Kafin Zaki Dam

thumb|Yobe river catchment area
Igwe mmiri Kafin Zaki bụ ọrụ na-arụ ụka iji wuo ɔdɔ mmirika n'osimiri Jama'are (nke a na-akpọkwa ọkụ Bunga n'ụdị elu ya) na steeti Bauchi na mpaghara ugwu ọmụmụ Nigeria 

## Mmiri mmiri na ọdọ mmiri a tụrụ aro
Ihe mmiri mmiri a na-atụ anya ga-abụ nke a na-arụ n'ime ala na mpaghara na ọ ga-adị kilomita 11 n'ogologo.  A ga-emebe ya ka ọ nwee ike ịwụnye ụlọ ọrụ ọkụ eletrik 15MW.  [1] Ebe nchekwa ahụ ga-enwe ike nchekwa nke nde cubic mita 2,700, ma bụrụ nke abụọ egosi ukwuu na Naijiria ka mmiri mmiri Kaịnji nchebe.  Ọ ga-agbapụta hectare 120,000 nke ala ubi nke ihe ike ime ihe na ya.  O ụgwọ ka ọrụ a ga-akwado otu nde ton nke okpete kwa afọ ma nye ihe ezinụlọ otu nde ọrụ na ụlọ ọrụ ọrụ ugbo. 

## Akụkọ ihe mere eme
Ebu ụzọ tụlere mmiri mmiri ahụ mgbe ụkọ mmiri ozuzo 1972-1974 nchebe na Sahel, na n'oge dị iche iche Shehu Shagari na 1979-1982 e nyere Julius Berger Nigeria ji ọrụ mmiri ahụ.  N'afọ 1984, a ọdịdị nke ahụ, mana e we ike ya n'afọ 1992 site n' Ibrahim Babangida .  N'afọ 1994 ka ụdị Sani Abacha ekiri ahụ ọzọ, ma guzobe kọmitii ikpe na-ihe ihe niile gbasara ọrụ a.  [1] N'afọ 2002, e kenyere ego maka ọrụ ahụ, mana ewepụrụ ya na ike.  

N'afọ 2008, Gọvanọ Isa Yuguda nke Bauchi State nyere ndị Dangote Group iche ka ha ndịghachi ọrụ mmiri mmiri ahụ a gbahapụrụ agbahapụ, bụ nke Abdul Ahmed Ningi, onye chiri Bauchi steeti nke bụ onye isi ụlọ na National Assembly mgbe a kagburu ọrụ.  ahụ.  n'afọ 2002. [1] Onye bụbu osote onye isi ala Mohammed Namadi Sambo gara n'ebe ahụ mmiri mmiri na Nọvemba 2013 ma nye ndị na-eme ihe na-emesi obi ike na mberede etiti ga-ewu ya.

N'okwu ya n'ebe ọrụ ahụ dị na Bauchi, Sambo kwuru na ihe a ga-akwụsị ọbụbụ ọnụ nke ndị ọchịchị steeti nọchiri anya nwara imebi ihe karịrị afọ iri atọ.

Sambo gwara ndị obodo ahụ nabatara ya n'ebe ahụ, "N'ikwekọ n'usoro mgbanwe Mr. nke mmiri mmiri a chọrọ.  Dika nleba anya imewe nke Ministri na-ahu maka mmiri si kwuo, oru ngo a ga-ekwe nkwa mmepe opekata mpe hectare 125,000 nke ala ubi.

Hectare 80,000 nke ala ahụ ga-abụ na Bauchi, hectare 25,000 na Yobe, hectare 15 na Borno, na hectare 5,000 na Bauchi.

Mgbe arụchara ya, ọrụ mgbochi mmiri dị n'okpuru ọdọ mmiri Jama'are-Yobe, dịka Sambo si kwuo, ga-emepụta azụ 100,000 kwa afọ na mgbakwunye na megawatts 15 nke ike mmiri ọkụ na megawatts 45 nke biofuels.

Ya na onye ọbịa ya, Gọvanọ Yuguda, onye bu ya ụzọ, Ahmadu Adamu Mu'azu, na Emir nke Ningi, Yunusa Mohammed Danyaya, n'akụkụ ya, Sambo kwuputara na gọọmentị etiti gbasiri mbọ ike na mmezu nke ọrụ a dịka akụkụ nke ebumnuche mgbanwe Onye isi ala gara aga, Goodluck Jonathan. O kwuru na iji hụ na akụkụ niile nke obodo dị n'akụkụ osimiri ahụ nwetara mmemme ahụ, gọọmentị etiti na-enyocha nke ọma atụmatụ ọrụ a ga-arụ maka mmiri mmiri ndị ọzọ na mgbakwunye Kafin Zaki, dịka nke dị na Yobe na steeti ndị ọzọ. 

## Esemokwu
Arụmụka na-akwado dam ahụ sitere n'aka ndị na-akwado ya na steeti Bauchi uru mmiri na-aba n'ubi maka ọrụ ugbo na mpaghara ahụ, dịka osisi sugar, ebe ike nke a na-achịkwa ga-ezere dị ala.   Ndị mmegide na mgbada steeti Yobe na steeti Borno na-arụ ụka na mmiri mmiri ahụ ga-ibu idei mmiri n'oge nke ndị ọrụ ugbo ha na-adabere n'ịrụ ọrụ ugbo, na ọ ga-eme ka mmiri ahụ daa, ebe  nnukwu mmiri na-efunahụ ya.   Ndị na-ahụ maka gburugburu ebe obibi na-enwekwa ndị na-ahụ maka ụgbọ mmiri na-enwe na ala mmiri mmiri.Kole Ahmed Shettima. "Dam Politics in Northern Nigeria: The Case of the Kafin Zaki Dam". York University, Canada. Retrieved 2009-10-01.

.Ndị ọrụ na ndị na-akụ azụ mmiri na-eji mmiri eme ihe nke ọma ndị ọrụ ugbo na-adabere na mmiri sitere na mmiri mmiri.  Kamar e mere site n'aka United Nations Environment Programme (UNEP) nwanne na uru akụ na-ahụ nke mmiri na ala ala mmiri nke Hadejia-Jama'are bụ US $ 32.00 kwa 1,000.  m 3, ebe uru mmiri dị na Kano River Project, nke Tiga Dam na Challawa Gorge Dam na-agba mmiri bụ US$1.73 kwa 1,000.  m 3, ma ọ bụ US$0.04 kwa 1,000 m 3 mgbe ịza asị maka njikọ emetụta.  ahụhụ ahụ mere na ọ bụrụ na eme igwe ya, ụkpụrụ na usoro idei mmiri na-achịkwa iji mgbaka mgbada, ọrụ mmiri mmiri Kafin Zaki ga-enwe uru na-enweghị mma nke ihe dị ka nde US $ 15 

N'Eprel 2009, Dr. Hassan Bidliya, Shopping nke Hadejia-Jama'are-Komadugu-Yobe Basin Trust Fund, dụrụ ọdụ ka a ọkụ ọkụ ọkụ ruo mgbe mgbakachara gburugburu ebe obibi na ọrụ a.  [1] N'afọ September afọ 2009, otu ndị ọrụ ugbo nọ na mgbada steeti Borno oku ka mmekọ na otu Bauchi steeti kwadoo ọrụ a, n'ihi na ụgbọ na-enwe n'ihe ha ji ebi ndụ.  [2] N'August 2009, Senator Ahmed Ibrahim Lawan nke Yobe North, Onye isi oche nke Kọmitii Senate na Akaụntụ Ọha, kwuru uka mmiri ara.  O kwuru na mmiri Tiga na Challawa dị n'osimiri Hadejia emeela ka mmiri na-eru n'okpuru ala ala nke ukwuu, na mmiri Jama'are bụzi isi mmiri na-esi na mmiri Yobe .  O kwuru na ihe mmirika ndị ahụ butere oke ogbenye, ịba akpata, mmerụ ahụ na-egosi n'etiti ndị ọrụ ugbo na ndị na-azụ anụ.

## Hụkwa

* Hadejia-Nguru ala mmiri

## Ntụaka

Òtù:Ȯra Yobe
Òtù:Ȯra Bauchi
Òtù:Pages with unreviewed translations