Ngozi Okonjo Iweala

**Ngọzị Okonjọ-Iweala** rụrụ ọrụ dịka Mịnịsta na-ahụ maka ihe niile gbasara ego (Minister of Finance) na Naịjiria. Ọ rụrụ ọrụ mịnịsta ugboro abụọ: sitē n’afọ 2003 rue afọ 2006; sitekwa n’afọ 2011 rue 2015. Tutu ọ rigoo n’ọkwa mịnịsta, ọ rụrụ ọrụ iri afọ abuo na ise n’ọba ego nke mba ụwa rue n'ọkwa "Managing Director" n’ahụ maka otu ọrụ niile si-aga na ya bụ oba ego. Ọ nọrọ n'ọkwa a afọ anọ (site n’afọ 2007 rue 2011). Ugbua, Okonjo-Iweala na-arụ ọrụ n'ọkwa daịrekụtọ jenaralụ n'òtù mbà ụwa a kpọrọ World Trade Organisation bụ òtù na-ahụ maka iwu, atụmatụ, usoro na nhazi azụmahịa mbà na mbà n'ụwa. Ọ bụkwa onyeísīoche bọd na-ewepụta ihē ndị a ga-elegara anya na-èmē ihē n’òtù na-aza Global Alliance for Vaccines and Immunization, nakwa na Standard Chartered Bank, ma sorokwa na bọd ndị Twitter na 
African Risk Capacity (ARC).

## Ndụ na Agụmakwụkwọ Ya

Okonjo-Iweala bu onye Ọgwashị-Ukwu dị na Steti Delta. Nna ya Chukwuka Okonjo bụ ọkà mmụta, bụrụkwa ēzè sitere n’ezinụlọ Ọbahaị bụ ebe e si ewepụta ēzè n'Ọgwashị-Ukwu. Di Okonjo-Iweala bụ Ikemba Iweala, onye dọkịta na-ahụ maka ịwapu ụbụrụ mmadụ ma mezie ihe mebiri  na ya. Nwoke a bụ onye Umuahia dị na Stetị Abịa. Chineke jiri ụmụ anọ chọọ alụmdinanwunye ha nma.

N’ụlọ akwụkwọ St. Anne, dị na Molete, Ibadan ka Okonjo-Iweala malitere akwụkwọ. Ka ọ gụchara akwụkwọ elementịrị, ọ gbagoro n’ụlọ akwụkwọ ọzọ dịkwa n'Ibadan aha ya bụ “International School”, gụkwaa ākwụkwọ na mahadum dị na Harvard (Havard University) na mba Njikọ̀taọ̀hà. O tuuru ugo na Havard site na-iji "magna cum laude" na AB gụchaa ākwụkwọ ya n'ekọnọmikisị n'afo 1976. O nwetakwara Ph.D. (Doctor of Philosophy) n'ihe banyere ọnọdụ akụnụba na mmepe obodo. Ọ bụ n'afọ 1981 ka o siri n'ụlọ akwụkwọ ukwu nkà na ụzụ dị na Massachusetts (Massachusetts Institute of Technology) nweta nzere Ph.D. a na mba Emerịka.  Òtù ụmụnwanyị na-arụ ọrụ na mahadum na mba Emerịka (American Association of University Women) nyere ya nkwado ego maka ya bụ Ph.D., nihi na ụbụrụ ya dị nkọ.

## Ijeozi Ya na Gọọmentị

Okonjo-Iweala rụrụ ọrụ mịnịsta na Gọọmentị Etiti Naịjiria ugboro abụọ. Ọ bụụrụ mịnịsta hụrụ maka ego, bụrụkwa minista hụrụ maka ihe na-eme na mba ọzọ. Dịka nwanyị mbụ nọrọ n’ọkwa abụọ a n'oge Olusegun Obasanjo bụ onyeīsiàlà Naịjiria,  ọ nọrọ n’īsi mbọ a gbara ịhụ na òtù Paris Club kagburu nnukwu ụgwọ ijeri iri ato ego mba Emerịka Naịjiria ji ha. Okonjo-Iwala gbakwara mbọ pụrụ iche n’afọ 2003 ịhụ na Naịjiria chekwara ego niile mara n’elu ego e retara na nmanụ petrolu, nke mere na ọnọdụ ọjọọ akụnụba Naijiria nọ na ya n'oge ahụ belatara.

Ọ bụkwa Okonjo-Iweala wepụtara atụmatụ isi n’akwụkwọ ntakụkọ bipụta n’ọnwa ọbụla ego Stetị iri atọ na isii si n'akpaego Gọọmentị Etiti keta n'ótù n'ótù. Atụmatụ a gbara n'anwụ usoro Gọọmentị Etiti gbasoro, mee ka ewu na ọkụkọ hụ ma gọọmentị o tinyere ego n'ọrụ ma ọ bụ na o rifuru ego ọhaneze. Nke ọzọ bụ na Okonjo-Iweala gbara mbọ mere ka ndị zara "Fitch Ratings" na ndị na-aza "Standard & Poor’s" debe 
Naịjiria n'ogogo “BB Minus” n'etiti mba ụwa nweere onwe ha n'ibite ma kwụghachị ụgwọ. Nkea pụtara ìhè n’afọ 2006. Ka ọ rụchara ọrụ nke mbụ ya dịka mịnịsta n’afọ 2007, ọ laghachịrị n’ọ̀bọ̀ego mba ụwa bụ "World Bank" ebe o siri bịa rụọ ọrụ ahụ.

N’afọ 2011, onyeisiala Naịjiria n'oge ahụ, bụ President Goodluck Jonathan kpọghachịtara Okonjo-Iweala n’ọrụ mịnịsta na-ahụ maka ego, ma sịkwa ya chịkọtaba ihe niile banyere akụ na ụba Naịjiria. Otu n’ime ụfọdụ ihe  ndị Okonjo-Iweala rụpụtara e ji-echeta ya na njem nke ugboro abụọ a dịka mịnịsta bụ ihiwe usoro ndị ka nma e ji-enweta nakwa na-etinye ego n’ọrụ. Nke ọzọ bụ ihiwe ọ̀bọ̀ego a kpọrọ "Nigeria Mortgage Refinance Corporation (NMRC)" nke nyere aka mee ka ọ dịwanye mfe ndị mmadụ ịgbazite ego maka owuwu ụlọ. Ọzọkwa, Okonjo-Iweala mere ka ego a na-amapụta n'atụmatụ ego ọrụ gọọmentị maka ọdịnma onye ọbụla bụ nwanyị hie nne karịa ka a na-amapụta na mbụ. O hiwekwara atụmatụ ọ kpọrọ Growing Girls and Women in Nigeria Programme (GWIN) na nke ọ kpọrọ Youth Enterprise with Innovation programme (YouWIN). Atụmatụ abụọ a jiri ego na nkuzi kwado ụmụnwanyị ime ihe dị iche iche na-enye ha ego, nke hụrụ na ọnọdụ ụmụagbọghọ na ndị nne gbanwere n’ụzọ ka nma.  

## References

Otú:Ụmụ nwanyị Naijiria