Asụsụ Kru

Ndị Kru na-asụ **Asụsụ Kru** site na ndịda ọwụwa anyanwụ Liberia ruo n'ebe ọdịda anyanwụ Ivory Coast.

## Nchịkọta
Dị ka Güldemann si kwuo (2018), Kru enweghị ihe yiri ya na aha yiri ya iji mechie mmekọrịta ya na Niger-Congo. Glottolog na-ewere Kru dị ka ezinụlọ asụsụ nwere onwe ya.

## Okwu mmalite
Okwu ahụ bụ "Kru" enweghị mmalite a na-amaghị ama. Dị ka Westermann si kwuo (1952) ndị Europe jiri ya mee ihe iji gosipụta ọtụtụ agbụrụ na-asụ asụsụ ndị yiri ya.  (1989) na-ekwu eziokwu ahụ bụ na ọtụtụ n'ime ndị a ka ndị ọrụ ụgbọ mmiri Europe kpọrọ dị ka "ndị ọrụ"; "aha homonymy na ndị ọrụ doro anya, ọ dịkwakarịa ala otu isi iyi nke mgbagwoju anya n'etiti ndị Europe na e nwere agbụrụ Kru / ndị ọrụ".

## Akụkọ ihe mere eme
Andrew Dalby kwuru na akụkọ ihe mere eme dị mkpa nke asụsụ Kru maka ọnọdụ ha na nkuku ụzọ nke mmekọrịta Afrịka na Europe.  dere na "Kru na asụsụ ndị metụtara ya so n'ime ndị mbụ ndị njem Europe zutere n'ihe a maara mgbe ahụ dị ka Pepper Coast, ebe mmepụta na mbupụ nke Guinea na melegueta pepper; azụmaahịa ụgbọ mmiri Africa". A maara asụsụ Kru maka ụfọdụ n'ime usoro ụda olu kachasị mgbagwoju anya n'Africa, nke nwere ike ịbụ naanị Asụsụ Omotic.

## Ọnọdụ dị ugbu a
Ih odide ndị e dere n'oge na-adịbeghị anya kwuru na "A pụrụ ịchọta ndị Krau ugbu a n'ụsọ oké osimiri nke Monrovia, Liberia ruo Osimiri Bandama na Côte d'Ivoire". "Obodo nta na-anọgide na-enwe njikọ ha dabere na ndị a na-eche na ha bụ otu, nke mgbanwe na onyinye ememe mere ka ọ sikwuo ike".  na-ekwu na ndị Kru na asụsụ ha, ọ bụ ezie na ugbu a ọtụtụ na-asụ Bekee (na Liberia) ma ọ bụ French (na Côte d'Ivoire) dị ka asụsụ nke abụọ, "na-achịkwa mpaghara ndịda ọdịda anyanwụ ebe mpaghara ọhịa ahụ ruru ọdọ mmiri ndị dị n'ụsọ oké osimiri". Ndị Kru na-adabere n'oké ọhịa maka ọrụ ugbo, na-agbakwunye site na ịchụ nta maka ndụ ha.

## Obere ìgwè na asụsụ ndị metụtara ya
Asụsụ Kru gụnyere ọtụtụ subgroups dị ka Kuwaa, Grebo, Bassa, Belle, Belleh, Kwaa na ọtụtụ ndị ọzọ.  ka Breitbonde si kwuo, nkewa nke obodo ndị dabere na ọdịiche ọdịbendị, akụkọ ihe mere eme ma ọ bụ agbụrụ, na nnwere onwe mmekọrịta na ndọrọ ndọrọ ọchịchị "ọ nwere ike iweta ọnụ ọgụgụ dị ukwuu nke asụsụ Kru dị iche iche; "Ọ bụ ezie na ụmụ amaala ahụ yiri n'ọtụtụ ụzọ n'ụdị na agbụrụ, obodo ọ bụla bụ steeti nwere onwe ya; e nwekwara obere nkwurịta okwu". Breitbonde na-ekwu na a na-ekewa ndị Kru dabere na ọdịiche ọdịbendị ha, ọdịiche akụkọ ihe mere eme ma ọ bụ agbụrụ, na nnwere onwe mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Nke a bụ ihe nwere ike ịbụ ihe kpatara ọtụtụ subgroups nke asụsụ Kru.  ka Fisiak si kwuo, e nwere obere akwụkwọ gbasara asụsụ Kru na asụsụ ndị metụtara ya.

 nke asụsụ Kru nke Marchese (1989) dị ka ndị a: Ọtụtụ n'ime asụsụ ndị a bụ ụyọkọ asụsụ ma na-ewere ya mgbe ụfọdụ karịa otu asụsụ.
 
Ethnologue na-agbakwunye Neyo, nke nwere ike ịdị nso na Dida ma ọ bụ Godie.

## Asụsụ
Usoro okwu Kru bụ isi isiokwu-okwu-ihe (SVO), mana ọ pụkwara ịbụ isiokwu-ihe-okwu (SOV). 

## Okwu ntụnyere
Nkọwa okwu bụ isi nke asụsụ 12 Kru site na Marchese (1983): 

Ihe atụ ọzọ nke asụsụ Kru 21 sitere na Marchese (1983): 

### Ọnụ ọgụgụ
Ntụnyere nke ọnụọgụ n'asụsụ ọ bụla: 

Ntụnyere nke ọnụọgụ n'asụsụ Kru site na Marchese (1983): 

### Akụkụ ahụ (isi)
Akụkụ nke isi site na Marchese (1983): 

### Akụkụ ahụ (n'okpuru)
Akụkụ ahụ ndị ọzọ sitere na Marchese (1983): 

### Aha ndị ọzọ
Aha ndị ọzọ sitere na Marchese (1983): 

### Okike
Okwu metụtara okike sitere na Marchese (1983): 

### Ngwaa (1)
Ụfọdụ ngwaa ndị bụ isi sitere na Marchese (1983): 

### Ngwaa (2)
Ngwaa ndị ọzọ sitere na Marchese (1983): 

## Ihe owuwu
 
Dị ka Marchese Zogbo si kwuo (2012), Proto-Kru nwere: 

* ụdaume na-eme ka ọ dị n'ime
* ụda anọ
* *CVCV- (C) V na ikekwe *CVV syllable structure. * Mkpụrụ okwu CCV, na ikekwe * Mkpụrụedemede CVV, sitere na * CVCV mgbọrọgwụ.
* Usoro okwu SVO, mana nwere ọtụtụ ụdị OV
* ọdịdị nke nsonaazụ
* akụkụ zuru oke na nke na-ezughị oke

Mkpụrụ okwu Proto-Kru (Marchese Zogbo 2012):

Mkpụrụ okwu ndị e si na ya nweta:

* /ɟ/ nwere ike ịpụta site na palatalization (*g > ɟ), dịka *gie > ɟie.
* *c, *ɲ, *kw, *gw, *ŋw sitere na ụdaume alveolar ma ọ bụ velar na-esote ụdaume dị elu ma ọ bụ dị elu n'ihu.
* /ɗ/ nwere ike isite na *l.

Mkpụrụedemede Proto-Kru (Marchese Zogbo 2012):

E nwere nkewa doro anya nke abụọ n'etiti Western na Eastern Kru nke a na-ahụ site na ọdịiche phonological na lexical. Ụfọdụ isoglosses n'etiti Western Kru na Eastern Kru:

## Edensibia


* Westerman, Diedrich Hermann (1952) *Asụsụ nke West Africa* (Nkebi nke Abụọ). London/New York/Toronto: Oxford University Press.

## Njikọ mpụga

* PanAfrican L10n peeji na Kru/Bassa
Òtù:Pages with unreviewed translations