'Elisapeti Langi

ʻElisapeti Lavakeiʻaho Makoni Langi bụ onye ọka iwu na ọkàikpe Tongan.  Ọ bụ nwanyị mbụ a họpụtara dị ka ọkàikpe na Tonga, nakwa onye mbụ jere ozi na Ụlọikpe Kasị Elu nke Tonga..

Agụrụ Langi na Mahadum South Pacific, na mbụ na-amụ ihe ọkụ ntọala tupu ọ gụchaa nzere iwu na akwụkwọ Emalus dị na Vanuatu .  [1] Ọ bụ ọrụ dị ka onye na-enyere aka n'iwu n ọrụ iwu obodo tupu ya aghọọ onye ọka iwu okpueze maka ụlọ ọrụ Attorney General nke Tongan.  [1] N'ọnọ Maachị afụ 2018, a mgbaàmà ya ka ọ bụrụ onye isi ikpe, bụrụ na nke abụọ a na-egosi ihe nkiri ahụ dị otú dị otú ahụ na Tonga.  [2] [3] Na September 2020, a nyocha ya ka ọ bụrụ onye na-ekpe ikpe ziri ezi na Courtlọikpe Kasị Elu nke Tonga, bụrụ enyo mbụ jere ozi n'ihe ikpe ikpe..  

## Agụmakwụkwọ
Na 1992, ʻElisapeti Langi debara aha na Mahadum South Pacific (USP) na ntọala ntọala.  N'oge na-adịghị anya ka e nyere, e nyere ya nhọrọ ka ọ Technology Technology na Sydney, Australia, tupu ọ gụchaa akara ugo ojiji, ya mere ọ na USP ka ọ gaa n'ihu na ike ya.  Kamara, dị ka ọnụ ọgụgụ ya na 'The Conch' siri kwuo, ọ ọchịchịra onwe ya na 'ama dị egwu' n'ihi akara nkwado na ihe ịma aka nke njirimara nwa n'onwe ya.  Nwada `Elisapeti Langi la ihie Tonga ka afọ atọ gachara na-agụcha akwụkwọ ozi ya na ọrụ ozi.  Mgbe ọ bịarutere, ọ gụchara ihe ọrụ ntọala ya na USP, na 2004 a nabatara dị ka nwa akwụkwọ nkeonwe na Emalus School of Law na Port Vila, Vanuatu .  N'afọ 2007, ọ gụchara diploma diploma na Legal Practice na Suva, wee jụ na Tonga ma kwenye na ụlọ ndụ mgbe awụ ahụ ofufe. 

## Ọrụ
Ọkwa mbụ ya n'ime usoro iwu bụ onye inyeaka na Community Legal Center, nke e hibere iji nyere ndị na-akpata obere ego aka na-etinye aka na ọgba aghara Tonga na 2006 .  Ọka onye na-ahụ maka iwu na Ọfịs Attorney General na 2008, ebe ọ ntọala afọ iri tupu ọ banye na ngalaba ikpe .  Isi ọnọdụ ya na Ọfịs Attorney-General bụ nke onye ọka iwu Crown .  Mgbe ọ sonyeere Onyeikpe Magistrate na 2018, ọ iche naanị otu anụ na-ahụ maka ikpe ikpe nke Tongan. 

N'October 2009, ʻElisapeti Langi ihe ka ọ bụrụ onye na-achọpụta maka ndị ọkachamara Royal Commission for echiche maka imikpu nke MV Princess Ashika .  anya ahụ mechara na e mecha achọpụta nwa-nwanyi Ashika tupu ụgbọala Tongan ndị ya nakwa na ndị Tongan ụdị ka ndị nsụgharị Tongan hụ na-egosi mma nke Òtù Na-ahụ Maka Mmiri Fiji . 

N'afọ 2019, Mahadum Mba Ọstrelia setịpụrụ `Elisapeti Langi ka ọ bịa n'okwu gbasara iwu nchekwa mpaghara na mpaghara Pacific.  N'oge a, o kwuru okwu ndị mmebe usoro iwu Tongan maka ikpe ikpe ịgba egwu na ilekọta nkata n'okwu ikpe ndị a.  Ọ na-eche echiche echiche na echiche nke onwe ya gbasara usoro ahụ, ebe ọ bụ na ọ bụ onye ọrụ ikpe nke bụkwa na nne nne.. 

A nyocha Ms Langi ka ọ bụ onye ọka ikpe n'iche ikpe ifisi elu maka nwanwanyị isii n'afọ 2020 iji nyere aka n'ọtụtụ ikpe ọgwụ ihe nke rikpuru ndị ikpe Kasị Elu .  Nke a bụ oge ndị ihe mere eme nye ya n'ihi na ọ bụ nke mbụ a na-achọpụta n'alaikpe Kasị Elu nke Tonga. .

## Nhọpụta Ụlọikpe Kasị Elu
N'afọ 2020, n'okpuru sitere na mmejọ ọgwụ na-ebelata nke a na-ahụ na sistemu mpụ Tongan, ụlọ ikpe kacha elu elu Nkwado n'aka Eze Topou VI maka nhọpụta 'Elisapeti Langi n' okpuruikpe Kasị Elu dị ka  onye ọka ikpe.  A nsogbu ya nke ọma maka ogologo ọrụ ya na usoro iwu, na-eje ozi na Magistracy awụ atọ dị ka onye ọka ikpe dị, bụrụ na tupu ọ onye-apụta onye ọka iwu maka awụ iri.  ʻElisapeti Langi bụ onye amatakwara maka ijikwa okwu ndị dị mkpa ma dị elu dị ka akwụkwọ ikpe mbụ n'okpuru iwu Kọmputa na-emebi iwu, yana onye akwụkwọ maka Royal Commission for-ibu maka imikpu nke MV Princess Ashika .  Edepụtakwara mmetụta ndị ọzọ ma n'iche ma na mba ofesi, ebe a na-ehota ihe nrite onye ndu Australia ya dị ka ihe ama ama.  [1] ndekọ, ndekọ na nhọpụta ya mere ngwa ngwa, na usoro nhọpụta ya akara mkpa dị mkpa nke ndị ga-azọ oche oche oche ikpe Kasị Elu ga-agafe akwụkwọ.  [2] Enyere ya emume ụkpụrụ na 31 August 2020. 

Na Ma ọchịchị 2022, ʻElisapeti Langi ụdị n'otu agwa ọrụ ya wee gbaa ọnụ ọgụgụ echiche ya maka onye ọkà ikpe ikpe mbụ na ụlọ ikpe kacha elu Tongan .  Na 'The Conch', akwụkwọ na akwụkwọ nke akwụkwọ nke Mahadum South Pacific, o kwuru "Site na akwụkwọ anyị, ndị ikpe ụmụ na-akwụ ikike nke ụlọ ikpe, na-ozi ozi siri ike na ha na-ebe ma akwụkwọ  ndị na-achọ ikpe ziri ezi."  Ọ sịkwara "Ndị inyom na-ekpe ikpe, n'echiche m, na-atụ ụtụ dị ukwuu n'ikpe ziri ezi ụfọdụ imeziwanye ndị ya; anyị iya ike inye aka dị ukwuu n'ịdị mma nke ele, ma si otú na  -eme ka ikpe ziri ezi n'onwe ya ". 

## Ntụaka

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ

Òtù:Ụmụ nwanyị