open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cecilia Oba

**Cecilia Oba Tito** bụ nwanyị mbụ bụ onyeisi obodo Yei na South Sudan. A họpụtara Oba n'afọ 2013, e gburu ya n'otu ogbugbu na 9 Nọvemba 2014.

## Oge ọ malitere
N'afọ 1974, a mụrụ Oba na Morsak Village, Yei, dịka onye otu agbụrụ Kakwa. Site na 1981 ruo 1987, Oba gara ụlọ akwụkwọ praịmarị Kagelu . Site na 1987 ruo 1991, ọ gara Yei Girl's Secondary School, mana ọ kwagara Uganda n'ihi agha, na-aga Nyangilia Secondary School na West Nile. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na 1994, Oba mere usoro mmepe mmekọrịta mmadụ na ibe ya maka otu afọ na Nsameji National Institute.  

## Ọrụ
Oba jere ozi dị ka minista nke steeti Central Equatoria maka ihe gbasara kansụl. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye nnọchi anya National Assembly of Sudan, o tinyere aka n'ịdepụta Iwu South Sudan. A họpụtara Oba dị ka onye isi obodo n'afọ 2013 ma chụpụ ya n'ọkwa ahụ na Septemba 2014.

## Ọnwụ
E gburu Oba na onye njikwa ụlọ ọrụ ya Emmanuel Lemi na 9 Nọvemba 2014 na Jebel, mgbe ọ dị afọ 40. N'abalị iri na anọ n'ọnwa Nọvemba, e jidere mmadụ anọ n'ihe metụtara igbu ọchụ abụọ ahụ. Gọọmentị kwuru na Nọvemba 2015 na nyocha na-aga n'ihu.

## Nkwenkwe Ndị E kweere
Oba bụ Onye Kraịst. Ọ kwadoro ikike agụmakwụkwọ maka ụmụ nwanyị.

## Ebensidee
Hellen Murshali

**Hellen Murshali** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Sudan. N'afọ 2011, ọ bụ Minista nke Ọdịmma Ọha nke Central Equatoria. N'afọ 2017, Hellen Murshali Boro ghọrọ onye isi nchịkwa nke ụmụaka nwere ntụkwasị obi site na esemokwu, na-enyere ụmụ mgbei na ụmụaka a na-eleghara anya na South Sudan aka.

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Juliet Raphael Michael

**Juliet Raphael Michael** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Sudan. Ọ rụrụ ọrụ dị ka Minista na-ahụ maka akụrụngwa nke Western Bahr el Ghazal kemgbe 18 Mee 2010.

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Néziha Labidi

**Neziha Labidi** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Tunisia. Ọ rụrụ ọrụ dị ka Minista nke Ụmụ nwanyị, Ezinụlọ na Ụmụaka na kọmitii nke Praịm Minista Youssef Chahed.

Ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Paris 1 Pantheon-Sorbonne na afo otu puku narị itoolu, iri asaa na itoolu .

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Juliana Shonza

thumb|Juliana Shonza
**Juliana Daniel Shonza** (amụrụ n'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Eprel n'afọ 1987) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Tanzania na onye otu Chama Cha Mapinduzi (CCM) na-achị. Ọ bụ osote minista nke ozi, ọdịbendị, nka na egwuregwu ugbu a. Ọ bụ onye omeiwu otu oge ebe a họpụtara ya ka ọ bụrụ oche pụrụ iche maka ụmụ nwanyị.

## Mmalite na agụmakwụkwọ ya
A mụrụ Juliana Daniel Shonza na ọnwa 23 Eprel nke afọ 1987 na mpaghara Songwe . Ọ gụsịrị akwụkwọ na Kibasila Secondary School na afọ 2005 na Dakawa high school na afọ 2008. Bachelor mbụ ya na Sociology site na afọ 2008 ruo na afọ 2011 na nzere masta na Sociology sitere na afọ 2013 ruo na afọ 2015 na Mahadum Dar es Salaam na Mahadume Dodoma.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya
Shonza tinyere aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị mgbe ọ nọ na Mahadum Dar es Salaam dị ka osote onye isi oche nke National Youth Council of Chadema . N'afọ 2013 ọ kwagara Chama Cha Mapinduzi ebe a họpụtara ya ka ọ bụrụ osote odeakwụkwọ nke mkpali na isi ụlọ ọrụ CCM. N'oge ntuli aka nke afọ 2015, a họpụtara Juliana Shonza dị ka onye otu ndị omeiwu Tanzania site na oche ụmụ nwanyị pụrụ iche iji debe maka afọ 2015 ruo na afọ 2020.

N'afọ 2017, Onye isi ala John Magufuli họpụtara ya dị ka osote minista na Ministry for Information, Culture, Arts and Sports n'oge mgbanwe ndị o mere na 9 Ọktoba 2017. Ọ na-eje ozi na kansụl n'okpuru Minista Dr. Harrison Mwakyembe.

## Ebesidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Latifa Lakhdar

**Latifa Lakhdar** (amụrụ n'ụbọchị mbụ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 1956) bụ onye Tunisia na-akọ akụkọ ihe mere eme na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị bụ Minista nke Ọdịbendị site n'ọnwarị n"afọ 2015 ruo Jenụwarị n".

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Lakhdar na Zarzis na 1 Febụwarị 1956. Ọ bụ nwa akwụkwọ nke Mohamed Arkoun na Sorbonne na Paris.

## Ọrụ
Lakhdar bụ Prọfesọ nke akụkọ ihe mere eme nke oge a na Mahadum Ez-Zitouna site na 1991 ruo 1999 na site na 2000 ruo 2015 na Mahadim Tunis.

Lakhdar bụ ọkachamara n'echiche Alakụba ma bipụta ọtụtụ akwụkwọ na Arabic na French, ọkachasị na ọnọdụ ụmụ nwanyị na ndị Alakụba. Ọ bụ onye na-ahụ maka ihe ndị ruuru ụmụ nwanyị na onye na-adịghị ekpe okpukpe. O kwuru na nkwenye Alakụba, gụnyere iyi ọha egwu Alakụba bụ akụkụ nke orthodoxy Alakụba. Ọ na-ekwu na "Echiche jihadist na okpukpe kwesịrị ịchịkwa ndọrọ ndọrọ ọchịchị bụ ihe nlereanya nke na-adịtụghị".

### Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Lakhdar bụ onye guzobere Association tunisienne des femmes démocrates . N'afọ puku abụọ na iri na otu , a họpụtara ya ka ọ bụrụ osote onye isi oche nke ikike dị elu maka mmezu nke ebumnuche nke mgbanwe, mgbanwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mgbanwe ọchịchị.

N'abalị isii n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2015, a họpụtara Lakhdar ka ọ bụrụ Mịnịsta na-ahụ maka ọdịbendị na nchekwa ihe nketa, dị ka onye nweere onwe ya, n'ọchịchị Praịm Minista Habib Essid. Ya na ndị ọrụ ebe ngosi ihe mgbe ochie na-ekwurịta okwu n'oge mwakpo Bardo National Museum na 18 Machị 2015 ma mesịa kpughee ihe ncheta na saịtị ahụ.

Na 12 Febụwarị 2016, Onye isi ala Béji Caïd Essebsi mere Lakhdar onye isi nke Order of the Republic maka ọrụ ya.

## Akwụkwọ ndị e bipụtara

* 
* 
* 
* 
* 

### Isiokwu

* 
* 
* 

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Chiraz Latiri

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Chiraz_Laatiri.jpg/220px-Chiraz_Laatiri.jpg|thumb|Chiraz Latiri (2020)
**Chiraz Latiri Cherif** (amụrụ n'afọ 1972) bụ onye Tunisia agụmakwụkwọ, onye nyocha ọdịbendị na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị. N'afọ 2006, ọ sonyeere ndị ọrụ nke Mahadum Manouba ebe ọ bụ ọkachamara na ihe nkiri na mgbasa ozi. Mgbe ọ na-eduzi ụlọ ọrụ Cinema na Image Centre nke Tunisia (2017X 2019), na Febụwarị 2020 a họpụtara ya ka ọ bụrụ Minista nke Ọdịbendị. N'ọnwa ahụ, Arab Cinema Center na *The Hollywood Reporter* sọpụrụ Latiri na onyinye Arab Cinema Personality of The Year.

## Akụkọ ndụ
A mụrụ ya na 24 Machị 1972 na Hammam Sousse, Chiraz Latiri Cherif gụsịrị akwụkwọ n'ụlọ akwụkwọ na 1989 na baccalaureate na Lycée de Garçons de Sousse . Ọ gara n'ihu gụọ akwụkwọ na Institut supérieur de gestion de Tunis (1990-1994), Mahadum Tunis (1995-1997) na Ecole Nationale des Sciences de l'Informatique ebe ọ nwetara nzere doctorate na sayensị kọmputa na 2004. O mechara nweta diplọma nyocha HDR na Mahadum Lorraine na 2013.

N'afọ 2006, a họpụtara Latiri dịka onye nduzi nke ISAMM, Manouba Higher Institute of Arts and Multimedia. Site n'ịrụkọ ọrụ ọnụ na France, o nwere ihe ịga nke ọma n'ịzụlite ọzụzụ na ihe nkiri, eziokwu mebere emepe na egwuregwu kọmputa. Site na Julaị 2017 ruo Nọvemba 2019, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nduzi na CNCI, Tunisian Cinema and Image Centre, ebe ọ malitere ọtụtụ ọrụ ihe nkiri mba ụwa gụnyere The Arab Film Platform . Na CNCI, o mepụtara Creative Digital Lab, Gaming Lab na mmemme mba Tunisia Games Factory.

N'ọnwa Febụwarị 2020, a họpụtara Latiri ka ọ bụrụ Minista Ọdịbendị nke Tunisia na gọọmentị Elyes Fakhfakh. N'otu ọnwa ahụ, Arab Cinema Center na *The Hollywood Reporter* sọpụrụ Latiri na onyinye Arab Cinema Personality of The Year.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Wafa Makhlouf

**Wafa Makhlouf** (Arabic:  ) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Tunisia, onye guzobere na onye otu kọmitii Nidaa Tounes kemgbe afọ puku abụọ na iri na abụọ na onye isi nchịkwa nke CEED Tunisia. Makhlouf nwere diplọma na Finance. O guzobere atụmatụ azụmaahịa nke ya, ụlọ ọrụ gburugburu ebe obibi.  Proclean na-elekwasị anya na nchịkọta ihe mkpofu ụlọ na nhicha osimiri na 2003.

## Ndụ na ọrụ
Makhlouf bụ onye isi nchịkwa nke nzukọ CEED. Ọ bụ onye otu Jeune Chambre Economique na Hammam Chott site na 2003 ruo 2005, onye otu CJD (Centre des Jeunes Dirigeants) 意 Young CEO Centre na Tunisia na 2005 na onye isi oche ya na 2011. Ọ malitere ụmụ nwanyị ọchụnta ego mbụ na-ahụ maka ụmụ nwanyị na atụmatụ Wajjahni.

## Ndụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nhọpụta
Wafa Makhlouf bụ otu n'ime ndị guzobere otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị Tunisia Nidaa Tounes . A họpụtara ya na ntuli aka ndị omeiwu nke afọ 2014 wee sonye na National Assembly .
N'afọ 2017, ọ kwupụtara ọchịchọ ya ịzọ ọkwa onye isi ala nke pati ya kwadoro.

N'afọ 2015, ndị Arab Business họpụtara ya dị ka otu n'ime ndị Arab 100 kachasị ike n'okpuru afọ 40.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Mabrouka Mbarek

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Mabrouka_Mbarek%2C_17_novembre_2012.jpg/220px-Mabrouka_Mbarek%2C_17_novembre_2012.jpg|thumb|VMbarek na 2012
**Mabrouka Mbarek** (amụrụ na 31 Mee 1980) bụ onye Tunisia agụmakwụkwọ na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị bụ onye otu Constituent Assembly of Tunisia .

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Mbarek na Strasbourg na 31 Mee 1980 na nne na nna Tunisian ndị si Bir Ali Ben Khélifa kwapụ na 1970s. O nwere Masters na Economic and Social Administration site na Mahadum Strasbourg na MBA site na Reims Management School.

## Ọrụ
Mbarek malitere ọrụ nkuzi na French Embassy na Sana'a. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nyocha na Berkeley, United States, tupu ọ rụọ ọrụ maka otu NGO America na etiti ọwụwa anyanwụ.

Mgbe mgbanwe nke Tunisia gasịrị, Mbarek sonyeere Congress for the Republic na Montreal ma họpụta ya na National Constituent Assembly na-anọchite anya mpaghara nke Amerịka na Europe (ma e wezụga France, Ịtali na Germany). Ọ bụ onye otu Kọmitii na Internal Rules and Immunity, Finance, Planning and Development, na Kọmitii Iwu Iwu. Ọ nyekwara Onye isi ala Moncef Marzouki ndụmọdụ gbasara ụgwọ na nghọta. N'afọ 2012, Mbarek weputara iwu na-akpọ Tunisia ka ọ kwụọ ụgwọ ndị e ji n'okpuru ọchịchị aka ike gara aga dị ka akụkụ nke mgbanwe ọchịchị onye kwuo uche ya. Ọ bụ ya na-ahụ maka ịmepụta atụmatụ gọọmentị na-emeghe nke a na-akpọ CopenGovTN taskforce, nke na-akwado gọọmentị ọzọ na-ekere òkè, iwughachi ihe nlereanya ọchịchị onye kwuo uche ya, na ikike mmadụ zuru ụwa ọnụ.

Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na ndị omeiwu n'afọ 2014, Mbarek ghọrọ onye nchọpụta na Middle East Institute, na-elekwasị anya na iwu ego na nke ụtụ isi n'oge mgbanwe.

N'afọ puku abụọ na iri na anọ , a kpọrọ Mbarek otu n'ime "Women Inspiring Change" nke Harvard Law School. N'afọ 2016, ọ kụziri ihe ọmụmụ banyere Tunisia na Arab Spring na Middlebury College. O dere echiche maka *Tunisia* Live, na *CNN*.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Saada Salum

**Saada Mkuya Salum** (amụrụ n'afọ 1975) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị CCM nke Tanzania na onye a họpụtara dịka onye omeiwu. Ọ bụbu Minista na-ahụ maka ego.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ ya
Ọ gụrụ akwụkwọ na Lumumba Secondary School, wee nweta diplọma ya na Business Studies na Stamford College na Malaysia. Ọ gụsịrị akwụkwọ na The Open University nke ndi  mba Tanzania na afọ 2009 na nzere masta na Business ma nweta MBA ya na Mahadum Heriot-Watt . Ka ọ na-erule ọnwa Jenụwarị nke afọ 2014, ọ na-agbaso PhD ya na nchịkwa azụmahịa site na The Open University of Tanzania .

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya
Onye isi ala Kikwete họpụtara ya dị ka onye omeiwu na ọnwa Mee nke afọ 2012 ma mesịa họpụta ya dị ka osote minista na-ahụ maka ego. Na ọnwa Jenụwarị nke afọ 2014, Salum nọchiri William Mgimwa dị ka Minista nke iri na anọ nke ego.

## Ebesidee

## Njikọ mpụga

* 7th Annual Conference Speech By Hon. Saada Salum on YouTube
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Meherzia Labidi Maïza

thumb|Meherzia Labidi Maïza
 

**Meherzia Labidi Maïza** (Arabic; 17 Disemba 1963 22 Jenụwarị 2021) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Tunisia na onye ntụgharị na onye ntụziaka. Ọ ghọrọ osote onye isi oche mbụ nke Nzukọ Iwu nke Tunisia.

TMaïza bụ nwanyị kachasị elu a họpụtara na Middle East. Ọ dị mpako inye aka tinye nkwekọrịta iji chebe ikike ụmụ nwanyị n'ime iwu Arab Spring nke Tunisia.

## Ọrụ
N'afọ 2004, Labidi-Maïza so dee Abraham, teta, ha ghọrọ ndị isi mgbaka! (Abraham, Wake Up. Ha na-agba ara) na Laurent Klein. O nyere nkuzi banyere agụmakwụkwọ na obodo ọdịbendị dị iche iche, ụmụ nwanyị, okpukpe na ọha mmadụ. Site na 2006, ọ bụ onye isi oche nke Global Women of Faith Network.

N'afọ 2009, Labidi-Maïza bụ onye otu European Council of religious leaders. Ọ bịara mara mba ụwa mgbe ọ kwadoro ọnọdụ dị nro karịa iyi niqab. Nke a bụ n'oge arụmụka French nke bu n'uche igbochi iyi ya na France. N'afọ 2015, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi oche nsọpụrụ nke Religions for Peace, otu NGO dị na New York nke a nabatara na UN.

### ndọrọ ndọrọ ọchịchị
N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2011, a họpụtara Labidi-Maïza ka ọ bụrụ onye nnọchi anya Ennahda Movement maka ndị Tunisia bi na mba ọzọ. O kwuru na ọ ritere uru site na nkwekọrịta nke chọrọ ka onye ọ bụla ọzọ bụrụ nwanyị. N'abalị iri abụọ na abụọ n'ọnwa Nọvemba, ọ ghọrọ osote onye isi oche nke nzukọ ahụ mgbe ọ natara 142 n'ime votu 214. N'afọ 2012, a kọwara Labidi-Maïza dị ka "nwaanyị kachasị elu a họpụtara na Middle East".

Labidi-Maïza haziri arụmụka nke mụrụ iwu ọhụrụ nke Tunisia. Ọ dị mpako ịhụ na e tinyere ikike ụmụ nwanyị na Nkeji edemede 45 nke iwu. *Huffington Post* kọwara ya dị ka otu n'ime ụmụ nwanyị asatọ "mere ka ụwa bụrụ ebe ka mma" n'afọ 2014. Iwu Arab Spring nwere ahịrịokwu ndị na-akwado ya enweghị mmasị mana o kwuru, "Ọ dị ka ịmụ nwa: ihe mgbu, mana n'ikpeazụ onye ọ bụla nwere obi ụtọ mgbe nwatakịrị ahụ rutere".

Labidi-Maïza bụ nwa amaala France na Tunisia, nwa nwanyị nke nna nwere ụmụ asatọ gwara ha na ha niile ga-agụsị akwụkwọ tupu ha enwee ike ịtụle alụmdi na nwunye. Mba abụọ ya bụ isiokwu nke esemokwu nye ndị nkatọ ya. Ọ lụrụ di ma nwee ụmụ nwanyị abụọ na otu nwa nwoke.

A họpụtara Labidi-Maïza ka ọ bụrụ onye nnọchi anya ndị mmadụ na ntuli aka ndị omeiwu Tunisia n'ọnwa Ọktoba afọ 2014, n'oge a na mpaghara nke abụọ nke Nabeul na ugwu ọwụwa anyanwụ Tunisia. N'afọ puku abụọ na iri na ise ọ ka bụ onye otu gọọmentị Tunisia ma duzie kọmitii ya maka ụmụ nwanyị, ezinụlọ, ụmụaka na ndị agadi.

## Ọnwụ
A kọrọ na Labidi-Maïza butere COVID-19 na ngwụcha afọ pụkụ abụọ na iri abụọ ma n'etiti ọnwa Nọvemba ọ kwagara France iji nweta ọgwụgwọ.  Ahụike ya kara njọ site na mbido Disemba wee nwụọ n'isi ụtụtụ nke 22 Jenụwarị 2021.  Minista na-ahụ maka ihe gbasara ụmụ nwanyị na Tunisia, Sihem Badi kwuru na ọ naghị ata ahụhụ COVID-19. E weghachiri ozu Labidi-Maïza na Tunisia na 23 Jenụwarị ma lie ya na ili ozu Grombalia, Nabeul na 24 Jenụwarụ.

## Ebenside
Samira Merai

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
thumb|Samira Merai
A mụrụ Merai na 10 Jenụwarị 1963 na Zarzis . Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị teknụzụ na Medenine wee nweta nzere na mgbakọ na mwepụ na sayensị n'afọ 1981. Ọ gụsịrị akwụkwọ na Faculty of Medicine na Tunis na 1986, na-ahụ maka ọrịa akpa ume.

## Ọrụ
Merai malitere ịrụ ọrụ na Abderrahmen-Mami Hospital na Aryanah na 1993. N'afọ 2003, a họpụtara ya ka ọ bụrụ osote prọfesọ nke Respirology na Faculty of Medicine na Tunis. Ọ bụ onye otu European Respiratory Society na American Thoracic Society.

Merai bụ onye otu Afek Tounes ma sonye na kọmitii etiti ya na Mee 2011. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omebe iwu maka mpaghara Medenine na 23 Ọktoba 2011. N'ụbọchị mbụ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2012, a họpụtara ya ka ọ bụrụ osote onye isi oche nke NCA. Mgbe agbasachara Afek Tounes, ọ ghọrọ onye otu Republican Party, mana ọ gbara arụkwaghịm na 10 Julaị 2013. A họpụtaghi ya ọzọ na ntuli aka ndị omeiwu nke afọ 2014.

N'ụbọchị nke abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2015, a họpụtara Merai ka ọ bụrụ Minista nke Ụmụ nwanyị, Ezinụlọ na Ụmụaka n'ọchịchị Praịm Minista Habib Essid. N'abalị iri abụọ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ puku abụọ na iri na isii , a họpụtara ya ka ọ bụrụ Mịnịsta na-ahụ maka ahụike ọha na eze na ụlọ ọrụ Youssef Chahed.

Merai lụrụ di ma nwee ụmụ atọ.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Mary Karlino Madut

**Mary Karlino Madut** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Sudan. Ọ na-eje ozi dị ka Minista na-ahụ maka ihe gbasara ndị omeiwu nke Western Bahr el Ghazal kemgbe 18 Mee 2010.

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Suzanne Jambo

**Suzanne Jambo** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Sudan, onye ọka iwu, na onye na-eme mkpọsa maka ihe ndị ruuru mmadụ.

## Agụmakwụkwọ
Suzanne Jambo nwetara akara ugo mmụta na iwu ọha na eze na Mahadum Buckingham, United Kingdom .

## Ọrụ na ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Jambo abụwo onye na-eme mkpọsa maka ihe ndị ruuru mmadụ na South Sudan (na ndịda Sudan tupu nke ahụ) ruo ọtụtụ afọ. Ọ bụ onye na-ekwu okwu na Intergovernmental Authority on Development-led peace process n'etiti afọ 1998 na 2005, nke dugara n'ịbịanye aka na nkwekọrịta udo zuru oke na 2005, na-eme ka afọ 21 nke agha obodo kwụsị.  Ọ rụrụ ọrụ na ọtụtụ ụlọ ọrụ na-abụghị nke gọọmentị (NGOs) na ndịda Sudan iji melite nchịkwa ha, arụmọrụ na ogo. O tinyere aka karịsịa n'òtù ndị ahụ chọrọ ichebe ikike ụmụ nwanyị.  N'afọ 2001, o dere akwụkwọ Overcoming gender conflict and bias: the case of New Sudan women and girls.

O guzobere New Sudanese Indigenous Network (NESI), otu nzukọ iji kpọkọta 20 Sudanese NGO iji rụọ ọrụ n'okwu ndị a na-ahụkarị dịka ikike ụmụ nwanyị, iwughachi mgbe esemokwu gasịrị, ikike mmadụ na ọchịchị onye kwuo uche ya.  Ka ọ na-erule afọ 2007, NESI na-arụ ọrụ na 67 NGO dị iche iche na mpaghara ahụ. A họpụtara Jambo ka ọ bụrụ onye kọmishọna maka Southern Sudan Law Drafting Commission nke dere Iwu Iwu South Sudan nke afọ 2011.

Ruo afọ asatọ, Jambo bụ ezigbo onye ndụmọdụ nke onye isi ala South Sudan ugbu a bụ Salva Kiir Mayardit. Nke a mere tupu onye isi ala Mayardit ruo n'oge ya na Sudan People's Liberation Movement (SPLM) ebe Jambo jere ozi dị ka odeakwụkwọ mmekọrịta mba ọzọ site na ọ dịkarịa ala afọ 2010. Ọ bụ nwanyị mbụ rụrụ ọrụ dị ka odeakwụkwọ. Ọ rụrụ ọrụ n'otu ọrụ ahụ ruo mgbe ọ dịkarịa ala n'afọ 2013 mgbe o mere mkpesa na e nwere ọtụtụ ndị ndụmọdụ sitere na ụlọ ọrụ mba ụwa na gọọmentị South Sudan.

O kwenyeghị na Mayardit maka nhọpụta nke nwanne di ya, Gregory Deng Kuac Aduol, dị ka gọvanọ nke Gogrial State kama ịme ntuli aka. N'ihi ya, Jambo bụzi onye na-emegide onye isi ala. N'ọnwa Ọktoba 2017, ọ kwupụtara ebumnuche ya ịzọ ọkwa onye isi ala na ntuli aka South Sudan nke afọ 2018. Jambo bụ nwanyị mbụ gbara ọsọ dị ka onye na-azọ ọkwa onye isi ala na South Sudan.

## Ebensidee
 
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Sana Mersni

**Sana Mersni** (amụrụ n'ụbọchị mbụ n'ọnwa Disemba n'afọ 1984) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Tunisia bụ onye nnọchi anya na Assembly of the Representatives of the People .

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Mersni na 1 Disemba 1984 na Jendouba . Ọ gụrụ akwụkwọ tupu ọ gụchaa nzere masta na sayensị mpụ na Tunis El Manar University Law School . Ọ na-ede edemede PhD na mgbanwe ọchịchị onye kwuo uche ya na Tunisia.

## Ọrụ
Mersni rụrụ ọrụ dị ka onye ọka iwu mana enweghị ahụmịhe ndọrọ ndọrọ ọchịchị tupu ọ sonye na Ennahda Movement ma họpụta ya na National Constituent Assembly na 2011 iji nọchite anya mpaghara Jendouba. O tinyere aka n'ide Iwu Iwu 2014. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye nnọchi anya ndị mmadụ n'afọ 2014. Ọ bụ onye na-ekwuchitere General Legislation Commission.

N'afọ puku abụọ na iri na anọ Mersni na Latifa Habachi tụrụ aro ka e dezigharịa iwu ahụ iji nye gọọmentị ikike ịhọpụta ndị otu ikpe. Ndị otu Popular Front na ndị otu Democratic Bloc na-emegide ya n'ụzọ siri ike ma mee ka ndị otu ndị ọka ikpe nke Tunisia kpọọ oku maka ọgbaghara, mana vootu 109 nabatara ya. N'afọ 2015, mgbe ndị omeiwu Tunisia weghachiri ntaramahụhụ ọnwụ maka mpụ ndị na-eyi ọha egwu, Mersni kwuru na ọ gaghị egbochi "ndị na-eyi egwu na-achọ ọnwụ iji gaa paradaịs".

## Njikọ mpụga

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Amel Moussa

thumb|Amel Moussa|245x245px
**Amel Moussa** bụ onye Tunisia na-ede uri, onye nkuzi na onye nta akụkọ. O bipụtara akwụkwọ uri abụọ, a sụgharịwokwa uri ya n'asụsụ Italian, Spanish, French, Polish, German na Czech. O ritere ihe nrite (National Creative Award) nke Tunisia maka uri ya na ihe nrite sitere na Arab Women Organization maka ọrụ mgbasa ozi ya na Tunisia.

## Ọrụ ndị o họọrọ

### Nhọrọ uri

* *Ontha al-ma' (Nwanyị mmiri), 1996*
* *Khajal al-yakout (Emerald's bashfulness), 1998*

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
De Wet

**Aha nna De Wet** bụ nke:

* Jacob Willemszoon de Wet (ihe dị ka nari iri isii na iri n'etiti puku nari iri isii iri asaa na isee na nari iri isii iri itoolu na otu), onye na-ese ihe Dutch
* Christiaan de Wet (1854 1910), ọchịagha Boer, onye ndú nnupụisi na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị
** De Wet Decoration, ihe nrite agha Ndịda Africa nke aha ya bụ n'elu
* Nicolaas Jacobus de Wet (1873-1960), Onye isi oka ikpe nke Ndida Africa na onye na-anọchite anya Gọvanọ-Jenal
* Quartus de Wet (18991980), nwa nke onye ahụ dị n'elu, onye ọka ikpe Ndida Africa na onye ọka ikpe-onye isi oche nke Transvaal, na onye isi ikpe nke nari iri itoolu iri isii na atọ Rivonia Trial, ebe ọ mara Nelson Mandela na ndị ọzọ na-emegide ịkpa ókè agbụrụ ikpe ịga mkpọrọ ndụ ha niile.
* Johannes Christiaan de Wet (1912-1990), onye ọka iwu South Africa
* De Wet Barry (amụrụ n'afọ 1978), onye na-agba bọọlụ rugby union nke Ndịda Africa
* Friedel de Wet (amụrụ n'afọ 1980), onye na-eme egwuregwu cricket na Ndịda Africa
* Jane de Wet (amụrụ n'afọ nari itoolu iri itoolu na isii), onye na-eme ihe nkiri na Ndịda Africa
Mary Boyoi

Mary Boyoi bụ onye na-agụ egwu South Sudan, onye edemede na nwa nwanyị nke onye bụbu SSPDF Commander.

## Ndụ Onwe Onye
Nna Mary, onye isi agbụrụ Murle na onye isi agha n'ime Sudan People's Liberation Movement / Army (SPLM / A) nwụrụ n'afọ 1989. Mgbe nna ya nwụsịrị, ya na ezinụlọ ya nọrọ ọtụtụ afọ n'ogige ndị gbara ọsọ ndụ na Sudan na ogige ndị gbara ndụ na Etiopia iji zere esemokwu nke agha.

Ọ gara n'ihu na agụmakwụkwọ ya dị elu na Kenya ma mechaa usoro ọmụmụ diplọma. N'afọ 2002, ọ malitere ịrụ ọrụ maka ụlọ ọrụ enyemaka na ebe dị iche iche na South Sudan.

Site n'ọrụ enyemaka, Boyoi chọtara mmasị ya na-enyere ndị ọzọ aka. Boyoi na-eji nkà pụrụ iche ya n'egwú eme ka ihe doo anya n'okwu ma na-akpọ maka udo na ime udo n'etiti ndị ya.  
N'afọ 2005, o guzobere ABONA International, otu na-enweghị uru nke ebumnuche ya bụ ịkwado udo na South Sudan dum na inye ụmụ agbọghọ na ụmụ agbọghọ aka n'ọnọdụ ime ihe ike na mbibi. N'afọ 2007, ọ malitere ịrụ ọrụ na ọrụ egwu mbụ ya, nke a na-akpọ "SáReferendum".

Mary Boyoi bụ onye isi nchịkwa na onye guzobere Voice of the Peace (VOP) ugbu a. VOP bụ otu NGO nke mba na-enye nkwado psychosocial na ụzọ ntụgharị maka nlekọta ahụike nye ndị lanarịrị Gender-Based Violence (GBV). Òtù NGO na-elekwasị anya n'ịmata obodo site n'ịgakwuru ndị otu dị iche iche na obodo. VOP nwere oghere maka ụmụaka yana oghere maka ụmụ agbọghọ iji nye ndị GBV lanarịrị ebe nchekwa. Ha na ụmụ nwanyị na ụmụ agbọghọ na-adịghị ike na-arụkwa ọrụ site n'inye ha nkà dị ka ịkpa nkata, ịkpa ákwà na ọrụ aka ndị ọzọ iji nye ha ike ịghọ ndị nweere onwe ha n'ụzọ ego.

N'ọnwa Jenụwarị afọ 2010, ndị otu Murle họpụtara Boyoi ka ọ gbaa ọsọ maka oche ndị omeiwu na Southern Sudan Legislative Assembly na Juba.  O mere mkpọsa maka ntuli aka e mere n'ọnwa Eprel, afọ 2010.

Zooz, abụ sitere na Boyoi nke a ka na-ewepụta abọm nke abụọ gosipụtara na Sudan Votes Music Hopes na Machị 2010.  Sudan Votes Music Hopes bụ njikọ aka nke ndị na-ese ihe si n'ofe Sudan dere egwu ntuli aka "iji gbaa ndị Sudan ume ka ha mee akara maka ọdịnihu ha". Onye na-agụ egwú German bụ Max Herre chịkọtara abọm SVMH ma na-ekesa ya gafee Sudan na cassettes ọdịyo, redio na dijitalụ site na sudanvotes.com. Ọ bụ Media in Cooperation and Transition (MICT) mepụtara mmepụta ahụ ma ụlọ ọrụ German Foreign Office kwadoro ya. N'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2012, ụlọ ọrụ Süd Electronic wepụtara vinyl nwere ụlọ remixes site na Tama Sumo na Portable. 

## Alụmdi na nwunye

Mary lụrụ onye ọrụ enyemaka America nke ya na ya nwere ụmụ anọ; ụmụ nwoke niile. E kwenyere na ya na nwoke ahụ kewara.

O nwekwara nwa "Akech" ya na onye na-eti egwu na Hardlife Avenue bụ Mantani nke o kwupụtara na ThaWave Podcast na Facebook ya mgbe onye na-eme egwu ahụ nwụrụ.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Peeji Myspace nke Mary Boyoi
* Mary Boyoi Fanpage na Facebook
* Egwú nke Boyoi
* Boyoi na Youtube
* Abụ Mary Boyoi Zooz on Sudan Votes Music Hopes
* Nnyocha Boomkat maka Mary Boyoi - Zooz (Tama Sumo / Portable Mixes)

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Sayida Ounissi

**Sayida Ounissi** (amụrụ na 3 Febụwarị 1987) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Tunisia na-anọchite anya otu Ennahdha . Ọ na-eje ozi ugbu a dị ka odeakwụkwọ nke steeti maka ọzụzụ ọrụ aka.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Ounissi na Tunis na 3 Febụwarị 1987. O nwere otu nwanne nwanyị na ụmụnne nwoke atọ. Nna ya bụ onye Islamist imam, wee hapụ Tunisia na 1993 iji gbanahụ ọchịchị onye isi ala Zine El Abidine Ben Ali. E bugara ezinụlọ ahụ na Algeria tupu ha esonyere ya na France.

Ounissi gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị Petet Val na Sucy-en-Brie na Paris. Ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Sorbonne na nzere na akụkọ ihe mere eme na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na 2008 yana nzere masta na mmepe akụ na ụba na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na 2011. Ọ malitere ọmụmụ doctorate na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'afọ puku abụọ na iri na otu.  Isiokwu edemede ya bụ "Njuputa iwu mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ọrụ nrụgide nke steeti".

## Ọrụ
Ounissi laghachiri Tunisia na 2011 mgbe ọdịda Ben Ali gasịrị, na-arụ ọrụ dị ka onye na-arụkọ ọrụ na African Development Bank. Ọ bụ onye nchọpụta na Research Institute on Contemporary Maghreb site na 2012 ruo 2014. Ọ na-arụkwa ọrụ na ụlọ ọrụ nyocha iwu ọha na eze a na-akpọ Jasmine Foundation. Ọ rụrụ ọrụ dị ka osote onye isi oche nke European NGO Young Muslims of Europe.

A họpụtara Ounissi ka ọ bụrụ onye nnọchi anya ndị mmadụ na 26 Ọktoba 2014 dị ka onye otu Ennahdha na-anọchite anya mpaghara France Nord, mpaghara mba ofesi maka ndị otu Tunisia na France. Ọ bụ onye kachasị nta n'ime ndị Ennahda ma ghọọ otu n'ime ụmụ nwanyị kachasị nta n"òtù ndị omeiwu. Ọ nọdụrụ na Kọmitii nke Ego, Atụmatụ na Mmepe na nke ndị nwụrụ n'ihi okwukwe na ndị merụrụ ahụ nke mgbanwe ahụ. N'oge mwakpo Bardo National Museum na 18 Machị 2015, ọ na-eziga tweets mmelite na-akọwapụta egwu na mwepụ.

N'abalị iri abụọ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2016, a họpụtara Ounissi ka ọ bụrụ onye isi oche dị ka odeakwụkwọ nke steeti maka ọzụzụ ọrụ aka na-ahụ maka atụmatụ onwe onye na gọọmentị njikọ aka nke Praịm Minista Youssef Chahed na dịka ọnụ na-ekwuchitere mba ụwa.

## Ndụ onwe onye
Ounissi bụ onye Alakụba ma na-eyi hijab. Ọ na-ewerekwa onwe ya dị ka onye na-akwado ụmụ nwanyị. Ọ gara ụlọ alakụba El-Fath ruo mgbe ndị Salafist weghaara ya. Ọ na-asụ Bekee na French nke ọma. Ọ kwere nkwa ịlụ di n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2016.

## Akwụkwọ ndị e bipụtara

* 
*  
* 

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Gennaro (surname)

Aha nna Gennaro, DiGennaro, **Di Gennaro**, De**Gennaro** ma ọ bụ De Gennaro si na obodo Itali sitere na aha Gennaro. Ọ nwere ike izo aka na ndị ama ama na-esonụ:
Selma Elloumi Rekik

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Selma_elloumi_bureau_.jpg/220px-Selma_elloumi_bureau_.jpg|áká_ikenga|thumb|Elloumi n'ọfịs ya na Ministry of Tourism

Ọ bụkwa onye na-azọ ọkwa onye omeiwu na 2014 na-anọchite anya pati ya ma họpụta onye nnọchi anya na Nzukọ nke ndị nnọchi anya ndị mmadụ na mpaghara mbụ nke Nabeul.

N'ụbọchị nke abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ puku abụọ na iri na ise, a họpụtara ya maka ọkwa Minista nke Ọzụzụ na Ọrụ, mgbe ahụ, e were ya n'ọrụ maka ọkwa Minisita nke Njem na Ọrụ, na-anọchi Amel Karboul, na gọọmentị Habib Essid.

N'abalị iri na atọ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2017, n'oge ụbọchị ụmụ nwanyị, e ji akara nke Commander of the Order of the Tunisian Republic chọọ ya mma.

N'abalị mbụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2018, a họpụtara ya dịka onye nduzi nke ụlọ ọrụ onye isi ala iji dochie Selim Azzabi. Ọ gbara arụkwaghịm na Mee 14, 2019 n'ihe gbasara esemokwu dị n'ime Nidaa Tounes, nke ọ ghọrọ onye isi ala na Mee 28. Otú ọ dị, ọ gbara arụkwaghịm n'ọfịs na June 23, wee hapụ òtù ahụ.

Na ngwụcha June, mgbe usoro ikpe mara Hafedh Caid Essebsi dị ka onye nnọchi anya iwu nke pati ahụ, Elloumi weghaara oche nke Amal Tounes, aha ọhụrụ nke Democratic Reform movement guzobere na 2011, mkpebi mana a kagburu na July 20. Elloumi wee bụrụ onye isi nke otu ọzọ, Al Amal, nke a maara dị ka Tunisian National Party. Ọ bụ onye na-azọ ọkwa onyeisiala na ntuli aka onye isi ala Tunisia nke 2019 nke Septemba 15, mana emesịrị wepụ ya na agba nke mbụ. Na Septemba 24, 2019, ọ kpọrọ oku ka a tọhapụ Nabil Karoui.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Nyandeng Malek Deliech

**Nyandeng Malek Deliech** (amụrụ n'afọ 1964) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Sudan. Ọ na-eje ozi dị ka gọvanọ nke Warrap steeti kemgbe 25 Mee 2010, na-emeri na votu 517,149. Ọ bụ nwanyị mbụ a họpụtara dịka gọvanọ steeti na South Sudan.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Nyandeng Malek Deliech na Cuiebet, Bahr el Gahazal. Ọ bụ nwa nwa nke Chief Arol Kacuol. Mgbe ọ dị afọ iri na atọ, ọ kwagara Juba ka ya na nwanne nne ya, Victoria Yar Arol, biri ma gaa n'ihu na agụmakwụkwọ ya. Nwanne nne Deliech gbara ya ume agụmakwụkwọ, nke Deliech nọgidere na-achụso mgbe ọnwụ nwanne nne ya gasịrị. Deliech gụsịrị akwụkwọ sekọndrị na Gezeria na 1984. Ọ malitere ịmụ agụmakwụkwọ na Egypt. O nwetara nzere bachelọ ya na Mahadum nke Zagazig n'afọ 1991. N'otu afọ ahụ, ọ lụrụ Andrew Maek Madut. A mụrụ Madut na South Sudan ma na-arụ ọrụ dị ka onye nkuzi na Ethiopia. Malek Deliech mechara gaa n'ihu na agụmakwụkwọ ya na United Kingdom, nweta nzere masta na Mahadum Wolverhampton na 2003.

## Ọrụ
N'oge ọ nọ n'Ijipt, Malek Deliech malitere ịrụsi ọrụ ike na Sudan People's Liberation Movement. Malek Deliech mechara kụzie na Mahadum Moi na Kenya.

N'oge ọgụ maka nnwere onwe na South Sudan, Nyandeng Malek rụrụ ọrụ na agụmakwụkwọ na mpaghara ndị a tọhapụrụ. N'afọ 2007, ọ ghọrọ osote gọvanọ na minista agụmakwụkwọ nke Warrap State.Ọ gbara arụkwaghịm n'ọkwa ahụ n'ihi enweghị nkwekọrịta ya na gọvanọ ahụ. O nwetara nkwado maka atụmatụ ya ka ọ gbaa arụkwaghịm n'ihi ụkpụrụ ya. N'ọnwa Eprel afọ 2010, a họpụtara ya dịka gọvanọ. A ṅụrụ ya iyi dị ka gọvanọ na 25 Mee 2010. Ọ bụ nwanyị mbụ a họpụtara dịka gọvanọ na South Sudan. Dị ka gọvanọ, ọ gbara mbọ maka ohere agụmakwụkwọ ka ukwuu maka ụmụ agbọghọ.

N'ọnwa Ọgọstụ afọ 2015 Malek Deliech chere nkatọ ihu maka ịchụpụ ndị ọrụ gọọmentị iri na asatọ. Otu onye omeiwu kpọrọ onye isi ala South Sudan ka ọ wepụ Nyandeng Malek maka ebubo nrụrụ aka. Nyandeng Malek bụ otu n'ime ndị gọvanọ anọ a chụpụrụ n'ụbọchị iri na isii n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2015.

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Hayet Omri

**Hayet Omri** (amụrụ na Disemba 13, 1981, na Regueb) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na onye na-emepụta ihe na Tunisia. Onye bụbu onye otu Ennahda, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye nnọchi anya ndị mmadụ na ntuli aka ndị omeiwu Tunisia nke afọ puku abụọ na iri na anọ maka Gọọmenti Sidi Bouzid.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Karima Souid

thumb|Karima Souid
**Karima Souid**, amụrụ n'April 4, 1971, na Lyon, bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Tunisia, onye otu Social Democratic Path.

## Akụkọ ndụ
A mụrụ ya n'April 4, 1971, na 3rd arrondissement nke Lyon, o nwere BA na Philosophy na Letters, ma na-agbaso ọmụmụ gụsịrị akwụkwọ na njem nleta. Ọ ghọrọ onye isi ọrụ na ụlọ ọrụ njem azụmahịa na ihe omume.

Mgbe mgbanwe ọchịchị nke Tunisia nke afọ puku abụọ na iri na otu gasịrị, ọ sonyeere Democratic Forum for Labour and Liberties (Ettakatol) na Febụwarị ma họpụta ya na 23 Ọktoba 2011 na Nzukọ Ndị Omeiwu nke Tunisia dị ka onye nnọchi anya nke Mpaghara nke Abụọ nke France.

A họpụtara ya dị ka onye nyocha maka nkwurịta okwu, ozi, na mmekọrịta mgbasa ozi na Nzukọ Ndị Omeiwu. N'ihi nke a, ọ bụ onye otu Bureau of the Assembly na nke Conference of Presidents.

Na Febụwarị 5, 2013, ọ gbara arụkwaghịm na Ettakatol wee bụrụ onye nweere onwe ya, si otú a hapụ njikọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị Troika. Na Machị 23, ọ sonyeere Social Democratic Path nke a maara dị ka al-Massar. N'afọ 2014, ọ hapụrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị kpamkpam ma soro ezinụlọ ya biri na Lyon.

N'afọ 2014, e nyere ya akara knight nke Tunisian Order of Merit .

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Josephine Apieu Jenaro Aken

**Josephine Apieu Jenaro Aken** (1 Mee 1955 - 2 Mee 2008), onye otu Luo si n'ógbè Bahr el Ghazal, a mụrụ na Wau, Western Bahr el Gazzal, South Sudan. Ọ bụ onye otu Sudan People's Liberation Movement .

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Aken na Alur, Kuarjena ma mụọ nkwukọrịta na Juba Training Centre na Khartoum. O mechara gaa UK iji mụọ azụmahịa na Mahadum Open .

## Ọrụ
Aken malitere ọrụ ya dị ka onye na-arụ ọrụ n'ọfịs post. Site na 1973 ruo 1976, ọ rụrụ ọrụ na Ngalaba Mmụta na South Sudan. N'afọ 1976, ọ gbanwere ọrụ ya ka ọ bụrụ onye nhazi ma rụọ ọrụ na Khartoum ruo n'afọ 1987. N'afọ 1987, Aken kwagara United Kingdom. O so mepụta SWA na Febụwarị 1991 ma bụrụ onyeisi oche nke nzukọ ahụ site na 1994 ruo 2000. Mgbe ọ hapụsịrị oche ya dị ka onye isi oche, ọ ghọrọ onye nhazi SWA.

## ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Tupu ọ banye na Gọọmentị South Sudan, ọ bụ onye nduzi nke Sudan Women Association nke dị na London Abbey Community Centre, Kilburn, London, UK. Ọ bụ onye isi ọrụ gọọmentị na Gọọmentị nke Southern Sudan . Site na 1994 ruo 2008, Aken jere ozi na National Liberation Council maka Sudan People's Liberation Movement (SPLM).

## Ọrụ ebere
N'afọ 2000, a họpụtara Aken ka ọ bụrụ oche maka Camden And Westminster Refugee Training Partnership. Ọ nọgidere na ọrụ ebere ruo n'afọ 2004. Afọ ole na ole ka e mesịrị, na 2006, Aken laghachiri South Sudan ma họrọ ya iduzi Southern Sudan Employees Justice Commission (SSJEC).

## Ọnwụ
Na Mee 2, 2008, Aken nwụrụ n'ihe mberede ụgbọelu n'akụkụ di ya Minista na-ahụ maka SPLA General Dominic Dim Deng, na Juba, Sudan.

## Edensibịa
Jawhara Tiss

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Cropped_Jawhara_Tiss.jpg/220px-Cropped_Jawhara_Tiss.jpg|thumb|Ihe osise nke Jawhara Tiss

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Tiss na Ghomrassen na Tataouine na 8 Julaị 1985. O nwetara akara ugo mmụta na ọmụmụ akwụkwọ na Mahadum Tunis na 2007 na nzere masta na Bekee na Ecole Normale Supérieure na 2010.

Tiss rụrụ ọrụ dị ka onye nkuzi na Higher Institute of Languages na Tunis ruo n'afọ puku abụọ na iri na otu . Mgbe ọ sonyechara na Ennahda Movement, a họpụtara ya na 23 Ọktoba 2011 dị ka onye otu Constituent Assembly. Ọ bụ otu n'ime ndị kachasị nta n'ime Nzukọ ahụ, na arụmụka banyere usoro iwu a tụrụ aro kwuru na ọ gaghị ekwe omume ịkọwa "Islam" n'ụzọ zuru ezu. Mgbe a gafere iwu ahụ, o kwuru na ọ "mepụtara mgbanwe na Tunisia" ma mgbe a jụrụ ya ma ọ ga-eme ka ndụ nwa ya nwanyị dị mma, o kwuru "N'ezie, ma ọ bụrụ na ọ bụghị, ọ nwere ike ịgbanwe ya".

## Ndụ onwe onye
Tiss lụrụ di na 2012 ma mụọ nwa nwanyị na 2013, onye ọ na-eweta mgbe ụfọdụ na mgbakọ ahụ.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Anisia Achieng

**Anisia Karlo Achieng Olworo** bụ onye omeiwu South Sudan na onye na-ahụ maka ikike ụmụ nwanyị.

## Mbido ndụ na Sudan
A mụrụ Achieng na South Sudan. Nne ya nwụrụ mgbe ọ dị obere na nna ya nwụrụ n'agha obodo. Mgbe nke ahụ gasịrị, ndị ozi ala ọzọ kwagara Uganda zụlitere ya n'ụlọ ụmụ mgbei. Achieng gụsịrị akwụkwọ sekọndrị ya n'ebe ahụ ma sie ọnwụ na ọ ga-alaghachi Sudan ịchọ ndị ikwu ya. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, ọ laghachiri South Sudan iji nweta ọzụzụ ndị uwe ojii na nọọsụ tupu ọ chọta ọrụ na Norwegian Church Aid. Agha ahụ manyere ya ịpụ na mba ahụ ọzọ wee kwaga Nairobi ebe ọ wepụtara onwe ya maka United Nations High Commissioner for Refugees ma gaa Mahadum Katọlik nke Eastern Africa.

## Ịgba ọsọ gaa Kenya na ime ihe ike
Achieng bi na Ugwu Nuba na 1993, mgbe ndị agha na ndị nnupụisi banyere n'ógbè ahụ, na-amanye ya ịgbaga Kenya iji gbanahụ agha ahụ. Ụmụ ya otu afọ na ụmụ ya isii gbagara Uganda na nwanne ya nwanyị. Na Nairobi, Achieng bụ onye guzobere Sudanese Women's Voice for Peace, otu na-abụghị nke gọọmentị nke na-ahụ maka ịlụso mmebi ikike mmadụ ọgụ na Sudan.

Achieng bụ onye nnọchiteanya n'akụkụ Fatima Ahmed Ibrahim maka 1995 Harvest for Sudan: Women's Peace Initiative conference na Nairobi. N'afọ 1995, Olworo so Ibrahim gaa Canada niile na njem ikwu okwu iji mee ka ndị mmadụ mara banyere arụrụala agha na mmebi ikike ụmụ nwanyị na-eme na Sudan. Ọ gwara Catholic New Times nke Toronto na a na-ere ụmụaka na ụmụ nwanyị ka ha bụrụ ndị ohu maka ihe ruru $ 35.

N'afọ 1998, Achieng nwetara BA na sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya na Mahadum Katọlik nke Eastern Africa na Nairobi. Ọ gakwara Mindolo Ecumenical Foundation nke dị na Kitwe ebe ọ nwetara diplọma na Women Leadership.

Mgbe a bịanyere aka na nkwekọrịta udo zuru oke, Achieng na Women Peace Network Southern Sudan duziri ọzụzụ iji mee ka a mara mmetụta iwu ahụ nwere n'ahụ ụmụ nwanyị.

Dị ka onye ọrụ na-ahụ maka enyemaka ndị Katọlik, Achieng kpaliri ọrụ Road to Peace nke malitere na Mee 2007. Ọrụ nri maka ọrụ gụnyere iwu ụzọ n'etiti Ikotos na Imatong. O sokwa na mmemme Center for Justice and Peacebuilding na Sudan.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Achieng ghọrọ onye omeiwu si South Sudan na-anọchite anya Eastern Equatoria. Ọ bụkwa onye otu Intergovernmental Authority on Development in Eastern Africa.

## Ndụ onwe onye
Achieng bụ Onye Kraịst ma nwee ụmụ abụọ a mụrụ na nwa nwoke nkuchi.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* Anisia Achieng na Open Democracy
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Duiker (surname)

**Aha nna Duiker** ([ˈdœykər]) bụ aha sitere Dutch na Afrikaans nke n'asụsụ abụọ ahụ pụtara "diver".
Ndị ama ama nwere aha a gụnyere:

* Itumeleng Duiker (amụrụ n'afọ nari itoolu iri asaa na abụọ), onye bọọlụ bọọlụ nke Botswana
* Jan Duiker (nari iri asatọ iri itoolu rue narị iri itoolu iri atọ na ise), onye Dutch na-atụpụta ụkpụrụ ụlọ
* K. Sello Duiker (narị iri itoolu iri asaa na anọ na afọ puku abụọ na ise), onye edemede Ndịda Africa
* Simon Duiker (1874-1941), onye na-ese ihe Dutch
* William J. Duiker (amụrụ n'afọ 1932), onye bụbu onye ọrụ United States Foreign Service

## Edensibịa
Habiba Zehi Ben Romdhane

**Habiba Zehi Ben Romdhane** bụ minista ahụike nke Tunisia. Ọ malitere ọrụ na gọọmentị Tunisia nke malitere na Jenụwarị 28, 2011, mgbe ngagharị iwe wepụrụ ọchịchị aka ike ogologo oge.

Habiba Zehi Ben Romdhane nwetara akara ugo mmụta ahụike ọha na eze site na Faculty of Medicine na Mahadum Tunis (1978) wee zụọ ọzọ na ahụike ọha mmadụ na Mahadim Laval (1979), Mahadum Chicago (1981) na Mahadam Tokyo (1988). Ọ bụ prọfesọ nke ọgwụ mgbochi na Faculty of Medicine na Mahadum Tunis na onye isi nke Laboratory for Research on the epidemiology and prevention of heartovascular diseases and arụwo ọrụ na World Health Organization. N'afọ puku abụọ na otu, ọ natara onyinye nke Maghreb societies of Medical Sciences. Ọ bụ onye guzobere Tunisian League of Epidemiology, na ndị ọzọ mba na mba ụwa na-ahụ maka ahụike.

Habiba Zehi Ben Romdhane jikọtara aka guzobe Tunisian Association of Democratic Women na Tunisian Association for Development Research, na isi Tunisian nke Amnesty International.

A mụrụ Habiba Zehi Ben Romdhane na 1950 na El Ksar na Gafsa Governorate nke Tunisia. Di ya, Mahmoud Ben Romdhane, bụ onye na-ahụ maka akụ na ụba na onye otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị Ettajdid Movement.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Lamia Zribi

**Lamia Zribi** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Tunisia. Ọ rụrụ ọrụ dị ka Minista na-ahụ maka ego ruo na Mee 1, 2017, mgbe Fadhel Abd Kefi nọchiri ya. A katọrọ ya maka ịghara igbochi ọdịda nke dinar Tunisia na uto na-aga n'ihu nke mmefu ego ọha na eze.

## Akụkọ ndụ
A mụrụ ya na 1961 na Medjez el-Bab, Lamia Zribi si na mpaghara Zaghouan. Ọ gụsịrị akwụkwọ na Faculty of Law and Political Science and Economics nke Mahadum Tunis, ebe ọ nwetara nzere masta na Economics na 1983 wee sonye na National School of Administration, ebe ọ natara na 1993 nzere nke agụmakwụkwọ dị elu.

N'afọ puku abụọ na otu , ọ ghọrọ onye nduzi nke mmefu ego mpụga na Ministry of Development and International Cooperation na, ruo n'afọ 2008, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye nduzi ukwu nke amụma.

Ọ bụkwa onye isi oche nke TradeNet (TTN). Na Mee 10, 2016, Minista na-ahụ maka ego họpụtara ya dị ka onye isi oche nke obere ụlọ akụ na-ahụkarị iji dochie Souhir Taktak.

Na Febụwarị 2, 2015, a họpụtara ya ka ọ bụrụ odeakwụkwọ nke steeti na Minista nke Mmepe, Ntinye ego na Mmekọrịta Mba Nile Yassine Brahim na gọọmentị Habib Essid.

N'abalị iri abụọ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2016, a họpụtara ya ka ọ bụrụ Minista na-ahụ maka ego n'ọchịchị Youssef Chahed. Ọ bụ nwanyị mbụ nwetara ọkwa a na Tunisia.

N'abalị iri atọ n'ọnwa Eprel n'afọ 2017, a chụpụrụ ya dị ka Minista ma jiri Minista na-ahụ maka mmepe, itinye ego na imekọ ihe ọnụ mba ụwa, Fadhel Abdelkefi dochie ya. N'abalị iri na asatọ n'ọnwa Ọgọstụ, a họpụtara ya dịka onye isi oche nke National Council of Statistics.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Mary Jarvis Yak

Mary Jarvis Yak, onye a na-akpọ **Mary Jarvase Yak** mgbe ụfọdụ, bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Sudan. Ka ọ na-erule n'afọ 2016, ọ bụ osote minista na-ahụ maka ego na atụmatụ ugbu a na Gọọmentị Transitional of National Unity (TGoNU) nke Republic of South Sudan, nke Onye isi ala nke Republic of Sud Sudan -H.E. Salva Kiir họpụtara na 28 Eprel 2016.

## Agụm akwụkwọ
Yak nwetara nzere bachelọ na Economics na Mahadum nke Khartoum. O nwekwara nzere masta na Gender and Development na Mahadum Sussex .

## Áká ọ́rụ́
Yak bụ onye omeiwụ nke Southern Sudan, onye na-ahụ maka ihe ndị ruuru ụmụ nwanyị, ma jee ozi dị ka onye isi oche nke Sudan Women Association.

Mary Jarvis Yak bụ Minista na-ahụ maka mmepe nke mmadụ na Cabinet nke South Sudan, a họpụtara ya na 10 Julaị 2011. Ka ọ na-erule n'afọ 2012, Yak nwere utu aha osote minista na-ahụ maka atụmatụ. Dị ka osote minista na-ahụ maka atụmatụ, Yak bịanyere aka na nkwekọrịta nkwekọrịta na African Development Bank Group, na-enye South Sudan ohere ịghọ onye otu Bank Group. Yak kwadoro South Sudan ịbanye na Bank Group dị ka ụzọ isi kwalite mmepe akụ na ụba ọha na eze na mbelata ịda ogbenye.

Ka ọ na-erule afọ 2013, Yak nwere ụtu aha osote minista na-ahụ maka ego na atụmatụ akụ na ụba. Dị ka osote minista na-ahụ maka ego na atụmatụ akụ na ụba, Yak kwupụtara na gọọmentị enweghị ego iji kwụọ ụgwọ ọnwa niile mgbe niile, mana na gọọmentụ nwere ike ịkwụ ndị ọrụ gọọmentị ụgwọ ọnwa abụọ.

A họpụtara ya ka ọ bụrụ osote minista na-ahụ maka ego na atụmatụ na Gọọmentị Transitional of National Unity (TGoNU) nke Republic of South Sudan, nke Onye isi ala nke Republic of Sud Sudan -H.E. Salva Kiir họpụtara na 28 Eprel 2016. N'ọnwa Febụwarị 2016, Yak na United Nations Development Programme malitere Diagnostic Trade Integration Study iji mepụta mmepe akụ na ụba na South Sudan.

## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ nke Gọọmentị nke South Sudan

## Hụkwa

* SPLM
* SPLA
* Kọmitii nke South Sudan

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Fouché

Fouché ma ọ bụ **Fouche** pụtara:

* George Fouché, onye ọkwọ ụgbọala na-agba ọsọ na Ndịda Africa
* Guy Fouché (afọ nari itoolu iri abụọ na otu ), onye na-eme ihe nkiri French tenor
* Jacobus Johannes Fouché, onye bụbu onye isi ala Ndịda Africa
* James Fouche (amụrụ n'afọ nari itoolu iri itoolu na asatọ), onye na-agba ịnyịnya ígwè na New Zealand
* Joseph Fouché, onye ọchịchị France na onyeisi ndị uwe ojii Napoleon
* Margareta Fouché, onye a ma ama na Germany
* Nicolas Fouché, onye France na-ese ihe
Beatrice Wani-Noah

**Beatrice Khamisa Wani-Noah** (amụrụ na 28 Julaị 1959) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Sudan nke jere ozi dị ka minista na-ahụ maka ihe gbasara mba ofesi na imekọ ihe ọnụ mba ụwa site na 2020 ruo 2021.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Wani-Noah na 28 nke July 1959 na Morobo County, Central Equatoria steeti. O nwere Masters of Arts na mmekọrịta mba ụwa site na Mahadum Mba Nile nke United States na Nairobi na diplọma postgraduate na Land and Water Management site na Cranfield Institute of Technology na United Kingdom.

## Ọrụ
Wani-Noah rụrụ ọrụ na United Nations Economic Commission for Africa site na 1994 ruo 2003. Ọ nọ na nhọpụta na Gọọmentị nke South Sudan kemgbe afọ 2006, dị ka onye isi nchịkwa maka mmekọrịta dị iche iche na Ministry of Regional Cooperation (2006-2010), osote odeakwụkwọ na Ministry of Peace and CPA Implementation (2010-2011) na osote minista nke Telecommunications and Postal Services (2011-2013).

A họpụtara Wani-Noah ka ọ bụrụ onye nnọchi anya South Sudan na Democratic Republic of the Congo n'afọ 2014, wee jee ozi dị ka onye nnọchianya South Sudan na Germany site na Machị 2018.

Onye isi ala họpụtara Wani-Noah ka ọ bụrụ Minista Na-ahụ Maka Mba Ọzọ] Salva Kiir Mayardit na ọchịchị ọhụrụ ya na 12 Machị 2020, na-anọchi Awut Deng Acuil. O nweghị ike ịga emume iyi gọọmentị n'ụbọchị iri na isii n'ọnwa Machị ka ọ nọ na-anọpụ iche mgbe o si mba nwere COVID-19 laghachi Juba. E wepụrụ ya n'ọkwa ya na 9 Septemba 2021.

## Ndụ onwe onye
Wani-Noah lụrụ di ma nwee ụmụ nwanyị abụọ.

## Ebensidee

{DEFAULTSORT:Wani-Noah, Beatrice}}
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Goosen

**Aha nna Goosen** nke dị Afrikaans,  pụtara "nwa Goos" ("Goswin"). Ndị ama ama nwere aha nna gụnyere:
Sonia Toumia

**Sonia Toumia** (amụrụ na June 2, 1976) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Tunisia bụ onye otu nzukọ iwu site na 23 Ọktoba 2011 ruo mgbe a gbasara ya na 26 Ọktobe 2014. Onye nnọchi anya otu ndị Alakụba Ennahdha maka ịnyịnya Monastir, a maara ya maka ntinye aka ya na-atọ ọchị n'oge nnọkọ zuru ezu.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
Toumia bụ onye gụsịrị akwụkwọ na Institute of Press and Information Sciences.

## Ọrụ
Toumia rụrụ ọrụ na Ministry of Agriculture ruo afọ iri, yana ide edemede maka akwụkwọ akụkọ L'Agruculteur na akwụkwọ ndị ọzọ. N'afọ 2009, ọ ghọrọ onye otu Democratic Constitutional Rally, mana o kwuru n'afọ 2013 na a chụrụ ya n'ọrụ n'ihi na ọ jụrụ ito ọchịchị ahụ.

Mgbe mgbanwe nke afọ puku abụọ na iri na otu gasịrị, Toumia sonyeere Ennahdha ma nọrọ na ndepụta nke ndị na-azọ ọkwa maka ịnyịnya Monastir na ntuli aka 2011. Dị ka onye otu nzukọ iwu, a maara ya maka ntinye aka ya na-atọ ọchị n'oge nnọkọ. Ọ bụ ezie na ọtụtụ n'ime ụmụ nwanyị ndị omeiwu Islamist ibe ya na-eji Arabic oge ochie eme ihe, Toumia kwuru okwu na French, na-enweta ịkwa emo n'ihu ọha maka ụda olu ya na enweghị nkà n'asụsụ ahụ, ma na-eduga na ndị isi otu ahụ na-arịọ ya ka ọ pụọ na mgbasa ozi. N'oge a na-edepụta iwu ọhụrụ ahụ, Toumia were iwe mgbe ndị ọka iwu kọwara akwụkwọ ahụ dị ka nzọụkwụ azụ azụ maka ụmụ nwanyị, na-ekwu na aghọtaghị ya.

N'abalị asatọ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2014, Toumia kwupụtara na ewepụla ya na ndepụta Ennahdha maka ntuli aka na-abịanụ na-ekwu na "naanị ihe ọjọọ ya bụ eziokwu ya, obi ike ya na akara ya na National Constituent Assembly". Ka ọ na-erule n'afọ puku abụọ na iri na isii, ọ na-arụ ọrụ na Ministry of Agriculture, ma kwuo na a kwaliteghị ya na ndị ọrụ ibe ya anọ n'ihi ibu iro n'ebe ọ nọ.

## Ndụ onwe onye
Toumia lụrụ di ma nwee ụmụ nwanyị atọ. Ọ bụ onye Alakụba ma na-eyi hijab. N'afọ 2016, a mara nwanne ya nwoke, Sofiene Ben Toumia, ikpe ịga mkpọrọ afọ iri na abụọ maka ọrụ ya n'ịkpọbata ndị na-eto eto ka ha sonye n'òtù ndị na-eyi ọha egwu.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Betty Ogwaro

**Betty Achan Ogwaro (Hon. Dr Betty Achan Ogwaro)** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Sudan na gọọmentị South Sudan . Betty Achan Ogwaro bụ onye bụbu minista mbụ nke Ọrụ Ugbo na Ọhịa na Republic of South Sudan

## Agụmakwụkwọ
Ogwaro nwere nzere bachelọ na sayensị anụmanụ na nsọpụrụ site na Mahadum Juba. O nwetakwara nzere masta na sayensị anụmanụ na Mahadum Edinburgh . Ọ rụkwara ọrụ maka nzere na microbiology na Mahadum Wolverhampton, na United Kingdom.

## Ọrụ
Betty Ogwaro jere ozi dị ka onye nduzi nke mmepụta anụmanụ maka Gọọmentị nke Southern Sudan ruo 1995 mgbe ọ gara mba ọzọ na United Kingdom. Ọ bụ onye isi oche nke ụlọ ọrụ Sudanese People Liberation Movement (SPLM) na Midlands site na 1999 ruo 2005, ọ bụkwa otu n'ime ndị isi nwanyị bụ ndị nwere ihe ịga nke ọma na-ekwurịta maka itinye 25% kacha nta ndị nnọchiteanya ụmụ nwanyị na ọkwa ọchịchị niile dị ka akụkụ nke nkwekọrịta udo zuru oke. Ogwaro bụ onye guzobere "Windows for Sudan", otu NGO nke na-achọ ịkwalite ụmụ nwanyị Sudan na-ekere òkè na mmepe ma bulie ọnọdụ ha na ọha mmadụ. Ọ gakwara UNIFEM maka nsogbu ụmụ nwanyị.

bụ onye otu ndị ogbugbo na-ekwu maka udo n'etiti Lord's Resistance Army (LRA) na gọọmentị Uganda, na nwanyị Sudan mbụ ịma Joseph Kony aka, onye isi LRA, ihu na ihu maka arụrụala nke otu ahụ na Sudan na enweghị nkwenye ha na usoro udo. N'afọ 2007, Ogwaro jere ozi dị ka onye isi oche nke Southern Sudanese Women's Parliamentarian League, nke na-akwalite ntinye aka nke ndị isi ụmụ nwanyị Sudanese na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mkpebi. Ọ bụkwa onye isi oche nke Southern Sudanese Women Caucus, ebe òtù ụmụ nwanyị nwere mmetụta na-arụ ọrụ iji meghachi omume na mkpa nke obodo Sudan. Ọ bụ onye otu ọtụtụ kọmitii, gụnyere kọmitii pụrụ iche maka Gender, Social Welfare, Youth and Sports. Ọ na-ejikọta ọrụ omeiwu ya na ịkwalite ụmụ nwanyị n'ọrụ ugbo.

N'afọ 2007, Salva Kiir Mayardit họpụtara ya ka ọ bụrụ Minista na-ahụ maka ọrụ ugbo, ihe onwunwe anụmanụ, ọhịa, imekọ ihe ọnụ na mmepe ime obodo na Eastern Equatoria State. na-aga n'ihu ịghọ Gọọmentị nke Republic of South Sudan National Minister for Agriculture and Forestry n'afọ 2011.

## Ebensidee

## Njikọ mpụga

* huntalternatives.org

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ