Ọrịa ụkwara nta na Naịjirịa

.Tuberculosis (TB) bụ nsogbu ahụike ọha mmadụ dị mkpa n’Naịjírịa, ma na-etolite n’ime mba ndị kachasị nwee ibu arịa TB n’ụwa. A na-akpata ọrịa a site n’akpịrịkpa **Mycobacterium tuberculosis**, ma ọ na-emetụkarị akpa ume, agbanyeghị na ọ nwekwara ike imetụta akụkụ ọzọ nke ahụ. Naịjírịa na-anọchi anya pasent dị elu nke ọrịa TB n’Afrịka, ma mgbalị iji jikwaa ma gbochie ọrịa a ka na-aga n’ihu.

## Ọrịa na-efe efe
Naịjírịa bụ otu n’ime mba 30 nwere ibu arịa TB dị elu nke **World Health Organization (WHO)** kpọpụtara. Dị ka amụma WHO si kwuo, Naịjírịa nwere otu n’ime ọnụego ọrịa TB kachasị elu n’ụwa, ebe a na-akọ puku-puku ikpe ọhụrụ kwa afọ. Mgbasa nke **tuberculosis na-eguzogide ọgwụ ọtụtụ (MDR-TB)** na-abakwa ụba, nke na-eme ka ọgwụgwọ sie ike karị..
thumb|Ọrịa ụkwara nta-x-ray-1

## Ihe na-akpata ụkwara nta
Ọrịa ụkwara nta (TB) na-akpata nje bacteria Mycobacterium tuberculosis  ma na-ebute ya site na mmiri nke ikuku. Mgbe onye na-arịa ụkwara ụkwara ume, akpịrị ịkpọ nkụ, ma ọ bụ na-ekwu okwu, a na-ewepụta obere mmiri na-efe efe n'ime ikuku. Ịekuru mmiri ndị a na-enye ohere ka nje bacteria banye n'akpa ume, ebe ha nwere ike ịmụba ma gbasaa n'akụkụ ndị ọzọ nke ahụ site na ọbara ma ọ bụ usoro lymphatic.

* **Oké ọnụ ọgụgụ ndị bi n’ime obodo:**  Ụlọ obibi juputara oke n’obodo ukwu dị ka Lagos, Kano, na Abuja na-eme ka mgbasa nke ọrịa na-efe efe n’ime ikuku, gụnyere TB, dị mfe. N’ebe ndị mmadụ juputara ọnụ, ịdị nso n’etiti mmadụ na ibe ya na-eme ka ohere iku ume mkpụrụ mmiri na-ebute ọrịa bawanye, nke na-eduga n’ogo mgbasa ọrịa ka elu. . 
* Ihe owuwu nlekọta ahụike na-adịghị mma: Naijiria na-eche nnukwu ihe ịma aka ihu na nnyefe nlekọta ahụike, gụnyere ụlọ nyocha ezughi oke, ndị ọrụ ahụike dị nta, na ego ezughi ezu maka mmemme nchịkwa TB. Ọtụtụ ndị mmadụ, ọkachasị n'ime ime obodo, enweghị ike ịnweta nchọpụta na ọgwụgwọ TB ngwa ngwa, na-enye ohere ka ọrịa ahụ gbasaa n'enweghị ọgwụgwọ. 
* Enweghị ike ịnweta nlekọta ahụike dị mma: Ọtụtụ ndị Naijiria, ọkachasị ndị nọ n'obodo ndị dịpụrụ adịpụ ma ọ bụ ndị nwere nsogbu akụ na ụba, na-agbasi mbọ ike ịnweta ọrụ ahụike n'ihi nsogbu ego, njem dị anya, na ụlọ ọrụ ahụike karịrị akarị. N'ihi ya, ọrịa TB na-apụtakarị na-enweghị nchọpụta ma ọ bụ na-agwọghị ya, na-amụba mgbasa ozi obodo. 
* Mmetụta HIV / AIDS: HIV / AIDS na-eme ka ihe ize ndụ nke ịrịa ụkwara nta na-arụ ọrụ dịkwuo elu. Nje a na-eme ka usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ ghara ịdị ike, na-eme gore o siere ahụ ike ịlụso Mycobacterium tuberculosis ọgụ. Naịjirịa nwere otu n'ime ibu arọ HIV / AIDS kachasị elu n'Africa, mmekọrịta dị n'etiti ụkwara nta na HIV emeela ka ọnụ ọgụgụ ndị nwụrụ anwụ dị elu n'etiti ndị na-ebute ọrịa. 
* Nsogbu na-edozi ahụ na ịda ogbenye: Nri na-edozighị nke ọma na-eme ka usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ ghara ịdị ike, na-eme gore ndị mmadụ nwekwuo ọrịa TB na ọganihu ya site na nke na-adịghị ahụ anya gaa na ọrịa na-arụ ọrụ. Ịda ogbenye na-egbochi ịnweta nlekọta ahụike, nri na-edozi ahụ, na ebe obibi dị ọcha, na-eme ka mgbasa nke TB na oke ọrịa. 
* Low Public Awareness and Delayed Diagnosis: Ọtụtụ ndị mmadụ na Naịjirịa nwere obere ihe ọmụma banyere mgbaàmà TB, nnyefe, na mkpa ọ dị ịchọ nlekọta ahụike n'oge. Echiche na-ezighi ezi na ihere gbara ọrịa ahụ gburugburu na-edugakarị na nchọpụta na ọgwụgwọ na-egbu oge. Enweghị nchọpụta n'oge, ndị na-arịa ọrịa TB na-arụ ọrụ na-agbasa ọrịa ahụ na ndị ọzọ n'amaghị ama. 
* Ọgwụ TB na-eguzogide ọgwụ na ọgwụgwọ Non-Compliance: Mpụta nke ọtụtụ ọgwụ TB (MDR-TB)  na-eweta egwu na-arịwanye elu na mbọ nchịkwa TB.  Ọ na-ebute iyi egwu na-arị elu n’mgbalị ijikwaa TB. **MDR-TB** na-apụta mgbe ndị ọrịa anaghị emecha usoro ọgwụ a tụrụ ha, nke na-enye nje bacteria ohere ịmepụta iguzogide megide ọgwụ mbụ e ji agwọ ya. Ebughị oke iso iwu ọgwụ nke ọma na-esikarị na nlekọta ahụike na-adịghị ezu oke, nsogbu ego, ma ọ bụ mmetụta ọjọọ (side effects) nke ọgwụ TB.. 

## Nzaghachi gọọmentị na mba ụwa
Gọọmentị Naijiria na njikọ aka ya na òtù mba ụwa dị ka WHO, Global Fund, na United States Agency for International Development (USAID), etinyela atụmatụ dị iche iche iji lụso ụkwara nta ọgụ.

## Ihe odide