Ayodele Awojobi

**Ayodele Oluwatumininu Awojobi** (12 Machị 1937 - 23 Septemba 1984), nke a makwaara dịka "Dead Easy", "The Akoka Giant", na "Macbeth", bụ onye gụrụ akwụkwọ na Naịjirịa, onye edemede, onye mepụtara ihe, onye na-akwado ọha mmadụ na onye na-akwado ya. Ndị nkuzi na ndị ọgbọ ya weere ya dị ka onye nwere ọgụgụ isi n'ihe gbasara agụmakwụkwọ.  

Akwụkwọ nyocha ya, ọkachasị n'ihe gbasara ịma jijiji, ka ndị nyocha mba ụwa na Injinịa ka na-akpọtụ aha ya dịka afọ 2020,[1] ma ndị mbipụta dịka Royal Society na-edebe ya. 

## Oge ọ malitere
A mụrụ ya na Oshodi, Lagos State, nna Awojobi, Chief Daniel Adekoya Awojobi، bụ onye isi ọdụ ụgbọ okporo ígwè na Nigerian Railway Corporation onye si Ikorodu na Lagos State. Nne ya, Comfort Bamidele Awojobi (née Adetunji), bụ onye na-ere ahịa nke si Modakeke, Ile-Ife, Osun State. N'agbata afọ 1942 na 1947, ọ gara St. Peter's Primary School, Faji, Lagos.

Ọ bụ mgbe ọ nọ n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị ya, CMS Grammar School, Lagos, ka àgwà agụmakwụkwọ ya malitere ịpụta ìhè. Ọ bụghị naanị na a hụrụ ya dị ka onye nwere nkà na mgbakọ na mwepụ na sayensị, kamakwa ọ nwere ahụ iru ala na nka, wee bụrụ onye otu n'òtù akwụkwọ na arụmụka nke ụlọ akwụkwọ ahụ. Ọ bụ n'oge a ka e nyere ya aha a na-akpọ "Macbeth": egwuregwu William Shakespeare a ma ama, Macbeth, ka a ga-eme n'ụlọ akwụkwọ ahụ. Onye isi omee ahụ dara ọrịa otu izu gara aga, ya mere a kpọrọ Ayodele ka ọ bụrụ onye ndu n'ọnọdụ ya. A na-ekwu na ọ bụghị naanị Ayodele matara usoro ya dị ka onye ndu omee, kamakwa egwuregwu ahụ dum, nke mere na o nwere ike ịkpali ndị na-eme ihe nkiri ahụ mgbe ọ bụla ha chefuru usoro ha.

## Ihe ndị ọ rụzuru n'agụmakwụkwọ
**Ayodele Oluwatumininu Awojobi** bụ nwa akwụkwọ sekọndrị nke A, mgbe ọ nọ n'ụlọ akwụkwọ CMS Grammar, na-agafe ule West African School Certificate ya na ndekọ asatọ na 1955. Ọ gara na Nigerian College of Arts, Science and Technology, Ibadan, maka General Certificate of Examinations, GCE (Advanced Level), ebe ọ nọdụrụ na 1958, ma nweta ọdịiche na akwụkwọ ya niile: Physics, Pure Mathematics na Applied Mathematics. N'afọ 1962, e nyere Awojobi akara ugo mmụta mbụ ya na injinia - BSc (Eng) London, na nkwanye ùgwù klas mbụ, na Nigerian College of Arts, Science and Technology, Zaria (nke bụzi Ahmadu Bello University, Zaria).  Ọ gụrụ akwụkwọ n'ebe ahụ na agụmakwụkwọ gọọmentị etiti meriri na uru nke arụmọrụ ya na ule GCE (Advanced-level) nke 1958. 

Akintola Ajai (onye ya onwe ya gụsịrị akwụkwọ na injinia na Mahadum London), kwuru na mgbe Awojobi rutere na kọleji nka, sayensị na teknụzụ nke Naịjirịa, Zaria, o kwuru n'ihu ọha na ọ bụ ebumnuche ya imecha usoro mmụta ahụ dum n'ime afọ atọ naanị; ihe a na-apụghị ime eme n'ihi na ọ dịghị ebe e mere usoro mmụta BSc Mechanical Engineering ka ọ na-aga ihe na-erughị afọ anọ. Ayodele rụzuru ya n'ime afọ atọ dịka o buru n'amụma.

Gọọmentị etiti nyere Awojobi agụmakwụkwọ ọzọ na 1962 iji mụọ ihe ọzọ na ọkwa post-graduate na ngalaba nke Mechanical Engineering na Imperial College nke Mahadum London (nke bụzi Imperial College London). Ọ gụsịrị akwụkwọ ahụ, na-agbachitere thesis ya nke ọma, e nyekwara ya PhD na injinia igwe na 1966. 

### Ihe nrite akara ugo mmụta
Mgbe ọ kuziri ihe na Mahadum Lagos ruo oge ụfọdụ, ọ laghachiri na Imperial College London maka ọmụmụ ihe gbasara Vibration, e wee nye ya akara ugo mmụta Dọkịta Sayensị, DSc. Ọ bụ onye Afrịka mbụ e nyere akara ugo mmụta Dọkịta Sayensị na injinịa mekaniki, na Imperial College London.

The first university to admit an individual to this degree was the University of London in 1860.

## Onye nkuzi
Mgbe o si England lọta na 1966, Awojobi debanyere aha dị ka onye nkuzi na Faculty of Engineering, Mahadum Lagos, Akoka. Ụzọ nkuzi ya mere ka ụmụ akwụkwọ injinia ya hụ ya n'anya, ndị a na-abụ abụ n'ihu ọha: "Ọ dị mfe... Ọ dị mfe...", a na-anụkarị ka a na-eti ya mkpu ka ọ na-aga n'ogige ụlọ akwụkwọ. Ọ rịgooro n'ọkwa n'etiti ndị ọrụ ibe ya ma mesịa bụrụ onye isi ngalaba, Injinịa Mechanical, Mahadum Lagos.

Awojobi laghachiri London iji mụọ maka nzere doctorate ya. Ọ laghachiri na 1974 ma mee ya osote prọfesọ na injinia igwe na Mahadum Lagos. Otú ọ dị, otu izu mgbe a họpụtara ya dịka osote prọfesọ, Mahadum Lagos Senate, mgbe ọ natara akụkọ na e nyere Awojobi nzere Doctor of Science (DSc), họpụtara ya ozugbo dịka prọfesor na injinia igwe, na-eme ka ọ bụrụ prọfesora kachasị nta na Faculty of Engineering, Mahadụ Lagos na onye mbụ a ga-ebuli elu site na onye mmekọ gaa na prọ zuru oke n'ime otu izu.

Site n'okike, Ayodele Awojobi bụ onye nkuzi. Ọ na-enye ihe ọmụma na ọkwa ndị ọzọ dị iche iche, ọbụlagodi na ọ na-arụ ọrụ ụbọchị ya dị ka prọfesọ oge niile na onye nkuzi mahadum. O chepụtara na mba ya n'ozuzu ya ga-akawanye elu, na teknụzụ - nke a gosipụtara mgbe ọ jụrụ onyinye ego sitere na uwe azụmahịa maka ihe *Autonov 1* ya mepụtara, ọ na-ahọrọ ichekwa atụmatụ ya maka uru mba ya n"ọdịnihu.

Ya na nnukwu ndị nkuzi nke ọgbọ ya, na ndị gara aga, dị ka onye na-ahụ maka mba na onye ndú Yoruba, Obafemi Awolowo (onye zigara ọtụtụ akwụkwọ agụmakwụkwọ Ayodele), onye na-eme ihe ike, onye agha na onye nkuzi, Tai Solarin, na gọvanọ Lagos Steeti, Lateef Kayode Jakande, onye nwetara agụmakwụkwọ n'efu na Lagos Steeti niile, Naịjirịa. Jakande kwenyere n'echiche ọhụụ Awolowo banyere ụzọ ọ ga-esi gaa n'ihu maka mba ahụ, ọkachasị na isiokwu Awolowo nke agụmakwụkwọ dị mma na nke dị ukwuu gafee mba ahụ, na-enweghị ụgwọ ụlọ akwụkwọ karịrị akarị.

Ayodele Awojobi ghọrọ, n'otu oge, onyeisi oche, Lagos State School's Management Board, n'ihi nchegbu ya maka ụzọ iji melite nsogbu ndị dị na agụmakwụkwọ ụlọ akwụkwọ sekọndrị na Lagos State, Nigeria. Ọ chọrọ ka ụmụ ya niile gaa ụlọ akwụkwọ ọha na eze. Ndị okenye niile mere. Nke a bụ ọhụụ ya na olileanya ya na mba ahụ ga-enweta nkesa ziri ezi n'otu ụbọchị na ogo agụmakwụkwọ na-agafe n'etiti ọha mmadụ dị iche iche. O dere ọtụtụ akwụkwọ maka agụmakwụkwọ sekọndrị na nke tertiary na Naịjirịa. 

Mmetụta okike ya na-enye ihe ọmụma, na-akụziri ya ihe, mere ka ọ bụrụ, na mbido afọ 1970, *Onye isi* ajụjụ na telivishọn mba.  Ihe ngosi ajụjụ, Mastermind, nwere ndị na-asọmpi kwa izu na-agbanwere onwe ha na "oche ọkụ", ebe a ga-atụ ha ụdị ajụjụ dị iche iche. Otunba Gbenga Daniel, onye bụbu gọvanọ nke Ogun State, Naijiria, bụ onye mmeri na onye mmeri laghachiri na Mastermind maka ọtụtụ ihe omume; ọ nọ n'afọ agụmakwụkwọ ya n'oge ahụ.

## Onye mepụtara ya
áká_ịkẹngạ|thumb|''Autonov 1'' na ngosi na Faculty of Engineering, Mahadum Lagos.
Mgbe ọ bụ onye nkuzi na Mahadum Lagos, Awojobi nwere ihe ịga nke ọma n'ịgbanwe ụgbọ ala ezinụlọ ya, *Opel Olympia Rekord*, site na ịkwọ ụgbọala aka nri gaa na ịkwọ ụgbọ ala aka ekpe.

Ọ gara n'ihu na-arụ ọrụ na injin mgbe ọ nwetara ụdị jeep ndị agha wee gaa n'ihu mepụta usoro nke abụọ na-akwọ ụgbọala nke jikọtara ya na injin dịbu adị na njedebe azụ ka ụgbọ ala ahụ wee nwee ike ịga n'ihu ma laghachi azụ na gears anọ niile dịbu adị. Nke a nyere ụgbọala ngwakọ, nke o mere ka ọ bụrụ Autonov 1, ikike iru ọsọ kachasị elu ya n'oge na-adịghị anya, n'ụzọ nkịtị. O gosipụtara uru nke a nwere ike inye ụgbọala ndị agha, dịka ọmụmaatụ, nke nwere ike ịchọ ịlaghachi ngwa ngwa, n'ọnọdụ cul-de-sac ma ọ bụ n'ọnọdụ nchekwa.

## Onye na-eme ngagharị iwe
Ayodele Awojobi, n'ihi nsonaazụ ntuli aka onye isi ala nke weghachiri onye nọ n'ọkwa ahụ, Shehu Shagari dị ka onye isi ala na Republic nke Abụọ nke Naịjirịa, ghọrọ onye na-ekwu okwu n'akwụkwọ akụkọ na magazin mba ahụ, na-aga n'ihu na-ebo Gọọmentị etiti nke Naịjarịa akwụkwọ maka ihe o kwenyere na ọ bụ ntuli aka zuru oke. N'ịbụ onye ikpe ikpe ya niile megide gọọmentị Naijiria chụpụrụ n'ụlọ ikpe, ọ banyere n'akwụkwọ iwu, ya onwe ya bụ naanị injinia injinia, na-azọrọ na ọ ga-enweta akara ugo mmụta iwu ya n'oge ndekọ, iji mee ka ya na ndị mmegide na ụlọ ikpe gọọmentị etiti rụrịta ụka nke ọma. O jiri mahadum dị ka ebe e wusiri ike, na-aga site na ụlọ akwụkwọ gaa na ụlọ akwụkwọ iji kwuo okwu na nzukọ ụmụ akwụkwọ, na-enwe olileanya ime ka ha mara ihe ọ ghọtara dị ka nsogbu nke gọọmentị rụrụ arụ. Ayodele Awojobi dere ọtụtụ akwụkwọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'oge ọ na-alụ ọgụ megide gọọmentị etiti a na-eche na ọ bụ nke rụrụ arụ. A na-emekarị akwụkwọ ndị a n'oge nzukọ ọha na eze ma ọ bụ symposiums ya.

## Ihe mgbaru ọsọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ebumnuche ọ bụla Ayodele Awojobi nwere ịbanye na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ka nwoke ahụ n'onwe ya kpughere mgbe ọ na-ekwu okwu na telivishọn mba ahụ, na-asị: "Mgbe m dị afọ 65, agaraghị m wuo akụrụngwa. A ga-enwe ndị na-amaghị akwụkwọ ole na ole na Naijiria mgbe m na-etinye igbe ncha. Mgbe ahụ, m ga-abanye na ndọrọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị kwesịrị ekwesị". Otú ọ dị, ebumnuche a emezughị ebe ọ nwụrụ mgbe ọ dị afọ 47 na 1984. 

## Ọnwụ
áká_ịkẹngạ|thumb|Ihe oyiyi Ayodele Awojobi
Ayodele Awojobi nwụrụ n'ụtụtụ Sunday, 23 Septemba 1984, mgbe ọ dị afọ 47. Ọnwụ ya mere isi akụkọ n'ọtụtụ akwụkwọ akụkọ mba ruo ụbọchị ole na ole sochirinụ ma lie ya na Ikorodu Cemetery, Lagos. Nwunye ya, Mrs Iyabode Mabel Awojobi (née Odetunde), na ụmụ ya hapụrụ ya.

## Ụtụ Isi
A na-ebipụta kwa afọ ruo ụbọchị, ụtụ ma ọ bụ abụọ na nsọpụrụ Ayodele n'ụdị isiokwu na akwụkwọ akụkọ mba, dịka nke The Nation bipụtara na 5 Nọvemba 2009, nke akpọrọ "Ụtụ nye Ayodele Awojobi". N'ọnwa Ọktoba afọ 2009, gọvanọ nke Lagos State Babatunde Fashola raara ihe oyiyi nke Awojobi nye na Onike Roundabout, Yaba, Lagos, n'ogige aha ya. N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Septemba n'afọ 2010, a gbanwere aha Birrel Street - otu okporo ámá a ma ama na Yaba Local Government Council Area - "Prof. Ayodele Awojobi Avenue", otuto ọzọ maka ncheta Awojobi.

## Ndepụta nke akwụkwọ

### Nnyocha

* Vibration nke ahụ siri ike na ọkara-enweghị njedebe - A. O. Awojobi, P. Grootenhuis, 1965
* Mmetụta ụgbọelu na nsogbu axially symmetric nke ọkara oghere na-abụghị homogeneous - A. O. Awojobi, R. E. Gibson, 1973
* Vibration nke ihe ndị siri ike na-abụghị homogeneous semi-infinite elastic media - A. O. Awojobi, 1973 
* Mgbagwoju anya nke ihe siri ike dị gburugburu n'elu stratum na-enweghị njedebe - A. O. Awojobi, 1969 
* Mgbagwoju anya nke ihe siri ike dị gburugburu n'elu ihe na-abụghị homogeneous elastic stratum - A. O. Awojobi, 1973 
* *Mgbagharị kwụ ọtọ nke ihe ndị siri ike nwere ntọala rectangular na mgbasa ozi na-agbatị agbatị* - A. O. Awojobi, P. H. Tabiowo 
* Ihe ndị dị na imewe nke nyocha ultrasonic - W. M. R. Smith, A. O. Awojobi, 1979 
* Nkwupụta nke modul shear dị ike na omimi nke ihe na-achịkwa nke ihe na'elu - A. O. Awojobi, 1970 
* *Mgbagharị ala n'ihi mgbawa ala ọma jijiji na nchọpụta mmanụ* - A. O. Awojobi, O. A. Sobayo, 1974 
* Mgbagharị kwụ ọtọ nke ihe siri ike dị gburugburu n'elu ọkara oghere na-abụghị otu nke ụgbọ elu na-enweghị mkpakọ - A. O. Awojobi 

### Mmụta

* Ihe osise teknụzụ maka ụlọ akwụkwọ sekọndrị. A. O. Awojobi
* *325 Ihe Nlereanya A Na-arụ Ọrụ na Intermediate Mechanics*. A. O. Awojobi
* Ihe edeturu na Ihe Nlereanya Ọrụ na Physics. A. O. Awojobi
* Injinia eserese. A. O. Awojobi

### ndọrọ ndọrọ ọchịchị

* 
* 
* 
* 

## Edemsibia

Otú:Ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Nigeria
Otú:Pages with unreviewed translations