Maryam bint Uthman

**Maryam bint al-Shaikh Uthman bin Fudi** (amụrụ n'afọ 1810 - nwụrụ n'ihe dị ka afọ 1880), nke a makwaara dịka ***Uwardeji***, bụ ọkà mmụta, onye nkụzi na onye nwere mmetụta na Sokoto Caliphate . Ọ bụ nwa nwanyị kacha nta nke onye guzobere Caliphate, Usman dan Fodio, a maara ya maka mmụta ya na ọrụ ya na ndụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na okpukperechi na Sokoto na Kano . Ọ gụrụ akwụkwọ n'okpuru nna ya na nwanne ya nwanyị bụ Nana Asma'u, wee mechaa bụrụ onye na-arụsi ọrụ ike na ngagharị mmụta ụmụ nwanyị nke *Yan Taru* nke Asma'u, nke o mechara duru. Site na alụmdi na nwunye ya, gụnyere Emir nke Kano Ibrahim Dabo, Maryam malitere inwe njikọ na ezinụlọ ndị isi nke Caliphate ma rụọ ọrụ dị mkpa na mmekọrịta Kano na Sokoto. A na-ewerekwa ya dị ka onye nwere ikike na Islam eschatology, karịsịa arụmụka gbasara *Mahdi* na ngwụcha narị afọ nke 19.

## Ndụ
A mụrụ Maryam n'afọ 1810, o yikarịrị ka ọ dị na Sifawa (taa na Steeti Sokoto, Naịjirịa).  Ọ bụ nwa nwanyị kacha nta nke Usman dan Fodio, onye ọkà mmụta okpukpe Alakụba nke ndị Fulani hiwere Sokoto Caliphate . Malite na 1804, o duuru jihad ndị mgbanwe nke mechara kwụsị na 1808, afọ abụọ tupu a mụọ Meri. A maghị ọtụtụ ihe gbasara nne ya bụ Mariya, onye bụ naanị iko nwanyị Usman.  

A maara ezinụlọ Meri nke ọma maka mmụta ha. Ọ gụrụ akwụkwọ n'okpuru nna ya na nwanne ya nwanyị bụ́ Nana Asma'u, onye bụkwa ọkà mmụta na onye na-ede uri a na-akwanyere ùgwù. 

N'oge a mụrụ Meri, Asma'u lụrụ *Waziri* (onye na-achị Caliphate, Gidado na Laima ). Meri mechara lụọ nwa Gidado site n'aka nwunye ya mbụ, Muhammad Ade.  &#x3A;&#x200A;23&#x200A; Site n'alụmdi na nwunye a, ọ mụrụ ụmụ abụọ, gụnyere otu nwa nwanyị aha ya bụ Ta Modi (onye aha ya bụkwa Meri).  O mechara lụọ Ibrahim Dabo, *Emir* nke Kano (r. 1818–1846), mgbe nke ahụ gasịrị ọ kwagara n'obí Kano, ebe ọ malitere ụlọ akwụkwọ Qur'an.   Mgbe Dabo nwụsịrị na 1846, a na-ekwu na ọ lụrụ Ade ọzọ.  &#x3A;&#x200A;390&#x200A;

### Ihe gbasara Kalifa
Maryam abụghị nwunye mbụ Dabo, ọ bụghịkwa otu ezinụlọ eze si n'agbụrụ ya. Agbanyeghị, ọ ghọrọ onye nwere mmetụta n'ihe gbasara Kano. Ya mere, mgbe di ya nwụrụ, ọ laghachikwara Sokoto, ndị *caliph* chọrọ ka ha nye ya ndụmọdụ gbasara mmekọrịta ya na eze ukwu dị mkpa nke Kano. Mgbe *Caliph* Ahmadu Rufa'i zubere iwepụ *Emir* Abdullahi, nwa Dabo, *eze ukwu* rịọrọ ya ka o mee ka *caliph* ahụ ghara inwe obi ike. Abdullahi yiri egwu ime nnupụisi, mana Rufa'i mechara kweta ikwe ka ọ nọrọ n'ọchịchị. &#x3A;&#x200A;390–391&#x200A;

Mgbe Emir Abdullahi nwụsịrị n'afọ 1882, *Caliph* Umaru na *waziri* ya, Abdullahi Bayero, enweghị ike ikpebi onye ga-anọchi anya ya n'etiti Dan Lawan Yusufu na nwanne Abdullahi bụ Yusufu, onye a chụpụrụ dị ka . Ma *caliph* na *waziri* nwere ndị ha kacha hụ n'anya ma ha megidere onye nke ọzọ. Iji dozie esemokwu ahụ, Maryam tụrụ aro ka Mamman Bello, nwa Dabo na nwanne Abdullahi nke nta. A sịrị na Umaru na Bayero enwetala ahụ efe, ma kwado nhọpụta Bello dị ka nke Kano .  &#x3A;&#x200A;404&#x200A; 

A na-ewere Meri dị ka onye nwere ikike n'ọbịbịa *Mahdi* na Sokoto. Ihe ọmụma ya gbasara okwu a ghọrọ ihe dị oke mkpa mgbe a kpọsara *Mahdi* nke Sudan, Muhammad Ahmad, na 1881. Nke a mere ka ndị Caliphate si n'ọwụwa anyanwụ kwaga ebe niile, gụnyere onyeisi Sokoto bụ́ Hayatu bin Sa'id, onye degaara ya akwụkwọ na-agba ya ume ka ọ kwaga ebe ọzọ. N'ihi nchegbu maka ebili mmiri nke ndị si Kano kwaga, *Emir* Bello degaara Maryam akwụkwọ, na-arịọ ya ndụmọdụ gbasara oge ga-apụta ìhè . N'akwụkwọ ozi ya, *Wathiqa ila amir Kanu fi amr al-mahdi*, o kwuru, sị: Maka ajụjụ ị jụrụ anyị gbasara ya, ya bụ na ndị Hausaland na-agafe ebe unu si n'akụkụ niile wee kwuo na oge eruola maka ịpụpụ na Hausaland, azịza ya bụ ndị a: ndị dị otú ahụ bụ ndị na-eduhie eduhie ma na-amaghị ihe gbasara okpukperechi ha na ihe gbasara ụwa.

### Mmegharị na ọnwụ nke ''Yan Taru''
Maryam nọ na-arụsi ọrụ ike na *Yan Taru* nke Nana Asma'u, otu ngagharị iji kụziere ụmụ nwanyị na Caliphate. Asma'u duuru otu ndị na-eso ụzọ ya ( *jajis* ) gbasaa "ozizi Sufi gbasara mmụọ, omume ọma, na omume ọma n'ịchịkwa ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya gbadaruo n'akụkụ kacha ala nke obodo". Mgbe Asma'u nwụsịrị na 1864, Maryam weghaara ọchịchị dịka onyeisi nke ngagharị ahụ wee were aha *Uwardeji* .  Aha ahụ pụtara "onye na-elekọta ụmụ eze" e jikwa ya mee ihe dị ka ihe nnọchianya maka aha Gobir dị mkpa *[[Inna (title)|bụ Inna]]* .   &#x3A;&#x200A;178&#x200A;N'ụlọ ya dị na *Hubbare*, ụlọ ochie nna ya ma bụrụkwa ili ugbu a, ụmụ nwanyị si n'obodo dị iche iche zukọrọ wee nata nkuzi omume na agụmakwụkwọ n'aka ya, dịka ha si nweta Asma'u. Ihe omume ndị ọzọ gụnyere ịbụ abụ pụrụ iche, ịga ụlọikwuu n'èzí, na ịga leta ebe nsọ ndị a na-asọpụrụ. 

Maryam nwụrụ n'afọ 1880. Mgbe nke ahụ gasịrị, ada ya bụ Ta Modi weghaara ọchịchị dịka onyeisi otu *Yan Taru*, nke ka na-arụ ọrụ ruo taa.   &#x3A;&#x200A;65&#x200A;

## Edensibia



Otú:Pages with unreviewed translations