Ụdị ndị na-adịghị ike

Ụdị na-adịghị ike bụ **ụdị** nke International Union for Conservation of Nature kewara ka ọ na eyi egwu na ọ ga apụ n'anya ọ gwụla ma ọnọdụ ndị na eyi ndụ ya egwu na ọmụmụ ya ka mma.

Ihe na akpata adịghị ike bụ mbibi ebe obibi ma ọ bụ mbibi nke ụlọ ụdị ahụ. A na enyocha ebe obibi ma ọ bụ ụdị dị iche iche ma nwee ike ịghọwanye egwu. Ụdị ụfọdụ edepụtara dị ka "ndị na adịghị ike" nwere ike ịbụ ihe a na ahụkarị n'ụlọ mkpọrọ, ihe atụ bụ macaw ndị agha.

E nwere ugbu a 5,196 anụmanụ na 6,789 osisi kewara dị ka adịghị ike ma e jiri ya tụnyere ọkwa 1998 nke 2,815 na 3,222, n'otu n'otu. A na eme omume ndị dị ka cryoconservation nke ihe onwunwe mkpụrụ ndụ ihe nketa anụmanụ na mgbalị iji chekwaa ụdị anụ ụlọ na adịghị ike kpọmkwem.

## Ihe ndị e ji mara
áká_ịkẹngạ|thumb|Mexican red-knee tarantula (''Brachypelma hamorii''), ụdị dị ize ndụ sitere na Mexico
thumb|Snares penguin (''Eudyptes robustus''), ụdị dị ize ndụ sitere na New Zealand
International Union for Conservation of Nature na eji ọtụtụ ụkpụrụ abanye ụdị na ụdị a. A taxon bụ adịghị ike mgbe ọ na anọghị n'ihe ize ndụ ma ọ bụ n'ihe egwu mana ọ na eche nnukwu ihe ize ndụ nke mkpochapụ ihu n'ọhịa n'ọdịnihu dị n'etiti, dị ka akọwapụtara site na nke ọ bụla n'ime njirimara ndị a (A ruo E):

**A) Mbelata ọnụ ọgụgụ mmadụ n'ụdị nke ọ bụla n'ime ihe ndị a:**

# A hụrụ, atụmatụ, kwenyere ma ọ bụ na-enyo enyo na ọnụ ọgụgụ mmadụ belatara ≥ 50% n'ime afọ 10 gara aga ma ọ bụ ọgbọ atọ, nke ọ bụla dị ogologo, ọ bụrụhaala na ihe kpatara mbelata ahụ nwere ike ịgbanwe ma ghọta ma kwụsị. Nlele a dabere na (ma kọwaa) ihe ọ bụla n'ime ihe ndị a:
## Nnyocha kpọmkwem
## ndepụta nke ụbara kwesịrị ekwesị maka taxon
## mbelata n'ebe obibi, oke ihe omume ma ọ bụ ogo ebe obibi
## n'ezie ma ọ bụ ọkwa ndị nwere ike iji ya eme ihe
## mmetụta nke taxa ndị e webatara, ngwakọta, pathogens, mmetọ, ndị asọmpi ma ọ bụ parasites.
# Mbelata nke ọ dịkarịa ala 20%, nke a na-atụ anya ma ọ bụ nke a na'echiche na a ga ezute n'ime afọ iri na esote ma ọ bụ ọgbọ atọ, nke ọ bụla dị ogologo, dabere na (ma kọwaa) nke ọ bụla n'ime (2), (3), (4) ma ọ bụ (5) n'elu.

**B) Ogologo ihe omume a na eme atụmatụ na ọ na erughị 20,000 km2 ma ọ bụ ebe obibi a na eche na ọ na na erubeghị 2,000 km2, na atụmatụ na egosi abụọ ọ bụla n'ime ihe ndị a:**

# E kewara nke ukwuu ma ọ bụ mara na ọ dị n'ebe na erughị iri.
# Ịga n'ihu na agbadata, na ekwu, na ahụ ma ọ bụ na atụ anya, na nke ọ bụla n'ime ihe ndị a:
## oke nke ihe omume
## ebe obibi
## mpaghara, oke ma ọ bụ ogo ebe obibi
## ọnụ ọgụgụ nke ebe ma ọ bụ obere obodo
## ọnụ ọgụgụ nke ndị tozuru etozu
# Mgbanwe dị egwu na nke ọ bụla n'ime ihe ndị a:
## oke nke ihe omume
## ebe obibi
## ọnụ ọgụgụ nke ebe ma ọ bụ obere obodo
## ọnụ ọgụgụ nke ndị tozuru etozu

**C) Ọnụ ọgụgụ ndị e mere atụmatụ na ọnụ ọgụgụ na erughị 10,000 ndị tozuru etozu na ma ọ bụ:**

# A na eme atụmatụ na ọ na aga n'ihu na agbadata ma ọ dịkarịa ala 10% n'ime afọ 10 ma ọ bụ ọgbọ atọ, nke ọ bụla dị ogologo, ma ọ bụ
# Mbelata na aga n'ihu, nke a hụrụ, nke a tụrụ anya ya, ma ọ bụ nke a na-ekwu, n'ọnụ ọgụgụ ndị tozuru etozu na ọnụ ọgụgụ mmadụ n'ụdị nke ọ bụla:
## nke kewara ekewa nke ukwuu (ya bụ, ọ dịghị obere ndị e mere atụmatụ na ha nwere ihe karịrị 1,000 ndị tozuru etozu)
## mmadụ niile tozuru etozu nọ n'otu obere obodo

**D) Ọnụ ọgụgụ mmadụ dị obere ma ọ bụ nke a machibidoro n'ụdị nke ọ bụla n'ime ihe ndị a:**

# Ọnụ ọgụgụ ndị bi na ya na-erughị 1,000 ndị tozuru etozu.
# A na-eji mgbochi siri ike mara ọnụ ọgụgụ mmadụ na mpaghara obibi ya (nke na-erughị 20 km2) ma ọ bụ na ọnụ ọgụgụ ebe (nke na na-erubeghị ise). N'ihi ya, ụdị taxon dị otú ahụ ga-enwekarị mmetụta nke ọrụ mmadụ (ma ọ bụ ihe omume ndị na-enweghị atụ nke mmetụta ya na-abawanye site na ọrụ mmadụ) n'ime oge dị mkpirikpi n'ọdịnihu a na-apụghị ịhụ anya, ya mere ọ nwere ike ịghọ Onye N'Ime N'Iche Dị Oké Iche ma ọ bụ ọbụna Mgbukpọ n'oge dị mkpirisi.

**E) Nnyocha ọnụ ọgụgụ na-egosi ohere nke mkpochapụ n'ọhịa bụ ọ dịkarịa ala 10% n'ime afọ 100.**

Ihe atụ nke ụdị anụmanụ ndị na adịghị ike bụ hyacinth macaw, mountain zebra, gaur, kreenu okpueze ojii na blue crane

## Hụkwa

* Ụdị:IUCN Red Ndepụta dị iche iche na-adịghị ike maka ndepụta mkpụrụ akwụkwọ
* Cryoconservation nke ihe onwunwe mkpụrụ ndụ ihe nketa anụmanụ
* Ndepụta nke anụ ndị bi n'ala na n'ala
* Ndepụta nke arthropods na-adịghị ike
* Ndepụta nke nnụnụ ndị na-adịghị ike
* Ndepụta nke azụ ndị na-adịghị ike
* Ndepụta nke ụmụ ahụhụ ndị na-adịghị ike
* Ndepụta nke invertebrates na-adịghị ike
* Ndepụta nke anụ na-enye nwa ara na-adịghị ike
* Ndepụta nke molluscs na-adịghị ike
* Ndepụta nke anụ ndị na-akpụ akpụ na-adịghị ike

## Ihe edeturu na ntụaka

## Njikọ mpụga

* Ndepụta nke ụdị ndị na-adịghị ike dị ka IUCN Red List of Threatened Species