open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean Goss

thumb|Jean Goss 1952
**Jean Goss** (Caluire na France November 20, 1912 - Paris April 3, 1991) bụ onye France na-eme ihe ike na-enweghị ihe ike.

Nwa nke onye opera baritone nke tụfuru olu ya n'oge Agha Ụwa Mbụ, a manyere Jean Goss ịrụ ọrụ malite mgbe ọ dị afọ iri na abụọ na Paris, tupu ụlọ ọrụ ụgbọ okporo ígwè France were ya n'ọrụ n'afọ 1937. Mgbe ọ dị afọ iri na ise, ọ sonyeere otu ndị ọrụ. 

N'ịbụ onye a kwadoro n'afọ 1939, ọ sonyere n'Agha Ụwa nke Abụọ. N'ọnwa June 1940, n'abalị tupu ya enyefee onwe ya n'aka ndị agha Germany na Lille, ọ nwere ahụmahụ dị egwu nke ịhụnanya Chineke nwere n'ebe ọ nọ na maka mmadụ niile. [nkọwa dị mkpa] Ọ ga-abụ mmalite nke nkwekọrịta ndụ. Dị ka onye mkpọrọ agha n'ogige ndị Germany ruo n'afọ 1945, a mara ya ikpe ọnwụ mana onye ọrụ Germany zọpụtara ya nke akaebe ya kpaliri.

Na ngwụcha agha ahụ, ọ na-achọ ndị ụkọchukwu na Chọọchị Roman Katọlik kwenyesiri ike na nkwanye ùgwù zuru oke maka ndụ mmadụ. N'afọ 1950, ọ manyere ịbanye n'Ọfịs Nsọ na Rom iji zute Kadinal Alfredo Ottaviani. N'afọ 1948, ọ zutere International Fellowship of Reconciliation na France wee zighachi Ministri France akwụkwọ agha ya na ihe nrite agha ya iji kwado ndị jụrụ n'ihi akọ na uche. Ebe ọ bi na Arcueil, obodo dịpụrụ adịpụ na Paris, ọ na-arụsi ọrụ ike na mmegharị ọha na eze maka ụlọ nakwa na ndị ọrụ ụgbọ okporo ígwè. Ọ bụ otu n'ime ndị ndú nke ọgbaghara 1953.

O sonyere n'ọtụtụ nzukọ udo n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ Europe (Budapest 1953, Warsaw 1956, Moscow 1957, Prague 1958).

N'afọ 1958, ọ lụrụ Hildegard Mayr. Ha nwere ụmụ abụọ, Etienne na Myriam. Ndụ ya na Hildegard raara onwe ya nye ịkwalite enweghị ime ihe ike nke Ndị Kraịst. Ha nọ na Rom n'oge Council Vatican nke Abụọ na-agba mbọ ka Chọọchị Roman Katọlik mara nkwenye nke akọ na uche. N'afọ ndị 1960 na 1970, ha biri oge ụfọdụ na Brazil (1964-1965) na Mexico (1970-1971). Ha jikọtara nzukọ abụọ nke kọntinent na-abụghị ime ihe ike (Montevideo 1966, Medellín 1974), nke a mụrụ SERPAJ (Servizio Paz y Justizia). Onye nhazi mbụ ya bụ Adolfo Pérez Esquivel, onye natara Nobel Peace Prize n'afọ 1980. Ha rụrụ ọrụ n'oge ahụ na Don Hélder Câmara, Mgr Leonidas Proaño, Dom Antonio Fragoso, Fredy Kunz.

Ha nyere ọzụzụ na seminarị na-enweghị ime ihe ike n'ọtụtụ mba ndị agha ma ọ bụ agha metụtara; Ireland (site n'afọ 1963), Balkans (site n'afọ 1972), Austral Africa (site n'afọ 1973), Lebanon (1974-1975 na 1980), San Salvador (1979). N'afọ 1980, ha na-arụsi ọrụ ike na Eshia; Philippines (site na 1984), Thailand, Bangladesh, na Hong Kong. Karịsịa ọrụ ya nke mgbanwe Nonviolent na Philippines nafe1986, bụ otu n'ime ihe ịga nke ọma ka ukwuu o nwere, ka ọ na-eduzi ma na-akwadebe ndị mmadụ.

N'afọ ndị ikpeazụ ya, ọ gara Central Africa. N'afọ 1990, ọ nọ na Zaïre, n'ọnwa Eprel afọ 1991, ka ọ na-eme atụmatụ ịga Madagascar. Ọ nwụrụ na Paris n'ọnwa Eprel 3rd, 1993.

Ya na Hildegard Goss-Mayr, ọ bụ onye otu International Board of the International Fellowship of Reconciliation ruo ọtụtụ afọ na osote onye isi oche ya ruo oge ụfọdụ.

## Ebenside
Noeline Kisembo Basemera

**Noelina Kisembo Basemera** (amụrụ na 27 Disemba 1973) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda, onye omeiwu na onye nchịkwa.

## Ihe ndị mere n'oge gara aga
A mụrụ Noelina Kisembo Basemera na 27 Disemba 1973. Ọ bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda, onye omeiwu na onye nchịkwa site na ọrụ. Ọ bụ nwanyị si n'otu ndị omeiwu nke mpaghara Kibaale na onye otu National Resistance Movement(NRM), otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Uganda n'okpuru onye isi oche nke Yoweri Kaguta Museveni onye isi ala nke mba Uganda.

## Agụmakwụkwọ
Kisembo malitere agụmakwụkwọ praịmarị ya na ụlọ akwụkwọ praịmarịa muhorro Kibale ma mechaa ule mbụ ya n'afọ 1987, ọ debanyere aha na ụlọ akwụkwọ sekọndrị Naigana maka agụmakwụkwọ O'level ya wee mechaa asambodo agụmakwụkwọ Uganda (UCE) n'afọ 1991, mgbe nke ahụ gasịrị ọ sonyeere ụlọ akwụkwọ Andrea Kaahwas college hoima maka agụmakmakwụkwọ A'level ya ebe ọ gụsịrị asambodo Uganda Advanced Certificate of Education (UCE). O mechara sonye na Mahadum Makerere wee gụsịrị akwụkwọ na nzere bachelọ na sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya na 1998 ma mesịa gbakwunye nzere masta na ọmụmụ mmepe na 2008

## Ọrụ
Ọ rụrụ ọrụ na  dị ka osote onye isi nchịkwa site na afọ pụkụ abụọ na atọ  ruo 2016, onye nhazi agụmakwụkwọ site na 1999 ruo 2003 na onye enyemaka onye nhazi agụnye site na 1996 ruo 1999.

Na nzuko omeiwu ọ na-eje ozi na kọmitii na-ahụ maka ihe gbasara obodo ndị dị n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ Afrịka. Ọ bụkwa onye otu Uganda Woman Parliamentary Association (UWOPA).

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Jacinta Athieno Ayo

**Jacinta Athieno Ayo** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda na onye otu ndị omeiwu. A họpụtara ya dị ka nwanyị onye omeiwu iji nọchite anya mpaghara Tororo n'oge ntuli aka nke afo 2021 Uganda mgbe o meriri Sarah Achieng Opendi.

## Hụkwa

* Ndepụta nke ndị otu nke iri na otu nke Uganda
* Onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị nwere onwe ya
* Sarah Achieng Opendi
* Onye omeiwu
* Nzukọ omeiwu nke Uganda

## Ihe odide

## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Rose Obinga

**Rose Obinga** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda na onye otu ndị omeiwụ. A họpụtara ya n'ọfịs dị ka nwanyị Meemba iji nọchite anya mpaghara Torego n'oge ntulị aka nke 2021 Uganda.

Ọ bụ onye otu National Resistance Movement na-achị.

## Hụkwa

* Ndepụta nke ndị otu nke iri na otu nke Uganda
* Ógbè Torego
* National Resistance Movement
* Nzukọ omebe iwu nke Uganda.
* Onye omeiwu.

## Ebensidee

 

## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda.
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Vilma Glücklich

thumb|Vilma Glücklich
**Vilma Glücklich** (1872-1927), bụ onye Hungary na-eme mgbanwe agụmakwụkwọ, onye na-eme udo na onye na-ahụ maka ikike ụmụ nwanyị. N'afọ 1896, ọ ghọrọ nwanyị mbụ na Hungary natara nzere na Faculty of Philosophy na Mahadum Budapest State, mgbe ọ bụ nwanyị mbụ nabatara na mahadum Hungary. N'akụkụ Rosika Schwimmer, a na-agụ ya dị ka otu n'ime ndị isi abụọ na-eduga na Movement ụmụ nwanyị Hungary na ngwụcha narị afọ nke 19 na mmalite narị afọ nke 20. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye otu kọmitii onye isi ala nke National Association of Female Employees (1902), onye guzobere otu ndị inyom na-ahụ maka ụmụ nwanyị na Hungary (Feministák Egyesülete) ma ọ bụ HFA (1904), onye guzobere otu Women's International League for Peace and Freedom (1915), onye otu Kọmitii Nlekọta nke nchịkwa obodo Budapest (1918), onye guzpụtara odeakwụkwọ ukwu nke Women's World League for Peace na Freedom (1924),1926).
thumb|Vilma Glücklich
Vilma Glücklich bụ nwanyị mbụ gara Mahadum dị na Budapest na Hungary, na onye mbụ gụsịrị akwụkwọ n'afọ 1896. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nkuzi. Site n'afọ 1902, ọ na-arụsi ọrụ ike n'ọrụ ndị ọrụ aka, na n'oge na-adịghị anya mgbe nke ahụ gasịrị na òtù ụmụ nwanyị. N'afọ 1913, ya na Rosika Schwimmer kwadoro nnọkọ nke asaa nke International Alliance for Women Suffrage na Budapest. 

N'oge Agha Ụwa Mbụ, ọ na-arụsi ọrụ ike n'òtù ndị na-ahụ maka udo. Ọ ghọrọ otu n'ime ụmụ nwanyị abụọ na-arụsi ọrụ ike n'ọchịchị onye kwuo uche ya n'afọ 1918. N'ihi nke a, a napụrụ ya ọrụ ya ma chụga ya n'afọ 1921, mgbe nke ahụ gasịrị ọ kwagara Switzerland.

## Ebenside
Justine Ayebazibwe

**Justine Ayebazibwe Kashaija** (Amụrụ na 23 Julaị 1972) bụ onye njikwa akụ mmadụ nke Uganda, ọkachamara n'ịchụnta ego na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọ bụ nwanyị omeiwu nke Isingiro District ma bụrụ onye nnọchi anya NRM, otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-achị achị . ọ meriri Claire Mugumya na ntuli aka afọ 2021 iji nọchite anya ndị mmadụ na ndị omeiwu nke iri na otu nke Uganda. Ọ nọchiri Grace Isingoma Byarugaba onye ọ meriri na ntuli aka nke pati ahụ n'afọ 2015. Na Nzukọ Ndị Omeiwu nke iri, ọ na-eje ozi dị ka onye otu *Kọmitii na-ahụ maka ahụike* na Kọmitii Na-ahụ Maka Kọmitii, Ndị Ọchịchị Steeti na Ụlọ Ọrụ Steeti. Ọ bụkwa *onye* otu NRM Parliamentary *Caucus*.

* Ógbè Isingiro
* Nzukọ omeiwu nke Uganda
* National Resistance Movement.
* Ndepụta nke ndị otu nke iri nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Jacklet Atuhaire

Jacklet Atuhaire Rwabukurukuru Mukwana (Amụrụ na 20 June 1981) bụ onye ọkachamara mmanụ na gas nke Uganda, ọkachamara na mmepe mba ụwa na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọ bụ onye a họpụtara ka ọ bụrụ nwanyị omeiwu maka Sheema District ma ọ bụghị onye otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị ọ bụla na Uganda. Ọ nọchiri Rosemary Nyakikongoro nke NRM bụ onye meriri ya na ntuli aka nke pati ahụ n'afọ 2015 n'ọnọdụ esemokwu. Atuhaire bụkwa onye bụbu onye isi oche guild maka Mahadum nke East London ma bụrụkwa onye otu Association of International Petroleum Negotiators (AIPN) na Society of Petroleum Engineers.

Tupu ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya dị elu, Atuhaire bụ onye nduzi maka Extractive Energy Services na BFF Services Ltd. Ọ bụbu onye njikwa mmepe ngwaahịa nke WANA Energy Solutions, onye njikwa ọrụ maka Positive Care Link (PCL), otu ọrụ afọ ofufo na London, ọ bụkwa onye nhazi ọrụ maka International Refugee Trust (IRT) site na JustGiving na nyiwe ndị ọzọ.

A mụrụ Atuhaire n'obodo Runyinya, Kigarama Sub-county, Ankole sub-region n'ụbọchị 20 June 1981 n'ezinụlọ Anglican nke Banyankole. Ọ gụrụ akwụkwọ praịmarị na mpaghara Sheema, nweta asambodo PLE ya n'afọ 1992 site na Kamugungunu Primary School, ụlọ akwụkwọ praịm ọha na eze dị na Kyagaju Parish, Kagando Sub county.

Atuhaire mechara gaa Rweibare Senior Secondary School maka agụmakwụkwọ O-Level ya na Universal Girls High School maka agụmụwụkwọ A-Level, nweta asambodo UCE ya n'afọ 1997 na asambodo UACE ya n'afọ 2000. Ọ bụ onye isi nwanyị na Rweibare Senior Secondary School na onye isi oche Scripture Union na Universal Girls High School.

Atuhaire gara n'ihu na Mahadum nke Woolwich ebe ọ nwetara diplọma na Public Administration n'afọ 2004 wee gaa Mahadum of East London, ebe ọ bụ onye isi oche guild ma gụsịrị akwụkwọ n'afọ 2010 na Bachelor of Science na International Development and Information Technology. N'ikpeazụ, ọ nwetara Master of Science na International Oil and Gas Management n'afọ 2013 site na Centre for Energy, Petroleum and Mineral Law and Policy (CEPMLP), ụlọ akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Dundee, Scotland, United Kingdom.

Mgbe ọ nwetara asambodo UACE ya, Atuhaire kwagara United Kingdom ma rụọ ọrụ nwa oge site n'afọ 2001 ruo afọ 2004 dị ka onye nhazi ọrụ maka International Refugee Trust (IRT). O wee nweta ọrụ dị ka onye njikwa ọrụ maka Positive Care Link (PCL), otu ọrụ afọ ofufo na London, ruo afọ 2009 mgbe ọ gụsịrị nzere bachelọ ya na Mahadum nke East London. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye njikwa mmepe ngwaahịa maka WANA Energy Solutions site n'afọ 2012 ruo afọ 2015 mgbe ọ gbara arụkwaghịm iji sonye na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. N'otu oge ahụ, Atuhaire guzobere ma rụọ ọrụ dị ka onye nduzi maka Extractive Energy Services na BFF Services Ltd site n'afọ 2013 na 2016 ruo taa.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Stella Isodo Apolot

**Stella Isodo Apolot** bụ onye omeiwu Ugandan onye na-erule n'ọnwa Machị 2021 bụ onye nnọchi anya ụmụ nwanyị a họpụtara maka Ngora District. Na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọ nwere njikọ na Forum for Democratic Change party.

Apolot Isodo nwere njikọ na otu Forum for Democratic Change (FDC) nke ọ gbara ọsọ na ntuli aka afọ 2016 ruo afọ 2021 nke Uganda. A mara ya dị ka onye na-ebu ọkọlọtọ pati n'ọnwa Ọgọstụ 2020 mgbe o meriri onye mmegide ya na ntuli aka nke pati.

O bu ụzọ gbaa ọsọ maka oche ahụ n'afọ 2016 ma merie Jacqueline Amongin.

Isodo Apolot lụrụ Samuel Isodo, onye ọka iwu. O nwere ụmụ atọ: Apio Joanne, Isodo Arnold na Okiror AllanBill.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Christine Apolot

**Christine Apolot** bụ onye nkuzi na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Uganda. Ọ bụ onye ndụmọdụ mpaghara ise(LC5) oche maka Kumi District. A họpụtara ya n'ọkwa ahụ n'ọnwa June 2016.  N'afọ 2021, ọ gbara ọsọ dị ka onye nnọchi anya ụmụ nwanyị nke Kumi District n'okpuru National Resistance Movement party na-ama Amoding Monicah aka.

Amụrụ Apolot na Kumi District. O nwetara akara ugo mmụta mbụ na agụmakwụkwọ na Mahadum Kumi . O nwekwara asambodo na iwu nchịkwa site na Law Development Centre(LDC). Ka ọ na-erule n'ọnwa Machị 2021, ọ na-agbaso akara ugo mmụta na nchịkwa ọha na eze na Uganda Management Institute(UMI).

Apolot malitere ọrụ ya dị ka onye nkuzi ụlọ akwụkwọ sekọndrị, mgbe ahụ ọ sonyeere ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'afọ 2016 n'okpuru National Resistance Movement(NRM) dị ka onye isi oche nke Local Council 5 (LC5) na Kumi District. Ọ bụghị naanị na ọ ghọrọ nwanyị mbụ nọrọ n'oche na mpaghara teso kamakwa otu n'ime ụmụ nwanyị atọ na mba ahụ ghọrọ ndị isi oche LC5 na Uganda. Ugbu a ọ bụ onye nnọchi anya ụmụ nwanyị nke ụlọ omebe iwu a họpụtara maka Kumi District na ụlọ omebeiwu nke iri na otu nke Uganda.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Miria Obote

**Miria Obote** (née **Kalule**; amụrụ na 16 Julaị 1936) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda bụ onye isi nwanyị nke Uganda, na nwunye di ya nke onye bụbu praịm minista na onye isi ala Milton Obote. Ọ bụ onye na-azọ ọkwa na ntuli aka nke afọ 2006 na Uganda.

## Mmalite na agụm akwụkwọ
A mụrụ Miria Kalule na Kawempe, n'aka Bulasio Kalule, onye ọrụ gọọmentị nke na-arụ ọrụ na Ngalaba Nlekọta Okporo ụzọ na Ministry of Works na nwunye ya Malita.

Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndịrị Gayaza ma mesịa gaa Mahadum Makerere .

Miria Obote si Zambia laghachi Uganda n'ọnwa Ọktoba afọ 2005, mgbe afọ 20 gachara, iji lie di ya. Mgbe ọnwa abụọ gachara, a họpụtara ya dị ka onye isi nke Uganda People's Congress (UPC) na dịka onye na-azọ ọkwa onye isi ala maka ntuli aka ọzọ. Ọ bụ di ya guzobere UPC ma duzie ya ruo mgbe ọ nwụrụ. O nwetara 0.6% nke votu na ntuli aka onye isi ala nke February 23, 2006, nke onye isi ala nọ n'ọkwa, Yoweri Museveni meriri.

## Ndụ onwe onye
Miria lụrụ Milton Obote na Nọvemba 1963 ma ha nwere ụmụ anọ n'etiti ha gụnyere Jimmy Akena, onye omeiwu na-anọchite anya obodo Lira.

## Ebensidee

* Ịga ije n'onyinyo, The Monitor, December 21, 2005.


Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Alice Boase

**Alice Mary Boase** MBE (23 Machị 1910), bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda. A họpụtara ya na Barbara Saben na Kansụl Iwu na afọ 1954, na-aghọ ụmụ nwanyị mbụ so na ya.

## Akụkọ ndụ ya
A mụrụ Boase na 23 Machị na afọ 1910 na Dublin. Mgbe ọ dị afọ abụọ, nne na nna ya kwagara Nyasaland, mgbe a họpụtara nna ya Charles dị ka onye majie. Ezinụlọ ahụ kwagara Uganda mgbe a họpụtara Charles dị ka Chief Justice na afọ 1921. N'afọ 1929, Alice lụrụ dọkịta Arthur Boase (1901[1986); di na nwunye ahụ gara n'ihu nwee ụmụ iri.

Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi oche nke Kansụl Ụmụ nwanyị nke Uganda site na 1953 ruo 1955, ma nọrọ na bọọdụ nke Uganda Club. Boase na di ya abụọ ghọrọ ndị otu kansụl obodo Kampala. N'afọ 1954, a họpụtara Boase na Barbara Saben na Kansụl Iwu, na-aghọ ụmụ nwanyị mbụ so na ya. Ọ hapụrụ Uganda na afọ 1956 mgbe Arthur malitere ịrụ ọrụ na uluogwu  Saint John Eye  nke di na [Jerusalem. N'afọ 1969, ha lara ezumike nká na Sussex na United Kingdom. Boase nwụrụ na Haywards Heath na afọ 1999.

A họpụtara nwanne ya nwoke John ka ọ bụrụ Chief Justice nke Uganda n'afọ 1952, ọ ghọkwara Speaker nke Council Legislative n'afọ 1958. N'afọ 2004, e bipụtara akwụkwọ ncheta Boase, When The Sun Never Set A Family's Life In The British Empire.

## Ebesidee
Avakov is the devil

**Avakov bụ ekwensu** (Ukrainian) bụ okwu e ji mee ngagharị iwe na Ukraine na 20192021 megide ndị uwe ojii na ọkachasị Minista nke Interior Affairs, Arsen Avakov. Omume ndị ahụ lekwasịrị anya n'onye minista ahụ ma bu n'uche iwepụ Avakov n'ọkwa Minista nke Internal Affairs. Omume mbụ ahụ mere n'ọnwa August 28, 2019, n'ihi mkpebi Onye isi ala Zelenskyi ịhapụ Avakov na ọchịchị Honcharuk.

Aha ahụ sitere na ngwakọta nke okwu abụọ: Avakov (Minister of Internal Affairs) na " ekwensu" (okwu mkparị nke sitere na omenala ụlọ mkpọrọ).

Dị ka ụlọ ọrụ mgbasa ozi Ukraine si kwuo, Roman Sinitsyn, onye ọrụ afọ ofufo na onye na-eme ihe omume ọha na eze, malitere "Avakov bụ ekwensu" meme n'ebe ọha na eze.

N'abalị iri abụọ na ise n'ọnwa Machị n'afọ 2014, ndị isi na-ahụ maka ihe gbasara obodo gburu onye na-eme ngagharị iwe Oleksandr Muzychko.

N'ọnwa Machị 27, 2014, Rivne City Council kwupụtara ọnwụ Oleksandr Muzychka dị ka ogbugbu ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma kpọọ Minista nke Internal Affairs, Arsen Avakov, ka ọ gbaa arụkwaghịm.

N'ọnwa Machị 31, 2014, Kansụl Obodo Lutsk kwupụtara ọnwụ Oleksandr Muzychka dị ka ogbugbu ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma kpọọ Minista nke Internal Affairs, Arsen Avakov, ka ọ gbaa arụkwaghịm.

N'ọnwa Febụwarị 7, 2016, ndị uwe ojii gburu Mykhailo Medvedev.

## Ebenside
Phiona Nyamutooro

**Phiona Nyamutooro** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na onye omeiwu Uganda na-anọchite anya ndị ntorobịa na nzuko omeiwu nke Uganda, ọ bụ onye ntorobịa mba nke ndị omeiwu na nzuko nke Uganda. Ọ bụ onye otu National Resistance Movement (NRM) nke ọ nwetara na tiketi ya na ndị omeiwu.

## Mmalite na agụm akwụkwọ
Nyamutoro nwere akara ugo mmụta mbụ na ọmụmụ mmepe na nzere masta na nchịkwa ọha na eze na Mahadum Makerere. Ọ gara Najjera progresves maka agụmakwụkwọ ụlọ akwụkwọ praịmarị ya, ụlọ akwụkwọ sekọndrị Pallisa maka O'level na ụlọ akwụkwọ sekọrịtandrị Bweyogerere maka A'level.

## Aka ọrụ
Nyamutoro bụ osote onye isi oche guild mgbe Mahadum Makerere 2015 -2016.

Ọ bụkwa onye otu National Youth council na-anọchite anya mpaghara Nebbi. Nyamutoro bụ onye ntorobịa mbụ nke mba ahụ bụ onye omeiwụ si na mpaghara Nebbi.

Nyamutoro bụkwa onye mmeri nke mgbochi ime ime na nsogbu nwoke na nwanyị.

Na nzukọ omeiwụ , ọ bụ onye otu kọmitii na-ahụ maka agụm akwụkwọ na egwuregwu.

## Ebensidee


Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Dorothy Nyakato

**Dorothy Nyakato Nzibonera** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda bụ onye bụ nwanyị omebe iwu maka Kitagwenda District na Uganda na omebe iwu nke iri na otu nke Republic of Uganda . Ọ na-esonyere National Resistance Movement bụ òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-achị Uganda mgbe ntuli aka Jenụwarị, 2021 gasịrị. Ọ bụkwa onye na-ahụ maka ego site na ọrụ ma rụọ ọrụ dị ka onye na-enyere aka na ndekọ ego na Human Rights Center Uganda .

## Mmalite na agụmakwụkwọ
Dorothy Nyakato si na Kitagwenda District na Western Uganda. Ọ bụ Onye Kraịst ma bụrụ onye Anglịkan. Dorothy lụrụ Robert Kabandize na Machị, 2022.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ọ bụ nwanyị na-anọchite anya ndị omeiwu nke Kitagwenda district nke iri na otu nke Uganda. O meriri Asiimwe Joan nke Forum for Democratic Change, Ninsiima Grace onye Dorothy meriri na primaries na Kenyonyonzi Efrance bụ ndị gbara ọsọ dị ka ndị nweere onwe ha na Jenụwarị, ntuli aka 2021 iji merie ntuli aka site na ọtụtụ vootu. Ọ rụkwara ọrụ dị ka onye enyemaka na-ahụ maka ego na Human Rights Center, Uganda ọrụ ọ na-arụ ruo ugbu a.

## Hụkwa

* Ndepụta nke ndị otu nke iri na otu nke Uganda

## Ebensidee

 
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Dorothy Azairwe Nshaija Kabaraitsya

**Dorothy Azairwe Nshaija Kabaraitsya** (amụrụ na 15 Disemba 1974) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Ugandan nke Kamwenge District na onye na-ahụ maka ego site na ọrụ.  Ọ bụ onye nnọchi anya nwanyị distrikti nke nwere njikọ na otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-achị achị nke National Resistance Movement na Nzukọ nke iri nke Uganda.

## Agụm akwụkwọ
O nwetara diplọma Uganda na Business Studies na Makerere University Business School na 1998. N'afọ 1998, ọ gụsịrị akwụkwọ na Bachelor of Business Administration na Mahadum Makerere .

## Akụkọ ọrụ
Site na 2011 ruo taa, ọ na-arụ ọrụ dị ka onye isi mpaghara nke Rwenzori Region na Office of the Government Chief Whip. Site na 2016 ruo taa, ọ na-arụ ọrụ dị ka onye na-ahụ maka akụ nke Uganda Women Parliamentary Association. N'agbata afọ 2000 na afọ 2004, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi ego na Uganda Finance Trust. Site na 2004 ruo 2009, ọ bụ onye na-ahụ maka ego nke Bunyoro Toro Rural Development Company Limited. Site na 2010 ruo taa, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-ahụ maka akụ nke National Resistance Movement. Site n'afọ 2011 ruo taa, ọ bụ onye omeiwu na ụlọ omeiwu nke Uganda.

Ọ na-arụkwa ọrụ ọzọ na Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda dị ka Kọmitii Akụkọ Ọha.

## Hụkwa

* Ndepụta nke ndị otu nke iri nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda
* Frank Tumwebaze
* Ógbè Kamwenge
* Nzukọ omeiwu nke Uganda

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Rosemary Nyakikongoro

**Rosemary Nyakikongoro** (amụrụ c.1965) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda. Ọ bụ onye nnọchi anya ụmụ nwanyị nwere onwe ya maka Sheema District na Nzukọ Ndị Omeiwu nke itoolu nke Uganda (2011-2016). Na ntuli aka nke afọ 2021, a họpụtara ya ọzọ dị ka onye nnọchi anya ụmụ nwanyị maka Sheema District, n'oge a na-eguzo na tiketi National Resistance Movement.

## Ndụ ya
Rosemary Nyakikongoro nwetara nzere bachelọ nke sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya na nzere masta na demography na Mahadum Makerere. Ọ ghọrọ onye na-ahụ maka ụmụ nwanyị na-arụ ọrụ na Forum for Women in Democracy (FOWODE). N'afọ 2010 ọ nwara ịnọchite anya National Resistance Movement maka Sheema District, otu n'ime mpaghara ise nke Bushenyi District ochie nke e nyere ọkwa distrikti ọhụrụ. Mgbe mkpebi ụlọ ikpe dị elu tụgharịrị nnọchite anya ya maka National Resistance Movement, Nyakikongoro guzoro ma họpụta ya, mgbe ọ dị afọ 46, dị ka onye na-azọ onwe ya maka Sheema District na ntuli aka 2011.

N'ime nzukọ nke ọnwa Julaị n'afọ 2011 nke nwanyị mbụ, Janet Museveni, onye isi oche ya, ụmụ nwanyị NRM họpụtara Nyakikongoro karịa onye isi oche nke ụmụ nwanyị Ibanda District Margaret Kiboijana ka ọ bụrụ onye NRM kwadoro maka ọrụ nke Uganda Women Parliamentary Association (UWOPA). Ndị omebe iwu na-emegide ya boro Museveni ebubo na ọ na-anwa ịkewa ụmụ nwanyị n'akụkụ òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma tụọrọ Betty Amongi maka ọnọdụ ahụ. Dị ka akụkọ ụfọdụ si kwuo, Onye isi ala Museveni na nwunye ya chọrọ Kobijiana karịa Nyakikongoro dị ka onyeisi oche UWOPA, ya mere ụfọdụ ndị na-akwado URM họọrọ ịtụ vootu maka Amongi.

N'afọ 2015, Jacklet Atuhaire meriri Nyakikongoro na ntuli aka nke NRM. N'ịbụ onye na-azọ onwe ya, Atuhaire merikwara ya na ntuli aka 2016 nke Uganda. Ọ nwetara ọrụ dị ka onye otu Judicial Service Commission (JSC).

Nyakikongoro meriri nhọpụta NRM ka ọ bụrụ onye nnọchi anya ụmụ nwanyị maka Sheema District na Septemba 2020, na-eme ntuli aka 41,134 (41.7%) iji merie Atuhaire, onye nwetara 37,865 (38.4%). Na ntuli aka nke afọ 2021, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu nke iri na otu.

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Annet Nyakecho

**Annet Nyakecho** nke a makwaara dị ka Okwenye **Annet Nyagecho** (amụrụ n'abalị iri abụọ na asaa n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1982) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Ugandan, nwanyị ọchụnta ego, na nwanyị bụ onye omeiwuụnke Tororo North County, Tororo District. Ọ bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị nwere onwe ya. Ọ rụrụ ọrụ dị ka nwanyị MP maka Otuke District na 9th parliament, na 10th parliamentary, ọ rụrụ ọrụ dị hi MP maka Tororo North. Ọ bụ ugbu a nwanyị Tororo onye otu ndị omeiwu na 11th Parliament nke Uganda.

Mgbe e gụzobere mpaghara Otuke na 2009, nke a nyere ya ohere na 2011, ọ bụ onye na-achọ oche nwanyị distrikti mana ọ merighị. O mechara guzo ma merie maka oge mbụ ya (na nke itoolu) n'oche na tiketi National Resistance Movement dị ka onye omeiwu na-eto eto na-eti ndị ọzọ asaa na-asọmpi ọ bụ ezie na o nweghị atụmatụ ịbanye na ndọrọ ndọrọ ọchịchị.

## Agụm akwụkwọ
N'afọ 1994, ọ gụsịrị akwụkwọ Primary Leaving Examinations na Rock View School, Tororo. N'afọ 1998, ọ nwetara asambodo agụmakwụkwọ Uganda site na Nkono Memorial S.S., Kaliro. N'afọ 2000, e nyere ya asambodo agụmakwụkwọ dị elu nke Uganda site na City High School, Kololo ma mesịa sonye na Mahadum Makerere maka nzere bachelọ na Development Studies (2008).

## Ndụ ọrụ
Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye enyemaka nyocha na MTN Head Office(2000), Nutrition and Early Childhood Development Project, Tororo (2001X2002), na African Center for Institutional Development, Kampala (2002X2003).

## Ndụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ọ rụrụ ọrụ na Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda dị ka onye otu Kọmitii Na-ahụ Maka Ihe Ndị Na-eme ná Mba Ọzọ, onye otu Kọمitii Na-emefu Ego (2011), onye otu Kọomitii Na-ekwu Maka Iwu na Nzukọ Ezumezu (2013), na osote onye isi oche Kọmitii Sayensị na Teknụzụ (2015). Ọ rụkwara ọrụ dị ka onye omeiwu na omeiwu nke Uganda na nke itoolu, nke iri na nke iri na otu.

Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi oche nke Kọmitii Ozi, Nkwurịta okwu na Nkà na Ụzụ (ICT) mana onye isi ọchịchị Ruth Nankabirwa mechara wepụ ya n'ọkwa ahụ ma jiri Dokolo North MP Paul Amoru dochie ya.

Annet Nyakecho, di ya Levi Otim, nwanne ya nwoke na ọtụtụ ndị ọzọ a chọtara n'ụlọ onye bụbu Minista Nchebe, Lt. Gen. E jidere Henry Tumukunde ma jide ya. Ọ bụ onye nhazi mba nke Lt. Gen. Henry Tumukunde 2021 presidential campaign.

## Ọrụ ndị ọzọ
Ọ rụrụ ọrụ na Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda dị ka onye otu na Kọmitii Akụkọ Ọha, na Kọmiti na Ọrụ Ọha na Gọọmentị Obodo.

## Ndụ onwe onye
Ọ lụrụ Levi Otim. Ọ bụ Onye Kraịst nke okwukwe Anglican.

## Hụkwa

* Ndepụta nke ndị otu nke iri na otu nke Uganda
* Ndepụta nke ndị otu nke iri nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda
* Ndepụta nke ndị otu nke itoolu nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda
* National Resistance Movement
* Onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị nwere onwe ya
* Ógbè Otuke
* Ógbè Tororo
* Ruth Nankabirwa
* Paul Amoru

## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda.
* Hon Annet Nyakecho na Facebook
* Nyakecho Annet na Twitter
* Ọ dị mma.Nyakecho Annet na Linkedin
* https://theinsider.ug/index.php/2018/10/09/exclusive-mp-nyakecho-dumps-mp-lover-elopes-with-rdcs-son/

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Sarah Kayaki Netalisile

**Sarah Kayagi Netalisile** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda na onye otu ndị omeiwu.  A họpụtara ya n'ọfịs dị ka nwanyị Member iji nọchite anya mpaghara Namisindwa nke dị n'akụkụ ọwụwa anyanwụ nke Uganda n'oge ntuli aka nke 2021 Uganda.

Ọ bụ onye otu National Resistance Movement na-achị.

## Ebensidee


## Hụkwa

* Ndepụta nke ndị otu nke iri na otu nke Uganda
* Ógbè Namisindwa
* National Resistance Movement
* Nzukọ omeiwu nke Uganda
* Onye omeiwu

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Victor Nekesa

**Victor Nekesa** bụ dọkịta Uganda, onye agha na onye omeiwu. Ọ na-anọchite anya ndị agha nchekwa ndị Uganda (UPDF) na ndị omeiwu nke Uganda.

## Mmalite na agụm akwụkwọ
Nekesa bụ dọkịta site na ọrụ. Ọ bụkwa onye ọrụ ndị agha Uganda People's Defense (UPDF) na ọkwa nke Colonel.

A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu n'akụkụ ụmụ nwanyị abụọ ndị ọzọ na-arụ ọrụ na UPDF gụnyere Charity Bainababo na Jennifer Alanyo site na kansụl nchekwa. Nekasa nwetara ọnụ ọgụgụ kachasị elu nke vootu na ngalaba ụmụ nwanyị.

Kansụl na-ahụ maka nchekwa họpụtakwara ma họpụta ndị ikom asaa ka ha nọchite anya ndị agha mba ahụ na ndị omeiwu nke Uganda.

## Áká ọ́rụ́
Nekesa bụ onye agha ọkachamara na dọkịta. Ọ bụ dọkịta nke Yoweri Kaguta Museveni onye isi ala nke mba Uganda.

Na omeiwu, Nekesa na-eje ozi dị ka onye otu kọmitii ahụike.

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Nandagire Christine Ndiwalana

**Nandagire Christine Ndiwalana** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu na ntuli aka nke afọ 2021, dị ka onye omeiwu National Unity Platform na-anọchite anya Bukomansimbi North na Bukomansimb District .

## Ndụ
Nandagire Christine Ndiwalana nwere nzere bachelọ na ọgwụ na ịwa ahụ na Mahadum Makerere. A maara ya na mbụ dị ka **Christine Nandagire**, ọ gbanwere aha ya ka ọ bụrụ Nandagire Christine Ndiwalana site na ntuli aka na 2018.

N'ọnwa Ọgọstụ afọ 2019, a mara ọkwa na ọ bụ onye ndọrọndọrọ ọchịchị Democratic Party ga-asọ mpi Bukomansimbi North na Bukomansimb District. O mechara kwaga na National Unity Platform . Mgbe esemokwu dị n'ime ụlọ kewara National Resistance Movement n'ógbè ahụ, Ọ meriri onye omeiwu nọ n'ọkwa Ruth Katushabe ka a họpụta ya ka ọ bụrụ onye omeiwu maka 2021-26.

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Sylvia Nayebale

**Sylvia Nayebale**, (amụrụ na 22 Nọvemba 1990) bụ onye nta akụkọ Ugandan, nwanyị ọchụnta ego na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị, onye na-eje ozi dị ka onye omebe iwu na-anọchite anya Gomba District Women Constituency na 10th Ugandan Parliament (2016 ruo 2021).

## Mmalite na agụm akwụkwọ
A mụrụ ya na 22 Nọvemba 1990, na Gomba District, na mpaghara Buganda nke Uganda. Ọ gara ụlọ akwụkwọ dị n'ógbè ahụ maka agụmakwụkwọ praịmarị ya. Ọ gụrụ akwụkwọ na Nabisunsa Girls' Secondary School maka agụmakwụkwọ O-Level na A-Level. N'afọ 2008, a nabatara ya na Mahadum Makerere, mahadum ọha na eze kachasị ochie na nke kachasị ukwuu na Uganda, gụsịrị akwụkwọ na 2011, na nzere Bachelor of Mass Communication.

## Ahụmahụ ọrụ
Tupu ọ banye na ndọrọ ndọrọ ọchịchị oge niile, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-anabata ndị ọbịa na Royal Suites, *ụlọ* ọrụ ile ọbịa. N'ime afọ ikpeazụ ya, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nta akụkọ akụkọ maka Uganda Broadcasting Corporation, ụlọ mgbasa ozi gọọmentị.

Ruo afọ abụọ, n'etiti afọ 2011 na 2013, Sylvia jere ozi dị ka onye na-enyere Minista na-ahụ maka nyocha akụ na ụba na Ọfịs Onye isi ala nke Uganda. N'afọ 2013, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi oche nke **Gomba Action for Development**, otu na-abụghị nke gọọmentị, ebe ọ ka na-eje ozi n'ọnwa Ọktoba 2018.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
N'oge ntuli aka mba nke afọ 2016, Ms. Sylvia Nayebale meriri na mpaghara ụmụ nwanyị nke Gomba District, na pati ndọrọ ndọrọ ọchịchị National Resistance Movement na-achị, ọ bụkwa onye otu ndị omeiwu dị ugbu a, maka mpaghara ahụ.

N'oge ntuli aka nke NRM, Nayebale meriri onye omeiwu nọ n'ọkwa n'oge ahụ, Nakato Kyabangi onye nwetara votu 9,297 na votu 21,835 nke Nayebale. Na 10th Ugandan Parliament ọ bụ onye otu Kọmitii Ndị omeiwu na-ahụ maka ahụike na Kọmitii ndị omeiwu na HIV / AIDS na ọrịa ndị metụtara ya.

## Ezinaụlọ
Maazị Sylvia Nayebale lụrụ di.

## Hụkwa

* Anna Ebaju Adeke
* Winnie Kiiza
* Lillian Nakate

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Rosemary Nauwat

**Rosemary Nauwat** (amuru 14 Nọvemba 1968[1]) bu onye nkuzi na onye omebe iwu nke Uganda. Dị ka Eprel 2020, ọ na-eje ozi ugbu a dị ka onye nnọchi anya nwanyị a họpụtara maka mpaghara  na nzuko omeiwu nke iri nke Uganda. Ọ nọchitere anya otu mpaghara na nzuko omeiwu nke itoolu nke Uganda dịka onye otu . O wee zọọ ọkwa nhọpụta izugbe nke afọ 2016 dịka onye ndoro-ndoro ochichi nọọrọ onwe ya.

## Ebe obibi na agụm akwụkwọ
Nauwat mere ule mmuta nke Primary Leaving Examination na Kalas Girls Primary na 1980 tupu o nweta O Levels (Uganda Certificate of Education) na Kangole Girls Secondary School na 1984. O mechara gaa Kyebambe Girls Secondary School maka ya A Levels (Uganda Advanced Certificate of Education na Kaliroch 8) wee nweta akara ugo mmụta 19 na National Diploma. na ụlọ akwụkwọ sekọndrị nwetara na 1993. E mesịa, ọ nwetara nzere bachelọ nke Arts in Education na Mahadum Makerere na 2001.

## Áká ọ́rụ́
N'etiti afọ 1994 na 2003, Nauwat rụrụ ọrụ dị ka onye nkuzi na Moroto High School.

Mgbe ahụ, ọ gbara ọsọ maka oche onye nnọchi anya ụmụ nwanyị maka Amudat District na 2011 na tiketi National Resistance Movement . O guzoro dị ka onye na-azọ onwe ya na ntuli aka 2016 iji nọgide na oche ahụ. Dị ka onye omeiwu nwanyị na ndị omeiwu nke iri nke Uganda, ọ bụ onye otu Uganda Women Parliamentary Association (UWOPA) ma nọrọ na kọmitii ndị omeiwu maka akụ na ụba mba.

## Hụkwa

* Ógbè Amudat
* Nzukọ omeiwu nke iri nke Uganda

## Ebensidee

## Njikọ mpụga
Ebe nrụọrụ weebụ Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Flora Natumanya

**Flora Natumanya** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda, onye omeiwu na onye nnọchi anya ụmụ nwanyị maka mpaghara Kikuube na Nzukọ Ndị Omeiwu nke iri na otu nke Uganda. Ọ bụ onye otu National Resistance Movement (NRM).

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Natumanya meriri Tophas Kahwa na ntuli aka NRM iji bụrụ onye na-ebu ọkọlọtọ NRM na ntuliaka mba nke 2021, ntuli aka ọ meriri iji bụrụ onye nnọchi anya ụmụ nwanyị maka Kikuube District na Nzukọ nke iri na otu nke Uganda. Ọ na-anọdụ na Kọmitii ndị omeiwu na-ahụ maka gburugburu ebe obibi na akụrụngwa na Nzukọ Ndị Omeiwu nke iri na otu nke Uganda. Natumanya jụrụ ajụjụ banyere ihe gọọmentị Uganda ga-eme iji belata ọnụego a na-eji ájá eme ihe na Kọmitii na-ahụ maka gburugburu ebe obibi na akụrụngwa.

## Ọrụ ndị ọzọ
Natumanya nyere ndị mmadụ ụgbọala ise ka ha rụọ ọrụ dị ka ụgbọala ndị ọrụ ahụike na Kikuube District. Ọ gwakwara ndị obodo Kikuube District na ọ ga-eji ya na-ebu mmanụ ụgbọala nakwa na ọ ga na-akwụ ndị ọkwọ ụgbọala nke ụgbọala ndị ahụ ụgwọ.

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Florence Nebanda

**Florence Andiru Nebanda**, onye a maara dị ka **Florence Nebanda**, bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na onye omeiwu Uganda. Ọ bụ nwanyị omebe iwu, na-anọchite anya Butaleja District na Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda. A họpụtara ya n'ọkwa ahụ na Febụwarị 2013, na-anọchi nwanne ya nwanyị nke obere, Cerinah Nebanda, onye nwụrụ n'ọchịchị na Disemba 2012.

## Mmalite na agụm akwụkwọ
Ọ bụ nwa mbụ n'ezinụlọ ụmụ asatọ (otu nwa nwoke na ụmụ nwanyị asaa) a mụrụ ya na Entebbe, na 9 Ọktoba 1986 nye **Peter Waiga** na **Alice Namulwa**. Ọ gara ụlọ akwụkwọ Ugandan ruo mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na UACE ya na Katikamu SDA Secondary School na Wobulenzi, Luwero district na 2013. Ọ kwagara United Kingdom iji gaa n'ihu na agụmakwụkwọ. Ọ laghachiri Uganda mgbe nwanne ya nwanyị Cerinah Nebanda nwụrụ na Disemba 2012. A kọrọ na o nwere BA na Human Resources Management nke e nwetara na Mahadum nke East London na 2008 na MA na International Human Resources management, na Mahaduma Bedfordshire na United Kingdom.

## Áká ọ́rụ́
N'abalị iri na anọ n'ọnwa Disemba n'afọ 2012, Cerinah Nebanda, onye a họpụtara ka ọ bụrụ onye omeiwu maka Butaleja Women's Constituency nwụrụ na mberede, na-eme ka ọ bụrụ ebe tọgbọrọ n'efu. Na ntuli aka iji mejupụta oche ya, nwanne ya nwanyị nke okenye, Florence Andiru Nebanda meriri na tiketi ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke National Resistance Movement. Ọ ga-eje ozi fọdụrụ n'oge ahụ ruo mgbe ntuli aka nke Machị 2016. Ọ bụkwa onye otu Kọmitii na-ahụ maka mmefu ego na ihe gbasara onye isi ala.

## Ndụ onwe ya
Nebanda hụrụ netball n'anya dị ka otu n'ime ihe ntụrụndụ ya, ọ bụ akụkụ nke asọmpi Netball nke ndị omeiwu mgbe ọ nọ na 9th parliament. Ọ na-agụkwa akwụkwọ akụkọ na Bible.

## Hụkwa

* Nzukọ omeiwu nke Uganda
* Ógbè Butaleja
* Onye omeiwu.
* National Resistance Movement
* Ndepụta nke ndị otu nke iri na otu nke Uganda
* Ndepụta nke ndị otu nke itoolu nke Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda
* Ndepụta nke isiokwu ndị metụtara Uganda

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Cerinah Nebanda

**Cerinah Nebanda** (1988-2012) bụ onye otu ndị omeiwu nke Uganda, na-anọchite anya Butaleja District Women's Constituency. Ọnwụ ya mgbe ọ dị afọ iri abụọ na anọ, na Disemba 2012, kpalitere esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị.

## Ọnwụ na nyocha sochirinụ
Akụkọ onye na-ahụ maka ọgwụ gọọmentị na-ekwu na a chọtara cocaine, heroin, mmanya na-aba n'anya, na ọtụtụ kemịkal ndị ọzọ n'ọbara Nebanda, eriri afọ, na anụ ahụ.

Otú ọ dị, n'ememe olili ozu Nebanda, Ọkà okwu Rebecca Kadaga jụrụ akụkọ a. Onye isi ala Uganda Yoweri Museveni gọnahụrụ na National Resistance Movement, otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ya na Nebanda nwụrụ anwụ nọ na ya, gburu ya. Akwụkwọ akụkọ Observer kọrọ na ụfọdụ ndị omeiwu Uganda (MPs) [onye?] kwenyere na Nebanda nwere nsí, ebe ọ bụ *onye* na-akatọ gọọmentị, nakwa na steeti ahụ "na-ejide onye ọ bụla a na-enyo enyo na ọ na-agbasa usoro ahụ". Otu n'ime ndị e jidere bụ ndị omeiwu abụọ, otu n'ime ha bụ Mohamed Nsereko.

N'oge gara aga, akwụkwọ akụkọ *The Daily Monitor* kọrọ na e jidere onye na-ahụ maka ọrịa nke ezinụlọ Nebanda gwara ka ọ nyochaa ihe nlele ya mgbe ọ na-aga nyocha na South Africa.

Na Jenụwarị 2, 2013, ndị uwe ojii kwupụtara na ha amalitela nyocha banyere ọnwụ Nebanda ma jikọta ya na ihe ha kpọrọ "òtù ọgwụ ọjọọ na-arụ ọrụ n'ọtụtụ mba gụnyere Uganda, Pakistan, na South Sudan". Na Jenụwarị 4, e jidere enyi nwoke Nebanda, Adam Suleiman Kalungi, na Kenya ma nyefee ya na Uganda maka ajụjụ ndị uwe ojii. N'ọnwa Julaị afọ 2014, a tọhapụrụ ya n'ebubo mpụ gbara ọnwụ ya gburugburu.

## Ihe odide
Rose Lilly Akello

**Rose Lilly Akello** (Amụrụ n'ụbọchị 23 Disemba 1971) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda na onye ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-anọchite anya Karenga District dị ka nwanyị distrikti so na ndị omeiwu nke iri na otu nke Uganda . Na nke itoolu na nke iri, ọ rụrụ ọrụ dị ka nwanyị distrikti so na ndị omeiwu na-anọchite anya Kaabong District. Rose họọrọ ịnọchite anya Karenga District kama ịbụ Kaabong district n'ihi na e wepụrụ Karenga na Kaabong n'ụbọchị 1 Julaị 2019. Ọ ghọrọ Kaabong District Woman MP mgbe ọ meriri na ntuli aka n'afọ 2017 megide Ms Christine Tubo Nakwang. Ọ nwere njikọ na otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-achị, NRM.

N'afọ 1986, ọ gụsịrị akwụkwọ Primary Leaving Examinations na Kotido Mixed Primary School. O nwetara asambodo agụmakwụkwọ Uganda ya na Kangole Girls S.S. N'afọ 1990. O mechara sonye na Moroto High School wee gụchaa Uganda Advanced Certificate of Education na 1993.  O nwetara diplọma na Hotel Management Studies n'afọ 1996 site na National College of Business Studies, Nakawa. N'afọ 2004, ọ gụchara diplọma na Social Work and Social Administration site na Nsamizi Institute of Social Development . N'afọ 2013, ọ nwetara Bachelor of Democracy and Development Studies na Mahadum Uganda Martyrs . A nabatara Rose maka asambodo na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nchịkwa na China ma mechaa ya na 2014.

N'agbata afọ 1993 na afọ 1994, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nkuzi Komukuny Girls Primary School. Site na 2000 ruo 2010, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye otu Kaabong District Service Commission.  Site na 1995 ruo 2002, ọ rụrụ ọrụ na Karamoja Development Agency, Office of the President dị ka Senior Stores Assistant. Ọ rụkwara ọrụ dị ka onye otu na Kotido District Tender Board n'etiti afọ 2002 na 2005. Site na 2003 ruo taa, ọ na-eje ozi dị ka onye nduzi nke Mowoin Women's Group, Kaabong District.  N'afọ 2007, e were ya n'ọrụ dị ka onye enyemaka ọrụ nke Oxfam GB, Kotido Field Office.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Akori

**Akori** nwere ịkọwa otú a:

* Akori, Ógbè Lori, Armenia
* Aha Armenia nke Yenidoğan, Aralık, Iğdır Province, Turkey
Madam Koi Koi

**Madam Koi Koi** (**Lady Koi**, Miss Koi Koi, nke a makwaara na Ghana dị ka **Madam High Heel** ma ọ bụ **Madam Moke** na Tanzania dị ka Miss Konkoko) bụ mmụọ na akụkọ ifo obodo Naijiria na Afrịka nke na-agagharị n'ụlọ ihi ụra, paseeji na ụlọ mposi n'ụlọ akwụkwọ obibi n'abalị, ebe n'ụlọ Akwụkwọ ehihie ọ na-aga ụlọ mposi na ụmụ akwụkwọ na-abịa ụlọ akwụkwọ n'oge ma ọ bụ hapụ ụlọ akwụkwọ n"azụ oge. A na-egosikarị ya ka ọ na-eyi akpụkpọ ụkwụ na-acha ọbara ọbara ma ọ bụ na-eyi otu akpụkpọ ụkwụ.

Ọ bụ otu n'ime ndị mmụọ nke ụlọ akwụkwọ na-ebi ebi kachasị ewu ewu na Nigeria, Ghana na South Africa.

## Okwu mmalite
Aha "Madam Koi Koi" sitere na ụda ikiri ụkwụ ya na-eme mgbe ọ bụla ọ na-abịa iri ụmụ akwụkwọ n'abalị, ebe na Ghana ewepụtara aha "Madam Moke" na okwu Ghanaian maka elu ikiri ụkwụ.

## Mmalite
Mankralo

N'etiti Gas nke mpaghara Greater Accra ,

***mankralo*** bụ onye nwere ikike dị uku nke ọrụ ya gụnyere ịnye ndị mmadụ ozi bankers ihe na-eme na obodo.  Na Teshie, obodo Ga, ụlọ atọ na-achị achị na-ahọrọ mankralo.  Ọnọdụ ahụ nwere nnukwu ùgwù n'ihi ohere ndị na-eso ya.
Òtù:Omenala Gana
Ellen Hørup

thumb|Ellen Hørup
**Ellen Gunhilde Hørup** (29 Disemba 1871 na 25 March 1953) bụ onye nta akụkọ Danish na onye edemede na-abụghị akụkọ ifo. O dere ọtụtụ ihe na asụsụ dị iche iche dika Bekee iji kwado udo, mmelite na nlekọta ụmụaka, na ikike ụmụ nwanyị. Hørup bụkwa onye na-akwado Mahatma Gandhi, na-arụ ọrụ na ya ruo oge ụfọdụ.

## Akụkọ ndụ
A mụrụ ya na Copenhagen, Hørup tọrọ n'ụlọ dị egwu n'oge ahụ ka nne ya nọrọ na-akụzi kama ị zụlite nwa ya nwanyị n'ụlọ ebe nna ya, onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Viggo Hørup, bụ onye a maara maka pacificism ya. Ọ bụ ezie na ọ zụrụ dị ka dọkịta ezé, gụsịrị akwụkwọ na Denmark (1893) na France (1894), ọ na-arụ ọrụ maka obere oge nke ọzụzụ ọzụzụ.

N'afọ 1886, ọ lụrụ onye ọka iwu Vilhelm Nielsen onye n'oge na-adịghị anya ghọrọ onye isi egwuregwu na *akwụkwọ* akụkọ Politiken . Ruo ọtụtụ afọ, ọ gara n'ihu n'amaghị ama, ma e wezụga ịgbakwunye aha ya nwere onwe ya site n'ịghọ nwanyị mbụ na-akwọ ụgbọ mmiri na onye na-agba ịnyịnya ígwè na Denmark. Mgbe ọ dị afọ iri anọ, ọ malitere ịrụ ọrụ dị ka onye ntụgharị, na-emepụta nsụgharị Italian nke akụkọ Hans Christian Andersen. N'afọ 1912, o bipụtara edemede mbụ ya na *Tilskueren* tupu ọ banye na *Politikken* dị ka onye ntụgharị. Ọ bụghị ruo 1927 ka o bipụtara nke mbụ n'ime usoro ogologo edemede na akwụkwọ akụkọ ahụ. N'ihi ihe ọmụma ya dị mma banyere Bekee, Russian na Italian, a na-eche na ọ bụ nwanyị Danish mbụ dere edemede banyere ndọrọ ndọrọ ọchịchị mba ụwa tupu Agha Ụwa nke Abụọ. N'afọ 1930, o guzobere Indiens Venner (Ndị enyi nke India) yana akwụkwọ akụkọ nwere otu aha ahụ, na-egosipụta alaka nke òtù *ndị* enyi nke India gburugburu ụwa. N'afọ 1932, o guzobere Kọmitii Mba Nile maka India nke nwere ọtụtụ nzukọ na Geneva.

Ọ nwere onwe ya n'ụzọ ego mgbe nne ya nwụrụ ka ọ keta òkè na akwụkwọ nna ya malitere. N'ịga n'ihu n'ọrụ nna ya, ọ bụ onye na-akwado Indian Congress Party na Mahatma Gandhi. Ya na onye na-ese ihe Cathinca Olsen na onye na na-agụ egwu Norwegian Bokken Lasson, ya na Gandhi rụkọrọ ọrụ na 1920s na 1930s.

Mgbe oge dị jụụ n'oge agha ahụ gasịrị, ọ malitere iri ide edemede na 1949, na-akatọ karịsịa enweghị nlekọta ụmụaka a haziri ahazi na Denmark na ọnọdụ na-adịghị mma n'ụlọ ụmụaka. O guzobere ụlọ ụmụaka nke ya wee bụrụ onye otu alaka Danish nke Fédération Démocratique Internationale des Femmes, nke a maara ugbu a dị ka Danmarks Demokratiske Kvindeforbund.

## Ọrụ ndị a họọrọ

* Onye India Gandhis, 1931
* Magtens Vej, 1936
* Politik og Krig, 1937
* Ọ bụ n'afọ 1938 ka e si mee ya ka ọ bụrụ ihe a na-akpọ Krig?
* Ọrụ Freden redes, 1939
* Der er kun na Krig, 1946
* Kapitalism, kommunisme og krig, 1949

## Hụkwa

* Ndepụta nke ndị na-eme udo

## Ihe odide
Ndaakoya festival

**Ememme Ndaakoya** bụ ememme ndị Frafra, Talensi, na ndị Nabdan na-asụ asụsụ na mpaghara Upper East nke Ghana na-eme. A na-emekarị ya n'ọnwa ndị mbụ nke afọ ọhụrụ ọ bụla (Jenụwarị na Febụwarị) iji kelee Chineke maka owuwe ihe ubi gara nke ọma n'oge oge ọrụ ugbo.

## Akụkọ ihe mere eme
Okwu Ndaakoya sitere na okwu Frafra abụọ: Ndaa nke pụtara "n'oge ahụ" ma ọ bụ "ụbọchị", na Koya nke pụtara "Arụrụ m ugbo" ma ọ dị ka "ọrụ ugbo". Ya mere, ọ na-apụta na okwu Ndaakoya pụtara "n'oge ahụ m na-arụ ọrụ ugbo". Ememme Ndaakoya bụ ememme bụ isi nke Frafra, Talensi na obodo Nabdan na mpaghara Upper East. N'ozuzu, ìgwè ndị a mejupụtara ihe ka ọtụtụ n'ime ndị bi na mpaghara ahụ. Ememe emume a bụ emume nketa nke agbụrụ ndị a na-eme iji mee ka chi nke ala ha dị jụụ site n'ekele ha maka ezigbo owuwe ihe ubi. Ndị nna nna ha kwenyere na ezigbo mkpụrụ n'oge owuwe ihe ubi, inye mmiri ozuzo, anwụ na ihe ndị ọzọ dị mkpa iji kpalie ezigbo owuwe ihe ọṅụṅụ bụ ọrụ aka nke chi ha na-ejere ozi ma ya mere ọ dị mkpa ikele chi maka owuwe ihe ọkụkụ magburu onwe ya.

Ọ bụ mmemme udo nke chọkwara ịkwalite ịdị n'otu n'etiti ndị mmadụ. Ememme ya na-ahụkarị ndị dị iche iche, site n'akụkụ niile nke mpaghara ahụ, na-agbakọta iji hụ ọmarịcha ngosi nke omenala, egwu na ịgba egwu. Ọ bụ ezie na a na-eme ememme ahụ kwa afọ site n'aka Bolga Chief (nke a maara dị ka Bolga Naaba), a na-atụ anya na ezinụlọ ọ bụla na-eme ememe a kwa afọ n'ụzọ nke aka ha maka otu nzube ahụ. Ewezuga ihe ngosi egwu na ịgba egwu a na-eme n'oge ememme ahụ, a na-awụsa mmanya mmanya, a na-edozi nri na ihe ọṅụṅụ maka ime obi ụtọ. A na-akpọkwa ndị ọkaibe na mpaghara mpaghara na mpaghara ndị ọzọ ka ha bịa mee mmemme ahụ. A na-enye Pito " biya mpaghara" a ma ama nke mpaghara ahụ n'oge ememe ahụ. A na-akwado nke a site na iji akụkụ nke uru a nwetara n'oge owuwe ihe ubi. A na-eji ọka guinea ma ọ bụ ihe a maara dị ka "millet uhie". Nke a bụ ndị mmadụ n'otu n'otu na-esi n'ụlọ ha weta dị ka ihe nrịbama maka ime obi ụtọ chi.
Elizabeth Burke

* Elizabeth Burke, onye na-eme ihe nkiri na telivishọn 
* Elizabeth Burke, onye na-eme ihe nkiri na The Faculty
* Elizabeth Burke-Plunkett, nke a mụrụ Elizabeth Burke (1862-1944), onye Irish na-eme ihe ike
* Betty Burke, onye ọzọ a na-akpọ Bonnie Prince Charlie
Nungua

**Nungua** bụ obodo dị na Krowor Municipal District na Greater Accra Region nke ndịda ọwụwa anyanwụ Ghana nso n'ụsọ oké osimiri. Nungua bụ obodo nke iri na asatọ kacha nwee ọnụ ọgụgụ mmadụ na Ghana, n'ihe gbasara ọnụ ọgụgụ mmadụ, nwere mmadụ 84,119 .

## ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Nungua dị n'ime Krowor Constituency nke Agnes Naa Momo Lartey, onye otu National Democratic Congress, onye nọchiri Elizabeth Afoley Quaye nke New Patriotic Party.

## Omenala
Ndị Nungua bụ Ga Dangmes. Ha na-eme ememme Kpledzoo. Ha nọ na agbụrụ asatọ, ya bụ: Nii Mantse We, Nii Moi We, Nii Borte We, Nii Adzin Anyị, Nii Borkwei We, Nii Osokrono Anyị, Nii Odarteitse Anyị, na Nii Djenge Anyị. Onye isi nke Nungua bụ Eze (Dr) Odaifio Welentsi III.

## Agụmakwụkwọ
Enwere ike ịnweta agụmakwụkwọ na ọkwa niile na Nungua. Ụlọ akwụkwọ ndị a ma ama gụnyere:
Nzulezo

**Nzulezo** bụ obodo dị nso n'obodo Beyin, kilomita 90 na mpaghara ọdịda anyanwụ nke ala Takoradi, na mpaghara Jomoro nke di na Western Region nke ￼￼ala Ghana￼￼. Ihe karịrị mmadụ puku use bi na obodo ahụ.

Nzulezu na-eleghara ọdọ mmiri nke Tadane anya, ma bụrụ nke e ji stilts na ikpo okwu mee. N'afọ puku abua , a họpụtara ya dị ka UNESCO World Heritage Site, ọ bụkwa ebe ndị njem nleta na-adọrọ mmasị mgbe nile. Ebe nrụọrụ ahụ na-abawanye isi iyi nke njem nleta, na onye njem nleta na-abịa iji hụ obodo ahụ yana mmanya na-aba n'anya na-emepụta n'obodo ahụ.

Aha "Nzulezo" n'asụsụ Nzema pụtara "elu mmiri", ọ bụkwa obodo nke dị na stilts nke "Ewuture" sitere na nso n'ụsọ oké osimiri ugwu ọdịda anyanwụ. "Ewuture" na-elekọta ụzọ mmiri na njem nke ngwongwo na ndị mmadụ. Dị ka akụkọ mgbe ochie si kwuo, otu ìgwè ndị si Oualata, obodo dị na Alaeze Ukwu Ghana oge ochie na Mauritania nke oge a, wuru obodo ahụ, nke sitere na ịgbaso snail.  N'ihi ya, snail bụ ihe oyiyi ma ndị Nzulezo na-asọpụrụ ya.

The eji mara ndị bi na ya bụ ọrụ ugbo, ebe ịkụ azụ na-arụ ọrụ nke abụọ. Ndị bi n'ógbè ahụ na-ahụ ọdọ mmiri ahụ dika the nchebe ya pụọ n'ihe ize ndụ ụfọdụ (dịka ọkụ). Obodo nta ahụ nwere ụfọdụ n'ime ụlọ ndị mmiri kpuchiri n'ụzọ ụfọdụ site na idei mmiri na 2009.

Obodo nta a nwere ọnụ ọgụgụ dị nta nke ndị nọọsụ na ikike nlekọta ahụike ndi bi ebe ahu.

E nwere ụlọ akwụkwọ praịmarị ma mgbe ụmụ akwụkwọ ụlọ akwụkwọ praemmarị gachara ga-ahapụ obodo ahụ ịga ụlọ akwụkwọ sekọndrị na mahadum. Agbanyeghị, ka ọ na-erule afọ 2019, e nwere ụkọ ndị nkuzi maka obodo ahụ.

## Edensibia

Òtù:Obodo Gana
Obayifo

**Obayifo** bụ ihe e kere eke nke dị ka vampire / ma obu onye amoosu sitere na West Africa nke sitere na akụkọ ọdịnala nke ￼￼ndi ala Ashanti￼￼. N'akụkọ ọdịnala ndị Ashanti, obayifo bụ ihe a na-ahụkarị nke nwere ike ibi n'ahụ nwoke ma ọ bụ nwanyị ọ bụla. A na-akọwa ha dị ka ndị nwere anya na-agbanwe agbanwe na ndị na-eche banyere nri. Mgbe ha na-eme njem n'abalị, a na-ekwu na ha na-ewepụta ìhè phosphorescent site na ogwe aka na ￼￼otule ￼ ha. A maara obayifo dị ka ihe yiri nke **asiman** site n'aka ndị Dahomey, ihe e kere eke nke nwere ike ịgbanwe ọdịdị ma na-efe efe, na-agbanwe onwe ya ka ọ bụrụ bọl nke ìhè ma na-achụ nta maka anụ oriri na mbara igwe n'abalị.

## Edensibia
Sidney Hinkes

**Sidney George Stuart Hinkes** (1925-2006) bụ onye Britain na-eme udo na onye ụkọchukwu na Chọọchị England .

A mụrụ Hinkes na Dagenham. Nna ya bụ onye na-ahọrọ akwụkwọ ozi na ụlọ ọrụ London Sorting. Ọ gụrụ akwụkwọ na Dagenham County School site na 1936 ma a kpọpụrụ ya na Ilfracombe n'oge Agha Ụwa nke Abụọ. Ọ gara n'ihu na-eje ozi na 6th Airborne Division na Ardennes na Rhine site na 1943. Ọ lụrụ nwunye ya, Elsie, na 1945 ma bụrụ onye a họpụtara na 1952.

Hinkes ghọrọ onye na-eme mkpọsa udo ma na-etinye aka na udo n'oge Agha Suez nke 1956 ma tinye aka na Aldermaston March mbụ na 1958. Mmekọrịta ya na CND toro ma ọ ghọrọ onyeisi oche nke Christian CND na 1964. Mgbe ọ gara Oxford n'afọ ndị 1960, Hinkes tinyere aka n'ihe gbasara mmekọrịta agbụrụ ma bụrụ onye isi oche nke Oxford Community Relations Council. O mechara rụọ ọrụ na ndị isi mba nke Joint Council for the Welfare of Immigrants . O mechara tinye aka na mmegide megide Agha Iraq nke afọ 2003 ma bụrụ onye otu Stop the War Coalition na Anglican Pacifist Fellowship.

## Hụkwa

* Ndepụta nke ndị na-eme udo

## Ihe odide

## Njikọ mpụga

* Akụkọ ọnwụ na The Times
* Akụkọ ọnwụ na The Guardian
* Obituary na webụsaịtị Socialist Unity
* Akụkọ ọnwụ na The Wiltshire Gazette and Herald
* Sidney Hinkes at Find a Grave