Kayo-Kayo Festival

**Ememme Kayo-Kayo** bụ mmemme okpukperechi na omenala obodo kwa afọ nke ụmụ Oba Kosoko na-eme maka ọbịbịa akụkọ ihe mere eme nke Eze Kosoko na Epe n'afọ 1851. Kayo-Kayo nke akwụkwọ edemede pụtara "iri ihe na-eju afọ" bụ nke ndị Epe nke Lagos Steeti mara.   

A na-eme ememme a n'ọnwa mbụ nke kalenda islam maka ncheta 'Yaom-al Ashura' ụbọchị iri nke Muharram na kalenda Alakụba, nke bụ ihe dị ka otu ọnwa ka emechara ememme Muslim nke Eid-El-Kabir .  

Ememme Kayo-Kayo etoola ka ọ bụrụ ikpo okwu kwesịrị ekwesị iji kwalite, kwalite na ịkwalite akụ na ụba obodo, iji kparịta nsogbu mmekọrịta ọha na eze na akụ na ụba nke ndị obodo na nke kachasị mkpa, ịgbasa omenala omenala did iche iche ha. 

N'afọ 1851, Eze Kosoko ji mmadụ Otu puku na nari use bịarutere ito ntọala ndị Eko-Epe. Nke a butere mmemme kayo-kayo ọdịnala a na-eme kwa afọ nke a na-eme iji cheta mbata ya. A na-emekwa mmemme ahụ kemgbe ahụ, iji ṅomie ka Eze Kosoko siri bịa Epe.  

Emume nke afọ 2016 bụ aka na-achị Lagos steeti bụ Gọvanọ Akinwunmi Ambode, bụ onye kwupụtara mmeghe ya na ndị isi ndị ọzọ dị iche iche.  Ọzọkwa, mmemme kayo-kayo nke afọ 2017 bụ onye bụbu Gọvanọ Lagos steeti nakwa kọmishọna na-ahụ maka nhazi anụ ahụ na steeti Legọs bụ Biola Anifowoshe gara. 

N'afọ 2018, ihe karịrị ụmụ amaala 50,000 na ndị na-abụghị ụmụ amaala tụrụ anya isonye na mmemme ahụ, edekọtara ihe karịrị ụlọ mbikọ iri abụọ dị na Epe n'oge ememme ahụ.   The 2018 kayo-kayo festival hosted former Governor of Lagos State, Governor Akinwunmi Ambode, Otunba Gani Adams, the Aare Oona Kakanfo of Yoruba; Dr. Abiola Dosunmu, Erelu nke Lagos, ndị eze ọdịnala na steeti ahụ yana ndị egwu egwu gụnyere Malaika, Queen Salawa Abeni na Sugar Boy. 

Mbipụta nke 2019 nke ememme ahụ gbadoro ụkwụ ma lekwasị anya na ọdịmma akụ na ụba obodo site na itinye ego bara uru na ngalaba ndị ntorobịa, ewezuga ụkpụrụ omenala na mmekọrịta ọha na eze na-eme ememe kwa afọ. Ha malitere usoro mmụta iji kwado nchụso agụmakwụkwọ nke ụmụ akwụkwọ sekọndrị 35. 

Adeyemi Ikuforiji, onye bụbu Ọkà Okwu, Ụlọ Nzukọ Omeiwu Lagos State nọ na mbipụta 2019 ebe ọ gwara ụmụafọ Epe ka ha kpee ekpere maka Mr Ambode nwetara mmeri nke All Progressives Congress 'tiketi na ntuli aka gọvanọ ozugbo. Ọzọkwa, onye ama ama Fuji na-abụ, Wasiu Alabi Pasuma chụpụrụ ihe ntụrụndụ nke mmemme kayo-kayo 2019. 

N'agbanyeghị ajọ ọrịa COVID-19 na-efe efe, obodo Epe oge ochie ka na-eme ememme ọdịnala ya nke Kayo na nrube isi na ụkpụrụ nchekwa COVID-19. 

Ememme Kayo-Kayo bụ mmemme na-ewe izu, nke nwere akụkụ atọ.  Akụkụ okpukperechi nke chọrọ iji kalịnda 1st Hijra kpọsaa afọ ọhụrụ Alakụba, akụkụ omenala nke na-echeta ọdịda Eze Kosoko na Epe na nke ikpeazụ, akụkụ mmekọrịta ọha na eze bụ maka ime mmemme mmekọrịta ọha na eze site n'ime na ikesa nri dị ukwuu nye mmadụ niile.   

Ememme a nwere ọtụtụ mmemme nke gụnyere ihe ngosi ihe ngosi ejiji, mmata na nyocha, ihe ngosi omenala, ngosipụta nke nri Epe kacha mma na ngagharị ndị ntorobịa. Iji gosi omenala ha nke ọma, ha na-aga n'ụgbọ mmiri iji mee ka Eze Kosoko si bịa Epe na 1851.  

N'afọ 2018, a na-eleta ọtụtụ saịtị n'oge ememme ahụ, n'ime saịtị ndị a gara bụ ụlọ nke Divisional Officers (ndị isi colonial), saịtị ọzọ bụ ebe mgbapụ na ụgbọ mmiri nke Eze Kosoko na 1851,  bụ ebe enwetara Etufu (ọwa ọdịnala) nọ. ọkụ wee pụọ ruo oge nke ụbọchị asaa. Ụbọchị ikpeazụ nke ememme 2019 ka e ji ụgbọ mmiri na-anọchi anya ụgbọ mmiri nke nọchiri anya ụgbọ mmiri na Satọde. 

Ụbọchị nke mbụ n'ememme a na-amalite site na ekpere Juma'at,  na-esochi ọgbakọ nta akụkọ. Ụbọchị abụọ na-egosi nleta eze na Olu-Epe nke Epe Kingdom n'ụtụtụ ma emesịa na mgbede, a na-ahụ abalị Tahjud na ụlọ alakụba Epe nke mbụ. Ọrụ Jummat pụrụ iche na-ewerekwa ụbọchị atọ na ụlọ alakụba Epe nke mbụ.  

Ụbọchị nke anọ na nke ikpeazụ nke dị na Satọde nwere ihe omume atọ. Nke mbụ bụ ekpere Kayo-Kayo a na-eme kwa afọ na Obí Olu-Epe nke Alaeze Epe, nke abụọ a na-eme bụ ngosi ngosi na mmemme Epe Kayo-Kayo na mmemme n'ụlọ ihe nkiri Epe, nke ikpeazụ bụ ihe na-amụba Etufu site n'aka ndị Etufu. Olu-Epe of Epe Kingdom.  

## Edensibia

Òtù:Ȯra Lagos
Òtù:Pages with unreviewed translations