Carib asụsụ

**Carib** ma ọ bụ **Kariʼnja** bụ asụsụ Cariban nke ndị Kalina (Caribs) nke South America na-asụ. Ihe dị ka mmadụ 7,400 na-asụ ya na Brazil, Guianas na Venezuela . A na-ekewa asụsụ a ugbu a dị ka ndị nọ n'ihe egwu dị ukwuu,  n'ihi na ọ bụ naanị ndị okenye na-asụ ya. 

## Aha
A na-eji ọtụtụ aha mara asụsụ a ma ndị na-asụ ya ma ndị si mba ọzọ. Na omenala, a mara ya dị ka "Carib" ma ọ bụ "Carib kwesịrị ekwesị" na bekee, mgbe ndị na-asụ ya, na-akpọ "Caribs" na bekee. A maara ya *Caribe* na Spanish, *Galina* na French, na *Karaïeb* na Dutch. Otú ọ dị, ndị na-asụ asụsụ na-akpọ onwe ha *Kalina* ma ọ bụ *Karina* (a na-asụ asụsụ dị iche iche), ma na-akpọ asụsụ ha *Karyana auran*  .  Ndị ọzọ dị iche iche gụnyere *Kaliʼna*, *Kariʼnja, Cariña*, *Kariña*, *Kalihna*, *Kalinya* ; Aha obodo ndị ọzọ gụnyere *Maraworno* na *Marwarno* .

Na Suriname, e nwere obodo a na-akpọ Konomerume nke dị n'akụkụ osimiri Wajambo. Ebe ihe dị ka mmadụ 349 bi n’ebe ahụ, ihe ka n’ọnụ ọgụgụ na-ekwu na ha bụ ndị Kariʼnja si n’agbụrụ nakwa ndị maara asụsụ ahụ, a na-akọ na ndị toro eto ma ọ dịghị ihe ọzọ maara ya nke ọma. Ndị na-erubeghị afọ 65 na-eji asụsụ ahụ dị ka asụsụ mbụ n'etiti ndị otu obodo. Ndị na-ekwu okwu n'agbata afọ 45 na 65 na-eji asụsụ ahụ naanị mgbe ha na ndị agadi bi ma ọ bụ ndị okenye nke ezinụlọ ha na-ekwurịta okwu, ebe ọtụtụ akụkụ na-eji asụsụ gọọmentị: Dutch na Sranan Tongo . Ndị na-eto eto nọ n’agbata afọ 20 na 40 na-aghọtakarị asụsụ ahụ ma ha adịghị asụ ya, ụmụaka na-amụtakwa ihe banyere Kariʼnja n’ụlọ akwụkwọ. 

## Olumba
Olumba Carib (nwere ọnụ ọgụgụ ndị na-ekwu okwu egosiri na mbikọ): 

* Venezuelan Carib (1000)
* Guyanese Carib (2000)
* Western Surinamese Carib (500)
* Eastern Surinamese na French Guianese Carib (3000)
** Suriname nwere olumba abụọ nke Kariʼnja: *Aretyry* nke a na-asụ n'ebe ọdịda anyanwụ na n'ebe etiti mba ahụ, na *Tyrewuju* bụ ihe ọtụtụ ndị na-asụ Kariʼnja na Suriname ji eme ihe. 

## fonology
N’asụsụ Kariʼnja, e nwere ụkpụrụ okwu ọnụ anọ: V, CV, VC, CVC; C na-eguzo maka consonants ebe V pụtara ụdaume. Banyere fọnịm, a na-ekewa consonants ụzọ abụọ: ihe mgbochi (nkwụsị na-enweghị olu—p, t, k) na resonants (nkwụsị olu—b, d, g, s). 

Kariʼnja nwere usoro udaume 6 na-ahụkarị mgbe *ô jikọtara ya na * o, ịbụ *aeiou ï.* E jiri ya tụnyere Kariʼnja gara aga, Kariʼnja nke oge a edochiela *e* n'ọtụtụ okwu ka *o* . 

Allphone maka /rwt/ gụnyere ụda dị ka [ɽ β, v tʃ]. /s/ tupu /i/ enwere ike ịkpọ ya [ʃ]. /n/ tupu e nwee ike ịkpọ consonant dị ka [ŋ] na kwa [ɲ] n'ebe ọzọ. Ụda ọzọ, nke na-agba [h~x], na-apụtakarị n'ihu consonant a na-ekwu ma ọ bụ na-enweghị olu, ma na-agachite ụdaume, ọ nwekwara ike ịbụ allophone nke /ʔ/.  

## Alphabet
Mkpụrụedemede Carib nwere mkpụrụedemede iri na ise:

a, e, i, j, k, `, m, n, o, p, r, s, t, u, w, y . 

## Ụtọ asụsụ
Enwere irighiri ihe iri na asaa n'ime Kariʼnja nke gunyere *ky-* prefix na suffix *-ng* . 
 

## Okwu okwu
Olumba niile nke Kariʼnja nwere okwu mbinye ego sitere n'asụsụ isi obodo (Brazil, Suriname, Guyana, French Guiana). Dị ka ihe atụ, ndị Kariʼnja a na-asụ n’asụsụ Suriname si na Dutch na Sranantongo nweta okwu . 

### Ihe atụ

Ụfọdụ okwu ndị ahụ na-egosi ihe atụ ndị e ji dochie *o* *na* Kariʼnja nke oge a.  Okwu abụọ dị n'okpuru mkpụrụokwu otu na-egosi ihe atụ nke suffixes abụọ. 

## Ntụaka

## Njikọ mpụga

* Ndepụta okwu Ka'lina (Carib) (sitere na ebe nchekwa data nbinye ego ụwa)
* Surinamese Carib - Akwụkwọ ọkọwa okwu dị n'ịntanetị
* Akụrụngwa ọdịyo sitere na ebe nchekwa MPI-PL maka akụrụngwa asụsụ, nke sitere na data nke Dr. Berend Hoff na oge 1955-1965
* Otu esi agụta na Kali'na
* Vidio nke onye na-asụ Kariʼnja dịkwa ebe a .
* Asụsụ ndị nọ n'ihe ize ndụ Kariʼnja profaịlụ
* [Kariʼnja isi nkebiokwu vs akpaokwu ahapụtara](http://pages.uoregon.edu/spike/Site/Publications_files/Gildea%20in%20press%20ms%20(nzn%20to%20main%20clause).pdf)
* Nkuzi nkuzi nke Kariʼnja
* Carib fonology
* JSTOR 1264257 Asụsụ Carib
* Ihe ndekọ ELAR nke Akwụkwọ ọkọwa okwu Kariʼnja na akwụkwọ vidiyo
* De'kwana ( Intercontinental Dictionary Series )
* Portal Japiim (akwụkwọ ọkọwa okwu dị n'ịntanetị)
Otú:Pages with unreviewed translations