open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nkwekọrịta Mgbanwe ihu igwe (UK)

Mgbe ewepụtara Climate Change Levy na United Kingdom, a tụlere ọnọdụ nke ụlọ ọrụ na-emepụta ike, n'ihi ojiji ha na-eji ike eme ihe, ihe achọrọ nke usoro mgbochi na nchịkwa nke mmetọ na ikpughe ha na asọmpi mba ụwa. N'ihi ya, a hapụrụ pasenti iri isii na ise ego site na ụtụ màkà ngalaba ndị kwekọrịtara na ebumnuche maka imeziwanye arụmọrụ ike ha ma ọ bụ belata ikuku carbon. Ọnụ ego a na-akwụ màkà ọkụ eletrik mụbara ruo pasentị iri itoolu n'afọ 2013.

Ngalaba 'ike siri ike' bụ nke na-arụ ọrụ ndị edepụtara dị ka Akụkụ A(1) ma ọ bụ A(2) ọrụ na Akụkụ abụọ nke Ndepụta 1 na Iwu Ikike Gburugburu Ebe Obibi (England na Wales) afọ 2010 (dị ka edezigharịrị), ma ọ bụ nke na'egbo ụkpụrụ ike nke Ngalaba Ike na Mgbanwe ihu igwe nyèrè. 

Iwu ndị ahụ na-ekpuchi ngalaba iri kachasị ike nkè ụlọ ọrụ (aluminium, simenti, ceramics, kemịkal, nri na ihe ọṅụṅụ, foundries, ugegbe, ọla na-abụghị ígwè, akwụkwọ, na ígwè) na ihe karịrị iri atọ obere ngalaba, na n'ọrụ ugbo, anụ ụlọ màkà ịzụlite ezì na ọkụkọ.

## Hụkwa

* Mgbanwe ihu igwe na United Kingdom
* Iwu ike nke United Kingdom
* Ihe Ndị Na-agbanwe Mgbanwe Ọrụ
* United Kingdom Climate Change Programme

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Mbelata mkpa maka ike site na ụlọ ọrụ, azụmaahịa na ngalaba ọha na eze na Ngalaba Ike na Mgbanwe ihu igwe
* Ọnọdụ ihu igwe Ụtụ - ọnụego na allowances na HM Revenue na Customs
* Nkwekọrịta mgbanwe ihu igwe na Ngalaba Na-ahụ Maka Gburugburu Ebe Obibi
* Iwu Ikike Gburugburu Ebe Obibi (England na Wales) 2010
Iwu Mgbanwe ihu igwe na Mgbanwe Ike

The Climate Change and Energy Transition Act, nke a na-akpọ Law 7/2021, nke ụbọchị iri abụo n'ọnwa Mee, gbasara mgbanwe ihu igwe na mgbanwe ike (na Spanish: Ley 7/2021) de 20 de mayo, de cambio climático y transición energética) bụ **iwu** Spanish nke natara Royal Assent n'ubochi irí abụọ n'ọnwa Mee 2021, wee bido n'ubochi irí abụọ na abụọ n'ọnwa Mee 2021. Ebumnuche ya bụ iji hụ na Spain na-agbaso ebumnuche nke nkwekọrịta Paris. Iwu ahụ bụ nke ụlọ abụọ nke Cortes Generales (ụlọ omebe iwu nke Spain) kwadoro ma bụrụ nke Eze Felipe VI kwadoro.

## Ihe ndị bụ isi
Ọtụtụ n'ime usoro ndị a tụlere n'iwu a bụ:

* A machibidoro ya inye ikike nyocha ọhụrụ, ikike nyocha na ikike iji hydrocarbon eme ihe n'ókèala mba ahụ dum. A gaghị enye ikikere ọhụrụ màkà ihe onwunwe ndị e wepụtara màkà ihe onyonyo ha, fissionable ma ọ bụ ihe na-eme nri, dị ka uranium. Na mgbakwunye, a ga-amachibido ikike ọhụrụ màkà ọrụ mmepụta coal na ọkwa mba, na (mbibi mmiri) ga-abịa na njedebe.
* Ka ọ na-erule afọ 2040 na nke kachasị ọhụrụ, ụgbọ ala ọhụrụ niile ga-abụrịrị na-enweghị ikuku. Nke a pụtara na site n'afọ ahụ gaa n'ihu, ọ dịghị ụgbọala ndị njem ọhụrụ na obere ụgbọala azụmahịa (nke a na-ebughị n'obi màkà iji ya eme ihe maka azụmahịa) na-ewepụta CO2, gas na-ekpo ọkụ na-enye aka na okpomọkụ ụwa, nwèrè ike ire. Ebumnuche bụ inwe ụgbọ ala ndị njem na ụgbọ ala azụmahịa na-enweghị ikuku CO2 kpọmkwem site na 2050.
* Ọbọdọ nta nwere ihe karịrị mmadụ puku iri ise ga-eguzobe mpaghara ikuku dị ala, n'ụdị Madrid Central, iji belata mmetọ ikuku. E nwere obodo na obodo otu narị na iri anọ na itoolu nwere ihe karịrị nde mmadụ irí abụọ na ise.
* A na-atụ anya na ụlọ ọrụ mmanụ ụgbọala ga-etinye ebe a na-akwụ ụgwọ maka ụgbọala eletrik. Site na 2023, ụlọ niile na-abụghị ebe obibi nwere ihe karịrị oghere iri abụo ga-enwerịrị akụrụngwa ịkwụ ụgwọ.

## Nkwado
Nzukọ ndị omebe iwu kwadoro iwu ahụ n'ubochi asatọ n'ọnwa Eprel n'afọ 2021 ma zigara ya na Senate màkà nkwado ikpeazụ ya. Senate kwadoro iwu ahụ n'ubochi irí abụọ na asatọ n'ọnwa Eprel 2021 na mgbanwe ụfọdụ.

N'abalị iri na atọ n'ọnwa Mee n'afọ 2021, ndị omebe iwu mèrè ntuli aka ikpeazụ na ederede ahụ. Iwu ahụ kwadoro site n'aka ọtụtụ ndị nọ n'ụlọ ahụ, na nkwado nkè ndị otu niile ma e wezụga Vox, nke tụụrụ vootu megide, na PP na Más País-Verdes Equo, nke jụrụ.

## Nkatọ
Ụfọdụ ndị ọkachamara n'ọhịa ahụ akatọọla enweghị oké ọchịchọ nke iwu na ihe ize ndụ ya nke ịbụ "ónyé a mụrụ agadi". Greenpeace na-ewere na ebumnuche ndị ahụ ezughị iji lụso ọnọdụ ihu igwe ọgụ.

## Hụkwa

* Ọnọdụ ihu igwe nke Spain

## Edensibia


## Njikọ mpụga

* Ihe odide zuru ezu nke iwu (n'asụsụ Spanish)
Mgbanwe ihu igwe na Grenada

**Mgbanwe ihu igwe na Grenada** enwetala nlebara anya ọha na eze na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Grenada.  n'ime afọ 2013, mbelata nkè mmetụta ya dị elu na atụmatụ nkè Gọọmentị Grenada, nke na-achọ ịtọ ihe nlereanya site na ihe ọhụrụ na teknụzụ ahịhịa ndụ.

## Mmiri na-eme ka ikuku na-ekpo ọkụ na-ekpuchi okpomọkụ
thumb|Mmepụta ọkụ eletrik Grenada 1980-2019
N'iburu n'uche obere nha ya, Grenada abụghị ónyé isi na-enye aka na ikuku gas na-ekpo ọkụ, mana ọ na-eji mmanụ ala emepụta ihe ka ukwuu n'ime ọkụ eletrik ya. Gọọmentị Grenada setịpụrụ ihe mgbaru ọsọ nke ịmepụta pasenti iri ise nke ike ya site na ike anyanwụ na nke ifufe site n'afo 2030, ọ na-emekwa ihe iji kpochapụ Grenlec, ụlọ ọrụ eletrik nke gọọmentị. N'ihi na njem nleta bụ isi ihe na-akwado akụ na ụba, enwere mmasị n'ịchọpụta ojiji mmiri mmiri màkà ikuku oyi.Luxner, Larry (2013-11-29). "Grenada's New War: Battling Climate Change". *[[Onye nnọchi anya mba Washington|The Washington Diplomat]]*. Retrieved 2013-12-21.

## Ọha na omenala

### Ịgba mbọ
N'afọ 2013, akwụkwọ akụkọ The Washington Diplomat depụtara onye nnọchi anya Grenada na United States, Angus Friday, ónyé jere ozi dị ka "ónyé ọkachamara na-ahụ màkà iwu ihu igwe na World Bank". N'oge mbụ ọ rụrụ ọrụ dị ka ónyé nnọchi anya Grenada na United Nations, "ọ na-akwado ugboro ugboro màkà obere mba agwaetiti Caribbean na Pacific na-eyi egwu site na ịrị elu nke oke osimiri".Luxner, Larry (2013-11-29). "Grenada's New War: Battling Climate Change". *[[Onye nnọchi anya mba Washington|The Washington Diplomat]]*. Retrieved 2013-12-21.

## Hụkwa

* Mgbanwe ihu igwe na Caribbean

## Edensibia
Ọnọdụ ihu igwe Nexus

Climate Nexus bụ ụlọ ọrụ mgbasa ozi na-enweghị uru na ụlọ ọrụ nkwukọrịta ihu ígwé. Nzukọ ahụ lekwasịrị ányà na ọrụ United States na Mgbanwe ihu igwe. Ọtụtụ akwụkwọ mba na nke mba ụwa ejirila ihe sitere na akụkọ ha, site na netwọk ha Nexus Media News. E guzobere Climate Nexus n'afọ 2011. Nkwado nké mbụ màkà otu ahụ sitere na Skoll Foundation.

## Edensibia

## Ebe nrụọrụ weebụ

* Official website
Mkpuchi ihe ize ndụ ihu igwe

**Inshọransị ihe ize ndụ ihu igwe** bụ ụdị ịnshọransụ e mèrè iji belata ihe ize ndụ ego na ihe ize ndụ ndị ọzọ metụtara mgbanwe ihu igwe, ọkachasị ihe dị ka ihu igwe siri ike.  A na-emekarị mkpuchi ahụ dị ka ụdị mkpuchi dị mkpa màkà imeziwanye ihu igwe nke ndị ogbenye na ndị na-emepe emepe. Ọ na-enye ego mgbè ọdachi gasịrị màkà enyemaka na usoro nrụzigharị ma na-akwadebe màkà usoro n'ọdịnihu iji belata mgbanwe ihu igwe. A na-ewere ịnshọransị dị ka ihe dị mkpa iji mee mgbanwe ihu igwe.

Ndị na-akatọ mkpuchi ahụ, na-ekwu na mkpuchi dị otú ahụ na-etinye ihe ka ukwuu n'ibu ọrụ akụ na ụba na ọbọdọ ndị na-ahụ màkà obere ego nke ikuku carbon. Maka mba ndị na-enweta ego dị ala, mmemme ịnshọransị ndị a nwere ike ịdị oke ọnụ n'ihi ọnụahịa dị elu na ihe ndị dị mkpa màkà nchịkọta data. A na-eche na nnukwu ego na mpaghara ndị dị oke egwu na-enwe oke egwu ihu igwe, ga-eme ka ndị mmadụ ghara ibi na mpaghara ndị ahụ. Ihe omume ndị a na-abụkarịkwa nke na-abịa n'oge na nke na-ezughị ezu n'ụzọ ego, nke nwéré ike ịbụ ihe a na-ejighị n'aka na mmefu ego mba. Nsogbụ dị ukwuu na obere ọkwa bụ na ọdachi ndị metụtara ihu igwe na-emetụtakarị mpaghara ma ọ bụ ọbọdọ dum n'otu ógè ahụ, na-akpata ọnụ ọgụgụ buru ibu nke nkwupụta n'otu ụzọ. Nke a pụtara na ọ dị mkpa ka a ree ya n'ọtụtụ, dịgasị iche iche. Otú ọ dị, mkpuchi ihe ize ndụ ihu igwe nke ọma nwèrè ike ịrụ ọrụ dị ka netwọk nchekwa màkà mba mgbè ọ na-emeziwanye ike.

Ndị mba ụwa tinyere ego n'ịzụlite nkwado ọzọ màkà ụdị mkpuchi a site na InsuResilience Global Partnership nke bidoro na COP23. Otu ahụ, na-akwado mmemme mpaghara dịka Climate Risk Adaptation na Insurance in the Caribbean (CRAIC) na òtù mba ụwa dị ka Munich Climate Insurance Initiative. ACT Alliance bipụtara akwụkwọ nduzi màkà usoro ikpe ziri ezi na ikpe ziri ezi màkà mkpuchi ihe ize ndụ ihu igwe n'afọ 2020.

## Ụdị mkpuchi ihe ize ndụ ihu igwe

### Inshọransị Iju Mmiri
thumb|Ụlọ idei mmiri na Si Phan Don, Laos, Septemba 2019
Mgbanwe ihu igwe na-arịwanye elu, dị ka ịrị elu nke oke osimiri, idei mmiri na oké ifufe, na-eyi ndụ na ọnụ ahịa nke ebe ndị metụtara egwu. Nke a bụ ihe méré otu n'ime ụdị mkpuchi ihu igwe a na-ejikarị eme ihe bụ mkpuchi idei mmiri, nke na-enye mkpuchi màkà mfu nke idei mmiri kpatara.

## Edensibia
Ọdịdị igwe ojii na mgbanwe ihu igwe

Nephology (/nɪˈfɒlədʒi/; site na okwu Grik *nephos* màkà 'igwe ojii') bụ **ọmụmụ** nke igwe ojii na nhazi igwe ojii. Ónyé Britain na-ahụ màkà ihu igwe bụ Luke Howard bụ ónyé nchọpụta dị mkpa n'ime mpaghara a, na-eguzobe usoro nkewa igwe ojii.

Ọ bụ ezie na ngalaba a nke meteorology ka dị taa, a na-ejikarị okwu nephology, ma ọ bụ nephologist eme ihe.  Okwu a bidoro iji ya mee ihe na ngwụcha narị afọ nke iri na itoolu, ma kwụsị iji ya eme ihe n'etiti narị afọ nke abụọ.
N'oge na-adịbeghị anya, mmasị na nephology (ma ọ bụrụ na ọ bụghị aha ahụ) amụbaala ka ọtụtụ ndị na-ahụ màkà ihu igwe amalitela ilekwasị anya na mmekọrịta dị n'etiti igwe ojii na okpomọkụ ụwa nke bụ isi ihe na-akpata ejighị n'aka banyéré "... atụmatụ na nkọwa nke mmefu ego na-agbanwe agbanwe nke ụwa. "

* Kemgbe ngwụcha afọ 1990, ọtụtụ atụwo aro na mgbé nnukwu ọrụ anyanwụ na-ebelata ọkwa nke ụzarị mbara igwe, nke na-ebepụkwa igwe ojii ma na-ekpo ọkụ na mbara ala.

Ọtụtụ ndị na-amụ màkà ụmụ anụmanụ kwenyere na mmụba nke okpomọkụ ụwa nwèrè ike belata ọkpụrụkpụ na ìhè (ikike igosipụta ike ìhè), nke ga-eme ka okpomọkụ zuru ụwa ọnụ dịkwuo elu.  N'oge na-adịbeghị anya, a na-eme nnyocha na ụlọ ọrụ CLOUD nke CERN iji mụọ mmetụta nke okirikiri anyanwụ na ụzarị mbara igwe na igwe igwe ojii.

## Ihe edeturu
Clouds of Smoke (ihe nkiri 2007)

Clouds of Smoke bụ ihe ngosi nkè Fatmir Terziu duziri ma mepụta. Ọ na-enyocha ihe na-adịbeghị anya nke okpomọkụ ụwa ma jụọ ọtụtụ ajụjụ gbụrụ-gbúrụ ébé obibi. Ọ na-elekwasị anya na mmebi gbụrụ-gbúrụ ébé obibi nke Albania kpatara, ọkachasị ọbọdọ mmepụta ihe kachasị ukwuu, Elbasan. Ihe ngosi ahụ malitere dị ka mmekorita ya na Ngalaba Na-ahụ Màkà Gbụrụ-gbúrụ Ébé Obibi, Nri na Mmekọrịta Ime Ọbọdọ (DEFRA), e mepụtara ya màkà ebumnuche nke ịkụziri ụmụ akwụkwọ na Mahadum London South Bank. A họọrọ ya ka egosiputa ya na Curzon, London, ihe ngosi mbụ nke ónyé nduzi Albania duziri ka a họrọ ya.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Akụkọ blog Fatmir Terziu "Making Clouds of Smoke"
Kọleji nke Mgbanwe ihu igwe na Sayensị gburugburu ebe obibi

College of Climate Change and Environmental Science (CoCCES), nkè a na-akpọbu Academy of Climate Changing Education and Research (ACCER), bụ ụlọ ọrụ nkè Mahadum Ọrụ Ugbo Kerala guzobere n'afọ 2010 iji mụọ banyéré mgbanwe ihu igwe n'okpuru ngalaba ọrụ ugbo. Ogige ahụ dị na Vellanikara, Thrissur, Kerala, India, ma nwee afọ ise na M.Sc. (Integrated) Climate Change Adaptation na afọ anọ na B.Sc. Climate Change na Environmental Science.

## Akụkọ ihe mere eme
thumb|Kọleji dị ka nke 2 Nọvemba 2012
Mgbè emere usoro ahụ n'ubochi isii n'ọnwa Septemba afọ 2010, ìgwè mbụ nwèrè klas mbụ ha na College of Fisheries (CoF) Panangad, Ernakulam. Mgbè l e wepụrụ CoF site na KAU gaa na Mahadum Kerala nke Azụmaahịa na Ọmụmụ Oké Osimiri na 2010, a kpọfere ụmụ akwụkwọ ahụ n'ụlọ dị na isi ụlọ akwụkwọ KAU na Vellanikara, n'akụkụ NH-47, na GSLHV Prasad Rao dị ka ónyé ọrụ pụrụ iche mbụ. Ụmụ akwụkwọ ahụ nọgidere n'ebe ahụ ruo n'afọ 2015, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ ise, n'oge ahụ kọleji ahụ toro ruo n'ókè ya zuru oke nke ise. Oommen Chandy, ónyé bụ Chief Minister nke Kerala n'oge ahụ, meghere ụlọ kọleji ọhụrụ ahụ n'ubochi iri abụo na asatọ n'ọnwa Septemba 2015.
N'afọ 2020, aha kọleji ahụ gbanwere ka ọ bụrụ College of Climate Change and Environmental Science, a kpọtakwara usoro ọhụrụ akpọrọ B.Sc.(Hons) Climate Change na Environmental Science.

## Ihe ọmụmụ ndị a na-enye

* B.Sc-M.Sc (Integrated) Mgbanwe ihu igwe
* B.Sc (Hons.) Mgbanwe ihu igwe na sayensị gbụrụ-gbúrụ ébé obibi

## Edensibia
Kọmitii na-ahụ maka mgbanwe ihu igwe sayensị na teknụzụ njikọta

E guzobere Kọmitii na Mgbanwe ihu igwe Sayensị na Njikọ Nkà na Ụzụ dị ka akụkụ nkè Clear Skies Initiative n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2002 site n'aka George W. Bush, dị ka mgbalị nke ọkwa **kọmitii** iji hazie sayensị mgbanwe ihu igwe na nyocha teknụzụ.

White House na-ekwu, sị:

: "Ónyé odeakwụkwọ nke azụmahịa na odeakwụkwọ nke ike ga-eduga mgbalị ahụ, na nkwekọrịta chiri anya na onye ndụmọdụ sayensị nkè ónyé isi ala. A ga-anọgide na-ahazi mgbalị nyocha site na National Science and Technology Council dịka Global Change Research Act nke afọ 1990 si dị.

## Edensibia
Ahịa Ahịa Bratislava

Commodity toExchange Bratislava, JSC (Slovak: Komoditná burza Bratislava. (*KBB*), German: Warenbörse Bratislava, AG) nke bụbu **BMKB**, mgbè ahụ **BCE**, ugbu a **CEB** bụ mgbanwe ngwaahịa Europe mere màkà ịhazi ahịa na ngwaahịa dịka ikpe nke Ministry of Economy nke Slovak Republic. CEB bụ naanị ónyé na-ahazi ahịa ahịa na Slovakia. CEB bụ mgbanwe izizi nke bidoro ịzụ ahịa na-adịghị akwụsị akwụsị n'ịntanetị.

## Ahịa
Ahịa ndị bụ isi na mgbanwe ahụ bụ:

* Azụmaahịa ikuku
* Azụmaahịa ugbo
* Diamonds itinye ego

## Ọrụ weebụ
Commodity Exchange Bratislava na-arụ ọrụ EUAMarket.com. A na-ekwe ka ndị na-ere ahịa jiri ọrụ weebụ na-azụ ahịa n'ahịa site na asụsụ mmemme.

## Nchebe
CEB na-eji ọtụtụ usoro nkwa, na ụlọ ọrụ na-edozi iji wéé nye nchebe ọzọ.

* Usoro nkwa mbụ - nkwado pasent abụọ  nke uru nkwekọrịta
* Usoro nkwa abụọ - ịkwụ ụgwọ zuru ezu ma ọ bụ nnyefe tupu iwu
* Ahịa OTC - enweghị nkwa, naanị ozi kọntaktị ka a na-agbanwere

### Ụlọ ọrụ na-emepe emepe
Ụlọ ọrụ na-edozi ahụ na-enye nchebe ọzọ n'ihe gbasara ụlọ ọrụ abụọ nwèrè onwé ha ka ha bịanye aka na azụmahịa na-apụ apụ. Ụlọ ọrụ na-ebi na CEB bụ LINNA.

## Edensibia


## Njikọ mpụga

* Ebe nrụọrụ weebụ Commodity Exchange Bratislava
* Ebe ihe ọmụma CEB
* Ngalaba azụmahịa CEB nke gọọmentị maka ego carbon - Carbon Place
* Ngalaba azụmahịa CEB maka diamond
* Ngalaba azụmaahịa CEB nke gọọmentị maka nkwekọrịta MON (ahịa agrocommodities na nnyefe n'ọdịnihu)
Nchọpụta nke Okpomọkụ Ụwa

The Discovery of Global Warming bụ akwụkwọ nke ónyé physics na ọkọ akụkọ ihe méré eme Spencer R. Weart bipụtara n'afọ 2003; e degharịrị ma melite mbipụta, afọ 2008.  Ọ na-achọpụta akụkọ ihe méré eme nke nchọpụta sayensị nke dugara n'echiche sayensị ugbu a banyéré mgbanwe ihu igwe. A sụgharịrị ya n'asụsụ Spanish, Japanese, Italian, Arabic, Chinese na Korean.

## Ntụle

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Hụkwa

* Akụkọ ihe mere eme nke sayensị mgbanwe ihu igwe
*  Global warming portal

## Njikọ mpụga

* N'ịntanetị gbasaa ma melite version nke The Discovery of Global Warming
Ala Dị Ala

Dot Earth bụ blọọgụ gburugburu ebe obibi nke ónyé édémédé sayensị Andrew Revkin jikọtara ya na mgbasa ozi site n'afo 2007 ruo afọ 2016 màkà *The New York Times* . Ebumnuche nke blọọgụ ahụ bụ inyocha mbọ iji mee ka ihe omume mmadụ na njedebe nke ụwa dị mma.

Na-egosi vidiyo, ajụjụ ọnụ na ụdị ozi ndị ọzọ dị ka nsogbụ gbụrụ-gbúrụ ébé obibi na mgbanwe ihu igwe, gụnyere iwu ike, nchekwa, ụdị dị iche iche, na nkwado, a kọwakwuru Dot Earth dị ka "nnyocha mmekọrịta nke usoro na echiche na ndị na-agụ akwụkwọ na ndị ọkachamara".

## Akụkọ ihe mere eme
E bipụtara ya n'ọnwa Ọktoba n'ubochi irí abụọ na ise, afo 2007, ntinye mbụ Revkin na Dot Earth bụ na "Cutting Greenhouse Gases for Cash Prizes". N'ọnwa Eprel afọ 2010, "mgbe postu narị itoolu na iri anọ dị ka blọọgụ akụkọ", *The New York Times* kwagara Dot Earth na "akụkụ echiche" nke saịtị ya n'ịntanetị. Mgbanwe a so Revkin si n'ọnọdụ zuru oke gaa na nke ónyé nweere onwé ya, na-eme njem iji mee ka akara dị n'etiti ụdị abụọ ahụ doo anya. Mgbè afọ itoolu na postu puku abụọ na narị asatọ na iri gasịrị, Revkin kwụsịrị blog ahụ n'ubochi ise n'onwa Disemba afọ 2016, obere oge tupu ọ malite ọrụ dị ka ónyé nta akụkọ dị elu màkà ProPublica.

## Ndị na-agụ ya
Dị ka ụlọ ọrụ mgbasa ozi nke Mahadum Pace si kwuo nke ónyé dere blọọgụ ahụ na ya nwèrè njikọ, blọọgụ "bụ ... ọtụtụ nde mmadụ na-agụ ya n'ihe karịrị mba narị abụọ site na Brazil ruo China".

## Nsọpụrụ na onyinye

* Magazin *n'èzí*, Top 10 Environmental Blogs (#4), 2011

## Edensibia
The Doubt Machine: N'ime Agha nke Koch Brothers na Sayensị ihu igwe

thumb|Ónyé na-akọ akụkọ, Emma Thompson n'afọ 2013
***The Doubt Machine***: Inside the Koch Brothers' War on Climate Science bụ ihe ngosi dị mkpirikpi nke afọ 2016 banyéré Koch Industries na mbọ ọ na-agba iji mebie nyocha ihu igwe. The Real News Network wepụtara ya n'ọnwa Ọktoba n'ubochi irí atọ na otu, ónyé na-eme ihe nkiri bụ Emma Thompson kọrọ ya.

## Edensibia
Ngalaba Na-ebelata Mgbasa Ozi

Ngalaba na-ebelata ikuku (**ERU**) bụ otu ikuku nke e nyèrè n'okpuru ọrụ mmejuputa njikọ aka n'ihe gbásárá Kyoto Protocol. ERU nọchitere anya mbelata nke gas na-ekpo ọkụ n'okpuru usoro Joint Implementation, ebe ọ na-anọchite anya otu tọn nkè CO2 dị ka mbelata.

## Nkọwa
Iji kwe ka e jiri ya tụnyere mmetụta dị iche iche nkè gas na gbụrụ-gbúrụ ébé obibi, ndị ọkà mmụta sayensị akọwaala ndị na-amụba gas na-eji ike okpomọkụ ha tụnyere nke carbon dioxide.

Otu ihe atụ nke ọrụ mmejuputa njikọta nke na-akpata otu mbelata ikuku, bụ mmepụta nke biogases site na ebe a na-ekpofu ihe.  Gas ndị a nwèrè methane nke na-agbapụ na ikuku ma ọ bụrụ na anakọtaghị ya.  Isi ihe kpatara ya màkà ịlụso methane ọgụ bụ na ọ nwere ihe na-eme ka okpomọkụ ụwa dị otu narị afọ nke iri abuo na ise ma e jiri ya tụnyere carbon dioxide (ya bụ, o nwèrè okpukpu iri abụo na ise nke ike okpomọkụ).  Nchịkọta nke methane na-esokarị ọkụ ya.  Ịkpọ otu tọn nke methane ọkụ na-emepụta ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ tọn atọ nke CO2, si otú a na-ebelata mmetụta ya site na (25−3=22) ERU.

N'ọnwa Disemba afọ 2012, ọnụahịa ERU dara na euro iri na ise euro cents tupu ọ gbakee na 23c mgbe akụkọ na Kọmitii Mgbanwe ihu igwe EU ga-atụ vootu màkà mmachibido iwu nke ERUs site na mba ndị na-edebanyeghị aha na ógè nke abụọ n'okpuru Kyoto Protocol.

N'ọnwa Jenụwarị afọ 2013, *Bloomberg* kọrọ na ọnụahịa nke mbelata nke ikuku na-agbadata pasent iri asatọ na itoolu n'afọ 2012.

## Edensibia

## Hụkwa
Ọnụ ego e kenyere
Obere ihe ahihia

Miniwaste bụ ọrụ Europe nkè na-arụ ọrụ site n'ọnwa Jenụwarị afọ 2010 ruo ọnwa Disemba afọ 2012, nkè e mèrè iji "iweghachi ihe mkpofu ndụ".**** N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, e bu n'uche igosi na ọ ga-ekwe omume belata oke ihe mkpofu na mpaghara. Ọrụ ahụ nwetara ego site na mmemme LIFE+ nke European Commission. Ọrụ ahụ mesiri ike arụmọrụ na nkwado nke omume mbelata ihe mkpofu na isi iyi, ọkachasị site na ịhazi ihe ngosi na ọzụzụ màkà ndị mmadụ, yana site n'inye ụzọ ka mma iji nyochaa ma chịkwaa mgbochi ihe mkpofu.

## Ihe mgbaru ọsọ ndị bụ isi
Ọrụ ahụ na-agba mbọ igosi, dịka ntụziaka Waste Framework nke na-adịbeghị ányá si dị, na ọ ga-ekwe omume belata ọnụ ọgụgụ nkè ihe mkpofu (nke a na-akpọkwa "ihe mkpofu ndụ", na-ekpuchi ma nri na ihe mkpofu ahịhịa ndụ) na isi iyi n'ụzọ na-adịgide adịgide, yana nyochaa omume màkà mbelata ihe mkpofu n'ụzọ dị irè.

Ọrụ Miniwaste nwèrè ebumnuche anọ:

* iji chịkọta ma kesaa ezigbo omume na ọmụmụ ihe, nké na-enye ohere belata ihe mkpofu ma bụrụ nke ndị ọchịchị mpaghara na mpaghara Europe na-etinye n'ọrụ (dịka ọmụmaatụ, composting);
* iji belata ihe mkpofu na mba ndị mmekọ (ya bụ France, Portugal na Czech Republic), site na itinye n'ọrụ **ihe ngosi** na ọkwa dị iche iche.
* iji mepụta ma tinye usoro nlekota, dị ka ngwá ọrụ kọmputa, na-enye ohere nyochaa ogo na ọnụọgụ nke compost.
* iji gbasaa ihe ndị a na-enye na nsonaazụ ndị mmekọ nwetara, iji nye nduzi màkà ndị ọchịchị Europe n'ihe gbasara mbelata ihe mkpofu.

## Ndị mmekọ
Ndị mmekọ Miniwaste bụ ndị ọchịchị mpaghara nke Rennes Métropole (ónyé ndu ọrụ, France), Brno (Czech Republic) na Lipor (obodo Porto, Portugal), tinyere ACR + (Association of Cities and Regions for Recycling and Sustainable Resource Management) na Cemagref (ụlọ nyocha French composting). N'ime ọrụ ahụ, ndị ọchịchị mpaghara atọ ahụ ga-achọ, nwalee ma gbasaa ngwaọrụ kwesịrị ekwesị nke ga-enye ohere mmejuputa na nlekota omume màkà mbelata ihe mkpofu na mpaghara ha. N'ụzọ dị otú a, ọrụ ahụ na-egosi ụzọ iji jikọta ihe ngosi ngosi na ọkwa dị íchè íchè (site na omume ndị ọkwọ ụgbọelu ruo n'omume buru ibu) na ndị mmekọ Europe dị íchè íchè.

## Ihe omume
Ewezuga ịmepụta usoro ngwaọrụ nkwurịta okwu (ébé nrụọrụ weebụ, akwụkwọ nta, akwụkwọ akụkọ, akụkọ ikpeazụ), ihe abụọ dị mkpa ga-ewere ọnọdụ n'oge ọrụ ahụ:

* Ọmụmụ ihe teknụzụ, nkè emere n'ubochi irí abụọ na iri atọ n'ọnwa Septemba na Brno (Czech Republic);
* Nzukọ ikpeazụ nke Miniwaste, nke ga-ewere ọnọdụ na 20 na 21 Nọvemba 2012 na Rennes (France).

## Mbelata nke ihe mkpofu
Ihe mkpofu bụ ihe mkpofu kichin (ihe oriri na-enweghị isi ma ọ bụ nke e siri esi) na ihe mkpofu ahịhịa (ubi na ogige). Enwere ike inweta mbelata ihe mkpofu ndụ site na ibelata ihe oriri mkpofu na site na ịme composting nkè nri na ihe mkpofu ahịhịa. Dabere na nnyocha, ónyé Europe na-emepụta n'etiti  kilogram otu narị na kilogram narị abụọ na iri isé nke ihe mkpofu kwa afọ. 10% nke ihe mkpuchi a nwere ike izere site na ibelata ihe mkpofu nri na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 30 ruo 70% nwere ike ime composted, gụnyere na isi iyi.
 

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* ACR+
* Rennes Obodo Ukwu
* Brno
* Lipor
* Cemagref
* Ihe Omume LIFE+ nke Europe
* Ntuziaka Nhazi Ihe Mpofu
Ụlọ Ọrụ Na-enyocha Gburugburu Ebe Obibi

The Environmental Assessment Institute (EAI) (Danish) bụ **ụlọ ọrụ** kwụụrụ onwé ya n'okpuru Ministry of the Environment nke Denmark. Ọ bụ Gọọmentị Danish Liberal / Conservative guzobere ya n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2002 na ọrụ nke ime nyocha Gbụrụ-gbúrụ ébé obibi na akụ na ụba / uru. Ónyé nduzi mbụ nke EAI bụ ónyé sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị Bjørn Lomborg.

Ụfọdụ ndị hụrụ EAI dị ka ụgbọ ala e kere màkà Lomborg, *onye* akwụkwọ ya bụ The Skeptical Environmentalist na-ekwu na ọtụtụ nsogbụ gbụrụ-gbúrụ ebé obibi a na-eche na ọ bụ ndị na-ahụ màkà gbụrụ-gbúrụ ebe obibi na-emebiga ihe ókè na nzaghachi iwu dabere na nkwupụta dị otú ahụ na-eduhie eduhie.  
Gọọmentị họpụtara Ole P. Kristensen, ónyé bụbu prọfesọ na ụlọ akwụkwọ ebe Lomborg na-arụ ọrụ, dị ka ónyé nduzi mbụ nke Board.  Ọrụ ya bụ ịchọta ónyé nduzi na ndị otu ndị ọzọ.  N'oge na-adịghị anya, a mara ọkwa Lomborg dị ka ónyé nduzi.

EAI malitere ịrụ ọrụ n'ubochi mbu n'ọnwa Juun n'afọ 2002.

EAI bipụtara usoro akụkọ banyéré nsogbụ gbụrụ-gbúrụ ébé obibi, site na uru nke usoro nkwụnye ego / nloghachi màkà ite ọṅụṅụ na okpomọkụ ụwa.  Ọtụtụ n'ime ha dị na Danish. Akụkọ sitere n'ọnwa Ọktoba afọ 2002 mèrè nyocha ego na uru nke ego a na-etinye na karama na ite a na-atụfu atụfu. O kwubiri na ọ ga-aka mma ịhapụ usoro nkwụnye ego ma hapụ karama na ite ka a kpọọ ọkụ na ihe mkpofu ụlọ ndị ọzọ. Otú ọ dị, ọ bịara pụta mgbè e mesịrị na ọtụtụ n'ime ụlọ ọrụ ọkụ ọkụ nke Denmark na-arụ ọrụ na okpomọkụ nke ite aluminum agaghị agba ọkụ, kama ọ bụ naanị ịgbaze, nakwa na ite ahụ ga-eweta nnukwu nsogbụ akụ na ụba màkà ha.

E guzobere kọmitii n'ọnwa Machị afọ 2003 iji nyochaa akụkọ EAI wepụtara n'oge ọkara nke abụọ nke afọ 2002. Kọmitii a nwere otu ónyé Danish na ndị ọkachamara anọ si Sweden na Norway. Kọmitii ahụ kpebiri akụkọ atọ mbụ e bipụtara n'afọ 2002 dị ka mgbalị dị elu iji lekwasị anya na EAI. E kpebiri na akụkọ ndị ọzọ na-adọrọ mmasị ọha na eze, mana kọmitii ahụ ejighị obi ike na nkwubi okwu nke akụkọ abụọ ma n'ozuzu katọọ nyocha ego na uru.

N'ọnwa Nọvemba afọ 2003, mmadụ ise n'ime mmadụ asaa nọ n'òtù ahụ gbara arụkwaghịm n'otu ụbọchị ahụ. Atọ n'ime ha mèrè nke a n'ihi enweghị nkwekọrịta banyere itinye aka nke ụlọ ọrụ ahụ na ọrụ Copenhagen Consensus, ndị ọzọ mèrè ya n'ihi ụkọ ógè na esemokwu nke mmasị.

N'etiti ọnwa Juun afọ 2004, e nwèrè ọgba aghara na mgbasa ozi Danish bipụtara n'ihi na ekpughere na nkatọ nke akwụkwọ Lomborgz site n'aka ndị ọkachamara na ihu igwe Danish ejirila ọtụtụ afọ site n'ọchịchị EAI (Lomborg). Lomborg gbara arụkwaghịm dị ka ónyé nduzi n'ubochi mbu n'ọnwa Ọgọst afọ 2004.

Site n'ubochi mbu n'ọnwa Julaị 2007 a gbanwere Ụlọ Ọrụ Nnyocha Gbụrụ-gbúrụ Ébé Obibi ka ọ bụrụ ngalaba nke Kansụl Akụnụba Danish, ya mere ọ dịghịzi adị dị ka ụlọ ọrụ dị iche.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Nkwekọrịta Copenhagen
Dabara na Iri ise na ise

Dabara na Iri isé na ise bụ ngwugwu nke European Union mere iji belata ikuku ikuku na-ekpo ọkụ nke European Union site na pasentị iri ise na ise ka ọ na-erule afọ 2030. European Commission chepụtara ngwugwu ahụ n'ọnwa Julaị 2021. N'okpuru usoro iwu ngwa ngwa, atụmatụ ahụ nwere ike ịghọ iwu n'afọ 2022. Nzọụkwụ gụnyere nkwado ọzọ màkà njem dị ọcha, renewables, na ọnụahịa a na-akpọ Carbon Border Adjustment Mechanism na ikuku màkà mbubata carbon dị elu site na mba ndị na-enweghị usoro mbelata gas nke ha. Ọ na-atụ aro ịgbatị European Union Emissions Trading System na njem na okpomọkụ. E jiri ya tụnyere ihe omume net-zero site na International Energy Agency, atụmatụ ahụ nwèrè usoro ndị ọzọ iji hụ na ike ka dị ọnụ ala. Òtù na-ahụ màkà gbụrụ-gbúrụ ébé obibi Greenpeace katọrọ ngwugwu ahụ màkà na ọ gaghị adaba màkà ịkwụsị okpomọkụ ụwa na mbibi metụtara usoro nkwado ndụ dị mkpa n'ihi na ebumnuche a tụrụ anya ya dị ala. Nzukọ ahụ katọrọ nkewa nke bioenergy dị ka ike na-agbanwe agbanwe na ire ụgbọala ndị na-enweghị ikuku site n'afo 2035.

## Edensibia
Ụzọ Ise E Si Zọpụta Ụwa

Ụzọ Ise E Si Zọpụta Ụwa bụ ihe nkiri Britain na-akọwa ihe gbásárá gbụrụ-gbúrụ ébé obibi metụtara mgbanwe ihu igwe, nkè e wepụtara n'afọ 2006. Ọ bụ Karen O'Connor mèrè ihe nkiri ahụ, màkà nnukwu ihuenyo ma gbaa ya n'asụsụ Bekee iji ruo ndị na-ege ntị mba ụwa. Ọ gụnyere ajụjụ ọnụ na ndị ọkà mmụta sayensị na ndị ọkachamara ise gụnyere Paul Crutzen, James Roger Angel, John Latham, Ian Jones, na Klaus Lackner.

"Ụzọ ise" a tụrụ aro bụ usoro injinia ala:

* Anya anya mbara igwe na-agba gbụrụ-gbúrụ, iji mee ka ìhè anyanwụ pụọ n'ụwa
* **igwe ojii** na-agbanye mmiri n'oké osimiri iji bulie albedo
* **sulfur a tụbara n'ime stratosphere** iji mụbaa albedo
* **Ime ka mmiri na-eme** nke ọma na iron ma ọ bụ urea (nitrogen fatịlaịza)
* **Osisi aka mere** (lee carbon capture na sequestration)

Ébé ọ bụ na ụzọ atọ mbụ anaghị ewepụ carbon dioxide na ikuku, ha ga-ebelata okpomọkụ ụwa ma ọ bụghị acid nke oké osimiri. Ébé ọ bụ na ụzọ abụọ ikpeazụ ga-ewepụ carbon dioxide, ha nwèrè ike belata okpomọkụ ụwa na acid nke oké osimiri.

## Njikọ mpụga

* ''Ụzọ Ise E Si Zọpụta Ụwa''
Nzaghachi ndị Germany na Kyoto Protocol

Germany bụ mba kachasị na Europe na nke isii kachasị n'ụwa na-ewepụta CO2. N'ọnwa Julaị n'afọ 2007, Germany nwèrè ọnụ ọgụgụ kachasị na Europe, na nde mmadụ 82.4. Germany na-ebubata ọtụtụ ihe ya na isi mmalite ike ya, n'afọ 2004 na-ebute 2.135 nde barrels nke mmanụ na 85.02 ijeri m3 (afọ 2003) nke gas kwa ụbọchị. N'afọ 2004, Germany wepụtara nde 886 nke CO2. N'afọ 2004, e nwere ihe dịka ụgbọala nde iri anọ na ise edebanyere aha na Germany.

N'etiti ọnwa Machị 1998 na ọnwa Machị 1999, mba iri asatọ na anọ gụnyere Germany bịanyere aka na Kyoto Protocol. N'ọnwa Machị 2002, Bundestag ji otu olu kwado Kyoto. N'ọnwa Mee afọ 2002, European Union weputara akwụkwọ nkwenye màkà mba iri na ise niile so na ya n'oge ahụ.

Dị ka mba Annex II, mkpebi Germany na UNFCCC n'ihe gbásárá Kyoto bụ iji belata ikuku na inye mba ndị na-emepe emepe akụ na ụba site na Usoro Mmepe Dị Ọcha.

N'ọnwa Nọvemba afọ 2006, atụmatụ Germany na-eme kwa afọ bụ nde tọn metric nke CO2 narị anọ na iri asatọ na abụọ. German Greenhouse Gas Emissions belatara site na 17.2% site n'afo 1990 ruo 2004, dị ka UNFCCC si kwuo. Germany na-akwalite ego carbon nke gọọmentị ma na-akwado ego carbon dị iche iche nke bu n'obi ịzụta Carbon Credits site na ndị na-abụghị ndị Annex I. Òtù gọọmentị na-arụkọ ọrụ ọnụ na nnukwu ọrụ, ike, mmanụ na gas, na ụlọ ọrụ kemịkal iji gbalịa inweta ọtụtụ Greenhouse Gas Certificates dị ọnụ ala dị ka o kwere mee.

Kemgbe ịbịanye aka na nkwenye nke usoro ahụ, Germany ekwenyewo na ọ ga-ebelata ikuku ya ruo pasentị iri abụọ na otu n'okpuru ọkwa 1990 n'etiti afọ 2008 na 2012. N'ọnwa Nọvemba afọ 2008, otu nnyocha chọpụtara na Germany ejirila pasent 22.4 belata gas na-ekpo ọkụ, nke pụtara na ọ eruola Kyoto Emissions Commitments.

## Ụfọdụ n'ime ihe ndị Germany rụzuru kemgbe ha bịanyere aka na usoro iwu ahụ

* Ka ọ dị ugbu a, Germany ejirila pasent 22.4% belata ikuku CO2.
* Germany enweela ihe kachasị n'ụwa na ike ifufe na ihe karịrị wind turbines puku iri na isii, nke na-emepụta pasenti iri atọ na itoolu nke ike ifufe zuru ụwa ọnụ.
* Germany rụrụ ọrụ dị mkpa n'ịtinye pasenti iri isii na anọ nke ikike mmepụta ike anyanwụ n'afọ 2003. [nkọwa dị mkpa]

Germany bịanyekwara aka na nkwekọrịta mgbanwe ihu igwe n'akụkụ Israel, Jordan, na Egypt. E mèrè nkwekọrịta a iji mee ka ọ dịkwuo mfe ma dị ọnụ ala màkà mba ndị mepere emepe dị ka Germany iji zute ebumnuche ha na-ebelata ikuku na-ekpo ọkụ n'okpuru usoro iwu ahụ.

## Nzọụkwụ ndị ọzọ

* Germany na-eme atụmatụ ịmepụta pasenti iri abụọ nke ike ya site na isi mmalite ike na-agbanwe agbanwe site na 2020.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Germany Ihe ọmụma
* Otu Ntọala
Global Commons Institute

**Global Commons Institute** gci.org.uk bụ nkè Aubrey Meyer na ndị ọzọ guzobere na United Kingdom n'afọ 1990 iji wéé mee mkpọsa màkà ụzọ ziri ezi iji dozie mgbanwe ihu igwe.

Ọ na-akwalite ihe nlereanya nkè Contraction na Convergence nkè CO2 emissions dị ka ụzọ isi gbochie mgbanwe ihu igwe nkè UN COP nabatara na Mgbanwe ihu igwe na ụfọdụ òtù okpukpe mba ụwa. Ụfọdụ n'ime ndị guzobere na ndị bịanyere aka na nkwupụta mbụ na-akwado mbelata na njikọta bụ ndị otu Green Party.

## Hụkwa

* Jim Berreen
* Aubrey Meyer
* Nchịkọta na Nchịkọta

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Global Commons Institute
Global Warming: Ihe ịrịba ama na sayensị

***Global Warming***: Ihe ịrịba ama na sayensị bụ ihe nkiri ihe nkiri nke afọ 2005 gbásárá okpomọkụ ụwa nke ETV, ónyé mmekọ PBS na South Carolina, nke Alanis Morissette kwadoro.  Ihe ngosi ahụ na-enyocha sayensị dị n'azụ okpomọkụ ụwa ma na-ejikọta akụkụ ndị e mèrè na United States, Eshia na South America ma gosipụta otu ndị mmadụ nọ n'ebe ndị a dị iche iche si emeghachi omume n'ụzọ dị iche iche na ihe ịma aka nke okpomọkụ zuru ụwa ọnụ iji gosipụta ụfọdụ n'ime ụzọ ụwa nwèrè ike isi meghachi omume.

## Njikọ mpụga

* Global Warming: Ihe ịrịba ama na Sayensị PBS 2005-11-02
Global Warming: Ihe Ị Kwesịrị Ịmara

***Global Warming***: Ihe Ị Kwesịrị Ịmara bụ ihe ngosi okpomọkụ ụwa nke afọ 2006, nke Nicolas Brown duziri, nke Tom Brokaw, James Hansen, Michael Oppenheimer, na Mark Serreze. Ihe nkiri ahụ na-elekwasị anya na mmetụta sitere na mgbanwe ihu igwe, Tom Brokaw na-agba ndị ọkà mmụta sayensị ajụjụ ọnụ. Ihe ngosi ahụ malitere na Discovery Channel, n'ubochi irí na isii n'ọnwa Julaị 2006.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

*
Ihe Omume Ndị Na-acha Ọcha

Green Initiative bụ ụlọ ọrụ na-ahụ màkà asambodo ihu igwe na ọrụ ndụmọdụ nke mba ụwa, nké na-ahụkwa màkà asambodo nkè Machu Picchu dị ka ébé njem nleta mbụ na-anọpụ íchè n'ụwa niile, yana asambodo nkè nnukwu ndị egwuregwu dịka adidas na AJE Group. Green Initiative na-emepụta ihe ngwọta màkà mbelata ihu igwe iji dozie ihe ize ndụ mgbanwe ihu igwe, ihe ịma aka ahịa, na ohere ọhụrụ metụtara nkwekọrịta Paris na ebumnuche mmepe na-adịgide adịgide. Ha bụ otu n'ime ụlọ ọrụ iri abụọ na anọ nke United Nations kwadoro iji nye ọrụ ndụmọdụ mgbanwe ihu igwe. Ebumnuche ndị bụ isi nke Green Initiative gụnyere iwepụ gas na-ekpo ọkụ nke ọrụ mmadụ na-ewepụta, yana ọrụ mgbake osisi na mpaghara ndị dị n'akụkụ osimiri nke chọrọ iweghachite. Osisi ndị a kụrụ site na ọrụ ndị a ga-amịkọrọ carbon dioxide site na ikuku, yana uru gburugburu ebe obibi, dị ka nchekwa mmiri na ikuku, na nchedo ụdị dị iche iche.

## Edensibia
Ọnọdụ ihu igwe zuru ụwa ọnụ

Usoro ihu igwe zuru ụwa ọnụ bụ usoro zuru ụwa **ọnụ** nké na-achọ ịchịkwa mmekọrịta nkè ọrụ mmadụ na usoro ihu igwe zuru oke, iji belata mgbanwe ihu igwe zuru ezu. Ọ bụ United Nations Framework Convention on Climate Change, ma ọ bụ UNFCCC màkà mkpirikpi mepụtara usoro màkà ọchịchị dị otú ahụ.

## Akụkọ ihe mere eme
Mgbè a nabatara United Nations Framework Convention on Climate Change n'afọ 1992, nké guzobere ebumnuche nkè izere itinye aka dị ize ndụ nke mmadụ na usoro ihu igwe ụwa, mbọ gọọmentị na-agba iji mee ka ebumnuche a rụọ ọrụ. Nsonaazụ mbụ iwu kwadoro bụ Kyoto Protocol nke e kwekọrịtara n'afọ 1997 wee malite n'ọrụ n'afọ 2005, na ógè nkwekọrịta mbụ ya site n'afo 2008 ruo 2012. Ógè a kara aka nke afọ 2009 màkà iru nkwekọrịta post-Kyoto, nke e guzobere na COP13 na Bali na 2007 furu efu, ma kemgbe ngwụcha afọ 2012, nkwekọrịta afọ ofufo nke mbelata ikuku sitere na nkwekọrịta Copenhagen aghọwo usoro ihu igwe ụwa *n'ezie*. 

N'afọ 2015, a bịanyere aka na nkwekọrịta Paris, na-eme ka ọnọdụ ya dị ka ọchịchị ihu igwe ụwa. Ọ na-achọ ka mba nyefee onyinye mba ahụ n'ụdị atụmatụ iji belata ikuku, ma melite atụmatụ ha kwa afọ ise na stocktake zuru ụwa ọnụ. N'okpuru ọchịchị ihu igwe nke Paris, mba niile abịanyewo aka na ebumnuche nke nguzozi n'etiti isi iyi na mmiri nke gas na-ekpo ọkụ na ọkara nke abụọ nke narị afọ nke iri abuo na otu. Ihe mgbaru ọsọ bụ ijide mmụba nke okpomọkụ "nke dị ala" Celsius ogo abụọ , na "ịga n'ihu na mgbalị iji belata mmụba okpomọkụ ruo 1.5 ° C n'elu ọkwa tupu ụlọ ọrụ mmepụta ihe".

N'afọ 2021, n'ebe 2021 United Nations Climate Change Conference, a bịanyere áká na nkwekọrịta ihu igwe nke Glasgow, n'okpuru nke mba kwetara "ịkwụsị" ojiji nke Coal ma mee ihe ndị ọzọ iji bulie oké ọchịchọ ma belata ikuku.

## Nsogbu
N'ime narị afọ gara-aga, mmụba nkè gas ndị dị ka carbon dioxide, methane na nitrous oxide emeela ka ọ bụrụ blanket na ikuku, na-emepụta mmetụta na-ekpo ọkụ. Okpomọkụ ahụ ewetawo ọtụtụ nsogbụ dị mkpa. Ice Arctic na-agbaze, nké na-akpata mmụba nke okpomọkụ a na-ejigide na pole nke ụwa. Mgbukpọ ọhịa, ma ọ bụ n'amaghị ama ma ọ bụ site na ọkụ ọhịa, na-emetụta nzacha ikuku. Ọ na-ebelata albedo elu ala, na-ebuli okpomọkụ ụwa. N'ime afọ iri gara aga, a hụla ọtụtụ mgbanwe na usoro ihu igwe, dị ka ụbọchị na abalị na-ekpo ọkụ na-adịghị ahụkebe na ụbọchị na abalị ndị na-ekwo ọkụ na-enweghị ahụkebe. Oké ọkọchị abụrụla ihe a na-ahụkarị n'ebe ụfọdụ, na oke mmiri ozuzo na-abawanye na ndị ọzọ.

## Atụmatụ
Atụmatụ màkà usoro ihu igwe zuru ụwa ọnụ gụnyere:

* Nchịkọta na Nchịkọta
* Ikike Mmepe nke Greenhouse
* Cap na Share
* Atụmatụ Nishimura maka ahịa carbon zuru ụwa ọnụ
* Ụzọ mmefu ego nke WBGU
* Kyoto2
* Ụwa Atmospheric Trust
* Usoro asambodo ihu igwe zuru ụwa ọnụ

## Edensibia
Ndepụta Azụmaahịa Mgbasa Ozi

An Emissions Trading Registry bụ ngwa dabeere na weebụ nkè na-edekọ:

* CO2 ohere na nkeji ekenye ma jide n'aka ónyé ọrụ, ónyé na akaụntụ gọọmentị
* Mgbanwe nké allowances na nkeji n'etiti akaụntụ (gụnyemre oke, nyefe, nyefee na kagbuo)
* Mgbasa ikuku a na-ahụ kwa afọ nke nrụnye
* Ọnọdụ nkwenye kwa afọ nke nrụnye.

Ya mèrè, ónyé nwe akaụntụ nwèrè ike ijide, nyefee, kagbuo ma ọ bụ nweta EU Allowances (EUAs) na Kyoto units (dịka. CERs, ERUs, AAUs, RMUs, tCERs na lCERs). Enwere ike ịchọta nkọwa ndị ọzọ màkà ụdị nke ọ bụla n'ime ụdị ndị a na A Guide to Using Kyoto Units in the European Union Emissions Trading Scheme, nke dị na ebe nrụọrụ weebụ Environment Agency. Na mgbakwunye, ndị na-achịkwa na ndị isi ruru eru a họpụtara nwèrè ike ijikwa ụlọ ọrụ ndị a na-achịkọta (ndị nwéré ebumnuche mbelata ikuku iwu), ma nyochaa nkwenye na arụmọrụ mba megide ibu ọrụ mbelata ikuku mba ụwa.

Ndebanye aha kọmputa bụ isi ihe ndị dị na EU Emissions Trading System (EU ETS) na azụmaahịa ikuku zuru ụwa ọnụ n'okpuru United Nations Framework Convention on Climate Change's (UNFCCC's) Kyoto Protocol. N'okpuru ntụziaka 2003/87/EC, a chọrọ ka mba ndị so na EU tinye ụkpụrụ, ndebanye aha mba eletrọniki site na 2005, ebe a chọrọ ka ndị otu Kyoto Protocol tinye ndebanye aha ọbọdọ iji nye ohere ịzụ ahịa ikuku mba ụwa site n'afo 2008. European Commission (site na Registry Regulations) na odeakwụkwọ UNFCCC (site na mkpebi COP / MOP dị íchè ichè) na-ekpebi ihe ndị ọrụ nke Registry chọrọ (site na ntuziaka dị íchè íchè).

A na-ejikọta ndebanye aha mba niile na UNFCCC10 International Transaction Log (ITL). Ndepụta azụmahịa a bụ ọrụ màkà ịlele azụmahịa niile iji hụ na ha na-agbaso iwu nkè azụmaahịa ikuku mba ụwa n'okpuru Kyoto Protocol. ITL nwekwara njikọ na EC's Community Independent Transaction Log (CITL). Ndepụta azụmahịa a bụ ọrụ ịlele azụmahịa niile iji hụ na ha na-agbaso iwu EU ETS.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Ndepụta nke ndekọ mba ụwa (njikọ bụ ihe mgbe ochie)
* European Commission (ETRs)
Mgbalị Ndị Na-eme n'Ụlọ Mgbasa Ozi

The Greenhouse Conspiracy bụ ihe nkiri ihe nkiri nke Channel 4 na United Kingdom n'ubochi irí na abụọ n'ọnwa Ọgọst afọ 1990, dị ka akụkụ nké usoro *Equinox*, nke jụrụ nkwekọrịta sayensị banyere mgbanwe ihu igwe ma kwuo na ndị ọkà mmụta sayensị na-akatọ echiche okpomọkụ ụwa ekweghị ka ha nye ego.

## Ihe gbara ya gburugburu
Ọ bụ otu n'ime ihe ndị mbụ na-atụ aro màkà nkata aghụghọ iji kwalite nkwupụta ụgha na-akwado okpomọkụ ụwa. Ọ bụ ezie na aha mmemme ahụ gosipụtara ịdị adị nke nkata aghụghọ, mgbè a gbara ya ajụjụ ọnụ na mmemme ahụ, Patrick Michaels mèrè ka echiche ahụ dị ala.

## Hụkwa

*  Global warming portal

## Ịgụ ihe ọzọ

* 

## Edensibia
Aka Franklin

Áká Franklin bụ ihe nkiri Canada nkè Frank Wolf méré n'afọ 2015 nke na-eso otu mmadụ anọ na-anwa ịkwọ ụgbọ mmiri Northwest Passage iji mee ka mgbanwe ihu igwe dị na Arctic pụta ìhè. Ihe nkiri ahụ meriri ihe nrite màkà 'Best Documentary Feature' n'afọ 2016 Ramunas Atelier International Film Awards, meriri màkà 'Best Canadian Film' n'afọ 2015 Vancouver International Mountain Film Festival (VIMFF) wee merie 'Adventure Award' n'afọ 2016 San Francisco International Ocean Film Festival. Ọ na-egosipụta egwu nke Peirson Ross, The Cyrillic Typewriter, Sylvia Cloutier na Madeleine Allakariallak ma na-agbasa na Canada na ọwa CBC.

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Aka Franklin na IMDB
* Ebe nrụọrụ weebụ njem
* Profaịlụ anyanwụ nke ''Aka Franklin''
* Ebe nrụọrụ weebụ Ihe nkiri
Ihe owuwu mmiri

**Ihe owuwu mmiri** bụ ụdị ọrụ metụtara mmiri metụtara mmiri, ogwụgwọ na nchekwa, njikwa mmiri, njikwa idei mmiri, mweghachi osimiri, mmiri na ụlọ ọrụ ike.  Ihe atụ ndị a naahụkarị nke akụrụngwa mmiri naagụnye ihe owuwu ọhụrụ yana imezigharị na mmezi nke mkpọchi, weirs, ihe mgbochi nke oké ifufe, ihe owuwu nduzi, ụlọ ọrụ mgbapụta, ọnyà, àkwà mmiri, usoro nchịkwa, usoro arụmọrụ, na ntinye ọwa.  

## Ihe odide

## Njikọ mpụga

* Ọhụụ ọhụrụ na injinia mmiri na gburugburu ebe obibi maka nchekwa na ndụ, p. 104
* Ụkọ Mmiri: Nzaghachi Iwu na amụma na-apụta, p. 17
* Ọchịchị na mgbagwoju anya na Nchịkwa Mmiri, p. 100
Mmiri na-ekpo ọkụ (akụnụba)

**Mmiri na-ekpo ọkụ** na akụ na ụba na-ezo aka na ònyìnyé Assigned Amount Units (AAU) nyèrè màkà mbelata nke Green House Gas (GHG) n'etiti mba ndị bụbu Soviet Bloc kemgbe afọ 1990.  

Ọdịda nke Soviet Union dugara na nnukwu mgbanwe na deindustrialization nke ọtụtụ n'ime ndị bụbu Soviet Bloc. Mgbè a tụlere Kyoto Protocol, e nwèrè ọtụtụ usoro nke nyere ohere màkà ahia nke ego ikuku. Ihe ndị a gụnyere ego ndị e mepụtara n'okpuru ndokwa Joint Initiative (JI): Emission Reduction Unit credits; Clean Development Mechanism (CDM): Certified Emission Redulation credits; na Assigned Amount Units (AAU) nke a makwaara ugbu a dị ka Hot Air na post Soviet. E nyèrè Russia ihe ndị a dị ka ihe mkpali ịbịanye aka na nkwekọrịta ahụ. Ndị ọkachamara na-ahụ màkà mgbanwe ihu igwe na-akatọ ihe nrite ndị a dị ka ụzọ mba ga-esi zụta ụzọ ha si eme ihe iji dozie mgbanwe ihu igwe.  

## Edensibia

* Japan jụrụ Ịzụta ihe na-aga n'ihu iji zute ihe mgbaru ọsọ Kyoto
* Russia na ahia carbon, *New York Times*, 28 Dec 2005
Ice2sea

thumb|300x300px|Mmiri ice na-agbaji ngwa ngwa n'akụkụ Filchner-Ronne Ice Shelf.
**Ice2sea** bụ mmemme nke nyocha sayensị nke European Union's Framework nké asaá Programme kwadoro iji mụọ mmetụta nke mgbanwe ihu igwe na glaciation na ịgbaze nke ice caps na glaciers n'elu oké osimiri. Ọrụ ice2sea, njikọ aka nke ụlọ ọrụ nyocha iri abụo na anọ, nke Prọfesọ David Vaughan duziri, bu n'uche ibelata ejighị n'aka na atụmatụ nke oke osimiri nke nwéré nnukwu mkpa akụ na ụba na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na Europe, ọkachasị dịka nnukwu mpaghara ndị dị n'ụsọ oké osimiri Europe dị n'okpuru ma ọ bụ na-erughị mita n'elu oke osimiri.

Akụkọ nke anọ nke Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) nke afọ 2007 gosipụtara ice dị ka ihe kachasị mkpa fọdụrụ na ejighị n'aka na atụmatụ nke ịrị elu nke oke osimiri. Ịghọta banyéré mmetụta dị mkpa nke ice-sheet bụ nke a kpaara ókè iji nyochaa ohere ha ma ọ bụ nye atụmatụ kachasị mma nke oke elu màkà ịrị elu nke oké osimiri.

Nsonaazụ sayensị ka mma site na ice2sea tinyere n'ime akụkọ IPCC nke ise (afọ 2013) iji mepụta atụmatụ ịrị elu nkè oke osimiri.

Omume ahụ kwadoro nyocha nke ndị ọkà mmụta sayensị sitere na Alfred Wegener Institute for Polar and Marine Research na Germany, nke e bipụtara na Nature n'afọ 2012, nke na-ebu amụma  450,000 km2 (170,000  ) nnukwu Filchner-Ronne Ice Shelf dị n'ebe ọwụwa anyanwụ Antarctica site na njedebe nké narị afọ nke nwéré ike ịgbakwunye ruo 4.4 mm (0.17 in) nke ịrị elu nke *oke* osimiri kwa afọ n'ihi na ọ na-agbaze naanị.

## Hụkwa

* Ịrị elu nke oke osimiri
* Akpụkpọ ice Antarctic
* Akpụkpọ ice nke Greenland
* Mmiri kpụkọrọ akpụkọ
* Ngalaba na-ahụ maka mgbanwe ihu igwe (IPCC)
* European Union Framework Programme 7
* Nnyocha Antarctic nke Britain

## Njikọ mpụga

* https://cordis.europa.eu/project/id/226375

## Edensibia
Netwọk India na nyocha mgbanwe ihu igwe

Netwọk India na nyocha mgbanwe ihu igwe (INCCA) bụ netwọk nke ndị ọkà mmụta sayensị na India ka e guzobe iji bipụta nchọpụta ndị ọgbọ nyochara banyéré mgbanwe ihu igwe na India.

A mara ọkwa ya ọzọ n'ubochi irí abụọ na ise n'onwa Jenụwarị afọ 2012 site n'aka ónyé ọrụ nke ngalaba mgbanwe ihu igwe na Ministry of Environment mgbè nzukọ atụmatụ nke onye odeakwụkwọ (Climate) J.M. Mausker duziri, nke mekwara atụmatụ nhazi nke India National Action Plan on Climate Change (NAPCC). N'ubochi anọ n'ọnwa Febụwarị afọ 2010 Minista gbụrụ-gbúrụ ébé obibi nke India bụ Jairam Ramesh kwupụtara na ọ ga-akpọkọta ndị ọkà mmụta sayensị narị abụọ na iri ise sitere na ụlọ ọrụ nyocha otu narị na iri abụọ na ise nke India ma soro òtù mba ụwa rụkọọ ọrụ. A tọhapụrụ nyocha mbụ ya nke ikuku na-ekpo ọkụ n'ọnwa Mee n'ubochi irí na otu n'afọ 2010 na nyocha ihu igwe nké abụọ a ga-ebipụta na Nọvemba 2010 ga-agụnye akụkọ banyéré Himalayas, ụsọ oké osimiri nke India, ugwu Ghat ugwu na mpaghara ugwu ọwụwa anyanwụ nke India. O kwuru na ọ ga-arụ ọrụ dị ka ụdị nke India IPCC, " mana ọ gaghị emeri UN Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC).

Ramesh kwupụtakwara mbido nke Indian National Institute of Himalayan Glaciology. O kwụrụ na ọ bụ ezie na ọ na-akwanyere IPCC ùgwù, ọ bụ ọrụ ahụ na adịghị ike ya bụ na ọ naghị eme nchọpụta nke ya. Ramesh gosikwara na ajọ mbunobi ya mèrè ka ọ ghara inwe mmetụta na eziokwu mpaghara, kama ọ dabere na nchịkọta nyocha nke akụkọ ndị ọzọ, nke, dugara na "goof-ups" na oké ọhịa Amazon, glaciers Himalayan, na ice caps.

## Edensibia
Kansụl Ukwu na-ahụ Maka Ọnọdụ Ihu igwe

Kansụl Ukwu na-ahụ Maka Ọnọdụ Ihu igwe (French: Haut Conseil pour le Climat ) bụ **kansụl** na-achị onwé ya na Gọọmentị nke France nke Emmanuel Macron mara ọkwa n'afọ 2018 ma mepụta n'ubochi irí na ano n'ọnwa Mee afọ 2019. Ebumnuche kansụl ahụ bụ ịza ajụjụ màkà iwu ihu igwe nke mba ahụ, ma mepụta akụkọ banyéré ọganihu nke France na nkwekọrịta ihu igwe ya. E guzobere nzukọ ahụ iche site na National Council for Ecological Transition nke e guzobere iji mepụta òtù mkparịta ụka ọha na eze na-emeghachi omume na otu, dị ka òtù Yellow vests.

Ónyé isi oche nke kansụl ahụ ugbu a bụ Corinne Le Quéré na kansụl gụnyere ndị ọkà mmụta sayensị na ndị ọkachamara 13 na mgbanwe ihu igwe. Kọmitii na-ahụ maka mgbanwe ihu igwe na UK sitere n'ike mmụọ nsọ nkè kansụl ahụ.

## Ọrụ
Ọrụ bụ isi nkè Kansụl Ụkwụ na ihu igwe bụ inye ndụmọdụ na aro nye gọọmentị France na iwu na atụmatụ mgbanwe ihu igwe, gụnyere mmejuputa nkwekọrịta Paris. A na-enye kansụl ahụ ọrụ iji nyochaa ịdị irè nké iwu na omume gọọmentị n'ibelata gas na-ekpo ọkụ na ime mgbanwe ihu igwe.

Ọ nwèrè nka n'akụkụ atọ:

* mbelata nke ikuku na-ekpo ọkụ kpọmkwem (ebelata nke mmanụ ala, mgbanwe nke ihe nlereanya ọrụ ugbo, ijide methane site na ihe mkpofu, wdg.);
* mmepe nke carbon sinks (oké ọhịa, ala, oké osimiri);
* na-ebelata akara carbon nke France.

Kansụl ahụ na-ebipụta akụkọ kwa afọ nke na-enyocha ọganihu France na izute ebumnuche ihu igwe ya ma nye aro màkà ihe omume n'ọdịnihu. Akụkọ ndị ahụ na-ekpuchi isiokwu dịgasị iche iche, gụnyere:

* nrubeisi na usoro mbelata gas na-ekpo ọkụ nke France;
* mmejuputa iwu na usoro kwesịrị ekwesị iji belata gas na-ekpo ọkụ (ụtụ isi, enyemaka, nkwado, wdg) na ịzụlite carbon sinks (oké ọhịa, ala na oké osimiri);
* nkwado akụ na ụba, mmekọrịta mmadụ na ibe ya na gbụrụ-gbúrụ ébé obibi nke omume ndị a;
* mmetụta nke omume ndị a na nguzozi azụmaahịa mba ọzọ.

Afọ ise ọ bụla, ọ na-enye akụkọ banyéré usoro mbelata gas na-ekpo ọkụ na France, nkè a na-enyocha n'onwe ya afọ ise ọ bụla. N'ime akụkọ a, kọmitii ahụ na-enyocha ma usoro a zuru ezu n'ihe gbásárá nkwekọrịta ihu igwe nke France na nkwekọrịta ọnọdụ ihu igwe nke Paris, nkwekọrịta Europe na nkwekọ maka nnọpụiche carbon n'afọ 2050, ka ọ na-eburu n'uche nkwado akụ na ụba na mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke mgbanwe ahụ yana nsogbụ nke ọbụbụeze.

Kansụl Ukwu na-ahụ màkà ihu igwe na ihu igwe na-etinye ákà na mgbasa ozi ọha na eze na agụmakwụkwọ, na-eme ka a mara mkpa ọ dị ịnagide mgbanwe ihu igwe na mkpa ọ dị ime ihe ngwa ngwa.

## Njikọ mpụga

* Kansụl Ukwu na-ahụ Maka Ọnọdụ Ihu igwe

## Edensibia
Ụlọ Akwụkwọ Pierre Simon Laplace

Institut Pierre Simon Laplace (Pierre Simon Laplace Institute) bụ òtù French nke nwéré **ụlọ** nyocha itoolu (CEREA, GEOPS, LATMOS, otu sitere na LERMA, LISA, LMD, LOCEAN, LPMAA, LSCE na METIS) nké na-eme nchọpụta na sayensị ihu igwe.

## Edensibia

## Peeji ndị dị n'èzí
Ebe nrụọrụ weebụ gọọmentị
Akwụkwọ akụkọ International nke Greenhouse Gas Control

Akwụkwọ akụkọ International nke **Greenhouse Gas Control** bụ akwụkwọ sayensị a na-enyocha kwa ọnwa na-ekpuchi nyocha gbásárá njikwa gas na-ekpo ọkụ. Ọ bụ Elsevier bipụtara ya na onye isi nchịkọta akụkọ bụ John Gale. Dị ka Journal Citation Reports si kwuo, *akwụkwọ* akụkọ ahụ nwèrè mmetụta 2020 nke 3.738,

## Edensibia

## Njikọ mpụga

* Official website
*
Ahụike mmiri Mba ụwa

**Ahụike mmiri Mba ụwa** bụ ụlọ ọrụ onwe onye, nke mba America nwere isi na Irvine, California. Ụlọ ọrụ ahụ naarụ ọrụ dị ka azụmahịa mmekọrịta mmadụ na ibe ya nke naenye mmiri ọṅụṅụ na obodo ndị dị n'ime ime obodo. Ahụike mmiri naeme ka mmiri dị ọcha ma naere ahịa site na ụlọ ọrụ ndị a na-akpọ "Ahụike mmiri Center", nke naejere ndị naazụ ahịa nke 10000. Ụlọ ọrụ ahụ etinyela ihe dị ka ụlọ ọrụ ahụike mmiri 500 karịsịa na India, kamakwa na Bangladesh, Ghana, Nigeria, na Liberia. Mmiri a naemepụta kwa ụbọchị n'ofe Ụlọ Ọrụ Ahụike Mmiri niile naadaba na 1.4 nde lita.

E hiwere ụlọ ọrụ ahụ na 1995 dị ka ụlọ ọrụ mmepe ahịa nke na-arụ ọrụ na Mexico na Philippines. Ka ọ naerule afọ 2002 na 2003, ụlọ ọrụ ahụ tụgharịrị uche ya na ọrụ ịzụ ahịa mmiri wee malite ilekwasị anya na Eshia na Africa. Ụlọ ọrụ ahụ na-arụ ọrụ ugbu a site na ụlọ ọrụ enyemaka niile dị ka WaterHealth India na WaterHealth Ghana.

## Akụkọ ihe mere eme
E hiwere Ahụike mmiri na 1995. Ụlọ ọrụ ahụ malitere ọrụ ya mgbe ọ meriri na mgbalị iji teknụzụ ọhụrụ Ultraviolet (UV) disinfectant nke Ashok Gadgil, onye nchọpụta na Mahadum California, Berkeley mepụtara onye mechara bụrụ Chief Technology Officer nke Ahụike mmiri International.

N'oge naadịghị anya mgbe afọ 1995 gasịrị, WaterHealth guzobere UV Waterworks Plants na Mexico na Philippines. Mgbe obere ihe ịga nke ọma na mpaghara ndị ahụ gasịrị, Tralance Addy, onye isi oche a họpụtara na ụlọ ọrụ ahụ na 2002, gbanwere ụlọ ọrụ ahụ lekwasị anya na nkesa mmiri na ire ere na Eshia na Africa.

Na Jenụwarị 2014, Ahụike mmiri malitere aka ya naenweghị uru, Jaldhaara Foundation. Dị ka ndị ọrụ na Jaldhaara si kwuo, ntọala ahụ naezube inye mmiri ọṅụṅụ dị ọcha ma kụziere ndị naenweghị enyemaka mkpa ọ dị. Tụkwasị na nke a, Jaldhaara naatụ anya ịkụziri ụmụ nwanyị otu esi arụ ọrụ n'ụlọ ọrụ Ahụike mmiri.

## Arụmụka
N'afọ 2011, Wenonah Hauter, onye a ma ama naahazi gburugburu ebe obibi, katọrọ onye bụbu onye isi ụlọ ọrụ WaterHealth Sanjay Bhatnagar, maka ịnya isi "maka etu ndị naetinye ego ya si enweta ego naere mmiri n'obodo nta ndị dị n'Africa na India". Ọ kpọrọ Bhatnagar "onye naakwado ndị ogbenye naakwụ ụgwọ maka mmiri".

## Ihe odide
Mmekọrịta Mba Nile na Mgbanwe ihu igwe Ụwa

Mmekọrịta mba ụwa na mgbanwe ihu igwe zuru ụwa ọnụ bụ akwụkwọ afọ 2001 nkè Urs Luterbacher na Detlef F. Sprinz dezigharịrị. Ọ bụ MIT Press bipụtara ya. Akwụkwọ ahụ gụnyere nyocha dị oke egwu nke akwụkwọ mmekọrịta mba ụwa n'ihe gbásárá nsogbụ ihu igwe. Ọ na-agụnye nyocha echiche, echiche, na usoro nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị mgbanwe ihu igwe zuru ụwa ọnụ. Akwụkwọ ahụ bụ nchịkọta interdisciplinary.

## Edensibia