Ogige Ntụrụndụ Chad Basin

Ogige Ntụrụndụ Chad Basin bụ ntụ ntụ mba dị na igwu egwuregwu Nigeria, na mpaghara Chad Basin, yana mkpokọta dị ihe dịka 2,258 km2 .  Ogige ahụ gbawara agbawa, nwere ngalaba atọ.  Ngalaba Chingurmi-Duguma dị na Borno State, na mpaghara savanna nke Sudan .  Ngalaba Bade-Nguru Wetland na Bulatura dị na Yobe State na mpaghara Sahel gburugburu ebe obibi. 

## Akụkọ ihe mere eme
Ogige Ntụrụndụ Chad Basin dị n'ime ala eze Kanem-Bornu mbụ, nke dị site na mbụ apụ nke ruo ruo na njedebe nke ike afụ nke 19 ma ọ bụrụ na nke steeti Borno na Yobo ugbu a.  E hiwere ya na 1991. Tupu apụ nke 10, e hiwere Ukwu ahụ ma bụrụ otu n'ime ukwu Africa ahaziri nke ọma na soja ndị dị ka ukwu Mali na Songhai .  akara Ukwu Borno mgbe ahụ ahụ n'ime Conventional Basin nke Ọdọ Chad, ebe Chad Basin National Park guzo.

## Ọnọdụ
Ogige akwụkwọ ahụ ahụ ebe nchekwa egwuregwu Chingurmi-Dugoma mbụ, Gorgoram na Zurgun Baneri Forest Reserve na Bulature Oasis.  N'afọ 1999[update]  , e nwe ፈቱ ya, n’ihi ya, e me ከፋ ókè ya nke ọma.  Ọtụtụ ndị ọrụ ugbo, ndị na-azụ anụ na ndị ọkụ azụ na-eji mmiri a.  N'agbanyeghị ego dị ukwuu na ebe obibi maka njem nlegharị anya anya, ngalaba ahụ na-eri naanị ike ole na ole ọbịa kwa afụ n'ihi anụ karin dị egwu.  N'afọ 2008, ndị na-arụ ọrụ n'Ụdị ọrụ dị na Maiduguri ama akara ahụ, gbahapụrụ ụlọ ndị ahụ, ndị njem njem na-eleta ngalaba ahụ ga-ebupụ ụgbọ ala n'okporo ụzọ ma dị USD  nkọwa.

N'ihi mmetụta na mpaghara ahụ, National Parks Service ahụmahụ ọrụ na ndị nwe oge na Chad Basin National Park na 2021;  Afọkwara ọrụ n'ogige Kainji na n'arọ Kamuku . 

## .Ngalaba Chingurmi-Duguma
thumb| kreenu okpueze ojii
Ngalaba Chingurmi-Duguma dị na Bama Local Government Area nke Borno State, n'akụkụ ogige ntụrụndụ Waza na Republic of Cameroon, gburugburu nhazi 11°45′0  ″N 14°15′0″ E﻿ / 11.75000°N 14.25000°E / 11.75000;  14.25000.  Ọ nwere mpaghara 1,228 km2 (474 sq mi), nwere topology dị nhịahụ.  Akụkụ ugwu dị na mpaghara Sahel ebe mpaghara ndịda nwere ụdị ihe ọmụmụ Sudan-Guinea savanna na-ahụkarị, yana gụnye ọhịa Acacia-Balanites nke ahịhịa elephant na sorghum kewapụrụ.

Mmiri si n'osimiri Dorma na-e Mgbaja mpaghara ahụ n'oge mmiri ozuzo, na-achọ ala mmiri mmiri na- Mmiri mmiri mmiri na anụ ozi ndị ọzọ.  Onye bi na crane okpueze ojii ( Balearica pavonina ) dị ukwuu, mana a na-ewere ya dị ka ngwa ngwa.  Guineafowl nwere okpu agha ( Numida meleagris ) ịpụta ukwuu.  Demoiselle cranes ( Grus virgo ) na-eleta n'oge oyi, yana ọnụ ọgụgụ buru ibu nke ụgbala ọcha ( Ciconia ciconia ).

Otu ቀለሞች 2007 mere na-enye ihe dị ka enyí 100 na ngalaba ahụ, bụ ndị nwere ike isiga ma na-esi na akwụkwọ Waza.  na-ahụ maka mgbasa nke Cameroon na Naijiria na-arụkọ ọrụ iji jide ndị nta anụ ndị na-eme ka ndị obodo mara uru nchekwa dị ogologo oge.  Enweela nsogbu ụka ndị IUCN maka ime ka ngalaba na akụkụ Waza bụrụ mpaghara echedoro mba ụwa. 

## Bade-Nguru Wetland ngalaba
áká_ịkẹngạ|thumb|300x300px| Ebe mgbada mmiri Yobe na-egosi ebe ala mmiri Hadejia-Nguru dị
Ngalaba Bade-Nguru Wetland bụ akụkụ nke ala mmiri Hadejia-Nguru, ma nwee mpaghara 938 km2 gburugburu nhazi 12°40′0″N 10°30  ′0 ″ E / 12.66667°N 10.50000°E﻿ / 12.66667;  10,50000.  Ọ dị na ndịda ọdịda anyanwụ nke Bade na Jakusko Local Government Area nke Yobe State.  Ngalaba ahụ gụnyere Dagona Waterfowl Sanctuary, ebe ezumike dị mkpa maka nnụnụ na-akwaga mba ọzọ.[1]  Ọ gụnyekwara oke ọhịa ise

Mmiri mmiri kwa afọ na-adị n'etiti 200-600 mm, n'oge mbubreyo May-September.  Site na iju mmiri na-ababa n'ihi mmiri mmiri dị n'elu na ọrụ ihu igwe, yana ọnụ ọgụgụ na-ekiri, gburugburu ebe obibi na-emebi emebi.  Enwere na-eto eto n'etiti ụmụ mmadụ na anụ anụ.  Ndị ọrụ ugbo akụrụngwa iji gbuo ihe kpatara na-bibi Quelea quelea, na-egbu ụdị ndị na-azụ ndị ezubere iche.  A na-akọkwa ala pere mpe ugbu a, a na-emebikwa osisi ndị dị n'ime oke ike.

## Ngalaba Bulatura
Ngalaba Bulatura dị na okpuru ọchịchị Yusufari nke Yobe steeti, ma nwee mpaghara 92 km2 gburugburu coordinates 13°15′0″N 11°00′  0 ″ E / 13.25000°N 11.00000°E / 13.25000;  11.00000.  Ngalaba ahụ nwere ọtụtụ ndagwurugwu swampy nke ahịhịa ájá mara mma kewapụrụ.  Ndagwurugwu ndị ahụ nwere nnukwu ego nke potash.

## Ntụaka

Òtù:Ȯra Yobe
Òtù:Ȯra Borno