Seta

Na nkà mmụta ihe ndị dị ndụ, setae /ˈsiːtiː/ (SG: seta /ˈsi:tə/; site na okwu Latin maka "bristle") bụ nke ọ bụla n'ime ọtụtụ ụdị bristle- ma ọ bụ ntutu dị iche iche na ihe ndị dị adị.

## Mkpụrụ osisi na-acha odo odo

### Protostomes
thumb|Setae n'ihu ụkwụ nke mayfly
Annelid setae bụ bristles siri ike dị n'ahụ. Ha na-enyere, dịka ọmụmaatụ, earthworms aka ịrapara n'elu ma gbochie ịdọrọ azụ n'oge mmegharị peristaltic. Ntutu ndị a na-eme ka o sie ike ịdọrọ ikpuru n'ala. Setae na oligochaetes (otu ìgwè gụnyere earthworms) nwere chitin n'ụzọ dị ukwuu.  A na-ekewa ha dabere na aka ha jikọtara; dịka ọmụmaatụ, notosetae jikọtara na notopodia; neurosetae na neuropodia.

Diptera setae bụ bristles dị n'ahụ dum ma na-arụ ọrụ dị ka mechanoreceptors.

Crustaceans nwere mechano- na chemosensory setae. Setae na-adịkarị n'ọnụ nke crustaceans ma nwee ike ịchọta ya na aka na-asacha. N'ọnọdụ ụfọdụ, a na-agbanwe setae ka ọ bụrụ ihe dị ka ihe owuwu. Setae na ụkwụ nke krill na obere anụ ndị ọzọ na-enyere ha aka ịchịkọta phytoplankton. Ọ na-ejide ha ma na-ekwe ka e rie ha.

Setae na akpụkpọ anụ nke ụmụ ahụhụ bụ unicellular, nke pụtara na nke ọ bụla sitere na otu mkpụrụ ndụ epidermal nke ụdị a na-akpọ trichogen, nke pụtara n'ụzọ nkịtị "onye na-emepụta bristle".  Ha na-enwe oghere na mbụ ma n'ọtụtụ ụdị na-anọgide na-enwe ọgba mgbe ha siri ike.  Ha na-etolite ma na-arụ ọrụ site na mkpụrụ ndụ nke abụọ ma ọ bụ nke na-akwado ụdị a na-akpọ tormogen, nke na-emepụta membrane pụrụ iche na-agbanwe agbanwe nke na-ejikọta ala nke seta na akpụkpọ ahụ gbara ya gburugburu. Dabere n'otu akụkụ na ọdịdị na ọrụ ha, a pụrụ ịkpọ setae ntutu, **macrotrichia**, **chaetae**, ma ọ bụ ibe. Akpụkpọ ahụ setal abụghị cuticularized na mmegharị ga-ekwe omume. Ụfọdụ ụmụ ahụhụ, dị ka *Eriogaster lanestris* larvae, na-eji setae dị ka usoro nchebe, ebe ha nwere ike ịkpata dermatitis mgbe ha na akpụkpọ ahụ metụrụ aka.

### Deuterostomes

#### Anụ ndị nwere azụ
áká_ịkẹngạ|thumb|Nchịkọta nke ala ụkwụ agụ owuru ka ọ na-agagharị na ugegbe kwụ ọtọ
thumb|Agụ owuru na-ahụkarị na-alụ n'elu windo enyo kwụ ọtọ ma na-egosi lamellae n'okpuru ụkwụ
Ihe ndị dị n'ụkwụ agụ owuru bụ obere usoro yiri ntutu nke na-arụ ọrụ na ikike anụmanụ nwere ịrapara n'elu ihe ndị kwụ ọtọ.  Akụkụ setae nke micrometer n'ime ihe ngosi nanometer a na-akpọ spatulae.

* *Gekko's* seta: Dị ka Kellar Autumn si kwuo, "Ụkwụ abụọ dị n'ihu nke tokay gecko (Gekko gecko) nwere ike iguzogide 20.1 N nke ike dị n'akụkụ n'elu na 227 mm2 nke ebe pad (Irschick et al. 1996). Ụkwụ nke tokay nwere ihe dịka 3600 tetrads nke setae kwa mm2, ma ọ bụ 14,400 setae kwamm2 (Schleich na Kastle 1986; pers. obs.Ọpụpụ ọzọ N'ihi ya, otu seta kwesịrị ịmepụta ike nkezi nke 6.2 pN, na nrụgide nke 0.090 N⋅mm−1 (0.9 atm). Otú ọ dị, otu setae gosipụtara ma ọ dị obere ma na-arapara n'ahụ karịa ka e buru n'amụma site na nha anụmanụ dum, n'okpuru ọnọdụ nnwale dịgasị iche iche, na-egosi na njikọ na mwepụ na gecko setae na-achịkwa (Autumn et al. 2000). "

### Nkewa a na-ejighị n'aka
N'afọ 2017, e bipụtara nkọwa nke ụdị ọhụrụ nke basal deuterostome a na-akpọ *Saccorhytus*. Anụmanụ a yiri ka ọ nwere seta n'akụkụ ahụ ya. Otú ọ dị, na 2022, a na-ewere *Saccorhytus* dị ka ecdysozoan mbụ, a kọwakwara ya dị ka onye "enweghị setae".

## Akpụkpọ ahụ
Na mycology, "setae" na-ezo aka na nchara nchara, mgbidi siri ike, cystidia yiri ogwu nke a na-ahụ na corticioid na poroid fungi na ezinụlọ Hymenochaetaceae. Ọ bụ ezie na ọ na-abụkarị microscopic, setae nke ụdị ụfọdụ nwere ike ịbụ ihe a ma ama iji hụ ya na oghere aka.

## Mkpụrụ osisi na-acha uhie uhie
Na botany, "seta" na-ezo aka na ahịhịa na-akwado capsule nke moss ma ọ bụ liverwort (ha abụọ nwere njikọ chiri anya na clade a na-akpọ "Setaphyta"), ma na-enye ya ihe oriri. Seta bụ akụkụ nke sporophyte ma nwee ụkwụ dị mkpirikpi n'ime gametophyte nke ọ bụ parasitic. Setae adịghị na mosses niile, mana n'ụdị ụfọdụ ha nwere ike iru sentimita 15 ruo 20 n'ịdị elu.

## Chaetoceros setae
N'ime ezinụlọ diatom Chaetocerotaceae, "seta" na-ezo aka na ntutu dị ka mkpụrụ nke valve, ya bụ, ihu nke mkpụrụ ndụ. Akpụkpọ ahụ ndị a nwere ọdịdị dị iche karịa valve. Ụdị setae nwere ike igbochi mmiri ịbanye ngwa ngwa ma chebe mkpụrụ ndụ ka ha ghara ịta nri.

## Akpụkpọ anụ e ji aka mee
Akpụkpọ anụ na-emepụta ihe bụ ụdị ihe na-arapara n'ahụ nke na-apụ apụ na uche, mgbe ụfọdụ a na-akpọ ihe na-apụta apụl, ma na-egosipụta nkwụsi ike dị ukwuu.  Mmepe nke ihe ndị a bụ ihe nyocha ugbu a.

## Hụkwa

* Chaeta
* thumb|Akpụkpọ ahụ dị nkọ na-apụta n'ime tubes elu nke fungus bracket Phellinus gilvus. Pịa na fotoAkpụkpọ anụ e ji aka mee
* Ike Van der Waals

## Ihe odide

Òtù:Pages with unreviewed translations