Grace Alele-Williams

thumb|Professor Grace Alele-Williams (First Female Vice Chancellor).
**Grace Alele-Williams** OON, FMAN, FNAE (16 Disemba 1932 - 25 Machị 2022) bụ onye Naijiria prọfesọ nke agụmakwụkwọ mgbakọ na mwepụ,   onye mere akụkọ ihe mere eme dị ka nwanyị Naijiria mbụ natara nzere doctorate,  na nwanyị Naijeria mbụ osote onye isi ala na Mahadum Benin.   

 mụrụ Grace Awani Alele na nne na nna Itsekiri na Warri, Western Region (Delta State ugbu a), Nigeria na 16 Disemba 1932.     gara Government School, Warri, Queen's College, Lagos na University College of Ibadan [1] (nke bụzi Mahadum Ibadan). U.S. nwetara nzere masta na mgbakọ na mwepụ mgbe ọ na-akụzi na Queen's School, Ede na Osun State na 1957 na nzere PhD ya na agụmakwụkwọ mgbakọ na mwepụta na Mahadum Chicago (US) na 1963, [1] si otú a mee ka ọ bụrụ nwanyị Naijiria mbụ e nyere nzere doctorate. Grace Alele lụrụ  na nwunye n'ikpeazụ n'afọ ahụ ma bụrụ onye a maara dị ka Grace Alele-Williams . [1]  laghachiri Naịjirịa maka ọrụ postdoctoral afọ ole na ole na Mahadum Ibadan tupu ọ banye na Mahadum Lagos na 1965. [1]

## Ọrụ
Ọrụ nkuzi Alele-Williams malitere na Queen's School, Ede, Osun State, ebe ọ bụ onye nkuzi mgbakọ na mwepụ site na 1954 ruo 1957.  Ọ hapụrụ Mahadum Vermont ka ọ bụrụ onye enyemaka gụsịrị akwụkwọ ma mesịa bụrụ onye enyemaka prọfesọ. Site  1963 ruo 1965, Alele-Williams bụ onye nyocha postdoctoral, ngalaba (na ụlọ ọrụ) nke agụmakwụkwọ, Mahadum Ibadan ebe a họpụtara ya dịka prọfesọ nke mgbakọ na mwepụ na Mahadum Lagos na 1976. [1]

O nwere mmasị pụrụ iche na agụmakwụkwọ ụmụ nwanyị. Mgbe ọ na-etinye afọ iri na-eduzi ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ, ọ webatara mmemme ọhụrụ na-abụghị nzere, na-enye ụmụ nwanyị meworo agadi na-arụ ọrụ dị ka ndị nkuzi ụlọ akwụkwọ elementrị ohere ịnata asambodo. Alele-Williams gosipụtara nchegbu mgbe niile maka ohere ụmụ akwụkwọ nwanyị Afrịka nwere maka ọmụmụ sayensị  teknụzụ.Mmasị ya na agụmakwụkwọ mgbakọ na mwepụ sitere na ịnọ na US, nke dabara na ihe omume Sputnik. -arụ ọrụ na African Mathematics Program na Newton, Massachusetts, n'okpuru nduzi nke prọfesọ MIT Ted Martins, ọ sonyere na ọmụmụ ihe mgbakọ na mwepụ nke emere n'obodo dị iche iche nke Africa site na 1963 ruo 1975. [1] Ihe ndị dị mkpa gụnyere ide ederede na nkuzi akwụkwọ ozi na-ekpuchi echiche ndị bụ isi na mgbakọ na mwepụ na-arụkọ ọrụ na ndị isi mgbakọ na mwepụta na ndị nkụzi. dị ka akwụkwọ Modern Mathematics Handbook for Teachers nke e bipụtara na 1974.  kụziri na Mahadum Lagos site na 1965 ruo 1985, ma nọrọ afọ iri na-eduzi ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ, nke webatara mmemme ọhụrụ na-abụghị nzere, na ọtụtụ n'ime ndị natara asambodo ndị agadi nwanyị na-arụ ọrụ dị ka ndị nkuzi ụlọ akwụkwọ elementrị. Site n'ịrụ ọrụ na kọmitii na bọọdụ dị iche iche, Alele-Williams nyere aka bara uru na mmepe agụmakwụkwọ na Naịjirịa.  bụ onye isi oche nke kọmitii nyocha agụmakwụkwọ, onye bụbu Bendel State 1973-1979. [1] [2] Site  1979 ruo 1985, ọ rụrụ ọrụ dị ka onyeisi oche nke kọmitii nyocha agụmakwụkwọ nke Lagos State na bọọdụ nyocha nke Lagos State. [1]

A họpụtara Alele-Williams ka ọ bụrụ osote onye isi nke Mahadum Benin n'afọ 1985, ọ ghọkwara nwanyị mbụ osote onyeisi nke mahadum Naijiria,  ọ kwenyere na nhọpụta ya, nke gwụrụ na 1992, bụ "ihe nnwale iji gosipụta ikike nwanyị nwere". 

Alele-Williams bụ ike maka mgbanwe n'oge ọchịchịrị maka agụmakwụkwọ dị elu nke Naịjirịa na 1980s. Mgbe ahụ, ọrụ nke òtù nzuzo, confraternities na òtù agbasaala n'ime mahadum Naijiria, ọkachasị na Mahadum Benin.  nke ọtụtụ ndị ikom dara, o nwere ike inye onyinye dị ịrịba ama.

Mgbe ọ rụchara ọrụ dị ka osote onye isi nke Mahadum Benin, ọ sonyeere ndị nduzi nke Chevron-Texaco Nigeria.  nọkwa na bọọdụ nke ụlọ ọrụ njikwa akụ HIP Limited, ụlọ ọrụ njirimara na Lagos, Naịjirịa.

Alele-Williams bụ onye otu kansụl na-achịkwa, UNESCO Institute of Education .   bụkwa onye ndụmọdụ na UNESCO na Institute of International Education Planning.  afọ iri (1963-73), ọ bụ onye otu African Mathematics Programme, nke dị na Newton, Massachusetts, United States.  bụ osote onye isi oche nke World Organisation for Early Childhood Education ma mesịa bụrụ onye isi oche of the Nigeria chapter, [1] na onye isi oche mbụ nke African Mathematical Union Commission on Women in Mathematics. [2]  rụkwara ọrụ afọ iri (1993-2004) dị ka osote onye isi oche mpaghara maka Africa nke Òtù Ụwa nke Atọ Maka Ụmụ nwanyị na Sayensị.

## Ndụ onwe onye na ọnwụ
Alele-Williams lụrụ Babatunde Abraham Williams (1932-2010) na Disemba 1963, obere oge ka ọ laghachiri Naịjirịa site ná United States. Williams bụ Ónyé sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị ónyé, n'oge alụmdi na nwunye ha, bụ ónyé nkụzi dị élú ná Mahadum Ife, Osun State . 

Alele-Williams nwèrè ụmụ ise, ná, kà ọ na-erule 2017, ụmụ ụmụ iri.   nwụrụ na 25 Machị 2022 mgbe ọ dị afọ 89 [1] . 'echi ya, Mahadum Benin welitere ọkọlọtọ ụlọ ọrụ áhụ ná ọkara osisi iji kwaa újú ọnwụ ya. [1] [2]

## Ònyìnyé
Alele-Williams nwetara ọtụtụ ònyìnyé ná nsọpụrụ. Ọ natara Order of the Niger ná 1987, á họpụtakwara yá kà ọ ọ bụrụ Fellow nkè Mathematical Association of Nigeria ná Fellow nkè Nigerian Academy of Education . 

'abalị iri abụọ na asatọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2014, ọ bụ otu n'ime mmadụ narị natara onyinye Centenary, "nkwanye ùgwù pụrụ iche nke onyinye pụrụ iche nkè ndị Naijiria nyere maka mmepe mmekọrịta mmadụ ná ibe yá, akụ ná ụba ná ndọrọ ndọrọ ọchịchị nkè mbà áhụ n'ime afọ 100 gàrà aga".  

 gụnyere yá nà kaadị na-egwu égwu nkè na-egosi ụmụ nwanyị ama ama na mgbakọ na mwepụ nkè Association of Women in Mathematics bipụtara.

## Akwụkwọ ndị e bipụtara

* "Dynamics of Curriculum Change in Mathematics" - Lagos State Modern Mathematics Project
* "Ọmụmụ nkè Ụmụ nwanyị màkà Mmepe Mbà" [1]
* "Akụkọ: Entebbe Mathematics Project"
* "Ọganihu nkè usoro mgbakọ ná mwepụ nkè ógè a n'Africa" [1]
* "Mụmakwụkwọ ná Gọọmentị ná Northern Nigeria" [1]
* "Mmụta ná Ọnọdụ nkè ụmụ nwanyị Naijiria" [1]
* "Ìhè mgbochi ndị dị mkpa màkà ụmụ nwanyị inweta agụmakwụkwọ kà élú n'Africa" [1]
* "Politics of Administering a Nigerian University"
* "Ìhè ísì íke ndọrọ ndọrọ ọchịchị nkè agụmakwụkwọ á ma ámá: Ikpe Afrịka" [1]

## Ebensibia

Òtù:Pages with unreviewed translations
Otú:Ụmụ nwanyị Naijiria gụrụ akwụkwọ
Otú:Ụmụ nwanyị Naijiria