Asụsụ Nubi

**Asụsụ Nubi** (a na-akpọkwa **Ki-Nubi**, Arabic     ) bụ asụsụ Creole nke Sudan nke a na-asụ na Uganda na gburugburu Bombo, na na Kenya na gburugburu Kibera, nke ndị Nubian na Uganda, ọtụtụ n'ime ha bụ ndị sitere na ndị agha Sudan nke Emin Pasha bụ ndị ọchịchị colonial nke Britain biri ebe ahụ . Ihe dị ka mmadụ 15,000 na Uganda na 1991 (dị ka ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ si dị), na ihe dị ka 10,000 kwuru na Kenya; Ebe ọzọ na-eme atụmatụ banyere ndị ọkà okwu 50,000 dị ka nke 2001. 90% nke lexicon na-enweta site na Arabic,  ma a na-eme ka ụtọ asụsụ dị mfe,  dị ka ụda ụda. Nairobi nwere mkpokọta ndị na-ekwu okwu Nubi.  Nubi nwekwara usoro nhazi prefixing, suffixing na ngwakọta dịkwa na Arabic. 

Ọtụtụ ndị na-asụ Nubi bụ Kakwa bụ ndị si na mpaghara Nubian, nke mbụ banye na Equatoria, sikwa n'ebe ahụ gaa na ndịda Uganda na Democratic Republic of Congo . Ha bilitere ịbụ onye a ma ama n'okpuru Onye isi ala Uganda Idi Amin, onye bụ Kakwa.  

Jonathan Owens na-arụ ụka na Nubi mejupụtara ihe atụ bụ isi ihe atụ nke Derek Bickerton 's theories of creole language formation, na-egosi "ọ bụghị ihe karịrị ohere yiri Bickerton si eluigwe na ala creole atụmatụ" n'agbanyeghị na-emezu zuru okè ọnọdụ akụkọ ihe mere eme na-atụ anya na-eduga na ndị dị otú ahụ atụmatụ. Ndị ọkà mmụta (Sebit, 2023) ekwuola na asụsụ Nubi bụ isi ihe jikọrọ ọnụ n'etiti obodo Nubi dị n'ebe ọwụwa anyanwụ Africa, iji lanarị &#x5D; &#x5B; ** ha nwetara site na mpaghara dị iche iche nke obodo.

## fonology

### Udaume
Enwere ụdaume ise na Nubi. A naghị ekewa ụdaume n'ogologo ma e wezụga ma ọ dịkarịa ala abụọ ewepu na Kenya Nubi (nke na-adịghị na olumba Uganda) ebe  putara *"n'èzí"* na bu adverb mgbe  putara *"èzí"* na bu aha, na kwa ebe  nke pụtara *"amoosu"* ka atụnyere  nke pụtara *"ìgwè ehi, ehi".* N'agbanyeghị nke a, enwere ike ịdebanye aha ụdaume dị na syllable nrụgide dị ka ụdaume ogologo. 

## Ụtọ asụsụ

### Nhọpụta
A na-eji ọnụọgụ naanị emegharị aha (na-ewere otu ụdị ma ọ bụ ọtụtụ) n'agbanyeghị na ọtụtụ aha nke a anaghị anọchi anya mgbanwe ọdịdị ọdịdị . Jonathan Owens na-enye ụdị aha 5 sara mbara: 

# Aha ndị na-enwe mgbanwe nrụgide mgbe emepụtara ọtụtụ.
# Aha ndị na-eme apophony .
# Aha aha ndị na-ewere suffix ma na-enwe mgbanwe nrụgide n'ụdị ọtụtụ.
# Aha ndị na-etolite ọtụtụ site na mgbakwunye
# Okwu mgbazinye Bantu nke na-ewere prefixes dị iche iche n'ụdị otu na ọtụtụ

Tebụlụ dị n'okpuru na-egosi ihe atụ nke ụdị ọtụtụ nke ọ bụla. Edobewo apostrophe n'ihu mkpuruokwu mesiri ike: 

1  enwere ike ịgbakwunye ya na suffix dị ka a ga-asị na ọ bụ ụdị 3, yabụ,  nwekwara ike ịpụta *"ụmụ nwanyị".* 

Adjectives na-eso aha na ụfọdụ adjectives nwere ụdị otu na ọtụtụ nke ga-ekwenyerịrị na aha ahụ. Adjectives nwekwara ike were prefixes , ,  ma  bụ́ ndị na-egosi na ha na-emekarị . Aha onye nwe ya na-eso ndị nwere, jiri otu particle  etinyere n'etiti. N'ihe gbasara ihe onwunwe na-enweghị atụ, a na-ahapụ ihe ahụ. 

## Hụkwa

* Bimbashi Arabic

## Akwụkwọ akụkọ

* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
*  
* 
* 
*  
*  

## Ntụaka
, na-egosi "ọ bụghị ihe karịrị ohere yiri Bickerton si eluigwe na ala creole atụmatụ" n'agbanyeghị na-emezu zuru okè ọnọdụ akụkọ ihe mere eme na-atụ anya na-eduga na ekwuola na asụsụ Nubi bụ isi ihe jikọrọ ọnụ n'etiti obodo Nubi dị n'ebe