1 Ndị Eze 11

1 Ndị Eze 11 bụ isi nke iri na otu nke Akwụkwọ Ndị Eze na Akwụkwọ Nsọ Hibru ma ọ bụ Akwụkwọ Mbụ nke Ndị Eze na Agba Ochie nke Akwụkwọ Nsọ Ndị Kraịst.[1][2] Akwụkwọ a bụ nchịkọta akụkọ ndekọta dị iche iche nke dekọtara omume ndị eze Izrel na Juda site n'aka onye na-achịkọta Deuteronomic na narị afọ nke asaa TOA, yana mgbakwunye mgbakwunye na narị afọ nke isii TOA.[3] Isiakwụkwọ nke a bụ akụkụ nke na-elekwasị anya n’ọchịchị nke Solomọn n’elu ala-eze dị n’otu nke Juda na Israel (1 Ndị Eze 1 ruo 11).[4] Ihe e lekwasịrị anya n’isiakwụkwọ a bụ ọdịda na ọnwụ Sọlọmọn.[5]

## Ihe odide
E dere isiakwụkwọ a na mbụ n'asụsụ Hibru ma ebe ọ bụ na narị afọ nke 16 kewara n'amaokwu 43.

### Ndị akaebe ederede
Ụfọdụ ihe odide ndị mbụ nwere ihe odide nke isiakwụkwọ a n’asụsụ Hibru sitere n’ọdịnala Ederede Masoret, bụ́ nke gụnyere Codex Cairensis (895), Codex Codex (narị afọ nke 10), na Codex Leningradensis (1008).[6]

E nwekwara nsụgharị n’asụsụ Grik Koine nke a maara dị ka Septuagint, nke e mere na narị afọ ole na ole gara aga TOA. Ihe odide ochie nke nsụgharị Septuagint gụnyere Codex Vaticanus (B;

𝐺

B; narị afọ nke anọ) na Codex Alexandrinus (A;

𝐺

A; narị afọ nke ise).[7][a]

### Ihe odide Agba Ochie

* 1 Ndị Eze 11:41-43: 2 Ihe E Mere 9:29-31

## Ndị nwunye Solomọn na Ikpe Ha (11:1-8)
Sọlọmọn ịlụ ọtụtụ ndị nwunye nwere ike ọ gaghị ewere ya dị ka ihe na-adịghị mma n'oge ahụ, karịsịa n'ihi ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ma ọ ga-abụ ihe na-agaghị ekwe omume n'ihi Torah (cf. Diuterọnọmi 17:17). Akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ lekwasịrị anya n'okwu okpukpe kama ịrụ ụka banyere omume nke ndị nwunye ala ọzọ ahụ n'olu yiri ihe odide ndị e dekọrọ n'agha biri n'ala ọzọ (Ezra 10; Nehemaịa 10) na-ele ha anya dị ka ọnwụnwa na-eyi iguzosi ike n'ihe nye Chineke Israel egwu.[5] Solomọn nyere ndị nwunye ya ihe yiri ihe ruuru ndị nta na nnwere onwe okpukpe n’oge a, ma o gabigara ókè nke na o mere Jehova mmehie dị oké njọ, nke wetaara ya ihe jọgburu onwe ya.[5]

## Ihe Omume nke Chineke (11:9-13)
N’ihi na Solomọn ‘esiwo n’ebe Jehova nọ wezụga onwe ya,’ si otú ahụ mebie iwu mbụ ahụ, ọ nwekwara ihe ga-esi na ya pụta n’ike n’ike, ma n’ịghọta ihe ọma Devid mere, ntaramahụhụ ahụ egbuola oge, a ga-ahapụkwa onye ga-anọchi ya n’obere alaeze.[5][10]

### Amaokwu 13

: *Otú ọ dị, agaghị m dọwaa alaeze ahụ dum, mana m ga-enye nwa gị otu agbụrụ, maka Devid ohu m na maka Jerusalem nke m họọrọ.*

* "Nye otu agbụrụ": nke ahụ bụ "ebo Juda", nke mesịrị ghọọ aha alaeze ndịda.  Otú ọ dị, a pụkwara ịgụta ebo Benjamin ebe a n'ihi njikọ chiri anya ya na ebo Juda na ihe onwunwe ha na Jerusalem (yana Ụlọ nsọ), n'ihi na obodo ahụ bụ nke ndị Jebusite, nke Devid mechara merie, mana ala niile dị n'ebe ugwu nke ndagwurugwu Hinnom dị n'ezie n'ebo Benjamin. Onye amụma Ahiya jiri otu ụdị okwu ahụ (1 Ndị Eze 11:32) na-agwa Jeroboam okwu, mgbe o dọwara uwe ọhụrụ ya n'ụzọ doro anya ma nye Jeroboam iri n'ime ha.

## Ndị iro Solomọn (11:14-40)
thumb|304x304px|Gerard Hoet, ''Amụma Ahiya gwara Jeroboam'', 1728.
Ịkwụsị ntụkwasị obi nke Solomọn nye Chineke mere ka ‘onye iro’ (Hibru: satan) pụtara n’ọchịchị ya, n’ụdị mmadụ atọ dị iche iche: Hedad, onye isi Edọm (amaokwu 14–22), Rezon nwa Eliada nke Damaskọs (amaokwu 23–25), na Jeroboam ben Nebat (amaokwu 25–4). Akụkụ ahụ kwuru n'ụzọ doro anya na Chineke bụ onye malitere ndị mmegide a (amaokwu 14, 23, na 29–33).[5] Akụkọ ndụ dị nkenke nke onye mmegide ọ bụla e depụtara n'akụkụ a nwere myirịta na akụkọ mbụ nke Israel.[14]

Ndu Hedad, bú onye-isi Edom, kwughachiri akukọ nke mbughari nke ezi-na-ulo Jekob n'Ijipt na Ọpupu: [14]

Hedad kwuru ọchịchọ ya ịlaghachi n’Edọm site n’iji ‘asụsụ Ọpụpụ’: “zipụ m” (dabere n’otu ngwaa Hibru ahụ: Shalakh).[14]

Akụkọ ndụ Rezon nwa Eliada nke Damaskọs (11:23–25) nwekwara ihe jikọrọ ya na akụkọ ihe mere eme nke Devid, bụ́ eze Izrel.[15]

Jeroboam ben Nebat, bú onye iro nke atọ nke Solomon, si n'etiti Israel n'ebe ugwu bilie, si n'etiti ndi-orù nke Efraim puta. Myirịta nke akụkọ ndụ ya na ndụ Devid bụ ndị a:[16]

E gosiri Ahaịja nke Shaịlo dị ka onye na-akwado Jeroboam n’akụkụ a, ma ọ ga-abụ onye iro Jeroboam na 1 Ndị Eze 14:1-18.[17]

## Ọnwụ Solomọn (11:41-43)
Nke a bụ usoro mmechi nke mbụ e ji mee ihe n'akwụkwọ ndị Eze.[18] Ihe E Mere kwuru banyere 'Akwụkwọ Ọrụ Sọlọmọn' dị ka ebe e si enweta ihe ọmụma, ikekwe n'ụdị akụkọ ihe mere eme nke eze.[19]

### Amaokwu 42

: *Oge Solomọn chịrị na Jerusalem n'ime Izrel niile bụ afọ iri anọ.*

* "Afọ iri anọ": dị ka usoro iheomume Thiele si kwuo, ọchịchị Solomọn malitere mgbe Devid nwụrụ n'etiti Septemba 972 BCE na Septemba 971 BCE, ruo ọnwụ Solomọn n'etiti September 931 BCE na April 930 BCE.[21]

## Ihe akaebe ndị e gwupụtara n'ala
Na Julaị 2024, ndị na-ahụ maka ihe ochie nke Israel na Mahadum Tel Aviv kwupụtara nchoputa nke olulu mmiri nke kewara Obodo Devid na ọkara, na-ekewa ụlọ eze na Temple Mount na obodo ndị ọzọ. Ọ dịkarịa ala mita itoolu n'ime omimi na mita iri atọ n'obosara, ma gbasaa ma ọ dịkarịa ala mita iri asaa, site na ọdịda anyanwụ ruo n'ebe ọwụwa anyanwụ. Nchọpụta ahụ mere ka a mata ihe e kwuru na 1 Ndị Eze 11:27.[1]

## Hụkwa
 

* Akụkụ Bible ndị metụtara ya: Deuterọnọmi 17, 1 Samuel 15, 2 Samuel 7, 2 Samuel 8, 1 Ndị Eze 5, 1 Ndị Eze 6, 1 Ndị Eze 7, 1 Ndị Eze 9, 2 Ihe E Mere 2, 2 Ihe E Mere 9, Ezra 10, Nehemiah 10Nehemaịa 10

## Ihe edeturu
a.↑↑ Akwụkwọ niile nke 1 Ndị Eze adịghị na Codex Sinaiticus. [8]

## Ihe odide
1.↑1 Ndị Eze 11, Ọmụmụ Baịbụl nke Berean
2. ↑ 1 Ndị Eze 11:13 ESV

3. ↑ 3.0 3.1 3.2 Cambridge Bible maka Ụlọ Akwụkwọ na kọleji.

4.↑ Barnes, Albert.

5.11 Ndị Eze 11:42

6.↑ "N'ịgbazi ihe omimi, ndị ọkà mmụta ihe ochie chọtara nnukwu oghere nke chebere ndị eze Akwụkwọ Nsọ nke Jerusalem".

## Ebe e si nweta ya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* Thiele, Edwin R., The Mysterious Numbers of the Hebrew Kings, (1st ed.; New York: Macmillan, 1951; 2d ed.; Grand Rapids: Eerdmans, 1965; 3rd ed.; Grand rapids: Zondervan/Kregel, 1983).   ISBN&nbsp;
* 

## Njikọ mpụga

* Nsụgharị Ndị Juu:
** Melachim I - I Kings - Isi nke 11 (Judaica Press) . Ihe odide Hibru na nsụgharị Bekee [na nkọwa Rashi] na Chabad.org
* Nsụgharị Ndị Kraịst:
** Bible Online na GospelHall.org (ESV, KJV, Darby, American Standard Version, Bible in Basic English) 
** 1 Ndị Eze isi 11. Ọnụ Ụzọ Bible