Asụsụ Yaghnobi

**Yaghnobi** [ a ] [ b ] bụ asụsụ Iranian ọwụwa anyanwụ nke ndị Yaghnobi na-asụ na ndagwurugwu elu nke osimiri Yaghnob na mpaghara Zarafshan nke Tajikistan . A na-ahụta ya ka ọ bụ nwa sitere na Sogdian na mgbe ụfọdụ a na-akpọ ya **Neo-Sogdian** na akwụkwọ agụmakwụkwọ.  Enwere ihe dị ka ndị na-asụ Yaghnobi 12,500, kewara n'ọtụtụ obodo. Ndị isi obodo bi na mpaghara Zafarobod . Enwekwara ndị nrụpụta na ndagwurugwu Yaghnob . Ụfọdụ obodo bi n'ime obodo Zumand na Kůktepa na na Dushanbe ma ọ bụ gburugburu ya.

Ọtụtụ ndị na-asụ Yaghnobi na-asụ asụsụ abụọ na Tajik, otu olumba nke Persian.  A na-ejikarị Yaghnobi eme mkparịta ụka ezinụlọ kwa ụbọchị, ndị na-asụ Yaghnobi na-ejikwa Tajik maka azụmahịa na azụmahịa. Ndị Tajik dị nso na Rọshịa gwara otu onye na-ese ethnographer nke Rọshịa, onye na-emegide ndị Yaghnobis, bụ́ ndị na-abịaghị abịa mụọ Islam, na ndị Yaghnobis ji asụsụ ha mee ihe dị ka usoro nzikọrịta ozi nke “nzuzo” iji mebie ndị Tajik. Akụkọ ahụ mere ka ụfọdụ kwenye na a na-eji Yaghnobi ma ọ bụ ụfọdụ ihe si na ya mee koodu nzuzo . 

A na-akụzi asụsụ a n'ụlọ akwụkwọ elementrị n'ime obodo agbụrụ, Tajikistan ewepụtakwala iwu iji kwado agụmakwụkwọ n'asụsụ pere mpe, gụnyere Yaghnobi. 

Enwere isi olumba abụọ: otu ọdịda anyanwụ na nke ọwụwa anyanwụ. Ha dị iche na mbụ na ụda ụda. Dịka ọmụmaatụ, akụkọ ihe mere eme **θ* kwekọrọ na *t* na olumba ọdịda anyanwụ na *s* na ọwụwa anyanwụ: *met* – *mes* 'day' sitere na Sogdian *mēθ* ⟨ myθ ⟩ . Western *ay* kwekọrọ na Eastern *e* : *wayš* – *weš* 'ahịhịa' sitere na Sogdian *wayš* ma ọ bụ *wēš* ⟨ wyš ⟩ . Ndị mbụ Sogdian *θr* ( mechara *ṣ̌* ) na-egosipụta dị ka *sar* n'ebe ọwụwa anyanwụ ma *tir* n'ọdịda anyanwụ: *saráy* – *tiráy* 'atọ' sitere na Sogdian *θrē* / *θray* or *ṣ̌ē* / *ṣ̌ay* ⟨ δry ⟩ . Enwekwara ụfọdụ ndịiche dị na njedebe okwu na akwụkwọ ọkọwa okwu . N'etiti isi olumba abụọ a bụ olu mgbanwe mgbanwe nke na-ekekọrịta ụfọdụ njirimara nke olumba ndị ọzọ.

## Na-ede
A naghị edekarị Yaghnobi ruo n’oge na-adịbeghị anya, ma dị ka Andreyev si kwuo, ụfọdụ n’ime ndị ọkà mmụta Yaghnobi ji ihe odide Persia dee asụsụ ahụ tupu 1928, karịsịa mgbe ha chọrọ izochi ụfọdụ ozi n’aka ndị Tajik. 

N'oge a, ndị ọkà mmụta na-eji mkpụrụedemede Latin emezigharịrị edegharị asụsụ a, yana akara ndị a:

Na 1990s, Sayfiddin Mirzozoda nke Tajik Academy of Sciences webatara mkpụrụedemede Tajik gbanwetụrụ maka ide Yaghnobi, na mgbakwunye na ọtụtụ akwụkwọ ọgụgụ ezubere maka ụmụ akwụkwọ elementrị.  : 23 The òkè orthography n'etiti Tajik na Yaghnobi transliterated dị ka Mirzozoda si atụmatụ nyere nkwa nke mma mmuta n'etiti Tajik-agụ akwụkwọ na-eto eto Yaghnobi, ma kemgbe 2006 ọchịchị Tajik akwụsịwo inye ego maka ibi akwụkwọ Yaghnobi akwụkwọ ọgụgụ na n'iku nke ndị nkụzi nke Yaghnobi, ya mere mgbalị ndị a nwere nnukwu ike.  : 8–9 Na mgbakwunye, usoro ntụgharị asụsụ Mirzozoda na-enye ihe ndọghachi azụ ole na ole pụtara ìhè n'ihi na ọ naghị ama ọdịiche dị n'etiti ụdị dị mkpụmkpụ na ogologo nke ụdaume ọ bụla, ọ naghị ama ọdịiche dị n'etiti  na , na o nweghi akara ngosi nke na-egosi nrụgide, dị ka a na-ahụ n'ime mkpụrụedemede Mirzozoda, nke e degharịrị ya na akwụkwọ ozi IPA ya na tebụl a dị n'okpuru ebe a.   : 24 

### Ederede Cyrillic
Alphabet Yaghnobi dị ka Tajik mana ọ nwere Ԝ .

Atụmatụ maka Cyrillic :

## fonology
Yaghnobi gụnyere monophthong 9 (3 mkpụmkpụ, ogologo 6), 8 diphthongs na consonants 27.

### Udaume

Diphthong na Yaghnobi bụ  .  na-apụta naanị n'okwu obodo na olumba ọdịda anyanwụ, olumba ọwụwa anyanwụ nwere /eː / n'ọnọdụ ya, belụsọ na okwu mgbazinye ego.

## Lexicon
Ọmụma nke akwụkwọ ọkọwa okwu Yaghnobi sitere na isi ọrụ atọ: site na akwụkwọ ọkọwa okwu Yaghnobi- Russian nke ewepụtara na *Yaghnobi Texts* nke Andreyev na Peščereva si na ndepụta okwu mgbakwunye ewepụtara na *Yaghnobi Grammar* nke Xromov. Ọrụ ikpeazụ bụ *akwụkwọ ọkọwa okwu Yaghnobi-Tajik* nke nwa akwụkwọ Xromov, Sayfiddīn Mīrzozoda chịkọtara, n'onwe ya bụ onye na-asụ asụsụ Yaghnobi. Okwu Persian na-anọchi anya ọtụtụ n'ime akwụkwọ ọkọwa okwu (ihe dị ka 60%), sochiri okwu ndị Turkic sitere (ruo 5%, tumadi sitere na Uzbek ) na okwu Russian ole na ole (ihe dị ka 2%; site na asụsụ Rọshịa, ọtụtụ okwu mba ụwa wee bịa na Yaghnobi). Naanị otu ụzọ n'ụzọ atọ nke akwụkwọ ọkọwa okwu sitere na Eastern-Iranian na enwere ike iji ya tụnyere ndị a maara site na Sogdian, Ossetian, asụsụ Pamir ma ọ bụ Pashto . &#x5B; ** &#x5D;

Faculty of Arts nke Mahadum Charles bipụtara akwụkwọ ọkọwa okwu Yaghnobi-Czech na 2010. 

## Ihe atụ ederede
thumb| Otu ụmụ akwụkwọ na-asụ Yaghnobi si Tajikistan

### Akụkọ gbasara Nasreddin

## Ihe ndetu

## Ntụaka

## Ọgụgụ ọzọ

* 
* Andreev, Mikhail Stepanovich [ru]; Peshchereva, Elena Mikhailovna [ru]. Ягнобские тексты с приложением ягнобско-русского словаря. Москва – Ленинград: 1957.

(MS Andrejev, Je. M. Peščereva, Jagnobskije teksty s priloženijem jagnobsko-russkogo slovarja, Moskva – Leningrad 1957) *(na Russian )*

* M. Н. Боголюбов, Ягнобский (новосогдийский) языk. Исследование na материалы. Автореферат на соискание ученой степени доктора филологических наук, Ленинград 1956

(MNBogoljubov, Jagnobskij /novosogdijskij/ jazyk. Issledovanija i materialy. Avtoreferat na soiskanije učenoj stepeni doktora filologičeskix nauk, Leningrad 1956) *(na Russian )*

* M. Н. Боголюбов: Ягнобский языk. N'ime В. В. Виноградов (ed.): Языки народов ССР. Том первый: Индоевропейские языки. Москва, 1966, 342–361.

(MN Bogoljubov: Jagnobskij jazyk. Na: VV Vinogradov (ed.): Jazyki narodov SSSR. Tom pervyj: Indojevropejskije jazyki. Moscow, 1966, p.&nbsp;342–361) *(na Russian )*

* s. Мирзозода, Яғнобӣ зивок, Душанбе 1998.

(S. Mirzozoda, Yaɣnobī zivok, Dušanbe 1998) *(na Tajik )*

* s. Мирзозоda, Луғати яғнобӣ – тоҷикӣ, Душанбе 2002.

(S. Mirzozoda, Luɣat-i yaɣnobī – tojikī, Dušanbe 2002) *(na Tajik )*

* Ľ. Novák: Jaghnóbsko-český slovník ''s přehledem jaghnóbské gramatiky'' . Яғnoбӣ-чехӣ луғат ''яғнобӣ зивоки дастури феҳрастипӣ'' . Praha (: Filozofická fakulta Univerzity Karlovy v Praze), 2010. ISBN&nbsp;

(Ľ. Novák: Akwụkwọ ọkọwa okwu Yaghnobi-Czech nwere ndepụta nke asụsụ Yaghnobi. Praha 2010) *(na Czech )*

* A. M. Хромов, Ягнобский языk, Москва 1972.

(AL Xromov, Jagnobskij jazyk, Moscow 1972) *(na Russian )*

* A. M. Хромов, Ягнобский языk, Na: В. s. Расторгуева (ed.): Основы иранского языкознания. Новоиранские языки II. - Ọkpụkpụ azụ. Ọnwa 1987, p. 644-701.

(AL Xromov, Jagnobskij jazyk. In. VS Rastorgujeva (ed.): Osnovy iranskogo jazykoznanija. Novoiranskije jazyki II. - Vostočnaja gruppa. Moscow 1987, p.&nbsp;644–701. ) *(na Russian )*

* 

## Njikọ mpụga
 

* http://www.eki.ee/books/redbook/yaghnabis.shtml
* https://web.archive.org/web/20060622003001/http://iles.umn.edu/faculty/bashiri/Tajling%20folder/yaghnob.html
* Yaghnobi blọọgụ & online Yaghnobi-Tajik-English lexicon
Otú:Pages with unreviewed translations