Akwụkwọ ozi nke ndị okenye Karaite nke Ascalon

áká_ịkẹngạ|thumb|262x262px|Nnọchibido nke Jerusalem na 1099.
**Akwụkwọ ozi nke ndị okenye Karaite nke Ascalon** (ihe dị ka 1100) bụ ozi nke ndị okenye isii nke obodo ndị Juu Karaite nke Ascalon dere ma zigara ndị otu ha na Alexandria ọnwa itoolu ka Jerusalem dasịrị n'oge Agha Ntụte Mbụ. Ihe dị n'ime ya na-akọwa otú ndị okenye Ascalon si chịkọta ego iji kwụọ ụgwọ mbụ maka akpa ndị Juu na ihe nsọ ndị Agha Ntụte ji na Jerusalem, akara aka nke ụfọdụ n'ime ndị a gbara ọsọ ndụ mgbe a tọhapụsịrị ha (gụnyere ibuga ha na Alexandria, ọrịa ahụ malitere ịgwụ, ma ọ bụ ọnwụ n'oké osimiri), na mkpa maka ego ọzọ maka ịzọpụta ndị ọzọ a dọọrọ n'agha. E dere ya n'ụzọ siri ike nke Judeo-Arabic, nke bụ ethnolects ndị Juu Arabic dere Mkpụrụ akwụkwọ Hibru. 

Akwụkwọ ozi a na ndị ọzọ dị otú ahụ metụtara mmeri ndị Crusaders meriri Jerusalem ka a hụrụ site n'aka ọkà mmụta akụkọ ihe mere eme a ma ama bụ́ S.D. Goitein n'afọ 1952 n'akwụkwọ akụkọ Cairo Geniza. Goitein bipụtara ihe ndị o chọpụtara na mbụ na Zion, akwụkwọ akụkọ Hibru, wee gosipụta nsụgharị Bekee nke akwụkwọ ozi ahụ na Journal of Jewish Studies n'otu afọ ahụ. Kemgbe ahụ, a sụgharịala ya ọzọ n'ọtụtụ akwụkwọ ndị ọzọ gbasara Agha Ntụte. Nsụgharị Bekee ikpeazụ na nke zuru oke nke Goitein pụtara n'akwụkwọ ikpeazụ ya nke e bipụtara mgbe ọ nwụsịrị na 1988. 

## Ihe odide
Anyị na-ekele Onye Kasị Elu nke nyere anyị ohere imezu ọrụ nsọ a, ma nye gị ka mụ na anyị sonye na ya. Anyị mefuru ego ahụ maka mgbapụta nke ụfọdụ n'ime ndị a dọtara n'agha, mgbe anyị tụlere ntụziaka dị n'akwụkwọ ozi gị, ya bụ, anyị na-eziga ihe dị n'aka ndị [a gbapụtarala (?) ].

Anyị azaghachighị ihe ị dere anyị, n'ezie anyị zara, mana anyị na-achọ nwoke ga-ewetara gị azịza anyị. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ bịara na ọrịa ndị a - Ihe otiti, ọrịa na-efe efe, na Ekpenta - nke jupụtara n'uche anyị na nchegbu, na anyị onwe anyị ma ọ bụ ụfọdụ ndị ikwu anyị nwere ike ibute ọrịa. Otu nwoke anyị tụkwasịrị obi si ebe a pụọ ma ga-akọwara gị ọnọdụ ahụ n'ihe gbasara ego ị zitere: na ha rutere anyị n'enweghị nsogbu nakwa na a na-emefu ha n'ụzọ e gosiri [n'akwụkwọ ozi gị].

Akụkọ ka na-eru anyị aka na n'ime ndị a gbapụtara n'aka ndị Frank ma nọrọ na Ascalon, ụfọdụ nọ n'ihe ize ndụ nke ịnwụ n'ụkọ. Ndị ọzọ ka nọ n'agha, ma e gburu ndị ọzọ n'ihu ndị ọzọ, bụ́ ndị e gburu n'onwe ha mgbe e mesịrị na ụdị ahụhụ niile; [n'ihi na onye iro gburu ha] iji gosi iwe ya n'ahụ ha. Anyị anụghị maka otu nwoke Izrel nọ n'ọnọdụ dị otú ahụ n'enweghị mgbalị ime ihe niile anyị nwere ike ime iji zọpụta ya.

Onye Kasị Elu enyela ndị gbara ọsọ ndụ ohere enyemaka na mgbapụta, nke ihe atụ mbụ na nke kachasị mma—mgbe ebere nke Eluigwe gasịrị—bụ ọnụnọ n'Ascalon nke shaykh a ma ama bụ 'Abu' I-Fadl Sahl nwa Yusha' nwa Shay'a (Chineke chebere ya), onye nnọchi anya Sultan (Chineke nye otuto maka mmeri ya), onye mmetụta ya dị ukwuu na Alexandria ebe a na-aṅa ntị nke ọma n'okwu ya. O mere ihe n'ụzọ amamihe ma were nnukwu ihe mgbu n'ịchọta ihe mgbapụta ahụ; mana ọ ga-achọ mkparịta ụka dị ogologo iji kọwaa otu o si mee ya. Ma ọ nwere ike ịgbapụta naanị ụfọdụ n'ime ndị ahụ wee hapụ ndị ọzọ. N'ikpeazụ, a tọhapụrụ ndị niile a pụrụ ịgbapụta n'aka ha [ndị Frank], naanị mmadụ ole na ole ka ha debere n'aka ha, gụnyere nwa nwoke dị ihe dị ka afọ asatọ, na nwoke, nke a maara dị ka [?] nwa nwunye Tustari. A kọrọ na ndị Frank gbara ndị nke ikpeazụ ume ka ha nabata okwukwe Ndị Kraịst n'onwe ha ma kwe nkwa na ha ga-emeso ya ihe nke ọma, mana ọ gwara ha, kedu ka ọ ga-esi bụrụ onye nchụàjà Ndị Kraịst ma hapụ ya n'udo site n'aka ha [ndị Juu], bụ́ ndị nyere ya nnukwu ego n'aha ya. Ruo taa, ndị a a dọọrọ n'agha ka nọ n'aka [Franks] ha; tinyere ndị e bugara Antiọk, mana ndị a dị ole na ole, a gụghịkwa ndị jụrụ okwukwe ha n'ihi na ha enweghị ndidi n'ihi na ọ gaghị ekwe omume ịgbapụta ha, nakwa n'ihi na ha enweghị olileanya na a ga-ahapụ ha ka ha nwere onwe ha.

A gwaghị anyị, otuto dịrị Onye Kasị Elu, na ndị a bụrụ ọnụ a na-akpọ 'Ashkenazim (Ndị Germany) mebiri ma ọ bụ dinaa ụmụ nwanyị n'ike, dị ka ndị ọzọ mere.

Ugbu a, n'etiti ndị ruru n'udo bụ ụfọdụ ndị gbapụrụ n'ụbọchị nke abụọ na nke atọ mgbe agha ahụ gasịrị wee soro gọvanọ nke e nyere ikike ịkwọ ụgbọala n'udo; na ndị ọzọ, mgbe ndị Frank jidere ha, nọrọ n'aka ha ruo oge ụfọdụ wee gbapụ n'ikpeazụ; ndị a bụ ole na ole. Ihe ka n'ọnụ ọgụgụ bụ ndị a gbapụtara. N'ụzọ dị mwute, ụfọdụ n'ime ha biri ndụ ha n'okpuru ụdị nhụjuanya na nhụjuahụ niile. Nsogbu ha ga-atachi obi mere ka ụfọdụ n'ime ha gaa mba a n'enweghị nri ma ọ bụ nchebe megide oyi, ha nwụkwara n'ụzọ. Ndị ọzọ n'ụzọ yiri nke ahụ nwụrụ n'oké osimiri; ma ndị ọzọ, mgbe ha rutere ebe a n'enweghị nsogbu, gosipụtara "mgbanwe ikuku"; ha bịara n'oge ihe otiti ahụ, ọtụtụ n'ime ha nwụkwara. Anyị, n'oge ahụ, kọrọ banyere ọbịbịa nke otu ọ bụla.

Mgbe onye a kpọtụrụ aha n'elu rutere, ọ kpọtara otu n'ime ha, ya bụ, ọtụtụ n'ime ndị ruru Ascalon; ọ nọrọ n'Ụbọchị Izu Ike ma soro ha mee ememe Ista n'ụzọ dị ka ọnọdụ ndị dị otú ahụ chọrọ. O nwetara nkwekọrịta mgbazinye ego maka ego ọ ga-akwụ ndị ọkwọ ụgbọala kamel na maka mmezi ha n'ụzọ, yana ndị nche ụgbọ ala na maka mmefu ndị ọzọ, mgbe o mefesịrị ego ndị ọzọ, nke ọ na-akwụghị obodo ụgwọ. Ihe a niile bụ na mgbakwunye na ego a gbazitere ma mebie iji zụta narị abụọ na iri atọ, otu narị codices, na Akwụkwọ Mpịakọta Torah asatọ. Ihe ndị a niile bụ ihe onwunwe obodo ma dị ugbu a na Ascalon.

Obodo ahụ, mgbe ha kwụrụ ihe dị ka narị dinars ise maka ihe mgbapụta nke ndị mmadụ n'otu n'otu, maka nlekọta nke ụfọdụ n'ime ha na maka ihe mgbaàmà, dị ka e kwuru n'elu, nke akwụkwọ ndị dị nsọ, nọgidere na-akwụ ụgwọ maka ego nke narị dinar abụọ. Nke a bụ na mgbakwunye na ihe a na-emefu maka ndị na-abata site na mmalite ruo ugbu a, na mmiri na ihe ọṅụṅụ ndị ọzọ, ọgwụgwọ ọgwụgwọ, mmezi na, ruo n'ókè o kwere mee, uwe. Ọ bụrụ na enwere ike ịgbakọ ego nke a furu n'ime ogologo oge dị otú ahụ, ego ahụ ga-adị ukwuu n'ezie.

A sị na a gbasoro omume a nabatara, Ọ bụ, nke ire ndị Juu atọ a dọọrọ n'agha maka otu narị [dinars], ego niile dịnụ ga-emefu maka mgbapụta nke naanị ole na ole. Otú ọ dị, amara nke Onyenwe anyị, ka e bulie aha ya elu, na ebere ya dị njikere mgbe niile, e nyere ndị a jọgburu onwe ha, ndị a na-emegbu emegbu, ndị a dọọrọ n'agha, ndị ogbenye na ndị ogbenye, ndị nwere ike, n'ezie, na-eti mkpu, dị ka e dere ya [Ps. xliv, 12-13]: "Ị nyela anyị dị ka atụrụ a họpụtara maka anụ, ma gbasaa anyị n'etiti ndị ọgọ mmụọ. "Ị bụ ndị Chineke ka anyị hapụrụ ma ghara ịba ụba gị" [Mọ anyị!

Anyị na-ekwupụta na ọlaọcha niile anyị tụlere [ya bụ, ego anyị mefuru] na ọdachi a, site na mbido ruo ugbu a bụ naanị ihe dị mfe na ihe na-enweghị isi n'ihe gbasara ịdị ukwuu ya na ịdị ukwuu nke iru uju ọ kpatara.

Ụfọdụ na-ekwu na ọ bụ ihe ngọpụ ka ndị na-enweghị ego na ndị nwe ala na obi ọjọọ nke oge oyi, ma mee ka ọ ghara ịdị ike.

Anyị enweghị ike izere onwe anyị ịkọ ihe anyị maara na nsonaazụ nke ihe anyị mere n'oge a, n'ihi na anyị kwenyesiri ike na unu, dịka onwe anyị, na-akwa ụta ma na-eru uju maka ndị nwụrụ anwụ ma na-agba mbọ maka ichebe ndị dị ndụ; karịsịa ebe ọ bụ na mkpebi gị ịmata onwe gị gosipụtara n'ụzọ doro anya na ịdị elu nke ọchịchọ na mmesapụ aka gị pụtara ìhè. Ị bụ onye mbụ na onye kachasị n'ime mmezu nke "ezi ọrụ" a nke e nyere gị ka ị rụọ ọrụ, nke mere ka ị nwee nnukwu mmeri karịa obodo ndị ọzọ yana ọtụtụ nsọpụrụ.

Anyị zigara gị onye ozi na ihe ọ ga-agwa gị banyere nkọwa nke ọdachi a na-eme ka anyị ghara ikwu okwu na ya ogologo oge. Anyị na-arịọ gị arịrịọ, ka Chineke chebe gị ogologo ndụ, ka o mesoo ya n'ụzọ obiọma ruo mgbe ọ laghachiri; na ihe Chineke nwere ike ime ka ọ [nakọta] n'etiti gị - ka Chineke chebere gị - ọ bụrụ na ị nwere ike idegara ya akwụkwọ mgbanwe ọ ga-eme ka ihe dịkwuo mfe maka ya, ebe ọ bụ na ọ bụ naanị onye ozi, ma mee ka ọ laghachi ngwa ngwa. Ọ bụrụ na enweghị ike ime nke a, hazie ka e mee nkwupụta ziri ezi nke ego ole a chịkọtara, ma zigara akwụkwọ ozi gị site na ya [onye ozi] ma kwuo ego ahụ. Chi nke Izrel, wdg....

(N'akụkụ) [M] Onye edemede nke ihe dị n'elu, onye na-egbu mgbu, onye na'ahụ mwute, na onye na-eru uju Yesha'ya ha-Kohen b. Masliah onye Enlightened na-eziga ekele nkwanye ùgwù nye ndị ikom niile, ma rịọ ha ka ha nabata mgbaghara ya. Ha amaghị ihe ọ gafere site n'oge ọ hapụrụ ha ruo taa.  (N'aka ekpe nke ahịrị ndị bu ụzọ) David b. R. Shelomo b. R.... na-eziga ekele ya maka ịdị mma gị ma rịọ gị ka ị dee ... al-Fadl Abu.... PN'aka nri nke mbinye aka mbụ, na mkpụrụedemede Arabic} Hanina b. Mansur b. 'Ubayd (udo dịrị n'ebe ọ nọ) na-echekwa ndị isi na ndị nna ukwu a na-asọpụrụ, ka Chineke chekwaa ịdị mma ha, ekele kachasị mma na ekele kachasị mma ma nlebara anya; na-ekwupụta ọchịchọ ya maka ha ma rịọ ha ka ha dekọọ ihe dị n'akwụkwọ ozi a. Udo.

## Hụkwa

* Codex Aleppo
* Agha nke Ascalon
* Agha Ntụte
* Nnọchibido nke Ascalon

## Edemsibia

## Njikọ mpụga

* Mahadum nke Michigan. Akwụkwọ ozi ahụ dabere na nsụgharị Bekee na-ezughị ezu nke 1952 nke Goitein (Internet Archive). E nwetara ya na 20-08-2007.
Otú:Pages with unreviewed translations