Tiranë

**Tirana** ( , ; ) bụ isi obodo na largest city of Albania. Ọ dị n'etiti obodo ahụ, nke ugwu na ugwu gbara ya gburugburu, na Dajti rebili n'ebe ọwụwa anyanwụ na a nta ndagwurugwu n'ebe ugwu ọdịda anyanwụ na-ele nke Adriatic Sea n'ebe dị anya.  Ọ bụ otu n'ime obodo ndị kacha mmiri mmiri na anwụ na-acha na Europe, na-enwe awa 2,544 anwụ kwa afọ.

Ebe Tirana nke oge a anọgidewo na-ebi kemgbe Iron Age ma eleghị anya ọ bụ isi nke Alaeze Illyrian nke Taulantii, nke na Classical Antiquity dị n'ime ime obodo nke Epidamnus. Mgbe Rom Illyrian gasịrị, Rom weghaara ya ma ghọọ akụkụ dị mkpa nke Alaeze Ukwu Rom; ihe nketa nke oge ahụ gosipụtara site na Mosaics nke Tirana. Site na ọdịda nke Alaeze Ukwu Rom nke Ọdịda Anyanwụ na narị afọ nke anọ, ọtụtụ n'ime Albania nọ n'okpuru nchịkwa nke Alaeze Ukwu Byzantium nke ọwụwa anyanwụ, dị ka Petrelë Castle nke e wuru n'oge ọchịchị Justinian I. Ọchịagha Ottoman Albanian Sylejman Pasha Bargjini tọrọ ntọala Tirana na 1614, nke dị n'etiti Ụlọ alakụba Ochie na *türbe*. Obodo ahụ adịghị mkpa ruo na narị afọ nke 20, mgbe Nzukọ nke Lushnjë kwupụtara ya dị ka isi obodo Albania mgbe Nkwupụta Nnwere Onwe nke Albania gasịrị na 1912. 

A na-ahazi ya dị ka obodo dị iche iche,  Tirana bụ ebe kachasị mkpa maka akụ na ụba, ego, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na azụmahịa na Albania n'ihi ọnọdụ ya dị mkpa n'etiti mba ahụ na ikuku ya, ụgbọ mmiri, ụgbọ okporo ígwè na njem n'okporo ụzọ.  Dị ka oche ike nke Gọọmentị Albania, ọ na-anabata ebe obibi nke Onye isi ala na Praịm Minista nke Albania na Nzukọ Ndị Omeiwu nke Albania. A mara ọkwa obodo ahụ dị ka Isi Obodo Ndị Ntorobịa Europe maka 2022.

## Akụkọ ihe mere eme

### Mmalite mbụ
áká_èkpè|thumb|Ihe osise nke ụlọ Rom oge ochie site na narị afọ nke atọ AD
Ndị mmadụ ebiela n'ógbè Tirana kemgbe oge prehistoric na ihe ncheta mbụ a chọtara na Ọgba nke Pëllumbas nke oge Palaeolithic. Ndị Illyrian bụ ndị mbụ bi n'ógbè ahụ ma nwee ike ịbụ isi Alaeze Illyrian nke Taulantii, nke n'oge ochie dị n'ime ime obodo nke Epidamnus. Mgbe ndị Rom rutere Illyria mgbe ha meriri n'Agha Illyrian, ha biri ma jikọta mpaghara ahụ n'ime alaeze ukwu ha n'okpuru nchịkwa ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke obodo Rom. Ihe nchoputa kachasị ochie site n'oge a bụ ụlọ Rom nke sitere na narị afọ nke atọ, nke a gbanwere ka ọ bụrụ ụlọ ụka na-enweghị paswọọdụ nwere ala mosaic. Otu nnukwu ụlọ, nke a maara dị ka *Tirkan*, bụ nke Eze Ukwu Byzantium Justinian nke Mbụ wuru n'etiti narị afọ nke anọ na nke isii ma mesịa bụrụ nke Ahmed Pasha Toptani weghachiri na narị afọ nke iri na asatọ.
áká_èkpè|thumb|Justinian nke Mbụ tọrọ ntọala Castle nke Petrelë na narị afọ nke isii.
A kpọtụrụ Tirana aha na akwụkwọ Venetian na 1350s nakwa na 1418: "...onye bi na Pjeter, nwa Domenik nwụrụ anwụ si n'obodo Tirana... " Ihe ndekọ nke ndebanye aha ala mbụ n'okpuru Ndị Ottoman na 1431-32 na-egosi na Tirana nwere ebe obibi 60, nwere ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ụlọ 2,028 na ndị bi na 7,300.   Na 1510, Marin Barleti, onye ụkọchukwu Katọlik na ọkà mmụta, na akụkọ ndụ nke dike mba Albania Skanderbeg, *Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis* (Akụkọ ndụ na omume nke Skanderbeg، nwa eze nke Epirotes), zoro aka na mpaghara a dị ka obere obodo, na-eme ka ọdịiche dị n'etiti "Little Tirana" na "Great Tirana". E mechara kpọtụrụ ya aha na 1572 dị ka *Borgo di Tirana* .