Ime ime n'oge uto

thumb|Cambios en una adolescente.
 

 . Teenage pregnancy nke bukwa adolescent pregnancy, bu ime nwaanyi na adi mgbe o di afo iri abuo. Nsogbu afo ime but ihe n'ebute onwu ebe umunwaanyi di afo 15 ruo 19. Nkowa teenage pregnancy bu ndi amara bu okenye n'obodo ha. WHO kowara adolescence dika oge afo 10na 19. Idi ime na apita n'ihe mmeko nwoke na nwanyi mgbe ona ahu ovulation ya, nke ha aputa tupu ya ahu NSO ya. Nwanyi gbasiri Ike na ahu NSO ya mgbe odi afo 12 na 13.

Ndị nọ n'afọ iri na ụma dị ime na-eche ọtụtụ n'ime otu nsogbu ndị metụtara ime dị ka ndị agadi nwanyị ihu. Ndị nọ n'afọ iri na ụma nwere ike ịnwe nsogbu ime ime ma ọ bụ Ọnwụ nne karịa ụmụ nwanyị dị afọ 20 ma ọ bụ karịa. Enwere nchegbu ndị ọzọ maka ndị na-erubeghị afọ 15 n'ihi na o yighị ka ha ga-etolite n'ụzọ anụ ahụ iji nọgide na-enwe afọ ime ma ọ bụ ịmụ nwa. Maka ụmụ agbọghọ dị afọ 15-19, ihe ize ndụ na-ejikọta ya na ihe ndị metụtara mmekọrịta mmadụ na ibe ya karịa mmetụta nke afọ. Ihe ize ndụ nke ịdị arọ dị ala, ịmụ nwa n'oge, ụkọ ọbara, na pre-eclampsia enweghị njikọ na Afọ ndụ site n'oge nwa agbọghọ dị afọ iri na isii, ebe ọ bụ na a naghị ahụ ha na ọmụmụ na ndị okenye mgbe ha chịkọtara ihe ndị ọzọ dị ize ndụ, dị ka ịnweta nlekọta dị elu tupu amụọ nwa.  

Ime ime ndị nọ n'afọ iri na ụma nwere njikọ na nsogbu mmekọrịta mmadụ na ibe ya, gụnyere ọkwa agụmakwụkwọ dị ala na ịda ogbenye. Ime ime n'afọ iri na ụma na mba ndị mepere emepe na-abụkarị n'èzí alụmdi na nwunye ma na-ejikọkarị ya na ihere ọha na eze. Ime ime n'afọ iri na ụma na mba ndị na-emepe emepe na-emekarị n'ime alụmdi na nwunye ma ihe dịka ọkara na-eme atụmatụ.[1] Otú ọ dị, n'ime obodo ndị a, ime ime n'oge nwere ike ijikọta ya na nsogbu nri na-edozi ahụ na nlekọta ahụike na-adịghị mma iji kpatara nsogbu ahụike. Mgbe ejiri ya na njikọta, Ntinye aka agụmakwụkwọ na ịnweta igbochi ọmụmụ nwere ike belata ime ime ime ndị nọ n'afọ iri na ụma na-enweghị isi.

N'afọ 2023, ihe dị ka ụmụ nwanyị 41 n'ime 1,000 mụrụ nwa n'agbata afọ 15 na 19, ma e jiri ya tụnyere ihe dị ka ọmụmụ 65 n'ime 1000 n'afọ 2000. Site na 2015 ruo 2021, e mere atụmatụ na pasent 14 nke ụmụ agbọghọ nọ n'afọ iri na ụma na ụmụ agbọghọ n'ụwa niile kọrọ na ha na-amụ nwa tupu ha eruo afọ iri na asatọ. Ọnụ ọgụgụ ọmụmụ ndị nọ n'afọ iri na ụma dị elu na mba ndị na-enweta ego dị ala na nke dị n'etiti (LMIC) ma e jiri ya tụnyere mba ndị na'enweta ego dị elu. Na mba ndị na-emepe emepe, ihe dịka nde ụmụ nwanyị 2.5 dị afọ 15 ruo 19 na-amụ ụmụ kwa afọ. Nde mmadụ 3.9 ọzọ nwere afọ ime.[3] Ọ bụ ihe a na-ahụkarị n'ime ime obodo karịa n'obodo ukwu.[3]

Na 2021, nde ụmụ ọhụrụ 13.3, ma ọ bụ ihe dị ka pasent 10 nke ngụkọta zuru ụwa ọnụ, bụ ndị nne na-erubeghị afọ 20. 

 

## Nkọwa
Òtù Ahụ Ike Ụwa na-akọwa oge uto dị ka oge dị n'agbata afọ 10 na 19. 

A na-ekpebi afọ nne site na ụbọchị a na-ahụ anya n'ụzọ dị mfe mgbe afọ ime gwụrụ, ọ bụghị site na ụbọchị e mere atụmatụ ime. N'ihi ya, ọnụ ọgụgụ ahụ anaghị agụnye afọ ime nke malitere mgbe ọ dị afọ 19, mana nke ahụ kwụsịrị na ma ọ bụ mgbe nwanyị ahụ gbara afọ iri abụọ.[1] N'otu aka ahụ, a na-ekpebi ọnụ ọgụgụ banyere ọnọdụ alụmdi na nwunye nne site na ma ọ lụrụ di na njedebe nke ime, ọ bụghị n'oge a tụụrụ ime.

## Akụkọ ihe mere eme
Ime ime n'afọ iri na ụma (nke na-emetụtakarị ụmụ agbọghọ nọ n'agbata afọ 16 na 19) bụ ihe dị mma na narị afọ ndị gara aga, ma bụrụ ihe a na-ahụkarị na mba ndị mepere emepe na narị afọ nke 20. N'etiti ụmụ nwanyị Norwegian a mụrụ na mbido afọ 1950, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu ụzọ n'ụzọ anọ ghọrọ ndị nne nọ n'afọ iri na ụma na mbidoafọ 1970. Otú ọ dị, ọnụego ahụ ejirila nwayọọ nwayọọ belata n'ụwa niile mepere emepe kemgbe narị afọ nke 20. N'etiti ndị amụrụ na Norway na ngwụcha afọ 1970, ihe na-erughị 10% ghọrọ ndị nne nọ n'afọ iri na ụma, ọnụ ọgụgụ ahụ adaala kemgbe ahụ.

Na United States, Iwu Ọrụ Onwe Onye na Ohere Ọrụ nke 1996 gụnyere ebumnuche nke ibelata ọnụ ọgụgụ nke ndị nne ojii na ndị Latina na-alụbeghị di na ọdịmma, nke ghọrọ ntọala maka mgbochi ime ime ndị nọ n'afọ iri na ụma na United States na ntọala nke National Campaign to Prevent Teen Pregnancy, nke a maara ugbu a dị ka Power to Decide.