1966 Nigerian coup d'état

Ntughari nke **ndi isi ochichi Naịjirịa nke 1966** malitere n’abali iri n’ise n’onwa Jenụwarị nke afọ 1966 mgbe ndị agha n'ewere ọchịchị nke Chukwuma Kaduna Nzeogwu na Emmanuel Ifeajuna du, he gburu mmadu iri abuo na abuo  tinyere Mịnịsta ọchịchị nke Naịjirịa, otutu ndi isi ndorondoro ochichi, otutu ndi isi ndi agha (tinyere ndi nwunye ha) ), na ndị nche na ọrụ nchekwa.   Ndị kpara nkata a wakporo obodo Kaduna, Ibadan, na Lagos ebe ha gbachiri ụzọ  Mmiri  Niger na Benue n'ime ụbọchị abụọ tupu emegide ọgbaghara ndị na-achọ ịchụ ọchịchị. A manyere onye isi ndị agha na-ahụ maka ndị agha ala Naịjirịa bụ  Johnson Aguiyi-Ironsi, ka ọ chịkwaa gọọmentị nke mba dị n'ọgba aghara,  N'amaghị ama tinye ọchịchị onye kwuo uche ya na Naijiria na nkwụsị .  Otu osi rigoro n'Ọkwá ọchịchị  a dị ka nkata ndị ngagharị nnupụisi ahụ, ọkachasị ndị isi ndị Igbo mere iji mepe ụzọ maka Ọchịagha Aguiyi-Ironsi ịbụ onye isi ala Naịjirịa. N’ihi nke a, mmegwara nke ndị agha  ndị ugwu nke ndị agha Naịjirịa nke butere ọnwụ nke ọtụtụ ndị ọchịagha na ndị nkịtị nke ala Igbo kpatara Agha Obodo Naịjirịa . 

## Ndabere
N’ọnwa Ọgọstụ nke afọ 1965, ndị isi ndị agha (Emmanuel Ifeajuna, Timothy Onwuatuegwu, Chris Anuforo, Don Okafor, Humphrey Chukwuka, na Adewale Ademoyega ) bidoro ịkpa nkata ịgba ọchịchị mgba okpuru megide Onyeisiala Naịjirịa bụ Abubakar Balewa .  A kpara nkata agha ahụ n'ihi na dịka ndị isi siri kwuo, ndị isi na-achịkwa Naịjirịa na ụzọ ha rụrụ arụ ruo mmebi. Ndị ozi nọ n'okpuru ha na-ebi ụdị ndụ na-atọ ụtọ ma n'ezu ego obodo ego n'isi ndị obodo nkịtị. 

Onye isi ala Naịjirịa , Nnamdi Azikiwe hapụrụ obodo a na ngwụcha afọ 1965, Ebe mbụ ọ gara bụ Europe, ma gazie njem ụgbọ mmiri gaa Caribbean . N'okpuru iwu, onye isi oche nke Sịnetị, Nwafor Orizu, bụrụ onye isi oche n'oge ọ na-anọghị ma were ike niile nke ọfịs ahụ. 

## Mgbanwe ọchịchị n'ike
N'ụtụtụ ụbọchị iri na ise nke ọnwa Jenụwarị afọ 1966, na nnọkọ ya na ụfọdụ ndị ntaakụkọ mpaghara obodo nọ na Kaduna ịchọpụta ihe na -eme, e mere ka Major Nzeogwu mara  na naanị ozi gbasara ihe ndị mere mgbe ahụ bụ ihe BBC  na-egosi  O juru Nzeogwu anya n'ihi na ọ tụrụ anya na mgbasa ozi redio nke ndị nnupụisi ahụ ga -esi na Legọs . Ekwuru na ọ “gbara ara” mgbe ọ nụrụ na Emmanuel Ifeajuna na Lagos emebeghị atụmatụ ọ bụla iji wepụ Johnson Aguiyi-Ironsi bụ ọchịagha ndị agha. Ya mere, Nzeogwu mere ngwa ngwa depụta okwu nke a na -agbasa na Radio Kaduna n'ihe dị ka elekere iri na abụọ nke ụtụtụ, ebe ọ kwupụtara iwu agha na mpaghara ugwu nke Naịjirịa.  

## Nsonaazụ
Onye na  anọchite anya onye isi ala mgbe ahụ bụ  Nwafor Orizu mere mgbasa ozi na mba niile, ka ọ kọsịrị onye isi ala Nnamdi Azikiwe na ekwentị gbasara mkpebi ndị kansụl ahụ, na -ekwupụta mkpebi ụlọikpe ka "afọ ofufo" nke inyefe ọchịchị n'aka ndị agha.  Major General Johnson Aguiyi-Ironsi wee mee mgbasa ozi nke ya, na-anabata “ọkpụkpọ òkù” ahụ. N'abalị iri na asaa nke ọnwa Jenụwarị, Major General Ironsi hiwere Kansụl  Ndị Agha Kasị Elu na Lagos wee kwụsịtụ usoro iwu nke ọma. 

## Ọghọm ụfụ ahụ
Banyere Ọghọm  ụfụ ahụ a, ndị na-akpa nkata agha na-ekwu na mwepụ nchụpụ ha wakporo ndị otu ma ọ bụ ndị na-akwado ọchịchị gara aga na e mere ha maka ebumnuche ndọrọ ndọrọ ọchịchị kama ịbụ mkpocha agbụrụ na-elekwasị anya na ụfọdụ agbụrụ ma ọ bụ agbụrụ; Ọzọkwa, ha kwukwara na ndepụta nke ndị ahụ ezubere iche bụ obere ma nwee naanị mmadụ  asatọ, ọkara n'ime ha bụ ndị mba ọzọ a ga -ejide na -egbughị, na ọnwụ ahụ mere dịka mmebi nke ọgbaghara ahụ. Nkwupụta ndị a bụ ndị otu onye atọ jikọrọ aka, Adewale Ademoyega, onye bipụtara ha na Naịjirịa n'afo 1981 n'akwụkwọ akpọrọ *Why We Struck* kọwara ihe kpatara ha na mkpali ha  nke o kwuru na ya:

“Enweghị nkpebi  na nzukọ iji họpụta otu mkpụrụ  agbụrụ maka mkpochapụ. Ebumnuche anyi dị ugwu, otu anyi si hụ ta ya bụ  ozurumba na ihe mgbaru ọsọ  anyi nke bụ  ezi echiche. Ọbụna dị ndị nke a họpụtara ka ejide, anọ  bụ  ndị  mpaghara  ugwu, abụọ  bụ  ndị  ọdịda anyanwụ  Naijiria ma abụọ  ndị nke ọzọ  bu ndi  mpaghara  ọwụwa  anyanwụ  Naijiria "

N'okpuru ebe a bụ ndepụta zuru oke nke ndị nwụrụ site na ntuli aka ahụ. 

### Ndị mmadụ  nkịtị

* Onye isi alaAbubakar Tafawa Balewa
* Onye ọchịchị mbụ  Ahmadu Bello
* Onye ọchịchị mbụ  Samuel Ladoke Akintola
* Minista na-ahụ maka ego bụ Festus Okotie-Eboh
* Ahmed Ben Musa (onye odeakwụkwọ ukwu Bello maka nchekwa) 
* Hafsatu Bello
* Oriakụ Latifat Ademulegun
* Zarumi Sardauna
* Ahmed Pategi (ọkwọ ụgbọala Bello) 

### Ndị agha na ndị uwe ojii

* Brig. Samuel Ademulegun
* Brig. Zakariya Maimalari
* Kọl Ralph Shodeinde 
* Kọl Kur Mohammed 
* Lt. Col. Abogo Largema 
* Lt. Col. James Pam 
* Lt. Col. Arthur Unegbe
* Sergeant Daramola Oyegoke (nyere Nzeogwu aka na mwakpo ụlọ Sardauna dịka akụkọ ndị uwe ojii siri kwuo, Nzeogwu gburu ya)  
* PC Yohana Garkawa
* Lance Corporal Musa Nimzo
* PC Akpan Anduka
* PC Hagai Lai
* Philip Lewande

## Ebensidee
 

* 
* 
* 
* 
* 

Òtù:Category:Ogbaghara nke afo 1966
Òtù:Category:Ihe mere n'ọnwa January nke afọ 1966 na Afrịka
Òtù:Category:Akụkọ ihe mere eme na Naịjirịa
Òtù:Category:Ntughari nke ndi isi ochichi Naịjirịa anwara n'afọ 1966
Òtù:Category:Agha Mba Naijiria
Òtù:Category:Afọ 1966 na Naịjirịa
Òtù:Category:Ntughari ndi isi ochichi Naịjirịa nke ndị agha