Ijebu-Jesa

**Ijebu-jesa** bụ isi obodo Oriad okpuru ọchịchị ímé obodo na Osun Steeti nke Naijiria.

Ọ bụ obodo na-agagharị agagharị nke nwere njikọ na Ekiti Steeti n'otu akụkụ, Ondo Steeti n"akụkụ nke ọzọ ma nwee ókèala ya na Ilesa a ma ya ama  n'obodo ndị gbara ya gburugburu Iwoye-jesa, Iloko-jesa.

Obodo a na-ejekwa ozi dị ka ụzọ isi gaa ụlọ akwụkwọ nkà Osun Steeti na Esa-Oke. Obodo a nwekwara ụlọ akwụkwọ polytechnic nke onwe ya n'okporo ụzọ Ijebu-Jesa nke ụlọ ọrụ mba maka agụmakwụkwọ teknụzụ (NBTE) Naijiria kwadoro.

Ijebu-jesa, nke a maara na mbụ dị ka Ijebu Egboro, bụ obodo akụkọ ihe mere eme oge ochie dị n'ebe ọwụwa anyanwụ nke Osun Steeti, Naịjirịa nke nwere ọnọdụ dị mma na ala Ijesa. Na nkewa Ijesa, ọ bụ obodo ọzọ kachasị mkpa na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na akụkọ ihe mere eme. Oba ya bụ onye na-esote Owa Obokun nke Ijesaland.

Obodo a dị kilomita asatọ n'ebe ugwu Ilesa na ihe dị ka kilomita otu narị na iri abụọ na asatọ n'ebe ọwụwa anyanwụ Ibadan. Ọ dị ihe dịka na latitude dị asaa mara irí anọ na ise degrees n'ebe ugwu n'ime eriri ọhịa mmiri ozuzo ma na-enye ohere maka ọrụ ugbo n'ọtụtụ. Ndị mmadụ bụ isi nke Ijesa ma bụrụ ndị a ma ama maka ụlọ ọrụ ha.

Ijebu jesa bụ nke Oba Agigiri Egboroganlada  Onijebu Egboro mbụ nwa Oodua Olofin Aiye onye bụkwa nwanne Owa Obokun Ajibogun tọrọ ya.

*Agigiri* pụtara "agha ma ọ bụ ebili mmiri agha na-ekpo ọkụ A de k'ogun gbona girigiri". A na-akọwa Ajibogun dị ka onye na-ezute agha Ade ba ogun. Agigiri na Ajibogun bụ ndị nne ha a maara dị ka Ijasin zụlitere na Ilode na Ile Ife dị ka ụmụ ejima.

Akụkọ mgbe ochie na-ekwu na Ajibogun na Agigiri dị nnọọ nso n'oge ndụ ha. Mgbe nna ha na-aka nká, ọ kpuru ìsì. Ndị na-efe Ifa gakwuuru onye amụma ahụ ma okpughere ha na ọ ga-ahụ ụzọ ọzọ ma ọ bụrụ na enwere ike ịzụta ihe ụfọdụ gụnyere mmiri  òkè osimiri na ogwe nkwụ. Ajibogun na nwanne ya nwoke Agigiri gara maka mmiri oké osimiri site na Ijebu-Ode wee si Eleke dị nso na Epe ebe Awujale nke Ijebuland mgbe ahụ Obanita, na-efe oké osimiri kwa afọ, ụmụnne ahụ na-anakọta mmiri ahụ ma kpọbata ya n'ụlọ Ile-Ife. A gwọrọ nna ha ma ọ hụkwara ụzọ ọzọ.

Ijebu-Jesa

## Ntọala nke Ijebu-Jesa
Mgbe ha laghachiri, ha chọpụtara na ụmụnne ha ndị ọzọ niile ahapụla Ile-Ife iji chọta ma guzobe alaeze ha dị iche iche, Ajibogun na Agigiri sochiri ya, ha na-esonyere nnukwu, ndị na-eso ha gụnyere mmadụ iri ise ahọpụtara n'ụzọ pụrụ iche. Ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme kewara n'ụzọ ndị e si mee, Otu n'ime ụzọ ndị a kọwara si Oniyangi na Ile-Ife, gafee ọtụtụ ebe dị ka Ita Ijero, Ile-Ido, Igbadae, Igbo Owaluse na ụzọ Iwara, mgbe ọtụtụ afọ gachara ha bịara Ibokun. Ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme ndị ọzọ nyere akụkọ dị nta banyere ụzọ ha, ha dere na ụmụnne abụọ ahụ hapụrụ Ile-Ife na okpueze ha dị nso na Ilowa. Ajibogun na ndị ya na ha so gafere Ipole ma mesịa biri na Ilesha ebe Agigiri na ndị ya so si Ibokun gaa biri na Ijebu Jesa n'okpuru ndò nke nnukwu osisi nwere nnukwu akwụkwọ ndò ewe ti o gboro ,osisi a mechara bụrụ 'Iroko Oja'. Ọ kpọrọ ebe obibi ahụ Egboro, ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme ndị ọzọ kwuru na ọ kpọrọ ebe obibiەکە Ijebu na-ezo aka na ọrụ Agigiri na Ajibogun na-arụ n'inweta mmiri oké osimiri maka iweghachi anya nna ha: A jo lo bu okun omi, Ajo'bu, site na iji ogologo oge, ịkpụpụta mkpụrụ ego na ịgbagọ asụsụ, okwu ndị ahụ mechara bụrụ ndị a maara ma kpọọ Ijebu, n'ihi na Ijebu dị n'ime Ijeshaland, a bịara mara ya dị ka Ijebu-Jesa.

## Ọnọdụ ihu igwe
N' Ijebu-Jesa, oge ọkọchị na-ekpo ọkụ, na-ekpuchi, ma na-ekpu ekpuchi ebe oge mmiri na-ekwo ekpo ọkụ, mmegbu, na ihu igwe. Okpomọkụ anaghị ada n'okpuru ° F iri ise nà asatọ ma ọ bụ rịa elu karịa  ° F iri iteghete na ise n'afọ niile, na-agbanwekarị n'etiti  ° F iri isii na anọ na  ° F iri iteghete.

## Nchịkwa obodo ọdịnala
N'ala Yoruba, ozugbo e guzobere obodo, a na-etinye ọchịchị obodo ọdịnala; Oba na ndị isi ya ga-enyere Oba aka ka a họpụta ha, a naghị ahapụ ụmụ nwanyị dịka ụfọdụ n'ime ha bụ ndị isi bụ ndị otu Oba.

## Edensibia

Òtù:Ȯra Osun