Akazehe

thumb|Ụmụ nwanyị Burundi bi n'ime ime obodo nwere ike iji akazehe kelee ibe ha
Akazehe (nke a makwaara dị ka agocoya[1] ma ọ bụ, mpaghara, akayégo ma ọ bụ akahibongozo ) bụ ụdị omenala Burundian nke ekele egwu gbatịpụrụ agbatị, nke ụmụ nwanyị na-abụ naanị ya.[2][3] A na-eme ụdị ụda olu n'etiti ụmụ nwanyị ime obodo dị ka ekele quotidian n'etiti enyi abụọ ma ọ bụ ndị ikwu, n'agbanyeghị oge ma ọ bụ oge..

N'ime Burundi, a na-aghọtakarị akazehe dị ka mkparịta ụka kama ịbụ egwu, na omume (aha ya sitere na mgbọrọgwụ Kirundi -zehe, nke pụtara ịkparịta ụka) nke a na-ezo aka n'ikwu okwu kama ịbụ abụ.[1] Ọ bụ ezie na ekwuru na 1996 ka ọ na-adalata, [1] achọpụtala omume ahụ n'oge na-adịbeghị anya dị ka 2014 dị ka isi iyi maka ọdịmma ụmụ nwanyị na-enwe nsogbu na Burundi.[2]. UNESCO turu Akazehe maka ịkwalite udo na omenala ọdịnala na Burundi.

## Omenala na usoro egwu
*Akazehe* na-amalite site na ịmakụ, na-aga n'ihu n'abụ mkparịta ụka, ma na-ejedebe site na ịpị aka ma ọ bụ ịma aka. Ọ bụ ndị okenye n'ime ụmụ nwanyị na-amalite okwu ahụ.

Mgbe ha zutere, ndị inyom na-eme ihe nkiri na-abịaru ibe ha nso ma, guzo ọtọ, tinye otu aka ma ọ bụ aka abụọ n'ihu aka ma ọ dị n'ubu nke ọzọ. Isi ụmụ nwanyị ahụ dị n'akụkụ ibe ha, na-eche ma ọ bụ otu ma ọ bụ n'akụkụ dị iche iche ihu, mana ha anaghị eche ibe ha ihu ma ọ bụ na-ezute anya. Ozugbo e weere ọnọdụ a, a na-anọgide na-enwe mmegharị (ma e wezụga, n'ọnọdụ ụfọdụ, mmegharị egbugbere ọnụ "na-achịkwa nke ukwuu" na mmegharị aka na, nke a na-adịghị ahụkebe, ubu na ihu ) n'oge niile a na-abụ abụ, nke nwere ike ịdịru ọtụtụ nkeji. Abụ ahụ na-agbaso usoro oku na nzaghachi ma na-agbakọta na ụda na-agbanye, otu nwanyị na-abụ abụ, akụkụ na-agbanwe agbanwe (nke a na-akpọ kitten, nke pụtara *ịtụba*), na nzaghachiri *ostinato* nke nwanyị nke ọzọ (nke a kpọrọ__hau____hau____hau__, nke pụtara *ịnata*). Ụmụ nwanyị ga-agbanwe ọrụ n'oge niile a na-abụ abụ, na-agbanwe oge (s) na nkwụsịtụ dị mkpirikpi ma ọ bụ na ụfọdụ ahịrịokwu omenala. Ngwaa maka mgbanwe nke ọrụ bụ , nke pụtara ịgbanwere n'ibu ibu. Ụda nke *akazehe* dị mgbagwoju anya, na abụ zuru ezu nke sitere na akụkụ ndị a na-abụ n'ụzọ dị ngwa, na-agbakọta ọnụ,  gafee obere ederede.  E jirila ya tụnyere àgwà ya na Canon. Mgbe ụmụ nwanyị ahụ kewara na njedebe nke abụ ahụ, ha nwere ike izute anya ibe ha ma mụmụọ ọnụ ọchị, chịa ọchị, kelee ibe ha n'ụzọ ndị ọzọ (dị ka site na ịpị aka), ma kwurịta okwu.

## Ihe ndị dị n'ime ya
N'ụzọ iwu kwadoro, a na-akọwa *akazehe* n'okwu ya site na ngwaọrụ ejiji dị ka allusion, metaphor, aha-linkid="37" href="./Alliteration" id="mwXQ" rel="mw:WikiLink" title="Alliteration">alliteration, na metonymy.

Ihe ndị dị n'ime abụ ahụ nwere ike ịgụnye nkwupụta nke nkwekọrịta na mmetụta ịhụnanya, nkwenye nke ọrụ ndị na-eme ihe nkiri abụọ ahụ (dịka Hello, hello my daughter; *Ee, ee, ee m hụrụ n'anya* ), na-agbanwerịta akụkọ, ndụmọdụ, na akụkọ onwe onye banyere ndụ ezinụlọ ụmụ nwanyị, dịka usoro iri nke isiokwu na usoro ihe kachasị mkpa, dị ka Isaac Ndimurwakno si kwuo :

# Ọbụbụenyi n'etiti ụmụ nwanyị
# Ọrụ ụlọ ụmụ nwanyị
# Omume ọma nke ụmụ nwanyị na ụzọ ha si akpa àgwà
# Ezinụlọ onye si
# Ọnọdụ dị n'ezinụlọ ọhụrụ
# Ụzọ e si ejiji
# Mpaghara ọhụrụ nke mba ọzọ
# Ndị ọhụrụ a na-ahụtụbeghị
# Nwanyị ahụ hapụrụ naanị ya na-arụ ọrụ n'ọhịa
# Ngọzi na arịrịọ ọma 

## Hụkwa

* Hindewhu - egwu egwu Aka olu-ụfụ
* Katajjaq - ụda olu Ndị Inuit
* Mgbasa

## Ihe edeturu

## Njikọ mpụga

## Ihe odide