Henrik Wergeland

**Henrik Arnold Thaulow Wergeland** (17 Jun 1808 - 12 Julaị 1845) bụ onye edemede Norway, onye a ma ama maka ide uri ya kamakwa ọ bụ onye na-ede egwuregwu, onye na-ese okwu, ọkọ akụkọ ihe mere eme, na onye ọkammụta asụsụ. A na-akọwakarị ya dị ka onye ọsụ ụzọ na mmepe nke ihe nketa amụmakwụkwọ Norway na omenala Norway nke oge a.

Ọ bụ ezie na Wergeland dị ndụ naanị afọ afọ iri atọ na asaa, ihe ndị ọ na-achụso gụnyere akwụkwọ ọgụgụ, nkà mmụta okpukpe, akụkọ ihe mere eme, ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke oge a, nsogbu mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na sayensị. Echiche ya bụ ihe arụmụka n'oge nke ya, a katọkwara ụdị edemede ya n'ụzọ dị iche iche dị ka nke na-agba ọchịchị mgba okpuru.

## Mmalite Ndụ Ya
Ọ bụ nwa mbụ nke Nicolai Wergeland (1780-1848), onye bụ onye òtù nzukọ na Eidsvoll n'afọ 1814. Nna ya n'onwe ya bụ ụkọchukwu nke Eidsvold, ma zụlite onye a na-ede uri n'ụzọ dị nsọ nke ịhụ mba n'anya nke Norway.  Nwanne Wergeland nke obere bụ Camilla Collett na nwanne ya nwoke nke obere bụ Major General Joseph Frantz Oscar Wergeland.

Henrik Wergeland banyere na Mahadum Royal Frederick na 1825 iji mụọ maka ụka ma gụsịa akwụkwọ n'afọ 1829. N'afọ ahụ, ọ ghọrọ ihe nnọchianya nke ọgụ a na-alụ maka ememe iwu mba ahụ na 17 Mee, nke ga-emecha bụrụ Ụbọchị Mba Norway. Ọ ghọrọ dike n'ihu ọha mgbe "battle of the square" a ma ama na Christiania, nke mere n'ihi na iwu eze machibidoro ememe ọ bụla nke ụbọchị mba. Wergeland nọ, n'ezie, ma bụrụ onye a ma ama maka iguzo megide ndị gọvanọ mpaghara niile. Ka oge na-aga, ọ ghọrọ onye mbụ kwuru okwu n'ihu ọha maka ụbọchị ahụ, n'ihi ya, e nyere ya otuto dị ka onye "malitere ụbọchị ahụ". Ụmụ akwụkwọ na ụmụaka ụlọ akwụkwọ na-achọ ili ya na ihe oyiyi ya mma kwa afọ. N'ụzọ dị ịrịba ama, obodo ndị Juu nke Oslo na-asọpụrụ ya n'ili ya na 17 Mee, iji kelee mbọ ọ gbara iji kwere ka ndị Juu banye Norway.

## Mmalite Ide uri
N'afọ 1829, o bipụtara mpịakọta nke uri na nke ịhụ mba n'anya, Digte, første Ring (abụ, okirikiri mbụ), nke dọtara uche ndị mmadụ kachasị mma na aha ya. N'akwụkwọ a, anyị na-ahụ ezigbo ịhụnanya ya, Stella nke eluigwe, nke a pụrụ ịkọwa ka nke sitere n'aka Wergeland ma dị ka Beatrice dị n'uri Dante *Divina Commedia*. Stella dabeere n'ezie na ụmụ agbọghọ anọ, ndị Wergeland hụrụ n'anya (abụọ n'ime ha ka ọ gbara enyi), na-adịghịkwa mgbe ọ bịarutere ha nso. Omume Stella mekwara ka ọ gbalịsie ike na nnukwu akụkọ Skabelsen, *Mennesket* og Messias (Okike, Mmadụ na Onye Nzọpụta). A rụgharịrị ya na 1845 dị ka Mennesket (Mmadụ). N'ime ọrụ ndị a, Wergeland gosiri akụkọ mmalite nke mmadụ na atụmatụ Chineke maka ihe a kpọrọ mmadụ. Ọrụ ndị ahụ dị n'ụzọ doro anya, mmekorita ihunanya na-enweghi mmekọahụ nwoke na nwaanyị, ọ dabekwaara na echiche sitere na inweta mmụta yana nnwogha ndị France. N'ihi ya, ọ na-akatọ iji ike eme ihe n'ụzọ na-ezighị ezi, ọkachasị ndị ụkọchukwu ọjọọ na njikwa nke uche ndị mmadụ. N'ikpeazụ, nkwenkwe ya dị ka nke a:

: *Eluigwe agaghịzi ekewa*
: n'azụ nkega ụzọ anọ nke ebe ịchụàjà,
: *agaghịzi emebi ụwa maobu zuo ya ohi*
: *site n'aka mkpanaka ndị ọchịchị aka ike*.
: *Okpueze ọbara metọrọ, ígwè onye ogbugbu*
: *oriọna nke ịgba ohu na ọkụ nke ịchụ àjà*
: *Agaghị enwezi  ike onwu n'elu ụwa ọzọ* 
: *Site n'ọchịchịrị nke ndị ụkọchukwu, site na égbè eluigwe nke ndị eze*,
: *mmalite nke nnwere onwe,*
: *ụbọchị na-egbuke egbuke nke eziokwu*
: *na-enwu n'elu igwe, bụ elu ụlọ nsọ ugbu a,*
: *ma gbadaa n'ụwa*,
: *onye na-aghọzi ebe ịchụàjà*
: *maka ịhụnanya nwanne ugbu a.*
: *Mmụọ nke ụwa na-enwu ugbu a*
: *n'ime obi e mere ka ọ dị ọhụrụ*.
: *Nnwere onwe bụ obi nke mmụọ, Eziokwu bụ ọchịchọ nke mmụọ*.
: *Mmụọ ụwa niile*
: *ga-ada n'ala*
: *n'ịza oku ebighi ebi:*
: *Onye ọ bụla nọ n'ihu ya na-eyi ocheeze eluigwe ya*.
: *Onye ọ bụla n'ime obi ya na-eyi ebe ịchụàjà ya na arịa ịchụ àjà*.
: *Ndị nwe obodo niile nọ n'ụwa, ndị nchụàjà niile nọ n"ihi Chineke*.

Mgbe ọ dị afọ iri abụọ na otu, ọ ghọrọ áhà a ma ama nke ukwuu n'ide akwụkwọ ọgụgụ, na iji ịnụ ọkụ n'obi ekwusa ozizi nke French July Revolution nke afọ 1830 mere ka ọ bụrụ ike dị egwu a ma ama na ndọrọ ndọrọ ọchịchị kwa. Òtù ọ dị, ike agwụghị ya na mbọ ọ na-agba ịkwalite ebumnuche mba ya. O guzobere ọbá akwụkwọ ndị a ma ama, ma gbalịa ibelata ịda ogbenye nke ndị ọrụ ugbo Norway. Ọ kwusara ozi maka ibi ndụ dị mfe, ma jụ ihe okomoko ndị si mba ọzọ, ma gosi ihe nlereanya site n'iyiri uwe ndị e mere na Norway. Ọ gbasiri mbọ ike maka inweta mmụta na nghọta ka ukwuu banyere ikike iwu kwadoro nyere ndị ya. N'ihi ya, ọ ghọrọ onye a ma ama nke ukwuu n'etiti ndị nkịtị. 

N'akwụkwọ akụkọ ihe mere eme ya Hvi skrider Menneskeheden saa lang Indonesia frem?  (Gịnị mere ụmụ mmadụ ji nwayọọ nwayọọ na-aga n'ihu), Wergeland kwupụtara nkwenye ya na Chineke ga-eduzi ụmụ mmadụ ka ha nwee ọganihu na ụbọchị ndị na-egbuke egbuke.

## Mgba nke onwe na nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ndị nkatọ, ọkachasị Johan Sebastian Welhaven, kwuru na mbọ ndị mbụ ya n'ide akwụkwọ ọgụgụ bụ nke na-enweghị isi na nke na-adịghị mma. O juputara n'echiche adịghị ìrè, mana enweghị mmasị ma ọ bụ ihe ọmụma. Ya mere, site na 1830 ruo 1835 Wergeland nwetara nkatọ siri ike site na Welhaven na ndị ọzọ. Welhaven, ebe ọ bụ onye na-ede akwụkwọ nwere klasị, enweghị ike ịnagide ụzọ edemede Wergeland, ma bipụta edemede banyere usoro odide Wergeland. Dị ka nzaghachi nye nkatọ ndị a, Wergeland bipụtara ọtụtụ uri n'okpuru aha nzuzo nke "Siful Sifadda". Welhaven egosighi nghọta banyere usoro pdide uri Wergeland, ma ọ bụ ọbụna àgwà ya. N'otu akụkụ, esemokwu ahụ bụ nke onwe, n'akụkụ nke ọzọ, ọ dabere na ọdịbendị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ihe malitere dị ka esemokwu na-enweghị isi n'ámá ụmụ akwụkwọ Norway n'oge na-adịghị anya gbawara ma ghọọ esemokwu na-adịgide adịgide a na-ebiputa N'Akwụkwọ akụkọ ruo ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ abụọ. Nkatọ Welhaven, na nkwutọ nke ndị enyi ya, kpatara ajọ mbunobi na-adịgide adịgide megide Wergeland na mbiputa ndị mbụ ya.

N'oge na-adịbeghị anya, e nyochagharịrị uri ndị mbụ ya ma kwado ya nke ọma karịa. Enwere ike iwere uri Wergeland dị ka ihe kwesịrị oge a n'ụzọ dị itunanya ma nwee akụkụ nke amaokwu Eddic nke Norway. N'ime usoro nke ndị na-ede uri Norse nke narị afọ nke 6 ruo nke iri na otu, ndị nna nna ya nwere ọgụgụ isi, ihe odide ya na-akpaki ncheta ma nwee ụdị mkpuchi a kpachara mee - na-egosi kennings dị iche iche nke chọrọ ka a kọwaa ya. Site na mbido, o dere uri n'ụdị dị n'efu, na-enweghị rhyme ma ọ bụ mita. Ojiji o jiri ihe atụ mee ihe dịsi ike, ma dị mgbagwoju anya, ọtụtụ n'ime uri ya dịkwa ogologo. Ọ na-ama onye na-agụ ya aka ịtụle uri ya ugboro ugboro, mana ndị ọgbọ ya bụ Byron na Shelley, ma ọ bụ ọbụna Shakespeare. Ụdị ịdị n'efu na inwe ọtụtụ nkọwa kpasuru Welhaven iwe karịsịa, onye nwere echiche mara mma maka uri dị ka nke kwesịrị ilekwasị anya n'otu isiokwu n'otu oge.

Wergeland, onye tupu oge a na-ede n'asụsụ Danish, kwadoro echiche nke inwe asụsụ dị iche na nke kwụụrụ onwe ya maka Norway. Ya mere, o ji afọ iri na ise buru Ivar Aasen ụzọ. Ka e mesịrị, ọkọ akụkọ ihe mere eme Norway bụ Halvdan Koht ga-ekwu na "ọ dịghị ọbụnadị otu isiokwu banyere ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Norway nke Henrik Wergeland na-ahụbeghị ma na-atụ anya ya".
Otú:Pages with unreviewed translations