Xincan

**Xinca** (ma ọ bụ Xinka, Sinca, ma ọ bụ *Szinca*) bụ obere ezinụlọ nke asụsụ Mesoamerica; n'oge gara aga, a na-ewere asụsụ ahụ dị ka otu asụsụ dịpụrụ adịpụ. Ndị obodo Xinca na ndịda ọwụwa anyanwụ Guatemala, akụkụ El Salvador, na Honduras na-asụ Xinca.

A na-akpọkwa ha **Popoluca** ma ọ bụ **Popoluca-Xinca** n'akụkọ ihe mere eme; Popoluca bụ okwu Nahuatl maka okwu a na-apụghị ịghọta aghọta.

## Nchịkọta
Asụsụ Xincan enweghị njikọ ọ bụla na ezinụlọ asụsụ ndị ọzọ. Lehmann (1920) gbalịrị ijikọ Xincan na Lencan, mana egosighi atụmatụ ahụ. Nnyocha kọmpụta na-akpaghị aka (ASJP 4) nke Müller et al. (2013)  chọpụtakwara myirịta okwu n'etiti Xincan na Lencan. Otú ọ dị, ebe ọ bụ na a na-emepụta nyocha ahụ na-akpaghị aka, ìgwè ahụ nwere ike ịbụ n'ihi mgbazinye okwu ma ọ bụ ihe nketa mkpụrụ ndụ ihe nketa.

A na-ewere asụsụ Xincan dị ka otu asụsụ dị iche. Otú ọ dị, nnyocha ndị e mere n'oge na-adịbeghị anya na-egosi na ha bụ ezinụlọ asụsụ n'ezie.

### Asụsụ
E nwere ma ọ dịkarịa ala asụsụ Xincan anọ, nke ọ bụla n'ime ha adịghịzi. A na-asụ Yupiltepeque na Ngalaba Jutiapa, ebe a na-asụrụ ndị ọzọ na Ngalaba Santa Rosa. Campbell na-atụkwa aro na **[[Asụsụ Alagüilac]]** nke San Cristóbal Acasaguastlán nwere ike ịbụ n'ezie asụsụ Xincan.

* **Yupiltepeque**: apụọla n'anya site na 1920. A na-asụkwa ya na Jutiapa.
* **Jumaytepeque**: nke Lyle Campbell chọpụtara na mmalite afọ 1970, nke a na-asụ n'akụkụ elu Volcán Jumaytebeque. Nke a bụ ụdị dị iche iche, ọ bụghịkwa nke Chiquimulilla. Ndị niile na-asụ asụsụ ahụ nke ọma anwụọla, mana ọ nwere ike ịnwe ụfọdụ ndị na-asụrụ ya.
* **Chiquimulilla**: adịghịzi
* **Guazacapán**: adịghịzi, ụfọdụ ndị na-asụ ya ka dị.

*Glottolog* gbakwunyere na ndị a

* **Sinacantán**

Sachse (2010) na-ewere ndị niile na-asụ Xincan taa dị ka ndị na-asọpụta ọkara, ebe ndị na-ekwu okwu nke ọma anwụọla.

## Akụkọ ihe mere eme
Asụsụ Xincan nwere ọtụtụ okwu mgbazinye sitere na asụsụ Mayan, ọkachasị n'ihe gbasara ọrụ ugbo, na-egosi na ha na ndị Mayan nwere mmekọrịta dị ukwuu.[1] Ndị a sitere na alaka Chʼolan na Quichean.[2] Dịka Campbell si kwuo, Xinca nwekwara "ọnụọgụ okwu mgbazinye Mixe-Zoquean", na-egosi na ha na ụdị Mixe-Zoque nke dị ugbu a n'ụsọ oké osimiri Guatemalan Pacific.[3]

Na narị afọ nke 16, ókèala Xinca gbasaara site n'ụsọ oké osimiri Pacific ruo ugwu Jalapa. Na 1524, Alaeze Ukwu Spen meriri ndị mmadụ. A manyere ọtụtụ n'ime ndị mmadụ ịbụ ohu ma manye ha isonye na mmeri nke El Salvador nke oge a. Ọ bụ site na nke a ka e si nweta aha obodo, osimiri, na àkwà mmiri "Los Esclavos" (Ndị ohu) na mpaghara Cuilapa, Santa Rosa.

Mgbe afọ 1575 gachara, usoro mbibi omenala Xinca gbawara ọsọ ọsọ, ọkachasị n'ihi na e bupụrụ ha na mpaghara ndị ọzọ. Nke a sokwa mee ka ọnụọgụgụ ndị na-asụ asụsụ Xinca belata. Otu n'ime ihe ndị kacha ochie e kwuru gbasara asụsụ a bụ nke onyeisi bishọp Pedro Cortés y Larraz kwuru n'oge ọ gara leta dayọsis nke Taxisco na 1769.

### Ọnọdụ nke oge a
A na-asụ Xinca n'oge na-adịbeghị anya n'ime obodo asaa na otu obodo nta dị na ngalaba Santa Rosa na Jutiapa. Na 1991, a kọrọ na asụsụ ahụ nwere naanị ndị na-asụ asụsụ iri abụọ na ise; mbipụta 2006 nke Encyclopedia of Language and Linguistics kọrọ na ọ dịghị ihe karịrị iri.[1] Agbanyeghị, n'ime mmadụ 16,214 nke Xinca zara ọnụ ọgụgụ mmadụ nke 2002,[2] mmadụ 1,283 kọrọ na ha bụ ndị na-asụ Xinka, ikekwe ndị na-asụ asụsụ ọkara maọbụ ndị maara okwu na ahịrịokwu ole na ole nke asụsụ ndị ahụ.[3] Agbanyeghị, ka ọ na-erule 2010, ndị niile na-asụ asụsụ ahụ nke ọma anwụọla, naanị ndị na-asụ asụsụ ọkara maara asụsụ ndị ahụ.

## Nbudata
Asụsụ Xincan gbasaa ọzọ, nke pụtara ìhè na aha dị iche iche sitere na Xincan (Campbell 1997:166). A na-eji akara akara ndị a dị ka ay- "ebe nke" (dịka Ayampuc, Ayarza), *al*- "ebe" (Alzatate), *San*- "n'ime" (dị ka Sansare, Sansur), ma ọ bụ na akara - * (a) gua* ma ọ bụ -*hua* "obodo, ebe obibi" (dịqa Pasasagua, Jagua, Anchagua, Xagua, Eraxagua).

Kaufman (1970:66) depụtara obodo ndị a dị ka ndị na-asụ Xinca.

* Yupiltepeque
* Jumaytepeque (Nueva Santa Rosa) 
* San Juan Tecuaco
* Chiquimulilla
* Ụgbọ ịnyịnya
* Santa María Ixhuatán
* Guazacapán

Sachse (2010), na-ezo aka n'oge ọchịchị ndị ọchịchị, depụtara obodo nta ndị a na Santa Rosa Department na Jutiapa Department dị ka ndị na-asụ Xinca n'oge oge ọchịchị ndị Spain.
 

## Ọmụmụ ụdaolu
Usoro ụdaolu nke asụsụ Xincan nwere ụfọdụ ọdịiche, dị ka ihe akaebe nke ọdịiche dị na ụdaolu edere egosiri n'etiti ndị na-asụ asụsụ abụọ fọdụrụnụ.

### Mkpụrụedemede
A na-ekwekọrịta n'ozuzu na asụsụ Xincan nwere ụdaume isii.

### Mkpụrụ okwu
Chaatị ndị a na-egosi mkpụrụedemede asụsụ abụọ, nke ndị na-asụ asụsụ ikpeazụ jiri.[1][2]

Ọtụtụ ndị na-eto eto na-asụ asụsụ na-ejikwa ụdaume /b, d, g, f, ŋ/ n'ihi mmetụta dị ukwuu sitere na Spanish.

## Hụkwa

* Asụsụ Alagüilac
* Asụsụ Macro-Chibchan
* Nchịkọta nke asụsụ ụmụ amaala nke Amerịka

## Edensibia

* [Ihe e dere n'ala ala peeji] *Asụsụ ndị American Indian: Akụkọ ihe mere eme nke asụsụ ndị American Indian*. New York: Oxford University Press. ISBN . &nbsp;
* [Ihe e dere n'ala ala peeji] *[https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/15691 Nkọwa nke ụtọ asụsụ Xinka nke narị afọ nke iri na asatọ]*. Utrecht: Netherlands Graduate School of Linguistics. ISBN  &nbsp;
* Rogers, Chris Rogers  (2016) *Ojiji na Mmepe nke Asụsụ Xinkan*. Mahadum nke Texas Press

## Njikọ mpụga

* https://www.youtube.com/watch?v=PbXae2y6hNU

Otú:Pages with unreviewed translations