Cocoa production in Nigeria

thumb|Ubi koko 04
Mmepụta koko dị mkpa maka akụ na ụba Naijiria. Koko  bụ ihe na-ebute ụzọ n'ọrụ ugbo ahịa  Mbupụ Obodo a, ka ọdị  ugbua, Naịjirịa bụ onye nke anọ n'aka na-emepụta koko n'ụwa, mgbe Ivory Coast, Indonesia na Ghana gasịrị,  na nke atọ kachasị ebupụ mgbe Ivory Coast na Ghana gasịrị.  Ihe ọkụkụ ahụ bụ isi ego mba ọzọ maka Naịjirịa n'afọ nke ndị 1950,  1960 nakwa 1970 mba ahụ bụ nke abụọ kachasị emepụta n'ụwa mana na-esote itinye ego na ngalaba mmanụ n,'afọ 1970s nakwa 1980s, òkè Naịjiria na mmepụta ụwa belatara. N'afọ 2010, mmepụta koko bụ naanị pacenti ụma atọ nke GDP ugbo. Nkezi mmepụta akị bekee na Naijiria n'etiti afọ 2000 na 2010 bụ tọn puku narị atọ na iri asatọ na iteghete, narị abụọ na iri asaa na abụọ kwa afọ  na-arị elu site na tọn puku narị iri asaa emepụtara n'afọ 1999. 

## Akụkọ ihe mere eme
Ugbo koko mbụ na Naịjirịa dị na Bonny na Calabar n'afọ ndị 1870 mana mpaghara ahụ gosiri na ọ bụghị nke kwesịrị ekwesị maka ịkọ ugbo. N'afọ 1880, e guzobere ugbo koko na Legọsị ma mesịa, e guzobere obere ugbo na Agege na Ota. Site n'ugbo ndị dị na Agege na Ota, ozi gbasara n'ime ime obodo Yoruba banyere ọrụ ugbo koko, mgbe nke ahụ gasịrị, ịkụ osisi ahụ gbasaa na Western Nigeria. Ndị ọrụ ugbo nọ n'ala Ibadan na Egba malitere ịnwale ịkụ koko n'oké ọhịa a na-akọghị na 1890 na ndị nọ na Ilesha malitere n'ihe dị ka 1896. Ịkụ koko mechara gbasaa na Okeigbo na Ondo Town ma na Ondo State, Ife na Gbongan na Osun State nakwa na ala Ekiti. Tupu afọ 1950, e nwere ụdị koko abụọ a kụrụ na Naịjirịa. Nke bụ isi bụ Amelonado cacao nke e si n'elu osimiri Amazon dị na Brazil bubata. Nke abụọ bụ ụdị dị iche iche sitere na Trinidad. Amelonado pods na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ ma na-acha odo odo mgbe ha tozuru mana ụdị Trinidad na-acha ọbara ọbara.

## Ubi na ahia
thumb|Ebe a na-azụ koko
Cocoa na-eto eto n'ebe ndị na-erughị ogo iri abụo n'ebe ugwu ma ọ bụ n'ebe ọdịda anyanwụ. Osisi na-emeghachi omume nke ọma na mpaghara ndị nwere okpomọkụ dị elu na mmiri ozuzo. Na Naijiria, a na-akụ osisi koko site na mkpụrụ osisi ndị a na-azụlite n'ebe a na-elekọta ụmụaka, mgbe mkpụrụ osisi ahụ ruru cm atọ, a na'ebe dị anya site na mita atọ ruo anọ. &nbsp;Ọtụtụ ndị ọrụ ugbo na-akụ koko n'ala ugbo nke dị ihe dị ka hekta abụọ ebe ụlọ ọrụ ole na ole na-ebupụ ya.

#### Ihe ịma aka na mmepụta koko
Gọọmentị Naijiria ga-etinye iwu ndị na-echebe ndị egwuregwu obodo na ọnụ ahịa koko.

N'akụkọ ihe mere eme, a na-ere mmepụta koko nke Naijiria site na monopsoni site na bọọdụ ahịa nke gọọmentị mepụtara. N'afọ  nke ndị 1980  Ụlọ ọbá ego nke mba ụwa nandi nnyocha n'ahụ maka ọnọdụ égo nke mba ofesi dụrụ Naijiria ọdụ ka ha wepụ ngalaba ahụ n'ihi na bọọdụ ahịa ahụ adịghị arụ ọrụ. N'afọ 1986, Naịjirịa gbasara bọọdụ ahịa ma mee ka ahịa na azụmahịa koko laa. Otú ọ dị, azụmahịa enwetaghị nsonaazụ a tụrụ anya ya, na mgbakwunye, osisi na ugbo na-eme agadi, mkpụrụ dị ala, usoro mmepụta na-agbanwe agbanwe, ọrịa na-efe efe, mwakpo nje na obere igwe ọrụ ugbo enyela aka na ụlọ ọrụ koko kwụsịtụrụ. Ka ọ dị ugbu a, ndị ọrụ ugbo na-ere ngwaahịa ha n'ụzọ na-apụtaghị ìhè site na otu ụlọ ọrụ ma ọ bụ onye na-azụ ahịa nwere ikikere nke na-eresi ya ụlọ ọrụ na-ebupụ ya.

## Edensibia