Salami Agbaje

Chief Salami Agbaje (1880–1953) [1] [2] bụ otu n'ime ndị mmadụ ego nke Naijiria n'oge ndị mba ahụ.  Ọ bụ onye ọchụnta ego nwa amaala na-aga nke ọma nke mmechi ụzọ ọ ga-esi eji mamama ya ka ọ bụrụ eziokwu n'ime mba ego na- na-eme na mba ofesi.  [3] Ọ bụkwa nwa amaala Ibadan kacha baa n'oge ya ma jiri akụ ya meghee ụzọ maka ọrụ ọhụrụ a na-eme emu mbụ n'obodo ahụ.

## Ndụ mbido
A Ajụjụ Agbaje na Lagos site na isiokwu Mr Durowoju, onye nkuzi Islam nke sitere na Iseyin na Oriakụ Sinatu.  [1] O nwera a arọ ndị ọzọ, ụmụ nwoke abụọ na ụmụ anụmanụ.  N'ịbụ onye tolitere na-ewere Islam, ugboro bụ Koran bụ pịa niile na-na mgbe ọ dị obere, ọ na-ama Koran na mgba ya ndị nwoke na ndị na-achọ.  O mechara ọrụ n'okpuru akwa akwa ma ike ike akwa.  ụkwụ, ọ kwụghị na Lagos, na ịhụ awụ nke iri na ngosi ọhụ Ibadan imarị ka mma.

## Ibadan
N'agbanyeghị na Ibadan bụ gburugburu ọhụrụ maka Agbaje, Oriakụ Sinatu, nne ya bụ onye obodo ahụ, o birikwa ebe ahụ tupu ọ lụọ Maazị Durowoju.

N'Ibadan, ọ Louis ọrụ aka onye na-akwa akwa ma osisi anya n'ịgba.

### Ọrụ azụmahịa
Ọganihu azụmahịa mbụ ya mere mgbe ọ bụ onye na-arụ ọrụ osisi.  A na-echekwa akụ na nna nke oge colonial site na nchikota nke mbubata ngwa akara emepụtara maka oriri obodo yana mbupụ ngwa akara ugbo na nọmba .  Ndị isi egwu egwuregwu ebe ọtụtụ ndị mbịarambịa dị ka obere kredit nyere ndị obodo Africa .  okporo okporo ụzọ n'oge na- ቁጥር anya dị ka usoro dị mkpa maka ibuga ojiji site n'otu ebe Nigeria gaa na nke ọzọ ma ọ bụ maka mbupụ.  [1] Agbaje ego maka akụ na ngwaọrụ ọhụrụ site n'iweta ọtụtụ osisi maka iwu okporo ụzọ ụzọ okporo ụzọ Lagos-Ibadan na 1871. Azụmahịa osisi n'oge na-adịghị anya iwu pad ụfọdụ ya maka ịnya ego na-  acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ.  Ọ chị ekiri uru ọ bụ site n'ịrụ osisi wee atụmatụ ndị ọrụ ugbo na ụzọ e si azụ ihe na-ihe ihe n'ala ndị Yoruba .  ስትሮ onye akara nke nwere ihe ịga nke ọma n'ijikọta na ọdịdị ọdịdị n'aka ndị ọrụ ugbo obodo ma na-ere ya na ụlọ ọrụ ndị si mba ọzọ maka mbupụ.  Ọ bụkwa onye ama maka iji mgbasa ozi dịka azụmahịa.  Enwere ike ịhụ aha ya na azụmahịa ya n'ime ibe akwụkwọ ozi Yoruba n'afọ 1920. Site n'ịzụ ihe ihe, ego n'ime njem na mbubata na mbupụ.  O bubata owu, gin na rum, ihe eji ewu ulo, okpu, nche anwụ na igwe akwa akwa.  Ọ bụghị naanị na ọ nwere ihe ịga nke ọma dị ka onye na-ebubata ihe, kama ọ bụ n'ezie otu n'ime ndị na-ebubata ụmụ amaala ole na ole n'oge ya.  Ọ gbagoro n'ọkwa na-ahụ ike n'Ibadan wee mụta ọrụ n'obodo ahụ.  N'aịkpọ Akinpelu Obisesan, Obisesan kwara arịrị n'ụdị ndụ ọ na-ebi n'azụ dịka ọ na-akparị ya mgbe ya na ndị isi Ibadan abụọ, Adebisi Giwa na Salami Agbaje nọ.
 
Ihe omume ma ọ bụ ọrụ ọsụ ụzọ ndị ọzọ ọ na-eme na Ibadan gụnyere ebe a na-adọba ụgbọala nke mbụ n'obodo ahụ na ụlọ ọrụ dị iche iche nwere nke mbụ n'ezie, na-ewe ma ndị mba ọzọ na ndị obodo. Ọ bụkwa ya bụ onye mbụ hiwere sinima. 

### Esemokwu na ndị isi Ibadan
Annabi onye ọchụnta ego Ibadan bara nwa, ọ gbagoro ọsọ ọsọ n'ọkwa ndị isi Ibadan, wee bụrụ Balogun nke Ibadan tupu ọ edina 1953. Otu ọ dị, ọtụtụ ndị eze a ma n'obodo ahụ ahụ ka Agbaje jiri akụ na  Aha ya mee ihe maka nsogbu, n'ihi ọkwa ya n'etiti ndị isi isi Ibadan.  Omenala nke ukwuu n'etiti ndị isi Ibadan a ma ama abụrụla nke nke obodo Ibadan.  A na-eji ndị isi ndị na-agụ na ndị n'okpuru dị elu na-atụfu ego nye ụmụ amaala Ibadan ma na-eme oriri na-agụ maka nri na anụrị.  Otú ọ dị, Agbaje bụ onye na-akpata ego n'usoro akụ na na-ahụ nke colonial mkpa na nnukwu omenala Ibadan ma ebube ike ya iji zere ya.  Nke a mere ka ndị Ibadan kpasuru ya iwe.  N'afọ 1949, Mogajis (ma ọ bụ ndị isi isiokwu) n'Ibadan wetara Agbaje ebubo iji njide ya nke Oba nke Ibadan, ọnọdụ nke na-agụnye ihe ya na-arụ ọrụ kama ọ dabere na ọnọdụ n'ime ụlọ ọrụ.  ndị dike na ndị isi obodo.  .  Ihe ajị ya bụ nlelị omenaala buru ibu na akara akara na ndị Ibadan.  ọkọ, otu kọmishọna gba ụgbọ ileba anya n'okwu ahụ, wepụrụ Agbaje n'ebubo niile.

Mgbe ọ nwụrụ, ọ nwere ndị nwunye iri na ọtụtụ ụmụ. A maara na o mefuru nnukwu ego n'inye ụmụ ya akwụkwọ kacha mma ego nwere ike ịzụta.

## Ntụaka