Nguồn

**Nguồn** (anakwa akpo Năm Nguyên) bụ asụsụ Vietic nke ndị Nguồn na-asụ n'ugwu Trường Sơn na mpaghara North Central Coast nke Vietnam yana mpaghara Laos dị nso.

Ọtụtụ ndị na-asụ asụsụ Nguồn na Vietnam bi n'ógbè Minh Hóa nke dị na Quảng Bình Province, ebe ndị ọzọ bi n'ógbè dị gburugburu Đồng Lê, isi obodo mpaghara Tuyên Hoá, ihe dị ka kilomita 50 (maịlụ 31) site na National Highway 1.

A kọwawo asụsụ Nguồn dị ka olu asụsụ Vietnamese ma ọ bụ dị ka olu asụsụ ndịda Mường. Ụfọdụ ndị nchọpụta na-ewere ya dị ka nke nwere njikọ chiri anya na Mường na-achọpụta na ndị na-ejikọta ya na Vietnamese na-enwe mmetụta karịa site na nchegbu gbasara agbụrụ na/ma ọ bụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị karịa ihe akaebe asụsụ. Chamberlain (2003) na Sidwell (2009) na-ewere ya dị ka asụsụ Vietnam-Muong nke atọ.

## Ebe ala dị
Ọtụtụ ndị Nguồn bi na Tuyên Hóa District (n'akụkụ ndị agbata obi Sách, otu ndị Chứt na-asụkwa asụsụ Vietic) na Minh Hoá District (na-ebi na ndị agbata obi Việt). 

E nwekwara ndị Nguồn bi na Laos, mana ha nwere akụkọ na-emegiderịta onwe ha banyere kpọmkwem ebe ha dị.   Dị ka Chamberlain si kwuo (1998), e nwere obodo Nguồn na etiti Laos nke a maara dị ka Ban Pak Phanang na Boualapha District, Khammouane Province.

## Mmekọrịta usoro ọmụmụ
Chéon (1907), Maspéro (1912), na Cuisinier (1948) lere Nguồn anya na Mường nwere njikọ chiri anya mgbe Mạc (1964), Nguyễn Đ.  B. (1975), na Phạm (1975) jikọtara ya na Vietnamese.

Ntụnyere asụsụ nke Nguyễn V. T. (1975) na Nguyễn Ph. Ph. (1996) na-atụ aro njikọ chiri anya na olumba Mường, nke a ka Barker (1993) (na ndị ọzọ) kwughachiri.

Jerold A. Edmondson, Kenneth J. Gregerson, na Nguyen Van Loi kwuru na asụsụ a nwere "mmasị dị ukwuu maka ndị na-amụ akụkọ ihe mere eme nke asụsụ Vietic" n'ihi mmepe akụkọ ihe mere anya ya.

Nguyễn V. T. (1975) na-ekwu na ndị na-asụ Nguồn nwere ike iso ndị na-ekwu okwu Mường kwurịta okwu na onye ọ bụla na-asụrụ asụsụ nke ha, mana ndị na-akpọ Vietnamese na-amaghị Mường enweghị ike ịghọta Nguồn.

Ọ bụ ezie na ọ dị nso na Mường n'ozuzu ya (karịsịa gbasara myirịta nke sistemụ ụda), n'akụkụ ụfọdụ, Nguồn yiri nke Vietnamese. Dịka ọmụmaatụ, ihe nrịbama na-adịghị mma na Vietnamese bụ không nke obere ihe, nke bụ okwu agbaziri agbaziri sitere na Chinese nke mechara bụrụ okwu agbaziri agbaziri. Ihe nrịbama na-adịghị mma nke obodo chẳng, nke a na-egosi na mbụ nke Vietnamese, ka ejiri mgbazinye ego ndị China dochie nke ukwuu. Mường, n'ụzọ dị iche, echebewo *Ndụ* mbụ. Nguồn, dị ka ndị Vietnamese, tụfuru *Ndụ* ya. N'ihe ngosi a nke ọnwụ nke akara na-adịghị mma, Nguồn dị ka Vietnamese karịa Mường.

## Ụdị asụsụ dị iche iche
Nguyễn Ph. Ph. (1996) na-ekwu na e nwere ụdị abụọ nke Nguồn:

* Ọ bụ Liem ka ọ dị
* Yên Thọ (ma ọ bụ An Thọ) 

A na-akpọ Cổ Liêm aha obodo nta nke otu aha ahụ; Yên Thọ bụ aha otu ụlọ ọrụ na obodo Tân Hoá.

Ụdị Yên Thọdị nso na Vietnamese karịa Cổ Liêm n'ihe gbasara ụfọdụ mmepe phonological.

## Akụkọ ihe mere eme
N'afọ 1905, Cadière kọrọ na a ga-ahụ Nguồn (yana ndị Sách) na ndagwurugwu nke osimiri Nguồn Năn n'ime obodo iri na otu. Na mbụ, e nwere *ógbè* abụọ nke obodo nta ise. Ìgwè ugwu ahụ dị na Sa Cơ canton (ya na ụfọdụ obodo Việt) ma nwee obodo nta ndị a:

* *Ònye ka ọ bụrụ*
* *Otu Duc*
* *Ba Nương*
* *Thanh Long*
* *Tân Kiều*

Tân Kiều mechara kewaa n'ime obodo abụọ nke mere ka ọ bụrụ obodo nke isii n'ebe ugwu:

* *N'oge gara aga*

Obodo nta ndị dị n'ebe ndịda bụ

* *Kổ Liem*
* *Bốk Thọ*
* *Kim Bng*
* *Tân Lí*
* *Otu Lạk*

Mạc (1964) na Nguyễn Đ. B. (1975) na-ekwusi ike na Nguồn bụ otu Việt mbụ sitere na mpaghara Hà Tĩnh na Nghệ An ndị kwagara n'ókèala ha ugbu a na narị afọ nke iri na asaa. Ihe akaebe maka echiche a dabere na ndekọ ezinụlọ. Mạc (1964) kọwakwara na ọtụtụ Nguồn kwupụtara onwe ha ịbụ ndị Việt na ọnụ ọgụgụ mmadụ nke 1960.

Nguyễn V. T. (1975) na-atụ aro na ndị Mường nwere ike ịkwaga n'ebe ndịda karịa Nghệ An ruo Quảng Bình. Ọ bụ ezie na ụfọdụ ezinụlọ Việt nwere ike ịkwaga n'ógbè a, ha nwere ike ime otú ahụ mgbe e guzobere ìgwè Mường n'óbe ahụ. Ndị Vietnam a kwagara mba ọzọ nwere ike, mgbe ahụ, ịmekọrịta asụsụ na Mường. Ụdị Mường a ga-enwekwa mmekọrịta na asụsụ Chứt, dị ka Sách. Ya mere, Nguyễn V. T. (1975) na-atụ aro na Nguồn bụ ụdị Mường dịgasị iche iche nke Mường na-asụ (ma eleghị anya Hà Tĩnh Mường) ma na-ejikọta ndị Việt nwere mmetụta sitere na asụsụ Chứt.

## Ihe edeturu

## Akwụkwọ

* Barker, Miriam A. (1993). Bibliography nke Mường na ndị ọzọ na-asụ asụsụ Vietic, na ihe edeturu. [Ihe e dere n'ala ala peeji]  (Ụdị ntanetị: sealang.net/archives/mks/BARKERMiriam.htm).
* Cadiere, Léopold (190*2*). Omenala ndị a ma ama na Ndagwurugwu Nguồn Sơn. [Ihe e dere n'ala ala peeji]
* Cadiere, Léopold (190*5*). Ndagwurugwu ndị dị elu nke Osimiri Gianh. [Ihe e dere n'ala ala peeji]
* Chamberlain, James R. (2003) Eco-Spatial History: akụkọ ifo nke ndị Annamites na mkpa ya maka mkparịta ụka dị iche iche. Na Landscapes of Diversity: ihe ọmụma ụmụ amaala, ụzọ ndụ na-adịgide adịgide na ọchịchị akụ na ụba na Montane Mainland Southeast Asia. , nke X. Jianchu na S. Mikesell dezigharịrị: Kunming Yunnan Science and Technology Press.
* Onye na-esi nri, Jeanne (1948). Les Mường: Geography nke mmadụ na sociology. Paris: Institut d'Ethnologie.
* Mạc, Đường. (1964). N'ihi ya, ọ bụ n'oge a ka a na-eme ya. Hanoi: Nhà x.b. Khoa advising Xã режим.
* Nguyễn, Dương Bình. (1975). N'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-anọ n'agbụrụ ndị Nguon. N'oge na-adịghị anya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adị n'otu n'otu. Hanoi: Nhà x.b. Khoa advising Xã режим.&nbsp;
* Nguyễn Khắc Tụng (1975). "N'oge a na-eme ihe nkiri, ọ bụ n'oge a ka ọ na-eme n'oge na-adịghị anya". N'ime ya, ọ bụ n'oge a na-adịghị anya ka a na-ekwu na ọ bụ n"ọnwa Vietnam. Nkwurịta okwu banyere ụbọchị a na-ekwu maka ya, n'afọ 492-499. Ha Noi: Jaịlịlị.
* Nguyễn, Phú Phong (1996). Asụsụ Nguồn nke Quảng Bình, Vietnam. [Ihe e dere n'ala ala peeji]  (Ụdị ntanetị: sealang.net/archives/mks/NGUYNPhPhong.htm).
* Nguyễn, Văn Tai. (1975). N'ihi ya, ihe ndị mmadụ na-eme bụ ihe ndị mmadụ ga-eme bụ otu ihe ndị mmadụ chọrọ ime bụ ihe ndị a ga-eme n'oge a. [Ihe e dere n'ala ala peeji]  (A sụgharịrị ya n'asụsụ Bekee dị ka Nguyễn V. T. 1993).
* Nguyễn, Văn Tai. (1993). Nguồn: Olumba nke Vietnamese ma ọ bụ Olumba nke Mường?  (Dị ka data mpaghara si dị). [Ihe e dere n'ala ala peeji] [Ihe e dere n'ala ala peeji]  (Ụdị ntanetị: sealang.net/archives/mks/NGUYNVnTi.htm).
* Pham, Đức Đương. (1975). N'ihi ya, ọ bụ n'ebe ndị a na-asụ asụsụ ndị dị n'òtù Viet-Muong dị n'ebe ọdịda anyanwụ Quảng Bình Province. N'oge a, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adị n'otu n'otu. Hanoi: Nhà x.b. Khoa advising Xã режим.&nbsp;
* [Ihe e dere n'ala ala peeji]  (2009) Nchịkọta asụsụ Austroasiatic: akụkọ ihe mere eme na ọnọdụ nke nka E debere  Wayback Machine. Lincom Europe
* [Ethnology Institute] (1975). Nkwurịta okwu banyere n'etiti ndị mmadụ n'ebe ugwu Vietnam. Hanoi: Nhà x.b. Khoa advising Xã режим.

## Njikọ mpụga

* Ọrụ ubi na egwu ọdịnala nke ndị Nguồn pere mpe na mpaghara Minh Hóa nke mpaghara Quảng Bình
* Asụsụ ndị a ma ama nke Northern Vietnam map E debere ya na  Wayback Machine (Nguồn bụ #17) 
* Ìgwè ndị Nguon nke Laos
Otú:Pages with unreviewed translations