Mmụba nke ikike mmadụ

Echiche nke echiche nke ikike na-amụwanye nke ikike mmadụ, nwere ike ike mkpa ikike ndị bụ isi.  [1] Ndị nkatọ na-arụ ụka na mgbasawanye nke a na-eme ka ndụ dị n'etiti ikike dị mkpa na nke na-adịghị mkpa, na-eme ka ọ sie ike ịmanye na ichekwa isi ikike mmadụ.  A na-eji okwu ahụ eme ihe ngosi n'apa afụ nke 20, na- , , mgbaàmà mgbasawanye nke ikike na ike ha na usoro iwu na ọha na eze na eze [2]

Usoro ihe echiche maka onu ogugu ndi mmadu na-agụnye sitere n'aka ndị ọkà ihe dị ka Zhao Tingyang, bụ ndị na-atụ aro na-enyere nke ikike nwere ike iduga nkwubi okwu na eze na-ama anya bara uru.  [1] Usoro Karel Vasak nke ọgbọ atọ nke ikike mmadụ - ikike obodo na ndị agha, ikike ọchịchị na eze na akụ na ngwaọrụ na omenala, na ikike ikike n'otu - na-egosi mgbasa nke a.  [2] Ndị nkatọ na-ekwu na ịgbakwụnye ikike ọchịchị ọha na eze na akụ na ọ na-akpa n'otu na-akpaghasị mmanye n'ihi oke mgbaàmà ha 

Echiche ndị arọ dị iche iche, Michael Ignatieff na-elele mgbasawanye dị ka ọ mkpa iji kwado nha anya na ugwu mmadụ, ebe Upendra Baxi na-ekwusi ike na ọ dị mkpa ngwakwere ịgbasawanye iji lebara ahaghị nhata na mwepu nke usoro.  [6] ekiri sara mbara nke achị ikike mmadụ ihe ịma aka na oke ngosi yana mmanye ikike ọchịchị na eze na akụ na-ahụ.  Ndị nkatọ na-arụ ụka na ihe ndị dị maka ikike ndị a nwere ike ikike mmanye nke ikike obodo na-agha, na-emetụta okwu eji usoro iwu.  [2] Arụmụka ndị a na-mpụta oke oke ikike mmadụ na mkpa ọ dị echiche echiche na mkpa mmadụ nke oge a [7]

## Nkọwa
Echiche nke "ọnụahịa ikike mmadụ" na-ezo aka n'ihe omume ebe oke nkwuputa ikike mmadụ na-agbasawanye, nwere ike imebi mkpa ikike ndị bụ isi. Echiche a na-egosi na ka a na-ekewa ụdị nkwuputa ndị ọzọ dị ka ikike mmadụ, ọdịiche dị n'etiti ikike dị mkpa na nke na-adịghị mkpa na-aghọwanye ihe. Ndị nkatọ na-arụ ụka na nke a nwere ike iduga nbilata nke oke ikike mmadụ, na-eme ka ọ bụrụ ihe ịma aka ịmanye na ichebe ikike ndị a na-ewere dị ka ntọala. A na-eji okwu ahụ eme ihe kemgbe etiti narị afọ nke 20, na-egosipụta nchegbu na-aga n'ihu banyere mmụba nke nkwupụta ikike na ihe ha pụtara maka usoro iwu na mmekọrịta ọha na eze. [8]

## Ozizi
Ntụle echiche gbasara oke ọnụ ahịa ikike mmadụ gụnyere ọtụtụ arụmụka bụ isi. Ndị ọkà ihe ọmụma dị ka Zhao Tingyang na-arụ ụka na ibute ikike mmadụ ụzọ karịa ihe niile na-eduga n'ịbawanye ikike ndị a na-azọrọ. Zhao na-atụ aro na ọ bụrụ na achọrọ ụfọdụ ụdị nnwere onwe na ọdịmma nwere ike bụrụ ikike, mgbe ahụ, ihe ọ bụla na ihe niile nwere ike ịza n'otu aka ahụ dị ka ikike. Nke a siri ike, Zhao na-ekwu, na-eduga na mgbagwoju anya gbasara ụkpụrụ ma nwee ike ịkpata ọgba aghara ọha. [9]

Usoro Karel Vasak nke ọgbaa nke ikike mmadụ na-egosi mgbasawanye nke a.  Ọgbọ mbụ mbụ ikike obodo na nke ndị agha;  nke alụ ọgụ nsogbu na eze na akụ na-ahụ na omenala;  na nke a atọ ikike ikike n'otu, dị ka ikike gburugburu ebe dị mma na ikike.  Ndị na-aka ọnụ ọgụgụ ndị ruuru mmadụ na-arụ ụka na mgbakwunye nke ikike nke abụọ na nke atọ na-eme ka mmanye ikike ndị a dị isi anya, bụ nke na-eme ka akụ na nna na-esiwanye ike ma e jiri  ya ikike obodo na ụgbọ okporo ụzọ [10]

Michael Ignatieff na-enye echiche nke ndị ndọrọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị okwu a, na-atụ aro na-agbanwe nke usoro ihe ndị ruuru mmadụ na-agụnye ihe ndị dị ka akụkụ ụfọdụ onu oriri ma ọ bụ ụkpụrụ dị mkpa iji kwado nkwado.  akwụkwọ nke nha anya na ụmụ.  .  Ignatieff obodo na ọ bụ ebe na mgbasawanye nke ikike na-ese okwu, ọ na- ebelata nsogbu na eze sara mbara yana mkpa ọ dị iji dozie ihe ịma aka nke oge a.  [11] .  N'aka nke ọzọ, Upendra Baxi na-ekwusi ike mkpa ọ dịkwere ikike ndị a nkera iji dozie ahaghị nhata nke usoro na mwepu, na-arụ ụka na mere otú ahụ na-eme ka ikpe na- ike ezi na ego nkịtị.  na eze. [12]

## Mmetụta sara mbara
Mmetụta sara mbara nke oke oke ruuru mmadụ gụnyere nchegbu gbasara ikenye akụrụngwa yana ihe ịma aka dị irè nke ịmanye ikike mmekọrịta ọha na eze na akụ na ụba. Ndị nkatọ na-arụ ụka na nnukwu akụrụngwa achọrọ iji mezuo ikike ndị a nwere ike imebi mmanye nke ikike obodo na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ọdịnala. Na mgbakwunye, echiche nke mmụba ikike mmadụ na-emetụta okwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na usoro iwu, na-ebutekarị arụmụka maka nguzozi n'etiti ịkwado ikike ndị bụ isi na itinye ikike mmekọrịta na akụ na ụba ọhụrụ. [13] Mkparịta ụka ndị a na-akọwapụta ụdị oke ikike mmadụ na mkpa na-aga n'ihu iji dozie echiche ọdịnala na mkpa ọha mmadụ nke oge a.

## Ọmụmaatụ: alụmdi na nwunye nwoke na nwanyị na ikike transgender
A na-ekwukarị nsonye nke alụmdi na nwunye nwoke na nwanyị na ikike transgender na okwu ikike mmadụ dị ka ihe atụ pụtara ìhè nke mmụba ikike mmadụ. Ndị nkatọ na-arụ ụka na ịgbasa obosara nke ikike mmadụ ịgụnye okwu ndị a nwere ike ibelata mkpa ọ dị n'ọdịnala, ikike ndị bụ isi. [13]

### Alụmdi na nwunye nwoke na nwanyị
Nkwenye n'alụmdi na nwunye nwoke ma ọ bụ nwanyị ibe ha dị ka ihe ruuru mmadụ bụ ihe na-akpata esemokwu. Ndị na-akatọ ọnụ ahịa ihe ruuru mmadụ na-arụ ụka na mgbasawanye ịgụnye alụmdi na nwunye nwoke na nwanyị na-emebi echiche ọdịnala nke ikike ezinaụlọ dịka e chere na mbụ. Otú ọ dị, ndị na-akwado ya na-arụ ụka na mgbasawanye a bụ mgbanwe dị mkpa iji hụ na nha anya na enweghị ịkpa ókè. Dị ka ọmụmaatụ, Inter-American Court of Human Rights ekpebiela na nchebe nke mmekọrịta ezinụlọ ga-agbatịrịrị na ndị di na nwunye, na-akọwa nsonye a dị ka ebumnobi mbụ nke usoro ihe ndị ruuru mmadụ, n'agbanyeghị na ndị na-ede akwụkwọ akọwaghị ya nke ọma. ntọala akwụkwọ ikike mmadụ. [14]

Michael Ignatieff na-atụle ihe omume a, na-achọpụta na nkọwa na-agbanwe agbanwe nke ikike ezinụlọ ịgụnye alụmdi na nwunye nwoke na nwanyị na-egosipụta mgbanwe ọha na eze sara mbara yana mkpa ọ dị ime ka usoro ikike mmadụ kwekọọ n'okwu ndị dị ugbu a. Echiche a na-egosi na mgbasawanye abụghị onu oriri ma ọ bụ mgbanwe dị mkpa iji kwado ụkpụrụ nke nha anya na ùgwù mmadụ. [11]

### ikike transgender
N'otu aka ahụ, nnabata nke ikike transgender abụrụla isi okwu na arụmụka gbasara mmụba ikike mmadụ. Ntinye nke ikike ndị akọwapụtara maka ndị transgender, dị ka ikike ịgbanwe okike iwu na nchebe megide ịkpa oke, ụfọdụ na-ahụta dị ka oke oke ikike mmadụ. N'agbanyeghị nke a, a na-arụrịta ụka na mgbasawanye a dị oke mkpa maka ikwado ihe ịma aka pụrụ iche nke ndị transgender chere ihu. [15]

Ihe ngosi Trans Rights Indicator Project (TRIP) na-enye nyocha sara mbara nke ikike transgender n'ofe usoro iwu dị iche iche, na-akọwapụta ọdịiche na mkpa ọ dị maka atumatu nsonye. [16] Ọzọkwa, Upendra Baxi na-atụle ihe ọ pụtara gbasara ịgbasa ikike mmadụ iji tinye nchedo transgender, na-ekwusi ike mkpa ọ dị ịnakwere ikike ndị a iji lebara enweghị ahaghị nhata nke usoro na mwepu. [12]

### Echiche ndị ọkà mmụta
Arụmụka banyere mmụba nke ikike mmadụ n'ihe gbasara alụmdi na nwunye nwoke na nwanyị na ikike transgender na-eme ka nchegbu sara mbara banyere evolushọn na mgbanwe nke usoro ikike mmadụ. Ndị nkatọ na-arụ ụka na mgbasawanye dị otú ahụ nwere ike imebi uru aghọtara nke ikike ndị bụ isi, ebe ndị na-akwado ya na-ekwu na ha dị mkpa maka ịhụ na nchebe zuru oke na nha anya maka mmadụ niile. [17] Esemokwu a na-akọwapụta ụdị oke ikike mmadụ na mkpa na-aga n'ihu iji dozie echiche ọdịnala na mkpa ọha mmadụ nke oge a. [8]

## Ntụaka

### Arụnyere ọrụ
 
Òtù:Pages with unreviewed translations