Ista Mọnde

**Ista Mọnde** bụ ụbọchị na-esote Ista Sọnde na ezumike ọha na mba ụfọdụ. Ọ bụ ụbọchị nke abụọ nke Eastertide . Na ndi otu Kraịst nke mpaghara ọwụwa anyanwụ, ọ bụkwa ụbọchị nke abụọ nke Octave nke Ista, na Eastern , ọ bụkwa ụbọchị nke abụọ nke Izu ụka .

A na-eme mmemme Ista Mọnde na ụlọ ụka nke Katọlik ma na-akpọkwa Mọnde nke mmụọ ozi "n'ihi na anyị na-echeta nzukọ nke mmụọ ozi na ndị inyom bịarutere n'ili Jeso (lee Mt 28: 1-15). Mmụọ ozi ahụ sịrị ha: “Amaara m na ụnụ na-achọ Jeso, bụ́ onye a kpọgidere n’obe. Ọ nọghị ebe a; n’ihi na o bilitere (v. 5–6). Okwu a “O bilitere” karịrị ikike mmadụ. Ọbụna ndị inyom ndị gara n'ili ahụ ma hụ na o meghere ma tọgbọrọ n'efu enweghị ike ikweta na "O bilitere", ma ha nwere ike ịsị na ili ahụ tọgbọrọ chakoo. “O bilie” bụ ozi. . . Naanị otu mmụọ ozi nwere ike ịsị na Jeso esiwo n'ọnwụ bilie, naanị mmụọ ozi nwere ikike ịbụ onye ozi nke eluigwe, nke nwere ike Chineke nyere ikwu ya, dị ka mmụọ ozi - naanị otu mmụọ ozi - nwere ike ikwu. Meri: “Ị ga-atụrụ ime nwa nwoke […] ma a ga-akpọ ya Ọkpara nke Onye Kasị Elu” (Luk 1:31-32). N’ihi nke a anyị na-akpọ ya Mọnde nke mmụọ ozi n’ihi na ọ bụ naanị mmụọ ozi nwere ike Chineke nwere ike ịsị na Jizọs ebilila.” (Regina Caeli, 2021) 

## Ememe okpukpe

### Ndị òtù kristi nke owuwa anyanwu
 
áká_ịkẹngạ|thumb| Eji mmiri dị nsọ gọzie n'oge mmemme izu ụka nke Eastern Eastern Bright.
N'ụlọ ụka nke Ọtọdọks nke Eastern na Byzantine Rite Catholic Churches, ụbọchị a na-akpọ "Mọnde na-egbuke egbuke" ma ọ bụ "Mọnde ọhụrụ". Ọrụ ndị ahụ, dị ka n'izu ndị ọzọ na-egbuke egbuke, dị nnọọ iche na n'oge ezumike nke afọ ma dị ka ọrụ na Pascha (Ista Sọnde) na-agụnye njem n'èzí mgbe ofufe dị asọgasịrị; ebe a na-edepụta nke a maka ụbọchị niile nke izu ahụ, a na-eme ya naanị na Mọnde yana ikekwe ụbọchị ole na ole ọzọ na ụlọ ụka parish, ọkachasị na mba ndị na-abụghị ndị Ọtọdọks. Ọzọkwa, mgbe kalenda ụbọchị nke oriri ụbọchị nke a onyeisi ndị nsọ, *dịka*, George dị asọ ma ọ bụ onye nlekọta nke ụka ma ọ bụ ụbọchị aha, dara n'oge Nsọ Week ma ọ bụ na Ista Sọnde, a na-eme mmemme ụbọchị ndị nsọ na Ista Mọnde.  

## Ememe mba

### Ọstrelia
N'Australia, Ista Mọnde bụ ezumike ọha.  Ụfọdụ ndị mmadụ na-enwe mmasị na mmemme egwuregwu n'èzí, dị ka Oakbank Easter Racing Carnival na South Australia,  na Stawell Gift na Victoria,  yana egwuregwu AFL omenala n'etiti Geelong Cats na Hawthorn Hawks na MCG. Ọsọ kacha elu atọ nke Australia na Tasmania ruo 2011. 

### Austria
 
N'Austria na Southern Germany, e nwere omenala " Emmausgang " nke na-echeta njem ndị na- eso ụzọ Jizọs gara Emeus, bụ́ nke Jizọs sooro ha gaa n'amaghị ama.

### Canada
Ista Mọnde ( Asụsụ French   ) bụ Mọnde ozugbo na-esote Ista Sọnde ma bụrụ ezumike iwu maka ndị ọrụ gọọmentị etiti. Ọ bụ ezie na ọ bụghị iwu na iwu gọọmenti etiti, ụfọdụ ndị na-ewe mmadụ n'ọrụ na-enyekwa ndị ọrụ ezumike ụbọchị a n'ihi omume a na-emekarị. Na mgbakwunye, ezumike a ga-aga nke ọma Ezigbo Friday (Friday bu ụzọ Ista), nke bụ ezumike amanyere ndị ọrụ niile, na-enye ndị ọrụ ahụ ogologo izu ụka ogologo na ọnwa nke atọ ma ọ bụ nke anọ. N'ime mpaghara ebe anaghị eme ụbọchị ezinụlọ, ụbọchị Islander, ma ọ bụ Louis Riel, izu ụka Ista bụ ezumike mpaghara mbụ ma emechaa ụbọchị  mbụ na afọ ọhụrụ.

### Central Europe
thumb| Ista Mọnde na Poland
thumb| Akwa Ista si Czech Republic
*Śmigus-dyngus* (ma ọ bụ *lany poniedziałek*, Polish maka *Wet Mọnde* ) bụ aha maka Ista Mọnde na Poland na ndị ọbịa. Na Czech Republic a na-akpọ ya *velikonoční pondělí*, na Slovakia *veľkonočný pondelok* na na Hungary *Vízbevető* . Mba Katọlik ndị a niile (na ụfọdụ ndị ọzọ) na-eme omenala oge ochie pụrụ iche n'ụbọchị a.  Na omenala, ụmụnwoke na ndị ikom na-awụsa ịwụ mmiri ma ọ bụ ihe na-esi ísì ụtọ na ụmụagbọghọ na ụmụ nwanyị na / ma ọ bụ na-amanye mkpịsị ụkwụ ha na ụkwụ ha na ogologo oge dị mkpa ( pussy willow ) ma ọ bụ switches mere site na willow, birch ma ọ bụ mma osisi alaka. Akụkọ mgbe ochie na-ekwu na ọ na-eme ka ahụ́ dị ụmụ nwanyị mma, maa mma, na ịmụ nwa n'ime afọ na-abịa.

Omenala ọzọ metụtara ya, nke pụrụ iche na Poland, bụ nke ifesa ọkwá (garce) ntụ n'ahụ mmadụ ma ọ bụ ụlọ, nke a na-eme n'izu ole na ole tupu mgbe ahụ na "półpoście". Ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na a na-echefu omenala a, ma a ka na-eme ya na mpaghara ndị dị n'akụkụ ala Masuria na Masovia .

### Egypt
N'Ijipt, ememe oge ochie nke **Sham Ennessim** ( Arabic   , n'ụzọ nkịtị pụtara "isi nke ikuku") ka a na-eme na Coptic (ya bụ Eastern ) Ista Mọnde, ọ bụ ezie na ememe ahụ laghachiri n'oge ndị Fero (ihe dị ka 2700 BC). Ọ bụ ezumike mba Ijipt. Ihe omume ọdịnala gụnyere ịse akwa, iri nri n'èzí, na iri feseekh ( mullet abara aba).

### Germany
Na Jamanị, ndị mmadụ na-apụ n'ọhịa n'isi ụtụtụ wee mee asọmpi akwa Ista .  Maka ndị Roman Katọlik, Ista Mọnde bụkwa ụbọchị ọrụ dị nsọ na Germany. 

### Ireland
Na Republic of Ireland ọ bụ ụbọchị ncheta maka ndị nwoke na ndị nwanyị nwụrụ na Ista Rising nke malitere na Ista Mọnde 1916. Ruo 1966, e nwere ngagharị nke ndị agha agha, gara aga isi ụlọ ọrụ nke Irish Republican Army na General Post Office (GPO) na O'Connell Street, na ịgụ nke mkpọsa nke Irish Republic .

### Ịtali
Na Italy, Ista Mọnde bụ ezumike ọha na eze na-akpọ "Pasquetta". Ọ bụ omenala ịkwadebe picnic ezinụlọ n'ime ime obodo ma ọ bụ anụ mmanya na ndị enyi.

### New Zealand
Na New Zealand ọ bụ ezumike ọha na eze.  Ụlọ akwụkwọ na-agbatịkarị izu ụka ruo Tuesday iji nye ụmụ akwụkwọ ezumike ụbọchị 5. 

### Spain
thumb| Omenala Ista mona
Na Spain, Ista Mọnde bụ ezumike ọha na eze na obodo ndị kwụụrụ onwe ha nke Catalonia, Ala Valencia, Balearic Islands, Navarre, Basque Autonomous Community, Cantabria, Castilla-La Mancha na La Rioja .  Na Catalonia, Ala Valencia na Murcia bụ ụdị achicha a na-akpọ Easter mona .  Ọ na-abụkarị ndị nne na nna na-enye nwa chi ha, ọ bụkwa omenala maka ezinụlọ ma ọ bụ otu ndị enyi na-ezukọta ọnụ na ịga ebe, karịsịa n'ime ime obodo, iri *nri mona* . 

### Mba netherland
Na Netherlands Ista Mọnde bụ ezumike ọha na eze.  Ewezuga ọrụ ụka n'ebe ụfọdụ na "Bible belt" Dutch, ọ dịghị mmemme ma ọ bụ omenala zuru ebe niile maka "Ụbọchị Ista nke Abụọ" ("Tweede Paasdag").

### United States
áká_ịkẹngạ|thumb| Ụmụaka abụọ na-enweta ọgwụgwọ n'oge mpịakọta Ista kwa afọ na White House Lawn na Ista Monday, 1911
Na United States, Ista Mọnde abụghị ezumike gọọmenti etiti,  a naghị emekarị ya na ọkwa mba niile, ewezuga omenala ole na ole dị ka akwụkwọ mpịakọta Ista White House .  N'ọkwa obodo, a na-eme ụbọchị ahụ n'amaghị ama na mpaghara ụfọdụ dịka steeti North Dakota, na obodo ụfọdụ dị na New York, Michigan na Indiana . Ista Mọnde bụ ezumike ọha na North Carolina site na 1935 ruo 1987, n'ihi ọdịnala mmalite narị afọ nke 20 nke ndị ọrụ gọọmentị steeti na-ezumike iji gaa egwuregwu baseball kwa afọ n'etiti North Carolina State College na Wake Forest College .    na Maryland na-enwekarị ezumike abụọ na Good Friday na Ista Monday. N'ụfọdụ steeti na mpaghara, a na-emechi ụlọ akwụkwọ ọha na mahadum na Mọnde Ista, na-abụkarị akụkụ nke ezumike mmiri .

#### Ụbọchị Dyngus
Mpaghara ndị Poland nke United States na-eme Ista Mọnde ka ụbọchị Dyngus .   Ememe ụbọchị Dyngus bụ ebe niile na ewu ewu na Chicago ; Cleveland ;  Buffalo, New York ; Wyandotte na Hamtramck na Michigan ; South Bend na La Porte na Indiana ; na Hanover, New Hampshire .

### United Kingdom
Atọ n'ime mba anọ nke United Kingdom nwere Ista Mọnde dị ka ezumike ụlọ akụ : England, Wales na Northern Ireland. Na Leicestershire, England, ndị Hallaton na-ejide egwuregwu ịgba bọọlụ na Hare Pie Scramble. 

## Hụkwa

* Bright Week
* Octave of Easter

## Ndesibịa

## Njikọ mpụga

Òtù:Pages with unreviewed translations