open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Usoro Mmiri A Naemegharị Ihe Naeme n'Ebe Ọdịda Anyanwụ

Atụmatụ mmiri emegharịrị nke Western Corridor, a oru ngo mmiri emeghariri, dị na Ndịda Ndịda nke Queensland na Australia. Seqwater naachịkwa atụmatụ ahụ ma bụrụ akụkụ dị mkpa nke SEQ Grid mmiri nke Gọọmentị Queensland wuru iji meghachi omume na mmụba nke ọnụ ọgụgụ mmadụ, mgbanwe ihu igwe na oke ọkọchị. A naakọ na ọrụ A $ 2.5 ijeri dị ka ọrụ mmiri kachasị ukwuu na Australia. Ka ọ na-erule nafọ 2019, e wuru atụmatụ ahụ ma kwado arụmọrụ ya. Ọ naanọgide na nlekọta na mmezi, ọ gaamalite ịrụ ọrụ mgbe ọkwa mmiri SEQ Water Grid ruru 60%.

## Ebe na atụmatụ ya
Western Corridor bụ mpaghara sitere na mpaghara ndịda ọdịda anyanwụ Brisbane gaa nobodo Ipswich. Ruo ọtụtụ afọ, okporo ụzọ ahụ enweela mmụba dị ịrịba ama nke ọnụ ọgụgụ mmadụ na mmepe nke mpaghara Springfield na mgbatị nke Centenary Ụzọ okporo ụzọ na nkwalite na Ipswich Ụzọ okporo ụzọ.

Atụmatụ ahụ gụnyere iwu ụlọ ọrụ mmiri atọ dị elu nke e wuru na Bundamba, Akpa Point na Gibson Agwaetiti, nke naadọta mmiri site na ụlọ ọrụ mmiri na-adịghị mma isii dị na mpaghara ahụ iji mepụta ihe ruru 232 megalitres (51 × 10 /   ; 61   / 66  gal) nke mmiri a naeme ka ọ dị ọcha kwa ụbọchị. Ụgbọ oloko ahụ nwere microfiltration, osmosis azụ, ìhè ultraviolet na oxidation dị elu na chlorine disinfection. 

A naekesa mri ahụ site na netwọk nke paịpụ naatụ ihe karịrị kilomita 200 (120 mi) n'ogologo. Ihe owuwu malitere na Recycled Water Project na 2006 ma wuchaa na ngwụcha afọ 2008. Gọọmentị Australia nyere nde $ 408 nke ego site na mmemme Mmiri Mara mma Australia.

Na Nzọụkwụ 1 nke ọrụ ahụ, atụmatụ ahụ enyewo isi iyi mmiri ọzọ maka Swanbank Power Station na Tarong Power Station na tarong North Power Station. Mbupu na Swanbank malitere na 2007 na mbupu na Tarong na Tarong North malitere na June 2008. Ihe a akwụsịla kemgbe ahụ.

Usoro ahụ nwere ikike inye ndị ọrụ ụlọ ọrụ mmepụta ihe ndị ọzọ mmiri, ndị ọrụ ugbo na iji gbakwunye mmiri ọṅụṅụ na Wivenhoe Dam. A nwalere paịpụ ahụ na Wivenhoe Dam, mana na Nọvemba 2008, Premier Anna Bligh kwupụtara na mmiri a rụgharịrị agaghị abanye n'ime mmiri ahụ ọ gwụla ma ọ bụrụ na ọkwa ahụ adaa n'okpuru 40%. Na mbido, ụlọ ọrụ ọkụ atọ ahụ bụ ndị isi ahịa nke mmiri a naemegharị, na-eri 112 megalitres (25×10^  ; 30×10^ 6  gal) kwa ụbọchị.

Kemgbe ọ batara n'ịntanetị n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2007, ruo n'ọnwarị afọ 2010, Western Corridor Atụmatụ mmiri emegharịrị enyewo ihe karịrị puku megalitres iri atọ na asaa (8.1×10^9  ; .8×10^ 9  gal) nke mmiri n'ime SEQ Water Grid.

Na Jenụwarị 2013 a kọrọ na gọọmentị Newman na-atụle imechi akụkụ ma ọ bụ atụmatụ niile.

E wepụrụ atụmatụ ahụ na 31 Machị 2015 mgbe mmiri ozuzo zuru oke gbochiri nchegbu nchekwa mmiri ozugbo.

## Hụkwa
 

* Atụmatụ Bradfield
* Goldfields Water Supply Scheme
* Ịgba mmiri n'Australia
* Ụlọ Ọrụ Ike Swanbank

## Ihe odide
Ọpụpụ mmiri

Plumbosolvency bụ ikike nke ihe mgbaze, ọkachasị mmiri, igbari ndu.  N'ebe ọha na eze na-enye mmiri nke a bụ ihe onwunwe na-adịghị mma.  N'ime ụlọ (na-emekarị agadi) ebe ndị na-azụ ahịa nwere ike ịwakpo ọkpọkọ ndu, ahịrị ọrụ ụzọ, na ụzọ ọ bụla na-ere ihe eji ejikọta ọla kọpa.  ↵Plumbosolvency nke mmiri nwere ike imeri site na ị nweta pH nke 7.5 site n'ịba ụba pH na lime ma ọ bụ sodium hydroxide (lye), ma ọ bụ site n'inye mkpuchi nchebe n'ime ọkpọkọ ndu site na mgbakwunye nke phosphate na ọrụ ọgwụgwọ mmiri.

Ọ bụ ezie na pH kachasị mma maka mgbochi nke plumbosolvency bụ 7.5, arụmọrụ ka dị mma na pH 7.2-7.6.
Inweta pH a egosila na ọ na-ebelata ọnụ ọgụgụ ọbara.(3, 4)

Mmiri chlorinating na-ebelata anwụrụ ọkụ a gbazere agbaze. Ọ na-eme ka ime ime nke ọkpọkọ na-acha uhie uhie kpuchie chloride, nke na-adịghị agwakọta na mmiri oyi. Otú ọ dị, lead chloride na-agbaze nke ọma na mmiri ọkụ. N'ihi nke a, mmiri a ga-eji mee ihe maka ịṅụ ma ọ bụ ịkwadebe nri ekwesịghị iwere ya na pọmpụ mmiri ọkụ, ma ọ bụrụ na mmiri ahụ nwere ike ịbịakwute ya na ọkpụ. Ekwesịrị iwere mmiri site na mgbata mmiri oyi, ma kpoo ọkụ n'ime ite ma ọ bụ kettle nke na-enweghị isi ma ọ bụ ihe ire ere.

## Hụkwa Ihe ọzọ

* Ụkpụrụ mmiri ọṅụṅụ
* Usoro ọrụ ndu
* 2015 Hong Kong heavy metal na ihe mberede mmiri ọṅụṅụ

## Edensibia

# Rónan Daly, Martin Kimber. "Pịpụ na plumbosolvency."  Engineers Journal Mpịakọta nke 63, Mbipụta 1: Jenụwarị/Febụwarị 2009
# Moore, M.R. Plumbosolvency nke mmiri.  Okike (1973) 243 222 223
# Moore, M.R., Goldberg, A., Fyfe, W.M., na Richards, W.N. Ọnọdụ ndu nne mgbe mgbanwe na mmiri. Lancet (1981) ii: 203 204 .
# Moore, M.R., Robertson, S.J., Gilmour, W.H., Murray, G.D., Britton, A., Low,R.A. Watt, G.C.M. Mbelata nke ọbara na Glasgow.  Journal of Epidemiology and Community Health (1998) 52 672-673
# Troesken E. "Ọdachi nnukwu ọwa mmiri" MIT Press (2006)
# Akwụkwọ nkuzi nke kemịkalụ nke sekọndrị dị elu (Mpịakọta 2) maka ụmụ akwụkwọ steeti
Njikọ ike mmeghari ohuru na Johannesburg

Njikọ ike mmeghari ohuru na Johannesburg, nke a makwaara dị ka JREC, bụ otu mba na-akwado nkwupụta na The Way Forward on Renewable energy (nkè a makwaara dịka **JREC** Declaration), nkè emere na World Summit on Sustainable Development na Johannesburg, South Africa, n'ọnwa Septemba afọ 2002. Ndị isi óche JREC bụ ndị European Commission na Gọọmentị Morocco.

## Hụkwa

* Ike na-agbanwe agbanwe

## Edensibia


## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ JREC
Pt/Co scale

**Platinum-Cobalt Scale** (Pt/Co scale ma ọ bụ Apha-Hazen Scale ) bụ akara agba nke onye na-emepụta kemịkal Allen Hazen (1869-1930) webatara na 1892. Emepụtara ndeksi dị ka ụzọ iji nyochaa ọkwa mmetọ na mmiri mkpofu.  Ọ gbasaala ka ọ bụrụ usoro a na-ejikarị atụnyere ike nke ihe nlele na-acha odo odo.  Ọ bụ kpọmkwem na agba odo ma dabere na dilutions nke ngwọta platinum cobalt 500 ppm.  Agba nke otu milligram nke platinum cobalt gbazere n'ime otu liter nke mmiri na-emepụta ka edobere ka otu nkeji agba na nha platinum-cobalt. ASTM nwere nkọwa zuru ezu na usoro na ASTM Designation D1209, "Ụzọ Nnyocha Standard maka Agba nke Mmiri Dị Iche (Platinum-Cobalt Scale)

## Hụkwa Ihe ọzọ

* Agba APHA

## Edensibia
Akwụkwọ akụkọ maka ọmụmụ geoclimatic

Akwụkwọ akụkọ maka ọmụmụ geoclimatic bụ aha e nyèrè akwụkwọ akụkọ na-adịghị adị nke bipụtara nyocha okpomọkụ ụwa e chepụtara n'ọnwa Nọvemba afọ 2007 nke isiokwu ya bụ, "Carbon dioxide production by benthic bacteria: the death of manmade global warming theory?" Nnyocha e bipụtara gosipụtara *Journal for Geoclimatic Studies* dị ka akwụkwọ gọọmentị nke Mahadum Okinawa Ụlọ akwụkwọ maka Ọmụmụ Geoclimatic (The Institute for Geòclimatic Studies bụkwa aghụghọ ma ọ dịghị adị). Nnyocha ụgha ahụ, nke Daniel Klein na Mandeep J. Gupta nke Ngalaba Climatology nke Mahadum Arizona, na Philip Cooper na Arne FR Jansson na Ngalaba Physics nke Atmospheric nke Mahadụ Gothenburg dere, kwuru na okpomọkụ ụwa abụghị nke mmadụ kpatara, kama ọrụ nke carbon-dioxide na-ewepụta nje bacteria dabere na ala oké osimiri.  

Ọtụtụ ndị na-enwe obi abụọ banyéré okpomọkụ ụwa gbasara akụkọ ahụ tupu achọpụta na ndị édémédé nyocha na ngalaba mahadum ndị a chọpụtara na mbipụta ahụ adịghị adị.  E wepụrụ ebe nrụọrụ weebụ ébé e bipụtara nyocha ahụ ozugbo ekpughere aghụghọ ahụ, ónyé nwe ya bụ David Thorpe, ónyé nta akụkọ sayensị na ónyé na-emepụta weebụ nke bi na United Kingdom.  Ezigbo ónyé dere édémédé ahụ bụ nwoke na-akọwa onwé ya dị ka Mark Cox, ónyé kwuru na e mèrè aghụghọ ahụ iji kpughee enweghị ntụkwasị obi na amaghị akwụkwọ nke ndị na-enwe obi abụọ banyere okpomọkụ ụwa.

## Edensibia

*  
*
Ezi Ntụle

Gọọmentị Britain malitere **Ezi Ntụle nkè** ụgbọ ala carbon dị ala n'afọ 2007 iji nyochaa ụgbọ ala na teknụzụ mmanụ ụgbọala nké nwéré ike inye aka mee ka ụgbọ njem okporo ụzọ ghara ịdị n'ime afọ iri abụo na ise sochirinụ.

Ọ bụ Prọfesọ Julia King CBE FREng, osote chancellor nkè Mahadum Aston na ónyé bụbu ónyé nduzi nkè Advanced Engineering na Rolls-Royce plc duziri nyocha ahụ.

E bipụtara akụkọ nyocha nkè ógè n'ọnwa Ọktoba afọ 2007, ma lekwasị anya na ikike màkà mbelata CO2 sitere na njem okporo ụzọ. O kwubiri, sị:

* Ọganihu ngwá ngwa dị mkpa site na njem okporo ụzọ iji nyere aka izute mbelata ikuku maka ụwa mepere emepe nke pasent iri isii ruo iri asatọ ka ọ na-erule 2050 nke akọwapụtara na Stern Review.
* Na ọnụ ala na ka ọ na-erule afọ 2030, a ga-ebelata ikuku na-esi na njem okporo ụzọ site na pasent iri ise.
* Ụgbọala eletrik ma ọ bụ hydrogen-powered nwèrè ikike ime ka ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ decarbonisation zuru oke nke njem okporo ụzọ bụrụ ebumnuche dị ogologo ógè.
* Biofuels nwèrè ọrụ na ahịa mmanụ UK n'ọdịnihu, ọ bụ ezie na ekwesighi ikwe ka ọchịchọ too ngwa ngwa na-enweghị nchebe gbụrụ-gbúrụ ébé obibi siri ike.

E bipụtara ọkwa ikpeazụ nke nyocha ahụ n'ọnwa Machị afọ 2008, ma nye aro banyéré otu Gọọmentị nwèrè ike isi rụọ ọrụ na mbugharị decarbonising.

## Edensibia
Klimaforum09

thumb|Klimaforum09 Nkwupụta Nkwado nyefere COP15 18 12 2009
thumb|Ememe mmechi Klimaforum09.
**Klimaforum09** - People's Climate Summit, *nzukọ ihu igwe* na-emeghe na nke ọzọ n'ọnwa Disemba afọ 2009, ihe dị ka mmadụ puku iri ise bịara.
Ndị na-ahụ màkà gbụrụ-gbúrụ ébé obibi sitere na mpaghara ụwa nke mgbanwe ihu igwe kacha emetụta gbakọtara na Copenhagen na Klimaforum09 na ndị isi dịka Vandana Shiva, ónyé guzobere Navdanya, Nnimmo Bassey, onyeisi óche nke Friends of the Earth International, na ónyé édémédé Naomi Klein.

E mèrè nkwupụta ndị mmadụ site na Klimaforum09 tupu na n'oge People's Climate Summit na-akpọ màkà "*mgbanwe usoro - ọ bụghị mgbanwe ihu igwe*" ma nyefee ya na Nzukọ nke iri na ise nke ndị otu United Nations Framework Convention on Climate Change n'ubochi irí na asatọ n'ọnwa Disemba.

Klimaforum09 mèrè site n'ubochi asaá n'ọnwa Disemba ruo ụbọchị iri na asatọ n'ọnwa Disemba afọ 2009 na DGI-byen conference center, nso Copenhagen Central Station, dị ka ihe omume na-emeghe na nke ọzọ n'oge UNFCCC COP15. Nzukọ ahụ nwèrè arụmụka karịrị narị atọ, ihe ngosi, ihe nkiri, kọntaktị na egwuregwu bụ nke netwọk Klimaforum, netwọk sara mbara nke òtù ọha na eze, haziri ma mee site n'enyemaka nke ọtụtụ narị ndị ọrụ afọ ofufo.

## Njikọ mpụga

* Nkwupụta Ndị Mmadụ sitere na Klimaforum09
* Mgbasa ozi Klimaforum (Bekee/Danish)

## Edensibia
Laboratory nke sayensị ihu igwe na gburugburu ebe obibi

The Laboratoire des sciences du climat et de l'environnement (**LSCE**, Laboratory Sciences Climate na Environment) bụ ụlọ nyocha màkà ọmụmụ nkè ihu igwe na ọkachasị mgbanwe ihu igwe. Ọ bụ akụkụ nkè Institute Pierre Simon Laplace, ma dị na campus na L'Orme des Merisiers na Gif sur Yvette.

Òtù ahụ na-arụ ọrụ dị mkpa na usoro nkè Intergovernmental Panel on Climate Change ma gụnye ndị na-emepụta ihe na glaciology, mmetụta dịpụrụ adịpụ na nyocha ikuku.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ gọọmentị (n'asụsụ Bekee)
Akụkọ mgbakwunye IPCC, 1992

E bipụtara **akụkọ mgbakwunye** **IPCC** nke afọ 1992 iji nye aka na arụmụka na United Nations Framework Convention on Climate Change n'afọ 1

992 Earth Summit, èke emere na Rio de Janeiro.

Akụkọ ahụ melite ma degharịa ọtụtụ data dị na IPCC First Assessment Report, ma tinye ihe omume mgbanwe ihu igwe ọhụrụ isii, gụnyere mmelite nke ihe omume afọ 1990 .

Nkwubi okwu bụ na nyocha kemgbe afọ

1990 "emetụtaghị nghọta anyị banyéré sayensị nke mmetụta okpomọkụ ma ọ bụ kwado ma ọ bụ ghara ịkwado mgbanwe nkè nkwubi okwu ndị dị mkpa nke nyocha sayensị IPCC mbụ". O kwụrụ na simulations na-agafe agafe (nke na-adabere n'oge), nke bụ nke mbụ na FAR, emelitere ugbu a, mana anaghị agụnye mgbanwe aerosol ma ọ bụ ozone.

## Hụkwa

* Izere Mgbanwe ihu igwe dị ize ndụ Nzukọ mba ụwa (2005)
* Omume onwe onye na nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mgbanwe ihu igwe
* Omume azụmahịa na mgbanwe ihu igwe
* Iwu ike
* Nchekwa ike
* Ihe nlereanya ihu igwe zuru ụwa ọnụ
* Ụkpụrụ nchebe
* Ihe onwunwe ike ụwa na ojiji

## Ịgụ ihe ọzọ

* Mgbanwe ihu igwe 1992: The IPCC Supplementary Report; ndị nchịkọta akụkọ: J.T. Houghton, B.A. Callander na S.K. Varney; Cambridge University Press; 1992
* IPCC Publications / Reports: 1992 Supplementary Reports (subpages nwere njikọ na PDFs nke ngalaba):
** Akụkọ Mgbakwunye na Nnyocha Sayensị IPCC
** Akụkọ Mgbakwunye na Nnyocha Mmetụta IPCC
** Nnyocha IPCC 1990 na 1992

## Edensibia
Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Mgbanwe Ihu igwe na London

**Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Mgbanwe Ihu igwe na London - London Climate Change Agency Limited** (**LCCA**), bụ ụlọ ọrụ ọbọdọ nke London Development Agency (LDA) nwèrè nke na-arụkọ ọrụ na ụlọ ọrụ ndị nwe onwé ha (karịsịa EDF Energy) iji mepụta, kwado, wuo, nwee ma rụọ ọrụ na-arụ ọrụ na-enweghị ike na ọrụ carbon màkà London, yana inye ndị ọzọ ọrụ. Ọ na-arụ ọrụ na mpaghara ike, mmiri, ihe mkpofu na njem. N'afọ 2009, e jikọtara ya na London Development Agency.

A malitere ụlọ ọrụ ahụ n'ubochi iri abụo n'ọnwa Juun n'afọ 2005 iji mezuo mkpebi Ken Livingstone na ntuli aka 2004 màkà onye isi obodo London. Mmefu ego ya màkà afọ 2006 bụ puku euro asatọ na iri na ise, pasenti iri isii na atọ nke LDA kwadoro ya. Ónyé isi nchịkwa bụ Allan Jones, ónyé duziri mmepe nke usoro ike obodo na-adịgide adịgide na Woking. Ụlọ ọrụ na-ahụ màkà mgbanwe ihu igwe na London na-eme atụmatụ ịmepụta usoro yiri nke ahụ màkà London.

Ka ọ na-erule afọ 2006, London mepụtara pasent  asaá nke ikuku carbon nke UK. A na-ahụ LCCA dị ka otu n'ime ụgbọ ala dị mkpa màkà ịnye atụmatụ ike nke ónyé isi ọbọdọ, nke na-achọ mbelata na ikuku ndị a nke pasenti iri abụọ site n'afo 2010 na pasenti iri isii site n'afo 2050 (ọ bụ ezie na inweta nke mbụ n'ime ebumnuche ndị a agaghị ekwe omume). A na-atụkwa anya na ụlọ ọrụ ahụ ga-arụ ọrụ n'ịhụ na 2012 Summer Olympics na London bụ nke mbụ a ga-eji teknụzụ carbon dị ala mee ihe.

## Ngwunye ike na-agbanwe agbanwe
N'afọ 2007, LCCA natara ikike ime atụmatụ màkà ọtụtụ ihe owuwu ike na-agbanwe agbanwe gụnyere: mkpụrụ ndụ photovoltaic nke anyanwụ na City Hall, usoro photovoltaics na ikuku mbụ jikọtara na UK na ụlọ Palestra, Blackfriars Road

## Hụkwa

* Iwu ike nke United Kingdom
* Ojiji na nchekwa ike na United Kingdom
* Obodo Ukwu Ndị Ukwu na-eduzi Ọnọdụ ihu igwe
* Ụlọ ọkụ efu

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* London Climate Change Partnership Homepage
Ịla n'iyi nke ụwa

Ịla n'iyi nke ụwa: Akụkọ Na-adịbeghị anya (nke e bipụtara dị ka Losing Earth - The Decade We Could Have Stopped Climate Change na UK na Commonwealth markets) bụ akwụkwọ afọ 2019 nkè Nathaniel Rich dere. Akwụkwọ ahụ bụ màkà ịdị adị nke ihe akaebe sayensị màkà mgbanwe ihu igwe ruo ọtụtụ iri afọ ebe a gọrọ ya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na mmebi ga-eme n'ihi ya. Ọ na-elekwasị anya n'afọ 1979 ruo afọ 1989 na ndị ọkà mmụta sayensị, ndị na-eme ngagharị iwe, na ndị na-emepụta iwu gụnyere James Hansen na Jule Gregory Charney.

E bipụtara akụkọ ahụ na mbụ dị ka mbipụta n'ọnwa Ọgọst n'ubochi ise, n'afọ, 2018, nke The New York Times *Magazine* ma mesịa gbasaa. Mgbè e bipụtara isiokwu ahụ, a mara ọkwa na akụkọ ahụ na-emepe emepe ka a gbanwee ya ka ọ bụrụ ihe ngosi nke a ga-ekesa na Apple TV+.

## Nzaghachi

### Nsụgharị mbụ nke ederede
Ndị na-ahụ màkà gbụrụ-gbúrụ ébé obibi gụnyere May Boeve katọrọ akụkọ ahụ màkà ịkwalite mbibi ihu igwe na ilekwasị ányá na obere ìgwè nke ha na-ekwu na ọ bụghị ónyé nnọchiteanya nke mmegharị ihu igwe sara mbara. Leah Stokes na ndị ọzọ ajụla nhazi Rich banyere ónyé kpatara nsogbụ ihu igwe; Rich emeghị ka ikpe mara ụlọ ọrụ mmanụ ala ma ọ bụ ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị.

### Nsụgharị nke ederede gbasaa
Na Bookforum, Roy Scranton dere na "akwụkwọ ahụ bụ otu ihe ahụ dị ka isiokwu ahụ" ma gosipụta enweghị ihe e depụtara. Akwụkwọ ahụ nwetara nyocha kpakpando na Booklist, ebe a kpọrọ ya "akwụkwọ ntuziaka a ga-agụ màkà ónyé ọ bụla na-echegbu onwé ya màkà ọdịnihu mbara ala anyị". Nnyocha na NPR kwuru na ọ "dị ka ọdachi ndị Gris".

## Hụkwa

* Mgbagha mgbanwe ihu igwe
* ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke okpomọkụ ụwa
* Nkwekọrịta sayensị banyere mgbanwe ihu igwe
* Nzukọ ihu igwe Noordwijk

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Official website
*
Nnyocha nke Data Ụwa maka Nnyocha Gburugburu Ebe Obibi

**Nnyocha nke Data Ụwa maka Nnyocha Gburugburu Ebe Obibi** (MEDEA) bụ ọrụ na-esote Agha Nzuzo nke ndị ọrụ nzuzo nke United States iji mee ka ndekọ **nyocha** zuru ụwa ọnụ na ikike màkà ọmụmụ sayensị nkè mgbanwe ihu igwe.

N'afọ 1992, site n'iwu nke Council on Foreign Relations na ónyé omeiwu Al Gore n'oge ahụ na ntụziaka nke onye isi nke Central Intelligence Robert Gates, e guzobere Environmental Task Force (ETF), nke bịara na 1993 ghọrọ MEDEA.  Otu ìgwè nke ọtụtụ ndị ọkà mmụta sayensị nyochara ihe karịrị foto satellite akụkọ ihe méré eme narị puku asatọ na iri isii ma wepụ foto satellite ọhụrụ.

E mechiri mmemme ahụ na mmalite ọchịchị George W. Bush, maliteghachiri n'afọ 2010 n'okpuru ọchịchị Obama, wee mechie n'afọ 2015.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* UNCLASSIFIED, MEDEA Program Overview, nopp.org
Mootral

**Mootral** bụ ụlọ ọrụ nké Britain na Switzerland nke na-emepụta ihe mgbakwunye nri iji belata ikuku methane sitere na anụmanụ na-eri nri, ọkachasị ehi na atụrụ, kamakwa ewu. Methane bụ nnukwu gas na-ekpo ọkụ ma na akụkọ nké anọ nkè Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) na-atụ aro ka ọ mụbaa site na x23 ruo x72 multiplier n'ihi oke mmetụta ya na carbon dioxide na obere ogologo ndụ na ikuku ụwa.

## Ihe mgbakwunye nri sitere n'okike
Ọ bụ Neem Biotech na-emepụta ihe mgbakwunye nri sitere n'okike Mootral. Ihe na-arụ ọrụ bụ ihe organosulfur compound (nke a na-ahụkarị na galik), Nnyocha na Mahadum Aberystwyth, Wales egosila mbelata ruru pasentị iri itoolu na anọ na mmepụta methane.

## Azụmaahịa ikuku
Ụlọ ọrụ ndị na-eji mgbakwunye nri Mootral na-emepụta ego carbon nkè enwere ike iji mee ka ha belata ọkwa ha ma ọ bụ ree ndị ọzọ. N'ọnwa Disemba afọ 2019, Verra kwupụtara na ọ kwadoro Mootral dị ka usoro mbụ n'ụwa iji belata ikuku methane sitere na anụ ụlọ na-eri anụ.

## Mgbasa ozi
Mootral dọtara uche dị ukwuu dị ka ónyé nkè abụọ na FT Global Climate Challenge na Dutch Postcode Lottery. [citation needed]

Mootral bụ ónyé ikpeazụ na Shell / BBC / Newsweek World Challenge 2009 dị ka otu n'ime ihe ngwọta iri na abuo kachasị mma màkà mgbanwe ihu igwe.

Chris Sacca na Tribe Capital na-akwado Mootral.

## Edensibia

## Ebe e si nweta ya

* https://web.archive.org/web/20230918082358/http://www.incropsproject.co.uk/documents/Events/Launch2009/David%20Wiliams%20Neem%20Biotech.pdf
* 2009 Finalist EMISSION CONTROL; United KINGDOM
* Animal Feed Science and Technology, Mpịakọta 147, Mbipụta 1-3, 14 Nọvemba 2008, Peeji 36-52
* Animal Feed Science and Technology, Mpịakọta 145, Mbipụta 1-4, 14 Ọgọst 2008, Peeji 351-363
* J. Dairy Sci 89:761-771, 2006
Ndị nakwa Mpaghara Ébé ọ Mmetụtara Karịa

Ndị nakwa Mpaghara Ébé ọ Mmetụtara Karịa, nke a makwaara site na acronym ya **MAPA**, bụ okwu na-anọchite anya otu na mpaghara ndị mgbanwe ihu igwe metụtara n'ụzọ na-ekwekọghị ekwekọ, dị ka ụmụ nwanyị, ọbọdọ ụmụ amaala, agbụrụ pere mpe, ndị LGBTQ +, ndị na-eto eto, ndị okenye na **ndị** ogbenye na ndịda ụwa. Okwu na echiche a jikọtara ya na intersectionality. Ọbọdọ ndị a na-ebute oke ikuku carbon na mgbanwe ihu igwe. Karịsịa, site na ịrị elu nke òtù ndị na-enweghị isi nké nwéré ebumnuche nke ikpe ziri ezi ihu igwe - dị ka Fraịdee maka Ọdịnihu, Ende Gelände ma ọ bụ Nnupụisi Mgbukpọ - njikọ nke ìgwè ndị a n'ihe gbasara ikpe ziri ezi nke ihu igwe ghọrọ ihe dị mkpa. Ndị na-ahụ màkà mgbanwe ihu igwe na-ahọrọkarị okwu ahụ karịa echiche ochie dị ka ndịda ụwa.l

## Edensibia
Ifufe ugwu

**Ifufe ugwu**, ifufe oghéré ma ọ bụ oghéré na-agafe bụ ifufe dị n'ógbè na-efe site na oghéré dị n'etiti ugwu.

Ifufe oghéré bụ ifufe dị ala ma nwee ike ijikọta ya na ifufe siri ike nke ọkpọ iri abụọ ruo iri anọ na mgbe ụfọdụ na-agafe ọkpọ iri ise.  Ifufe na-adịkarị ike na nso nke ụzọ ọpụpụ.

Ihe atụ na-agụnye ifufe na-efe n'elu mmiri na-agafe Strait of Gibraltar nke a na-akpọ Levanter otu n'ime ifufe kachasị ike na mpaghara a. Ifufe yiri nké a na-eme na oghere ndị ọzọ dị n'ugwu, dị ka tehuantepecer na jochwinde, na ogologo ọwa, dị ka Strait of Juan de Fuca n'etiti Ugwu Olympic nkè Washington na Vancouver Island, British Columbia, Hinlopen Strait dị nso na Spitsbergen. Na Columbia River Gorge na ókèala Washington na Oregon, oké ikuku dị elu emeela ka etinye ugbo ikuku, na nnukwu ikuku na-efe n'osimiri Columbia.

Ihe atụ ọzọ bụ ifufe Koshava na Serbia nké na-efe n'akụkụ Osimiri Danube. Ugwu ndịda Carpathian na Ugwu Balkan na-ebugharị mmiri na-abanye n'ime ọdọ mmiri Danube na Romania na ụgbọ elu na-apụ na Iron Gates a maara dị ka ifufe Koshava. Isi njirimara nké ifufe Koshava bụ ọsọ ifufe ya dị elu, ntụziaka ndịda ọwụwa anyanwụ, nnọgidesi ike, na ụfụfụ.

N'ozuzu, ifufe na-efe n'okporo ụzọ na-emetụta ihu igwe mpaghara (n'ebe ndịda France), yana ahịhịa. Ha bụkwa ndị na-ebute ọkụ ọkụ na mpaghara ndị ahụ metụtara. Mmiri na-esi na ya apụta nwere ike iru ihe karịrị otu narị kilomita kwa elekere  ma kpatara mmebi ihe onwunwe.

## Hụkwa

* Ọdịiche ikuku (ihe gbasara ala)
* Ụgbọelu na-apụ na ndagwurugwu

## Edensibia

* Bendall, A. A., 1982: Mmiri dị ala site na Strait of Gibraltar. The Meteorological Magazine, Mpịakọta nke 111, peeji nke 14910153
* Colle, B. A., C. F. Mass, 2000: Nleba anya dị elu na Nkọwa ọnụọgụ nke Easterly Gap Flow site na Strait nke Juan de Fuca na 910 Disemba 1995. Monthly Weather Review: Mpịakọta 128, peeji nke 2398á2422.
* Colle, B. A., C. F. Mass, 1998: Oké ifufe n'akụkụ ọdịda anyanwụ nke Ugwu Washington Cascade. Akụkụ nke I: Nnyocha Nnyocha na Nkọwapụta dị elu nke 12 Febụwarị 1995. Monthly Weather Review: Mpịakọta nke 126, peeji nke 28X52.
* Overland, J. E., na B. A. Walter, 1981: Gap winds in the Strait of Juan de Fuca, Monthly Weather Review: Mpịakọta 109, peeji nke 2221 2233.
* Scorer, R.S., 1952: Ifufe ugwu; ọmụmụ nke ifufe elu na Gibraltar. Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society: Mpịakọta nke 78, peeji nke 53
* Sharp, J. na C. F. Mass, 2002: Columbia Gorge Gap Flow: Insights from Observational Analysis and Ultra-High Resolution Simulation. Bulletin of the American Meteorological Society: Mpịakọta nke 83, peeji nke 17571762.
* Steenburgh, W. J., D. M. Schultz, B. A. Colle, 1998: Ọdịdị na Ọganihu nke Gap Outflow n'elu Gulf of Tehuantepec, Mexico. Monthly Weather Review: Mpịakọta 126, peeji nke 2673.2691.
Atụmatụ ime mgbanwe mpaghara

**Atụmatụ ime mgbanwe mpaghara** (LAPAs) bụ atụmatụ ndị ọbọdọ na-eduzi nké na-achọ inyere gọọmentị na ọbọdọ aka iwulite ike ịnagide mmetụta nke mgbanwe ihu igwe. A na-emepụta LAPAs na mpaghara ma ọ bụ ọbọdọ ndị na-emetụta mmetụta nkè mgbanwe ihu igwe, dị ka ébé ndị na-enwekarị idei mmiri, ụkọ mmiri ozuzo, ma ọ bụ ihe omume ihu igwe siri ike.

Usoro LAPA na-agụnyekarị usoro itinye aka, ébé ndị na-emetụta mpaghara na ndị otu ọbọdọ na-etinye aka n'ịchọpụta na ibute ihe ize ndụ na adịghị ike ihu igwe ụzọ. Dabere na ozi a, a na-achọpụta nhọrọ na atụmatụ mgbanwe, a na'emepụta atụmatụ iji mezuo omume ndị a.

LAPAs nwèrè ike ịgụnye usoro mgbanwe dịgasị iche iche, dị ka imeziwanye usoro nchịkwa mmiri, ịkwalite usoro ịdọ aka ná ntị n'oge màkà ọdachi ndị na-emere onwé ha, ịkwalite ojiji nkè ụdị ihe ọkụkụ na-eguzogide ihu igwe, ma ọ bụ iwu ihe owuwu iji chebe megide ịrị elu nke oke osimiri. Usoro LAPA na-abụkarị nke mba ma ọ bụ nke mba ụwa na-enyere aka, ọ pụkwara ịkwado site na ego sitere na ego mgbanwe ihu igwe nkè mba ụwa.

LAPAs dị iche na National Adaptation Programme of Action (NAPAs) na ala elu ha, usoro mpaghara, mana n'ọnọdụ ọtụtụ, a na-enye ha ego n'okpuru atụmatụ enyemaka mmepe yiri ya. A na-akwadebe LAPAs mgbè niile na ọkwa gọọmentị ime ọbọdọ, ọ bụ ezie na LAPAs nke ọbọdọ dịkwa n'ebe ahụ. E bịdọrọ omume a na Nepal n'okpuru nduzi nke Ministry of Population and Environment, ebe a na-elekwasị anya na United Nations Framework Convention on Climate Change.

## Nepal
A haziri usoro LAPA na Nepal ka ọ bụrụ nké na-ekere òkè na nkè ọbọdọ na-eduzi, na ntinye aka nke ndị na-emetụta mpaghara, gụnyere ụmụ nwanyị, ndị ntorobịa, na ndị a na-akparaghị ókè, n'ịchọpụta ihe ize ndụ na adịghị ike nke ihu igwe, na ịzụlite usoro mgbanwe. Usoro LAPA gụnyere ọtụtụ nzọụkwụ, gụnyere adịghị ike na nyocha ihe ize ndụ, njirimara nke nhọrọ mgbanwe, na ibute ụzọ n'omume.

Usoro LAPA na Nepal enwetala nkwado site na ụlọ ọrụ mba na mba ụwa dị íchè íchè, gụnyere United Nations Development Programme (UNDP), World Bank, na Global Environment Facility (GEF). Òtù ndị a enyewo nkwado teknụzụ na ego màkà mmepe na mmejuputa LAPAs, yana iwulite ikike màkà ndị na-emetụta mpaghara.

Otu ihe atụ nke LAPA na-aga nke ọma na Nepal bụ nke mepụtara na mpaghara Kailali, nke nwéré oke nsogbụ màkà idei mmiri na mbuze ala. Usoro LAPA na Kailali gụnyere ntinye aka nke ihe karịrị otu puku ndị otu ọbọdọ, gụnyere ụmụ nwanyị na ndị a na-akparaghị ókè, n'ịchọpụta na ibute ụzọ n'ịgbaso usoro mgbanwe, dị ka iwu ihe mgbochi osimiri, iwu ihe mgbaba, na imeziwanye usoro ịdọ aka ná ntị màkà idei mmiri.

## Njikọ mpụga

* National Framework on Local Adaptation Plans for Action *nke Gọọmentị Nepal bipụtara*

## Edensibia
Mgbasa Ozi Ụmụ Anụmanụ na Network Nnyocha Mbelata

Netwọk nchọcha gbasara anụ ụlọ na mbelata bụ netwọk nyocha mba ụwa nke lekwasịrị ányà n'imeziwanye nghọta nkè gas na-ekpo ọkụ site na ọrụ ugbo. 

E guzobere ya n'ọnwa Nọvemba afọ 2007.

## Hụkwa

* Mgbanwe ihu igwe na New Zealand
* Ebe obibi nke New Zealand

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Mgbasa Ozi Ụmụ Anụmanụ na Network Nnyocha Mbelata
Ihe Omume Mba

Mmemme Nkwado Mba nke Omume (**NAPA**) bụ ụdị atụmatụ e nyèrè na United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) site na mba ndị na-emepebeghị emepe, iji kọwaa nghọta mba ahụ banyéré "mkpa ngwa ngwa na ngwa ngwa iji mee mgbanwe ihu igwe". NAPAs ekwesịghị ịgụnye nyocha mbụ, mana jiri ozi dị ugbu a ma tinye profaịlụ nke ọrụ ndị dị mkpa nke e bu n'uche iji gboo mkpa ndị a chọpụtara.

UNFCCC na-edebe nchekwa data nke NAPAs, na nkè mba ndị a chọpụtara n'ime NAPAs. Ka ọ na-erule n'ọnwa Nọvemba afọ 2011, o nwere akụkọ sitere na LDCs iri anọ na isii.

E guzobere Least Developed Countries Fund (LDCF) iji kwado nkwadebe nke NAPAs na itinye n'ọrụ ọrụ ha na-atụ aro. LDCF ugbu a nwèrè ihe onwunwe nke ọ dịkarịa ala narị anọ na iri na ise, nke a kwadoro dola otu narị na iri asaa na asaa nde maka ọrụ iri anọ na asaa, na-adọta ihe karịrị narị dọla ise na iri ise nde na itinye ego na usoro ahụ.

## Nkọwa zuru ezu
Ebumnuche NAPA bụ inye LDC ohere ịchọpụta "mkpa ngwa ngwa na mkpa ozugbo" màkà ime mgbanwe ihu igwe. Dị ka akụkụ nke usoro NAPA, ụlọ ọrụ gọọmentị LDC, nke ụlọ ọrụ mmepe na-enyere aka, na-enyocha mba ha nwere ike ịdabere na mgbanwe ihu igwe na ihe omume ihu igwe siri ike. LDCs wee mepụta ndepụta nke ọrụ mgbanwe nke ga-enyere mba ahụ aka ịnagide mmetụta ọjọọ nke mgbanwe ihu igwe. LDCs ndị na-enyefe NAPAs na UNFCCC wee ruo eru màkà ego site na LDCF maka ọrụ NAPA. E mèrè LDCF site na UNFCCC kpọmkwem iji nyéré mba ndị na-emepebeghị emepe aka, nke na-emetụta mmetụta nke mgbanwe ihu igwe. Ka ọ dị ugbu a, iri anọ na ise LDC edeela ma nyefee NAPA na UNFCCC, na Nepal dị ka mba kachasị ọhụrụ nyefee NA PA ya n'ọnwa Nọvemba afọ 2010. Mba atọ ọzọ (Angola, Myanmar, na Timor Leste) na-eme atụmatụ iji mezue NAPA ha na ngwụcha afọ 2011.

### Bangladesh
Bangladesh NAPA na-atụ aro ọtụtụ ọrụ mgbanwe dị mkpa na-elekwasị anya n'ịmepụta ike mba ahụ nwèrè màkà mmetụta nke mgbanwe ihu igwe. A na-eme atụmatụ ndị a ka a rụọ ọrụ n'oge dị mkpirikpi ruo n'etiti, iji chebe ọbọdọ na gbụrụ-gbúrụ ébé obibi na Bangladesh site na mmetụta nke mgbanwe ihu igwe.
Ụfọdụ n'ime isi mgbanwe ndị a chọpụtara na Bangladesh NAPA gụnyere:

# Ọrụ ugbo: NAPA na-achọpụta mkpa ọ dị imeziwanye usoro ịgba mmiri, ịkwalite ihe ọkụkụ na-eguzogide ụkọ Mmiri ozuzo, ma webata teknụzụ ọrụ ugbo ọhụrụ iji nyéré ndị ọrụ ugbo aka ịnagide mmetụta nke mgbanwe ihu igwe.
# Ihe onwunwe mmiri: NAPA na-achọpụta mkpa ọ dị iwu obere ebe nchekwa mmiri, melite usoro nchịkwa mmiri, ma chebe isi iyi mmiri site na mmetọ.
# Ahụike: NAPA na-achọpụta mkpa ọ dị imeziwanye usoro nlekota ọrịa, iwusi akụrụngwa ahụike ike, ma kwalite mmata ọha na eze banyere mmetụta ahụike nke mgbanwe ihu igwe.
# Mpaghara ndị dị n'ụsọ oké osimiri: NAPA na-achọpụta mkpa ọ dị iwu ihe mgbochi ndị dị n"ụsọ oké mmiri, melite usoro ịdọ aka ná ntị n'oge màkà oké ifufe na oké ifufe, ma kwalite ụzọ ndị ọzọ màkà ọbọdọ ndị dị n-ụsọ oké ifufe.
# Ihe owuwu: NAPA na-achọpụta mkpa ọ dị imeziwanye ike nke akụrụngwa na mmetụta nke mgbanwe ihu igwe, dịka site na iwu ebe mgbaba mmiri na iwusi netwọk njem ike.

## Hụkwa

* Atụmatụ ime mgbanwe mpaghara
* Mgbanwe ihu igwe

## Edensibia
Nkwupụta New York Banyere Ọhịa

**Nkwupụta New York** na Ọhịa bụ nkwupụta ndọrọ ndọrọ ọchịchị nkè afọ ofufo na nkè na-adịghị agbaso iwu nke sitere na mkparịta ụka n'etiti gọọmentị, ụlọ ọrụ na ọha mmadụ, nke odeakwụkwọ ukwu nke United Nations bụ nkè United Nations Climate Summit kpaliri na New York n'afọ 2014.

Nkwupụta ahụ na-ekwe nkwa ịbelata ọkara nke mgbukpọ ọhịa site n'afo 2020, iji kwụsị ya site n'afo 2030, na iweghachi ọtụtụ narị nde acres nke ala mebiri emebi. A na-akọwa mweghachi ala ahụ a tụrụ aro dị ka ikpuchi "ébé bụrụ ibu karịa India".

A voluntary Action Agenda na-eso Declaration, na-enye " nduzi màkà gọọmentị, ụlọ ọrụ, na òtù gbasara usoro dị iche iche nke omume nwéré ike iru [Declaration's] transformational goals".

Otu ụlọ ọrụ ndụmọdụ dị na Washington, Climate Advisers, dere atụmatụ nke nkwupụta ahụ. Gọọmentị iri atọ na asaa, gọọmentị iri abụo dị n'okpuru mba, ụlọ ọrụ iri ise na atọ dị iche iche, otu iri na isii na-anọchite anya obodo ndị nwe obodo na iri isii na atọ na-abụghị gọọmentị bịanyere aka na ya. Ndị a gụnyere mba ndị so na EU, Canada, Japan, Kenya na Ethiopia.

A nabatara nkwupụta ahụ n'ozuzu ya. Gọọmentị nke Germany, Norway na United Kingdom nke Great Britain na Northern Ireland wepụtara nkwupụta jikọrọ aka na-akwado nkwupụta ahụ, ma na-etinye gọọmentị ha na "ịkwado ma mepụta mmekọrịta ọhụrụ na mba ndị dị n'oké ọhịa na-emepụta atụmatụ uto ahịhịa ndụ, na ụlọ ọrụ ndị nwe onwé ha na-ewepụ mgbukpọ ọhịa site na usoro ego ha, ụlọ ọrụ ọbọdọ na gọọmentị ndị ọzọ na-enye onyinye iji kwekọọ ihe mkpali, ahịa na nguzozi megide mbibi ọhịa", yana nkwa ego iji nye mba ndị na-emepe emepe eme ihe ruru mmemme ọhụrụ irí abụọ n'okpuru nkwado.

Ụfọdụ òtù ndị na-abụghị nke gọọmentị egosila na njedebe nke nkwupụta ahụ. N'ọnwa Septemba afọ 2019, e bipụtara akụkọ nyocha afọ ise "Progress on the New York Declaration on Forests Protecting and Restoring Forests - A Story of Large Commitments yet Limited Progress". 

## Hụkwa

* 2021 Nzukọ Mgbanwe ihu igwe nke Mba Ndị Dị n'Otu

## Edensibia
Nzukọ Nzukọ nke Ny-Ålesund

**Ny-Ålesund** Symposium bụ ihe omume mba ụwa dị elu kwà afọ ébé ndị nchọpụta na ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ndị isi azụmaahịa, ndị nnọchi ányá NGO na ndị ọzọ na-eme mkpebi na-ezukọ iji kesaa ahụmịhe na iji kwurịta ngwọta mgbanwe ihu igwe.

## Nkọwa
A haziri Symposium mbụ n'ọnwa Machị afọ 2006. Eze Ukwu ya bụ Prince Haakon nke Norway bụ ónyé nkwado nke Symposium. 
Isiokwu ndị a metụtara ihe ịma aka nke mgbanwe ihu igwe, nsogbụ gbụrụ-gbúrụ ébé obibi ndị ọzọ, na nsogbụ ndị metụtara Arctic na mpaghara Northern nke nwéré ike inwe nnukwu mmetụta zuru ụwa ọnụ. Ntinye aka na-ejedebe na mmadụ iri anọ na ise, site na ịkpọ òkù naanị.

Symposium ahụ na-ewere ọnọdụ na Svalbard na ogo iri asaa na itoolu n'ebe ugwu. Ọ bụ ebe obibi na-adịgide adịgide kachasị n'ebe ugwu n'ụwa ma ọ dị naanị kilomita otu puku na narị abụọ site na North Pole. Gọọmentị Norway agbanweela ọbọdọ a na-egwupụta ihe n'oge gara aga ka ọ bụrụ isi ụlọ ọrụ maka nyocha sayensị na nlekota gbụrụ-gbúrụ ébé obibi na Arctic. Ntọala ahụ na-anabata ndị ọkà mmụta sayensị si ihe karịrị mba iri abụo ma na-arụ ọrụ dị mkpa na nyocha mgbanwe ihu igwe nke mba ụwa. Ọ bụ ụlọ ọrụ gọọmentị Kings Bay AS, ụlọ ọrụ na-egwupụta coal n'oge gara aga, nwe ya ma na-arụ ọrụ ya. Ọdịdị ahụ pụrụ iche, na ndabere nke ọdịdị Arctic na-enweghị mmerụ.

Ebumnuche nke Symposium bụ ịkekọrịta ihe ọmụma, melite nghọta ma chọọ ngwọta nke mmetụta ndị a nwèrè ma na mpaghara Arctic ma na mba ụwa.
Ọ bụ Kings Bay AS haziri nzukọ ahụ na mmekorita ya na Ministri Mmụta na Nnyocha nkè Norway, Ministri nke Gbụrụ-gbúrụ Ébé Obibi, Ministri na-ahụ maka ihe gbasara mba ọzọ, Ministri Azụmaahịa na Ụlọ Ọrụ, Ministri Ikpe na Ndị Uwe Ojii, na Kansụl Nnyocha Nke Norway. Statkraft AS bụ ónyé nhazi na ónyé nkwado nke Symposium. Ndị odeakwụkwọ ahụ bụ Center for International Climate and Environmental Research-Oslo (CICERO).

## Isiokwu
Isi okwu màkà symposia bụ:

* 2006 - Mgbanwe Arctic - ohere na ihe ịma aka ọhụrụ
* 2007 - Mgbanwe Arctic - mgbanwe ihu igwe zuru ụwa ọnụ - mkpa ọ dị ime ihe
* 2008 - Mgbanwe ihu igwe zuru ụwa ọnụ na ihe ịma aka nyocha
* 2009 - Mgbanwe ihu igwe: Ịghọta ndọrọ ndọrọ ọchịchị ụwa na Copenhagen na karịa
* 2010 - Mgbanwe Arctic na Mmetụta Ya zuru ụwa ọnụ
* 2011 - *kagburu n'ihi* ụfụfụ ọkụ ọkụ
* 2012 - N'ebe akụ na ụba na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ: ọrụ teknụzụ
* 2013 - Mgbanwe Arctic - Ohere ma ọ bụ Ihe Egwu
* 2014 - Ịkwụsị Ọnọdụ Ihu igwe

## Edensibia
Pastoral Greenhouse Gas Research Consortium

**Pastoral Greenhouse Gas Research Consortium** (PGGRC) na-eme nchọpụta iji chọta ụzọ isi belata gas na-ekpo ọkụ site na anụ ụlọ. Njikọ ahụ, nkè e guzobere n'afọ 2004, nwèrè Memorandum of Understanding na Gọọmentị New Zealand. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ọkara nke gas na-ekpo ọkụ na New Zealand bụ n'ihi ọrụ ugbo na ébé ọ bụ na gọọmentị New Zealand bịanyere aka ma kwado usoro Kyoto Protocol ka a na-achọ iji belata ikuku ndị a.

N'afọ 2003, Gọọmentị nwara ịmanye ndị ọrụ ụgbọ ka ha kwụọ ụgwọ nyocha màkà mbelata ikuku ugbo mànà ọ gosipụtara na ọ bụghị ihe a ma ama ma hapụ atụmatụ ahụ. PGGRC bụ ụzọ ọzọ iji dozie ikuku ọrụ ugbo.

Nnyocha onwé ya n'afọ 2006 chọpụtara na PGGRC na-emepụta nyocha na-eduga n'ụwa ma bụrụ ezigbo uru màkà ego.

## Ndị mmekọ
Ndị mmekọ nọ na njikọ ahụ bụ:

* AgResearch
* Fonterra
* Nnyocha Fert
* PGG Wrightson
* DairyNZ
* Nnyocha nke mgbada
* Anụ na ajị anụ New Zealand

Ndị otu ya bụ Ministry of Agriculture and Forestry, NIWA nakwa Foundation for Research, Science and Technology. AgResearch, DairyNZ, LIC na Mahadum Lincoln na-eme nnyocha.

## Hụkwa

* Ọrụ ugbo na New Zealand
* Mgbanwe ihu igwe na New Zealand
* Ebe obibi nke New Zealand

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Pastoral Greenhouse Gas Research Consortium
Ngalaba Na-ewepụ Ihe

Ngalaba Na-ewepụ Ihe (RMU) bụ ụgwọ carbon a na-ere ahịa ma ọ bụ 'Kyoto unit' na-anọchite anya ikike iji wepụta otu tọn nkè gas na-ekpo ọkụ nke ewepụ ma ọ bụ ọrụ carbon sink na mba Annex I. 

E mepụtara ma nye ya site na Kyoto Protocol Annex I Parties màkà ịmịkọrọ carbon site na iji ala eme ihe, mgbanwe ala, na ọrụ ọhịa (LULUCF) dịka mgbake osisi.

## Ntinye aka
N'okpuru Nkeji édémédé 3.3 nkè Kyoto Protocol, Ndepụta I Ndị otu nwèrè ike ịmata biosequestration, iwepụ carbon dioxide site na ikuku site na carbon sinks, nke sitere na osisi mmadụ, osisi na mgbukpọ osisi kemgbe afọ 1990, na ikpebi ma ha mezuru nkwa ha na-ebelata ikuku n'okpuru Protocol ahụ. Mgbe sinks mere ka ewepụ gas na ikuku, Annex I Parties nwéré ike iwepụta nkeji mwepụ (RMUs).

## Hụkwa

* Azụmaahịa ikuku
* Usoro ndị na-agbanwe agbanwe
* Ọnụ ọgụgụ e kenyere
* Mbelata Mgbasa Ozi
* Ngalaba Na-ebelata Mgbasa Ozi

## Edensibia
Ụgwọ A Na-akwụ Maka Ike Ọgbara Ọhụrụ

Renewable Energy Payments bụ asọmpi ọzọ na Renewable energy Credits (REC).

Ọ bụ ezie na ebumnuche nke usoro abụọ ahụ bụ otu, iji kpalie uto na ohere ọzọ na nke na-agbanwe agbanwe, REP egosila na ọ na-enye uru màkà ọrụ mpaghara, azụmaahịa na akụ na ụba ka ọ na-eme ka ọganihu ahụ bụrụ nke ụlọ ọrụ ego kwadoro na nke nwéré ike ime.

Ụgwọ ụgwọ ike ọhụrụ bụ usoro ma ọ bụ ngwá ọrụ dị n'etiti steeti, mpaghara ma ọ bụ iwu ike ọhụrụ nkè mba. REPs bụ ihe na-akpali ndị nwe ụlọ, ndị ọrụ ugbo, azụmaahịa, wdg, ịghọ ndị na-emepụta ike na-agbanwe agbanwe, ma ọ bụ ịbawanye mmepụta ha nke ike na-emegharị. N'ihi nke a, ha na-abawanye mmepụta na ojiji anyị na-eji ike na-agbanwe agbanwe, ma belata ojiji anyị ma na-ere ọkụ nkè mmanụ ala.

N'ụzọ sárá mbara, Renewable Energy Payments, mgbe ụfọdụ a maara dị ka Feed-in Tariff na-etinye ọrụ na ụlọ ọrụ ndị ọrụ iji zụta ọkụ eletrik site na isi mbido ike na-agbanwe agbanwe, mgbe mgbe obere, ụlọ ọrụ mpaghara, màkà ógè a kapịrị ọnụ. Ntọala bụ na site na ịkwụ ụgwọ a na-akwụghị ụgwọ, ọrụ ike na-agbanwe agbanwe ugbu a na-aghọ ihe a na-eme ma na-adọrọ mmasị màkà ego, si otú a na-akpali uto na ihe ọhụrụ.
Ndị na-akwado Renewable Energy Payments na-ekwu na iwu a egosila na ọ na-akpali akụ na ụba mpaghara, ihe ọhụrụ na obere azụmaahịa n'ihi na n'ụdị ya kachasị mma REP na-etinye onye ọ bụla, ma ọ bụ obere azụmaịa, onye ọ bụla ma ọ bụ ndị ọrụ ugbo n'otu ébé na nnukwu azụmaahịa nkè ụlọ ọrụ.

Ónyé nnọchi anya Jay Inslee nke Washington na-ekwu "Anyị nwèrè ike inye ndị nwe ụlọ, ndị ọrụ ugbo na ọbọdọ dị iche iche gafee America nchekwa itinye ego nke ha nwèrè ike iburu na ụlọ akụ ahụ.  Anyị maara site na ahụmịhe na Germany, Spain na ọtụtụ mba ndị ọzọ gbụrụ-gbúrụ ụwa na usoro iwu a na-akpali mmepe ike na-agbanwe agbanwe na nke dị ọnụ ala. "

Nhọrọ ọzọ màkà Ịkwụ ụgwọ ume ọhụrụ bụ ihe a na-akpọ Renewable energy Credits, nke e jiri tụnyere Alaska Bridge n'ebe ọ bụla na ntinye akwụkwọ na nso nso a site na Florida Alliance for Renewable Energy. (N'EBI)

## Edensibia
Ịgba ọsọ na ihu igwe

**Igba ọsọ na ihu igwe** bụ ihe ngosi nkè Robert Alstead na Joanna Clarke nke icecle.ca productions Ltd. Ihe nkiri ahụ na-elekwasị anya na mkpọsa ntuli aka n'afọ 2013 nke ónyé ọkà mmụta sayensị ihu igwe Andrew J. Weaver dị ka ónyé mbụ Green Party Member nke Nzukọ omeiwu na British Columbia, Canada.

Igba ọsọ na ihu igwe malitere na DOXA Documentary Film Festival na Vancouver n'ọnwa Mee afọ 2015.

## Njikọ mpụga

* Na Reelhouse
Oge Ngwunari (relay)

Ógè Ngwunari bụ ihe omume relay eji kwalite mkparịta ụka banyéré mgbanwe ihu igwe. Ọ bụ ihe kachasị ogologo na-enweghị nkwụsịtụ nke ndị na-agba ọsọ, ndị na-anya ịnyịnya ígwè na ndị ọrụ ụgbọ mmiri na-arụkọ ọrụ ọnụ iji gafee mkpara aka na aka site na COP26 na Glasgow ruo COP27 na Sharm El Sheikh. Ogwe ahụ na-agagharị na mba iri na asatọ: UK, France, Belgium, Netherlands, Germany, Austria, Italy, Slovenia, Croatia, Bosnia na Herzegovina, Montenegro, Albania, Greece, Cyprus, Israel na Egypt. Njem nke puku asaa na narị asaa na iri isii kilota (4,826 mi) were ụbọchị iri anọ.
thumb|Flag na mkpara

## Edensibia

## Njikọ mpụga

*
Ìgwè P8

Òtù P8 na-achịkọta ndị isi isi site na ọtụtụ n'ime ego ezumike nká ọha na eze kachasị n'ụwa iji mepụta ihe ndị metụtara nsogbụ ụwa na ọkachasị mgbanwe ihu igwe. Ọ bụ atụmatụ nke Cambridge Programme for Sustainability Leadership (CPSL) na HRH Prince of Wales Azụmaahịa na Gbụrụ-gbúrụ Ébé Obibi (BEP) nke Environmental Capital Group (ECG) na Nand & Jeet Khemka Foundation kwadoro.

Òtù P8 na-agụnye ego ezumike nká iri na-eduga n'ụwa niile na ego akụ na ụba, gụnyere ndị nnọchiteanya si Europe, Eshia, Australasia na North America.  Ha na-anọchite anya ihe karịrị dola atọ ijeri nke ego itinye ego na dịka ego ezumike nká nwèrè ihe na-elekwasị anya ogologo ógè.

N'ọnwa Nọvemba afọ 2007, e mèrè nzukọ P8 nké izizi. Nke a kpọkọtara ndị isi sitere na asatọ n'ime ego ezumike nká ọha na eze kachasị n'ụwa na ndị ọkachamara dị mkpa gụnyere osote ónyé isi ala Al Gore na HRH Prince of Wales. Nzukọ P8 bụ mmalite dị oke mkpa n'inweta ego ezumike nká iji duzie ịkwaga na akụ na ụba carbon dị ala.  Ndị sonyere kwetara ịga n'ihu na-arụkọ ọrụ ọnụ iji dozie mgbanwe ihu igwe, ma n'ime òtù ha ma dị ka otu iji metụta iwu na ahịa.

Ìgwè ahụ, n'oge a ego ezumike nká 10, zutere ọzọ n'ọnwa Julaị afọ 2008 iji kwalite atụmatụ ha. Na nzukọ a, HRH Prince of Wales nabatara mkpebi ha na-aga n'ihu itinye ego buru ibu na itinye ego na-edozi mgbanwe ihu igwe.

Òtù a agbasaala ugbu a, ma jiri P80 Group Foundation dochie ya n'afọ 2010.

## Ndị otu P8

* Ndị na-agba ịnyịnya
* CalSTRS
* Steeti New York
* British Columbia
* AP7
* APG
* UK Mahadum Superannuation Scheme (USS)
* ACSI
* Ego ezumike nká nke mba Korea
* Norwegian Sovereign Wealth Fund

## Hụkwa

* Map okporo ụzọ Bali

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Ihe Omume Cambridge maka idu ndú na-adịgide adịgide
Njikọ mgbasa ozi Pan-African na Mgbanwe ihu igwe

**Njikọ mgbasa ozi Pan-African na Mgbanwe ihu igwe**(PAMACC) bụ otu n'ime ndị otu Africa nke ndị nta akụkọ gbụrụ-gbúrụ ébé obibi. E kèrè ya n'ọnwa Juun n'afọ 2013 na ogbako nke Pan African Climate Justice Alliance haziri màkà ndị nta akụkọ Africa.

Ebumnuche PAMACC bụ ịkwado ndị nta akụkọ iji melite akụkọ ha banyéré mgbanwe ihu igwe ma guzobe ébé nrụọrụ weebụ iji kesaa akụkọ ha.

Ọ nwèrè ndị nhazi mpaghara, ndị ga-agba ndị nta akụkọ ume ka ha guzobe ụlọ ọrụ mba na mba ọ bụla. Ónyé nhazi nke Southern Africa, Sellina Nkowani si Malawi, kwukwara na ọ chọrọ ka njikọ ahụ gbaa ụmụ nwanyị nta akụkọ ume ka ha kọọ banyere mgbanwe ihu igwe.
Ndị nhazi mpaghara ndị ọzọ bụ Elias Ngalame si Cameroon (màkà Central Africa), Atayi Babs Opaluwah si Nigeria (màkà West Africa) na Kizito Makoye si Tanzania (maka East Africa). Isaiah Esipisu si Kenya ga-arụ ọrụ dị ka ónyé nhazi kọntinent niile.

Ụfọdụ n'ime ọrụ na atụmatụ ndị dị mkpa nké PAMACC gụnyere:

# PAMACC na-enye ọzụzụ na nkwado nye ndị nta akụkọ na ụlọ ọrụ mgbasa ozi banyéré otu esi akọ akụkọ banyéré nsogbụ mgbanwe ihu igwe n'ụzọ ziri ezi, na-etinye aka, ma nwee ike ịnweta ọtụtụ ndị na-ege ntị.
# PAMACC na-akwado màkà iwu na omume ndị na-akwado mbelata mgbanwe ihu igwe na mgbanwe na Africa, ma na-emekọrịta ihe na ndị na-eme iwu na ndị ọzọ na-emetụta iji mee ka a mara banyere ịdị ngwa nke nsogbụ ahụ.
# PAMACC na-agba mkpọsa mgbasa ozi iji mee ka a mara banyéré mgbanwe ihu igwe na mmetụta ya na ọbọdọ ndị Afrịka, yana ịgba ume ime ihe na ónyé ọ bụla na ọbọdọ.
# PAMACC na-arụ ọrụ iji wuo netwọk na mmekọrịta n'etiti ndị nta akụkọ, òtù mgbasa ozi, òtù ndị ọbọdọ, na ndị ọzọ nwèrè mmasị iji mee ka mmetụta nke ọrụ ya na atụmatụ ya dịkwuo ukwuu.

## Edensibia
Nri Akịjaịa

Dork Sahygen bụ onye Armenia American na-ahụ màkà ihu igwe. Ọ bụ ónyé nduzi nke Environmental Initiative na Mahadum Lehigh na Bethlehem, Pennsylvania. O mepụtara usoro màkà ịgbakọ nrụgide ikuku nke ụwa n'oge gara-aga, dabere na ọdịiche dị na nha nke ụfụfụ na ugwu mgbawa. 

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* 
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Zọpụta Onwe Anyị

**Zọpụta Onwe Anyị** bụ aha otu ndị na-eme ngagharị iwe a haziri iji mee ka a mara mgbanwe ihu igwe zuru ụwa ọnụ. Ha bụ ndị na-ahazi kọntaktị Live Earth n'ọnwa Julaị afọ 2007.

Ọ bụ Kevin Wall guzobere otu ahụ, ma gụnyere dịka ndị mmekọ bụbu osote ónyé isi ala United States Al Gore, Alliance for Climate Protection, MSN na Control Room, ụlọ ọrụ na-emepụta égwu na-emepụta Live Earth.

## Hụkwa

* *Eziokwu Dị Iche*
* Oké Ifufe Katrina
* Mmetụta maka mgbanwe ihu igwe
* Nkwekọrịta Kyoto
* ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke okpomọkụ ụwa

## Njikọ mpụga

* Save Our Selves - Ònye ka anyị bụ, Live Earth website
* ''Gịnị ka egwu ga-emetụta mgbanwe ihu igwe?'' National Geographic July 6, 2007
Ọrụ Nkwado Oge

**Ọrụ Nkwado Ógè** bụ sub-project nke ihu igwe, na nkwado sitere na WWF.  Ọ na-agba ọsọ ihe nlereanya dị elu iji gbalịa ikpebi ókè ihe omume ihu igwe siri ike sitere na okpomọkụ ụwa nke mmadụ kpatara.

Ọrụ ahụ kwụsịrị inye ọrụ ndị ọzọ, agbanyeghị na enwere mgbatị ọrụ iji nwalee usoro okpomọkụ nkè anọ n'elu oké osimiri. A ka ga-anabata ọrụ dị ugbu a ma jiri ya mee ihe màkà mmekorita na ikekwe mmezigharị nke akwụkwọ n'oge usoro nyocha.

Mgbatị ọzọ ga-amalite n'oge na-adịghị anya.

## Nnyocha ndị ahụ

* United Kingdom floods of Autumn 2000 Ọrụ ugbu a.
* Ugwu snowpack na-ebelata n'ebe ọdịda anyanwụ North America Mepụtara na mmekorita ya na Climate Impacts Group na Mahadum Washington.
* **Ihe na-eme na South Africa na India**

Abụọ ikpeazụ ga-eji otu ụdị ahụ. A na-ebugo ozi mànà nyocha nkè ozi e mepụtara amalitebeghị.

## Hụkwa

* Mmetụta nke okpomọkụ ụwa

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ na-enye onyinye oge
South Pacific Sea Level na Climate Monitoring Project

**South Pacific Sea Level na Climate Monitoring Project** (SPSLCMP) bụ ọrụ gọọmentị Australia malitere. Ebumnuche bụ isi nkè ọrụ ahụ bụ inye ihe ndekọ ziri ezi, ogologo ógè nke ọdịiche nke oke osimiri na Pacific na South Pacific.

## Ndị sonyere
E nwèrè agwaetiti irí na anọ nke Pacific na-ekere òkè na ọrụ nlekota oke osimiri na ihu igwe. Ndị a gụnyere:

* Àgwàetiti Cook
* Federated States nke Micronesia
* Fiji
* Kiribati
* Marshall Islands
* Nauru
* Niue
* Palau
* Papua New Guinea
* Samoa
* Solomon Islands
* Tonga
* Tuvalu
* Vanuatu

## Edensibia
Ibelata akara ụkwụ

**Ibelata akara ụkwụ** bụ mkpọsa nkè Chọọchị England iji belata akara carbon ya.

Ọ bụ Bishọp nke London, Dr Richard Chartres na-eduzi mkpọsa ahụ ma malite ya na World Environment Day na June 2006 na oku ka ụka niile mee nyocha ike na arụmụka gbasara ike. A na-ahụ nke a dị ka nzọụkwụ mbụ iji nweta 'Ulo uka pasenti iri abụọ' na-ebelata ikuku carbon site na ọrụ, ihe owuwu na usoro Chọọchị ruo pasenti iri abụọ nke ọkwa dị ugbu a site n'afo 2050, n'ụzọ kwekọrọ na aro nke Intergovernmental Panel on Climate Change.

Mgbasa ozi ahụ na-agbaso mkparịta ụka n'afọ 2005 General Synod nke dugara n'ọkpụkpọ òkù màkà Chọọchị ka ọ tinye aka na nsogbụ mgbanwe ihu igwe na ojiji ike.

## Hụkwa

* Izere mgbanwe ihu igwe dị ize ndụ
* Omume azụmahịa na mgbanwe ihu igwe
* Iso Ụzọ Kraịst na gburugburu ebe obibi
* Omume onwe onye na nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mgbanwe ihu igwe
* Ojiji na nchekwa ike na United Kingdom
* Iwu ike nke United Kingdom
* Nkwekọrịta Kyoto

## Njikọ mpụga

* Mbelata akara ụkwụ - ebe nrụọrụ weebụ

## Ịgụ ihe ọzọ

* Sharing God's Planet (Nkwupụta Chọọchị England banyere gburugburu ebe obibi); Church House Publishing;  
* *Ìhè ọkụ ole ọ na-ewe iji gbanwee Onye Kraịst?* David Shreeve & Claire Foster; Church House Publishing;  .

## Edensibia
Suetes

thumb|Suêtes na-afụ ụfụ na ala nke ọdịda anyanwụ nke Cape Breton (acha odo odo).
**Suetes**, suêtes, les **suêtes**, bụ ifufe siri ike nké ndịda ọwụwa anyanwụ n'ụsọ oké osimiri ọdịda anyanwụ nkè Cape Breton Island.
Okwu "suête" sitere na ndị Acadian French bi na mpaghara Chéticamp dị ka mkpirisi nkè "sud est" (ndịda ọwụwa anyanwụ).

Akụkụ ọdịda anyanwụ nkè Cape Breton Highlands plateau na-agbadata na mberede ruo n'ókè oké osimiri site na ihe dịka mita narị anọ (otu puku na narị atọ ) ịdị elu. Ifufe ndịda ọwụwa anyanwụ na-ebili n'akụkụ ọwụwa Anyanwụ nke agwaetiti ahụ ma na-agafe ala dị larịị, na-agbakarị ọsọ ọsọ na nnukwu ọsọ na ndagwurugwu na ọnọdụ ikuku kwụsiri ike. Ụlọ ọrụ ihu igwe dị na Grand Etang edekọla ọsọ ifufe nke ihe karịrị kilomita narị abụọ  kwa elekere (otu narị na iri abụọ ) n'ọtụtụ oge.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

*  
* Suetes ifufe na youtube
Sun Come Up (ihe nkiri)

Sun Come Up bụ ihe nkiri ihe nkiri nke afọ 2010 banyéré mmetụta nke okpomọkụ ụwa na Carteret Islands. Ihe nkiri ahụ gosipụtara n'afọ 2010 Full Frame Documentary Film Festival n'ubochi asatọ n'ọnwa Eprel. A kpọrọ ya aha dị ka ónyé a họpụtara màkà Academy Award for Best Documentary (Short Subject) na 83rd Academy Awards n'ubochi irí abụọ na ise n'onwa Jenụwarị afọ 2011, mana Strangers No More meriri ya.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* 
* Sun Come Up na New Day Films
* Akụkọ Ịhụnanya n'azụ Oscar Onye a họpụtara 'Sun Come Up' NPR, February 26, 2011
Thin Ice (ihe nkiri nke 2013)

**Thin** ***Ice*** bụ ihe nkiri ihe nkiri nke afọ 2013 na-esote ónyé ọkà mmụta ala Simon Lamb na ọchụchọ iji ghọta sayensị dị n'azụ mgbanwe ihu igwe.  A na-enweta nke a site na ịgagharị n'ụwa ma zute ụfọdụ ndị ọkà mmụta sayensị, site na ndị ọkà mmụta ihe ndị dị ndụ ruo na ndị ọkà n'ihe ọmụmụ physics, ndị na-enyocha ihu igwe. Mkpebi ihe nkiri ahụ na-emesi nkwekọrịta sayensị na mgbanwe ihu igwe nkè mmadụ kpatara ike.

Ihe nkiri ahụ bụ njikọ aka n'etiti Mahadum Oxford na Mahadum Victoria nke Wellington, ma gosipụta ya gbụrụ-gbúrụ ụwa na Earth Day nke afọ 2012, na New Zealand n'afọ 2015.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ Thin ''Ice'', ebe enwere ike ile ihe nkiri ahụ na ịzụta DVD.
* Ụgbọala na-adọkpụ