Theresa Kachindamoto

Theresa Kachindamoto (amụrụ c. 1959[1]) bụ onye isi ndị Malawi (ma ọ bụ Inkosi) nke mpaghara Dedza na mpaghara etiti Malawi. O nwere ikike na-ezighi ezi n'ihe karịrị mmadụ 900,000. A maara ya maka ike ike ya n'ịkwasa alụmdi na nwunye ụmụaka na-esi ọnwụ na agụmakwụkwọ maka ma ụmụ agbọghọ na ụmụ nwoke.

## Ihe ndị mere n'oge gara aga
Theresa Kachindamoto bụ nke ọdụdụ n'ime ụmụnne iri na abụọ n'ime ezinụlọ nke ndị ọchịchị ọdịnala na Dedza District na gburugburu ọdọ mmiri Malawi. Ọ rụrụ ọrụ dịka odeakwụkwọ afọ 27 na kọleji dị na mpaghara Zomba na ndịda Malawi. Ọ lụrụ nwaanyị wee mụọ ụmụ nwoke ise.[2] N'afọ 2003, ndị isi obodo Dedza họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi oche ọzọ nke mpaghara ahụ, yana ihe karịrị mmadụ 900,000, [2] mgbe nwanne ya nwoke nwụrụ.[1] O kwuru na a họpụtara ya n'ihi na ọ "na ndị mmadụ na-emekọ ihe" na ugbu a ọ bụ nnukwu onyeisi ma ọ masịrị ya ma ọ bụ na ọ chọghị. Ọ nabatara ọnọdụ ahụ wee laghachi na Monkey Bay, ebe ọ na-ewere uwe mwụda na-acha uhie uhie, beads na agụ owuru. Theresa ghọrọ Inkosi nke Chidyaonga ahịrị nke usoro ndị eze Maseko ma ọ bụ Gomani dị ka Kachindamoto VII n'ọnọdụ nke Justino Kachindamoto VI, onye nwere aha site na 1988 ruo 2001 mgbe ọchịchị Sunduzeni sitere na 2001 ruo 2003.. [4]

## Mgbochi alụmdi na nwunye ụmụaka
Malawi bụ otu n'ime mba ndị kasị daa ogbenye n'ụwa, ma nwee ọnụ ọgụgụ ọrịa HIV nke 10% nke ndị bi na ya. Nnyocha nke United Nations na 2012 chọpụtara na ihe karịrị ọkara nke ụmụ agbọghọ nọ na Malawi lụrụ di tupu ha eruo afọ iri na asatọ, ma mee Malawi ka ọ bụrụ otu n'ime ọnụ ọgụgụ kachasị elu nke alụmdi na nwunye ụmụaka n'ụwa, ọkachasị n'ime ime obodo.[2] Ụmụ agbọghọ, mgbe ụfọdụ dị ka ndị na-eto eto dị ka asaa, na-emetụta omenala mmetọ mmekọahụ nke gụnyere ogige mmalite mmekọahụ maka *kusasa fumbi* (ịsacha). N'afọ 2015, Malawi wepụtara iwu machibidoro ịlụ di na nwunye tupu ha eruo afọ iri na asatọ. Otú ọ dị, iwu na iwu omenala nke ndị ọchịchị ọdịnala na-achịkwa ka na-ekwu na ụmụaka nwere ike ịlụ di ma ọ bụrụ na ndị nne na nna ekwenye.[2]

Kachindamoto nwere nsogbu mgbe ọ hụrụ ọnụ ọgụgụ dị elu nke alụmdi na nwunye ụmụaka na mpaghara ya. O nweghị ike ime ka ndị nne na nna gbanwee echiche ha, mana o mere ka ndị isi 50 nọ na distrikti kweta ịkagbu alụmdi na nwunye n'oge na ịkagbu njikọ dị ugbu a.[2] Ọ chụpụrụ ndị isi anọ na-ahụ maka ebe alụmdi na nwunye ụmụaka na-aga n'ihu, mesịa weghachite ha mgbe o nwere nkwenye na alụmdi na ụba ndị a kagburu. O mere ka ndị isi obodo kwenye ịgbanwe iwu obodo iji machibido alụmdi na nwunye n'oge.[2] Ka ọ na-erule n'afọ 2019, o jisiri ike mebie ihe karịrị alụmdi na nwunye 3,500. Omume ya emeela ka a mara ya n'ụwa niile.[6]

Na June 2015, ọ gwara Maravi Post, "Achọghị m alụmdi na nwunye 330, ee, nke 175 n'ime ha bụ ụmụ nwanyị na 155 bụ ụmụ nwoke. Achọrọ m ka ha laghachi n'ụlọ akwụkwọ ma nke ahụ rụọ ọrụ. "  Ọ gwara Nyasa Times, "Achụghị m alụkwaghịm ndị ntorobịa, ha ga-aga ụlọ akwụkwọ. Anyị setịpụrụ iwu nke anyị ugbu a ka onye ọ bụla nọ n'ógbè m na-achịkwa ma ọ gaghị ahapụ ehi dị nsọ. ... Ọ dịghị nwa kwesịrị ịgagharị n'ụlọ; na-elekọta ụlọ ma ọ bụ na-elekọta obodo.[6][a][7]

Alụmdi na nwunye ndị a kagburu bụ omenala, nke ndị isi na-achịkwa, kama alụmdi na nwunye obodo.[8] Chief Kachindamoto so ìgwè ndị nne, ndị nkuzi, kọmitii mmepe obodo, ndị isi okpukpe na òtù ndị na-abụghị gọọmentị rụọ ọrụ. Ọ zutere mmegide site n'aka ndị nne na nna na di na nwunye n'onwe ha, ọkachasị ndị nne na nne na nna dara ogbenye mgbe a kwụrụ ụgwọ isi.[8] O chere na mkpọsa ụlọ na ụlọ bụ ihe kachasị n'inweta nkwekọrịta maka ịkagbu njikọ. [8] Ụmụ nwanyị UN na UNICEF na-eme atụmatụ iso ndị isi ọdịnala rụọ ọrụ n'ebe ndị ọzọ iji mepụta omume kachasị mma nke Chief Kachindamoto n'ibelata alụmdi na nwunye ụmụaka. [8] Kachindamoto na-ekwu, "Kụzie nwa agbọghọ ma na-akụziri mpaghara ahụ dum ... Ị na-akụzikwara ụwa".[2][b]

## Onyinye

* Na Machị 8, 2017, a kwanyeere Theresa Kachindamoto ùgwù site na Leadership in Public Life Award na 16th Annual Vital Voices Global Partnership Award Ceremony na Washington, D.C., USA.
* N'ọnwa Machị afọ 2024, e nyere ya nzere doctorate nke KU Leuven na UCLouvain. 
* N'abalị iri n'ọnwa Ọktoba afọ 2024, e nyere ya onyinye African Genius Award 2024. 

## Ihe edeturu

## Edemsibia

Otú:Mmadụ ndi di ndụ