mmepe Obodo (Ala) na Cabinet nke Uganda. A họpụtara ya n'ọkwa ahụ na 6 June 2016. Namuganza na-eje ozi n'otu oge ahụ dị ka onye nnọchi anya a họpụtara nke Bukono County na Namutumba District, na 10th Parliament (20162021).

## Mmalite na agụmakwụkwọ
A mụrụ ya na Namutumba District na 5 Ọktoba 1984 n'ezinụlọ Anglican. Mgbe ọ gachara *ụlọ akwụkwọ* dị n'ógbè ahụ maka agụmakwụkwọ praịmarị ya, ọ gụrụ akwụkwọ na Mount Elgon High School na Mbale, maka asambodo agụmakwụkwọ Uganda ya nke ọ gụsịrị na 1999. Ọ gara ụlọ akwụkwọ dị na Luweero District, ebe ọ nọdụrụ maka asambodo agụmakwụkwọ Uganda Advanced Certificate of Education na afo puku abụọ na ato. N'afọ 2006, *ụlọ ọrụ* Makerere Business Institute nyere Namuganza diplọma na Accounting (nke na-esoghị na Mahadum Makerere). N'otu afọ ahụ, ọ banyere Mahadum Kyambogo, gụsịrị akwụkwọ na 2009 na nzere Bachelor of Social Work and Social Administration. N'ọnwa Eprel afọ 2014, ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Cavendish Uganda na nzere masta na mmekọrịta mba ụwa.

## Ọrụ tupu ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ọ malitere ọrụ ya na 2009 na Anti-Corruption Coalition Uganda, otu na-abụghị nke gọọmentị (NGO), ebe ọ rụrụ ọrụ dị ka onye ọrụ mmemme site na 2009-2010. A kpọfere ya na *Pearl* of Africa Research and Accountability, otu NGO ọzọ, na-eje ozi dị ka onye ọrụ mmekọrịta ọha na eze na onye nchịkwa site na 2010 ruo 2012. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onyeisi oche Busoga Youth Forum site na 2010-2011. A họpụtara ya dị ka osote Resident District Commissioner (RDC) maka Luweero District, na-eje ozi na ikike ahụ site na 2012 ruo 2015.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Persis Princess Namuganza bụ nnukwu onye na-akwado arụmụka ndọrọ ndọrọ ọchịchị, njem, njem, igwu mmiri, ige egwu Gospel, ikiri ihe nkiri, ikiri bọọlụ. Ihe na-amasị ya pụrụ iche gụnyere itinye aka na nhicha gburugburu ebe obibi n'ozuzu ya, Mmetụta Obodo na okwu ụfọdụ dị ka nchekwa, ahụike, ịdị ọcha wdg.

## Arụmụka
N'ọnwa Machị afọ 2018, ndị otu 32 nke ndị omeiwu Busoga zutere ma tie vootu ịchụpụ Persis Namuganza, na caucus, maka "omume na-adịghị mma". Caucus na-ebo Namuganza ebubo iyi egwu yana ịkpali ndị na-atụ vootu ya imerụ ahụ, imerụ mmadụ ahụ ma mebie Kyabazinga William Gabula Nadiope IV na Onye isi oche Rebecca Kadaga na nzukọ o mere na Ivukula na Namutumba District, n'oge ọkara mbụ nke Machị 2018.

Na Mọnde 12 Machị 2018, Daily Monitor kọrọ na Inspector General of Government, Irene Mulyagonja na-enyocha Namugaza, maka enweghị nzere agụmakwụkwọ dị mkpa iji jide ọfịs ọha na eze ọ na-arụ ugbu a. A malitere nyocha ahụ, na-esote onye mkpesa iwu kwadoro, nke otu "ndị nwere nchegbu" si Busoga, mpaghara obodo ya, tinyere na 7 Machị 2018.

## Hụkwa

* Busoga
* Kọmitii nke Uganda
* Onye omeiwu
* Ndepụta nke ndị otu nke iri na otu nke Uganda
* Richard Gafabusa
* Nzukọ omeiwu nke Uganda
* Onye omeiwu

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Benna Namugwanya

**Benna Namugwanya Bugembe** (née Benna Namigwanya) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda. Ọ bụ Minista Steeti maka Kampala Capital City Authority na Cabinet Ugandan. A họpụtara ya n'ọkwa ahụ na 6 June 2016. Ọ na-eje ozi n'otu oge ahụ dị ka onye nnọchi anya nwanyị nke Mubende District na 10th Parliament (2016[2021).

A mụrụ ya na 21 Septemba 1967, na mpaghara Mubende nke oge a. Ọ gara Saint Edwards College, na Bukuumi, na mpaghara Kakumiro nke oge a, maka ọmụmụ O-Level ya. Ọ gara Saint Kizito High School Bethany, na Ngugulo, na Mityana District nke oge a, maka agụmakwụkwọ A-Level ya. N'afọ 1989, a nabatara ya na Mahadum Makerere, na Kampala, obodo kachasị ukwuu na isi obodo Uganda. Ọ gụsịrị akwụkwọ na 1992 na Bachelor of Education . Ka e mesịrị na afo puku abụọ na isii , otu Mahadum ahụ nyere ya Master of Education . Benna Namugwaya nwekwara diplọma na Human Resource Management, nke ọ nwetara na Uganda Management Institute na 2007 na asambodo na Iwu nchịkwa, nke Law Development Centre nyere na 2009.

== Ọrụ ==
Ọrụ mbụ ya bụ dị ka onye nkuzi na Alliance High School, na-eje ozi na ikike ahụ ruo 1995. Shen gara Saint Augustine College, na Wakiso, na-akụzi ebe ahụ site na 1996 ruo 1998.

N'afọ 1998, gọọmentị ime obodo Mubende were Benna Namugwanya n'ọrụ, dị ka onye nyocha ụlọ akwụkwọ, na-eje ozi na ikike ahụ ruo afọ isii. N'afọ 2004, e buliri ya n'ọkwa onye enyemaka onye isi agụmakwụkwọ distrikti, na Mubende District, na-eje ozi n'ọkwá ahụ otu afọ. N'afọ 2005, e buliri ya n'ọkwa ọzọ ka ọ bụrụ onye na-arụ ọrụ n'ụlọ akwụkwọ distrikti, na-eje ozi afọ abụọ n'ọkwá ahụ. Ọ ghọrọ onye isi agụmakwụkwọ distrikti n'afọ 2007, na-eje ozi n'ọkwa ahụ ruo n'afọ 2010.

N'afọ 2011, ọ banyere na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Uganda, site na ịsọ mpi na Mubende District Women's Constituency, n'okpuru tiketi ndọrọ ndọrọ ọchịchị National Resistance Movement. Ọ meriri ma họpụta ya ọzọ na 2016. Na ndepụta ndị kansụl, nke e wepụtara na 6 June 2016, a kpọrọ Namugwanya Minista nke Steeti maka Kampala Capital City authority Affairs, na-anọchite anya Beti Olive Namisango Kamya-Turomwe, minista zuru ezu.

== Hụkwa ==

* Kọmitii nke Uganda
* Nzukọ omeiwu nke Uganda
* Kampala Capital City Authority

== Ebenside ==



[Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Cecilia Ogwal

**Cecilia Barbara Atim Ogwal** (amụrụ na onwa 12 June na afọ 1946 - 18 Jenụwarị 2024) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda, nwanyị ọchụnta ego na onye ndụmọdụ nchịkwa. Ọ bụ onye omeiwu maka Dokolo District Women's Constituency. Ọ bụ onye otu ndị omeiwu nke Uganda kemgbe na afọ 1996.

## Mmalite na agụmakwụkwọ
A mụrụ Ogwal na Dokolo District, Northern Uganda, na onwa 12 June nke afọ I 1946. Ọ gara ụlọ akwụkwọ dị na Uganda. N'afọ 1967, mgbe ọ dị afọ iri abụọ na otu, a nabatara ya na Mahadum nke East Africa na Nairobi (nke a maara ugbu a dị ka Mahadum Nairobi) iji mụọ maka nzere Bachelor of Commerce. Ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Nairobi na afọ 1970. O nwekwara asambodo na Human Resources Management site na ihe a na-akpọ Institute of Public Administration, mana a maara ya ugbu a dị ka Uganda Management Institute. O nwere asambodo abụọ ọzọ; otu na Christian Based Values site na Haggai Institute, Singapore, na nke ọzọ na Public Private Partnership, site na Australia.

## Ọrụ aka ya
Site na 1979 ruo 1980, Ogwal rụrụ ọrụ na Uganda Embassy na Kenya, dị ka onye na-ahụ maka ndị gbara ọsọ ndụ na-alaghachi. Site na afọ 1980 ruo na afọ 1981, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye njikwa ọrụ na Uganda Advisory Board of Trade. N'afọ 1982, ọ bụ otu n'ime ndị guzobere ụlọ akụ ego, na-arụ ọrụ n'ebe ahụ ruo n'afọ 1984. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi oche nke Uganda Development Bank, site na afọ 1981 ruo na afọ 1986.

Ọ banyere na ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda, na-eje ozi dị ka onye na-anọchite anya odeakwụkwọ ukwu nke Uganda People's Congress (UPC) site na 1985 ruo 1992. N'afọ 1994, ọ bụ otu n'ime ndị omebe iwu nke dere ma kwupụta Iwu Iwu Ugandan nke 1995. Ọ nọgidere bụrụ onye ọrụ dị elu na pati ndọrọ ndọrọ ọchịchị UPC ruo n'afọ 2004. N'oge ntuli aka ndị omeiwu nke afọ 2006, Jimmy Akena, nwa onye guzobere UPC Milton Obote, tụfuru oche Lira Municipality ya. N'afọ 2011, Ogwal sonyere ma merie oche onye nnọchi anya ụmụ nwanyị maka mpaghara Dokolo nke e mepụtara ọhụrụ. N'oge a, ọ gbanwere òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị wee gbaa ọsọ dị ka onye otu Forum for Democratic Change.

## Ọrụ ndị omeiwu
Ogwal bụ nwanyị lụrụ di nke nwere ụmụ asaa na ọtụtụ ndị nkuchi.

N'afọ 1969, mgbe ọ dị afọ iri abụọ na atọ, ọ meriri asọmpi "Miss Uganda". Ogwal bụ onye otu Kọmitii nke Physical Infrastructure nke na-ahụ maka nlekọta na ikpuchi ihe gbasara iwu metụtara ala, ụlọ, mmepe obodo, ọrụ na njem, na atụmatụ anụ ahụ. Ọ bụkwa onye otu kọmitii mmefu ego.

## Hụkwa nka

* Nzukọ omeiwu nke Uganda
* Ógbè Dokolo

## Ebesidee

## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Lukia Isanga Nakadama

**Lukia Isanga Nakadama**, mgbe ụfọdụ a na-ede ya **Rukia Isanga Nakudama**, bụ nwanyị ọchụnta ego Ugandan, onye nkuzi na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọ bụ osote praịm minista nke atọ nke Uganda ugbu a na Minista na-enweghị ọfịs, malite na 9 June 2021.

Tupu nke ahụ, ọ rụrụ ọrụ dị ka Minista Steeti maka Mmekọahụ na Ọdịbendị na Kọmitii Ugandan. A họpụtara ya n'ọkwa ahụ n'afọ 2006. Na mgbanwe nke 16 Febụwarị 2009, na nke 27 Mee 2011, ọ nọgidere na ọkwa a. Ọ bụkwa onye a họpụtara dịka onye omeiwu (MP) maka onye nnọchi anya ụmụ nwanyị nke Mayuge District. A na-ahọpụta ya ọzọ n'ọkwa ahụ kemgbe afọ 2001.

## Mmalite na agụmakwụkwọ
A mụrụ Isanga Nakadama na 2 Febụwarị 1970. A zụlitere ya n'ezinụlọ nwere ọtụtụ nwanyị, nwa nke isii n'ime ụmụ iri na abụọ nke nne ya. Nna ya nwere ndị nwunye abụọ ọzọ. Ọ gara Nabisunsa Girls School, ụlọ akwụkwọ etiti na ụlọ akwụkwọ sekọndrị ọha na eze, nke dị na Nakawa Division na ugwu ọwụwa anyanwụ Kampala, isi obodo Uganda. O nwetara asambodo na nkuzi, tupu 1999, site na Institute of Teacher Education Kyambogo (ITEK), nke bụzi akụkụ nke Mahadum Kyambogo, otu n'ime mahadum asatọ nke Uganda, ka ọ na-erule n'ọnwa Febụwarị 2015. O nwekwara diplọma na Customs Clearing & Forwarding, nke ọ nwetara n'afọ 2000. E nwetara diplọma ya na agụmakwụkwọ na 2004, site na Mahadum Alakụba na Uganda (IUIU). O nwekwara nzere Bachelor of Arts na Public Administration site na IUIU.

## Ọrụ
Tupu afọ 2001, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye ọchụnta ego onwe ya na dị ka onye nkuzi na Hassantourabi Education Centre na Mayuge District. A họpụtara ya na mbụ ka ọ bụrụ onye omeiwu n'afọ 2001, dị ka onye nnọchi anya nwanyị maka mpaghara obodo ya nke Mayuge . N'afọ puku abụọ na isii , a họpụtara ya ọzọ ka ọ gaa n'ihu na-anọchite anya otu mpaghara ahụ. A họpụtara ya n'ọkwa ya ugbu a n'afọ 2006.

## Nkọwa nke onwe
Rukia Nakadama bụ onye okpukpe Alakụba. Ọ lụrụ Hajji Daudi Isanga. Ọ bụ onye otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị National Resistance Movement.

## Hụkwa

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Mariam Najjemba

**Mariam Najjemba Mbabaali**, onye a maara dị ka **Rosemary Najjemba Muyinda** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda. Ọ rụrụ ọrụ dị ka Minista Steeti maka Atụmatụ Obodo na Kọmitii Ugandan site na 15 Ọgọst na afo 2012, ruo 6 June afo 2016, mgbe a chụpụrụ ya na kọmitii. N'ime kansụl, ọ nọchiri Justine Lumumba Kasule, onye a họpụtara dị ka Chief Whip nke Gọọmentị. Najjemba jere ozi dị ka onye omeiwu a họpụtara maka Gomba County, Gomba District na tiketi ndọrọ ndọrọ ọchịchị National Resistance Movement (NRM), maka oge abụọ n'usoro, site na afo 2006 ruo afo 2016.

## Mmalite na agụmakwụkwọ
A mụrụ ya na Gomba District na 4 Ọgọstụ afo 1972. Ọ gara ụlọ akwụkwọ Kitante Hill maka agụmakwụkwọ O-Level ya. Ọ gụrụ akwụkwọ na *MacKay College* maka ọmụmụ A-Level ya, gụsịrị akwụkwọ na afo 1993. Ọ banyere Mahadum Makerere na afo 1994, gụsịrị akwụkwọ na afo 1997 na nzere Bachelor of Arts na Public Administration and Management. O nwekwara nzere Master of Arts n'otu mpaghara ahụ, nke ọ nwetara na afo 2004, site na Mahadum Makerere.

## Ahụmahụ ọrụ
Malite na afo 1999, ruo mgbe ọ sonyeere ndọrọ ndọrọ ọchịchị na afo 2006, Mariam Najjemba rụrụ ọrụ nchịkwa dị iche iche n'ọfịs onye isi ala nke Uganda, gụnyere dịka onye isi nke Desịkụ ụmụ nwanyị na State House Uganda na dịka onye enyemaka onye isi ala maka nyocha na State House, Uganda. N'afọ 2006, ọ banyere na ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị ka onye na-asọ mpi maka oche ndị omeiwu Gomba County, n'ihe bụ Mpigi District n'oge ahụ. Ọ gbara ọsọ na tiketi nke National Resistance Movement (NRM) ndọrọ ndọrọ ọchịchị wee merie. N'afọ 2011, e kewara Gomba County na Mpigi District, wee guzobe Gomba District. A họpụtara ya ọzọ na mpaghara a gbanwere aha ya ma nọchite anya mpaghara ọhụrụ ahụ na ndị omeiwu nke itoolu ( na afo 2011 ruo na afo 2016). N'ime mgbanwe nke kansụl na 15 Ọgọstụ na afo 2012, a họpụtara ya ka ọ bụrụ Minista Steeti maka Atụmatụ na Mmepe Obodo.

N'afọ 2015, Najjemba kwupụtara na ọ na-ahapụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda. O sonyeghị na ntuli aka nke pati n'afọ ahụ ma gbachitere mpaghara ya n'afọ 2016. A chụpụkwara ya n'ọchịchị n'afọ 2016.

## Ndụ onwe onye
Mariam Najjemba lụrụ di. Ọ bụ onye okpukpe Alakụba.

## Ọrụ ndị ọzọ
O nwere ọrụ ndị ọzọ na-esonụ na ndị omeiwu:

* Ọ bụ onye isi oche nke Kọmitii na-ahụ maka HIV / AIDS na ihe ndị metụtara ya
* Ọ bụ onye otu Kọmitii na-ahụ maka ihe onwunwe okike
* Ọ bụ onye otu Kọmitii Ntinye aha

## Hụkwa

* Mpaghara nke Uganda
* Mariam Nalubega
* Kọmitii nke Uganda

## Ebemsidee


## Njikọ mpụga

* Minista, onye isi oche distrikti nke NRM dọrọ Mbabazi aka na ntị ka ọ dị na 24 June 2015.
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Victoria Nalongo Namusisi

**Victoria Nalongo Namusisi** (mgbe ụfọdụ a na-akpọ **Victoria Okoth Nalongo Namumisi**) (amụrụ na onwa 19 Jenụwarị na afọ 1956) bụ onye nta akụkọ egwuregwu na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Uganda, onye nchịkwa ndọrọ ndọrọ ọchịchị na onye ọrụ ebere. A na-ewere Namusisi dị ka nwanyị mbụ na-ede akụkọ egwuregwu na Uganda na mgbakwunye na ije ozi dị ka onye isi oche nke mpaghara Mpigi n'etiti na afọ 1991 na 1997. N'afọ 2010, ọ natara Nalubaale Medal.

## Mmalite na agụmakwụkwọ ya
A mụrụ Namusisi na Paul Mukasa, onye ọrụ ugbo na onye ọkụ azụ na Miriam Nalunga na onwa 19 Jenụwarị nke afọ 1956. N'ime afọ ndị ọ malitere, Namusisi gụrụ akwụkwọ na Kisubi Girls School na Entebbe na Old Kampala Senior Secondary School. O mechara sonye na Institute of Public Administration (IPA) maka ọrụ odeakụkọ n'afọ 1975 wee gụchaa akwụkwọ ahụ n'afọ 1977.

## Ọrụ aka ya

### Akụkọ egwuregwu
N'afọ 1976, Namusisi bụ naanị nwanyị na-ede akụkọ egwuregwu na Uganda Times . Ọ rụkwara ọrụ na Voice of Uganda na afọ 1984 mgbe ọ lọtara na Kenya. N'afọ 1988, mgbe ọ na-arụ ọrụ na akwụkwọ akụkọ Ngabo, Namusisi kọọrọ egwuregwu Olimpik nke afo 1988 na Seoul dị ka onye nta akụkọ egwuregwu na mgbakwunye na ịbụ onye na-elekọta otu ahụ.

### Akụkọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
N'afọ 1986, Namusisi gbanwere gaa na akụkọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma kenye ya na Nzukọ Ndị Omeiwu na Ụlọ Steeti.Ọ bụ site n'ọkwa a ka a họpụtara ya ka ọ bụrụ Kọmishọna Mpaghara (RDC) maka Mpaghara Mpigi.

### Nchịkwa ndọrọ ndọrọ ọchịchị
N'agbata afọ 1991 na afọ 1998, a họpụtara Namusisi ma jee ozi dị ka onye isi obodo (RDC) maka mpaghara Mpigi nke oge ahụ.Ọ bụkwa onye otu National Steering Committee na 1998 n'ihi ọnọdụ ya na gọọmentị ime obodo.

## Ọrụ ebere ya
Mgbe ọ gbara arụkwaghịm dị ka onye ndụmọdụ onye isi ala na 2003, Namusisi na Manuel Pinto guzobere ogige ụmụ mgbei, Bright Kids Uganda

## Onyinye nke ya
N'afọ 2010, Namusisi bụ onye natara ihe nrite Nalubaale Medal nke a na-enye ndị ọrụ obodo niile nyere aka na mmepe ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Uganda ma ọ bụ site na ọgụ agha ma ọ bụ nnupụisi obodo na n'ụzọ ọzọ site n'oge ọchịchị ruo taa. Ka e mesịrị na Mee 2019, ọ natara nzere nsọpụrụ nke Doctor of Humane Letters na Mahadum Carlow, USA, nke dị ka ebe nrụọrụ weebụ nke nzukọ ya si kwuo bụ "ịghọta ọrụ enyemaka ya na ndị na-adịghị ike na Uganda".

## Ndụ onwe onye ya
Namusisi lụrụ onye bụbu odeakwụkwọ ukwu nke National Council of Sports, Martin Okoth, ruo 1984 mgbe ha kewara. Ha nwere ụmụ atọ.

## Ebesidee


## Njikọ mpụga

* Bright Kids Uganda
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Robinah Nabbanja

thumb|'''Robinah Nabbanja'''
**Robinah Nabbanja** (amụrụ na 17 Disemba 1969) bụ onye nkuzi na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda, onye bụ praịm minista nke Uganda, mgbe a họpụtara ya n'ọfịs na 8 June 2021. Nzukọ omebe iwu kwadoro ya n'ụzọ doro anya na 21 June 2021. Ọ nọchiri Ruhakana Rugunda, onye a kpọrọ aha n'ọkwa *onye nnọchi anya maka ọrụ pụrụ iche n'ọfịs onye isi ala nke Uganda*. Ọ bụ nwanyị mbụ bụ praịm minista nke Uganda.

N'oge gara aga, ọ rụrụ ọrụ dị ka Minista Ahụike nke Steeti maka Ọrụ Nchịkọta na kansụl Ugandan, n'etiti 14 Disemba 2019 ruo 3 Mee 2021.

Ọ na-eje ozi n'otu oge ahụ dị ka onye omeiwu a họpụtara maka mpaghara ụmụ nwanyị nke Kakumiro na Nzukọ Ndị Omeiwu nke iri na otu (20212026), ọrụ ọ rụkwara na Nzukọ nke iri (20162021).

## Mmalite na agụmakwụkwọ
A mụrụ ya na mpaghara Kakumiro nke oge a, na 17 Disemba 1969. Ọ gara Nkooko Primary School. Ọ gụrụ akwụkwọ na St. Edward's Secondary School Bukuumi, maka ma ọmụmụ O-Level na A-Level, na-enweta ma Uganda Certificate of Education na Uganda Advanced Certificate of education site n'ebe ahụ.

N'etiti 1990 na 2000, Nabbanja nwetara asambodo na diplọma na idu ndú, njikwa na ọmụmụ mmepe, site na ụlọ ọrụ dị iche iche, gụnyere Mahadum Uganda Martyrs, Uganda Management Institute, Mahadum Islamic na Uganda na *National Leadership Institute Kyankwanzi*. Ọ bụ Mahadum Uganda Martyrs nyere ya nzere bachelọ nke Democracy na Development Studies na Master of Arts na Development Studies.

## Ọrụ
Site na 1993 ruo 1996, Nabbanja bụ onye nkuzi ụlọ akwụkwọ na *Uganda Martyrs Secondary School Kakumiro* . Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye ndụmọdụ distrikti, na-anọchite anya Nkooko Sub-County, n'ihe bụ Kibaale District n'oge ahụ, site na 1998 ruo 2001. Ọ rụrụ ọrụ n'otu oge ahụ dị ka odeakwụkwọ maka ahụike, Mmekọahụ na Ọrụ Obodo maka distrikti n'oge ahụ.

Ọ nọrọ afọ iri sochirinụ (2001-2010) na-eje ozi dị ka Kọmishọna Mpaghara na mpaghara Pallisa, Busia na Budaka. N'afọ puku abụọ na iri na otu, ọ sonyeere ndọrọ ndọrọ ọchịchị ntuli aka nke Uganda site n'ịgba ọsọ maka onye nnọchi anya ụmụ nwanyị nke mpaghara Kibaale na Nzukọ Ndị Omeiwu nke itoolu (2011X2016). Mgbe Kakumiro District dị ka e kere ya na afo puku abụọ na iri na isii, ọ gbara ọsọ maka Women Constituency na mpaghara ọhụrụ wee merie ọzọ. Ọ bụ onye omeiwu nọ n'ọkwa.

N'ime mgbanwe nke ndị kansụl na 14 Disemba 2019, a họpụtara Nabbanja ka ọ bụrụ Minista Ahụike nke Steeti (General Duties), na-anọchi Sarah Achieng Opendi onye a kpọrọ Minista Steeti maka akụ na ụba. N'ịgbaso nkwado ndị omeiwu, a ṅụrụ ya iyi n'ọkwa na 13 Jenụwarị 2020.

N'ime ụlọ ọrụ ọhụrụ a kpọrọ aha na 8 June 2021, a kpọrọ Nabbanja Praịm Minista nke ụlọ ọrụ ndị ọkụ azụ 82 (2021 ruo 2026).

## Arụmụka
N'ọnwa Disemba 2021, n'oge ntuli aka nke LC5 na Kayunga, Robinah Nabbanja gara mkpọsa ụbọchị 5 ma bo ya ebubo na ọ na-enye 4000 UGX iri ngo iji vootu onye NRM Muwonge.

## Hụkwa

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Pages with unreviewed translations