Dharma Ratna Yami

**Dharma Ratna Tuladhar**,nke a ma ama dị ka Dharma Ratna Yami (Nepali: धर्मरत्न यमी) bụ onye osote onye ozi gọọmentị Nepalese,onye na-eme ngagharị iwe na onye ode akwụkwọ asụsụ Newa

Mgbe ọ nọ n'ụlọ mkpọrọ afọ iri na asatọ, ọ gbanwere aha nna ya site na Tuladhar gaa Yami (nke pụtara onye bi na Kathmandu na Nepal Bhasa) wee kọwaa onwe ya dị ka Newa.  Ọ nọ n'ụlọ mkpọrọ iji jikọta ma hazie obodo megide ndị ọchịchị Rana.

## Ndụ mbido
A mụrụ Yami nye nna Bhawani Ratna, nwa onye ahịa azụmaahịa bara ọgaranya Late Ratna Das Tuladhar na nne Devi Maya Tuladhar na Asan Kamalachhi (Newar: कमलाछि), Kathmandu. Ya bụ ezinụlọ ndị ahịa bara ọgaranya nke e mere ka ha ghara inwe ego mgbe ọchịchị Rana weghaara ihe onwunwe ha. Yami gụrụ akwụkwọ n'ụlọ. N'afọ 1930, ọ gara Lhasa wee rụọ ọrụ n'ụlọ azụmahịa nke Dharma Man Tuladhar. Na Tibet, ọ zutere Mahapandit Rahul Sankrityayan; na n'okpuru mmetụta na mkpali ya, ọ mụrụ akwụkwọ na isiokwu dị iche iche wee malite ide onwe ya. B. R. Ambedkar bụ ezigbo enyi nke onye nwụrụ anwụ Dharma Ratna Yami. A na-akpọkarị ya dị ka onye isi ọbịa na mmemme Ambedkar na India. 

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ịtụ mkpọrọ
Mgbe ọ laghachiri Kathmandu n'afọ 1937, ọ sonyeere ndị na-akwado ọchịchị onye kwuo uche ya megide Ọchịchị Rana ike Rana. E jidere ya na 1940 ma maa ya ikpe ịga mkpọrọ afọ iri na asatọ ma weghara ihe onwunwe ya. Mgbe a tọhapụrụ ya mgbe ọ nọsịrị afọ ise, ọ lụrụ Heera Devi Kansakar. N'abalị iri na ise n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1947, e jidere Yami na nwunye ya maka ịhazi nzukọ iji gosipụta Nnwere onwe India site na Britain. A tọhapụrụ nwunye Yami mgbe ụbọchị ole na ole gasịrị ma ya onwe ya nọgidere n'ụlọ mkpọrọ ọnwa isii ọzọ. [Ihe e dere n'ala ala peeji] &#x5B;**'&#x5D;</sup>

N'afọ 1948, ọ ghọrọ onye guzobere otu Nepal Democratic Congress Party nke bụ maka ịkwatu ọchịchị Rana n'ụzọ ọ bụla, gụnyere nnupụisi. N'afọ 1950, ọ jikọtara ya na Nepali National Congress wee ghọọ Nepali Congress nke malitere ọgụ megide Ranas. E jidere Yami ọzọ o wee nọrọ ọnwa iri na isii n'ụlọ mkpọrọ. A tọhapụrụ ya na Febụwarị 1951 mgbe e wepụrụ ọchịchị Rana ma guzobe ọchịchị onye kwuo uche ya na Nepal.

N'ọnwa Nọvemba n'afọ 1951, e guzobere gọọmentị mbụ na Nepal nke onye isi ala nkịtị duziri, Praịm Minista Matrika Prasad Koirala họpụtara Yami ka ọ bụrụ osote Minista Ọhịa. Dị ka Koirala si kwuo, a kpọbatara Yami n'ime ụlọ ọrụ ahụ site na nrụgide nke Eze Tribhuvan n'ihi ahụmịhe ya na Tibet na ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya, nakwa na a ga-etinye onye si n'obodo Buddha nke Ndagwurugwu Kathmandu na ya.

N'ịgbaso mgbanwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị na 1960 mgbe e mebiri nzuko omeiwu ma machibido otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị,   a tụrụ ya mkpọrọ n'ụlọ ọnwa ole na ole na Shree Mahal. A họpụtara Yami na Rastriya Panchayat (ndị omeiwu) n'afọ 1962. 
[[Faịlụ:Yami_1965.jpg|alt=Yami speaking at a meeting of the Nepali Young Buddhist Council in Kathmandu in 1965.|thumb|218x218px|Yami na-ekwu okwu na nzukọ nke Kansụl Ndị Ntorobịa Buddha nke Nepali na Kathmandu na 1965.]]

== Onye na-ahụ maka mmekọrịta ọha na eze ==
Yami bụ onye na-adịghị ekwenye n'ezoghị ọnụ ma na-agbagha ụkpụrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke oge ahụ dị ka enweghị ike imetụ  aka. Ọ rịọrọ na Nzukọ Ndị Omeiwu ka ewepụ iwu ndị metụtara ịkpa ókè agbụrụ, mana a jụrụ aro ahụ. N'afọ 1969, otu afọ nwunye ya nwụsịrị, ọ lụrụ nwanyị Bahun aha ya bụ Sabitri Devi Dahal. Ọ gorokwa otu nwanyị si n'òtù a na-akpọ obodo a na-apụghị imetụ aka ka ọ bụrụ osi nri na kichin ya, ihe a na-apụghị ichetụ n'echiche n'oge ahụ. Echiche ya siri ike na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị emeela ka ndị ọgbọ ya dị ka onye ozi ala ọzọ Fada Marshall D. Moran, SJ kọwaa ya dị ka mmadụ kachasị enye ihe ọmụma na ihe na-adọrọ mmasị na Kathmandu. Yami nwụrụ na Kathmandu na 1975 mgbe ọ dị afọ iri isii [Ihe e dere n'ala ala peeji] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

## Akwụkwọ ndị e bipụtara
Yami bụ onye odee na-asụ ọtụtụ asụsụ wee bipụta akwụkwọ 21 gụnyere akwụkwọ akụkọ, epics na anthology nke uri na Nepal Bhasa, Nepali, Bekee na Hindi.  A tụrụ ya mkpọrọ n'ihi ihe o dere n'ihi na gọọmentị chọpụtara na ha na-agba ọchịchị mgba okpuru.

### Nepal Bhasa

* *Sandeyā Lisah* (Newar) bụ akụkọ ifo banyere ịhụnanya a na-emezughị n'etiti Onye ahịa Newar na Lhasa na nwa agbọghọ Tibet. Yami dere ya mgbe ọ nọ n'ụlọ mkpọrọ nke ugboro atọ na 1950, e bipụtakwara ya na 1952. Nsụgharị Nepali nke Durga Lal Shrestha pụtara na 2013 n'okpuru aha *Lhasa Bolchhe* . 
* *Biswantarayā Machā Dān* (transl. Biswantara na-enye ụmụ ya), akụkọ ifo dabere na Vessantara Jataka, akụkọ Buddha, nke e bipụtara na 1952.
* *Arhat Nanda*, epic, bipụtara na 1953.
* *Lithu* ("Nwunye nke Abụọ"), akwụkwọ akụkọ, nke e bipụtara na 1958.
* *Bhrikuti*, akwụkwọ akụkọ dabeere n'akụkọ nke nwa eze nwanyị Nepalese nke narị afọ nke asaa aha ya bụ Bhrikuti nke lụrụ eze Tibet Songtsän Gampo. E nyere ya Shrestha Sirapa na 1959. 
* *Ang Lhāmo*, akwụkwọ akụkọ nke na-akọ akụkọ banyere nwa agbọghọ Tibet aha ya bụ Ang Lhamo na ndabere nke ndị China banyere na Tibet na mbido afọ 1950. Gọọmentị Nepalese machibidoro mbipụta mbụ nke Pasa Muna bipụtara na 1970. Mbipụta nke abụọ pụtara na 1992, nke Paleswan Pithana, Kathmandu bipụtara.

;  

### Nepali

* *Jagatjyoti*, akụkọ ifo dabere na akụkọ ndụ Buddha.
* *Nepāl kā Kurā*, akụkọ ihe mere eme nke Nepal.
* *Bauddha Darshan ko Ruprekhā*, akwụkwọ gbasara nkà ihe ọmụma Buddha.
* *Gāndhi Gaurav*, akụkọ ihe mere eme

## Edensibia