Òtù Ndị Inyom nke Mba Zambia

The Zambia National Women's Lobby (NWLG, National Women'S Lobby Group, ZNWL) bụ òtù Zambia nke ebumnuche ya bụ "ịkwado ọdịiche nwoke na nwanyị na mkpebi ndọrọ ndọrọ ọchịchị site n'ịkwado mmụba nke ụmụ nwanyị na nnọchiteanya". E mepụtara Lobby mgbe mgbanwe Zambia si na steeti nwere otu pati gaa na ọchịchị onye kwuo uche ya nwere ọtụtụ pati na 1990. N'oge ahụ, ọ bụ naanị ụmụ nwanyị asaa jere ozi na Nzukọ Ndị Omeiwu nke Zambia n'ime oche (Narị na iri ise)150, ọ bụkwa naanị ụmụ nwanyị atọ jere ozi na Kọmitii Central, nke ya na ndị isi oche nke taa. Ụkpụrụ iwu nke ZNWL bụ "WIZER" nke na-anọchite anya "Ndị inyom na Zambia maka Nnọchiteanya Ịha nhata".

Nzukọ Ikike Ụmụ nwanyị nke Mbụ na Zambia mere na 1970, n'okpuru UNIP Women's Brigade, nke a gbanwere aha ya 'The Women's League' na 1975. Njikọ ahụ nwere usoro iwu nke ha na odeakwụkwọ onye isi ala a họpụtara nke ghọrọ onye otu Central Committee nke United National Independence Party. Onye nnọchi anya Kọmitii Central bụ onye na-ahụ maka nnọchiteanya nke ihe omume ụmụ nwanyị niile na Gọọmentị. Njikọ ụmụ nwanyị kwalitere nloghachi na ọdịnala na atụmanya na ndị otu Njikọ ga-enyere ụmụ nwoke aka inweta ike ndọrọ ndọrọ ọchịchị, nke mere ka ụfọdụ ụmụ nwanyị mee mkpesa banyere echiche ndị dị otú ahụ.

Na Machị 1985, e mere Nzukọ nke Abụọ nke Ihe Ndị Ruuru Ụmụ nwanyị na Copperbelt na [Mama Betty Kaunda] na-agwa ndị sonyere 135. Ihe ndị a tụlere na nnọkọ ụbọchị atọ ahụ weere na ha anaghị egosi ebumnuche Njikọ ahụ. Ka ọ na-erule afọ 1990, Njikọ ahụ aghọwo ihe a na-adịghị ahụkebe ma hụ ọmụmụ nke ZNWL na 1991. 

Movement for Multiparty Democracy (MMD) pụtara dị ka otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị ọzọ nwere alaka ụmụ nwanyị. Mmalite nke MMD gbara ọtụtụ ụmụ nwanyị Zambia ume ịbanye na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma chọọ ịha nhata. MMD rịọrọ ụmụ nwanyị ọkachamara ka ha kwado ịha nhata nwoke na nwanyị na mgbanwe ọha na eze.

E hiwere ZNWL na 20 Julaị 1991 na Lusaka na Young Women's Christian Association Center (YWCA) na-eso nzukọ nke gụnyere ụmụ nwanyị etiti gụrụ akwụkwọ nke ọma.  mmegharị, gbakwunyere olu ha n'ịkwaga Zambia site na otu pati steeti gaa na steeti ọtụtụ pati na 1990 wee jiri ohere ya mepee mkparịta ụka maka nleba anya nke ọma nke okwu ụmụ nwanyị gụnyere, ịkwalite oke nha anya ụmụ nwanyị na mkpebi ndọrọ ndọrọ ọchịchị.  ime usoro, ịkwalite omenala ịha nhatanha nwoke na nwanyị na nkwanye ùgwù maka ikike ụmụ nwanyị site na mgbanwe n'àgwà, asụsụ, usoro na iwu, na inwekwu ụmụ nwanyị ndọrọ ndọrọ ọchịchị site na ime ihe ziri ezi.[10]  N'adịghị ka MMD ma ọ bụ Njikọ Ụmụ nwanyị, ZNWL abụghị nke gọọmentị.  ZNWL nwere mmasị maka ọganihu ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ụmụ nwanyị ma kwadoo ụmụ nwanyị na-agba ọsọ na ntuli aka ime obodo.  UNIP ma ọ bụ MMD akwadoghị ZNWL, dịka a na-ahụ ya dị ka mmegide.[11]  Ka ọ na-erule 1995, e nwere ndị òtù 2,000.

e.Kemgbe mmalite ya, NWLG abụrụla otu n'ime ndị isi na-ahụ maka ikike ụmụ nwanyị na Zambia, ma gọọmentị nabatara ya nke ọma dịka NGO na-edu maka okwu ndị a.  A na-ekwu na ZNWL bụ onye nyere aka na ọchịchị onye kwuo uche ya nke Zambia ebe ọ na-agba ụmụ nwanyị ume ịzọ ọkwa otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị.[13]  Nzukọ a na-arụsi ọrụ ike n'ọtụtụ ogbako mba ụwa, ma e megharịa ya na mba ndị dị ka South Africa na Botswana..

N'afọ 2014, ndị nnọchi anya United States nyere onyinye $25,000 iji wulite Ego ntinye aka zuru oke (FPF).[15]  FPF welitere mmata banyere ụmụ nwanyị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma kwalite mkparịta ụka n'etiti ndị sonyere FPF na ndị otu nzuko omeiwu.  Ụmụnwaanyị ndị so na ya nwetakwara ọzụzụ gbasara otu a ga-esi leba anya n'ihe metụtara ụmụnwaanyị na mmemme mmụta.. 

N'afọ 2016, Onye isi ala Edgar Lungu họpụtara ụmụnwaanyị asatọ n'ime ụlọ ọrụ ya, bụ nke onye isi oche ZNWL Juliet Chibuta toro.[16].

Na 2017, Zambia Accountability Programme (ZAP) na ZNWL jikọrọ aka wee wepụta akwụkwọ akụkọ a kpọrọ Mothering Zambia nke mere ka ọrụ nke otu abụọ ahụ na-arụ n'ịgbasa nsogbu nke enweghị oke ụmụ nwanyị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị.