Abubakar Gumi

thumb|Abubakar Mahmoud Gumi
 

Abubakar Mahmud Gumi (7 Nọvemba 1924 – 11 September 1992) [1] [2] bụ onye oka okpukpe Islam na Naijiria na Grand Khadi nke Northern Region nke Nigeria (1962–1967), ọnọdụ nke mere ka ọ isi isi na nke nke  iwu Shari'a na mpaghara.  [3] Ọ bụ ezigbo onye otu Ahmadu Bello, onye isi ala mpaghara ugwu na 1950s na 1960 wee bụrụ Grand Khadi na 1967, ewepụrụ ọnọdụ ahụ.
ethnicityAbubakar Gumi

Gumi dị ka onye ndu isi olu n'oge dị iche iche, ebe ọ chere na omume nke ụdị na-icheghị ìhè emewo ka ike nke Emirs daa mbà ma kwalite egwuregwu egwuregwu .  Malite na 1960, ndị nsogbu na eze eze n'etiti ya na ndị isi òtù Sufi, ndị ụfọdụ n'ime ha mechara rụrịta ụka na mmemme na 1970s na 1980s.  N'oge ahụ, o jisiri ike mee ka echiche ya dị n'ìhè site n'inwe mmekọahụ ụka Friday n'ime Kaduna Central Mosque ( Sultan Bello Mosque ).  Ọ na-eji sessions ihete ya nkatọ nke guzosie ike dabere na ya echiche a azụ na isi iyi obibia ma ọ bụ mkpa nabata a puritanical omume Islam.  Ọ katọkwara n'ụzọ siri ike aka nke ihe omimi na omume ndị Sufis na-eme ihe ihe .

O nwere otutu umuaka, n'agbanyeghị na nwa ya kacha ewu ewu bụ Dr Ahmad Abubakar Gumi bụ onye nọchiri nna ya dị ka ọkà nke ụlọ alakụba Central Kaduna (Sultan Bello), Dr Ahmad Gumi bụ amị mara mma na Ahmadu Bello University Zaria.  Ifkwa onye bụbu onye agha, ọ ndị agha wee gaa mgbanwe fiqh ( islam jurisprudence ) na mahadum umm Al-Qura dị na Mecca, Saudi Arabia ebe o Obama PhD ya.

Abubakar Gumi gosiri na o nweghị ihe ya na òtù Naijiria dị ugbu a nke Boko Haram n'ihi Nkwado siri ike ọ na-akwado iche onye kwuo uche ya, iwu obodo na njikọ egosipụta ọ bụ nwata dịka onye nkuzi, a  na-ekwukarị na ọ na-ekwu, "n'oge elu aka., ihe vootu dị mkpa ụfọdụ ikpe ekpere".

Gumi bụ onye na-eso ụlọ akwụkwọ Maliki, e ikike nke a site n'ihe odide ya akwụkwọ tafsir Qur'an ya ( Raddul azhaan ila ma'anil Qur'an )

### Ndụ mmalite na agụmakwụkwọ
A Mini Gumi n'ime obodo Gummi ugbua bụ iche ime obodo na Zamfara steeti n'ụbọchị ikpeazụ nke Ramadan n'afọ islam 1344, site n'ezina ihe Mahmud, onye oka- Islam na Alkali (onye ọka ikpe) Gummi.  Agụm akwụkwọ ya nke n'ime akara akara ya mgbe ọ bụ nwa akwụkwọ nkuzi Islam nke nna ya.  O mechara ziga n'akwụkwọ akwụkwọ n'okpuru onye nkuzi a na-akpọ Musa dị n'Ambursa, Sokoto Province.  N'ebe ahụ, a gụọ ya na Fiq ma na-agụ akwụkwọ na abụ otuto maka onye mmụta.  Akwụkwọ mbụ ọ gara bụ ụlọ akwụkwọ praịmarị Dogondaji, ebe ọ nọ na ụlọ akwụkwọ praịmarị, ọ zutere Sultan 18th nke Sokoto n'etiti, Ibrahim Dasuki ma mara oke n'agha.  E mere ya Hakimin Salla (onye ndú ekpere) ma nyekwa ya ọrụ ilekọta ihe omume ụmụ akwụkwọ.  N'ime otu afọ, e mee ya na Sokoto Middle School, ebe Ahmadu Bello na-ahụ.  N'ebe ahụ ka ọ matara na Shehu Shagari, Waziri Muhammadu Junaidu, na Yahaya Gusau;  Nke ikpeazụ bụ onye nchoputa nke Jama'atu Nasril Islam, otu ndị mmadụ ama na Naijiria .

. Mgbe ọ akwụkwọ akwụkwọ na ụlọ akwụkwọ, ọ gara Kano akwụkwọ akwụkwọ iwu wee zụọ ya dị ka onye Qadi .  Ọ dịka onye dịka onye ode akwụkwọ nye Qadi Attahiru mana n'oge na-adịghị anya, ọ akwụkwọ iwe maka ndị ọrụ ya.  O nyere nkuzi nke na Islam na tafsir dịka mgbanarị na iwe ya.  Nna ya nwụrụ na 1937 mgbe ọ nọ n'iche akwụkwọ.  Ɔ Hua Maria afɔ 3 ka e ịhụ na 1941 mgbe ọ dị naanị afọ 19

N'afọ 1947, Abubakar Gumi Louis ọrụ ya dị ka ụlọ Qadi Attahiru wee ree na ụlọ akwụkwọ iwu Kano, bụ nke ọ gara na mbụ.  Mgbe ọ nọ na Kano, ọ zutere Sheik Sa'id Hayatu, nwoke a na-dị ka otu n'ime ndị a kacha mara amara n'alụ colonial.  Hayatu bụ onye ndu otu Mahdiyya ma ka si n'ọbịa mmanye na Cameroon lọta .  Abubakar nwere mmemme na nkuzi nke otu Mahdiyya wee bụrụ onye na-eso ụzọ obere oge;  o mechara lụọ ada Hayatu, Meri.  Otú ọ dị, ọ nwụrụ mgbe ọ mụsịrị nwa nwoke.  Nwa mbụ Abubakar Gumi egosipụta Ahmad Abubakar, dị ka Dr Hamza Abubakar, bụ ike-arụ ọrụ ugbu a na Riyadh, Saudi Arabia, sochiri Maj. Gen. Abdulkadir Abubakar (rtd.) na njikọ njikọ abụọ--otu ngosi onye ọkaikpe Muhammadu.  Bello gburu anwụ, onye bụbu onye ọka ikpe nke mmalite etiti, na nke ọzọ ngosi Sheik Sunusi Gumbi, onye ama na onye Islam na nwa akwụkwọ Abubakar Gumi.

N'afọ 1949, Gumi nwetara ọrụ nkuzi n'otu ụlọ akwụkwọ dị na Maru, Sokoto. Ụlọ akwụkwọ ahụ nwere onye nkuzi a ma ama, Aminu Kano, bụ onye na-arụkọ ọrụ nke Northern Teachers Association na onye nwe ụlọ akwụkwọ ndị Alakụba ole na ole. Aminu na Gumi jikọtara ma kesaa echiche banyere mmetụta obodo ọdịnala na okpukpe Alakụba, nakwa enweghị mmasị ma ọ bụ nkwado ndị otu Sufi na-enye ọnọdụ nke Bida ma ọ bụ syncretism. 

Ọ hapụrụ Maru gaa n'ihu na ụlọ akwụkwọ ọmụmụ Arabik dị na Kano. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, ọ ghọrọ onye nkuzi afọ abụọ n'ụlọ akwụkwọ ahụ. Ọ gakwara ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ na Sudan. 

N'afọ 1957, ọ ghọrọ onye ntụgharị okwu maka gọọmentị Northern Nigeria maka okwu Saudi Arabia .

## Esemokwu
>Abubakar Gumi nwere ndapụta maka ntụzịaka nri na ndịrechi nke ndị ọrụ Emirate na Northern Nigeria.  Esemokwu izizi ya na ndị dị iche bụ na Maru.  Esemokwu ahụ omume Tayamum .  Onye isi Imam nke ụlọ alakụba dị na Maru na-eme omume iji aja na-asa ahụ (Tayamum) tupu e kpee ekpere ebe Gumi na-ekwu na Tayamum na-emetụta naanị mgbe mmiri na-adịghị, na mmiri na-adị na Maru.  .  Gumi gara n'ihu n'ịma aka ya nke omume ahụ, site n'ịrịọ ụmụ akwụkwọ ka ha ghara ịbịa ekpere ruo mgbe Imama ime Tayammum.  Otú ọ dị, Gumi bụ onye buru ụzọ degara Sultan nke Sokoto agha, ugbu a, Sultan nwere ihe na iwe ya na Chief Imam nke Maru.  E welitere kọmitii nsogbu okwu a site na Nkwado nke Sultan.  Otú ọ dị, ebe ọ bụ na Gumi mara ndị obodo ka nke ukwuu, ya na nkà nrụrịta ụka dị elu, kọmitii ahụ ahụ Gumi.  [1] N'ịbụ onye nwe onyeworo obere mmeri n'elu Sultan, Gumi mark nlebara anya ọama site n'ide mmetụta dị egwu okwu ndị mmadụ, sultan, na-anabata aha ndị Britain.  Ka ọ na-erule mgbe ahụ, ọ bịara iji nyere ozi na-ama mkpọsa na mmalite ndị e guzobeworo n'akwụkwọ n'etiti Muslim Ummah .  [ a nkịtị ]

Ihe ọzọ e lekwasịrị anya Gumi bụ otu Jibril Martin na-edu Ahmadiyya .  Ntugharị ahụ bụ ọdịdị dị mfe maka Gumi, n'ihi na echiche onye echiche ahụ ekwetaghị na ihe Islam bụ isi, dịka onye akpọpụtala onwe ya nwa .  Ụjọ Gumi na-atụ maka ihe nkiri ahụ mechara kpalite ya site na nka nhazi nke onye Naijiria, otu ahụ ahụ ji app tinye aka na bọọdụ njem njem n'Ebe Ọdịda, Naịjịrị ma guzobe ụlọ akwụkwọ maka ụmụ akwụkwọ na ndị ma na-arịgo.  ugwu n'ịgbasa bu nke obodo.  Ahmadis.  Gumi weghaara ihe ịma aka ahụ n'ụzọ dị mfe ma ọkwa ndị otu ahụ n'ebe ugwu.

## Usoro mgbasa ozi mgbasa ozi
Sheik Gumi mere njem njem mbu ya na Mecca na 1955 ma Ahmadu Bello sonye ya na njem a.  Mgbe ọ nọ na Mecca, ọ na-akọchara ọrụ Islam na ụlọ ọrụ Bello na Eze Sa'ud.  Ọ zute ma mee enyi ọtụtụ ndị mmadụ Umma ma ọ bụ ndị mmadụ na Saudi Arabia, ọtụtụ n'ime ha mechara bụrụ ndị na-enyere ya aka mgbe Ahmadu Bello nwụsịrị na 1966. Mgbe ọ la aghọ na Naijiria, ọ na-agụ ikuzi na School of  Arabic Studies dị na Kano nakwa n'ụakwụkwọ ụlọ akwụkwọ ndịyọ nke Jama'atu Nasril Islam (JNI) hiwere nke dị nso n'ime obodo Kaduna.  buru ibu nke nkuzi ya lekwasịrị anya na abụ dị n'etiti ọdịnala na, yana otu esi mmetụta ma nabata ike Islam.  Odekwara nkowa nke Kor'an nke kacha dabere na Sunna, ma si n'Arabic ekerea Koran ka ọ bụrụ Hausa .  Usoro a mere ka a na-ekesa akwụkwọ ndo nye ọtụtụ ndị na-ege ntĩ na Northern Nigeria, na echiche ya na ozi ya na nkuzi Islam bụ isi akwụkwọ ndị na-ege ntī.  [1] Otu o sila dị, mmegide ya na ndị òtù Sufi na-achị achị dị ka ndị Tijaniya na Qadiriyya mere ka a na-akatọ ya mgbe nile, ụfọdụ ndị egwu wakporo ya na ụgwọ ya;  ọ na-azakarị na ha ga-aga n'ihu mee mmemme nke ha, ma ọ bụrụ na ha na-akpa na ya.  [1] Ka ọ na-erule afọ 1970, ọ àmà onye na-eme ihe ngosi mgbe niile na ihe ngosi, mmetụta n'oge mmemme Islam.

## Bilie nke Izala na Islamic Fundamentalism
thumb| Abubakar Gumi na agadi.
Ka ọ na-erule 1960s, ka Bello nwụsịrị, nnukwu nkwado ndị soja Naijiria na egbochi Gumi arịa.  O chere na ọhụrụ ahụ nwere ikike ịche echiche iji echiche ya, na n'ime usoro ahụ, ọ na-egosi ndị enyi ya na Saudi Arabia maka omume, ahụ na-akwado ego iji kwalite omume Wahabbist nke Islam na-adabere na iche  ihe omimi, azụ azụ.  n'ozizi Islam dị ọcha, na ndị òtù ụmụnna Sufi na-achị mgbe ahụ.  Ọ chọkwara nkwado dị ukwuu n’ọgụ ya na òtù njikọ na-alụ na ihe o chere bụ́ njide ha na-amasokọta.  Gumi nwere ikike n'ịhụ na Ịmalite mgbanwe maka echiche ya, dabere n'echiche ya na onye nwere ikike inwe ikike iche ụzọ nke ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị mmadụ ụfọdụ ibipụta ọrụ ndị na-achị ma ọ bụ akụ aka aka  na GIF ma jiri nkwado nkwado inwe na ya.  ụzọ ndịiche iji ndọrọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị Islam.  N'ime usoro a, ọ obe onye na-akwado ụmụ ekiri vootu.  Ka ọ na-erule ná nwa 1970s, ọ na-awụ ịsọ mpi ihe ọ chere na ọ bụ ntọhapụ nke ndị òtù okpukpe Islam bụ isi nke Fityan al-Islam, otu òtù òtù ntọala na Kano site na Mudi Salga, onye ndú nke Salgawa  , bụ onye ọzore ụfọdụ n'ime ndị agha ụkwụ.  Akụkọ nke Ahmadu Bello nwụrụ anwụ na Jamaat Nasr al-Islam ( Association for the Support of Islam).  Ota ibido Lincoln wee dabere na ụmụ akwụkwọ ochie ya ka ọ na-eche echiche ya na nkuzi Islam, [1] na-ama ọtụtụ ndị nwere ike ọrụ na JNI wee banye n'akwụkwọ iwu.  O jiri ụmụ akwụkwọ ya mee ihe dị ka ntọala maka ntọala ahụ iji maa ọkọlọtọ Sufi aka ma hụ na ikwughachi nke Islam n'ụzọ bụ isi.  Mwelite otu a bụ Izalatul Bidi'a Wa Ikamatul Sunnah ma ọ bụ Movement for the revival of the Sunnah, nke a na-akpọ Izala, kwuputara mkparị nke Northern Nigeria .

Ọtụtụ ndị nọ n'usoro ndọrọndọrọ ọchịchị na ndị otu Sufi Brotherhood nke Northern Nigeria kwenyere na Gumi bụ onye isi chụpụrụ esemokwu n'etiti ndị Alakụba na ndị na-abụghị ndị Alakụba na Northern Nigeria; na nkowa nke Hadith na kor'an gbadoro ukwu na echiche nke aka ya ma obughi Sunnah; nakwa na ọ na-achịkwa mgbasa ozi maka echiche nke ya. A katọkwara ya maka echiche nnupụisi ya n'ebe ndị ọchịchị ọdịnala nọ. 

Gumi kwenyere na ndị Alakụba Naijiria ekwesịghị ịnakwere onye ọchịchị na-abụghị onye Alakụba, ma ọ kwadoro ka ya na otu ndị na-abụghị ndị Alakụba na-ebikọ n'udo. 
## Ihe nrite na nkwanye ugwu
 Ọ natara ọchịagha nke Order nke Federal Republic .  N'afọ 1987, ọ natara ihe nrite King Faisal International Prize si Saudi Arabia maka ntụgharị nke Quran n'asụsụ Hausa

Abubakar Gumi nke a na-akpọ nna Izala dịka ọ na-ekwukarị n'oge usoro nkuzi Islam, nwere ihe ịga nke ọma n'ịgbalite otu n'afọ 1970 nke aha ya bụ Izalatul Bidi'ah wa Iqamatussunah nke otu onye n'ime nwa akwụkwọ ya a ma ama bụ onye Gumi onye nkuzi. N'ọrụ ya gara aga dị ka onye nkuzi ụlọ akwụkwọ na School of Arabic Studies (SAS) dị na Kano, n'agbanyeghị na ọ nọgidere na-abụ otu ya na Jama'atu Nasrul Islam (JNI) nke kwadoro ya ka ọ gaa n'ihu na nkuzi Islam ya na ụlọ alakụba Central Kaduna nke ndị ọchịchị nyere ya. Òtù a kpọrọ aha n’elu, JNI.

## Hụkwa

* Islam extremism na Northern Nigeria
* Ahmad Abubakar Gumi
* Kabiru Gombe
* Sani Yahaya Jingir

## Ntụaka

Òtù:Pages with unreviewed translations