Akụkọ ọdịnala nke Maldives

Akụkọ ifo Maldivian ma ọ bụ akụkọ ọdịnala Maldivian bụ akụkụ nke akụkọ ifo, akụkọ na akụkọ ifo nke sitere na ọdịnala ọnụ nke ndị Maldivian. Ọ bụ ezie na onye ọrụ Britain na Ceylon HCP Bell akpọtụla ụfọdụ n'ime akụkọ ifo ndị Maldivian obere oge na njedebe nke narị afọ nke 19, [1] bụ onye ode akwụkwọ na onye na-ese ihe Spain bụ Xavier Romero-Frias mere nyocha na mbipụta ha n'oge na-adịbeghị anya, n'oge mgbe echiche ụwa nke nna ochie na-apụ n'anya ngwa ngwa.. 

Ndị Maldives na-edina n'akụkụ ebe ọkụ ọkụ nke oke osimiri India nke mmiri miri emi gbara ya gburugburu. Mba a bụ naanị coral atolls. E nwere ihe dị ka 1,200 obere àgwàetiti dị larịị na ájá, ma ọ bụ nanị ihe dị ka 200 n’ime ha bi.

Ndị mmadụ anọgidewo na-ebi na Maldives ruo ọtụtụ puku afọ; ya mere akụkọ ọdịnala nke agwaetiti ndị a bụ oge ochie.

## Akụkọ ifo banyere mmalite
Akụkọ ifo ndị bụ isi na-egosipụta ịdabere na ndị Maldivian na osisi akị bekee na azụ tuna.

Akụkọ mgbe ochie na-ekwu na ndị mbụ bi na Maldives nwụrụ n'ọnụ ọgụgụ dị ukwuu, mana nnukwu onye dibịa afa ma ọ bụ nwoke *fanḍita* mere ka Osisi akị bekee si na okpokoro isi nke ozu ndị mbụ e liri. Ya mere, a na-ekwu na osisi akị bekee nwere mmalite anthropomorphic dị ka akụkọ Maldive si kwuo.

Osisi akị bekee ahụ dị n'etiti Ihe nnọchianya mba Maldive nke oge a.

A na-ekwu na ọ bụ onye ọrụ ụgbọ mmiri (*Maliki*) a na-akpọ Bodu Niyami Kalēfanu butere Azụ tuna na mmiri Maldivian iji weta azụ a bara uru. 

## Akụkọ ifo banyere mkpochapụ
Akụkọ ifo ndị a na-ekwu na njedebe nke Maldives ga-abụ nnukwu ọdachi ebe oké osimiri gbara ya gburugburu ga-ekpuchi agwaetiti ndị ahụ. A na-ahụ akụkọ ifo yiri nke ahụ na Andaman Islands nakwa na Nicobar Islands.

## Mmalite nke Malé
Ndị mbụ biri na Maldives nwere ike ịbụ Gujaratis, bụ́ ndị ruru ma biri na Sri Lanka ihe dị ka 500 T.O.A. Enwere ike ịchọta ihe akaebe nke mmetụta ọdịbendị sitere na North India site na ụzọ e si arụ ụgbọ mmiri na mkpụrụ ego akara akara.

A na-ekwu na ndị ọkụ azụ Giraavaru na-aga mgbe niile na nnukwu ájá (*finolhu*) na njedebe ndịda nke agwaetiti ha iji sachaa azụ tuna mgbe ha nwetasịrị ezigbo. N'ihi oke ụgbụgbọ mmiri tuna na ọbara, mmiri ndị gbara ájá ahụ gburugburu dị ka nnukwu ọdọ ọbara (maa ley gande'h). *maa iwu gande'h). *"Maa" (site na Tamil "Maa" lit. "nnukwu" ma ọ bụ "nnukwu"), nke pụtara nnukwu, na "Lē" nke pụtara ọbara. Dị ka omenala si dị, ndị mbụ bi na Maldives, nke gụnyere ndị Giraavaru, enweghị ndị eze. Ha biri n'obodo dị mfe ma bụrụ ndị ndị isi obodo na-achị.

Otu ụbọchị, otu onye isi nke Sub kọntinent a na-akpọ Koimala ji nnukwu ụgbọ mmiri si n'ebe ugwu bịarute Malé Atoll. Ndị Giraavaru si n’ebe dị anya hụ ụgbọ ya wee nabata ya. Ha kwere ka Prince Koimala biri n'elu nnukwu ájá ahụ dị n'etiti mmiri nke nwere ọbara azụ̀ meruru. A na-akụ osisi n'akụkụ ájá, a na-ekwukwa na osisi mbụ tolitere na ya bụ osisi pọọpọ. Ka oge na-aga, ndị bi n'agwaetiti ahụ nakweere ọchịchị Onye Ọchịchị Ebe Ugwu a. E wuru otu obí, a na-akpọkwa agwaetiti ahụ Maa-le Malé, ebe àgwàetiti kacha nso bụ Hulhule (Hulhulé).. 

## Mmụọ ọjọọ
[áká_ịkẹngạ|thumb|Be. Ememe a ma ama na [Holhudu Island. Maali ]]
[áká_èkpè|thumb|Be. Ememe a ma ama na [Holhudu Island. Bandiyaa jehun]]
Ọtụtụ n'ime akụkọ ndị a ma ama na Maldives bụ maka mmụọ ọjọọ na mmekọrịta ha na ndị bi n'àgwàetiti ahụ. Akụkọ ndị a na-enwe ihe mmụta mgbe niile n'ụdị ụfọdụ ma ọ bụ nke ọzọ. Omume ụfọdụ ghọrọ ihe dị mkpa iji zere nsogbu na ụwa mmụọ. Omume omume ndị a, dị ka mkpa ọ dị idebe ihe nzuzo, yana izere mpaghara ụfọdụ nke agwaetiti ahụ na oge ọjọọ, bụ akụkụ dị mkpa nke ime mmụọ a ma ama n'oge ochie.

Ndị mmụọ Maldivian nwere ike ịdị n'ụdị mmadụ, ọbụlagodi na amabeghị ma ha sitere na mmadụ ma ọ bụ na ha enweghị. Mgbe ha nọ n'ụdị mmadụ, ịma mma na ntorobịa na-ekpuchikarị ajọ omume mmụọ ndị ahụ. Ụfọdụ ndị mmụọ ọjọọ Maldivian (handi) nwere ọdịdị mara mma, ndị inyom mara mma. Akụkọ ndị a gbasara mmụọ nwanyị sitere na ofufe Chi nwanyị ochie Dravidian Village na ha na-arụtụ aka na agbụrụ nke ndị Maldive..

Mmụọ ọjọọ ndị ọzọ bụ isiokwu nke ọtụtụ akụkọ ọdịnala na Maldives (faru furēta nke pụtara "nnukwu reef") bụ anụ ọjọọ na-esi na mmiri oké osimiri na-esikarị na reefs. Akụkọ banyere anụ ọhịa ndị dị n'oké osimiri bụ akụkụ nke ọdịbendị obodo, nke a na-akọwa site na gburugburu ebe obibi nke oké osimiri nke, n'ime puku afọ, ọdịbendị Maldivian mepụtara.

## Onye nzuzu
Hassan Thakuru, onye ọkwọ ụgbọ mmiri maara nke a na-akọ, hapụrụ nwunye ya ọ hụrụ n'anya, Aiminabi, ka ọ gaa n'àgwàetiti dị anya maka ọrụ. Mgbe ọ na-anọghị, Aiminabi na-elekọta ọrụ ya, otu n'ime ha gụnyere iwere mmiri site na olulu mmiri dị nso n'ebe ili ozu n'oge mgbede. Mgbe ọ chịkọtara ihe niile ọ chọrọ, ọ tụgharịrị iji laghachi n'ụlọ na bọket mmiri zuru ezu, naanị ka ọ hụ ya anya na-adịghị mma, nke na-atụ egwu. Enwere ike ịkọwa ihe anya ya dị ka ihe na-awụ akpata oyi n'ahụ; anụ ọhịa a na-ekpuchi n'ime eriri umbilical ya, na-eji okpokoro isi mmadụ na-akwagharị ájá na apịtị n'ahụ ya. N'ihi ihe ijuanya, ọ wụda ite mmiri ya, na mberede mee ka anụ ọhịa ahụ mara ya.

Anụ ọhịa ahụ, nke a maara dị ka Foolhudhigu Handi, sooro ya n'ụlọ ma gbaa ụlọ ahụ gburugburu, na-ama jijiji, na-achọ ịmata ma ọ bụrụ na Aiminabi ahụla ya. Ọ na-agha ụgha, na-azọrọ na ọ hụghị ihe ọ bụla, n'ihi ya ọ na-apụ naanị iji laghachi n'abalị na-esote iji menye ya egwu ọzọ. Ọ na-eguzo n'ọnọdụ ya na ọ hụghị ihe ọ bụla, yabụ ọ na-apụ ọzọ. Foolhudhigu laghachiri nke ugboro atọ, Otú ọ dị, Hassan Thakuru esila n'ọrụ ya lọta ugbu a. N'otu, di na nwunye ahụ chepụtara atụmatụ igbu anụ ọhịa ahụ. Ọzọkwa, Foolhudhigu jụrụ Aiminabi ma ọ hụrụ ya, ọ bụ naanị n'oge a ka ọ kwupụtara na ya hụrụ ya. Nke a mere ka Foolhudhigu nwee iwe, nke ọ zaghachiri site na ịpị eriri umbilical ya n'ime oghere n'ime ụlọ ahụ. Hassan Thakura egbughị oge n'ijide ya, dọkpụ ya ruo mgbe ọ dịghị onye fọdụrụ ka a dọrọ ya, ma jiri mma bepụ ya n'ala ya. Aiminabi mechiri ọrụ ahụ site n'itinye chili paste n'elu ọnyá ahụ, Foolhudhigu wee banye n'abalị, na-eti mkpu n'ahụhụ, ka a ghara ịhụ ya ọzọ.

## Anụmanụ ndị dị n'ógbè ahụ
Akụkọ ifo ebe azụ, crabs na nnụnụ mmiri bụ ndị dike, dị ka akụkọ gbasara Mākana, Findana, Kalhubondage Diye, Fandiyaaru Kakuni, ma ọ bụ Don Mohonaai Miyaru, na-ewebata anyị na ụwa nke anụ ọhịa nke Maldive Atolls, ebe anụ ala dị ole na ole. Ọtụtụ n'ime ndị a bụ akụkọ maka ụmụaka ma ụfọdụ ka na-ewu ewu nke ukwuu. Ọ bụ ezie na ọtụtụ n'ime akụkọ ndị dị otú a bụ ndị mbụ, ole na ole bụ akụkọ ma ọ bụ akụkọ ifo ndị mba ọzọ bụ ndị a na-eme ka ọ bụrụ ndị na-akọ akụkọ obodo ma ọ bụ ndị Maldivian gụrụ akwụkwọ, dị ka onye nwụrụ anwụ Muhammad Jamil..

## Ndị dibịa afa dị ike
N'akwụkwọ ndị nna nna nke ndị Maldivian, onye dibịa afa, ma ọ bụ nwoke gụrụ akwụkwọ nke agwaetiti ahụ maara nkà anwansi. A maara majik ma ọ bụ amoosu na Maldives dị ka *fanḍita*.

A na-egosipụta onye dibịa afa Maldivian ma ọ bụ *fanḍita veriyaa* mgbe niile n'akụkọ ọdịnala nke ndị Maldivian dị ka dike. Naanị ya maara otu esi eme ka mmụọ ndị na-emenye ndị agwaetiti egwu kwa ụbọchị (ma ọ bụ karịa kwa abalị). Akụkọ ụfọdụ na-adịbeghị anya na-etinye onye dibịa afa n'ọrụ onye ọjọọ, mana ndị a enweghị njikọ zuru oke na akụkọ ifo Maldive.

## Mgbanwe gaa na Alakụba
Dị ka onye njem Moroccan ama ama Ibn Batuta siri kwuo, onye na-ahụ maka ịtụgharị ndị Maldivian na Islam dịka onye ọbịa Muslim Sunni aha ya bụ Abu al Barakat ul Barbari. O meriri rannamaari, bụ́ mmụọ ọjọọ nke si n’oké osimiri na-abịa ma mee ka Eze ahụ kweta ịghọ onye Alakụba.

Otú ọ dị, akụkọ ihe mere eme nke obodo ahụ, *Raadavalhi* na *Taarikh*, kwuru na onye nsọ a bụ onye Peshia si n'obodo Tabriz, nke a na-akpọ Yusuf Shamsud-din. A makwaara ya n'ógbè ahụ dị ka Tabrīzugefānu . Ili a na-asọpụrụ nke ukwuu nke onye nsọ a ugbu a guzo n'ihu ala Hukuru Miski, n'etiti Malé, isi obodo.

## Ndị na-eme ihe nkiri
Akụkọ banyere ndị obodo, dị ka **Rōnu Eduru**, **Kuda Tuttu Didi**, **Kalhukuru** ma ọ bụ **Naalaafushi Fagīru** (nwoke dara ogbenye nke Naalaafush) na-enye anyị ọhụụ banyere ụzọ ndụ na Maldives mgbe agwaetiti ahụ bụ alaeze, na Malé, isi obodo, bụ ebe dị egwu, nke dị jụụ. N'akụkọ ndị ahụ, anyị na-amụta ọtụtụ ihe banyere ndụ n'ụlọ ikpe na Malé na mmekọrịta dị n'etiti Radun (eze Maldives) na ndị ọ na-achị. 

## Ụdị dị iche iche nke oge a
Ebe ọ bụ na e nwere ọtụtụ agwaetiti na Maldives, ọtụtụ akụkọ ọdịnala nwere nsụgharị dị iche iche dabere na agwaetiti na onye na-akọ akụkọ. N'oge na-adịbeghị anya, ndị edemede Maldivian nke oge a, dị ka Abdulla Sadiq ma ọ bụ Ahumadu Sharīfu (Maradū) emeela ka akụkọ ụfọdụ dị mkpirikpi n'ihi ogologo ha.

Akụkọ ndị ọzọ (**Karukuru**, **Telabagudi** na akụkọ **Mameli**) emeela ka ọ dị ọcha, n'ihi na e nwere ọtụtụ ihe na-adịghị mma maka nsị na mmiri ahụ, ọkachasị n'akụkọ ọdịnala oge ochie sitere na agwaetiti ndị dị n'èzí, ebe ụkpụrụ obodo ahụ hụrụ nke a dị mma.

## Akụkọ ifo Koimala
****Koimala** Siri Mahaabarana Mahaa Radun** (Dhivehi) ma ọ bụ Koimala (Dhivehi) maọbụ **Koimala Kalo** (Dhiwehi, n'ụzọ nkịtị "Onyenwe anyị Koimala") bụ akụkọ ifo banyere eze mbụ nke Agwaetiti Maldive niile.Ụfọdụ nsụgharị nke akụkọ ifo Koimala na-ekwu na ọ na-ezo aka na onye ọchịchị mbụ nke Maldives mgbe a tọghatara ya na Islam, nke a makwaara dị ka *Dharumavantha rasgefaanu*, onye chịrị site na 1117 ruo 1141. E kwenyere na ọ bụkwa eze mbụ sitere n'Ụlọ Theemuge na Ọchịchị Lunar. Site na akụkọ ndị ọzọ ọ bụ eze nke anọ nke Lunar Dynastry nke Eze Balaadeettiya guzobere dị ka Alaeze Soma Vansa; ọ bụ ezie na ruo mgbe Koimala ụlọ ahụ chịrị naanị akụkụ nke Maldives.

Otú ọ dị, ịkọwa akụkọ banyere onye ọchịchị Islam mbụ adịghị akọwa onye wuru nnukwu ihe ncheta Buddha ndị dị n'ọtụtụ àgwàetiti ndị mmadụ bi na nke e wuru na narị afọ mbụ AD.[1]. Ọ na-apụkwa na-akọwaghị ịdị adị nke usoro eze oge ochie na Maldives ugbua tupu mgbanwe ahụ, dị ka akwụkwọ ozi narị afọ nke 12 sitere na eze gaa na Sangumanun, ma ọ bụ obodo ndị mọnk Buddha, na Sathudhuvumati (Haddummati Atoll) site na efere ọla kọpa na-egosi.. 

Dị ka Maldivian Folklore si kwuo, Koimala bụ nwa eze si n'ógbè India nke rutere na Malé Atoll. Ndị Giraavaru hụrụ ụgbọ mmiri ya n'ebe dị anya wee nabata ya. Ha hapụrụ Prince Koimala ka ọ biri na nnukwu ájá ahụ n'etiti mmiri ndị nwere ọbara azụ. A kụrụ osisi n'elu ájá ahụ ma a na-ekwu na osisi mbụ toro na ya bụ osisi papaị. Ka oge na-aga, ndị bi n'àgwàetiti ahụ nabatara ọchịchị nke nwa eze ugwu a. E wuru obí eze ma kpọọ agwaetiti ahụ Maa-le (Malé), ebe a kpọrọ agwaetiti kacha nso Hulhu-le (Hulhulé). Kemgbe ahụ, Malé abụwo oche nke okpueze Maldivian ma bụrụzi onye isi ala.

Akụkọ dị iche na-ekwu na Koimala bụ nwa eze Sinhalese nke a mụrụ n'obí eze na Sri Lanka. A na-ekwu na nwa eze ahụ lụrụ nwa nwanyị eze Ceylon ma soro ya mee njem n'ụgbọ mmiri abụọ site na Ceylon. Mgbe ha rutere Maldives, a kwụsịtụrụ ha, ma zuo ike nwa oge na agwaetiti  (nke pụtara King's Island) na Northern Maalhosmadulhu Atoll. Ndị Maldive Islanders bụ Ndị Buddha n'oge ahụ, na-amụta na ndị isi ọbịa abụọ ahụ sitere n'agbụrụ eze si n'alaeze Buddha nke Ceylon, kpọrọ ha ka ha nọrọ ma mesịa kpọsaa Koimala eze ha na Rasgetheemu. Eze ọhụrụ ahụ na di ya kwagara Malé ma biri ebe ahụ site na nkwenye nke Ndị Aborigine nke Giraavaru (Lee Ndị Giraavaru) - mgbe ahụ obodo kachasị mkpa nke Malé Atoll. Ruo mgbe ahụ, a na-eche na Maldives bụ nke ndị matriarchy dị iche iche na-achị na agwaetiti dị iche iche.

Mgbe o biri na Male', e zigara ụgbọ mmiri abụọ iji weta ndị ọzọ nke agbụrụ ya iji mejupụta Male. Ọ bụghị omenala maka ndị Giraavaru na ikekwe ndị ọzọ Aborigine nke Maldives ịlụ di na nwunye na mpụga obodo ha.

Ọ bụghị ihe doro anya, ole n'ime akụkọ ifo a bụ eziokwu. Ọ bụ ezie na ọ nwere ike ịbụ eze mbụ nke Maldives dum, akụkọ banyere nwa eze nwere ike ịbụ nrụrụ aka nke akụkọ Eze Soorudasaruna-Adeettiya na Eze Balaadeettiya- ha abụọ bụ ndị isi a chụgara n'alaeze Kalinga nke India bụ ndị guzobere usoro ndị eze anyanwụ na nke ọnwa nke Maldive. Dị ka isi iyi a si kwuo (*Kitab fi Athaari Meedoo el-Qadimiyyeh* nke Allama Ahmed Shihabuddine kọrọ site na efere ọla kọpa *Maapansa*), Koimala ma ọ bụ Siri Mahaabarana, nwa Eze Siri Bovana Aananda bụ eze nke anọ nke Lunar Dynastry na nwanne nna Eze Dhovemi (Siri Bavana-adiththa) Sultan mbụ (eze ndị Alakụba) nke Maldives.

Ekwuru na Koimala ghọrọ Eze nke atolls iri na anọ na puku agwaetiti abụọ nke Dheeva Mahal. Akpọrọ ala eze ya dị ka Malikaddu dhemedhu- ma ọ bụ 'ihe niile dị n'etiti Maliku na Addu. Ọ lụrụ ọgụ megide ndị Raja Dada (ma ọ bụ ndị agha Tamil eze ukwu Raja Raja Chola I nke alaeze ukwu Chola) ndị India na-ekwu na atolls abụọ dị n'ebe ugwu maka alaeze Maldivian e hiwere ọhụrụ. Nwa nwanne ya bụ Dhovemi Kalaminja nọchiri Koimala na 1141..

## Ịgụ ihe ọzọ

* Xavier Romero-Frias, *The Maldive Islanders, A Study of the Popular Culture of an Ancient Ocean Kingdom*. Barcelona 1999, 
* Xavier Romero-Frias, *Folk tales of the Maldives*, Nordic Institute of Asian Studies Press, Copenhagen 2012, , 
* Doń Hiyala āi Alifulu. *Abdullah Sādigu, Mulī*. Novelty Press. Malé 1996.
* *Asian Variations in Ramayana*. Edited by K.R. Srinivasa Iyengar. Sahitya Akademi. Delhi 1983
* Furatama Satēka Raivaru. *Divehi Bahāi Tārikhah Khidmaiykurā Qaumī Markazu*. Malé 1996.
* Vladimir Propp, *Morphology of the Folktale*, Austin, Texas 1 984, 
* Divehi Ādakāda. *Bābāgē Donmaniku. Divehi Bahāi Tārikhah Khidmaiykurā Qaumī Markazu*. Malé 1993
* Dońkamanā. *Ābāru*. Malé 1974.

## Edemsibia

Otú:Pages with unreviewed translations