Mmegharị Syntactic

Ntugharị okwu bụ ụzọ e si ejikwa ụfọdụ echiche nke syntax adreesị  nkwụsịtụ. Ndị ọkà mmụta asụsụ structuralist bụ ndị kwuputara ya n'usoro ihe ndị a kwụsịrị ma ọ bụ nchụpụ. Ụfọdụ ihe mejupụtara yiri ka ewepụrụ n'ọnọdụ ebe ha nwetara akụkụ dị mkpa nke nkọwa. Echiche nke mmegharị ahụ na-arụrịta ụka ma na-ejikọta ya na ihe a na-akpọ mgbanwe mgbanwe ma ọ bụ chepụtara nke syntax (dịka ụtọ asụsụ mgbanwe, gọọmentị na echiche na-ejikọta, mmemme minimalist). Echiche nnọchi anya (dịka ụtọ asụsụ nke isi okwu, ụtọ asụsụ na-arụ ọrụ, ụtọ asụsụ nke iwu, na ọtụtụ ụtọ asụsụ na'okpuru), N'ụzọ dị iche, jụ echiche nke mmegharị ma na-ejikarị usoro ndị ọzọ na-ekwu okwu nkwụsịtụ gụnyere ntinyegharị eserese, njirimara ngafe, na ụdị mgbanwe.

## Ihe atụ
Ntugharị bụ ụzọ ọdịnala si akọwa nkwụsịtụ dị ka wh-fronting, topicalization, extraposition, scrambling, inversion, na shifting:

:: a. Jọn gwara Pita na akụkọ mbụ Meri masịrị ya. 
:: b. Kedu akụkọ Jọn gwara Pita na Meri nwere mmasị ____? - W - ihu

:: a. Anyị chọrọ ịnụ otu akụkọ ahụ ọzọ. b. Otu akụkọ ahụ anyị chọrọ ịnụ ___ ọzọ. - Topicalization

:: a. Ihe anyị na-atụghị anya ya mere. b. Ihe ___ mere na anyị anaghị atụ anya. - Extraposition

:: a. Ị ga-aghọta. 
:: b. Ị ga-aghọta ___? - Ntughari

:: a. O wepụrụ okpu ya. 
:: b. O wepụrụ okpu ya ____. - Ịgbanwe

A-ahịrịokwu ndị a na-egosi usoro okwu n'usoro, na nke b-ahịrịokwu na-egosi nkwụsịtụ nke mmegharị ahụ na-achọ ịkọwa. Edemede siri ike na-aka akara ngosi a na-akwagharị, ma na-emesi akara n'ọkwa ndị e chere na ọ bụ mmegharị ahụ si na ya pụta. N'ahịrịokwu nke mbụ, ihe mejupụtara akụkọ mbụ na-arụ ọrụ dịka ihe ngwaa masịrị wee pụta n'ọnọdụ ya ozugbo na-eso ngwaa ahụ. N'ahịrịokwu b nke mbụ, ihe mejupụtara akụkọ n'otu aka ahụ na-ejekwa ozi dị ka ihe nke ngwaa, ma na-apụta na mmalite nke ahịrịokwu karịa n'ọnọdụ ya na-esochi ngwaa ahụ. Nyocha dabere na mmegharị ahụ na-akọwa eziokwu a site n'igosi na ihe mejupụtara ya bụ ntọala n'ọkwa ya mana a na-ebugharị ya na mmalite nke ahịrịokwu, na nke a n'ihi ọrụ na-eme ajụjụ.

## Ụdị mmegharị
Ọmụmaatụ ndị dị n'elu na-eji ihe nrịba ama akara ebe a na-eche na mmegharị ahụ si na ya pụta. N'echiche nke mmegharị ahụ, ihe ndị a na-emesi ike kwekọrọ na ihe syntactic n'ezie, ma ọ bụ akara ma ọ bụ mbipụta dabere n'echiche nke mmadụ. ihe atụ:

:: b. Olee akụkọ1 John gwara Pita na Meri na-amasị t1? - Mgbanwe egosiri site na iji akara

Ndebanye aha na-enye aka na-egosi akụkụ nke e chere na ọ hapụla akara n'ọnọdụ mbụ ya, ọnọdụ nke akara ya t. Ụzọ ọzọ e si egosi mmegharị ahụ bụ n'ihe gbasara mbipụta. A na-ewere mmegharị n'ezie ka ọ bụrụ usoro nke iṅomi otu ihe mejupụtara n'ọkwa dị iche iche na ihichapụ njirimara ụda olu na ihe niile ma e wezụga otu ikpe. A na-eji mkpụrụ akwụkwọ ntaịsị mee ihe n'ihe atụ na-esonụ iji gosi nnomi na-enweghị ihe nnọchite anya ụda:

:: b. Olee akụkọ Jọn gwara Pita na akụkọ nke Meri masịrị ya? - Egosiputara n'iji mkpụrụedemede

Enwere nuances dị iche iche jikọtara ya na nke ọ bụla n'ime ụzọ e si egosi mmegharị (oghere, traces, copy), mana maka ọtụtụ akụkụ, mgbakọ ọ bụla nwere otu ihe mgbaru ọsọ nke igosi ọnụnọ nke nkwụsị.

## Nnọchianya nke mmegharị
N'ime ụtọ asụsụ generative, ụdị mmegharị dị iche iche achọpụtala. Ọdịiche dị mkpa bụ nke dị n'etiti mmegharị isi na mmegharị nke phrasal, yana ụdị nke ikpeazụ na-ekewa n'ime mmegharị A-Movement na A-bar. Ntugharị mbipute bụ ụdị mmegharị ọzọ karịa izugbe.

### mmegharị nke phrasal vs. mmegharị isi
Ntugharị arụmụka (A-movement) na-ewepụ nkebiokwu n'ime ọnọdụ ebe ekenye ọrụ grammatical a kapịrị ọnụ, dị ka mmegharị ihe ahụ gaa n'ọnọdụ isiokwu na ngafe:

:: a. Fred gụrụ **akwụkwọ ahụ**.
:: b. A gụrụ **Akwụkwọ ahụ** ___ (nke Fred). - Njem A

Ntugharị na-abụghị nke arụmụka (mmegharị A-bar ma ọ bụ A'-movement), n'ụzọ dị iche, na-ewepụ nkebi ahịrịokwu n'ime ọnọdụ ebe a na-ekenyeghị ọrụ grammatical a kapịrị ọnụ, dị ka mmegharị nke isiokwu ma ọ bụ ihe NP gaa n'ọnọdụ tupu okwu ọnụ na ajụjụ:

:: a. Ị na-eche na **Fred** hụrụ Mary n'anya.
:: b. **Ònye** ka ị chere ___ hụrụ Mary n'anya? - Ịgagharị A-bar

:: a. Ị na-eche na Fred hụrụ **Meri** n'anya.
:: b. **Ònye** ka ị chere na Fred hụrụ n'anya ___? - Ịgagharị A-bar

Ọdịiche A- vs. A-bar bụ ntụaka maka ọnọdụ echiche nke syntax n'ihe gbasara lexicon. Ọdịiche ahụ na-ebuli ọrụ nke syntax site n'ịchọta tiori nke olu (ọrụ vs. passive) fọrọ nke nta ka ọ bụrụ kpamkpam na syntax (na-emegide na lexicon). Ozizi nke syntax nke na-achọpụta ihe dị iche na-arụsi ọrụ ike na lexicon (nke na-agafe agafe adịghị esite na mgbanwe site na onye na-arụ ọrụ) na-ajụ ihe dị iche iche kpamkpam.

### A-mmegharị vs. A-bar ije
Nkebi dị iche n'etiti ụdị mmegharị ahụ bụ phrasal vs. mmegharị isi.[8] Ntugharị phrasal na-apụta mgbe isi nke nkebiokwu na-emekọ ihe ọnụ na ndị niile dabere n'ụdị nke nkebi ahịrịokwu ahụ dum na-agagharị. Ọtụtụ n'ime ihe atụ ndị dị n'elu gụnyere mmegharị akpaokwu. Ntugharị isi, n'ụzọ dị iche, na-eme mgbe naanị isi nke ahịrịokwu na-aga, isi na-ahapụkwa ndị dabere na ya. Ntụgharị isiokwu- inyeaka bụ ihe atụ nke mmegharị isi:

:: a. Ọ ga-agụ isiokwu nke abụọ.
:: b. Ọ ga-agụ isiokwu nke abụọ? - Njem isi nke ngwaa enyemaka ga-*ga-abụ*

:: a. Otu **Onye** agụela isiokwu ahụ.
:: b. ___ Enwere **onye** gụrụ isiokwu ahụ? - Njem nke nnọchiaha isiokwu *onye*

N'echiche na ndị inyeaka nwere na ga-abụ isi nke nkebi ahịrịokwu, dị ka nke IPs (mkpụrụokwu nkebi ahịrịokwu), b-ahịrịokwu bụ n'ihi nke isi ije, na inyeaka ngwaa nwere na ga-aga n'aka ekpe na-enweghị na-ewere na ha fọdụrụ nkebi ahịrịokwu na ha na-isi.

Ọdịiche dị n'etiti mmegharị nke phrasal na mmegharị isi na-adabere n'ụzọ siri ike na iche na mmegharị ahụ na-eme n'aka ekpe. Ntụle nke ntụgharị okwu- inyeaka nke na-ekweta mmegharị aka nri nwere ike gbasaa na mmegharị isi kpamkpam:

:: a. Ọ ga-agụ isiokwu nke abụọ.
:: b. ___ Ọ ga-agụ isiokwu nke abụọ? - Njem nke nnọchiaha isiokwu *ya*

:: a. Ọ ga-agụ isiokwu nke abụọ.
:: b. ___ Ọ ga-agụ isiokwu nke abụọ? - Njem nke nnọchiaha isiokwu *ya*

Ntụle egosiri n'ahịrịokwu ndị ahụ na-ele isiokwu a na-akpọ mmadụ na ya ka ọ na-aga n'aka nri kama ngwaa inyeaka na-aga n'aka ekpe. Ebe ọ bụ na nnọchiaha ndị ahụ enweghị ndị dabere (ha naanị ha tozuru oke dị ka nkebiokwu zuru oke), a gaghị enwe ihe mere a ga-eji were mmegharị isi.

## Agwaetiti na ihe mgbochi maka njem
Ebe ọ bụ na mbụ a tụrụ aro ya, echiche nke mmegharị ahụ ewepụtala ngalaba nyocha ọhụrụ nke na-achọ ịnye ihe nzacha na-egbochi ụfọdụ ụdị mmegharị ahụ. A na-akpọ locality theory,[9] ọ nwere mmasị n'ịghọta agwaetiti na ihe mgbochi mmegharị. Ọ na-agba mbọ ịchọpụta ngalaba na ìgwè kpakpando na-egbochi mmegharị ahụ ka ọ ghara ime. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, ọ na-agba mbọ ịkọwa ọdịda nke ụfọdụ mbọ na mmegharị ahụ:

:: a. Ị na-eche na Mary gara Peter tupu ọ kpọọ **Fred**.
:: b. ***Ònye** ka ị chere na Meri gara Pita tupu ọ kpọọ ___?  - Mgbalị na-akụ afọ n'ala ịkwaga Fred / onye si na adjunct pụta *tupu ọ kpọọ Fred*.

:: a. Foto gị nke **Fred** bụ ihe ọchị.
:: b. ***Ònye** bụ foto gị nke ___ na-atọ ọchị? - Mgbalị na-emeghị ka Fred / onye si n'isiokwu NP *foto gị nke Fred*; rịba ama na "Ònye bụ foto gị na-atọ ọchị nke?" ma ọ bụ, n'ụzọ doro anya ma ọ bụghị n'ụzọ na-enweghị isi, "Ònye ka foto gị na'ụzọ na'ụzọ ọchị?" dị mma.

:: a. Ị nwere mmasị n'echiche Bill.
:: b. ***Onye** ka ị na-amasị ___ echiche? - Mgbalị na-akụ afọ n'ala ịkwaga *Echiche Bill* / onye ọ bụla n'ime ihe ahụ bụ NP Bill (ma "Onye echiche ị na-amasị?" dị mma).

Agbagharala ahịrịokwu b-ahịrịokwu niile n'ihi mmachi mpaghara na mmegharị. Adjuncts na isiokwu bụ àgwàetiti ndị na-egbochi mmegharị, na alaka aka ekpe na NP bụ ihe mgbochi na-egbochi ndị na-emezigharị aha na NPS.

## Ihe ngosi na-agafe
Ntughari nke okwu syntactic bụ arụmụka, ọkachasị n'iburu n'uche nke mmegharị ahụ. Echiche nke syntax nke na-egosi na ọ na-agafe na-ajụ mmegharị syntactic kpam kpam, ya bụ, ha na-ajụ echiche ahụ na ihe e nyere "akwaga" na-apụta na ọnọdụ "ntọala" ya n'okpuru elu: ọnọdụ ndị nwere oghere, traces, ma ọ bụ mbipụta mara. Kama nke ahụ, ha na-eche na e nwere naanị otu ọkwa nke syntax, na ihe niile mejupụtara na-apụta naanị n'ọnọdụ elu ha, na-enweghị ọkwa dị ala ma ọ bụ mmepụta. Iji lebara nkwụsịtụ anya, ha na-ekwu na a na-agafe na / ma ọ bụ na-agbadata usoro nhazi nke n'etiti onye na-achị ya na gọvanọ ya.[10] Osisi na-esonụ na-egosi njirimara na-agafe nyocha nke nkwụsị wh-n'ụdaasụsụ dabere.[11]

:: Feature passing 1

Okwu na-acha uhie uhie na-egosi catena (agbụ nke okwu) na-ejikọta wh-mepụtara ihe na-achị ya, okwu ahụ na-enye ikike n'ọdịdị ya.[12] Echiche bụ na njirimara (= ozi) jikọtara ihe (dịka aha, ihe kpọmkwem) na-agafe na elu na ala n'akụkụ catena nke akara na-acha uhie uhie. N'ụzọ dị otú ahụ, a na-anabata ikike iri nri iji kewaa ihe kpọmkwem NP. Site n'inyocha ọdịdị nke catenae dị ka nke na-acha uhie uhie, enwere ike ịmata ihe mgbochi mpaghara na nkwụsị.

## Ihe ịrịba ama
N'ime ọchịchị na tiori na-ejikọta ya na ụfọdụ echiche ụmụ ya, mmegharị ahụ na-ahapụ ngalaba efu nke a na-akpọ trace.

: a. Ị na-amasị gị iri nri.
: b. Gịnị ka ị na-amasị iri **t**.

N'echiche ndị dị otú ahụ, a na-ahụta akara n'ezie akụkụ nke usoro syntactic, nke a na-achọpụta na mmetụta nke abụọ ha nwere na syntax. Dịka ọmụmaatụ, otu arụmụka doro anya maka ịdị adị ha sitere na ihe Bekee kpọrọ nkụchi obi, nke chọrọ ịbanye n'ime wanna. A na-arụ ụka na ihe a na-agaghị ekwe omume mgbe nchọta ga-abanye n'etiti "chọrọ" na "ịme", dị ka n'ahịrịokwu b n'okpuru.[13]

:: a. Ònye ka Vicky ***'t'''">chọrọ''' ịtụ vootu maka t? → Ònye ka Vicky '''chọrọ''' ịtụ vootu?
:: b. Ònye ka Vicky '''chọrọ ''t*** o merie? → *Ònye ka Vicky **chọrọ** imeri?

Ihe akaebe dị otú a edugaghị n'inwe nkwenye zuru oke maka nchọta, ebe ọ bụ na ụdị nkwekọrịta ndị ọzọ na-enye ohere itinye ntinye aka.[14]

:: a. Ònye ka Kim chere na t nọ n'okpuru nlelị? → Ònye ka Kim chere na ọ bụ nlelị?
:: b. Ònye ka Kim chere na oge ga-eme? → Ònye ka Kim chere na ọ ga-egbu oge?
:: c. Gịnị ka Kim chere na ọ na-eme? → Gịnị ka Kim chere na ọ na-eme?

Ndị na-akwado echiche trace azaghachila mgbagha ndị a n'ụzọ dị iche iche. Dịka ọmụmaatụ, Bresnan (1971) rụrụ ụka na nkwekọrịta nke "to" bụ ihe na-adịghị mma ebe nkwekọrịta nke inyeaka ndị a na-atụghị anya ya na-eme ka ọ bụrụ ihe na-adịghị mma, nke pụtara na ọ bụ naanị nke mbụ ga-emetụta akara gara aga.[15]

## Hụkwa

## Ihe odide
 

## Ebe e si nweta ya