Asụsụ Ket

Asụsụ **KET** (/ˈkɛt/ KET ), ma ọ bụ karịa kpọmkwem *Imbak* na nke a maara dị ka **Yenisei Ostyak** (//'ɒstiæk// OSS-tee-ak [1]), bụ asụsụ Siberia nke e chere na ọ bụ naanị ya, naanị asụsụ dị ndụ nke Ezinụlọ asụsụ Yeniseian. Ndị Ket na-asụ ya n'etiti ọdọ mmiri Yenisei.

Asụsụ ahụ nọ n'ihe ize ndụ nke ịla n'iyi - ọnụ ọgụgụ ndị agbụrụ Kets bụ ndị na-asụ asụsụ ahụ si na 1,225 na 1926 ruo 537 na 1989. Dị ka ọnụ ọgụgụ UNESCO si kwuo, ọnụ ọgụgụ a adaala ruo 150. Nchịkọta ọnụ ọgụgụ nke afọ 2005 kọrọ  mmadụ 485 na-asụ asụsụ ala, mana a na-enyo ọnụ ọgụgụ a enyo na ọ na-arị elu.  ka otu akụkọ obodo si kwuo, ọnụ ọgụgụ ndị na-ekwu okwu Ket fọdụrụnụ dị ihe dị ka 10 ruo 20.  Yeniseian ọzọ, Yugh, kwenyere na ọ nwụọla n'oge na-adịbeghị anya.

## Akwụkwọ
Peter Simon Pallas bipụtara ihe ndị mbụ a chọpụtara banyere asụsụ ahụ na 1788 n'akwụkwọ njem (Путешествия по разным провинциям Русского Государства, ). Matthias Castrén bụ otu n'ime ndị ikpeazụ a maara na ha mụrụ Asụsụ Kott. Castré[6] biri n'akụkụ Osimiri Kan na mmadụ ise nke Kott, nke a kwenyere na ọ bụ ndị ikpeazụ fọdụrụnụ na-asụ asụsụ ahụ. N'afọ 1858, Castrén bipụtara ụtọ asụsụ na akwụkwọ ọkọwa okwu mbụ (), nke gụnyekwara ihe gbasara asụsụ Kott. N'ime narị afọ nke iri na itoolu, e weere ndị Ket dị ka agbụrụ nke Finno-Ugric Khanty. A. Karger na 1934 bipụtara ụtọ asụsụ mbụ (Ketskij波兰), yana Ket primer (Букварь на кетском языке ), na ọgwụgwọ ọhụrụ pụtara na 1968, nke A. Kreinovich dere.

## Asụsụ
Ket nwere olumba atọ: Southern, Central na Northern. Asụsụ niile yiri ibe ha ma ndị Kets sitere n'ìgwè dị iche iche nwere ike ịghọta ibe ha.  na-eji olumba ndịda a na-ahụkarị maka Ket edere.

## Ọmụmụ ụdaolu

### Mkpụrụedemede

* [17]**Ntinye aha**, nke a na-ejikarị akọwa akụkụ nke ihe omume, mana mgbe ụfọdụ a na-eji akọwa ndị ọrịa kama. Ntinye aka anaghị emetụta transitivity nke ngwaa (ọ bụ ezie na e nwere ihe atụ ebe a na-eji ụdị ntinye a akọwa mgbanwe nke steeti na-enweghị onye ọrụ), ebe ntinye aka nwere ike ime ka ngwaa transitive ghara ịgafe agafe. A na-ejikarị ndị ọrịa eme ihe maka ndị ọrịa na-emetụta kpamkpam site n'omume (dị ka ọ na-eme ka ha dịrị); ndị ọrịa na ya na-emetụtakarị na-ejikọta naanị mgbe ha na-elekwasị anya ma ọ bụ na-enweghị ihe ndabere.
* [18]**Ntinye okwu**, ọkachasị ntinye okwu na-enweghị njedebe (karịa mgbọrọgwụ) n'ime ngwaa dị mgbagwoju anya. A na-eji ụdị njikọta a eme ihe iji gosipụta akụkụ na ụdị ihe kpatara ya. Enweghị njedebe nwere ike iweta ihe ndị e tinyere n'ime ngwaa.
* [19] adjective, na adjective a na-etinye na-akọwa ebumnuche ma ọ bụ ọnọdụ ikpeazụ nke omume. [1]
* [20] incorporation, ebe a na-eji adverb mpaghara akọwa ntụziaka ma ọ bụ ụzọ nke mmegharị.

## Mkpụrụ akwụkwọ na mkpụrụ akwụkwọ
N'afọ ndị 1930 e mepụtara ma jiri Mkpụrụ akwụkwọ Latin mee ihe: 

## Mbelata na ojiji ugbu a
A na-etinye ndị mmadụ n'okpuru mkpokọta n'afọ ndị 1930. 'afọ ndị 1950 na 1960, dị ka ncheta nke ndị na-enye ihe ọmụma si kwuo, e zigara ha n'ụlọ akwụkwọ obibi ndị Russia, nke dugara n'ịkwụsị nnyefe asụsụ n'etiti ọgbọ. Ugbu a, a na-akụzi Ket dị ka isiokwu n'ụlọ akwụkwọ praịmarị ụfọdụ, mana ọ bụ naanị ndị okenye na-eme nke ọma na ole na ole na-azụlite ụmụ ha na asụsụ ahụ. Kellog, Russia bụ naanị ebe a ka na-akụzi Ket n'ụlọ akwụkwọ.  na-enye akwụkwọ pụrụ iche maka akara nke abụọ ruo nke anọ mana mgbe akara ndị ahụ gasịrị, ọ bụ naanị akwụkwọ Russian ka a ga-agụ nke na-akọwa ọdịbendị Ket. Enweghị ndị -asụ otu asụsụ a maara ka ọ na-erule afọ 2006.  sụgharịrị akwụkwọ ụmụaka, A Bit Lost nke Chris Haughton, n'asụsụ ahụ n'afọ 2013. [1] Alexander Kotusov bụ onye na-agụ egwú na onye na-ede uri nke Ket nwụrụ na 2019. [1] [2]

## Okwu ndị a gbazitere
Ket nwere ọtụtụ okwu ndị e si na Russian nweta, dị ka  'oké osimiri'; e nwekwara okwu ndị e ji n'asụsụ ndị ọzọ dị ka Selkup, dịka ọmụmaatụ: okwu  'ox' sitere na okwu Selkup bụ . Ket nwekwara ụfọdụ okwu Mongolian, dị ka saʹj ' tii' sitere na Mongolian .  nwekwara okwu sitere na Evenki, dịka ọmụmaatụ: okwu ahụ bụ 'ụtaba' nwere ike ịkwụ ụgwọ site na Evenki  'ụtaba'.

## Edensibia

## Akwụkwọ
 

## Ịgụ ihe ọzọ

* 
* 

## Njikọ mpụga
 

* Asụsụ Ndị Na-achọ Ịdị Nri nke Ndị Obodo Siberia - Asụsụ Ket
* Ket Okwu asụsụ na okwu ndị a gbazitere (site na World Loanword Database) 
* Filtchenko, Andrei 2001. Asụsụ Ket
* [Ihe e dere n'ala ala peeji] 2006. ''Nkọwapụta Grammar nke Ket'' (Yenisei-Ostyak). Folkestone, Kent: Global Oriental.   ISBN&nbsp;
* Kazakevich, Olga, na ndị ọzọ 2006?. Multimedia Database of Ket Language, Moscow State (Lomonosov) University
* Ndị na-agụ akwụkwọ, Ulrich Akwụkwọ: Nkọwa asụsụ, Ket: Vajda. Nkwupụta onye na-ebipụta na LINGUIST ListNdepụta LINGUIST
* [Ihe e dere n'ala ala peeji] Ket na ndị ọzọ Yeneseic
* [Ihe e dere n'ala ala peeji] The Ket People - Google Video E debere ya na  Wayback Machine
* Tebụl ọdịnaya na ịhazi ozi maka ''Njikọ Dene-Yeniseian.''
* Ihe omuma na ihe omuma banyere Dene-Yeniseian
* Viikberg, Jüri Ụgbọ mmiri. Na The Red Book of the Peoples of the Russian Empire, NGO Red Book,   (Wikipedia isiokwu)  
* Ket akwụkwọ ọkọwa okwu bụ isi na Global Lexicostatistical Database
* Mgbukpọ na-adịghị ekwu okwu: Mfu asụsụ na-eru n'ókè nke nsogbu