James Ayatse

**James Ortese Iorzua Ayatse**,  Tor Tiv V (amụrụ na 12 Mee 1956) si Kwande Local Government Area nke Benue State na etiti Naịjirịa bụ onye nkuzi Naịjirị bụ onye ọchịchị / Eze nke Tiv Nation na onye isi oche, Tiv Area Traditional Council na onyeisi oche, Benue State council of Chiefs.  rụrụ ọrụ dị ka osote chancellor nke Mahadum Ọrụ Ugbo, Makurdi na osote chancelor nke Machịchị Federal, Dutsin-Ma n'otu n'otu tupu ọ nọchie Alfred Akawe Torkula, Tor Tiv IV, onye chịrị site na 1991 ruo mgbe ọ nwụrụ na 22 Nọvemba 2015. [1]

 họpụtara Ayatse na Tuesday, 20 December 2016, ma kpuchie ya okpueze na 4 March 2017, site n'aka ndị na-eme Eze mgbe nzukọ nke Kansụl Kasị Elu nke Tiv a maara dị ka *Ijir Tamen*, nke emere n'ụlọ nzukọ nke Kansịl Ọdịnala Tiv na Gboko - obodo a maara dị Ka Isi ụlọ ọrụ Ọdịnala nke Ndị Tiv bụ ndị e kwenyere na ha bụ agbụrụ nke anọ kachasị ukwuu na Naịjirịa. 
[3]
Tupu ọ bụrụ Tor Tiv V, Ayatse, onye agụmakwụkwọ ghọrọ prọfesọ nke Biochemistry na ngwụcha afọ iri atọ ya ma mesịa bụrụ osote chancellor na mahadum abụọ dị iche iche nke Federal n'etiti afọ 2001 na 2006 na 2011 - 2016 n'otu n'otu, na-eme ka ọ bụrụ naanị nwoke mbụ nke Tiv mere ya.  ka Tor Tiv V, Ayatse bụkwa nwoke mbụ nke Tiv chịrị ndị ọ na-achị dịka prọfesọ. 'adịghị ka onye bu ya ụzọ nke ṅụrụ iyi maka ocheeze Tor Tiv">Tor Tiv na-aṅụ iyi site na "Swem" nke nna nna ya, Ayatse ṅụrụ iyi site na Bible Ndị Kraịst, na-aghọ Tor Tiv nke abụọ, mgbe Tor Tiv III Akperan Orshi gasịrị, iji ṅụọ iyi nke ọfịs site na Bible. isi ala Mohammadu Buhari kelere eze ahụ, na-ekwu na mpụta Ayatse dị ka onye ọchịchị kachasị elu nke ndị Tiv, bụ nkwenye nke ike ya, iguzosi ike n'ezi ihe, na ikike omume ya, nke ọ nwetara kemgbe ọtụtụ afọ dị ka onye nkuzi, ọkà mmụta na onye nchịkwa. [1] [2]

## Oge ọ malitere
A mụrụ James Ayatse na Iorzua Ayatse na Adeior Iorzua (née Achaa, Mbarumun, Nanev) na Mbakaan, Shangev-Ya, Kwande Local Government Area na North-East province nke Benue State. Ọ gụrụ akwụkwọ elementrị na LGEA School, Orbiam, Ikov, Ushongo Local Government Area na mgbe e mesịrị, LGEA School. Mbagbegba, Shangev-Ya na St Anne's Primary School Adikpo ebe ọ nwetara asambodo mbụ ya. Ọ gara ma nyefee ya asambodo ụlọ akwụkwọ West African (WASC) - asambodo nke otu ngalaba na Government Secondary School, Gboko nke ruru eru maka agụmakwụkwọ mahadum. Ayatse wee gaa Mahadum Ibadan, ebe ọ nwetara nzere bachelọ nke sayensị na biochemistry. Ọ gara n'ihu nweta Master of Science na Mahadum Calabar tupu ọ kwaga Mahadum Surrey, Guildford, United Kingdom dị ka nwa akwụkwọ Commonwealth maka ọmụmụ ihe ndị ọzọ nke rụzuru na doctorate na biochemistry. Tor Tiv laghachiri n'otu n'ime ndị isi ya - Mahadum Calabar maka MBA ya wee ghọọ prọfesọ nke biochemistry, na-eme ka ọ bụrụ nwoke mbụ nke Tiv iji nweta nke a. 

## Ọrụ
Ayatse malitere ọrụ ya na 1980, dị ka onye enyemaka gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Calabar ma gaa n'ihu ruo n'ọkwa prọfesọ nke Biochemistry na 1993, mgbe ọ dị afọ 37. Ọrụ ya gbasara nkuzi na njikwa agụmakwụkwọ. Ọ kụziri na Mahadum Calabar, Mahadum Uyo, Mahadum Benue State, Makurdi, Mahadam nke Ọrụ Ugbo, Makurda, Mahadin Abuja na Mahadam Federal, Dutisn-Ma. Ọ kụziri biochemistry, Business Management na Public Administration nye ìgwè ụmụ akwụkwọ dị iche iche ma zụlite ọtụtụ B.Sc., M.Sc., MBA, MPA na PhD nwere n'ime ihe karịrị afọ 35 ọ na-akụzi ọrụ. Ayatse jere ozi dị ka onye nyocha mpụga maka nhọpụta / nkwalite na onye nyocha mpịakọta na ọtụtụ mahadum; ọ bụ onye isi oche nke Kọmitii Mahadum Mba na ihe ngosi arụmọrụ na obere ihe atụ maka mmemme sayensị na Mahadum Naịjirịa. Ọ bụkwa onye isi oche nke ọtụtụ ngalaba maka ikikere nke mmemme sayensị na Mahadum Naijiria. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi oche ma ọ bụ onye otu ọtụtụ obodo ma ọ bụ bọọdụ na-achịkwa na mba ụwa, mba na steeti.  sonyere n'oge atọ dị iche iche n'ịmepụta ọhụụ na atụmatụ maka mmepe nke steeti Benue nke ya.

N'afọ 2001, a họpụtara Ayatse ka ọ bụrụ osote onye isi nke Mahadum Ọrụ Ugbo, Makurdi nọchiri Erastus Gyang. N'ịtụgharị uche na nke a n'ajụjụ ọnụ tupu ọ pụta dị ka Tor Tiv V, Ayatse kwuru na o ketara ọnụ ọgụgụ ụmụ akwụkwọ dị ihe dị ka 2000 na-agbanwe agbanwe nke ngagharị iwe ụmụ akwụkwọ na-eme ihe ike yana ọgbaghara ndị ọrụ, nke niile o nyere aka dozie n'ụzọ dị nro dị ka osote onye isi ụlọ akwụkwọ ahụ. Nke a mere ka a mara ya dị ka onye isi oche nke ụlọ ọrụ ahụ n'ahụ udo n'anya ebe ọ bụ na enweghị ngagharị iwe ụmụ akwụkwọ sitere na nsogbu dị n'ime n'oge niile ọ nọ n'ọrụ.  gbasaa mahadum ahụ site n'ịmepụta ọtụtụ ngalaba na kọleji ọhụrụ nke mere ka ụmụ akwụkwọ nwee ihe dị ka 7000 tupu njedebe nke afọ ise ya dị ka osote chancellor.

N'afọ 2011, a họpụtara Ayatse dị ka onye isi oche nke Mahadum Federal, Dutsin-Ma - otu n'ime Mahadum gọọmentị etiti itoolu nke Onye isi ala Goodluck Jonathan guzobere.Ayatse gara n'ihu bụrụ osote onye isi nke mbụ n'ime Mahadum Federal itoolu e guzobere n'oge ahụ iji mee ka ụmụ akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ na ịkwalite ha maka Mandatory National Youth Service Corps (NYSC). O mekwara nzukọ mbụ nke mahadum ahụ tupu ọ rụchaa ọrụ afọ ise ya.  tọrọ ntọala maka Mahadum ICT na-eduzi na ọrụ kọmputa na nke ịntanetị, na-akpali Webometrics ịlele Mahadum Federal, Dutsin-Ma dị ka Mahadum 14 kacha mma na Jenụwarị 2015 na 2016 n'ihu ọtụtụ mahadum ndị okenye na Naịjirịa.

Ayatse lụrụ Felicia Hembadoon Ayatse nke e ji ụmụ ise gọzie.

## Mpụta na okpueze dị ka Tor Tiv V
Mgbe ọ ghọsịrị osote chancellor nke Mahadum Federal, Dutsin-Ma, a họpụtara Ayatse na Tuesday, 20 December 2016, na asọmpi siri ike ya na ndị ọzọ atọ. O nwetara vootu iri atọ na itoolu n'ime vootu iri anọ na isii iji merie ndị asọmpi ibe ya - Daniel Saror, onye bụbu osote onye isi nke Mahadum Ahmadu Bello; Zaria onye nwetara vootu atọ; Benedict Shinku, onye nwetakwara vootu atọ. E chiri Ayatse okpueze dị ka Tor Tiv V na 4 Machị 2017. Gọvanọ Samuel Ortom nke Benue Steeti nyere ya ndị ọrụ ọfịs.

## Arụmụka
N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2016, osote onye isi nke Mahadum Federal, Dutsin-Ma, Haruna Kaita nyere iwu ka e nyochaa ndị mmadụ, ịkwụ ụgwọ na nnabata n'okpuru onye bu ya ụzọ, Ayatse na-ekwu na mkpebi ịmepụta kọmitii ahụ sitere na arịrịọ ndị mmadụ natara megide osote onye ọsụ ụzọ nke mahadum ahụ:
 

## Onyinye
N'ọnwa Ọktoba afọ 2022, Onye isi ala Muhammadu Buhari nyere ya nsọpụrụ mba Naijiria nke Commander Of The Order Of The Federal Republic (CFR). 

## Ihe odide
  
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Pages with unreviewed translations