open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Basketmouth

**Bright Okpocha** (a mụrụ ya n'abalị iri na anọ n'ọnwa Septemba  nke afọ 1978 na Lagos State ), nke e jikarịrị aha okwago ya bu **Basketmouth wee mara**, bu onye ọkpa ọchị na onye omee ejije nke Naijiria. Ọ haziela egwuregwu a mara ama kwụ ọtọ dị ka *Basketmouth Uncensored* na mba ụwa.
thumb|áká_ịkẹngạ

Basketmouth kwadoro ihe ịma aka egwuregwu na Instagram, nke ọ kpọrọ #TwoThingsChallenge nke kpalitere ọgba aghara site n'aka ndị nkiri ya, mgbe ahụ ka otu onye ntorobịa bụ kwa onye nkiri ya wepụtara ihe onyonyo ya na-ekwu okwu rụrụ arụ metụtara mmekọ edina, na nwatakịrị na-ele anya n'ihe onyonyo ahụ. 

Ọ bụ ya mepụtara " *Ghana Jollof* ". 

## Akụkọ ndụ

### Mbido ndụ
A mụrụ Bright Okpocha na steeti Lagos mana ọ bụ onye  steeti Abia, nke Naijiria. Ọ gụchara ụlọ akwụkwọ praịmarị na nke sekọndrị ya na Apapa, Lagos tupu ọ gaa na mahadum Benin, steeti Edo wee nweta nzere digirii mụọ na Sociology na Anthropology. Ọ chọpụtara nka ya n'ịkụ ịgba n'afọ 1991 ma malite rapịnụ n'afọ 1994. O wee hiwe otu a na-akpọ " *Da* *Psychophats"* nke nwere mmadụ asaa wee malite ịga maka ihe nkiri na rapịnụ n'afọ 1995, mana ha kpasara tupu ha ewepụta ihe ọ bụla. Ọ gara n'ihu mee ka  ya na nwanne ya nwoke bụ Godwin na Muyiwa Ọla-Phillips guzobe otu rapu ọzọ nke a maara dị ka " *Da Oddz"*: ha mere ihe ngosi ole na ole mana amaghị ha ama n'ihi na ụdị rapụ ha bụ nke anabataghị na Nigeria . 

### Agụmakwụkwọ
Bright gụchara akwụkwọ praịmarị na sekọndrị na Apapa (Lagos, Nigeria) wee gakwaa n'ihu ịnweta nzere digirii na mahadum Benin ebe ya na nwanne ya nwoke Godwin gụrụ sociology na anthropology.  

## Ọdịdị
N'afọ 2000, Basketmouth pụtara n'onyonyo egwu Lagbaja a kpọrọ Gra Gra.

N'afọ 2005 na 2006, Basketmouth meriri National Comedy Award na ihe nrite maka Best Stand-up Comedian of the Year.  A họpụtara ya n'afọ 2021 maka The Humor Awards Academy na kwa onye ọkpa ọchị ibe ya bụ Mr Funny . 

Basketmouth pụtara na ihe nkiri Magic Africa *"My Flatmates"* (2016).  

Basketmouth nabatara ọkpa akụ ericha ericha bụ Femi Otedola n'ụlọ ya. 

N'ọnwa Disemba 2020, ọ malitere usoro ihe nkiri webụ ya nke a kpọrọ " *Papa Benji* ". 

## Egwu
Ọ malitere akara ndekọ Barons World Entertainment n'afọ 2014. 

Ọ kụpụtara  *egwu ọdịnala a kpọrọ 'Yabasi* ' dị ka egwu maka ejije*'Papa Benji* ' na Nọvemba 2020. egwuahụ bụ nke ndị à mà ama dị ka Ladipoe, BOJ, The Cavemen, Bez, Waje, Duncan Mighty, Flavor na Phyno socha n' ime ya. 

## Ihe nkiri
Basketmouth emeela atụmatụ ma kwuo na o mere obere ihe nkiri *Confession of a Bandit* ma mee ihe nkiri dị mkpirikpi dị ka Agent Gburugburu ya na ndị òtù ọlụlụ ya na-ewere akụkụ ndị ọzọ iji mee ka ihe nkiri ahụ zuru ezu. 

## Hụkwa

* Ndepụta ndị Igbo
* Ndepụta ndị na-akpa ọchị Naijiria

## Njikọ mpụga
*    
* Official website
* Akụkụ pụrụiche na Basketmouth na ndị ọchịagha Naijiria ndị ọzọ
* Basketmouth na www.takemetonaija.com

## Edensibia

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Onye Igbo
Zuwaira Gambo

**Zuwaira Gambo** bụ Kọmishọna na-ahụ maka ihe gbasara ụmụ nwanyị na mmepe mmekọrịta ọha na eze, Borno State .    

## Mmalite ndụ na agụmakwụkwọ
Amụrụ ya n'obodo a na-akpọ Kwaya Kusar dị na Borno State ebe ọ gụrụ akwụkwọ praịmarị, wee gaa Federal Government Girls College, Benin mesia gaa Mahadum Bayero Kano maka Nzere mbụ ya na Mgbasa Ozi, na nzere nke abụọ na nchịkwa ọha na eze na mahadum. nke Calabar . 

## Ọrụ
Ọ rụrụ ọrụ na otu ngalaba nke mahadum Federal University of Technology, Minna dị ka onye nchịkọta akụkọ, mgbe ahụ nakwa Daily Times Group dị ka onye edemede na onye nchịkọta akụkọ, e mere ya odeakwụkwọ nchekwa nke onye Inspektọ General nke ndị uweojii bụ Alhaji Ibrahim Coomassie họpụtara ya. 

## Njikọ mpụga

* Mịnịstịrị na-ahụ maka ụmụ nwanyị mmepe mmekọrịta ọha na ezetnke Steeti Borno na Twitter

## Ntụaka

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Emeka Ifejiagwa

**Emeka Ifejiagwa**  (à mụrụ ya na 30 Ọktoba 1977) bụ onye egwuregwu bọọlụ Naịjirịa lara ezumike nka . 

Ifejiagwa gbara Udoji United, Iwuanyanwo Nationale na Bendel Insurance na Nigeria, maka Charlton Athletic na Brighton &amp;amp; Hove Albion na England, maka CA Osasuna na Spain, na VfL Wolfsburg na Waldhof Mannheim na Germany.

Mgbe ọ lara ezumike nká dị ka n'ihi mmerụ ahụ, Ifejiagwa malitere ịrụ ọrụ maka mgbasa ozi n'ụlọ ọrụ Globalsports na Barcelona, Spain.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Emeka Ifejiagwa 
* Emeka Ifejiagwa 
* Emeka Ifejiagwa  
* Emeka Ifejiagwa  na worldfootball.net
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Nonso Anozie

**Nonso** / ( / ˈnɒns oʊ ˈ n oʊz i eɪ / ;   a mụrụ ya na 17 Nọvemba 1978   ) bụ onye omee ejije Britain rụrụ ọrụ n'okwgo, ejije na ihe onyonyo. A maara ya nke ọma maka agwa ya dị ka Tank na *RocknRolla*, Sergeant Dap na *Egwuregwu Ender*, Abraham Kenyatta na *Zoo*, onyeisi ndị nche na *Cinderella*, Xaro Xhoan Daxos na ejije HBO *[[Game of Thrones]]* na Tommy Jepperd na ejije *Ụtọ Tooth* . .

## Mbido ndụ
A mụrụ Anozie na London, England, onye Igbo Naijiria .    [ na-abụghị isi ihe a chọrọ ]  Anozie gara St Aloysius College na Highgate, London. Ọ gụsịrị akwụkwọ na Central School of Speech and Drama n'afọ 2002,  na n'oge okpomọkụ nke otu afọ ahụ, ọ jijere otu agwa n'akwụkwọ ejije  William Shakespeare 's *King Lear*, wee nweta ihe nrite Ian Charleson n' afọ 2004 maka ihe mmepụta ya na *Othello* . . 

## Ọrụ
E goro Anozie n'afọ 2006 ka ọ weta olu maka anụ ọhịa bea Iorek Byrnison na mmegharị ihe nkiri nke Philip Pullman 's *Northern Lights* .  Ian McKellen nọchiri Anozie ọnwa abụọ tupu ewepụta ejije ahụ.  Onye isi ihe nkiri ahụ, Chris Weitz, gwara *Empire* : "Ọ bụ mkpebi ụlọ ọrụ . . . Ị nwere ike ịghọta ihe mere ị ga-eji tụba Ian McKellen maka ihe ọ bụla. Mana ịhapụ Nonso bụ otu n'ime ihe kacha wute m na ihe nkiri a. Achọrọ m ikwu banyere Nonso na ọ bụ otu n'ime ndị maara ejije eme m zutere na England kemgbe m na-arụ ọrụ ebe a n'ihi na ugbu a ọ bụ ya na-esote Mike Leigh [ejije] . . . Mana ọ bụ, ee, nke ahụ bụụrụ m ụdị ụbọchị ọjọọ. Achọrọ m  igospụta ịhụnanya mụ  n'ebe ọrụ Nonso nọ.  ya ka m mere." 

Anozie rụrụ obere ọrụ dị ka Think Tank na ejije Guy Ritchie *RocknRolla* na Frank Mace na Joe Wright 's *Atonement* . Ọ gbara onye ndu na *Cass* ejije mpụ Britain nke 2008 na-ejiji ndụ Cass Pennant . Na 2009, ọ pụtara na  nkwado nke BBC TV akụkụ atọ 2003 Iraq War drama, *Occupation*, ebe ọ gbara US Marine tụgharịrị bụrụ onye ọrụ agha nnọroonwe. Na 2011, ọ ji jiri Artus, onye omekome Zamoran na ezigbo enyi Conan, na *Conan the Barbarian* . N'afọ ahụ, a chọrọ ya ka ọ rụọ ọrụ nke Xaro Xhoan Daxos na usoro HBO *[[Game of Thrones]]* ma nye ya agwa dị ka Jackson Burke na *The Grey* .  Ọ na-ejiji Samson na ejije TV nke History Channel nke *Akwụkwọ Nsọ* . Na 2013, Anozie pụtara na ejije *Ender's Game* dị ka Sergeant Dap,   site n'afọ 2013 ruo 2014 ọ rụrụ ọrụ Renfield na usoro NBC *Dracula* . 

Na Nọvemba 2014, Anozie soro mee ejije na CBS Summer drama *Zoo*, nke e nwetara  n'akwụkwọ akụkọ James Patterson na Michael Ledwidge .  *E wepụtara Zoo* na June 30, 2015.

Ọrụ redio nke Anozie gụnyere ọrụ Joe na 2011 BBC Radio 4 Classic Serial mmepụta nke Edna Ferber's *Show Boat* . 

N'afọ 2019, Anozie gosipụtara onye mmegide, Cargo, n'ejije Amazon Prime Video nke *Guava Island*, nke ndị so mee ya bụ Donald Glover na Rihanna .

## Ejije

### Ejije

### Igwe onyonyo

### Egwuregwu ihe onyonyo

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* 

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ramatu Yaradua

**Ramatu Yaradua** bụ Kọmishọna na-ahụ maka Ministri itinye ego , azụmahịa na ụlọ ọrụ na Niger State, Nigeria .  

Rahmatu bụ onye obodo Enagi dị na ime obodo Edati nke dị na steeti Niger.  Agụmakwụkwọ praịmarị ya malitere na Adrao International School, Lagos, wee gaa United Kingdom ebe ọ gara Ibstock Place School London.  Ọ gụrụ International Relations na English na Mahadum nke Coventry ebe ọ nwetara BA na klas nke abụọ na elu.

## Ọrụ
Ọ bụ kọmishọna nke gara aga na-ahụ maka azụmahịa, ụlọ ọrụ na itinye ego na steeti Niger. 

## Ndụ onwe onye
Dị ya bụ Alh Murtala Shehu Yar'Adua onye bu Minister nke dị Nche gara aga 

## Njikọ mpụga

* https://web.archive.org/web/20201127173145/https://minvestment.nigerstate.gov.ng/

## Ebe nsị de

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Veronica Nnaji

**Veronica Ogechi Nnaji** (onye amuru n' ubochi iri n'onwa Jenuarị 1940) bu onye nọọsụ na onye ndọrọndọrọ ọchịchị Naijiria. Na 1979 ọ bụ otu n'ime ìgwè mbụ nke ụmụ nwanyị atọ ndị were oche ha na Ụlọ Nnọchiteanya .

## Akụkọ ndụ
A mụrụ Nnaji na Umuaka n'ọnwa Jenụwarị 1940, otu n'ime ụmụ asaa onye ọrụ ugbo bụ Therea Ezendu na onye na-azụ ahịa Mathias Ezendu mụrụ.  Ọ gụrụ akwụkwọ na Holy Rosary School n'etiti afọ 1948 na 1955,  emesia ọ zụrụ ọzụzụ dịka onye nọọsụ na ụlọ ọgwụ Our Lady of Lourdes dị na Ihiala site n'afo 1956 ruo 1960.  Ọ gara ụlọ akwụkwọ nke ịdị ọcha na Aba ma gakwa Health Center dị na Nsukka, ọ tozuru oke dịka nọọsụ na 1963.  O mechara rụọ ọrụ na Amaigbo Joint Hospital dị na Nkwerre n'etiti 1963 na 1965, mgbe nke ahụ gasịrị ọ rụrụ ọrụ n'ụlọ ụmụaka na-enweghị nne na nna na Okwelle ruo 1970.   Ọ lụrụ di n'afọ 1965 ma mụọ ụmụ ise.  N'afọ 1974, ọ ghọrọ onye nwe ụlọ ebe a na-amụ nwa. 

Na nhoputa ndi omeiwu nke afo 1979, Nnaji bu onye Naijiria ndi otu pati Isu ma tinye ya n'ulo omebe iwu. N'akụkụ Abiola Babatope na Justina Eze, ọ bụ otu n'ime ụmụnwaanyị atọ mbụ a họpụtara na ụlọ omeiwu ka ha nọrọ n'oche ha (A họpụtara Esther Soyannwo n'afọ 1964 mana ọ nọghị oche ya).  Ọ jere ozi na nzuko omeiwu ruo 1983 . 

## Ntụaka
Badiyya Hassan Mashi

**Badiya Hassan Mashi** bụ ọkammụta, odeakwụkwọ na-adịgide adịgide na onye na-ahụ maka ọdịmma ụmụ nwanyị na mmepe mmekọrịta ọha na eze na Katsina State .  

## Ndụ mmalite na agụmakwụkwọ
A mụrụ Badiya Hassan ma zụlite na mpaghara ọchịchị Mashi dị na Katsina. Ọ gara ụlọ akwụkwọ Primary Gidado dị na Katsina Town, Government Girls Secondary School (GGSS) na Malumfashi na Bayero University Kano ka ọ gụchara na klas nke abụọ BSc microbiology na MSc na PhD na microbiology gburugburu ebe obibi .   

## Ọrụ
Ọ bụbu onye isi nkuzi na Hassan Usman Katsina Polytechnic na ngalaba nke Basic and Applied Science, site na 1992 ruo 2016, bụrụkwa onye nkuzi nleta na Mahadum Umaru Musa Yar'adua  Dịka kọmishọna na-ahụ maka ihe gbasara ụmụnwaanyị na mmepe mmekọrịta, ọ haziri ọgbakọ. na-ekwu okwu banyere otu a ga-esi lụso iji ọgwụ ọjọọ eme ihe . Ọ sịrị, “A ga-ahụrịrị ka ụmụ nwanyị na ndị nne na-eme ihe ziri ezi karịsịa na-eleba anya na ngalaba ha na-akpachi anya iji mara ndị ha na ha na-akpa na ihe ha na-eme n’oge nzuzo ha. Anyị na-aga site n’ụlọ ruo n’ụlọ ịkụziri ndị mụrụ ụmụ ihe a.” 

O nyere nde naira 196 iji kwado ụmụaka na-adịghị ike, ụmụ mgbei na ụmụ nwanyị na 34 local gọmenti  n'me obodo Katsina. 

## Ebenside

## Njikọ mpụga

* https://www.katsinastate.gov.ng/womenaffairs/principal-offices/
* http://www.womenaffairskt.com.ng/
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Sinatu Ojikutu

**Alhaja Sinatu Aderoju Ojikutu** bụbu osote gọvanọ Legọs steeti site n'afo 1992 ruo 1993.   Ọ bụ osote gọvanọ Michael Otedola ruo mgbe ndị agha weghara ọchịchị n'afọ 1993. 

## Ndụ mmalite na agụmakwụkwọ
A mụrụ Alhaja Sinatu Ojikutu na steeti Ekiti, ebe ọ gụrụ akwụkwọ praịmarị ya. Ọ hapụrụ Ekiti ka ọ gachara akwụkwọ praịmarị isii gawa Legọs. Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị Our Lady of Apostle dị n'Ijebu Ode . Site n'ụlọ akwụkwọ Our Lady of Apostle, ọ gara ụlọ akwụkwọ Grammar Ilesha ka ọ gụchaa ụlọ akwụkwọ sekọndrị ya. 

## Ọrụ
Ọ bụ onye isi ụlọ ọrụ na Nigerian Bank for Commerce and Industry. Ọ bụ nwanyị mbụ a họpụtara n'ọkwa dị otú ahụ. Ọ bụ odeakwụkwọ ụlọ ọrụ na-ahụ maka njem na steeti Legọs. Sir Michael Otedola họpụtara ya dị ka onye ga-eso zọọ ọchịchị n'okpuru nche anwụ National Republican Convention o wee bụrụ osote gọvanọ Legọs steeti ka ha nwesịrị mmeri na ntuliaka n'afọ 1992.  Mgbe ndị agha kwagidere ọchịchị n’afọ 1993, e wepụrụ ha n’ọkwa. 

## Esemokwu
N'afọ 2013, eboro Alhaja Jinatu na nwa ya nwoke, Samson ebubo na ha nara otu nwoke nde naira 130 maka otu ala dị n'akụkụ Admiralty Way na Lekki, Lagos State  n'anya ọcha . E rere ala ahụ nye otu nwoke na-amaghị aha ya bụ onye kwụrụ ego ahụ n'akaụntụ ya naanị ka ọ chọpụta na ala ahụ bụ nke otu Mazị Afolabi. Dịka nkwupụta ndị uwe ojii siri kwuo, ọ kwetara mpụ ahụ mana o kwuputara na ọ bụ ezigbo mmejọ nke njirimara nkata. Ọ kwụghachiri onye ahụ gbara akwụkwọ nde naira iri ise ma kwe nkwa ịkwụghachi ya mgbe ọ tụfuru ngwongwo ya abụọ o debere ere.  N'ajụjụ ọnụ ya na The Punch gbara, o kwuru na ala ahụ bụ nke di ya nwụrụ anwụ. 

## Ntụaka

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Saint Obi

**Obinna Nwafor** (à mụrụ na Nọvemba 16, 1965)  nke a ma ama dị ka **Saint Obi**, bu onye omee ejije , onye na -emeputa ejije  na onye nduzi ejije  n'ala Naijiria.    Saint Obi bụ onye a mara site n'agwa ya n'ejije ndị a, *Candle Light*, *Sakobi*, *Goodbye Tomorrow*, *Heart of Gold*, *Festival of Fire*, *Executive Crime* and *Last Party* .

Ọ gụrụ akwụkwọ gbasara ejije na Mahadum Jos . Saint Obi batara na n'ịme ejije n'afọ 1996, ka o mechara mkpọsa maka Peugeot na NTA . O meela ejije karịrị  iri isii n'ọnụ ogu.  N'afọ 2001, Saint Obi wepụtara ejije mbụ ya a kpọrọ *Take Me to Maama*, ebe ya na Jerry, tinyere Ebi Sam, Rachel Oniga, Nse Abel na Enebeli Elebuwa so wee mee ya .

## Hụkwa

* Ndepụta ndị na-emepụta ejije Naijiria

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* 
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Kemi Nelson

**Olukemi Nelson** (amuru  ya n'ụbọchị  9 nke ọnwa Febrụwarị n'afọ 1956 - 17 Ọnwa asaa 2022) https://www.blueprint.ng/breaking-tinubus-political-ally-kemi-nelson-dies-at-66/  bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na onye ndọrọndọrọ ọchịchị Naijiria.   Ọ bụ onye isi oche nke Nigerian Insurance Social Trust Fund (NSTIF).  

A mụrụ Nelson na Legọs na 9 nke ọnwa Febrụwarị n'afọ 1956 wee gaa ụlọ akwụkwọ Anglican Girls Grammar School, Ijebu-Ode maka agụmakwụkwọ sekọndrị ya. Maka ụlọ akwụkwọ sekọndrị, ọ gara ụlọ akwụkwọ nke ndị nọọsụ na Mahadum College Hospital Ibadan ebe ọ ruru eru idebanye aha dịka

ka onye nọọsụ na midwgịaha.   O nwetara MBA na Financial Management na Diploma na Law na ￼￼Mahadum Ojo dị na Legọs Steeti  . 

N'ime 1980s, Nelson sonyeere National Republican Convention (NRC) nke na-emebi emebi ugbu a n'oge ọchịchị General Ibrahim Babangida . Ọ bụ onye na-azọ ọkwa sinetọ maka ￼ Legọs  West Senatorial district na 1992 ma Bola Ahmed Tinubu meriri ya na ntuliaka. 

N'afọ 1998, n'oge ọchịchị General Abacha, ọ zọọrọ ọkwa ọchịchị n'Ikeja Federal Constituency n'ụlọ omebe iwu. Oge a, dịka onye otu UNCP. O meriri ntuliaka ahụ mana onwu General Abacha mebiri ya. 

N'afọ 1999, ọ sonyeere Alliance for Democracy (AD)  site na 1999 ruo 2003, ọ rụrụ ọrụ dị ka Kọmishọna ￼￼ Legọs steeti na-ahụ maka ihe gbasara ụmụ nwanyị na ibelata ịda ogbenye n'oge ọchịchị Bola Ahmed Tinubu wee jee ozi dịka onye isi ụmụ nwanyị Legọs  Steeti Chapter nke  All Progressives Congress (APC) ma emesịa bụrụ onye isi ụmụ nwanyị South West nke APC. 

Ọ bụ naanị nwanyị na-eje ozi na Legọs Steeti Governor's Advisory Council (GAC). 

Ọ bụ onye isi nchịkwa nke Operations of Nigeria Social Insurance Trust Fund (NSITF) ma bụrụ onye isi na mbụ Ministry of Establishment, Training and Job Creation.   

Ọ lụrụ Adeyemi Nelson,  onye isi ụlọ ọrụ Federal Ministry of Internal Affairs lara ezumike nka. Ha lụrụ n'afọ 1987 ma mụọ ụmụ atọ.  A maara ya maka ụdị ntutu isi ya dị ala na ngwa isi ya pụrụ iche.  

## Ntụaka

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Independent Nigeria

***Independent Nigeria*** bụ akwụkwọ akụkọ na-ebipụta kwa ụbọchị na Lagos, Nigeria . Ewebatara Independent Newspapers Limited na 17 Julaị 2001 wee malite ọrụ na Ọktoba 2001. Ụlọ ọrụ ahụ na-ebipụta akwụkwọ akụkọ *Independent* flagshipụ na mbipụta abụọ na ngwụsị izu: *Saturday Independent* na *Sunday Independent* . 

## Akụkọ ihe mere eme
*Independent* bụ akwụkwọ akụkọ nọchiri akwụkwọ akụkọ *Diet* guzobere na 1997 site n'aka James Ibori, ezigbo enyi onye ọchịchị ndị agha General Sani Abacha . Ka ọ na-erule 1999  ọtụtụ n'ime ndị ọrụ *apụọla* ebe ọ bụ na a naghị akwụ ha ụgwọ ọnwa ụfọdụ. Ibori, bụ onye a họpụtara ka ọ bụrụ gọvanọ Delta steeti n'April 1999, weghachiri akwụkwọ akụkọ ahụ n'ụdị mara mma ma mana ọ nweghị ihe ịga nke ọma. Na 2001 *Daily Independent*, nke ukwuu nke otu onye nkwusa, weere ọnọdụ *Diet*. 

Na June 2006 Rotimi Durojaiye, onye ntaakụkọ *Independent*, ka ejidere ma bo ya ebubo ịgba ọchịchị mgba okpuru ka o dechara akụkọ na-ajụ ajụjụ ọnụ ego na  ụgbọ elu onyeisiala Olusegun Obasanjo nwetara. Ewepụrụ ebubo ndị ahụ ma emechaa. 

N'Oktọba 2009 otu ndị nta akụkọ Naijiria manyere mmechi nke akwụkwọ akụkọ. Ihe kpatara ya bụ na ndị na-ahụ maka akwụkwọ akụkọ ahụ jụrụ ịkwụ ụgwọ ọnwa anọ ha ji ma chụọ ndị ọrụ 21 n'ọrụ n'enweghị ihe kpatara ya. Onye nwe Independent bu James Ibori tinyere aka, kwe nkwa na ya ga-akwụ ụgwọ ya wee Weghachi ndị ọrụ ma ndi kwụsịrị ọrụ bido kwara ozo.   Onye bụbu onye nchịkọta akụkọ njikwa, Ted Iwere, hapụrụ akwụkwọ ahụ n'ihi nsogbu ndị a. N'ọnwa Jenụwarị 2010, James Akpadem, onye nchịkọta akụkọ ọhụrụ, kwuru na Ibori na-etinye aka na mbọ maka ịhazigharị akwụkwọ akụkọ ahụ, nke na-agbasi mbọ ike na ụgwọ ha ji na ịkwụ ụgwọ ọnwa akwụghị. 

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Lagos
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
P.M. News

***PM News*** bụ akwụkwọ akụkọ na-ebipụta kwa ụbọchị na Lagos, Nigeria site na Independent Communications Network Limited (ICNL). Ụlọ ọrụ ahụ na-ebipụtakwa akwụkwọ akụkọ *TheNEWS* magazin na *Tempo*, kwa izu.  

***E hiwere PM News ahụ*** na 1993 site n'aka Bayo Onanuga, Babafemi Ojudu na ndị ọrụ mbụ sitere na African Concord bụ ndị gbara arụkwaghịm na mkpesa maka arịrịọ MKO Abiola, onye mbipụta akwụkwọ, rịọ President Ibrahim Babangida mgbaghara maka akụkọ dị egwu banyere ọchịchị ndị agha. Ojudu bụ onye nchịkọta akụkọ nchịkwa mbụ.  Ka ọchịchị Babangida kpasuru ya iwe, e nwere obere oge nnwere onwe nke ndị nta akụkọ n'okpuru General Sani Abacha bụ oge ewepụtara *PM News* n'August 1994 dị ka akwụkwọ ehihie nke gbadoro ụkwụ na akụkọ mana na-ekpuchikwa ejiji, egwuregwu na ntụrụndụ.

## Edensibia
This Day

***THISDAY*** bụ akwụkwọ akụkọ mba Naijiria . Ọ bụ akwụkwọ akụkọ flagship nke Leaders & Company Ltd ma ebipụtara ya na 22 Jenụwarị 1995.  Isi ụlọ ọrụ a dị na Apapa, Lagos, Lagos State .  Tọrọ ntọala site na  Nduka Obaigbena, Onye isi oche & Editor-in-Chief nke THISDAY Media Group na ARISE News Channel.

## Ọrụ
Isi ụlọ ọrụ THISDAY dị na Lagos. O nwekwara ụlọ ọrụ na ndị nta akụkọ na steeti iri atọ na isii nke Naijiria na akụkụ ụwa ndị ọzọ. THISDAY na-enye ọdịnaya bara ụba na-achọ site na azụmahịa, akụ na ụba, ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ndị àmà ama; ndị ọkachamara n'etiti klaasị yana aspirational millennials. 

Ụlọ ọrụ akwụkwọ akụkọ ahụ anabatala ọgbakọ,  nzukọ ụlọ obodo  na mkparịta ụka zuru ụwa ọnụ nke hụworo ndị isi ụwa dịka Bill Clinton, George W. Bush, Tony Blair, Gordon Brown, Gerhard Schroder, John Howard, Collin Powell, Condoleezza Rice.&nbsp;na Dominique de Villepin n'etiti ndị ọzọ, na-aga. Ọ kwalitekwara mmemme omenala na ndị dị ka Beyonce, Jay Z, Rihanna, Lionel Richie, Seal, Diana Ross, John Legend, Mary J Blige, Missy Elliott, Snoop Dogg, Naomi Campbell, Liya Kedebe na Alec Wek, n'etiti ndị ọzọ. 

## Mwakpo na ihe ịma aka
N'afọ 2001, ọtụtụ ndị editọ THISDAY lanarịrị na ihe mberede ụgbọelu na ọdụ ụgbọ elu Maiduguri dị na North East Nigeria.  

N'afọ 2012, a kwaturu ụlọ ọrụ THISDAY dị n'isi obodo Abuja na Kaduna nsite na ogbunigwe nke e chere na ọ bụ ndị Boko Haram mere.  

Onye malite Nduka Obaigbena nọrọ oge na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na London na 1998, tupu ọ laghachi Nigeria. 

## Ihe nrite Thisday
The *THISDAY Awards*, nke akwụkwọ akụkọ na-asọpụrụ ndị na-eduzi ọkụ nke ọha mmadụ maka ọrụ ngalaba na mmezu nke ndụ, aghọwo ihe a na-achọsi ike.  &#x5D;  Ndị natara ihe nrite a site n'aka ndị steeti gụnyere ndị isi oche mbụ, ndị isi ụlọ ọrụ na ndị pụrụiche n'ụdị dị iche iche na ụdị ndụ niile.

## Ndị ọrụ
THISDAY nwere ihe karịrị otu puku ndị ọrụ na ngalaba nchịkọta akụkọ na nke na-abụghị ọrụ editọ. A ga-ahụ ndị gụsịrị akwụkwọ n'ọkwa ọchịchị na ngalaba ọha na nke onwe yana mgbasa ozi. 

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* ''THISDAY Live''

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Lagos
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Daily Post (Nigeria)

***Daily Post Nigeria*** bụ akwụkwọ akụkọ Naijiria nke Daily Post Media Ltd. na bipụta, dabere na Lagos, Nigeria . Ọ na-akọ akụkọ mpaghara na nke mba, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, metro, azụmahịa, ntụrụndụ, egwuregwu, na echiche.

N'ọnwa Maachị afọ 2015, akwụkwọ akụkọ ahụ rụpụtara ọrụ ikesa mbipụta ya n'efu n'ofe Naịjirịa nílé.   

## Ihe nrite na nhọpụta
*Daily Post Nigeria* nwetara ihe nrite "Custodian of the Nigerian Dream" na 2016.  

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Lagos
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
National Mirror

***National Mirror*** bụ akwụkwọ akụkọ na-ebipụta kwa ụbọchị na Naịjirịa . Ọ nwere usoro tabloid.  Onye isi ala Emeka Obasi tọrọ ntọala *National Mirror* na 2006. Mbipụta gụnyere *Daily Mirror*, *Saturday Mirror* na *Sunday Mirror* .  Na August 2008 Barrister Jimoh Ibrahim nwetara oke 100%  nke *National Mirror* .  Na 5 Mee 2010 Global Media Mirror Limited, ndị na-ebipụta *National Mirror*, weghaara Newswatch Communications Limited, ndị na-ebipụta akwụkwọ akụkọ *[[Newswatch]]*  kwa izu nke  . 

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Lagos
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Daily Champion

***Daily Champion*** bụ akwụkwọ akụkọ a na- bekee na Naịjirịa . Onye *mmeri* bụ nke onwe, a na-ebipụta ya na Lagos .  Ka ọnwa Maachị afọ 2011 bụrụ onyeisi oche na onye na-ebipụta akwụkwọ akụkọ Champion bụ Chief Emmanuel Iwuanyanwu .  Iwuanyanwu bụ otu n'ime ndị Igbo kacha baa ọgaranya . 

Dị ka Iyara Esu, Vice-Chancellor University of Calabar si kwuo, *Daily Champion* bụ "akwụkwọ bụ isi anyị nwere n'ebe ọwụwa anyanwụ nke Niger, akwụkwọ nke ụmụ amaala anyị, ya bụ olu ndị mmadụ, akụkụ a nke obodo. ".  Daily Champion na-agbasa ozi, egwuregwu, azụmahịa na mmemme obodo dị iche iche. Akụkọ a na-ahụkarị na-ehota isi mmalite abụọ ma ọ bụ karịa, dị ntakịrị elu karịa nkezi maka akwụkwọ akụkọ Naijiria, mana akwụkwọ akụkọ na-adabere na isi mmalite gọọmentị na azụmahịa karịa ndị ọzọ, na-akọkarị ihe isi mmalite kwuru na obere nyocha ma ọ bụ nkatọ. II'iji ya tụnyere akwụkwọ ndị ọzọ, *Daily Champion* na-achọ ịkọ akụkọ nke ọma na ụlọ ọrụ mmanụ.  Akwụkwọ akụkọ a na-akpachapụkarị anya n'okwu ya, ọ naghị esikwa n'ahịrị gọọmentị pụọ. 

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Lagos
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Business Day (Nigeria)

**Ụbọchị azụmahịa**, nke e guzobere na 2001, bụ akwụkwọ akụkọ azụmahịa kwa ụbọchị dabere na Lagos .  Ọ bụ naanị akwụkwọ akụkọ Naijiria nwere ụlọ ọrụ dị na Accra, Ghana  . O nwere ma mbipụta kwa ụbọchị na Sọnde. A na-ekesa akụkọ a na Nigeria na Ghana.

## Onye mbipụta
Onye bipụtara Businessday, Frank Aigbogun, onye bụbu onye nchịkọta akụkọ nke *Vanguard* .   Onye ndezi akwụkwọ akụkọ kwa ụbọchị bụ Tayo Fagbule . Lolade Akinmurele https://businessday.ng/author/loladex/ bụ osote onye nchịkọta akụkọ nke ọtụtụ ndị na-enye aka na-akwado. Chuks Oluigbo bụ onye nchịkọta akụkọ n'ịntanetị ebe onye nchịkọta akụkọ Sunday bụ Zebulon Agomuo. Akwụkwọ akụkọ ahụ nwere ndị odee ihe dị ka Iheanyi Nwachukwu, Onyinye Nwachukwu, Jumoke Akiyode, Chuka Uroko, Ifeoma Okeke, Hope Moses Ashike, Olusola Bello, Odinaka Anudu, Obinna Emelike, Teliat Sule, na Chuks Oluigbo, na ndị ọzọ. 

## Nsidee

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Lagos
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Daily Times (Nigeria)

thumb|Daily Times logo.jpg
***Daily Times*** bụ akwụkwọ akụkọ nwere isi ụlọ ọrụ na Lagos . N'oge ọ kacha emeputa, n'afọ ndị 1970, ọ bụ otu n'ime azụmaahịa nwere mpaghara na-aga nke ọma na Africa.

## Afọ mbido
Ụlọ ọrụ Printing na Publishing Naịjirịa, a webetara ndị na-ebipụta *Daily Times* bụ Richard Barrow, Adeyemo Alakija, VR Osborne na ndị ọzọ na 6 June 1925.  Ha bipụtara nke mbụ dị ka *Nigerian Dailytimes* na 1 June 1926.  Alakija bụ onye ọka iwu Afrịka, ebe ndị ọzọ bu ndi nguzobe nọchitere anya *otu mmasị ndị Europe* na chamba nke commerce Lagos.   Ụlọ ọrụ ahụ kpebisiri ike inweta *African Messenger* nke Ernest Ikoli bipụtara wee weghara mbipụta nke akwụkwọ akụkọ Reuters iji nyere ndị ahịa aka.  Ernest Ikoli bụ onye nchịkọta akụkọ mbụ na Alakija bụ onyeisi oche nke Board.  Alakija na Ikoli tinyere aka na otu ndi ntorobia Naijiria na-akwado obodo . Ka emechara, Ikoli ghọrọ onye otu ọgbakọ omebe iwu n'afọ 1941, ebe a họpụtara Alakija ka ọ bụrụ onye isi ọchịchị Gọvanọ na 1943. 

## Afọ a kacha mmepụta
N'afọ 1947, Otu Daily Mirror nke dị na London, nke Cecil King na-eduzi, zụtara Dailytimes, Gold Coast Daily Graphic, Accra Sunday Mirror na Sierra Leone Daily Mail.
King ewebata igwe obibi akwụkwọ rotary nke mbụ enwere na Naijiria, gbakwunyere ihe osise foto, nhazi ụdị.Ọ kpọbatara ndị nta akụkọ nwere nkà, mana gbasoo ụkpụrụ Africa nke kpachapụrụ anya. Otu Mirror webatara ihe ọhụrụ ndị a ma ama dị ka paragraf dị mkpirikpi na ahịrịokwu, ọtụtụ ihe atụ na foto na akụkọ mgbasara mmadụ .Nkesa akwụkwọ akụkọ ahụ sitere na puku 25,000 kwa ụbọchị na 1950 ruo 95,000 na 1959. N'ime 1950s Nigerian Dailytimes rụrụ ọrụ dị mkpa na usoro butere nnwere onwe na 1960.. Na mbido afọ ndi 1950's  *Ụlọ ọrụ wèrè Percy Roberts na orụ ịbụ onye nta akụkọ dịka onye ndụmọdụ nchịkọta akụkọ na mgbe e mesịrị bụrụ General Manager. Roberts wepụtara akwụkwọ ọhụrụ dịka Sunday Times na Sporting Record*.

## Ọha nwe
Gọọmenti etiti Naijiria nwetara 60% nke *Dailytimes* na onye iro ya bụ *New Nigerian Newspaper*, na 1 Septemba 1975. Nkwupụta gọọmentị kwuru:

N'okpuru ọchịchị ndị nkịtị nke President Olusegun Obasanjo, Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Ụlọ Ọrụ malitere usoro nke iweghachi *Dailytimes* na nkeonwe. Mgbe a nwara ọdịda nke ọha na eze ( IPO ), Dailytimes Nigeria Plc ka a kpọsara ọrịre na 2003. Na 2004 Folio Communications ka akwadoro dị ka onye na-agba ọsọ masịrị, na-enweta njikwa na 96.5% nke mbak. 

## Folio Communications
Usoro ire ere nwere mgbagwoju anya, kpatara ikpe dị iche iche. Ndị ọrụ bụbu ndị ọrụ enwetaghị elele nkwụsị ha.  Mgbe e mesịrị, Folio kwụrụ ụfọdụ n’ime ndị ọrụ a chụrụ n’ọrụ ụgwu mgbe e mechiri akwụkwọ akụkọ n’afọ 2007, ma ọtụtụ n’ime ha akwụbeghị ụgwọ n’afọ 2010 n’agbanyeghị mgbalị ndị otu ha gbara iji nweta ego eji ha Folio Communications, onye weghaara nnukwu mgbasa ozi na 14 Maachị 2007, boro ebubo ịpụnara ihe onwunwe .

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Lagos
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Peoples Daily (Nigeria)

***Peoples Daily*** bụ akwụkwọ akụkọ di naNigeria . Ewepụtara ya dị ka kwa izu na Nọvemba 2008, ọ ghọrọ kwa ụbọchị na Nọvemba 2009.  

## Akụkọ ihe mere eme
E weputara Peoples Daily n'usoro n'ememe n'Abuja na Maachị 2010.  Onye isi oche nke Board of Directors bụ Malam Wada Abdullahi Maida.  Na emume a, Malam Ismaila Isa mere ka o doo anya na, n'agbanyeghị asịrị a na-ekesa, *Peoples Daily* abụghị nke onye bụbu osote onyeisiala Atiku Abubakar . Kama, ụlọ ọrụ ahụ nwere ihe karịrị ndị ọkachamara mgbasa ozi iri anọ. 

Na Disemba 2009, ndị ọrụ nke State Security Service nwụchiri onye nchịkọta akụkọ akwụkwọ akụkọ ahụ, Malam Ahmed Shekarau, n'ihi akụkọ banyere ahụike nke President Umaru Yar'Adua na-arịa ọrịa.  Shekarau mechara hapụ Peoples Daily banye dịka onye isi njikwa. 

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Abuja
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Leadership (newspaper)

***Leadership*** bụ akwụkwọ akụkọ mba Naịjirịa kwa ụbọchị. Emebere ya n'October 2004 site n'aka Sam Nda-Isaiah, onye ọchụnta ego na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-ere ọgwụ, a na bipụta ya site na Leadership Newspaper Group nke dabeere na Abuja, Nigeria.  Na webụsaịtị ya, akwụkwọ akụkọ ahụ na-ekwu, sị: “Anyị ga-akwado ọchịchị dị mma . Anyị ga-agbachitere ọdịmma ala Naijiria ọbụna megide ndị isi ya, anyị ga-ebulikwa mkpịsị akwụkwọ anyị elu mgbe niile na-agbachitere ihe ziri ezi. Ndị a bụ ụkpụrụ anyị bu n'obi na-atụle." 

## Akụkọ ihe mere eme
Na 9 Jenuarị 2007 ndị ọrụ nchekwa steeti iri na abụọ wakporo ụlọ ọrụ ndị *ndu* wee jide onye isi njikwa Abraham Nda-Isaiah, onye nchịkọta akụkọ Bashir Bello Akko na onye nta akụkọ Abdulazeez Sanni. Ihe kpatara ya bụ akụkọ onye odeakụkọ Danladi Ndayebo dere nke tụlere ụzọ ndọrọndọrọ ọchịchị na pati na-achi People's Democratic Party (PDP) nke butere nhọpụta Umaru Musa Yar'Adua dịka onye ga-azọ ọkwa onyeisiala.  Na 6 Mai 2008 otu ndị uwe ojii na-adịghi eyi uwe oji sitere na Niger State Command wakporo ụlọ ọrụ *Leadership* ma jide onye osote onye nchịkọta akụkọ, Danladi Ndayebo, dịka o doro anya na-enweghị akwụkwọ ikike ọ bụla. Dị ka onye na-ede akwụkwọ na-arụ ọrụ, Prince Charles Dickson si kwuo, ihe kpatara ya bụ akụkọ ihe mere eme kwuru na ọ kparịrị àgwà Senator Isa Mohammed . 

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Abuja
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Blueprint Newspaper

***Blueprint*** bụ akwụkwọ akụkọ nke  Naijiria a na-ebipụta kwa ụbọchị dabere na Abuja . Akwụkwọ akụkọ ahụ malitere dị ka mbipụta kwa izu na Mee 2011, wee gbanwee gaa na akwụkwọ akụkọ a na-ebipụta kwa ụbọchị na Septemba 2011.     

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Abuja
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
The Nigerian Observer

***The Nigerian Observer*** bụ akwụkwọ akụkọ na-ebipụta kwa ụbọchị na Benin City, Edo State, Nigeria. E bipụtara ya kemgbe 29 Mee 1968. Onye bipụtara ya, Bendel Newspapers Company Limited, bụ gọọmentị Edo steeti nwe ya.

Ntụle nke *The Nigerian Observer* na akwụkwọ akụkọ Naijiria ndị ọzọ e bipụtara na 1999 kwuru na ọ nwere obere mgbasa ozi, ebe naanị 15% nke kọlụm bụ nke mgbasa ozi nwere, ma e jiri ya tụnyere 50% na akwụkwọ akụkọ North America. Ọtụtụ mgbasa ozi bụ akwụkwọ akụkọ gọọmentị; obere ego ana-enweta yana ụkọ akwụkwọ akụkọ nwere mmetụta nke ịmachi mkpuchi ihe omume, yana ọkachasị ịmachi mkpesa nyocha.

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Benin
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
New Telegraph

**New Telegraph** bụ akwụkwọ akụkọ mba niile na Naịjirịa, na-ekesa ihe ruru 100,000 kwa ụbọchị.

New Telegraph lekwasịrị anya na ndị Naijiria na ndị na-agụ akwụkwọ si mba ofesi na gburugburu obodo mepere emepe nke obodo, yana mba ụwa, ma na-achọ ịnye ebumnobi na mkpuchi maka nsogbu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mmekọrịta ọha na eze. 

Onye isi oche New Telegraph bụ Dr. Orji Uzor Kalu ma na-egosiputakwa ndi ama ama gunyere onye ọka iwu ikike mmadụ Emmanuel Onwe.

## Hụkwa

* Ndepụta akwụkwọ akụkọ dị na Nigeria

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa

## Njikọ mpụga

* Weebụsaịtị New Telegraph
Business Hallmark

A na-ebipụta ***Business Hallmark*** na Lagos, Nigeria na webụsaịtị ya, hallmarknews.com bụ ọkachamara na azụmahịa, amụma na akụkọ gbasara ego. Saịtị ahụ bidoro na Maachị 2009 na-enye ngwakọta nke akụkọ metụtara azụmahịa yana mmasị izugbe. Ọ nwere mmasị na-agụ akwụkwọ na mpaghara azụmahịa na n'etiti ụlọ akwụkwọ sekọndrị, n'ihi ozi dị iche iche gbasara azụmahịa, amụma na ego, dị na webụsaịtị. Ike nke akwụkwọ akụkọ ahụ dị n'ime ederede nyocha nke ọma nke jikọtara ya na eziokwu ndekọ ọnụ ọgụgụ.

Na 10 Febrụwarị 2011, akwụkwọ akụkọ ahụ malitere ọrụ "Most Influential Nigerians 2010" na nnọkọ akụkọ na Lagos.  Agbanyeghị, *Business Hallmark* agbanweela aha ya ka ọ bụrụ *akwụkwọ akụkọ Hallmark* . A na ahụ akwụkwọ akụkọ ahụ dị ka akwụkwọ akụkọ lekwasịrị anya na azụmaahịa ebe, ọ na-enye nyocha miri emi na echiche banyere azụmahịa na ekowaputa ego, SMEs, ahụike, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ntụrụndụ na mmasi ma ugbu a ha na-ebipụta kwa ụbọchị.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Official website

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Lagos
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Dede One Day

**Dede One Day** (a mụrụ **Peter Onwuzurike Onyehidelam** ; ọ nwụọ na 14 Disemba 2015) ọ bụ onye ọkpa ọchị na omee ejije Naijiria a ma ama. 

## Ndụ ya
Dede One Day bụ onye Umuagwuru Mbieri dị na steeti Imo mana a mụrụ ma zụlite ya na Aba, obodo dị na steeti Abia, Nigeria. Ọrụ ya pụtara ìhè na soromchiri nke *Laugh.* with me.  

## Ọnwụ ya
Dede One Day nwụrụ na isi ụtụtụ nke 14 December 2015 ka ọ dachara mgbe ọ na-eme ihe nkiri na Aba, n'ihi nsogbu nke ọbara mgbali elu .  

## ụfọdụ ejije ya a họọrọ

* *Keke soldiers* 
* *Iron Pant*

mortuary attendant 

* *corporate Beggers*
* *My class mate*
* *professional Beggers*
* *village musicians*
* senior officer
* 
* *Joseph Oro Nro*
* *village lawyer*
* shoe shiner

## Edensibia
The Nigeria Standard

***The Nigeria Standard*** bụ akwụkwọ akụkọ Naijiria kwa ụbọchị nke gọọmentị steeti Plateau nwere, nke Benue-Plateau States Print Publication Cooperation na bipụta, nke isi ụlọ ọrụ dị na Jos.

## Akwụkwọ akụkọ
Gọọmentị Benue-Plateau malitere akwụkwọ akụkọ a n'afọ 1972 wee kwụsị ibipụta ya n'afọ 1986 ma emechaa na 1992, eweghachiri ya ọzọ. Akwụkwọ akụkọ ahụ bụ otu n'ime ahịrị akụkọ kacha ochie na Nigeria nwere ihe karịrị afọ 40 hiwere. Steeti abụọ ahụ bụ Benue na Plateau steeti na-eme atụmatụ iweghachi akwụkwọ akụkọ ahụ site n'iji ihe karịrị nde naira 400 e ji rụgharịa ya na inweta ụgbọ ala obibi akwụkwọ ma nweka ụlọ ọrụ ndị ọzọ dị n'Abuja, Kaduna.

## Edensibia

Òtù:Ȯra Plateau
Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Zubby Michael

**Azubuike Michael Egwu** onye a maara dị ka **Zubby Michael** (à mụrụ ya na 1 Febrụwarị 1985 na steeti Anambra , Nigeria ) ọ bụ onye mmepụta na omee  ejije Naijiria.   A maara ya maka agwa ya na *Three Windows*, *Royal Storm* na *Professional Lady*.  Ejije mbụ ya bụ nke a kpọrọ *Missing Rib* mana à maara ya nke ọma n'ihi isi agwa ya n'ejije Three Windows. 

## Ndụ na ọrụ
A mụrụ Zubby n'okpuru ọchịchị Ekwusigo na steeti Anambra na (1 February 1985) mana tolitere na Adamawa ebe ọ gụrụ akwụkwọ elementrị. Ọ gara mahadum Nnamdi Azikiwe ebe ọ nwetara nzere na Mass Communication . 

Ọ malitere ime ejije na Yola mgbe ọ dị obere.  Ejije mbụ ya pụtara ìhè bụ nke a kpọrọ *Missing Rib* mana ọ ghọrọ onye a ma ama maka isi agwa ya n'ejije **Three Windows**  . Zubby apụtala n'ọtụtụ ejije ndị ọzọ dị iche iche .  

### Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya
N'abalị iri abụọ na ise n'ọnwa Nọvemba afọ 2019, a họpụtara ya n'ọkwa ndọrọndọrọ ọchịchị dị ka onye ndụmọdụ pụrụiche na mgbasa ozi nye aka na-achị Anambra steeti bụ Willie Obianọ .   Enyere ya akwụkwọ nkwado maka ịnye aka ọ na-enye n'ọrụ nkwalite ndị ntorobịa  na City Radio 89.7 fm nke steeti Anambra.

## Ihe nrite na nhọpụta

### ihe nrite ejije ya

### Ihe nrite ndị ọzọ

## Ihe eserese

## Ajụjụ ọnụ

## ụfọdụ ejije ya a họpụtara

## Edensibia

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
New Nigerian

***New Nigerian*** bụ akwụkwọ akụkọ Naijiria dabere na Kaduna . 

## Nkwado ndọrọ ndọrọ ọchịchị
E boro akwụkwọ akụkọ ebubo na ha na Mafia Kaduna jikotara , otu ndị ọchụnta ego Naijiria, ndị ọrụ obodo, ndị ọgụgụ isi na ndị ọrụ agha si Northern Nigeria . 

## Ndị ndezi

* Adamu Ciroma – 1966 ruo 1974 
* Mamman Daura - 1969 ruo 1973 

## Hụkwa

* Ndepụta akwụkwọ akụkọ Naijiria

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Tell Magazine

***Magazin Tell*** bụ akwụkwọ akụkọ a na-ebipụta kwa izu na Naịjirịa .  N'afọ 2007, BBC News kọwara ya dị ka "otu n'ime akwụkwọ akụkọ azụmahịa kachasi ewu ewu na Naịjirịa". 

## Ntọala
Magazin *Tell* bipụtara mbipụta mbụ ya na 15 Eprel 1991. Ndị editọ ntọala ise niile na-arụ ọrụ na *[[Newswatch (Nigeria)|Newswatch]]*, ebe ha mụtara ịmepụta akụkọ dị omimi, nyocha akụkọ. Ha hapụrụ magazin ahụ n’ihi obere ego a na-akwụ ha na nghọtahie ha na ndị isi ọchịchị na-enwe, na-atụ anya na magazin ọhụrụ ahụ ga-eju afọ karịa. Ọ bụ ezie na ndị malitere magazin ahụ nwere oké ọchịchọ, ha adịghị emegide gọọmenti ná mmalite. Otú ọ dị, ha kpebisiri ike na ha agaghị enwe mmetụta nke ọchịchị ma ọ bụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị. 

## Ihe nrite na nnabata
Na 1993, kọmitii na-echebe ndị nta akụkọ nyere Igiebor onyinye nnwere onwe nke mba ụwa, "nkwado kwa afọ nke akwụkwọ akụkọ nwere obi ike",  maka ọrụ ya na akwụkwọ akụkọ ahụ.  Na 1998, Nosa Igiebor na ndị ọrụ n'ozuzu ka e nyere onyinye pụrụ iche maka Human Rights Journalism Under Threat na Amnesty International UK Media Awards .  Nkwupụta ihe nrite ahụ kwuru; "Tell na-aga n'ihu na-ebipụta oge niile nke ọchịchị aka ike Naijiria n'agbanyeghị egwu, mmekpa ahụ na njide na-enweghị ebubo ma ọ bụ ikpe nke Mr Igiebor na ndị isi ndị ọzọ na ndị ọrụ Tell." 

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Lagos
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Daylight Nigeria

***Akwụkwọ akụkọ Daylight [[Naijiria|Nigeria]]*** bụ akwụkwọ akụkọ ịntanetị nooro onwe ha a na ebipụta kwa ụbọchị nke di na Lagos, Nigeria, nke Mattuxx Media Limited    Onye na-ebipụta akwụkwọ akụkọ / onye nchịkọta akụkọ nke ụbọchị ìhè, nke e guzobere na 2014, bụ Azuh Amatus ( NGE), onye nta akụkọ nwere ọtụtụ ihe nrite. Ọ bụkwa onye isi oche na onye guzobere Daylight Annual Leadership Awards (  atụmatụ onyinye nke na-akwụghachi ma na-eme ememe kachasị mma n'ọnọdụ ndị isi.    

## Edensibia
Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Lagos
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
[[Òtù:Ụlọ ọrụ m
Nigerian Compass

***Nigerian Compass*** bụ akwụkwọ akụkọ kwa ụbọchị nwere mgbasa ozi mba na Nigeria, na-ebiputa akụkọ, azụmahịa, ndọrọ ndọrọ ọchịchị na egwuregwu. Akwụkwọ ahụ nwere mbipụta ụbọchị izu na izu ụka.

N'ọnwa Jenụwarị 2014, Nigerian Compass kwupụtara na enwetala akwụkwọ ya n'aka Segun Oyebolu onye buru ụzọ nye Mr Daniel onyinye ijeri naira 1 n'afọ 2012. E bipụtachara akwụkwọ akụkọ a dị ka akwụkwọ akụkọ mba na-akwụghị ụgwọ na Naijiria nke ụlọ ọrụ Compass FreePaper Limited nwere aha Segun Oyebolu nwere http://theeagleonline.com.ng/gbenga-daniels-nigerian-compass-leased-businessman/

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Daily Nigerian

**Daily Nigerian** bụ ụlọ ọrụ na-ebipụta akwụkwọ akụkọ nke dabeere na Abuja nke a na-ebipụta n'asụsụ Bekee ma asụsụ Hausa        

## Akụkọ ihe mere eme
E hiwere *Daily Nigerian* na 6 Maachị 2016.  Ụlọ ọrụ ahụ ghọrọ ihe a ma ama mgbe o bipụtachara ihe nkiri vidio na-ese okwu na-egosi Gọvanọ Nigeria, Abdullahi Umar Ganduje nke Kano State na-anata ihe iri ngo $5 nde na October 2018.       

## Ndị ọrụ
Onye isi nchịkọta akụkọ  Jaafar Jaafar  bụ ndị gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Bayero, Kano na ( Ụlọ Akwụkwọ Mmekọrịta Ọha na London ). Jaafar bidoro ọrụ ya na Daily Trust n'agbata afọ 2007 na 2011, hapụrụ ụlọ akụkọ ka ọ họpụtachara ya dị ka onye enyemaka pụrụiche na mgbasa ozi na mmekọrịta ọha na eze Kano steeti bụ Rabiu Kwankwaso n'etiti 2011 na 2015. Ọ sonyeere Premium Times wee hapụ mgbe otu afọ gasiri  ka ọ guzobe Daily Nigerian. na 2016, ọ bụ onye edemede nke *People's Daily*, *Akwụkwọ akụkọ Blueprint* na *[[Nigerian Tribune]]* .       

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Weebụsaịtị gọọmentị

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Abuja
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Entertainment Express

***Entertainment Express*** bụ akwụkwọ akụkọ Naijiria tọrọ ntọala na Julaị 2011 site n'aka ndị ọkachamara n'ịkọ akụkọ ihe mere eme, ha bu Mike Awoyinfa na pastọ Dimgba Igwe, dabere na fim, egwu na egwuregwu . N'ime ndị ọrụ ọsụ ụzọ ahụ bụ Azuh Amatus (Editor), Femi Salawu, Ameh Comrade Godwin. Akwụkwọ ahụ gbakọtara wee kwaga n'ịntanetị na 2014 ka pastọ nwụsịrị.    

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa

## Njikọ mpụga

* Official website
Nigerian Daily Sketch

**Nigerian Daily Sketch** bụ akwụkwọ akụkọ a na-ebipụta na Ibadan, ndịda ọdịda anyanwụ 

Nigeria nke nwere nkesa 60,000 na obodo dum  . 

## Edensibia
Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Stears Business

***Stears Business*** bụ akwụkwọ azụmahịa nke Naijiria dabere n'etiti Lagos na London na-elekwasị anya na akụkọ azụmahịa, akụ na ụba na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Á na-ebipụta *Stears Business site na* Stears, ndị nta akụkọ ya na-abụkarị ndị nọ na Lagos. Dịka nke Septemba 2017, onye nchịkọta akụkọ bụ Michael Famoroti.  

Mbipụta ahụ na-ewere ọnọdụ nchịkọta akụkọ na-anọpụ iche na nyocha ya nke gọọmentị, azụmahịa efu na ijikọ ụwa ọnụ dịka o kwenyere na 'uru nke ikwe ka echiche niile na-adịghị mma na-agwa arụmụka'.  Ihe mejupụtara bọọdụ nchịkọta akụkọ bụ ndị gụsịrị akwụkwọ na London School of Economics ma lekwasịrị anya karịsịa na Africa.  

## Edensibia

Òtù:Ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Naịjirịa
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Lagos
Òtù:Akwụkwọ akụkọ a bipụtara na Naịjirịa
Kikelomo Longe

**Kikelomo Longe** nke a makwaara dị ka Kike bụ kọmishọna na-ahụ maka [Ụlọ Ọrụ]] Ahịa na Itinye Ego, Ogun Steeti.  

## Ndụ mmalite na agụmakwụkwọ
Ọ gụrụ akwụkwọ ndekọ ego na Mahadum Lagos UNILAG wee jírí ogo Bsc. na Akụntịnị klas nke abụọ n'elu wee guchaa . 

## Ọrụ
Longe bụbu onye isi nke mmekọrịta ndị ọchụnta ego na nchịkwa ego n'otu Njikọ aka Isi obodo Ndi Afrika (ACA).  Ọ banyere n'ọgbakọ ahụ na 1999, ma mesịa ruo n'ọkwa osote onye isi ọchịchị .  Ọ bụ osote onye isi ọchịchị nke Njikọ aka Isi obodo Ndị Afrika . Ọ bụ ya na-ahụ maka ịzụ ahịa, inye ego na mmekọrịta ndị ọchụnta ego. Ọ malitere ọrụ ya na Deloitte dị ka onye na- azụ akwụkwọ nyocha wee nweta ihe nrite nke mba ugboro abụọ n'ule ntozu wee tozuo dị ka onye na- akwụ ụgwọ ego . Mgbe e mesịrị, ọ sonyeere otu Oke Ime Ihe na Ntukwasi Obi (V&T) dị ka onye na-ahụ maka njikwa ego. 

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Mojisolaoluwa Alli Macaulay

Mojisolaoluwa malitere ọrụ ya na nta akụkọ na mgbasa ozi mgbasa ozi n'afo 1997 dị ka onye ọkwa ọrụ maka Redio Legọs /Eko FM (1997-1999) https://www.bbc.com/pidgin/tori-54744260, ọ rụrụ ọrụ ozugbo nke ahụ dịka onye mgbasa ozi onye mgbasa ozi / onye ngosi na MITV/STAR FM afọ atọ ( 1999–2001),  wee gaa na NTA 2 Channel 5 ka onye nyocha akụkọ, onye na-eweta akụkọ na onye nrụpụta (2001–2002).

Ọ zọọrọ dịka onye ndụmọdụ na WARD B1, Amuwo Odofin n'okpuru Action Congress nke Naijiria  wee merie na (2010 -2013) https://thenationonlineng.net/amuwo-odofin-constituency-ll-benefit-from-my-stewardship/ . Ọ bụkwa onye bụbu osote onye isi, Amuwo Odofin Legislative Council,    mpaghara  ọchịchị obodo nke Amuwo Odofin  

N'afọ 2019 O meriri wee merie na Amuwo Odofin Constituency 1 . Ugbu a ọ bụ onye otu na ọgbakọ omebe iwu 9th,  ụlọ nzukọ nke Legọs Steeti . 

## Ntụaka

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Titilayo Laoye-Tomori

**Titilayo Laoye-Tomori** (onye amụrụ Disemba 21, 1948)  bụbu osote gọvanọ Osun State, Nigeria  na Honorable Commissioner na -ahu maka agụmakwụkwọ. 

## Ndụ mmalite na agụmakwụkwọ
A mụrụ Laoye-Tomori na Osogbo, Osun State, n'ime ezinụlọ Amon Oyeyemi Laoye. Ọ gụrụ akwụkwọ na Owe na St. Catherine Girls Grammar School na Victory College dị n'Ikare tupu ọ gaa na mahadum Lagos, nke a na-akpọ UNILAG, bụ ebe ọ gụchara nzere bachelọ na akụkọ ihe mere eme n'afọ 1973. O nwetara diplọma postgraduate na agụmakwụkwọ na 1978 ya na Masters in Public Administration na 1984. 

## Ọrụ
Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ ma nọrọ otu afọ na National Youth Service Corps, e were ya n'ọrụ dị ka onye ọrụ agụmakwụkwọ na Federal Ministry of Education na 1974. Ọ rụrụ ọrụ ebe ahụ afọ isii tupu ọ banye na mahadum Lagos dịka osote onye na-edeba aha. Ọ bụ onye isi nnyemaaka onye na-edeba aha n'oge ọ hapụrụ na 1989. Mgbe ọ nọ na mahadum ọ jere ozi dị ka onye nkuzi, onye nhazi ntọala na onye ọrụ nnabata.

Ọ gara n'ihu ịrụ ọrụ na Coopers & Lybrand International, PFM Consulting Limited, na Industrial and General Insurance Plc. Ọ malitekwara ụlọ ọrụ ndụmọdụ nke ya, Quints Management Consultants. A họpụtara ya na bọọdụ International Health Management Services Limited, ụlọ ọrụ na-ahụ maka ahụike (HMO) dị ka onye isi nchịkwa na-ahụ maka ego na nchịkwa. 

Dịka onye nọ na pati Action Congress of Nigeria, ọ bụ onye zọrọ ọkwa osote gọvanọ , Ogbeni Rauf Adesoji Aregbesola na 2007. Mkpebi Ụlọikpe Mkpegharị mere tinyere ha n'ọkwa ka ha gbachara ikpe afọ atọ. 

## Ndụ onwe onye
Ọ lụrụ di ma nwe ụmụ anọ na ụmụ ụmụ itoolu. N'afo 2019, mgbe ọ dị afọ 70, ọ lụrụ onye nwe MiCom Prince Michael Ponnle, onye dị afọ 80.  

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Blessing Nsiegbe

**Blessing Nsiegbe** bụ onye ndọrọndọrọ ọchịchị Otu Onye Kwuo Uche ya nke Ndị Mmadụ si Steeti Osimiri, Naijiria . Ọ bụ onye ụlọ omebe iwu Naijiria si Mpaghara etiti Ọdụ Ụgbọ Mmiri II.  Ọ meriri ntuli aka n'ụlọ ndị nnọchi anya gọọmentị etiti na 2015 mana ọ gara n'ụlọ ikpe ntuli aka. A kwadoro ntuli aka ahụ n'afọ 2016 wee kwupụta na ọ meriri. 

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Ogunlola Olubunmi

**Ogunlola Omowumi Olubunmi** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria si Ekiti Steeti, Naijiria . A mụrụ ya na 19 Julaị n'afọ 1965. Ọ na- anọchite anya Mpaghara Etiti Ijero/Ekiti Ọdịda Anyanwụ/Efon n'ụlọ omebe iwu.  

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Dolapo Osinbajo

**Oludolapo Osinbajo**, (née **Soyo**; *amụrụ* na 15 Julaị 1967) bụ onye ọka iwu Naijiria nke jere ozi dị ka Nwanyị nke abụọ Onye Naijiria site na 2015 ruo 2023, dị ka nwunye osote onye isi ala Yemi Osinbajo .

## Mbido ndụ na ọrụ
Oludolapo Soyode mụrụ na 15 Julaị 1967 wee tolite na Ikenne, Ogun State. [1] Ọ gara International School Ibadan. [2] Ọ bụ nwa nwa Obafemi Awolowo, onye Naijiria na onye ndu ndi Yoruba, na nwunye ya Hannah Awolowo.[3]

Ọ lụrụ Yemi Osinbajo, nwa nwanne nne ya, na 25 Nọvemba 1989. N'afọ 1990, a kpọrọ ya ka ọ bịa n'ụlọ ikpe Naijiria.

Osinbajo bụ onye isi nchịkwa nke Women's Helping Hand Initiative, ebe nchekwa dị na Epe, Lagos, nke e guzobere na 2006, na onye guzobere Orderly Society Trust.

## Ọrụ dị ka nwanyị nke abụọ
Na Septemba 2019, ọ duru ọgbakọ ekpere ụmụ nwanyị Benue nke iri anọ na itoolu (BEWIP) na Makurdi. [1] O mepere ụlọ ụmụaka Mama Abyol na Benue Center for Enterprise Development and Innovation (BENCEDI). N'okwu ọ gwara ndị na-eto eto na Benue steeti, ọ dọrọ ha aka ná ntị ka ha ghara ịgbalị iṅomi ndụ ịntanetị efu. [2] Mgbe ọ na-agwa ụmụ agbọghọ gụsịrị akwụkwọ na Lagos na Disemba 2019, ọ gbara ha ume ibi ndụ dị ka ezigbo ihe nlereanya. [3] Ọ kọwakwara ime ihe ike megide ụmụ nwanyị dị ka mpụ megidere mmadụ. [4] N'etiti ọnwa Disemba afọ 2019, nwunye mbụ nke Naijiria, Aisha Buhari, họpụtara Osinbajo - ya na ndị nwunye ndị gọvanọ steeti Naijiria - dịka 'onye mmeri' ka ọ na-edu ọgụ megide ụkwara nta na Naijiria. [5]

N'afọ 2022, ọ gara nleta na IAEA na Vienna.

* *Ha Na-akpọ M Mama: Site na Diaries Under Bridge*. 2014.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

Otú:Ụmụ nwanyị Naijiria nọ na ndọrọ ndọrọ ọchichi
Otú:Mmadụ ndi di ndụ
Hannatu Salihu

**Hannatu Jibrin Salihu** bụ Kọmishọna na-ahụ maka Agụmakwụkwọ na Steeti Niger .   Hannatu Salihu 

## Ọrụ
N'afọ 2020, a kpọrọ ya òkù na Singapore ebe o kwuru okwu gbasara okike uche mmadu na ihe ọhụrụ na agụmakwụkwọ na Naijiria. 

Dịka Kọmishọna na-ahụ maka agụmakwụkwọ na Steeti Niger, o wepụtara atụmatụ ka gọọmentị steeti kwadochara ego dị nde naira iri asatọ na isii iji kewapụ iche, inye nri na ibughachi ụmụ akwụkwọ Almajirai,  ka gọọmentị steeti ndị ọzọ weghachichara ha na steeti ha dị iche iche. .  Ọ kwupụtakwara ụbọchị a ga eji laghachi ụlọ akwụkwọ ka ogologo oge gara maka mkpọchi mba niile nke ọrịa COVID -19. 

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Kulu Abdullahi Sifawa

**Kulu Abdullahi Sifawa** bụ onye kọmishọna na-ahụ maka ihe gbasara Ụmụ Nwaanyị ugbua na  Sokoto Steeti, Naijiria nke Gọvanọ Aminu Tambuwal họpụtara. 

## Ọrụ
Dị ka kọmishọna na-ahụ maka ihe gbasara ụmụnwaanyị nke Sokoto steeti, Sifawa kwadoro ka e kpee onye ọ bụla a hụrụ na ọ na-emetọ ụmụaka ma ọ bụ nwanyị ikpe. E nyere amụma a na nzukọ ndị nnọchi anya obodo, ndị ọchịchị ọdịnala, ndị nnọchi anya mgbasa ozi, na ụlọ ọrụ nchekwa.  Ka oge na-aga, e kpeziri ebubo mmetọ ụfọdụ na steeti ahụ.  Ọ gbakwara mbọ iji hazie onyinye ndụmọdụ na mmezi ụmụaka ndị a tụrụ mkpọrọ maka obere mmejọ. 

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Mariatu Bala Usman

**Mariatu Bala Usman** bụ onye kọmishọna na-ahụ maka ministrị ahụike na steeti Katsina ugbu a, o so na  Kansul Ndị Isi nke Katsina Steeti .  

## Ọrụ
N'ịbụ onye kọmishọna na-ahụ maka ministrị ahụike na steeti Katsina, Mariatu haziri atụmatụ ikpochapụ ọrịa maningitis nke pụtara n'abalị iri na asaa n'ọnwa Jenụarị n'afọ 2018 na ngalaba Bugaje nke ọchịchị ime obodo Jibia. Ọ na-eziga ndị ọrụ ọtụtụ oge ime nnyocha, nye ọgwụgwọ, ọgwụ na mmụta ahụike dị ka ụzọ mgbochi .  Mariatu kwupụtakwara ahụhụ ndị Katsina na-ata iji iga njem otu awa inweta ọdịdị ahụike.  N'akwụkwọ akụkọ akpọrọ "Ihe ịma aka na-eche ihu na inye nlekọta ahụike na steeti Katsina na ụzọ oga n'ihu

## Ihe nweta mpụga

## Ebensidee

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ