Nollywood

**Nollywood** bụ aha otutu nke a kporo  ụlọ ihe nkiri ihe nkiri Naịjirịa na mbu.  Mmalite nke okwu ahụ malitere na mbido afo puku abuo, ọ sitere na akụkọ na *New York Times* .   N'ihi akụkọ ihe mere eme nke ntụgharị na ọnọdụ na-agbanwe agbanwe, enweghị nkọwa doro anya ma ọ bụ nkwekọrịta maka okwu a, nke mere ka ọ bụrụ isiokwu nke ọtụtụ arụmụka.

## Mbido
Isi okwu a bụ "Nollywood" ka edochaghị anya; Jonathan Haynes chọpụtara na okwu a ka Matt Stelasslass jiri mee ihe na afo puku abuo na abuo na *New York Times*, ebe e jiri ya kọwaa sinima Naijiria .   Charles Igwe kwuru na Norimitsu Onishi jikwa aha ahụ mee ihe n'onwa Septemba afo puku abuo na abuo nke o dere maka *New York Times* .   The okwu na-aga n'ihu na-eji na mgbasa ozi na-ezo aka naụlọ ọrụ ihe nkiri Naijiria, na ya nkowa emere e chere na o bu portmanteau nke okwu "Naijiria" na " Hollywood ",  isi ihe nkiri ndị Amerika .    

Nkọwa nke ihe nkiri a na -ele anya na Nollywood bụ isiokwu arụmụka. Alex Eyengho kọwara Nollywood dị ka "ngụkọta ihe na -eme na ụlọ ihe nkiri Naịjirịa, ma ọ bụrụ n'asụsụ Bekee, Yoruba, Hausa, Igbo, Itsekiri, Edo, Efik, Ijaw, Urhobo ma ọ bụ ihe ọ bụla n'ime ihe karịrị narị asụsụ atọ Naịjirịa ". Ọ gara n'ihu kwuo na "akụkọ ihe mere eme n'usoro nke Nollywood malitere kemgbe tupu na ka Isi okwu a bụ "Nollywood" ka edochaghị anya; Jonathan Haynes chọpụtara na okwu a ka Matt Stelasslass jiri mee ihe na afo puku abuo na abuo na , ebe e jiri ya kọwaa  .  Naijiria nwechara onwe ha, na egwuregwu (ogbo) na sinima na mgbalị nke Chief Hubert Ogunde, Chief Amata, Baba sala, Ade Ịhụnanya, Eddie Ugbomah na ndị ọzọ ". 

N'ime ọtụtụ afọ, *ejirila okwu Nollywood na-arụtụ* aka na ụlọ ọrụ ihe nkiri ndị ọzọ nwere mmekọ, dị ka sinima na-asụ Bekee nke Ghana, nke ndị Naijiria na-emekọkarị ihe nkiri ya na/ma ọ bụ kesaa ya. Ejikwala okwu a maka ihe nkiri ndị ala Naịjirịa/Afrịka a na -ahụta na ha nwere mmekọ na Naịjirịa ma ọ bụ mee ya kpọmkwem iji jide mmasi ndị Naịjirịa.   Enweghị nkọwa akọwapụtara nke ọma etu "ihe nkiri" Naịjirịa ga -esi bụrụ nke a ga *-akpọ Nollywood* .

Ụfọdụ ndị na -ekerịta ihe ekwuputala mgbe niile enweghị nkwekọrịta ha maka okwu ahụ; na -enye ihe kpatara dịka eziokwu ahụ bụ na onye mba ọzọ chepụtara okwu, dị ka ụdị ọzọ nke alaeze ukwu . Enwekwara arụmụka na okwu a bụ nitationomi ihe dị adị ( Hollywood ) kama ịbụ njirimara n'onwe ya, nke ahụ bụ nke mbụ na ọpụrụiche n'Afrịka. 

## Ụlọ ọrụ nta

### Ihe nkiri sinima nke Naịjirịa
A na-eke ihe nkiri na Naịjirịa n'ụzọ mpaghara, yana agbụrụ na okpukperechi . Yabụ, enwere ụlọ ọrụ ihe nkiri dị iche iche - nke ọ bụla na -achọ igosipụta nchegbu nke ngalaba na agbụrụ ọ na -anọchite anya ya. Agbanyeghị, enwere ụlọ ọrụ ihe nkiri na-asụ Bekee nke bụ ite na-agbaze maka ịse ihe nkiri site na ọtụtụ ụlọ ọrụ mpaghara. 

Ihe nkiri sinima nke Yoruba bụ obere ụlọ ọrụ Nollywood, yana ọtụtụ ndị na-eme ya na mpaghara ọdịda anyanwụ nke Nigeria. Ihe nkiri sinima n'asụsụ Yoruba bidoro ka ndị na-eme ihe nkiri dị iche iche ndị na-eme ihe nkiri na-ejegharị ejegharị na Europe malitere iwere ọrụ ha gafee n'ọgbọ egwuregwu wee banye n'ime usoro ihe nkiri site na iji usoro Celluloid, laa azụ n'etiti 1960. A na -ahụta ndị na -eme ihe nkiri n'akụkụ ụfọdụ ka ha bụrụ ndị mbụ na -eme fim na Naịjirịa.  Ihe nkiri dịka *Kongi's Harvest* (1972), *Bull Frog na The Sun* (1971), *Bisi, Daughter of The River* (1977), *Jaiyesimi* (1980), na *Cry Freedom* (1981) dabara n'oge a nke ụlọ ọrụ ihe nkiri Yoruba na -ama ama. Ndị nkuzi dịka Ola Balogun, Duro Ladipo na Adeyemi Afolayan (Ade Love) rụrụ ọrụ dị mkpa mgbe ha pụtara na "Ajani Ogun" na 1976. Ihe nkiri a bụ otu n'ime nnukwu ihe ịga nke ọma nyere aka tinye sinima nke asụsụ Yoruba na maapụ, Hubert Ogunde na ndị ọzọ sochiri ya.  Otu n'ime ndị na -eme ngọngọ site na Naịjirịa, sitere na ụlọ ọrụ na -asụ asụsụ Yoruba; ọmarịcha ịma atụ bụ Mosebolatan (1985) nke Moses Olaiya *wepụtara gross* 107,000 (ihe ruru. 2015 ₦ 44.2)&nbsp;million) n'ime ụbọchị ise ewepụtara ya. 

Ihe nkiri sinima na-asụ Hausa, nke a makwaara dị ka *Kannywood*, bụkwa ụlọ ọrụ Nollywood, nke hiwere isi na Kano . Ihe nkiri sinima, nke kachasị na Northern Nigeria, ji nwayọ wepụta na mmepụta RTV Kaduna na Radio Kaduna n'afọ 1960. Ndị agha ochie dịka Dalhatu Bawa na Kasimu Yero bụ ndị bidoro ihe nkiri ejije nke bịara bụrụ ndị ama ama na mpaghara ugwu. N'afọ ndị 1990 hụrụ mgbanwe dị egwu na sinima nke ugwu Naịjirịa, na -achọsi ike ịdọta ọtụtụ ndị na -ege ntị na -achọta ihe nkiri Bollywood na -adọrọ mmasị karịa, Kannywood; njikọta ihe nkiri nke omenala ndị India na Hausa malitere wee bụrụ nke a ma ama nke ukwuu. *Turmin Danya* ("The Draw"), 1990, na -abụkarị ihe nkiri Kannywood gara nke ọma n'ahịa. Ndị ọzọ sochiri ya ngwa ngwa dịka *Gimbiya Fatima* na *Kiyarda Da Ni* .  Sunusi Shehu nke *akwụkwọ akụkọ Tauraruwa* mepụtara okwu "Kannywood" na 1999 ma n'oge na -adịghị anya ọ ghọrọ okwu nrụpụta ama ama maka ụlọ ọrụ ahụ. Ka ọ na -erule afọ 2012, e debara aha ihe karịrị ụlọ ọrụ ihe nkiri 2000 aha na ndị na -ese ihe nkiri nke steeti Kano. 

### Ihe nkiri sinima nke Bekee na Ghana
 
N'ime ọtụtụ afọ a na-ejikwa okwu Nollywood na-arụtụ aka na ụlọ ọrụ ihe nkiri ndị ọzọ nwere mmekọ, dị ka sinima asụsụ Bekee nke Ghana. N'ihe dị ka afọ 2006 ruo 2007, onye na -eme ihe nkiri Naịjirịa Frank Rajah Arase bịanyere aka n'akwụkwọ nkwekọrịta na ụlọ ọrụ na -emepụta ihe na Ghana, Venus Films, nke gụnyere inye aka webata ndị na -eme ihe nkiri Ghana n'ime Nollywood. Mmekọrịta a mechara bute oke egwu nke ụfọdụ ndị na -eme ihe nkiri Ghana, dị ka Van Vicker, Jackie Appiah, Majid Michel, Yvonne Nelson, John Dumelo, Nadia Buari na Yvonne Okoro . Ọzọkwa, kemgbe ọtụtụ afọ, n'ihi oke ọnụ ahịa imepụta ihe nkiri na Naịjirịa, a manyere ndị na -eme ihe nkiri Naịjirịa ime ihe nkiri na mpụga Lagos iji belata ọnụ ahịa, na -egosipụta ọpụpụ nke ịse ihe nkiri na Hollywood site na Los Angeles gaa n'obodo ndị dị ka Toronto na Albuquerque, ihe a maara dị ka mmepụta ọsọ ọsọ . Ọtụtụ ndị na -emepụta ihe, n'ihi nke a, malitere ịgba égbè n'obodo ndị dị ka Accra, Ghana, na -ekesa ego echekwara na itinye ego na akụrụngwa ka mma, ọtụtụ n'ime ha na -anwa ị nweta fim ha na nnukwu ihuenyo.  Mmepe a emepụtala ụdị njikọta n'etiti ụlọ ihe nkiri Naịjirịa na Ghana, na ọtụtụ ihe nkiri Bekee sitere na Ghana malitekwara ịza mkpado "Nollywood". Nke a bụ n'ihi mmụba nke mmekorita ihe nkiri ndị a na-enweta, na ịdị mfe ha na-esi echekwa nkesa gbasara ụlọ mmepụta ihe nkiri Naịjirịa. Nke a bụkwa tumadi n'ihi na ọtụtụ ndị na-abụghị ndị ọdịda anyanwụ Afrịka enweghị ike ịkpa oke n'etiti ihe nkiri ndị a na ihe nkiri Naịjirịa, ebe ọ bụ ihe ama ama maka nnukwu ihe nkiri si Naịjirịa ka ndị na-eme ihe nkiri na Naịjirịa na Ghana. 

### Nollywood USA
Nollywood USA bụ okwu sara mbara, nke a na -eji ekwu maka ihe nkiri Naịjirịa emere na mba ofesi. Agbanyeghị na a na-akpọ ha *Nollywood USA*, ihe nkiri ndị a nwere ike gbaa na obodo ọ bụla na-abụghị Afrịka. Ọ bụ ndị na -eme ihe nkiri Naịjirịa bi na mba ofesi na -eme fim ndị a, a na -emekarị ya maka ndị Naịjirịa na -ege ntị.   Dị ka okwu "Nollywood", nkọwa nke "Nollywood USA" edoghị anya.

Ihe nkiri Nollywood USA na -akọkarị akụkọ ndị Naịjirịa, ha na -abụkarị ndị na -eme ihe nkiri Nollywood, yana ndị na -eme ihe nkiri Naịjirịa/Afrịka na -abịa bi na mba ofesi.   Ihe nkiri a na -enwekarị ihe izizi ha na Naịjirịa, ha na -echekwakwa ihe nkiri nke mba ha dịka ihe nkiri Nollywood oge niile. 

## ''Nollywood na'' arụmụka iri abụọ
Na 2012, ekwuputara na Nollywood ga-eme emume ncheta afọ iri abụọ ya. Afọ a kara akara afọ iri abụọ ka ahapụchara ihe nkiri vidio na- *[[Living in Bondage|ebi ndụ na agbụ]]* (1992), nke a na-enyo enyo gosipụtara ọganihu na oge ihe nkiri vidiyo . Emechara mee emume ncheta ahụ na June 2013.   

E mechara kpughee ihe omume ahụ ka ọ bụrụ mkpebi nke akụkụ nke ụlọ ọrụ na ọ bụghị ihe a kwadoro na nkwekọrịta; Association nke ndị na -emepụta ihe nkiri (AMP) haziri ihe omume a, otu jikọtara ndị na -emepụta ihe nkiri vidiyo.    Kemgbe ekwuputara mmemme "Nollywood @ 20" na 2012 ruo emume ya n'afọ 2013, ihe omume a akpalitela arụmụka site n'aka ọtụtụ ndị ọ metụtara; Ọtụtụ n'ime ha kwenyere na ụlọ ọrụ ahụ akarịala afọ 20. Ebe ọ bụ na Nollywood abụrụla aha ụlọ ọrụ ihe nkiri Naịjirịa niile, a na -arụrịta ụka na enweghị ike *ibi na Bondage* iji mee mmemme ụlọ ọrụ ihe nkiri Naịjirịa, na -ekwupụta na ihe nkiri abụghị n'ezie ihe nkiri vidiyo Naịjirịa mbụ, ọ bụghịkwa ya. ihe nkiri vidiyo "nke ọma" nke mbụ,  pere mpe ihe nkiri Naịjirịa nke mbụ. 

Ememe a na -ese okwu mekwara ka akụkọ pụta na ngalaba ọzọ nke ụlọ ọrụ ahụ, "Association of Nigeria Theatre Arts Practitioners (ANTP)" na -eme atụmatụ ịkpọgharị ụlọ ọrụ ahụ ka ọ bụrụ okwu ọzọ nke ga -agbakọ akụkọ ihe mere eme niile nke ụlọ ọrụ ihe nkiri Naịjirịa, kemgbe okwu a. A na -ekwu na a na -akọwapụta ihe nkiri Nollywood na agbụrụ.   Ọ bụ ezie na ndị na-akwado ihe omume a rụrụ ụka na ọ bụ "Nollywood brand" ka a na-eme emume na ọ bụghị ụlọ ọrụ, arụpụtara arụmụka na okwu ahụ bụ "Nollywood" malitere naanị n'afọ 2000, yabụ achọrọ nkọwa na ka enwere ike ịgbatị "Nollywood Brand" ruo afọ 1992 nke na -adịghị mkpa n'ụzọ ọ bụla, yana gịnị kpatara na ọ bụghị naanị na fim mbụ Naịjirịa emere.   

Alex Eyengho kwuru n'edemede 2012 na okwu a bụ "Nollywood" anọghị n'oge afọ ihe nkiri nke oge ihe nkiri vidiyo na nke Golden Age .  Seun Apara, *n'edemede ya* na 360Nobs.com kwuru, sị: "Ọ bụ ma ọ bụ ndị na -akwalite ihe omume ahụ emeghị nyocha ha nke ọma ma ọ bụ na ha akpachaghị anya chọọ ịgụta akụkọ ihe mere eme".  Adegboyega Oyeniya kwuru: "Amaghị m ihe ha na -ekwu maka ya site na ime mmemme 'Nollywood @ 20'; ha na -eme Ramsey Tokunbo Nouah ka ọ bụ Genevieve Nnaji ? Eleghị anya, ha na -eme nnukwu ego. Ndị a kwesịrị ịkwụsị ịghọgbu ndị Naịjirịa ".  Ụfọdụ ụlọ ọrụ mgbasa ozi kọkwara na ihe omume a bụ n'ihi anyaukwu na ọdịmma onwe onye, dịka ndị nhazi gara leta ndị ndọrọndọrọ ọchịchị ka ha rịọ ego n'aha ụlọ ọrụ, mana ebubo na ha kesara ego ha nwetara n'etiti onwe ha.  Ihe ọzọ ewelitere ịkatọ ihe omume a bụ na enwetaghị nsọpụrụ "ndị rụzuru" na Nollywood, kama na -asọpụrụ ndị na -eme ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu na ndị na -ahazi ihe omume a sị na ọ bụ ezughị oke. 

Ọtụtụ ndị na -eme ihe nkiri na ndị na -eme ihe nkiri gosipụtara iwe ha maka emumme ụgha e chere; Kunle Afolayan kwuru, sị: “Echiche niile nke *Nollywood na afọ iri abuo* enweghị isi nye m n'ihi na Nollywood m maara karịrị afọ iri abụọ. Echetara m na nna m gbara ihe nkiri ihe dị ka afọ iri ato na asaa gara aga, mụ onwe m tokwara na ụlọ ọrụ ahụ. N'ihe gbasara m, ọ bụ ihe nzuzu. "  N'ajụjụ ọnụ ọzọ, o kwuru: "Ọ bụrụ na Nollywood bụ aha ndị mmadụ kpebiri ịkpọ ụlọ ọrụ ihe nkiri na Naịjirịa, a bụ m akụkụ ya. Ọ bụrụ na Nollywood bụ ihe ha na -ekwu bụ afọ iri abụọ, mgbe ahụ esoghị m na Nollywood ahụ maka na m na -eme ahịa ihe nkiri kemgbe ihe karịrị afọ iri atọ ugbu a ”.  Jide Kosoko kwukwara, sị: “Ulọ ọrụ ihe nkiri Naịjirịa dịka m siri hụ abụghị afọ iri abụọ. Ọ bụrụ n'ezie na anyị niile bụ otu ụlọ ọrụ, mgbe ahụ ụlọ ọrụ m nwere abụghị afọ iri abuo. Ọ dị mkpa ịgwa ụwa akụkọ nke ụlọ ọrụ anyị nke ọma ma emebisila ndị ọsụ ụzọ. N'ihe gbasara m, ihe ha na -eme bụ *ibi n'agbụ* ọ bụghị Nollywood ".  Tunde Kelani kwuru: "kedu ka Nollywood ga -esi mee ememme afọ iri abụọ ma m gafere afọ iri anọ n'ụlọ ọrụ a?" . 

Onye isi oche ndị na -eme ihe nkiri Guild nke Naịjirịa n'oge ahụ, Ibinabo Fiberesima, kwetara na Nollywood karịrị afọ iri abụọ, mana o nyere ihe e weere dị ka okwu na -enweghị isi maka ihe kpatara mmemme ahụ, na -ekwupụta: "Ọ bụ maka ime mmemme nke anyị n'agbanyeghị na Nollywood karịrị Afọ iri abuo. Ọ dịla anya ndị mmadụ na -eme emumme mana ugbu a, anyị na -eme emumme anyị ma na -enyeghachi ọha mmadụ ọtụtụ nza. Ọ bụ ezigbo nzọụkwụ anyị ewerela ugbu a na àgwà nke ihe nkiri anyị ka mma ". 

## Ihe mkpuchi mgbasa ozi
Na mgbakwunye na nnukwu mgbasa ozi nke Nollywood site na mgbasa ozi mgbasa ozi na Naịjirịa, ya bụ, TV, Redio, na Bipute, akwụkwọ ole na ole dị n'ịntanetị na -ebipụta ọdịnaya naanị na ụlọ ọrụ. Ndị a gụnyere

* Nollywood bidoro

Akwụkwọ edemede ezubere iwebata Nollywood na ndị na -ege ntị ọdịda anyanwụ bụ nnabata Jamie Meltzer *na Nollywood* (2007) (USA), *Nke a bụ Nollywood* ( Franco Sacchi, Robert Caputo, n'afo 2007) (Nigeria) na *Nollywood Babylon* ( Ben Addelman, Samir Mallal, n'afo 2008) (Canada).

## Hụkwa

* Sinema nke Naịjirịa
* Mgbasa ozi na Naịjirịa

## ESINSIDEE

## Njikọ mpụga

* Nollywood : Ụlọ ihe nkiri na -ewu ewu na Naịjirịa : Hollywood nke Afrịka