Ongan

**Ongan**, nke a na-akpọkwa **Angan**,  **Jarawa-Onge**, ma ọ bụ South Andamanese, bụ ezinụlọ asụsụ nke nwere Asụsụ Andamanese abụọ a na-asụ na **Ndịda Andaman** Islands.

Asụsụ abụọ a maara dị ugbu a bụ:

* Önge ma ọ bụ Onge; ndị na-asụ asụsụ 96 (Onge) na 1997, ọtụtụ n'ime ha na-asụrụ otu asụsụ
* Jarawa ma ọ bụ Järawa; e mere atụmatụ na 200 na-asụ (Jarawa) na 1997, otu asụsụ

Asụsụ na-ahụhụ adị nke Jangil na nke Sentinelese na-eme emu aka nwere ike ịbụ Ongan, mana akara ozi maka nke ọ ALA n'ime ha.

A na-ejikwa akara 'Asụsụ ndịda Andaman' maka asụsụ abụọ ndịda nwere njikọ chiri anya nke Great Andamanese.

## Mmekọrịta mpụga
Asụsụ Andamanese a kwadoro na-adaba n'ezinụlọ abụọ doro anya, Great Andamanese na Ongan.

Myirịta dị n'etiti Great Andamanese na Ongan bụkarị ihe e ji akọwa ihe na ụdị ya, mana okwu ndị a na-ejikarị eme ihe anaghị egosipụta nke ọma. Ndị ọkà mmụta asụsụ, gụnyere ndị nchọpụta ogologo oge dịka Joseph Greenberg, egosipụtala obi abụọ gbasara izi ezi nke Andamanese dịka ezinụlọ.[1]

Kemgbe ahụ, a tụwo aro (site na Juliette Blevins 2007) na Ongan (ma ọ bụghị Great Andamanese) nwere njikọ dị anya na Austronesian n'ezinụlọ a na-akpọ Austronesian-Ongan .  Otú ọ dị, ndị ọkà mmụta asụsụ ndị ọzọ anabataghị atụmatụ nke njikọ usoro ọmụmụ n'etiti Austronesian na Ongan. George Van Driem (2011)  na-ewere ihe akaebe Blevins dị ka "ọ bụghị ihe na-akpali akpali", ọ bụ ezie na ọ na-ahapụ ohere na ụfọdụ yiri ya nwere ike ịbụ nsonaazụ kọntaktị / ịgbazinye ego, ọnọdụ Hoogervorst nwekwara (2012).  Robert Blust (2014) na-ekwu na data ya anaghị akwado nkwubi okwu Blevins, na nke 25 mbụ ya, ọ dịghị nke a na-emegharị site na iji usoro ntụnyere. Blust kwubiri na ntụnyere ụtọ asụsụ anaghị akwụsi ike, ma na-ekwukwa ihe akaebe na-abụghị asụsụ (dị ka ọdịbendị, ihe mgbe ochie, na ihe ndị dị ndụ) megide echiche Blevins.

## Ihe owuwu

Asụsụ Ongan bụọ a kwadoro dị nso, na mmezigharị akụkọ ihe mere eme na-adịkarị mfe:

o mere  ka ọ bụ allophonic maka *e n'ihu coda imi.

## Asụsụ
Asụsụ Ongan bụ aglutinative, nwere nnukwu prefix na suffix system.  Ha nwere usoro klas aha dabere n'ụzọ dị ukwuu na akụkụ ahụ, nke aha ọ bụla na adjective nwere ike iwere prefix dabere na akụkụ ahụ ọ na-ejikọta ya (na ndabere nke ọdịdị, ma ọ bụ njikọ ọrụ).  Ihe ọzọ pụrụ iche nke okwu maka akụkụ ahụ bụ na ha nwere ihe a na-apụghị ịnapụ ha, na-achọ adjective prefix possessive iji mezue ha, yabụ mmadụ enweghị ike ikwu "isi" naanị ya, mana naanị "m, ma ọ bụ ya, ma ọ bụrụ gị, wdg.

A na-anọchite anya nnọchiaha Ongan ebe a site na Önge:

Enwekwara prefix na-enweghị njedebe ən-, on- "onye". Jarawa enweghị usoro otutu, mana otu dị nso: *m-, ŋ-* ma ọ bụ *n-, w-, ən-*. Site na nke a, Blevins wughachiri Proto-Ongan *m-, *ŋ-, *gw-, *en-.

N'ikpebi site na isi mmalite dịnụ, asụsụ Andamanese nwere naanị ọnụọgụ abụọ: otu na abụọ na ọnụọgụ ha niile bụ otu, abụọ, otu ọzọ, ụfọdụ ndị ọzọ, na niile.

## Hụkwa

*  (Wiktionary) 

## Ịgụ ihe ọzọ

* Das Gupta, D. na S. R. Sharma. Akwụkwọ ntuziaka nke Asụsụ Önge. Nnyocha Anthropological nke India: Calcutta 1982.
* [Ihe e dere n'ala ala peeji]
* [Ihe e dere n'ala ala peeji] *Asụsụ nke Jarawa: Phonology*. Calcutta: Nnyocha Anthropological nke India, Gọọmentị nke India, Ministry of Culture, Youth Affairs, na Sports, Dept. of Culture.
* [Ihe e dere n'ala ala peeji] *Jarwa - Asụsụ na Ọdịbendị.* Nnyocha Anthropological nke India, Ministry of Culture, Gọọmentị nke India, Kolkata

## Njikọ mpụga

* Akwụkwọ ọkọwa okwu Freelang Onge

Otú:Pages with unreviewed translations