Asụsụ Luba-Kasai

**Luba-Kasai**, nke a makwara dị ka Western Luba, Bena-Lulua, Cilubà/Tshilubà, *Luba-Lulua* ma ọ bụ *Luva*, bụ asụsụ Bantu (Zone L) nke Central Africa na asụsụ mba nke Democratic Republic of the Congo, n'akụkụ Lingala, Swahili, na Kikongo ya leta.

Ndị Luba nke mpaghara East Kasai na-asụ olu ọwụwa anyanwụ na ndị Lulua nke mpaghara West Kasai na asụsụ ọdịda anyanwụ. E mere atụmatụ na ngụkọta ọnụ ọgụgụ ndị ọkà okwu dị nde 6.3 na 1991.

N'ime asụsụ Bantu nke mpaghara L, Luba-Kasai bụ otu n'ime otú asụsụ ndị mejupụtara otu "Luba", tinyere Kaonde (L40), Kete (L20), Kanyok, Luba-Catanga (KiLuba), Sanga, Zela na Bangubangu.
A na-achịkọta asụsụ L20, L30 na L60 dị ka asụsụ Luban n'ime mpaghara L Bantu.

## Nkesa nke ala na olumba
A na-asụ Tshiluba n'ọtụtụ ebe dị na mpaghara Kasaï Occidental na Kasaï Oriental nke mba Democratic Republic of the Congo. Otú ọ dị, ọdịiche dị na Tshiluba n'ime mpaghara ahụ dị obere, nke na-agụnye ọtụtụ ndịiche dị n'olu na okwu, na ndị ọkà okwu na-aghọta ibe ha n'ụzọ dị mfe. Asụsụ abụọ ahụ nwere olumba ndị ọzọ ga. 

Tụkwasara nke a, e nwekwara ụdị dị iche iche nke Tshiluba, ọkachasị n'obodo ukwu, ebe okwu French na ọbụna okwu sitere n'asụsụ ndị ọzọ, dị ka Lingala ma ọ bụ Swahili, na-eme ka Tshiluba a na-asụ kwa ụbọchị baa ọgaranya. Ka o sina dị, ọ bụghị ụdị pidgin ebe ọ bụ na ọ bụghị ihe a na-ahụkarị onye ọ bụla mana ọ na-agbanwe ọdịdị ya na ọnụọgụ na ogo nke a na-eji okwu sitere na asụsụ ndị ọzọ. Ụdị ya na-agbanwe dabere na onye na-asụ ya ma na-adịgasị iche site n'obodo gaa n'obodo na ọkwa mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Otú ọ dị, ndị mmadụ na-asụkarị asụsụ Tshiluba na ndụ ha kwa ụbọchị, kama pidgin.

Adịghị ike nke asụsụ a ga-akụzi n'ụlọ akwụkwọ emeela ka a jiri okwu French dochie okwu ala nna ya n'ọtụtụ akụkụ. Dịka ọmụmaatụ, ndị na-asụkarị na-agụnye na French, karịa Tshiluba. Ọnọdụ nke French na Tshiluba na-eji n'otu oge mere ka ndị ọkà mmụta asụsụ chee na e mehiere asụsụ ahụ. [citation needed]

## Okwu siri ike

## Mkpụrụokwu
Luba-Kasai ji mkpụrụ akwụkwọ Latin, na digraphs *ng*, *ny* na *sh* mana enweghị mkpụrụ akwụkwọ *q*, r na *x*:

## Ọmụmụ ụda
Tshiluba nwere usoro ụdaume ise nwere ogologo ụdaume:

Chaatị ahụ na-egosi mgbichiume nke Tshiluba.

* /p/ nwekwara ike ịnwe ụda [[[].
* Ọ bụrụ na /d/ bu ụzọ /i/, a pụkwara ịkpọpụta ya dị ka ụda [dʒ].

## Ihe ederede ịma atụ
Dị ka The Rosetta Project si kwuo, Nkeji edemede 1 nke Universal Declaration of Human Rights na-atụgharị ka: 

: *Ndị mmadụ na-eme ihe na-adịghị mma. Badi na ọ na-abụrịrị na ọ na na-abụ na ọ na.*
: "A na-amụ ụmụ mmadụ niile n'efu ma ha nhata na ùgwù na ikike. A na-enye ha ezi uche na akọ na uche ma ha kwesịrị imekọrịta ihe n'ebe ibe ha nọ n'ime mmụọ nke ụmụnne. "

Dịka Learn Tshiluba (Mofeko) si kwuo: 

: *Mukayi wuani udi mu bujimi*
: "Nwunye m nọ n'ugbo"

: *Mulunda wan wan wanwww'aka kalasa Uenda n'otu n'otu*
: "Enyi m gụsịrị akwụkwọ n'afọ gara aga" 

## Edensibia

* 

## Edensibia

* [Ihe e dere n'ala ala peeji] *Tonologische热rage tot de studie van het werkwoord na het tshiluba*. 1949. Mémoires (Institut royal colonial belge. Ngalaba nke sayensị omume na ndọrọ ndọrọ ọchịchị). Nchịkọta na-8o ; t. 18, fasc. 4.
* nke Schryver, Gilles-Maurice. Cilubà Phonetics: Atụmatụ maka 'Corpus-Based Phonettics from Below' Approach. 1999. Research Centre of African Languages and Literatures, Mahadum Ghent.
* [Ihe e dere n'ala ala peeji] Polleunis na Ceuterick
* Muyunga, Yacioko Kasengulu. 1979. *Lingala na Ciluba okwu audiometry*. Kinshasa: Presses Universitaires du Zaire maka Mahadum Mba nke Zaire (UNAZA).
* Kabuta, Ngo *Okwu ndị e goro ego na Cilubà*, 2012. Mahadum Ghent, Belgium.
* Willems, Em. *Het Tshiluba van Kasayi voor beginnelingen* 1943. Sint Norbertus

## Njikọ mpụgara

* Tola Akindipe, Veronica Tshiama & Francisco Yamba, Nnukwu ihe ntanetị iji mụta Tshiluba (Mofeko)
* Online Cilubà - French Dictionary
* BBC News: Okwu Congo "nke a na-apụghị ịsụgharị"
* PanAfrican L10n peeji na Luba
* Asụsụ na mkpụrụedemede Tshiluba (Omniglot)
* Tshiluba: Asụsụ Kasai