Ihe ndị dị ndụ na-etinye aka n'ime ka mmiri dị ọcha

thumb|Osisi na-eme ka mmiri dị ọcha (''Iris pseudacorus'')
Ọtụtụ **ihe ndị dị ndụ na-etinye aka na** nhicha mmiri sitere na ihe mkpofu, mmiri mkpofu ma ọ bụ iyi **mmiri** n'onwe ya ma ọ bụ na-abịa dị ka spore na-ezu ike nke ụdị ụfọdụ site na ikuku. N'okwu ole na ole, nke na-ejikọta ya na ala mmiri a rụrụ, a na-akụ ihe dị iche iche dị iche iche iji mee ka usoro ahụ dịkwuo mma.

## Ọrụ nke biota
Biota bụ akụkụ dị mkpa nke ọtụtụ usoro ọgwụgwọ nsị na ọtụtụ usoro nhicha mmiri. Ihe ka ọtụtụ n'ime ihe ndị dị ndụ na-emetụta na-esite na ihe mkpofu, mmiri mkpofu ma ọ bụ mmiri mmiri n'onwe ya ma ọ bụ site na ikuku ma ọ bụ ala mmiri. Otú ọ dị, ụfọdụ usoro, karịsịa ndị na-etinye aka n'iwepụ mkpokọta dị ala nke ihe mmetọ, nwere ike iji usoro gburugburu ebe obibi emepụtara site na iwebata osisi ụfọdụ na mgbe ụfọdụ anụmanụ.  Ụfọdụ ụlọ ọrụ na-ahụ maka ịsa mmiri n'ọtụtụ zuru oke na-ejikwa ala mmiri arụrụ arụ iji nye ọgwụgwọ.

## Ihe ndị na-emetọ mmiri

### Ihe Ndị Na-akpata Ọrịa
Nje ndị na-egbu egbu, nje bacteria na nje nwere ike imerụ ahụike nke ndị mmadụ ma ọ bụ anụ ụlọ na-eri mmiri mmetọ. Pathogens ndị a nwere ike ịmalite site na nsị ma ọ bụ site na nsí nnụnụ ma ọ bụ nke ọhịa ma ọ bụ nsị anụ. Pathogens nwere ike inwu site na iri nri nke nnukwu ihe ndị dị ndụ, oxidashon, nje site na phages ma ọ bụ irradiation site na ìhè anyanwụ ultraviolet ọ gwụla ma osisi ma ọ bụ ihe siri ike na-egbochi ìhè anyanwụ ahụ.

### Ihe siri ike ndị Akwụsịla
Enwere ike ịkwụsị akụkụ ala ma ọ bụ ihe ndị dị ndụ na mmiri. Ihe ndị dị otú ahụ nwere ike ime ka mmiri ahụ nwee ihu igwe ojii ma ọ bụ nke na-adịghị mma. Mmebi anoxic nke ụfọdụ ihe ndị dị ndụ nwere ike ibute ísì ọjọọ ma ọ bụ na-adịghị mma ka a na-ewepụta ihe ndị nwere sulphur.

### Ihe Ndị Na-edozi Ahụ
Ngwakọta ndị nwere nitrogen, potassium ma ọ bụ phosphorus nwere ike ịkwalite uto nke osisi ndị dị n'ime mmiri ma si otú a mụbaa ike dị na eriri nri mpaghara. nke a nwere ike iduga n'ịbawanye ọnụ ọgụgụ nke ihe ndị a kwụsịtụrụ. N'ọnọdụ ụfọdụ, enwere ike ịchọ micro-nutrients ụfọdụ iji kwe ka ihe ndị na-edozi ahụ dịnụ jiri ya mee ihe n'ụzọ zuru ezu site na ihe ndị dị ndụ. N'ọnọdụ ndị ọzọ, ọnụnọ nke ụdị kemịkal a kapịrị ọnụ nwere ike imepụta mmetụta na-egbu egbu na-egbochi uto na ụbara ihe dị ndụ.

### Ọla
Ọtụtụ nnu ígwè gbazere ma ọ bụ kwụsịtụrụ na-enwe mmetụta na-emerụ ahụ na gburugburu ebe obibi mgbe ụfọdụ na oke dị ala.  Ụfọdụ osisi ndị dị n'ime mmiri na-enwe ike iwepụ nchikota ígwè dị ala, na ọla ndị ahụ na-ejedebe na ụrọ ma ọ bụ ihe ndị ọzọ dị na ịnweta.

## Ihe ndị dị ndụ
Saprophytic bacteria na fungi nwere ike ịgbanwe ihe ndị dị ndụ n'ime mkpụrụ ndụ dị ndụ, carbon dioxide, mmiri na ọtụtụ ihe ndị na-emepụta ihe. Ndị a saprophytic organisms nwere ike ibute protozoa, rotifers na, na mmiri dị ọcha, Bryozoa nke na-eri ihe ndị a kwụsịtụrụ gụnyere nje virus na nje bacteria pathogenic. Nkọwa nke mmiri nwere ike ịmalite imeziwanye ka rotifers na cladocera na-eri protozoa. A ghaghị ịgwakọta nje bacteria, protozoa, na rotifers na mmiri ma ọ bụ mee ka mmiri na-agafe ha iji rụọ ọrụ. Ụlọ ọrụ na-agwọ nsị na-agwakọta ihe ndị a dị ka ihe na-arụ ọrụ ma ọ bụ na-agagharị mmiri gafere ihe ndị dị ndụ na-ebi na nzacha na-agafe ma ọ bụ ndị na-agbanwe agbanwe.

Ahịhịa mmiri nwere ike inye ebe obibi dị n'elu ala yiri nke ahụ maka ime ka nje bacteria dị ọcha, protozoa, na rotifers dị n'ime ọdọ mmiri ma ọ bụ ala mmiri; ọ bụ ezie na nrugharị mmiri anaghị arụ ọrụ nke ọma. Osisi na algae nwere uru ọzọ nke iwepụ ihe oriri na mmiri; mana ụfọdụ n'ime ihe oriri ndị ahụ ga-alaghachi na mmiri mgbe osisi ahụ nwụrụ ma ọ bụrụ na ewepụghị osisi ahụ na mmiri. N'ihi kemịkal dị mgbagwoju anya nke Phosphorus ọtụtụ n'ime ihe a dị n'ụdị a na-adịghị ahụ anya ọ gwụla ma ire ure na-emepụta ọnọdụ anoxic nke na-eme ka phosphorus dị maka ịnakọta ya. Osisi na-enyekwa ndò, ebe mgbaba maka azụ, na oxygen maka nje aerobic. Na mgbakwunye, azụ nwere ike igbochi ụmụ ahụhụ dịka anwụnta. Azụ na nsị anụ mmiri na-eweghachi ihe mkpofu n'ime mmiri, na àgwà nri ha nwere ike ime ka ọgba aghara dịkwuo elu.  Cyanobacteria nwere ikike na-adịghị mma iji tinye nri sitere na ikuku na mmiri a na-eme ka ọ dị ọcha yana iwepụta nsị n'ụdị ụfọdụ.

Nhọrọ nke organism dabere na ihu igwe mpaghara ụdị dị iche iche na ihe ndị ọzọ.  Ụdị ụmụ amaala na-emekarị ka ọ dị mma na gburugburu ebe obibi.

### Macrophytes
áká_ịkẹngạ|thumb|Osisi na-eme ka mmiri dị ọcha (''Iris pseudacorus'') na-eto eto mgbe oge oyi gasịrị (akwụkwọ ya na-anwụ n'oge ahụ n'afọ)
Nhọrọ nke osisi na ala mmiri ma ọ bụ ọdọ mmiri na-achịkwa na-adabere na ihe ndị dị mkpa nke usoro ahụ ma nke a nwere ike ịgụnye ịkụ osisi dịgasị iche iche n'ọtụtụ omimi iji nweta ihe mgbaru ọsọ achọrọ.

Osisi na-eme ka mmiri dị ọcha site n'iri ihe oriri na-edozi ahụ na site n'iwepụta ihe dị iche iche nke ihe ndị ọzọ na-eme ka ahụ dị ọcha nwere ike ibi na ya.  Ha bụkwa ndị na-arụ ọrụ ikuku oxygen na ìhè anyanwụ.  Ha nwekwara ike ịtụgharị kemịkalụ n'etiti akwụkwọ ndụ ha dị n'ime mmiri na sistemụ mgbọrọgwụ ha na nke a dị mkpa na ala mmiri arụpụtara arụpụtara iji kpochapụ mmiri mkpofu.  Osisi ndị nwere anu *Nymphea alba*, *Phragmites australis*, *Sparganium erectum*, *Iris pseudacorus*, *Schoenoplectus lacustris* na *Carex acutiformis*.

Ebe ikuku oxygenation bụ ihe dị oke mkpa, ejirila *Stratiotes aloides*, *Hydrocharis morsus-ranae*, Acorus calamus, *Myriophyllum* species na *Elodea* mee ihe.
A na-eji *Hydrocharis morsus-ranae* na *Nuphar lutea* mee ihe ebe a chọrọ ndò na mkpuchi.

### Azụ
Azụ na-abụkarị ndị na-eri anụ n'elu n'usoro ọgwụgwọ na-achịkwa ma n'ọnọdụ ụfọdụ ọ nwere ike ịbụ naanị mono-culture nke ụdị na-eri ahịhịa. Ijikwa ụdị azụ̀ dị iche iche na-achọ nlekọta nke ọma ma nwee ike ịgụnye ụdị azụ̀ dị iche iche gụnyere ndị na-eri nri ala na ụdị anụ anụ iji gbochie mmụba ọnụ ọgụgụ nke azụ̀ ahịhịa ndụ.

### Rotifers
Rotifers bụ ihe dị mgbagwoju anya dị mgbagha ma bụrụ ndị na-enye nri na-ewepụ ihe dị mma na mmiri. Ha na-eme n'ụzọ okike na ọdọ mmiri aerobic, usoro ụrọ na-arụ ọrụ, na nzacha na tankị nkwụsị ikpeazụ ma bụrụ ihe dị mkpa n'iwepụ mkpụrụ ndụ nje bacteria na algae na-akwụsị akwụsị site na kọlụm mmiri.

### Anụmanụ ndị a na-akpọ Annelids
Annelid worms dị mkpa maka ọrụ dị irè nke nzacha na-enyere aka iwepu oke bio-mass na ịkwalite sloughing nke bio-film. A na-ahụkarị ikpuru ndị dị elu n'ime olulu mmiri dị gburugburu nzacha na-agbagharị na n'ime ala ikpeazụ. Annelids na-arụkwa ọrụ dị mkpa na usoro ọgwụgwọ ọdọ mmiri na n'ebe na-arụ ọrụ nke ọma ma ọ bụ na-arụpụta ala mmiri. .  N'ime gburugburu ebe a, ikpuru bụ ike bụ isi n'ịgwakọta na centimita ole na ole elu nke oyi akwa sedimenti na-ekpughe ihe organic na gburugburu oxidative na anoxic na-enyere aka nkwụsị zuru oke nke ọtụtụ organics.  Ha bụkwa isi ihe dị n'agbụ nri na-ebufe ume elu gaa na azụ na nnụnụ mmiri

### Protozoa
Ụdị ụdị protozoan a chọtara sara mbara ma ọ nwere ike ịgụnye ụdị nke ụdị ndị a:

* Amoeba
* Arcella
* Blepharisma
* Didinium
* Euglena
* Ihe E chepụtara echepụta
* Paramecium
* Mmeri
* Stylonychia
* Vorticella

### Ụmụ ahụhụ

* Chironomidae bloodworm larva
* Podura aquatica mmiri springtail
* Psychodidae drain fly ma ọ bụ nzacha fly larva

Bacteria bụ ma eleghị anya otu kachasị mkpa nke ihe ndị dị ndụ na-etinye aka na nhicha mmiri ma na-adị ebe niile na gburugburu niile na-eme ka mmiri dị ọcha. Ụfọdụ ndị dị ka *Sphaerotilus natans* na-ejikọkarị na mmiri na-emetọ nke ukwuu, mana ọbụna na gburugburu ebe ndị dị otú ahụ, nje bacteria na-emebi ihe ndị dị n'ime ala.

## Hụkwa Ihe ọzọ

* Osisi mmiri
* Ịsacha mmiri
* Ọdọ Mmiri ọgwụgwọ
* Mgbasawanye Mgbasa Ozi

## Edensibia

* Fair, Gordon Maskew, Geyer, John Charles & Okun, Daniel Alexander Water and Wastewater Engineering (Mpịakọta 2) John Wiley & Sons (1968)
* Hammer, Mark J. Watermiri na *Nkà na Ụzụ Mmiri* John Wiley & Sons (1975)  
* Metcalf & Eddy Wastewater Engineering McGraw-Hill (1972)

## Ihe edeturu

Òtù:Pages with unreviewed translations