Henry Okah

**Henry Okah** (onye amụrụ n'afọ 1965, na steeti Lagos Naijiria) bụ onye a na-eche na ọ bụ onye ndú ndị agha okpuru nke Naịjirịa nke a na-akpọ Movement for the Emancipation of the Niger Delta (MEND), nke ọ na-agọnahụ.

## Nchịkọta
MEND ekwetala na ọ bụ ha kpatara mwakpo a wakporo ụlọ ọrụ mmanụ na-arụ ọrụ na Niger Delta kwa mgbe site na iji nkwutọ, agha ndị agha ma ọ bụ ịtọrọ ndị ọrụ mmanụ si mba ọzọ. Ebumnobi ndị nnupụisi ahụ bụ imebi mmasị ndị mba ọzọ bany mmanụ Niger Delta, bụ ndị nnupụisi na-ekwenye na ha na-erigbu ndị bi n'ógbè ahụ. MEND kwupụtara ntọala ya na mbido afọ 2006 site na ọtụtụ mwakpo na akụrụngwa mmanụ Naịjirịa nke belatara mmepụta kwa ụbọchị site na ihe dị ka otu ụzọ n'ụzọ anọ,  yana mgbasa ozi ọkaibe dị mgbagwoju anya nke gụnyere ozi ịntanetị iji kwekọọ na mwakpo ahụ.  MEND mepụtara isi akụkọ na Naijiria mgbe ọ mara ọkwa na ọ ga-esonye na mkparịta ụka udo, ma ọ bụrụ na onye bụbu onye isi ala United States bụ Jimmy Carter ma ọ bụ onye na-eme ihe nkiri bụ George Clooney. O kwukwara na nzukọ ahụ na-atụle nkwụsịtụ agha mgbe ọ natara "arịrịọ" site n'aka Onye isi ala US Barack Obama, onye gọnahụrụ ime arịrịọ na mbụ.

E jidere Okah n'obodo Angola ma chụga ya na Naịjirịa n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2008, ma boo ya ebubo ruru iri isii na abụọ dika ịgba ọchịchị mgba okpuru, iyi ọha egwu, inwe égbè n'ụzọ iwu na-akwadoghị na ịzụ ahịa égbè, ebe ndị ọkàiwu na-achọ ntaramahụhụ ọnwụ. O kwuru na ọ "na-akwado ndị bi na mpaghara Delta ka ha ghara inwe ikike, ndị na-ahụ obere uru site na mmanụ a na-agbapụta n'okpuru ha. "  Onye ọka iwu Okah, Femi Falana, kwuru na gọọmentị Naijiria gobiri ya, site n'inye ya ikike nke ọtụtụ blọk mmanụ, ọ bụ ezie na ọ jụrụ.  Ikpe ahụ, nke malitere n'ọnwa Eprel afọ 2008, e mere ya na nzuzo, n'ihi na Onye isi ala Umaru Yar'Adua kwuru na "ọ ga-emebi nchekwa obodo".   Ndị ọka iwu maka Okah kwuru na ikpe mechiri emechi bụ mmebi nke ikike ya ma rịọ ụlọ ikpe dị elu ka ọ gbanwee mkpebi ahụ.

Na nzaghachi, n'onwa Mee 26, n'afọ 2008, MEND wakporo paịpụ Royal Dutch Shell na mpaghara Delta, ma kwuo na ya egbuola ndị agha Naijiria 11. Ọ bụ ezie na gọọmentị Naijiria gọnahụrụ ọnwụ ahụ, ọnụahịa mmanụ ahụ rịrị elu $ 1 n'ahịa ụwa n'ime awa ole na ole nke mwakpo ahụ. E-mail sitere na MEND dọrọ aka ná ntị "[mgbalị ha]... bụ mmegwara maka njide ya na-enweghị isi. "

N'ọnwa Julaị nke afọ 2009, onye ọka iwu Okah kwupụtara na ọ nabatara mgbaghara nke gọọmentị Naijiria nyere onye nnupụisi ọ bụla dị njikere ịtọgbọ ngwá agha ha, na mgbalị ịkwụsị mwakpo a na-awakpo ụlọ ọrụ mmanụ. Onye isi ọrụ MEND "General" Boyloaf kwuru na, ọ bụrụ na a tọhapụ Okah, nzukọ ahụ n'ezịe ga-atọgbọ ngwa agha ya. Jomo Gbomo, onye na-ekwuchitere nzukọ ahụ, kwadoro mkpebi Okah, ebe ọ bụ na ahụike ya na-ada. Otú ọ dị, ndị isi MEND ndị ọzọ kwuru na ha ga-ajụ mgbaghara ahụ. Na onwa Julaị 13, n'afọ 2009, Ọkàikpe Mohammed Liman mara ọkwa na a tọhapụrụ Okah, na igwa ya n'onwe ya: "Mgbe a tụleghachiri ihe onye ọka iwu kwuru, ị ghọwo onye nweere onwe ya n'oge a".

E jidere Okah ọzọ na Johannesburg na úbọchị Satọdee, Ọktoba 2, mgbe mwakpo nke ụbọchị nnwere onwe Naịjirịa nke afọ 2010 gburu mmadụ iri na abụọ. Ọ "na-azọrọ na ọ maghị ihe ọ bụla gbasara bọmbụ ndị a".citation needed&#x5D;"

Na úbọchị Mọnde,  nke ọnwa Jenụwarị 21, n'afọ 2013, ụlọ ikpe South Africa mara Okah ikpe maka ebubo iri na atọ nke iyi ọha egwu, gụnyere bọmbụ gburu mmadụ iri na abụọ na Abuja n'October 1, 2010. N'inye mkpebi ikpe ahụ, Ọkàikpe Nels Claassen kwuru, "M kwubiri na steeti ahụ gosipụtara ikpe nke onye a na-ebo ebubo karịa obi abụọ".  A mara Okah ikpe ịga mkpọrọ afọ 24 ma na-eje ozi ugbu a na Ebongweni Correctional Centre na Kokstad, South Africa. N'oge ikpe ahụ, o kwusiri ike na aka ya dị ọcha, na-ekwu na ikpe ahụ bụ n'ihi na ọ jụrụ ịkwado nkwupụta na ebubo nke Onye isi ala Naịjirịa Goodluck Jonathan na ndị isi si Northern Nigeria gburu mwakpo nke October 1st Independence Day.

Mgbe ikpe ikpe n'ụlọ ikpe na Maachị 7, 2018, a mara Charles Okah, nwanne ya nwoke, ikpe maka ịhazi mwakpo ụbọchị nnwere onwe ma nye ya ikpe ndụ.

## Edensibịa

Otú:Mmadụ ndi di ndụ