Sayensị ọrụ ugbo

Sayensị ọrụ ugbo (ma ọ bụ agriscience maka nkenke) bụ ngalaba mmụta mmụta dị iche iche sara mbara nke gụnyere akụkụ nke kpọmkwem sayensị, eke, akụ na ụba na mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke ejiri na omume na nghọta nke ọrụ ugbo. Ndị ọkachamara nke sayensị ugbo ka a na-akpọ ndị ọkà mmụta sayensị ugbo ma ọ bụ ndị ọrụ ugbo..

## Akụkọ ihe mere eme
Na narị afọ nke iri na asatọ, Johann Friedrich Mayer mere nnwale maka ojiji nke gypsum (hydrated calcium sulphate) dị ka fatịlaịza.

N'afọ 1843, John Bennet Lawes na Joseph Henry Gilbert malitere usoro nnwale ogologo oge na Rothamsted Research na England, ụfọdụ n'ime ha ka na-agba ọsọ ka ọ na-erule afọ 2018.  

Na United States, mgbanwe sayensị n'ọrụ ugbo malitere site na Iwu Hatch nke 1887, nke jiri okwu ahụ bụ "sayensị ọrụ ugbo".   Iwu Hatch sitere na mmasị ndị ọrụ ugbo n'ịmara ihe ndị mejupụtara fatịlaịza mbụ. Iwu Smith-Hughes nke 1917 weghachiri agụmakwụkwọ ọrụ ugbo na mgbọrọgwụ ọrụ ya, mana e wuru ntọala sayensị. N'ime afọ 44 sochirinụ mgbe 1906, mmefu gọọmentị etiti na nyocha ọrụ ugbo na United States karịrị mmefu onwe onye.: xxi 

## Ndị ọkà mmụta sayensị a ma ama n'ọrụ ugbo
thumb|200x200px|Norman Borlaug, nna nke Green Revolution.

* Wilbur Olin Atwater
* Robert Bakewell
* Norman Borlaug
* Luther Burbank
* George Washington Carver
* Carl Henry Clerk
* George C. Clerk
* René Dumont
* Sir Albert Howard
* Kailas Nath Kaul
* Thomas Lecky
* Justus von Liebig
* Jay Laurence Lush
* Gregor Mendel
* Louis Pasteur
* Maazị S. Swaminathan
* Jethro Tull
* Artturi Ilmari Virtanen
* Sewall Wright

## Ubi ma ọ bụ nkuzi ndị yiri ya
 

## Ebe ọ dị
Ọrụ ugbo, sayensị ọrụ ugbo, na agronomy nwere njikọ chiri anya. Otú ọ dị, ha na-ekpuchi echiche dị iche iche:

* Ọrụ ugbo bụ usoro ọrụ ndị na-agbanwe gburugburu ebe obibi maka mmepụta anụmanụ na osisi maka iji mmadụ. Ọrụ ugbo na-emetụta usoro, gụnyere itinye n'ọrụ nyocha agronomic.
* Agronomy bụ nyocha na mmepe metụtara ịmụ na imeziwanye ihe ọkụkụ sitere na osisi.

## Ihe ndị na-emepụta ala na mmebi ala
Sayensị ọrụ ugbo gụnyere nyocha na mmepe na: 

* Imeziwanye mmepụta ihe ubi n'ihe gbasara ọnụọgụ na ogo (dịka, nhọrọ nke ihe ọkụkụ na anụmanụ na-eguzogide ụkọ mmiri ozuzo, mmepe nke ọgwụ ahụhụ ọhụrụ, teknụzụ na-emetụta ihe ọkụkụ, ụdị ihe ọkụkụ nke uto ihe ọkụkụ (in-vitro cell culture techniques) 
* Mbelata mmetụta nke ụmụ ahụhụ (ihe ọkụkụ, ụmụ ahụhụ, pathogens, Mollusks, nematodes) na usoro mmepụta ihe ọkụkụ ma ọ bụ anụmanụ.
* Mgbanwe nke ngwaahịa ndị bụ isi n'ime ngwaahịa ndị na-azụ ahịa (dịka, mmepụta, nchekwa, na nkwakọ ngwaahịa mmiri ara ehi) 
* Mgbochi na idozi mmetụta ọjọọ gburugburu ebe obibi (dịka, mmebi ala, njikwa ihe mkpofu, Bioremediation) 
* Nkọwapụta mmepụta ihe, metụtara mmepụta ihe ọkụkụ
* Usoro ọrụ ugbo ọdịnala, mgbe ụfọdụ a na-akpọ ọrụ ugbo, nke na-enye ihe ka ọtụtụ n'ime ndị ogbenye n'ụwa nri. Usoro ndị a na-adọrọ mmasị n'ihi na mgbe ụfọdụ ha na-ejigide ọkwa njikọta na usoro gburugburu ebe obibi nke okike karịa nke Ọrụ ugbo, nke nwere ike ịdịgide karịa ụfọdụ usoro ọrụ ugbo nke oge a.
* Mmepụta nri na ọchịchọ n'ụwa niile, na nlebara anya pụrụ iche nye ndị isi na-emepụta, dị ka China, India, Brazil, US na EU.
* Sayensị dị iche iche metụtara ihe onwunwe ọrụ ugbo na gburugburu ebe obibi (dịka sayensị ala, agroclimatology); ihe ndị dị ndụ nke ihe ọkụkụ na anụmanụ (dịka ọmụmaatụ sayensị ihe ọkụkụ, sayensị anụmanụ na sayensị ha gụnyere, dịka nri na-edozi ahụ, ọdịmma anụmanụ ugbo); dị ka akụ na ụba ugbo na mmekọrịta ime obodo; ọzụzụ dị iche iche gụnyere na injinia ọrụ ugbo.

## Hụkwa

* EKansụl Nnyocha Ọrụ Ugbo
* Isiokwu sayensị ọrụ ugbo
* Ozi Ọrụ Ugbo
* Agroecology
* American Society of Agronomy
* Genomics nke domestication
* Akụkọ ihe mere eme nke sayensị ugbo
* Ụlọ ọrụ Nri na Sayensị Ọrụ Ugbo
* Nnyocha Mba Nile nke Sayensị na Teknụzụ Ọrụ Ugbo maka Mmepe
* International Food Policy Research Institute, IFPRI
* Ndepụta nke isiokwu ọrụ ugbo
* Òtù Mba FFA
* Research Institute of Crop Production (RICP) (na Czech Republic) 
* Mahadum nke Sayensị Ọrụ Ugbo

## Ebem si dee