open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Asụsụ Nagarchal

**Nagarchal** (: [naːɡɐrt͡ʃaːl]) bụ asụsụ a na-anaghị aghọta nke ọma n'etiti India, nke a na-eche na ọ bụ Dravidian. Dịka ọnụọgụgụ mmadụ nke afọ 1971 si kwuo, e nwere mmadụ 7,100 na-asụ asụsụ ahụ, mana o doro anya na ha agbanweela gaa na Hindi na Gondi. Ndị Nagarchi, bụ́ ndị na-asụ ya mbụ, dị na mpaghara Balaghat, Chhindwara, Jabalpur, Mandla na Seoni nke Madhya Pradesh.

N'ajụjụ ọnụ, Nagarchis kwuru na asụsụ ha bụ purani bhasha, nke pụtara "asụsụ ochie", na ha gbanwere gaa na Hindi na Gondi afọ 15 ruo 20 gara aga ma ha anaghị eji asụsụ ahụ ọbụna na mpaghara ụlọ ugbu a. Ha kwuru na asụsụ ahụ dị nnọọ iche na Hindi mana ọ dị nso na Gondi na-egosi na ọ ga-abụ asụsụ Gondic. Ndị nchọpụta gbalịrị ịnakọta depụta okwu Nagarchi site n'ọtụtụ ebe mana nke a agaghị ekwe omume, ebe ọ bụ na ọbụna ndị okenye enweghị ike inye ndepụta okwu n'asụsụ Nagarchi.

## Edensibia
Asụsụ Allar

**Allar** ( a makwaara dịka Chatan) bụ asụsụ Dravidian a na-asụ na Kerala (mpaghara Malappuram-Perintalmanna tahsil, Manjeri tahsil, Mannarmala, Aminikadu, na Tazhecode; mpaghara Palakkad-Mannarkkad na Ottappalam tahsils), India. N'ihi enweghị ọmụmụ ihe mmụta, a pụghị ikewa Allar n'ime Dravidian n'oge a, ọ pụkwara ịbụ olumba nke asụsụ Dravidian ndị ọzọ.

## Ihe odide
Asụsụ Cholanaikkan

**Cholanaikkan** ( [t͡]) bụ asụsụ Dravidian nke ndị Cholanaikkan na-asụ n'ime oke ọhịa ugwu nke Ndagwurugwu Nilambur nke mpaghara Malappuram nke Kerala.  Ha bụ ebo ugwu ochie bi n'ebe obibi nkume dị nso n'osimiri dị na ndagwurugwu ahụ. Ụfọdụ ndị ọkà mmụta asụsụ kwenyere na asụsụ ahụ dị iche na iwere ya dị ka ngwakọta nke Tamil, Malayalam na Kannada bụ ihe na-ezighi ezi.

## Edensibia

## Ịgụ ihe ọzọ

*
Asụsụ Eranadan

**Eranadan**  (, ISO: ēṟanāṭan; Malayalam: ഏറനാടൻ; Arabic: ا٘يرَناڊَن) bụ asụsụ Dravidian nke ọtụtụ narị mmadụ na-asụ, ọkachasị na mpaghara Eranad, mpaghara Malappuram, Kerala, India.  A na-ekewa ya n'okpuru asụsụ Malayalamoid. A makwaara ya dịka Malappuram Bhasha ma ọ bụ Mapla Bhasha.

## Edensibia
Asụsụ Vishavan

**Vishavan** ( []) bụ Asụsụ Dravidian nke ndị agbụrụ nke etiti Kerala na India na-asụ.

VIshavan bụ obodo agbụrụ dị na Kerala, ha bi na mpaghara Idamalyar nke mpaghara Ernakulam na mpaghara Vazhachal nke mpaghara Thrissur. Dịka ndekọ gọọmentị si dị, ha nọ n'ihe ize ndụ mana ha ka bi n'ógbè a.

## Edensibia
Agbụrụ nke Idamalyar, Dr.Midhun K S
Muhyadheen mala

**Muhyadheen Mala** bụ ode nke otuto maka Muhyadheen Abdul Khadir Al Gilani nke onye na-ede uri bụ Khazi Muhammad nke Kozhikode dere na narị afọ nke iri na asaa. Ndị Alakụba Kerala mere emume ngwụcha narị afọ nke anọ ya n'okpuru ngalaba ọdịbendị n'afọ gara aga.

Al-Gilani nọchiri usoro ime mmụọ nke Junayd Baghdadi. Ntinye aka ya n'echiche n'ụwa ndị Alakụba mere ka o nweta aha Muhiyuddin (nke pụtara "Onye na-eme ka okwukwe dịghachi ndụ"), ebe ya na ụmụ akwụkwọ ya na ndị otu ya tọrọ ntọala maka ọha mmadụ nke mechara mepụta ndị siri ike dịka Nur ad-Din na Saladin. A na-echekarị na usoro Sufi ya nke a kpọrọ aha ya bụ otu n'ime usoro Sufi kachasị ewu ewu n'ụwa ndị Alakụba.[4]

## Ịbụ onye a ma ama nke Muhyadheen Mla
Ndị Alakụba Sufi na-asọpụrụ amaokwu ndị ahụ. A na-eburu uri ahụ n'isi ma na-agụghachi ya n'. Ụfọdụ ndị Alakụba kwenyere na, ọ bụrụ na ejiri ịhụnanya na nraranye na-agụghachi ya, Mla nwere ike ịgwọ ọrịa ma mee ka obi dị ọcha.

## Chọta Mla n'ịntanetị
Nanị otuto nke " Muhyadheen Mala" na-aga Qadi Muhammed nke Kozhikode, ebe dị n'akụkụ ndịda India.">[1] Qadi Muhammed n'onwe ya kwetara na ọ dabere na Akwụkwọ "Bahja" (Bahjathul Asrar va Maadinul Anwar) nke Sheik Abul Hasan Ash shettanaufi (d.713 AH) dere. Anyị [onye?] enweghị ike inweta akụkọ doro anya banyere onye dere Muhyadheen mala. 

Nsụgharị Bekee nke Mala, onye nchọpụta Amerịka bụ́ Keeli Suton sụgharịrị muhyudhiin mala kpamkpam n'ụdị amaokwu gaa na Bekee. Ọ bụ ugbu a onye nyocha na mahadum Texas na-agbalị ịsụgharị ọtụtụ ederede arabi-malayalam gaa na Bekee. Otu n'ime nkọwa kachasị mma nke ederede a bụ nke Dr. Yasser Arafath, onye ọkọ akụkọ ihe mere eme nke Mahadum Delhi nyere. E bipụtara ọrụ ya na Jamal Ahmad (ed.), 'Proceedings of Muslim Heritage Conference', Islamic Publishing House, Calicut, 2015. Aha ọrụ ahụ bụ 'Muhiyudheen Maala Enna Prathirodha Sahityam' (Muhiyudheen Maala: Dị ka Nguzogide Ederede].. E bipụtara mbipụta mbụ nke ọrụ a, nke akpọrọ 'Muhiyudheen Maala: Akụkọ Ihe Mere Eme, Ndọrọ Ndọrọ Ọchịchị, na Nguzogide' na Bodhanam Quarterly Journal, Mpịakọta, 15 (13), Calicut, India.

## Hụkwa

* Qaṣīdah al-Burda

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* http://www.al-baz.com/shaikhabdalqadir/ E debere ya n'afọ  Wayback Machine
* http://muslimheritage.in/innermore.php?arid=143
Asụsụ Alu Kurumba

**Alu Kurumba** ( [aːlu kurumbɐ]), a makwaara ya dị ka Hal Kurumba ma ọ bụ Pal Kurumba, ọ bụ asụsụ Dravidian nke ndịda nke otu Tamil-Kannada nke ndị agbụrụ Alu Kurumba na-asụ. [ntụaka dị mkpa] A na-ewerekarị ya dị ka olu asụsụ Kannada; agbanyeghị, Ethnologue na-ekewa ya dị ka asụsụ dị iche. Ndị na-asụ Alu Kurumba dị na mpaghara ókèala Nilgiri Hills dị n'etiti Tamil Nadu na Karnataka.

## Hụkwa

* Asụsụ Betta Kurumba
* Asụsụ Jennu Kurumba
* Asụsụ ndị Dravidian
* Ndepụta asụsụ site na ọnụ ọgụgụ ndị na-asụ ya na India
* Asụsụ Ndịda Eshia

## Ihe odide
Asụsụ Chenchu

**Asụsụ Chenchu** ( [t͡ʃent͡ʃu]) bụ asụsụ Dravidian nke dị n'alaka Telugu nke ezinụlọ ya dị na South-Central. Ihe dị ka mmadụ 280,764 (ọnụọgụgụ mmadụ 1981) nke ebo Chenchu Aboriginal forests hunter-gatherer na-asụ asụsụ a.  A na-akpọkwa ya Chenchukulam, Chenchwar, Chenswar ma ọ bụ Choncharu.

## Edensibia

## Ebe e si nweta ya

* 

* 
* 

## Ịgụ ihe ọzọ

*  

*
Asụsụ Duruwa

***'Durua***' (IPA) 

## Nchịkọta
Duruwa bụ onye otu asụsụ Central Dravidian .  Duruwa bụ asụsụ a na-asụ ma anaghị ede ya n'ozuzu. Mgbe ọ bụla e dere ya, ọ na-eji edemede Devanagari na Mpaghara Bastar na edemede Odia na Mpaghara Koraput.

## Ọmụmụ ụdaolu

## Asụsụ
Enwere olumba anọ: Tiriya, Nethanar, Dharba na Kukanar.  Ha na-aghọta ibe ha &#x5B; **&#x5D;

## Edensibia
Asụsụ Gondoid

**Asụsụ Gondoid** bụ otu obere asụsụ nke ezinụlọ ndị obodo ahụ nke gụnyere Gondi na asụsụ ndị yiri ya. Gondi proper bụ asụsụ a na-asụkarị, nwere ihe karịrị nde mmadụ iri na-asụ asụsụ ahụ.  Asụsụ ndị ọzọ dị na obere ìgwè a gụnyere Muria, Madiya, na Koya. A maghị ma Pardhan bụ asụsụ dị iche ma ọ bụ olumba nke Gondi, ọ bụ ezie na ọrụ ubi ugbu a na-egosi na ọ bụ olulu. Khirwar bụ asụsụ a na-ejighị n'aka nke ndị mmadụ na Mgbaghara Gond n'ozuzu ha na-asụ, ya mere a na-eche na ọ nwere njikọ na Gondi.

## Nchịkọta n'ime
Glottolog na-ekewa asụsụ Gondoid dị ka ndị a: 

## Edensibia
Iyengar Tamil

**Iyengar Tamil** (Tamil) bụ olu asụsụ Tamil nke a na-asụkarị na Tamil Nadu na Karnataka, tinyere mpaghara ndị ọzọ dị nso na South India. Ndị obodo Iyengar, otu ndị Tamil Brahmins nke ndị otu ha na-agbaso Sri Vaishnavism, na-asụ ya. . Ndị Iyengars nọ n'ọnụ ọgụgụ dị ukwuu na steeti Tamil Nadu, Karnataka, na Andhra Pradesh, ọ bụ ezie na asụsụ ha na-asụ dịgasị iche site na steeti ruo steeti.

## Ọganihu
N'oge ochie, ọ bụ naanị ndị Bahmins jikọtara ya na ọdịnala Smartha, gụnyere ndị Iyers, na-asụ Brahmin Tamil. Ndị Iyengars mepụtara asụsụ pụrụ iche nke ha kemgbe ọtụtụ narị afọ, nke a na-akpọ Sri Vaishnava Manipravalam. N'ihi mmepe nke njirimara Brahmin homogenised n'oge oge ochie, ndị Vaishnavite Brahmins nke Tamilakam na-ejikọta Brahmin Tamil na olumba nke ha, na-ejigide ọtụtụ okwu nke Vaishnava Manipravalam na okwu ha. Otú ọ dị, ndị Hebbar na Mandyam Iyengars bi na mpụga mba Tamil, na-aga n'ihu na-eji Iyengar Tamil dị ka asụsụ nne ha.

## Ihe ndị e ji mara ya
Otu ihe pụrụ iche nke Iyengar Tamil bụ na ọ na-ejigide okwu ọkọwa okwu nke jikọtara ya na ịdị nsọ, nke sitere na Sanskrit. Dịka ọmụmaatụ, Iyengar Tamil na-eme ọdịiche dị n'etiti mmiri a na-aṅụ (tīrtham) na mmiri a na-aṅụghị (jalam), ebe nke mbụ nwere ihe dị nsọ. N'iji ya tụnyere, asụsụ Tamil na-eji okwu tanīr ma ọ bụ tannī eme ihe iji zoo aka na mmiri a na-aṅụ. N'otu aka ahụ, Iyengars na-eji okwu bhakshanam eme ihe iji zoo aka na onyinye okpukpe nke nri, nke na-adịghị na Tamil nkịtị..

N'ihe gbasara ụtọ asụsụ, ajụjụ na Iyengar Tamil na-agụnyekarị ngbanwe na suffixes dị na asụsụ obodo, ya bụ élā na ọnō. Dịka ọmụmaatụ, Iyengar nwere ike ịjụ "Sāptélā?" ma ọ bụ "sāptéō?" Kama Tamil colloquial "sāpténglā?", ma ọ bụ "sāptīrgàlā?" Iji jụọ, "Ị riela?" nye onye. Iyengar Tamil nwekwara ngbanwe ụdaume nke "A" na "ō" na njedebe okwu ma a bịa n'ihe gbasara ntuziaka. Dịka ọmụmaatụ, Iyengar nwere ike ịsị "pōngō" karịa "pōngà" mkparịta ụka iji duzie mmadụ ka ọ gaa.

Maka ndpụta zuru oke nke ọdịiche dị n'etiti ọkọlọtọ Tamil na Iyengar Tamil, gaa na Brahmin Tamil.

## Edensibia
Asụsụ Attapady Kurumba

**Attapady Kurumba** (IPA), a na-akpọkwa ya Pal Kurumba ma ọ bụ Palu Kurumba, bụ asụsụ Dravidian nke ndị South na-asụ nke otu ebo Scheduled nke India na-asụ. Ọ na-egosi naanị ihe dị ka 50% myirịta okwu na asụsụ ndị ọzọ nke South Dravidian aha ya bụ Kurumba, mana ruo 82% na Muduga na 52% na Kannada Kurumba; Attapady Kurumba, Muduga, na Irula nke ọ bụla na-eji asụsụ ala nna ya mgbe ọ na-agwa ibe ya okwu. A kọrọ na ụdị Thudukki nke Attapady Kurumba kacha dị ọcha..

## Edensibia

## Ịgụ ihe ọzọ

* 
*
Asụsụ Bellari

**Bellari** (ipa) bụ ụdị Dravidian dị iche iche nke India na-ekwu ihe dị ka 1,000 Bellara, nkedo Karnataka na Kerala ahaziri. A kọrọ na ọ dị nso na Tulu na Koraga (karịsịa nke mbụ),  mana amabeghị ma ọ bụrụ na ọ bụ asụsụ dị iche ma ọ bụ olumba nke Tulu.  Obodo nke ezinụlọ iri ise nke ndị na- nkata bi na Kundapura Taluk na Karnataka.

## Edensibia
Asụsụ Kalanadi

**Kalanadi** (IPA) bụ asụsụ Dravidian ndịda India. Ọ kacha yie Pathiya nke ọ na-ekerịta 88% myirịta lexical.

## Edensibia
Margaret Taylor

**Margaret Mackall Taylor** (nee **Smith**; September 21, 1788 - August 14, 1852) bụ Nwanyị mbụ nke United States site na 1849 ruo 1850 dị ka nwunye nke Onye isi ala Zachary Taylor. Ọ lụrụ Zachary na 1810 ma biri dị ka nwunye ndị agha, na-eso di ya gaa n'ọkwa ya n'ókèala America.

## Mbido ndụ na ịnụ di ya
A mụrụ Margaret Mackall Smith na Septemba 21, 1788 na Maryland nye ndị ọrụ ugbo. Mgbe Smith dị afọ iri, nne ya nwụrụ. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ ga-eso nne na nna nne ya biri.

Ọ zutere Zachary Taylor, onye agha, mgbe ọ nọ na Kentucky na 1809, na mgbe ọnwa asaa gachara, ọ lụrụ ya na June 21, 1810.

Ha bi n'ókè na Margaret bụ otu n'ime ndị nwunye agha ole na ole so di ha banye n'ókè, ọ bụ ezie na e nwekwara ogologo oge nkewa nkewa mgbe Margaret enweghị ike iso Zachary mee njem. Mgbe ha nọ n'ókè, ha mụrụ ụmụ isii.

A kpọrọ Zachary ka ọ jee ozi na  na 1845, ịga nke ọma ya n'agha wetara ya otuto mba, ndị  họpụtara ya na . Margaret kpere ekpere ka ọ ghara ime nhọpụta ahụ, ma n'ihi ndakpọ olileanya ya, a họpụtara ya ịbụ onyeisi oche. Otú ọ dị, n'agbanyeghị na o kwenyesiri ike, obi dị ya ụtọ maka ihe ịga nke ọma di ha.

## Dịka Nwanyị Mbụ
Dị ka First Lady, ọ na-elekọta White House site n'ụlọ elu n'ihi ahụike mgbe ọ na-enyefe ọrụ ya dị ka onye ọbịa  nye nwa ya nwanyị. Ọ na-akpachapụ anya nke ukwuu n'oge ọ nọ n'ọrụ dị ka nwanyị mbụ, nke kwụsịrị na mberede na ọnwụ di ya na 1850.

## Ọnwụ ya
Mgbe di ya nwụsịrị na olili ozu, ọ hapụrụ White House wee laghachi na ụmụ ya nwanyị abụọ ibi.

O biri n'ebe ọha na eze nọ n'oge ndụ ya niile.  Taylor nwụrụ n'ihi ahụ ọkụ na August 14, 1852, e wee lie ya n'akụkụ di ya. N'oge ọnwụ ya, o nwere ndụ White House kacha dị mkpụmkpụ nke nwanyị mbụ ọ bụla na afọ abụọ na ụbọchị 36, mana ọ ga-ejide ihe ndekọ a na nkenke, dịka onye nọchiri ya Abigail Fillmore nwụrụ n'afọ na-esote nanị izu ole na ole ka ọ hapụsịrị White House.

## Ntụaka
Anya Damola

**Damola Hannah Ojo** (amụrụ na 23 Juun 2003) bụ onye mgba freestyle nke Naịjirịa. O meriri ihe nrite ọlaedo na asọmpi mgba Afrịka nke 2025 na ihe nrite ọlaọcha na egwuregwu Islamic Solidarity nke 2025.  

## Ọrụ
Na asọmpi mgba Afrịka nke afọ 2025 na Casablanca, Ojo meriri ihe nrite ọlaedo na asọmpi freestyle nke ụmụ nwanyị nke kilogram 76. Ndekọ egwuregwu UWW gosiri na o meriri Rayhana Benrezik nke Algeria site na ọdịda wee merie Amy Youin nke Ijipt 6–0 na njedebe ikpeazụ.   Ndị nta akụkọ Naịjirịa kọkwara na ọ bụ otu n'ime ụmụ nwanyị Naịjirịa anọ meriri ọlaedo na mmalite nke asọmpi ahụ na Morocco.  

Mgbe e mesịrị na 2025, Ojo meriri ihe nrite ọlaọcha na 2025 Islamic Solidarity Games na Riyadh na otu ụmụ nwanyị nke 76 kg freestyle. Nsonaazụ gọọmentị gosiri na o meriri Samar Amer Ibrahim Hamza nke Ijipt 8–2 na nkeji iri na ise na Pelagie Wilita nke Congo 10–0 na ọkara ikpeazụ tupu ya emerie Aeperi Medet Kyrgyzstan na njedebe ikpeazụ.  

Na asọmpi mgba ụwa nke ụmụnwaanyị dị afọ 23 nke afọ 2025, Ojo sonye na asọmpi nke ụmụnwaanyị nke kilogram 76 n'efu ma mechaa n'ọkwa nke iri na anọ. 

## Edensibia
kwụsị ime ihe ike megide ụmụ nwanyị na ụmụ agbọghọ. [1] O tinyekwara aka na mgbalị Ford Foundation nke West Africa iji gbanwee ụkpụrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-emerụ ahụ, gụnyere ihe omume emere n'oge CSW 69 iji mee emume ncheta afọ 30 nke Nkwupụta Beijing na Platform for Action, na-akọwapụta ọrụ
Otú:Mmadụ ndi di ndụ
Abigail Fillmore

**Abigail Fillmore** (née **Powers**; March 13, 1798 - March 30, 1853) bụ Nwanyị mbụ nke United States site na 1850 ruo 1853 dị ka nwunye mbụ nke Onye isi ala Millard Fillmore.

## Ndụ ya
A mụrụ Abigail Powers na New York, na Maachị 13, 1798. Ọ bụ ọdụdụ nwa n'ime ụmụ asaa nke otu pastọ.

Ike malitere ọrụ dị ka onye nkuzi mgbe ọ dị afọ 16 na mgbe ọ na-akụzi ihe, ọ na-ewere Millard Fillmore dịka nwa akwụkwọ. Ha gbara akwụkwọ na 1819, ma ha alụghị di ruo ọtụtụ afọ.  Millard abaghị ọgaranya nke na-egbo mkpa ezinụlọ, ezinụlọ Abigail kụdakwara ya n'obi ịlụ ya. 
Ha nọgidere na-akpakọrịta ruo mgbe ha mesịrị lụọ na 1826, mgbe Millard ghọrọ onye ọka iwu; ha nwere ụmụ abụọ.

A họpụtara Millard na  wee kwaga na Washington, D.C. mgbe ọ nọ na Buffalo. O mechara gaa Washington ịkwado ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị di ya.

N'otu oge, ọ merụrụ ahụ na nkwonkwo ụkwụ ya ka ọ na-aga n'okporo ụzọ na-adịghị mma, ọ na-adaba ma gbagọọ nkwonkwo ụkwụ ya nke ukwuu nke na ọ nweghị ike ịga ije ruo izu abụọ. N'ime afọ abụọ sochirinụ, a ga-amanye ya iji ihe mgbochi na-aga ije. Ahụhụ ahụ agwọtabeghị nke ọma, ọ na-enwekwa ihe mgbu na-adịghị ala ala n'oge ndụ ya niile.

Ọ ghọrọ onye ama ama mgbe a họpụtara di ya ka onye ga-azọ ọkwa osote onye isi ala na ntuli aka onye isi ala nke 1848, ọha mmadụ wee mara ya.

## Dịka Nwanyị Mbụ
Onye-isi Zachary Taylor nwụrụ na Julaị 9, 1850, mere Millard bụrụ onye-isi-nduzi na Abigail ka ọ bụrụ nwunye mbụ ya.

N'ime White House, Fillmore bụ nwanyị mbụ na-arụsi ọrụ ike bụ onye kwadoro ọtụtụ ihe omume ọha na eze, ọ dụkwara di ya ọdụ na ndụmọdụ gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Otú ọ dị n'ihi adịghị ike ya, o nyefere ọtụtụ ọrụ ya n'aka nwa ya nwanyị Abbie, bụ onye na-ahụ maka izute ndị na-akpọ oku na mpụga White House.

## Ọnwụ ya
 Abigail dara ọrịa mgbe e mesịrị, ọ nwụrụ n'ọrịa ya na March 30, 1853, dị afọ 55.

Na February 10, 1858, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ ise ka e mesịrị, di ya, mgbe ahụ 58, lụrụ Caroline Fillmore dị afọ 44, nwanyị Buffalo bara ọgaranya. Ha lụrụ di na nwunye ruo afọ iri na isii ruo mgbe Millard nwụrụ site na ọrịa strok na March 8, 1874, mgbe ọ dị afọ 74.

## Ntụaka
Aisha Sulaiman Achimugu

**Aisha Sulaiman Achimugu** OFR (amụrụ na 22 Jenụwarị 1974) bụ onye isi azụmaahịa Naịjirịa, onye ọchụnta ego na onye na-enye onyinye. Ọ bụ onye isi njikwa otu na onye isi nchịkwa nke Felak Concept Group, otu njikọ teknụzụ na ọkachamara nke gụnyere ọtụtụ ụlọ ọrụ na-arụ ọrụ na ngalaba dị iche iche gụnyere injinia, mmiri, mmanụ na gas, teknụzụ ozi na nkwukọrịta, na mmụta na mmepe.  

## Ndụ na Mmụta Mmalite
A mụrụ Aisha na Jenụwarị 22, 1974 n'aka Captain JEA Adole (Rtd.) na Oriakụ Adole. Ọ bụ nwa afọ Ofu Local Government Area nke Kogi State.  Ọ gara ụlọ akwụkwọ Federal Government Girls Science School, Kuje, Abuja, tupu ọ gaa Mahadum Jos, Naịjirịa, ebe o nwetara nzere bachelọ nke sayensị na Akaụntụ na 1998. O mechara nweta nzere masta na Njikwa Azụmaahịa na Mahadum Belize. Na 2010, Mahadum Commonwealth, Belize nyere ya nzere doctorate nsọpụrụ, maka onyinye ya na azụmaahịa na azụmaahịa. 

## Ọrụ
Aisha malitere ọrụ azụmaahịa ya mgbe ọ gụchara mmemme nzere masta ya. O mechara malite ma duzie ọrụ na ngalaba injinia na ọrụ, wee bụrụ onye isi njikwa otu na onye isi nchịkwa nke Felak Concept Group, otu ndị ọrụ teknụzụ na ọkachamara na Naịjirịa nke na-arụ ọrụ na injinia, mmiri, mmanụ na gas, teknụzụ ozi na nkwukọrịta (ICT), na ọrụ mmepe. Otu a gụnyere ụlọ ọrụ dịka Oceangate Engineering Oil & Gas Limited   ma gbasaa ọrụ ya n'akụkụ dịka ọrụ ike, mmepe akụrụngwa, ndụmọdụ injinia, na ọzụzụ ụlọ ọrụ. O sokwa na atụmatụ ndị na-akwado mmepe nke ọrụ ọdụ ụgbọ mmiri miri emi na mpaghara ndịda-ndịda nke Naịjirịa. 

Na mgbakwunye na ọrụ ọkachamara ya, Aisha mezuru Mmemme Ọchịchị Dị Elu na Nchịkwa na Nchịkwa Ụlọ Ọrụ na Møller Institute, Mahadum Cambridge, ma nweta asambodo na Nkwekọrịta Iwu na Iwu Ụlọ Ọrụ Mmanụ Ala. 

## Ọrụ ebere
Aisha hiwere Sam Empowerment Foundation, ngalaba ọrụ mmekọrịta ọha na eze nke Felak Concept Group. Site na ntọala ahụ, ọ na-akwado mmemme lekwasịrị anya na mmepe obodo, inye ụmụ nwanyị na ndị ntorobịa ikike, mgbasa ozi enyemaka mmadụ, na atụmatụ ndị ọzọ metụtara mmekọrịta ọha na eze. 

## Ndụ nkeonwe
Aisha Sulaiman Achimugu lụrụ Injinia Sulaiman Akao Achimugu, onye bụbu onye isi nchịkwa nke ụlọ ọrụ mgbasa ozi ọkpọkọ na ngwaahịa (PPMC). Ọ nwụrụ n'afọ 2020 n'ihi nsogbu sitere na COVID-19. Alụmdi na nwunye ahụ nwere ụmụ atọ. 

## Ihe nrite na mmata

## Edensibia

Otú:Mmadụ ndi di ndụ
Caroline Fillmore

**Caroline Fillmore** (née **Carmichael**, bụbu **McIntosh**; October 21, 1813 - August 11, 1881) bụ nwunye nke abụọ nke Millard Fillmore, onye isi ala nke iri na atọ nke United States. Ha lụrụ n'afọ 1858, afọ ise ka ọ hapụsịrị ọrụ.

## Ndụ ya
A mụrụ Caroline Carmichael n'October 21, 1813, na New Jersey. Ọ lụrụ di mbụ ya, onye di ya nwụrụ Ezekiel C. McIntosh (1806-1855), onye ahịa na onye isi oche nke Schenectady na Troy Railroad, na Nọvemba 1832. Ha enweghị ụmụ, ọnwụ McIntosh mgbe ọ dị afọ 49 hapụrụ ya ọgaranya.

Ọ lụrụ Millard Fillmore na Febụwarị 10, 1858, na Albany, New York. Ọ dị afọ 58; ọ dị afọ 44. Di na nwunye ahụ zụrụ nnukwu ụlọ na Niagara Square na Buffalo, ebe ha biri. E kwenyere na ha nwere alụmdi na nwunye obi ụtọ, Caroline nwekwara obi ụtọ dị ukwuu na ọnọdụ ọhụrụ ya dị ka nwunye onye bụbu onye isi ala, ọ bụ ezie na ahụike uche na nke anụ ahụ malitere ịda na 1860s. Ọnwụ mberede di ya na 1874 mere ya ka ọ bụrụ onye na-adịghị ike, onye na-enweghị uche, na onye na-ewe iwe ọkụ.

N'afọ ndị ikpeazụ ya, ọ gbanwere iwu ya ugboro, ọ nwụrụ n'abalị iri na otu n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1881.

## Ntụaka
Jane Pierce

**Jane Means Pierce** (née **Appleton**; March 12, 1806 - December 2, 1863) bụ Nwanyị mbụ nke United States site na 1853 ruo 1857, ọ lụrụ Franklin Pierce, onye isi ala nke iri na anọ nke United States. A mụrụ ya na New Hampshire, ọ lụrụ Pierce, onye omeiwu n'oge ahụ, na 1834 n'agbanyeghị obi abụọ ezinụlọ ya. Ọ jụrụ ibi na Washington, D.C., na 1842, o mere ka di ya kwenye ịla ezumike nká na ndọrọ ndọrọ ọchịchị.

## Ndụ mbido ya na alụmdi ya
Jane Means Appleton mụrụ na New Hampshire site na ezinụlọ nwere ụmụ isii.

Jane sitere na ezinaụlọ nwere ezigbo mmekọrịta yana agụmakwụkwọ ya dị oke mma.

Ọ zutere Franklin Pierce mgbe ọ na-amụ iwu na ha gbara akwụkwọ ruo afọ asaa nke ezinụlọ ya kwụsịrị ya ịlụ ya n'ihi na ha si na klaasị mmekọrịta dị iche iche. 

Franklin na Jane lụrụ na obere emume na Nọvemba 19, 1834, mgbe Franklin bụ onye otu Parliament, ha hapụrụ Washington mgbe alụmdi na nwunye ha gasịrị, ha mụtakwara ụmụ nwoke atọ, ha niile nwụrụ na nwata.

Franklin nyere ezinụlọ ya ihe site n'ọrụ iwu ya mana ọ lụrụ ọgụ obere oge dịka onye agha. Otu mgbe onye isi ala James Polk nyere ya ọkwa dịka  mana ọ jụrụ n'ihi nwunye ya Jane.

## Dịka Nwanyị Mbụ
N'afọ 1852, di Pierce nwetara nhọpụta Democratic Party) ka ọ bụrụ onye isi ala. E kwuru na ọ kụdara ya mgbe ọ nụrụ akụkọ ahụ. Ọ ghọgburu ya banyere ọchịchọ ịbụ onye isi ala, na-agọnahụ ókè ọ na-achọ ụlọ ọrụ ahụ.

O mesiri ya obi ike banyere uru ọ ga-erite ma ọ bụrụ onye isi ala mana ọ ka kpere ekpere ka ọ merie ntuli aka ahụ. Ekpere ya azaghị, ebe a họpụtara ya site na nnukwu oke na Nọvemba 2, 1852.

Mgbe Franklin bụ onye isi ala a họpụtara, otu ụgbọ okporo ígwè ya na ezinụlọ nọ n'ụgbọ ahụ kụpụrụ n'okporo ụzọ, na-egbu nwa ha nwoke nke ọdụdụ Benjamin n'ihu nne na nna ya. Pierce dara n'oké ịda mbà n'obi mgbe ọ hụchara ọnwụ nwa ya nwoke ikpeazụ, na-ekwere na Chineke weere ụmụ ha ndị ikom dị ka ntaramahụhụ maka ọchịchọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị di ya. Ọ garaghị nraranye onye isi ala ya, kama ọ nọrọ na Baltimore izu abụọ.

Mgbe ọ bịarutere na White House,   ọ naghị anabata mmemme ọha ma ọ bụ na-elekọta White House na ọrụ ọdịnala nke nwanyị mbụ, na-ahapụ ọrụ ndị a nye nwanne nne ya na ezigbo enyi ya Abby Kent-Means. Ọ na-ezere mkpakọrịta, na-amụchi Bible anya mgbe nile.

Dị ka nwanyị mbụ, Pierce siri ọnwụ na ọ na-agbaso omume okpukpe na White House, na-agwa ndị ọrụ ka ha gaa ụka na ijide ọrụ okpukpe na White House.

## Ọnwụ ya
Jane na di ya biri na Washington otu ọnwa ka njedebe nke ọchịchị onye isi ala di ya tupu ha akwaga New England. Ha gakwara mba ọzọ ma laghachi azụ.

Ọrịa ụkwara nta nke Pierce na-akawanye njọ n'ime afọ ole na ole ka Franklin chịchara, o wee nwụọ na December 2, 1863, mgbe ọ dị afọ 57.

## Ntụaka
Asụsụ Jenu Kurumba

**Jenu Kurumba** ( [d͡ʒeːnu kurumbɐ]), nke a makwaara dị ka Jen Kurumba ma ọ bụ Jennu Kurumba, bụ asụsụ ndịda Dravidian nke Tamil–Kannada nke ndị Jenu Kuruba/Kattunayakan na-asụ.  A na-elekarị ya anya dị ka olumba Kannada;  Otú ọ dị, Ethnologue na-ekewa ya dị ka asụsụ dị iche.  Ndị na-ekwu okwu Jenu Kurumba dị na mpaghara gafere Nilgiri Hills n'etiti Tamil Nadu na Karnataka, Mysore na Kodagu district nke Karnataka na Wayanad district nke Kerala.  Ndị na-asụ asụsụ a na-akpọ ya "nama basha" (transl. asụsụ anyị). 

## Hụkwa

* Asụsụ Betta Kurumba
* Asụsụ Alu Kurumba
* Asụsụ ndị Dravidian
* Ndepụta asụsụ site na ọnụ ọgụgụ ndị na-asụ ya na India
* Asụsụ Ndịda Eshia

## Edensibia

## Ebe e si nweta ya
Asụsụ Kanikkaran

***'Kani***' ( []),a makwaara dị ka Kani, bụ asụsụ Dravidian nke ihe dị ka ndị agbụrụ Kanikkar 19,000 na-asụ na ndịda India  . Ha na-ebi n'ime ọhịa na ugwu nke Thiruvananthapuram na mpaghara Kollam nke Kerala, yana mpaghara Kanyakumari na Tirunelveli nke Tamil Nadu. A na-akpọ ya malambhāsha, ma ọ bụ “asụsụ ugwu. ". 

## Ọmụmụ ụdaolu

### Mkpụrụedemede
Kanikkaran nwere ụdaume 5, /a, e, i, o, u/. Ọ na-egosipụta ogologo ụdaume dị iche iche.

### Mkpụrụ okwu

Ha na-eji phoneme /l̩/ mgbe ụfọdụ.

## Asụsụ

Asụsụ ahụ enweghị ike iji nkwụsị nke onwe, dịka Old Malayalam. Ihe atụ: *Pova* (ga ma ọ bụ gaa ma ọ bụ ka anyị gaa) na *vārā* (ga-abịa, ma ọ bụ "hụ gị").

## Edensibia
Union of Poles in Belarus

**Union of Poles in Belarus** (, ) bụ otu dị na Belarus. Otu a, nke nwere mmadụ 20,000, na-anọchite anya ndị Poland pere mpe na Belarus, ha dị ihe dị ka 300,000. Ọ bụ agbụrụ nke abụọ kachasị mpe na mba ahụ mgbe ndị Russia gasịrị, na 3.1% nke ọnụọgụgụ mmadụ niile. Ihe dị ka mmadụ 180,905 bi na Belarusian Polish bi n'ọtụtụ ebe obibi, ebe mmadụ 113,644 bi n'obodo nta dị obere, ebe ụmụ nwanyị karịrị ụmụ nwoke ihe dị ka puku iri atọ na atọ, dịka data gọọmentị si dị.

N'oge na-adịbeghị anya na Febụwarị 2025, otu a enwetala nlebara anya mba ụwa n'ihi Gọọmentị Belarusian na-emegbu otu ahụ na ọrụ ha. Onye ndu Belarus, Alexander Lukashenko, ebola Poland na European Union ebubo na ha na-agbalị iji otu ahụ mepụta mwakpo, yiri ihe mere na Ukraine, Georgia na Kyrgyzstan.

Kemgbe afọ 2005, e nwere otu abụọ na-eji aha dị n'elu. Nke mbụ bụ nke Andżelika Borys na-edu, nke gọọmentị Belarus machibidoro iwu. Nke abụọ, nwere nkwado nke gọọmentị Belarus, ọ bụkwa Stanisław Siemaszko na-edu ya.

Na Machị 2021, a nwụchiri Andżelika Borys, Andrzej Poczobut na ndị ọzọ so n'òtù mbụ ahụ ma boo ha ebubo maka ịkpalite ịkpọasị. Na Machị 2022, a tọhapụrụ Borys n'ụlọ mkpọrọ; na Eprel 2023, e mechiri ikpe mpụ megide ya. Na Febụwarị 2023, a mara Andrzej Poczobut ikpe na Febụwarị 2023 maka afọ asatọ nke ịnọ n'ụlọ mkpọrọ.

Na Disemba 30, 2021, Ụlọikpe Mpaghara Leninsky nke Grodno nabatara weebụsaịtị nke Union of Poles dị ka ihe ndị na-eme ihe ike. N'oge opupu ihe ubi nke afọ 2024, KGB kpọrọ ebe nrụọrụ weebụ ahụ aha, nke mgbe ahụ kwụsịrị ịbụ ọnụ ụzọ ámá nke Union of Poles of Belarus, dị ka "otu ndị na-eme ihe ike".

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Bordering on madness:Belarus mistreats its Polish minority, The Economist, Jun 16th 2005
*  Polish-Belarusian relations STATEMENT OF THE POLISH MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS, July 28th, 2005
* Embassy of Belarus in the USA - On State Policy of the Republic of Belarus in the Sphere of Interethnic Relations - Specifics of the Developments Around the «Union of Poles in Belarus» 
* The Union Of Poles Mistreated In Belarus
Karnataka Arebhashe Samskruthi mathu Sahitya Academy

**Karnataka Arebhashe Samskruthi mathu Sahitya Academy  bụ otu nzukọ dị n'okpuru Gọọmentị Karnataka maka ịkwalite akwụkwọ n'asụsụ Arebhashe. Gọọmentị Karnataka guzobere ya na Disemba 15, 2011. Ebumnuche nke ụlọ akwụkwọ a bụ ichekwa ma kwalite asụsụ Arebhashe, akwụkwọ Arebhashe, na omenala Arebhashe, nke nwere ọtụtụ ndị na-asụ Arebhashe, obere asụsụ dị na steeti Karnataka na Kerala. Arebhashe bụ asụsụ Kannada nke Gowda na obodo ndị ọzọ na-asụkarị na mpaghara Kodagu, Sullia nke Dakshina Kannada na steeti Karnataka nke India yana Bandadka, Mpaghara Kasaragod na steeti Kerala nke India. Onye isi ala mgbe ahụ bụ D. V. Sadananda Gowda hiwere ụlọ akwụkwọ a. Onye isi ala D. V. Sadananda Gowda guzobere ụlọ akwụkwọ ahụ. Onye isi ala mgbe ahụ bụ D. V. Sadananda Gowda guzobere ụlọ akwụkwọ ahụ.** .

## Ọdịdị Ọrụ
Ụlọ Akwụkwọ Karnataka Arebhashe Samskruthi mathu Sahitya Academy na-ahazi ogbako, seminarị, ihe omume omenala, na nzukọ maka ọha na eze Arebhashe. Ọ na-enyekwa onyinye nyocha maka nyocha n'asụsụ na omenala Arebhashe; ọ na-ebipụta akwụkwọ ma na-enye onyinye kwa afọ n'ọhịa akwụkwọ Arbhashe.  nka ọdịnala, yakshagana, nyocha na edemede akwụkwọ akụkọ. 

## Ụbọchị Arebhashe
Karnataka Arebhashe Samskruthi mathu Sahitya Academy na-eme emume *Arebhashe Dinacharane* kwa afọ na 15 Disemba. 

## Magazin
Ụlọ akwụkwọ ahụ nwere ọbá akwụkwọ nke nwere nchịkọta akwụkwọ na magazin na Arebhase. Ọ na-ebipụtakwa magazin a na-ebipụta kwa nkeji iri na ise nke aha ya bụ Hingara. [Ihe e dere n'ala ala peeji] &#x5B;**&#x5D;

## Akwụkwọ Academy
Ụlọ akwụkwọ ahụ bipụtara akwụkwọ 60 ruo 2022. Akwụkwọ ọrụ ya buru ibu bụ *Arebhashe Paramparika Kosha,*  Arebhashe Dictionary,   na *Arebhashe Vishwakosha*  

## Ọrụ Ndị Na-aga n'ihu
Ọrụ ha ugbu a bụ ịkụziri ọgbọ ndị ntorobịa e mere atụmatụ maka akwụkọ ọgụgụ, nkọwa okwu, nsụgharị, na ọrụ ndekọ ihe ochie iji chekwaa ma zụlite asụsụ na omenala nke Omenala Arebashe. Ụlọ akwụkwọ ahụ na-arụkwa ọrụ na nchịkọta akwụkwọ maka ndị agadi nọ na mpaghara a, gụnyere seminarị gbasara akwụkwọ ndị ntorobịa, ogige ihe nkiri, na uri.

## Hụkwa

* Dakshina Kannada
* Sullia
* Asụsụ Arebhashe
* Tulu Gowda
* Agbụrụ ndị Karnataka

## Edensibia
Asụsụ Khirwar

Khirwar (   , nke a na-akpọkwa Khirwara, Kherwari, ma ọ bụ Kalari )bụ asụsụ Dravidian nke ndị Kharwar na-asụ na mpaghara Surguja nke Chhattisgarh na India. .  Glottolog akpọwo ya dị ka nke a na-ahapụghị n'ime otu Dravidian.

## Edensibia
Maria Gorzechowska

**Maria Gorzechowska** (1883-1961) bụ onye nkuzi Poland, onye na-ahụ maka ọbá akwụkwọ na onye na-eme ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya.

## Ndụ
A mụrụ ya na 27 Nọvemba 1883 na Siedlce, mgbe ahụ na nkewa Russia nke Poland. N'etiti 1900 na 1905 ọ gụrụ nkà ihe ọmụma na akụkọ ihe mere eme nke akwụkwọ na Mahadum Flying nke Warsaw, ọ gara n'ihu na ọmụmụ ya na  Towarzystwo Kursów Naukowych  na Mahadum Jagiellonian (1910-1911). N'otu oge ahụ, na 1900 ọ malitere ịrụ ọrụ dị ka onye nkuzi ụlọ akwụkwọ na Warsaw ma na-elekọta otu n'ime ọbá akwụkwọ nke Warsaw Charitable Society (WTD). Ọ na-ejikwa ọtụtụ ọbá akwụkwọ mkpanaka iwu na-akwadoghị na akwụkwọ asụsụ Polish maka ndị ọrụ. N'afọ 1906, ọ ghọrọ onye na-ahụ maka ọbá akwụkwọ oge niile na Ọbá Akwụkwọ Ụgbọ okporo ígwè nke Warsaw-Vienna Railway. N'agbata Disemba 1911 na etiti afọ 1913 ọ rụrụ ọrụ maka Ngalaba Ọbá Akwụkwọ nke WTD, wee ruo n'afọ 1914 dị ka otu n'ime ndị na-elekọta Ọ́bá Akwụkwọ Krasiński.

N'oge Agha Ụwa nke Mbụ, mgbe ndị Germany weghaara Warsaw na 1915 na iwepụ mmachibido iwu gara aga maka iji Asụsụ Polish na mpaghara Russia nke Poland, ọ ghọrọ onye isi nke Ngalaba Ọbá Akwụkwọ nke WTD. Ọ lekọtara ịmepụta otu netwọk nke ọbá akwụkwọ sayensị na Poland. Kemgbe afọ 1922, ọ bụkwa onye isi oche nke Public Library Society (*Towarzystwo Bibliotek Powszechnych* na Polish), nke e guzobere dị ka nzukọ nche anwụ maka ọtụtụ ọbá akwụkwọ Warsaw, gụnyere ụlọ ọgụgụ dị iche iche nke Library Society of Warsaw na ọbá akwụkwọ 24 nke Public Library Company na-elekọta. Ọ nọ n'ọkwa ahụ ruo 1935, mgbe ọbá akwụkwọ niile dị n'okpuru nlekọta ya bụ nke obodo Warsaw weghaara. N'oge ọrụ ya, ọ webatara ọtụtụ usoro ọgbara ọhụrụ nke ọrụ ọbá akwụkwọ, ọ na-elekọtakwa ọzụzụ nke ndị ọrụ ọbá Akwụkwọ. N'oge ọmụmụ maka ndị na-ahụ maka ọbá akwụkwọ, ọ kụziri akụkọ ihe mere eme nke akwụkwọ.

Kemgbe 1917 ọ bụ onye otu Polish Librarians Association (*Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich*; SBP na Polish) ebe ọ sonyere n'ọrụ nke Mahadum Ọbá Akwụkwọ Ọha na Katalogue Commission. Ọ lara ezumike nká na 1936. Mgbe  Agha Uwa nke Abuo gasịrị, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-ahụ maka ọbá akwụkwọ maka Warsaw Medical Society (ruo 1958). N'otu oge ahụ, kemgbe 1950 ọ kwadoro ọbá akwụkwọ sayensị nke Medical Academy nke Łódź . 

Ọ nwụrụ na 2 Disemba 1961 na Łódź .

Maka ọrụ ya n'ịmepụta na iwusi ọba akwụkwọ Poland ike, e nyere ya Officers' Cross of Polonia Restituta ugboro abụọ: na 1925 na na 1958. 

## Akwụkwọ ndị e bipụtara
O so dee "Katalọgụ Opekempe nke akwụkwọ maka ụmụaka na ndị ntorobịa" (Katalog minimalny książek dla dzieci i młodzieży; e bipụtara n'amaghị aha na 1918) na akwụkwọ ndekọ aha maka ọba akwụkwọ ọha (Katalog podstawowy książek dla biblijotek powszechnych; 1922). 

## Edensibia
Ụlọ Akwụkwọ Kodava Sahitya

Ụlọ Akwụkwọ Kodava Sahitya bụ otu n'okpuru Gọọmentị Karnataka nke na-echekwa ma na-akwalite asụsụ, akwụkwọ na omenala Kodava.

## Ntọala
. 

## Ihe ndị mere n'oge na-adịbeghị anya
Kwa afọ, Kodava Sahitya Academy na-akpọsa ma na-enye oyinye na ndị na-ekwu okwu Kodava na mpaghara ọdịbendị na asụsụ. Ụlọ akwụkwọ ahụ na-ebipụtakwa akwụkwọ n'asụsụ Kodava.

Kemgbe 2021, Mahadum Mangalore na-akụzi nzere MA ugbu a n'asụsụ Kodava.

## Hụkwa

* Kodagu
* Asụsụ Kodava
* Ndị Kodava
* Agbụrụ ndị Karnataka

## Edensibia
Asụsụ Kannadoid

**Asụsụ Kannadoid**, 

## Asụsụ Kannada
Asụsụ Kannada na-adaba n'ìgwè anọ: 

; Ebe a na-anọ n'ụsọ oké osimiri
:* Mangaluru
:* Halakki Achchagannada
:* Barkur
:* Havyaka
:* Kundagannada
:* Sirsi Kannada
:* Malenadu
:* Onye na-egwu mmiri Kannada

; Ebe Ugwu
:* Vijayapura
:* Kalaburagi
:* Dharwad

; Ndịda Ọdịda Anyanwụ
:* Arebhashe
:* Nkọwapụta
:* Rabakavi
:* Nanjangudu Kannada

; Ndịda
:* Aruvu
:* Bengaluru Kannada
:* Chamarajanagar
:* Mandya
:* Banakal Kannada

## Asụsụ Kannadoid
.

Betta Kurumba, Holiya na Sholaga dịkwa nso na Kannada.

## Ndị ọkà mmụta nke Kannada

* Aluru Venkata Rao
* Shamba Joshi
* Kuvempu (K.V. Puttappa) 
* D. L. Narasimhachar
* Maazị Chidananda Murthy
* T. V. Venkatachala Shastri
* Maazị Kalburgi
* Hampa Nagarajaiah
* Kamala Hampana
* D. N. Shankar Bhat
* A. K. Ramanujan
* H. Tipperudraswamy

## Hụkwa

* Asụsụ ma ọ bụ asụsụ

## Edensibia

## Ịgụ ihe ọzọ

*  
*
Asụsụ Koraga

**Koraga** ( [], nke a sụgharịrị *Koragar, Koragara, Korangi) * bụ asụsụ Dravidian nke ndị Koraga na-asụ, ebo a haziri ahazi nke Dakshina Kannada, Karnataka, na Kerala na South West India.  Olumba nke ndị Koraga na-asụ na Kerala, Mudu Koraga, dị iche iche na Korra Koraga na-asụghị ya.   Glottolog weere ha dị ka asụsụ dị iche iche.

## Nchịkọta
Koraga bụ onye otu ezinụlọ asụsụ Dravidian .  A na-ekewapụkwa ya n'ime ezinụlọ Southern Dravidian. Koraga bụ asụsụ a na-asụ ma ọ bụghị n'ozuzu ya ka edere ya, mgbe ọ bụla e dere ya ọ na-eji edemede Kannada. Ndị Koraga na-asụkarị asụsụ Tulu  na Kannada ma jiri asụsụ ndị ahụ dị ka ihe na-eme ka ha mepụta akwụkwọ.

## Asụsụ
Dị ka Bhat si kwuo, e nwere olumba anọ:
* *Onti* (asụ na Udupi) 
* *Tappu* (n'asụsụ Hebr) 
* *Mudu* (na Kundapura) 
* *Ande* (n'etiti *tapu* na *onti* na Mangalore) 

Ndị niile na-asụ asụsụ "Mudu" nwere asụsụ abụọ, ha na-asụkwa asụsụ Kannada, ndị niile na-asụkwa olu "onti" nwere asụsụ abụọ, ha na-asụkwa asụsụ Tulu. Nke a ebutela mmetụta siri ike nke Kannada na Mudu koraga yana mmetụta yiri nke Tulu na olumba onti koraga. Ọtụtụ n'ime ụdị asụsụ onti koraga na-adịghị mma bụ nke e si n'asụsụ Tulu gbaziri.

## Ọmụmụ ụdaolu

### Mkpụrụedemede

### Mkpụrụ okwu

## Edensibia

## Akwụkwọ

* 
* 

## Ịgụ ihe ọzọ

*  

## Njikọ mpụga

* "Asụsụ Korga: A primer"
Asụsụ Kudiya

**Kudiya** ( []) bụ obere asụsụ Dravidian nke ndị ebo a haziri asụ na-asụkarị na Dakshina Kannada, Udupi, Kodagu district nke Karnataka na Kasaragod, Kannur nke Kerala.  na India.

## Edensibia

## Ịgụ ihe ọzọ

* 
* 
* Ramachandrarao, D.B. *Nwoke Kudiya: Upa samskruthi*. [Ihe e dere n'ala ala peeji]
* 
* 
*
Asụsụ Holiya

(Golari,  [holijɐ]) bụ asụsụ Dravidian nke ndịda nke nwere njikọ chiri anya na Kannada.

Ihe dị ka mmadụ 3,614 kwuru ya na mpaghara Nagpur na Bhandara nke Maharashtra (Vidarbha) na mpaghara Seoni na Balaghat nke Madhya Pradesh dịka ọnụọgụgụ mmadụ 1901 si dị. 

## Edensibia
Pandy Malayalam

**Pandy Malayalam**  ma ọ bụ Pandyan Malayalam bụ olumba Malayalam nke ndị si Pandian si mba ọzọ na-asụ na mpaghara Kerala. asụsụ dị na mpaghara.   Trivandrum, dịka akwụkwọ Robert Caldwell dere n'afọ 1875 si kwuo, nke a bụkwa eziokwu n'akụkụ ndịda nke mpaghara Kollam. 

## Edensibia
Kongu Tamil

**Kongu Tamil** ma ọ bụ **Kovai Tamil** (nke a na-akpọkwa Kongalam, Kongu Pechu, Coimbatore Tamil) bụ olumba Asụsụ Tamil nke ndị mmadụ na Kongu Nadu na-asụ, nke bụ mpaghara ọdịda anyanwụ nke Tamil Nadu. A maara ya na mbụ dị ka "Kangee" Canal ma ọ bụ "Kongalam" ma ọ bụ ""Kongappechu ma ọ bụ Kongu bashai ma ọ bụ Coimbatore Tamil".

## Mgbanwe dị iche iche
. &#x5B;**'&#x5D;</sup>

 Ọzọkwa, ojiji nke imi guttural (ங்) nke na-ada "ng" dịka ọ dị na okwu Bekee Gang, bụ ihe a na-ahụkarị na Kongu Tamil, na-eduga n'ọnọdụ ebe ụtọasụsụ Kongu Tamil agaghị adaba na ụtọasụsụ Tamil ọkọlọtọ. Otu n'ime ihe atụ bụ iji ங் mechie okwu dịka வாங் "vaang" ma ọ bụ வாஙொ "vango" pụtara 'bịa' nke e ji olu nkwanye ùgwù gosipụta, nke na Standard Indian Vernacular Tamil ga-abụ வாங்க "vaanga". Ha abụọ bụ Kongalam na-eme ka mmadụ nwee ụdị dị iche iche dịka nke mpaghara, nke ọkachamara.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;**'&#x5D;

Kongu Tamil na-ejikwa ụfọdụ okwu Tamil ndị ochie na mpaghara Kongu ma a naghị eji ha eme ihe n'asụsụ ndị ọzọ nke Tamil nke oge a.

## Hụkwa

* Kongu Nadu, mpaghara dị na South India
* Kongu Vellalar, obodo dị na South India
* Coimbatore, obodo ukwu dị na Tamil Nadu, India

## Edensibia

Otú:All articles with unsourced statements
Asụsụ Malayalamoid

***'Asụsụ Malayalam***', a makwaara dịka asụsụ Malayalam, bụ otu asụsụ na olumba Dravidian kacha nwee njikọ na Malayalam. 

Unclassified Kumbaran and Kakkala may be Malayalam languages as well. &#x5B;**&#x5D;

## Nchịkọta n'ime
Glottolog na-ekewa asụsụ Malayalam dị ka ndị a: 

## Edensibia
Harriet Lane

**Harriet Rebecca Lane Johnston** (May 9, 1830 - July 3, 1903) rụrụ ọrụ dị ka Nwanyị mbụ nke United States n'oge nchịkwa nke nwanne nna ya, onye isi ala James Buchanan, site na 1857 ruo 1861. 

## Mbido ndụ ya
Ezinụlọ Harriet Lane si . Ọ bụ nwa nke ọdụdụ nke Elliott Tole Lane, onye ahịa na Jane Ann Buchanan Lane. Ọnwụ nne ya mgbe ọ dị afọ itoolu; mgbe nna ya nwụrụ afọ abụọ ka e mesịrị mere ya nwa mgbei, ọ rịọrọ ka a họpụta nwanne nna ya kachasị amasị ya, James Buchanan, dị ka onye nlekọta iwu.

Buchanan, onye omebe iwu na-alụbeghị di, nyefere nwa nwanne ya na nwanne ya nwanyị, debanye aha ha n'ụlọ akwụkwọ abanye na Virginia na mgbe e mesịrị Washington, D.C. N'oge a, Buchanan bụ odeakwụkwọ nke State, na, dị ka o kwere nkwa, o mere ka ọ mara ya na ndị ejiji na ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị.

## Dịka Nwanyị Mbụ
Mgbe James Buchanan ghọrọ onye isi ala, ọ họpụtara ya dị ka First Lady ka ọ na-alụbeghị di; naanị onye isi ala United States mere ya.

Harriet bụ onye ọbịa na-ewu n'ime afọ anọ nke ọchịchị Buchanan, ụmụ nwanyị ọbụna depụtaghachiri ntutu isi ya na ụdị uwe ya. 

Mgbe ọ nọ na White House, o jiri ọkwá ya kwalite ihe ndị metụtara ọha mmadụ, dị ka imeziwanye ọnọdụ ibi ndụ nke ụmụ amaala America na ndoputa. O mekwara isi ihe na-akpọ ndị na-ese ihe na ndị na-egwu egwu na ọrụ White House. Maka ma ama ama ya na ọrụ nkwado ya, a kọwawo ya dị ka onye mbụ n'ime ụmụ nwanyị mbụ nke oge a.

## Ihe eji mara ya na ọnwụ ya
Lane lụrụ onye ọrụ ụlọ akụ Henry Elliott Johnston mgbe ọ dị afọ 36. Ha mụrụ ụmụ nwoke abụọ mana n'ime afọ 18 site na 1867 ruo 1885, nwanne nna ya, di ya, na ụmụ ya niile nwụrụ.

Lane bụ naanị onye jerela ozi dị ka First Lady nye onye isi oche bachelor, Buchanan bụ naanị onye isi ala US na-alụbeghị di. Ọ so na ụmụnwaanyị iri na otu ndị jerela ozi dịka First Lady, ma ha alụghị onye isi ala, ọtụtụ n’ime ụmụ nwanyị ndị ọzọ bụ ndị ikwu nke ndị isi ala ha nwụrụ.

N'ime uche ya, ọ hapụrụ ego maka ụlọ akwụkwọ ọhụrụ na ogige . Akpọrọla aha ọtụtụ ụgbọ mmiri maka nsọpụrụ ya.

## Ntụaka
Mary Lincoln

**Mary Ann Todd Lincoln** (December 13, 1818 - July 16, 1882) bụ First Lady nke United States site na 1861 ruo mgbe e gburu di ya, President Abraham Lincoln, na 1865.

## Mbido ndụ
A mụrụ Todd na Disemba 13, 1818 na Kentucky, dị ka nke anọ n'ime ụmụaka asaa. Na 1825, mgbe ọ dị afọ isii, nne ya nwụrụ mgbe ọ na-amụ nwa. Nna ya lụrụ nwanyị ọzọ na 1826 wee mụọ ụmụ itoolu ọnụ. 

A mụrụ Mary Todd n'ime ezinụlọ buru ibu na ọgaranya nke nwere ohu na Kentucky, ọ bụ ezie na Meri enweghị ndị ohu na mgbe ọ bụ okenye bịara imegide ịgba ohu. Ọ gụrụ akwụkwọ nke ọma, mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ n'oge ọ dị afọ iri na ụma, ọ kwagara Springfield, isi obodo Illinois. Ya na nwanne ya nwanyị lụrụ nwanyị Elizabeth Todd Edwards, nwunye onye omeiwu Illinois biri ebe ahụ. Tupu ọ lụọ Abraham Lincoln, Meri nwere onye ndoro-ndoro ochichi ya ogologo oge .

## Alumdi ya na ọrụ ya dị ka First Lady
Todd zutere Lincoln, mgbe ahụ onye ọka iwu na-adọga, n'ụlọ nwanne ya nwanyị tọrọ Elizabeth Edwards. Ha abụọ malitere njikọ n'ihi mmasị ha nwere na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, n'oge na-adịghịkwa anya ha na-etinye aka.

Mgbe otu afọ na ọkara gachara, di na nwunye ahụ na nzuzo lụrụ na Nọvemba 4, 1842. Todd dị afọ 23 na Lincoln dị afọ 33. Ha mụrụ ụmụ nwoke anọ nke naanị ọkpara dị ndụ. 

Mary Lincoln jisiri ike kwado ọrụ di ya na ọchịchọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na n'oge ọchịchị ya, ọ na-arụsi ọrụ ike n'ịkwado ụkpụrụ omume obodo n'oge . Ọ rụrụ ọrụ dị ka  onye na-ahụ maka mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na-eme oriri na-atọ ụtọ ma na-emezigharị White House na nnukwu ego; ihe ọ na-emefu bụ ihe na-akpata oké ụjọ. Ọ nọ ọdụ n'akụkụ Abraham mgbe e gburu ya na  na Washington, D.C., na Eprel 14, 1865. 

## Ọnwụ ya
Ọnwụ di ya na ụmụ ha nwoke atọ tụrụ ya n’obi. Mary Lincoln nwere nsogbu ahụike anụ ahụ na nke uche. Ọ na-enwe isi ọwụwa ugboro ugboro nke mmerụ ahụ merụrụ ahụ ka njọ na 1863.

Na 1875, e debere ya obere oge maka ọrịa psychiatric na 1875, wee nọrọ ọtụtụ afọ na Europe. O mechara laa ezumike n'ụlọ nwanne ya nwanyị dị na Springfield, bụ ebe ọ nwụrụ na 1882 mgbe ọ dị afọ 63. E liri ya na di ya na ụmụntakịrị nwoke atọ na Lincoln Tomb.

## Ntụaka
Adhyatma Ramayanam Kilippattu

thumb|Rama na Sita, na Hanuman, na ụmụnne atọ nke Rama Lakshmana, Bharata, na Shatrughna.
***Adhyatma ''Ramayana'' Kilippattu*** bụ nsụgharị Malayalam kachasị ewu ewu nke Sanskrit Hindu epic *Ramayana*. E kwenyere na ọ bụ Thunchaththu Ramanujan Ezhuthachan dere ya na mmalite narị afọ nke iri na asaa,  a na-ewerekwa ya dị ka Akwụkwọ Malayalam na ederede dị mkpa na akụkọ ihe mere eme nke asụsụ Malayalam. Ọ bụ akụkọ nke ọrụ Sanskrit *Adhyatma Ramayana* na Kilippattu (abụ nnụnụ). Ezhuthachan jiri edemede Malayalam nke dabeere na Grantha dee Ramayana ya, ọ bụ ezie na usoro ederede Vatteluttu bụ usoro ederede ọdịnala nke Kerala n'oge ahụ. Ịgụ Adhyatma Ramayanam Kilippattu dị oke mkpa n'ezinụlọ ndị Hindu na Kerala. A na-eme emume ọnwa Karkitakam na kalenda Malayalam dị ka ọnwa ịgụ Ramayana, a na-agụkwa Ramayana n'ụlọ na ụlọ nsọ ndị Hindu dị na Kerala..

## Oge na onye dere ya
thumb|Peeji sitere na mbipụta nke Adhyatma Ramayanam Kilippattu nke e dere na 1870s.
Omenala na-ekwu na ọ bụ Ramananda dere akwụkwọ Sanskrit Adhyatma Ramayana ebe ọ bụ na a na-ekwu n ọ bụ akụkụ dị mkpa nke Brahmanda Purana.. &#x5B;**&#x5D; Agbanyeghị, ụfọdụ ndị ọkà mmụta na-ekwu na ọ bụ n'oge narị afọ nke 14 - 15 OA, onye dere ya amaghịkwa ihe ọ bụ. Adhyatma Ramayana bụ ihe osise nke mkparịta ụka dị n'etiti chi Shiva na nwunye ya Parvati, dịka chi Brahma si kọọrọ onye amamihe Narada. Ọ bụ ọrụ a nyere Tulasidas mmụọ nsọ ide akwụkwọ ya na-anaghị anwụ anwụ, Ramacharitamanasa .  Nke a bụ otu ọrụ ahụ nke Thunchathu Ezhuthachan sụgharịrị n'asụsụ Malayalam n'ụdị *Kilippattu,* ụdị ndịda India nke parrot na-agụghachi onye na-ede uri. 

## Mgbanwe site na Valmiki Ramayana

# Na Adhyatma Ramayana onye ọ bụla na-eto ma na-abụ abụ Rama malite na Vamadeva, Valmiki, Bharadwaja, Narada, Viradha, Sarabanga River, Sutikshna, Agasthya, Viswamitra, Vasishta, Jatayu, Kabhanda, Shabari, Swayamprabha, Parasurama, Vibhishana, na Hanuman. Nke a adịghị na Valmiki.

## Hụkwa

* Kaikulangara Ụdị ahịhịa

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Audio nke Adhyathma Ramayanam - Nkwupụta nke Dr. A. P. Sukumar
* Adhyatma Ramayana na Devanagari, Malayalam na ihe odide ndị ọzọ dị ka ibe weebụ na PDF
*
Eliza Johnson

**Eliza McCardle Johnson** (Ọktoba 4, 1810 - Jenụwarị 15, 1876) bụ Nwanyị mbụ nke United States site na 1865 ruo 1869 dị ka nwunye Onye isi ala Andrew Johnson. Ọ rụkwara ọrụ dị ka nwanyị nke abụọ nke United States site na Machị ruo Eprel 1865 mgbe di ya bụ osote onye isi ala. Johnson anaghị arụ ọrụ dịka nwanyị mbụ, ọ nọkwa n'ebe ọha na eze na-eleghara anya n'oge di ya bụ onye isi ala. Ọ bụ nwanyị mbụ kacha nta lụrụ di mgbe ọ dị afọ iri na isii.

## Ndụ ya
A mụrụ Eliza McCardle na Tennessee na Ọktọba 4, 1810.  Ọ bụ naanị nwa John McCardle, onye na-ese ihe na ebe obibi, yana Sarah Phillips. Ọ bụ naanị ya bụ nne di ya nwụrụ mgbe nna ya nwụrụ.

McCardle zutere Andrew Johnson mgbe ezinụlọ ya laghachiri na Tennessee na Septemba 1826. McCardle na Johnson malitere ịlụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo. Ha hapụrụ obodo ahụ ka e mesịrị n’afọ ahụ, di na nwunye ahụ gbanwekwara akwụkwọ ozi ruo mgbe ọ lọtara na 1827. Ha lụrụ na May 17, 1827. Ọ bụ ya bụ ọdụdụ nwa n’ime ndị inyom mbụ nile lụrụ di, lụrụ mgbe ọ dị afọ 16. Ha mụrụ ụmụ 5 ọnụ.

Eliza nyere aka nke ukwuu na ọrụ mmalite nke di ya, na-enye ya ọzụzụ ma na-agba ya ume ka ọ wusie nkà ikwu okwu ike na ịchọ ọrụ. Johnson esoghị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-elekọta mmadụ, Otú ọ dị, ọ nọgidere n'ụlọ mgbe di ya na-ewere ọrụ. N'oge Agha Obodo America, a manyere ya n'ụlọ ya maka ezinụlọ ya. ụkwara nta metụtara ya n'ọtụtụ oge ndụ ya, ọrụ ọ họọrọ ime bụ nke a kpaara ókè n'ihi ahụike ya.

Eliza bụ obere nwanyị nke abụọ nke United States tupu ọ bụrụ nwanyị mbụ, ebe di ya bụ osote onye isi ala ruo mgbe e gburu Abraham Lincoln. Mgbe ọ ghọchara nwanyị mbụ, Eliza nyefere nwa ya nwanyị Martha Johnson Patterson ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya. N'agbanyeghị na ọ bụ naanị ugboro abụọ ka o mere n'ihu ọha n'oge ọ nọ n'ọchịchị dị ka nwanyị mbụ, Eliza nwere mmetụta siri ike n'ebe di ya nọ, ọ na-agakwurukwa ya mgbe niile maka ndụmọdụ. Johnson laghachiri n'ụlọ ya na Tennessee na 1869 ya na ezinụlọ ya ka ọ hapụsịrị , biri ezumike nka dị jụụ. Ọ nwụrụ na January 1876, ọnwa isii mgbe di ya na e liri n'akụkụ ya.

## Ntụaka
Lucretia Garfield

**Lucretia Garfield** (née **Rudolph**; April 19, 1832 - March 13, 1918) bụ Nwanyị mbụ nke United States site na March ruo September 1881, dị ka nwunye James A. Garfield, onye isi ala nke 20 nke United States.

## Ndụ ya
A mụrụ Lucretia "Crete" Rudolph na Ohio, na Eprel 19, 1832. Ọ bụ ada ọkwá nkà na nwa mbụ n'ime ụmụ anọ.

Ọ gara ọtụtụ ụlọ akwụkwọ, nke ọtụtụ n'ime ha bụ nke nna ya. Rudolph kwupụtara nkwenye na ụmụ nwanyị nwere ike ịrụzu ọrụ nke onwe ha na ọha mmadụ nakwa na ha kwesịrị ịnata ụgwọ ha nhata n'ọrụ, n'agbanyeghị na ọ gbahapụrụ nkwenkwe ndị a mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na mahadum.

Rudolph na Garfield malitere ịlụ na November 1853, ha lụọkwa na 1858. Oge ntorobịa ha siri ike, n'ihi na James na-anọkarị n'ebe ahụ, ya na ụmụ nwanyị ndị ọzọ na-enwekwa mmekọahụ. Ha ga-emecha mụọ ụmụ asaa ọnụ, ndị ise n’ime ha toro. Ọ gụrụ akwụkwọ nke ukwuu na onye maara ihe gbasara ndọrọndọrọ ọchịchị Washington, Garfield bụ onye ndụmọdụ mgbe niile maka di ya, o nyeere ya aka na mkpọsa ihu ụzọ ya maka onye isi ala.

## Dịka Nwanyị Mbụ
Garfield ghọrọ nwanyị mbụ na Maachị 4, 1881, mgbe e mechara di ya ka ọ bụrụ Onye isi ala United States.

N'adịghị ka onye bu ya ụzọ, Lucy Webb Hayes, Garfield enweghị echiche siri ike banyere mmegharị iwe ahụ, ọ malitekwara ịṅụ mmanya na-aba n'anya na ihe omume White House.

Naanị ọnwa abụọ ka ọ nọrọ n'ọrụ dị ka nwunye mbụ, Garfield nwere ọrịa ịba na-eyi ndụ egwu. Onye isi ala kwụsịtụrụ ọtụtụ ọrụ ya ka o wee nwee ike ilekọta ya n'onwe ya.    Mgbe izu ole na ole gachara, na Julaị 2, Guiteau gbara onye isi ala. 

N'ime ọnwa ndị sochirinụ, Lucretia nọrọ n'akụkụ ihe ndina James ka mmerụ ahụ malitere ibute ọrịa na ahụ ike ya kawanyere njọ.  Ahụhụ Garfield ka ọ nọdụrụ ala n'ọnụ ọnwụ di ya mere ka ọha na eze nwee ọmịiko na mmasị ya.  Onye isi ala nwụrụ na Septemba 19, 1881.

## Ọnwụ ya
Garfield nwụrụ site na oyi baa na March 13, 1918, e liekwa ya na di ya.

## Ntụaka
Mary Arthur McElroy

**Mary McElroy** (née **Arthur**; July 5, 1841 - January 8, 1917) bụ nwanyị America a maara dị ka nwanne nwanyị nke onye isi ala nke iri abụọ na otu nke United States, Chester A. Arthur, onye ọ jere ozi dị ka onye ọbịa (na-arụ ọrụ dị ka Nwanyị mbụ) maka nchịkwa ya (1881-1885). Ọ malitere ọrụ ahụ n'ihi na nwunye Arthur, Ellen, nwụrụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ abụọ tupu mgbe ahụ.

## Ndụ ya
A mụrụ Mary Arthur na New York, onye ikpeazụ n'ime ụmụaka itoolu. 

Ọ gara ụlọ akwụkwọ, na-ezube ịghọ onye nkuzi ka ọ na-amụ ihe ọmụmụ dị iche iche.

## Dịka Nwanyị Mbụ
A họpụtara nwanne ya nwoke bụ Chester osote onye isi ala na 1880, ma ọ ghọrọ onye isi ala mgbe Onye isi ala  nwụsịrị na 1881. Na Jenụwarị 1883, President Arthur gwara ya ka ọ jee ozi dị ka onye nnabata White House. Dị ka Arthur bụ nwanyị di ya nwụrụ, ọ nweghị nwanyị mbụ na White House maka afọ mbụ nke onye isi ala ya. 

Dịka Nwanyị Mbụ, ọ haziri ma na-elekọta ọtụtụ mmemme mmekọrịta ọha na eze, ọ kwanyere ndị nwanyị mbụ mbụ Julia Tyler na Harriet Lane site n'ịrịọ ha ka ha nyere ya aka ịnata ndị ọbịa na .

## Ọnwụ ya
Mgbe Arthur hapụrụ White House, McElroy nọnyere ya na Washington ruo ọtụtụ izu tupu ọ gawa Albany.

McElroy nwụrụ na January 8, 1917, mgbe ọ dị afọ 75 na Albany.

## Ntụaka