Costache Aristia

**Costache** maọbụ **Kostake Aristia**; a mụrụ dịka **Constantin Chiriacos Aristia**; Greek: Κωνσταντίνος Κυριάκος Αριστίας, *Konstantinos Kyriakos Aristias*; transitional Cyrillic: Коⲛстантiⲛꙋ Aрiстia, *Constantinŭ Aristia*; 1800 &#x2013; 18 April 1880) bụ onye ode uri, onye na-eme ihe nkiri na onye nsụgharị asụsụ a mụrụ na Wallachia nke a makwara maka ọrụ ya dịka onye ọlụagha, onye nkụzi ụlọ akwụkwọ na onyeọrụ ebere. Onye òtù Greek colony, ito eto na ịbụ okorobịa ya dakọtara n'oge Hellenization kacha rịa elu na Danubian Principalities abụọ abụọ. O mere ihe nkiri nke mbụ na *[[Cișmeaua Roșie]]* dị na Bucharest, bịa bụrụ onye na-eso ụzọ Lady Rallou. A na-ekwu na ọ bụ nwanyị ahụ kwadoro njem o mere gaa France, ebe Aristia nọ ghọọ onye na-eňomi François-Joseph Talma.

Mgbe ọ laghachiri, Aristia malitere ịga ije nnwere onwe nke mba Gris, sonye na Filiki Eteria ma na-efe "ọkọlọtọ nke nnwere onwe" maka Sacred Band. Ọ lụrụ ọgụ n'ihu Wallachia n'oge Agha Nnwere Onwe nke Gris, ma eleghị anya ọ nọ maka mmeri na Drăgășani. Ọ gbapụrụ na mba ahụ wee kwaga n'etiti steeti dị iche iche nke Europe, na-enweta nchebe site n'aka Earl of Guilford, tupu ọ laghachi Bucharest dị ka onye nkuzi onwe onye maka Ezinụlọ Ghica. Aristia jiri ohere a kụzie ejije na ime ihe nkiri, wee si otú a ghọọ otu n'ime ndị mbụ mere ntinye na ihe nkiri Romania. Onye osụ uzọ na nkà na ejiji, ọ chekwara aha ya ọbụna mgbe ndị Wallachia jụrụ ọchịchị ndị Gris. O mere ka ọ mata ya ahụ bụ ịwedata ihe ndị si mba France na ọdịbendị ha, na-ebipụta akwụkwọ nkuzi maka ịmụ French, ma na-akụzi ma French na Demotic Greek na Saint Sava College.

N'okpuru ọchịchị Regulamentul Organic, Aristia jikọtara okwu Eterist na nnwere onwe nke mba Romania. Ọ ghọrọ onye na-eso ụzọ Ion Heliade Rădulescu, ma nye aka guzobe Philharmonic Society, nke mepụtara ọgbọ ọhụrụ nke ndị na-eme ihe nkiri Wallachia - gụnyere Costache Caragiale na Ioan Curie. O nyere aka na mgbalị maka imeziwanye asụsụ ahụ, na'agbanyeghị na a katọrọ atụmatụ ndị nke ya ma jụ ha n'ikpeazụ. Aristia ghọrọ onye a ma ama site na nsụgharị ọ sụgharịrị Sọl nke Vittorio Alfieri dere, nke rụrụ ọrụ ụzọ abụọ dị ka nkwupụta mba, ma nweta otuto maka ntụgharị ya nke *Iliad.* Otú ọ dị, a kwara ya emo maka ịja Prince Gheorghe Bibescu mma. O nyekwara aka na ndụ ọdịbendị na Alaeze nke Gris, ebe, n'afọ 1840, o bipụtara naanị ọrụ ya n'ejije.

Aristia sonyere na Nnwogha Wallachia nke afọ 1848, mgbe, dị ka onye ndú nke National Guard, ọ nwụchiri ndị na-agbaso omenala na-esoghi n'òtù ya ma kpọọ ọtụtụ akwụkwọ Regulamentul Organic ọkụ n'ihu ọha. N'oge mmegide ahụ, ya onwe ya bụ onye mkpọrọ nke Alaeze Ukwu Ottoman, a ma mesịa chụpụ ya na Wallachia. Ọ laghachiri n'afọ 1851, mgbe ya na ọchịchị Barbu Dimitrie Știrbei, mere udo, ma nọgide na-abụ nwa amaala nke United Principalities. Ọ hapụrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'oge ndụ ya fọdụrụnụ, na-elekwasị anya n'ọrụ ya na Saint Sava, yana na Mahadum Bucharest, na ịmepụta nsụgharị ọzọ nke *Iliad*. Otu n'ime ọrụ ikpeazụ o bipụtara bụ nsụgharị Bible, nke e mere n'okpuru nkwekọrịta ya na British and Foreign Bible Society.

## Akụkọ ndụ

### Oge Ntorobịa
A na-ekwenye na a mụrụ Aristia na Bucharest, isi obodo Wallachia, na 1800. Ndị edemede ụfọdụ weghachiri ụbọchị a mụrụ ya azụ gaa na 1797, mana ndị ikwu Aristia gọnahụrụ na nke a ziri ezi. N'afọ 1952, onye na-akọ akụkọ ọdịnala Dimitrios Economides, onye gbara ezinụlọ Aristia ajụjụ ọnụ, kwuru na a mụrụ Costache na Istanbul, isi obodo nke Alaeze Ukwu Ottoman, "n'ihe dị ka afọ 1800". N'oge a mụrụ ya, Wallachia na Moldova (ndị isi abụọ nke Danubian) bụ ndị na-achị onwe ha nke alaeze Ottoman; ọchịchị ọdịbendị Gris na Hellenization, nke ndị Phanariotes na-anọchite anya ya, nọ na "nnukwu ala" ha. Na'agbanyeghị na onye ọkà mmụta Petre Gheorghe Bârlea na-ahụta ya dị ka onye si Aromania,  Aristia n'onwe ya kwuru na, site n'akụkụ nna ya ma ọ dịkarịa ala, na ọ bụ "ezi onye Gris". Ọ kọwara mmekọrịta ya na Wallachia dịka nke bụ mmetọ afọ ofufo, dịka nna ya nyere ndụmọdụ: Fii grec și român zdravăn, fii recunoscător ("Na-eguzosi ike dị ka onye Gris na onye Aromania, nwee ekele").  N'ịbụ onye mikpuru onwe ya n'omenala ndị Gris, ọ ka nwere ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na ọ nweghị nghọta chaachaa nke Romania edere ede ruo 1828. 

Costache banyere ụlọ akwụkwọ Grik nke Bucharest n'oge ọchịchị Prince John Caradja, onye Phanariote. Ndị nkuzi ya n'ebe ahụ gụnyere ọkà mmụta asụsụ Constantin Vardalah .  Dị ka otu akụkọ nke onye nchọpụta Octav Minar a na-emeghị n'oge si kọọ, Aristia malitekwara dị ka onye nkuzi ejije mgbe ọ laghachiri Bucharest, n'oge ụfọdụ tupu 1815. A na-eche na ụmụ akwụkwọ ọgbọ mbụ ya gụnyere Stephanos "Natis" Caragiale, nna nna nke onye Romania na-eme ihe nkiri Ion Luca Caragiale .  Tupu ọ gụsịa akwụkwọ, Aristia n'onwe ya bụ onye na-eme ihe nkiri n'ebe ohaneze na-ahụ dị na *[./&#x3C;i&#x20;id= Cișmeaua]* Roșie".   Ọkà mmụta Walter Puchner, onye kwuru na ihe omume ndị a mere na "oge opupu ihe ubi na oge mgbụsị akwụkwọ nke 1817", na-ajụ izi ezi nke ihe ndekọ akụkọ ihe mere eme, na-ekwu na ha na-emegide ibe ha na nkọwa. Dị ka onye ncheta na ome nnyocha Dimitrie Papazoglu si kwuo, Cișmeaua bụ "onye nduzi Aristias" na-achịkwa ya.  N'oge ahụ, ime ihe nkiri na Wallachia bụ ọrụ naanị ụmụ nwoke, Aristia e wee pụta dị ka nwanyị na-edu , na ihe nkiri drag.  Nwa nwanyị Caradja, Lady Rallou, kwadoro ndị òtù Cișmeaua. Dị ka akụkọ dị iche iche si kwuo, nkà Aristia masịrị ya, a kọkwara na o zigara ya mba ofesi, gaa na Alaeze nke France, ka Aristia mụọ ihe n'okpuru François-Joseph Talma.   A na-arụ ụka banyere nkọwa nke nkwupụta a. Onye nchọpụta Ioan Massoff na-ekwu na-enweghị mgbe Aristia bụ onye òtù Talma na-eme ihe nkiri, kama ọ bụ naanị onye na-ekiri ihe ngosi ya mgbe dum, na mgbe nke ahụ gasịrị ọ bụrụzie onye na-eṅomi ya. Puchner na-ajụ ma e nwere mgbe ọbụla njem a mere, ebe ọ bụ na "enweghị ihe akaebe obụla pụtara maka [Aristia] ịnọ na Paris".
áká_èkpè|thumb|440x440px|Ihe odide German nke 1821, na-egosi Arnauts nke Sava Fochianos, n'okpuru ọkọlọtọ nwere obe, ebe Ndị agha Ottoman na-egbu ya na Bucharest
Ndị Aristias sonyeere ịhụ maka nnwere-onwe mba nke ndị Gris obere oge tupu Nnupụisi ndị Gris nke 1821 emee. Aristia na-eto eto sonyeere òtù nzuzo nke Alexander Ypsilantis, bụ Filiki Eteria,    nke ji nwayọọ nwayọọ mee njem mba na Moldavia na Wallachia. Na ngwụcha afọ 1818 na mmalite afọ 1819, nwa eze ọhụrụ, Aleksandros Soutzos, nyere Aristia na ndị òtù ya ohere ịrụ ọrụ nke ihe nkiri ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na-egosi "ịkpọasị nke ọchịchị aka ike na ịchụ onwe onye n'àjà maka ala nna" - site na La Mort de César na *Merope*, nke Voltaire, ruo na Aspasia nke  Iakovakis Rizos Neroulos. A nabatara ha site na "ịkụ aka, obi ụtọ na mmetụta na-enweghị isi".  Soutzos nwere mwute maka nnabata a, wee kpebie ịmachibido ihe nkiri niile a ga-aghọta dị ka nkatọ nke okpukpe na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ndị òtù ahụ leghaara ya anya, bụ ndị zaghachiri n'ụzọ doro anya nye òtù ndị na-agba izu mmegide nke Eterist; ha gara n'ihu na-eme egwuregwu Voltaire na Vittorio Alfieri ndị na-akpasu iwe, ruo na Mee 1820, mgbe ndị Gris nọ n'ógbè ahụ nọ na nkwadebe zuru oke maka ime mgbanwe ahụ.

Aristia cheere ndị Eterists na Bucharest, bụ nke ndị agha na-eso ụzọ Tudor Vladimirescu, bụ onye duziri Nnupụisi nke ndị Rom n'otu mgbe ahụ nọchirila. N'etiti Machị 1821, ndị Gris nọ na Bucharest, nke Giorgakis Olympios du, kwere nkwa ịkwado Ypsilantis kama Vladimirescu. Ihe njirimara ihe omume ahụ bụ ngosipụta dị ukwuu nke nnwere onwe nke ndị Gris n'etiti obodo Bucharest, nke Constantin D. Aricescu dere site na ajụjụ ọnụ ya na Aristia. Onye ahụ na-eme ihe nkiri bu "ọkọlọtọ nnwere onwe", akara Eterist na-egosi Constantine Onye Ukwu na Helena, yana obe na okwu njirimara "N'ime nke a, merie"; ihu ya gosipụtara phoenix na-ebili site na ntụ ya. Ememe ahụ mechiri site na ịkụ ọkọlọtọ ahụ n'ọnụ ụzọ ámá Bellu, a maara ndị mmadụ ọkwa na ọ na-egosi mmeri nke Byzantium dị n'ọdịnihu. Akụkọ na-ekwu na "ọkọlọtọ nke Maazị Aristia bu" ka Sava Fochianos mechara nabata, onye gbapụrụ gaa na 'Sacred  Band' nke Ypsilantis yana ndị agha Bucharest.

N'ọnwa Eprel-Ọgọstụ, Ndị agha Ottoman gbara ndị agha Ypsilantis gburugburu ma kpochapụ ha. Dị ka akụkọ dị iche iche si kwuo, Aristia lụrụ ọgụ ha na Sacred Band nke Wallachia na njedebe ha na Drăgășani, n'akụkụ n'akụkụ ya na onye na-eme ihe nkiri ibe ya, Spiros Drakoulis. A merụrụ ya ahụ nke ukwuu n'ọgbọ agha ahụ,  tupu ọ nata ebe nsọ na Alaeze Ukwu Austria.  O mechara biri na Papal States, ebe a kọrọ na ọ gara n'ihu na agụmakwụkwọ ya ma mara ime ihe nkiri ndị Ịtali. Dịka ọ na-eme ngosi n'ụlọ ebere ọha nye ụmụaka dara ogbenye, na ma ọ bụ gburugburu 1824 ọ zutere Louis Dupré, onye sere onyinyo ya. Ọzọkwa na Rom, Aristia zutere Earl nke Guilford, ma mesịa kwuo na ọ natara nchebe nne na nna ya. Ka ọ dịgodị, nna Costache n'ezie debanyere aha ịlụ ọgụ maka First Hellenic Republic, e mesịkwara gbuo ya na Siege of Missolonghi.  

Mgbe ọ laghachiri n'obodo ya bụ Wallachia, Aristia chọtara ọrụ dị ka onye nkuzi onwe onye maka ndị na-eto eto nọ n'Ezinụlọ Ghica - onye nna ochie ha, Grigore IV Ghica, weghaara ocheeze Wallachia na 1822. Onye nkwado ya, Smărăndița Ghica, rịọkwara ya ka ọ mee ihe nkiri Neoclassical na Grik n'ụlọ ya Bucharest. Ndị na-aga n'ihu gụnyere onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na onye na-ede akụkọ n'ọdịnihu, Ion Ghica, onye Aristia nyekwara nkuzi. Dị ka Ghica si kwuo, Aristia debere ọrụ aha maka onwe ya, ebe Smărăndița na Scarlat Ghica nwere ọrụ nkwado; ejiji ha sitere na ákwà linin na uwe ochie. Ghica kọwara onye nkuzi ya dị ka onye "epic" na "ọkụ", na-ekwu na Aristia na-akwalite ejiji ọdịda anyanwụ nke oge a, gụnyere tailcoat, ebe ọ tụfuru uwe Ottoman niile mgbe 1822 gasịrị.
 

## Ihe Ncheta Ya
Onye a na-ede uri hapụrụ Aristeea Ananescu laa mmụọ, ebe nwa ya nwanyị nke ọzọ bu ya ụzọ nwụọ. Bucharesters chekwaara ihe ndekọ nke onye edemede ahụ nwụrụ anwụ n'aha ha nyere ihe onwunwe mbụ ya, dị ka *Gropile Aristia* ma ọ bụ Gropile lui Aristia ("Aristia's Pits"). N'afọ 1891, kọmitii na-ahụ maka idebe ihe ọcha, nke Alfred Bernard-Lendway nọ n'isi ya, chọpụtara na olulu ndị fọdụrụnụ chịkọtara mmiri na-egbu egbu ma bụrụ isi iyi nke ọrịa ịba; a katọrọ mpaghara ahụ ma kpuchie olulu ndị ahụ. Lucsița rere ihe fọdụrụ n'ubi vaịn na ebe a na-egwupụta ihe n'ala nke di ya nye onye ọchụnta ego aha ya bụ Viting, mana ndị nketa ya gbara akwụkwọ maka nke a n'ụlọ ikpe ruo ca. 1940. Ka ọ na-erule mgbe ahụ, a kwatuola ụlọ ezinụlọ ahụ iji wuo ụlọ ọgwụ maka Ụlọ ọrụ ụgbọ okporo ígwè steeti, na'agbanyeghị na a ka maara mpaghara ahụ maka onye edemede a kpọkwasịrị aha ya.

N'ide akwụkwọ na Jenụwarị 1914, Ananescu kwuru na ọ dịghị ndokwa e mere maka ịgba otu narị afọ nke nna nna ya na 1900. O kwuru na e mere nleghie anya a n'afọ 1903, mgbe Ollănescu-Ascanio mepụtara obere akụkọ ihe mere eme nke Aristia bụ onye isi na ya. N'oge ahụ, nke ka n'ihe ndekọ Aristia furu efu, dị ka ọtụtụ n'ime mbipụta nke *Bible Sacra*, mana onye ọkà mmụta Ramiro Ortiz chọtara *Sọl* ya ma bipụta ya na 1916. Ka ọ na-erule 1919, a gbanweela aha ụlọ akwụkwọ ụmụ nwoke ahụ dị na Francmasonă (ma ọ bụ Farmazonă) Street nke Bucharest kpọọ ya aha onye a na-ede uri. Aristia nwetara mmasị ọhụrụ n'oge Ọchịchị Kọmunist nke Romania, mgbe a na-eme emume ya mgbe ụfọdụ dị ka onye na-aga n'ihu. Ọ pụtara dị ka onye si mee ihe nkiri na akwụkwọ akụkọ Camil Petrescu nke afọ 1953, Un om între ኣለ - "akụkọ ndụ ya" na-enye onye edemede ihe ngọpụ maka ịkọwa ụwa nke ihe nkiri na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya na omume ya tupu na n'oge 1848.  N'ọnwa Eprel afọ 1955, National Theater Bucharest na onye na-eme ihe nkiri bu isi ya, Costache Antoniu, mere ememe ncheta afọ iri asaa na ise kemgbe ọnwụ Aristia. 

## Ihe edeturu

## Edensibịa