open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leti language (Cameroon)

**Leti** bụ asụsụ Bantu nke Cameroon, nke ndị Mengisa na-asụ.  Ọtụtụ Mengisa abanyela n'asụsụ Eton, n'agbanyeghi na ọtụtụ n'ime ha na-aga n'ihu na-eji Leti dị ka asụsụ nzuzo.  Ọnụ ọgụgụ dị nta na-asụ Leti dị ka asụsụ ala nna ha. at *[[Ethnologue]]* (18th ed., 2015) (subscription required)

Leti dị nso na Tuki ma nwee ike ịbụ olumba. Ọ nwekwara njikọ chiri anya na Eton.

A na-asụ Mengisa n'akụkụ ugwu nke obodo Sa'a (na ngalaba Lekié, Central Region).

## Ihe odide
Lorraine Botha

**Lorraine Juliette Botha** (2 Julaị na afọ 1965 na 31 Ọgọst na afọ 2022) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa. Onye otu Democratic Alliance, ọ bụ onye otu Western Cape Provincial Parliament site na afọ 2014 ruo ọnwụ ya. Botha jere ozi dị ka onye isi nke DA caucus site na Mee na afọ 2022 ruo mgbe ọ nwụrụ n'ọnwa Ọgọstụ, na afọ 2022. Ọ bụ onye isi oche nke Standing Committee on Education site na afọ 2019 ruo afọ 2022.

## Nzukọ Ndị Omeiwu nke Western Cape Provincial
Botha bụ onye otu Democratic Alliance . N'ọnwa Mee afọ 2014, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu nke Western Cape Provincial. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onyeisi oche nke ngalaba nke kọmitii praịm.

N'afọ 2016, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onyeisi oche nke kọmitii na-ahụ maka ahụike na mmepe mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Mgbe a họpụtara ya ọzọ na Mee  na afọ 2019, Botha ghọrọ onyeisi oche nke kọmitii na-ahụ maka agụmakwụkwọ.

N'abalị iri na abụọ n'ọnwa Mee afọ 2022, a họpụtara Botha ka ọ bụrụ onye isi ọhụrụ nke DA caucus na ndị omeiwu mpaghara. Ọ nọchiri Mireille Wenger, onye a họpụtara na Kọmitii Provincial.

## Ọnwụ
Botha nwere nkụchi obi ma nwụọ mgbe ọ dara na mberede na Wednesday, Ọgọst, mgbe ọ na-arụ ọrụ, dị ka onye isi mpaghara DAZ Tertuis Simmers si kwuo. Di ya, Johan, nwụrụ na Jenụwarị, na afọ 2021.

## Ebenside


## Njikọ mpụga

* Hon Lorraine Botha South Western Cape Provincial Parliament
* Ms Lorraine Juliette Botha at People's Assembly
Òtù:Ọnwụ afọ 2022
Òtù:Ọmụmụ afọ 1965
Asụsụ Limba (Cameroon)

**Limba** (Malimba, Mulimba) bụ asụsụ Bantu nke Cameroon. Ọ nwere njikọ chiri anya na Duala. Ndị na-ekwu okwu na-akọ  na Tanga (Batanga) na-ako ufodu nghota, nke ha na-akpọ "Old Malimba". Ọtụtụ  na-asụ Duala dị ka asụsụ obodo.

## Ihe odide
Mavhungu Lerule-Ramakhanya

**Mavhungu Maureen Lerule-Ramakhanya** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa. Onye otu African National Congress, Lerule-Ramakhanya bụ onye bụbu onye isi obodo nke Vhembe District Municipality. A họpụtara ya dị ka onye otu ndị omeiwu nke Limpopo Provincial na Mee, na afọ 2019. A họpụtara ya dị ka ọkà okwu nke ndị omeiwu. Na Maachị, na afọ 2020, a họpụtara Lerule-Ramakhanya dị ka onye otu Executive Council (MEC) maka Transport na Community Safety. A kpọgara ya n'ọkwa agụmakwụkwọ nke kansụl ndị isi na June 2022.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Lerule-Ramakhanya bụ onye otu African National Congress ogologo oge. Ọ malitere ọrụ dị ka onye isi obodo nke Makhado Local Municipality na 1 Disemba, na afọ 2008, na-anọchi Glory Mashaba. N'ọnwa Eprel afọ 2012, kọmitii na-ahụ maka mpaghara ANC kpebiri iwepụ ndị isi obodo atọ. Ndị otu ahụ chere na nnyefe ọrụ na-adịghị mma bụ n'azụ mkpebi ya. Lerule-Ramakhanya bụ otu n'ime mmadụ atọ ahụ ma ọ kwụsịrị dịka onye isi obodo na 22 Eprel. A họpụtara Farisani Mutavhatsindi dị ka onye nọchiri ya.

Na 14 Disemba, na afọ 2018, a họpụtara Lerule-Ramakhanya ka ọ bụrụ onye isi obodo nke Vhembe District Municipality. Ọ nọchiri Florence Radzilani, onye gbara arụkwaghịm mgbe ọ sonyere na esemokwu VBS Mutual Bank. Onye ọka ikpe ụlọ ikpe dị elu Frans Kgomo ṅụrụ iyi n'otu ụbọchị ahụ.

Maka ntuli aka mpaghara nke e mere na 8 Mee, na afọ 2019, Lerule-Ramakhanya nọ n'ọnọdụ nke iri na atọ na ndepụta mpaghara nke pati ahụ. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu nke Limpopo Provincial dị ka ANC meriri oche 38. A ṅụrụ ya iyi dị ka MPL na 22 Mee, na afọ 2019. ANC họọrọ ya dị ka onye ha na-azọ ọkwa onye ọkà okwu, a họpụtakwara ya.

N'abalị iri abụọ na atọ n'ọnwa Maachị, na afọ 2020, onye isi ala Stanley Mathabatha họpụtara Lerule-Ramakhanya dị ka onye otu ndị isi na-ahụ maka Ngalaba Na-ahụ Maka Njem na Nchebe Obodo, na-anọchi Dickson Masemola. Mgbanwe ndị ahụ malitere n'otu ụbọchị ahụ. Rosemary Molapo nọchiri ya dị ka ọkà okwu nke ndị omeiwu.

N'abalị iri abụọ na itoolu n'ọnwa Juun, na afọ 2022, Mathabatha mere mgbanwe nke ndị isi ya, ebe ọ kwagara Lerule-Ramakhanya na ngalaba agụmakwụkwọ ma họpụta onye MEC agụmakwụkwọ na-apụ apụ Polly Boshielo dị ka MEC ọhụrụ maka Transport na Community Safety.

## Ndụ onwe onye
Lerule-Ramakhanya lụrụ Happy Ramakhanya na Julai, na afọ 2011.

## Ebenside


## Njikọ mpụga

* Mavhungu Maureen Lerule-Ramakhanya at People's Assembly
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ndị obodo Limpopo
Mimi Fawaz

**Mimi Fawaz** bụ onye nta akụkọ egwuregwu Naijiria-Lebanọn, onye na-eme ihe ngosi na onye na-egosi ihe ngosi nke na-arụ ọrụ ugbu a dị ka onye na-ekwu okwu egwuregwu na Focus on Africa, mmemme akụkọ BBC na-agbasa na BBC World News n'akụkụ BBC Africa na BBC Sports. Ọ rụrụ ọrụ na CNN, ESPN na ITV Television networks. Na Jenụwarị na afọ 2017, ọ kwadoro 2016 GLO-CAF Awards n'akụkụ onye Naijiria na-eme ihe nkiri Richard Mofe-Damijo.

A mụrụ Fawaz na Lebanọn n'aka nne Naijiria nke si na obodo Asaba, Delta State, Naijiria na nna Lebanọn, mana ọ dịghị mgbe ọ biri n'ebe ahụ n'onwe ya. Ọ tolitere na Naijiria. Ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum City nke London ebe ọ gụrụ maka masters na journalism.

Fawaz malitere dị ka onye nta akụkọ na CNN. O mechara gaa rụọ ọrụ na ITN, ITV London na ITV News London ebe ọ gbara Sarah, Duchess of York ajụjụ ọnụ. Mgbe ọ nọ na akụkọ ITV, o mepụtara akụkọ ha banyere asọmupi Champions League nke afo 2008 n'etiti Manchester United na Chelsea nke emere na Moscow, Russia.

Fawaz bụ onye ọbịa, onye na-emepụta ihe na onye na-egosi na ụlọ ọrụ TV Pan-African nke dị na London Vox Africa TV's flagship show Sports 360. Ọ bụ onye na-ahụ maka Vox Africa na VoxLive na akụkọ akụkọ na VoxNews.

N'afọ 2013, mgbe ọ na-arụ ọrụ na Vox Africa, Fawaz jikọtara ihe ndekọ banyere ihe nketa Nelson Mandela nke akpọrọ *Mandela*: A reflection on Robben Island nke nyere ya ohere ileta Robben Island. E gosipụtara ihe ngosi ahụ na Vox Africa na ọnwa Mee na afọ 2013.

E nyere Fawaz ọrụ dị ka onye na-enye aka na CNN maka bọọlụ Afrịka, ebe ọ ga-ekpuchi iko mba Afrịka ugboro abụọ, 2013 AFCON na 2015 FCON na South Africa na Equatorial Guinea. N'ọnwa Eprel na afọ 2015, Fawaz bụ onye nhazi maka LSE Africa Summit na London School of Economics nke osote onye isi ala Naịjirịa, Yemi Osinbajo bụ onye ọkà okwu ọbịa. Na ọnwa Jenụwarị 5, n'afọ 2017, ọ kwadoro GLO-CAF Awards ya na onye na-eme ihe nkiri Naijiria Richard Mofe-Damijo (RMD). N'ọnwa Mee na afọ 2017, ọ kpuchiri nzukọ FIFA nke 67 na Manama, Bahrain na ọnwa na-esote na June 2017, FIFA Confederations Cup na Russia maka Kwese Sports.

N'oge ọ na-arụ ọrụ, Fawaz agbaala ọtụtụ ndị Afrịka a ma ama ajụjụ ọnụ gụnyere onye bụbu onye isi ala Tanzania, Jakaya Kikwete, Namadi Sambo, onye bụbu osote onye isi ala Naịjirịa, ndị egwu egwu Naịjirị P-Square na ndị bụbu ndị egwuregwu bọọlụ Afrịka Kanu Nwankwo na Didier Drogba.

Fawaz arụwokwa ọrụ dị ka onye nweere onwe ya maka ESPN, na usoro na-ekpuchi Wimbledon Championship na US Open maka ọwa ahụ.

N'abalị iri na asaa n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2021, Fawaz kwadoro asọmupi ikpeazụ nke iko mba Afrịka nke afọ 2021 ya na onye na-ahụ maka TV na redio na Cameroon Leonard Chatelain na Yaounde Conference Centre na Cameroon.

Fawaz na-asụ asụsụ Bekee na French nke ọma. Ọ na-arụ ọrụ ebere, gụnyere ịkwado obodo ụmụaka SOS na ego n'ịmepụta ogige ụmụ mgbei na ọrụ ndị ọzọ na mba Afrịka.

## Ihe odide

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Pages with unreviewed translations
Pat Lekker

Patronella Zingisa "Pat" Lekker bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa. Onye otu African National Congress, ọ na-eje ozi ugbu a dị ka Chief Whip nke Official Opposition na Western Cape Provincial Parliament.

## Ndụ na ọrụ
A mụrụ ya na Cape Town, Lekker ka bi na Cape Town ugbu a. Ọ gụsịrị akwụkwọ na Sizamile Secondary. A mara ya nke ọma na mpaghara Dullah Omar nke ANC.

A họpụtara Lekker ka ọ bụrụ onye omeiwu nke Western Cape Provincial n'afọ 2014 wee malite ọrụ dị ka onye otu na 21 Mee, na afọ 2014. Ọ na-anọchite anya obodo Philippi nke obodo ukwu Cape Town na ndị omeiwu mpaghara.

Maka Nzukọ Ndị Omeiwu nke Ise, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye otu Kọmitii Na-ahụ Maka Nchebe Obodo. Ọ bụkwa onye nnọchianya Kọmitii Na-anọgide na Mmepe Obodo na Transport na Ọrụ Ọha.

Maka ntuli aka nke afọ 2019, ọ bụ onye mbụ na ndepụta ndị omebe iwu nke mpaghara. Mgbe ntuli aka ahụ gasịrị, a họpụtara Lekker dị ka onye isi nke ndị mmegide.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ndị Xhosa
Tracie Chima Utoh

**Tracie Chima Utoh**, nke a makwaara dị ka **Tracie Utoh-Ezeajugh**, bụ onye Naijiria na-ede egwuregwu na okamụta nke Film na Theatre Design na Mahadum Nnamdi Azikiwe . Na afọ 2015 ọ bụ onye ACLS / ASA Presidential Fellow, atụmatụ nke na-akpọ "ndị ọkà mmụta pụrụ iche nke Africa" ka ha gaa nzukọ African Studies Association kwa afọ ma nọrọ otu izu n'ụlọ ọrụ America tupu nzukọ ahụ.

Ọkachamara agụmakwụkwọ ya bụ ọmụmụ nke iji ejiji, ihe ntecha na ihe osise ahụ, "ma dị ka nka ma dị ka ihe enyemaka maka njirimara n'elu ikpo okwu na ihe nkiri".

N.E. Izuu, na-ede na Creative Artist: A Journal of Theatre and Media Studies kwuru na Utoh "na-egosipụta nnukwu ọchịchọ maka ikwughachi ọgba aghara nke ụmụ mmadụ (karịa nke ụmụ nwanyị) nke na-achọ ịmegharị nkwenye akwụkwọ na-eme ka ihe ndị ọzọ na-emebi ihe na ọha mmadụ nke oge a karịa ịdebanye aha nke esemokwu nwoke na nwanyị".

## Akwụkwọ ndị a họọrọ

### Egwuregwu

* *Ònye nwe igbe ozu a?* : na egwuregwu ndị ọzọ (1999, Jos, Nigeria : Sweetop Publications)
* Ndị nwunye anyị agbaala ara ọzọ! na egwuregwu ndị ọzọ (2001, Awka, Anambra State [Nigeria] : Valid Pub. [Ihe e dere n'ala ala peeji]) Ltd;  )
* *Nneora* : ụlọ nwa bebi Africa (2005, Awka : Valid Publishing Co;  )

### Ihe odide ndị ọzọ

* *Humanities na ijikọ ụwa ọnụ na puku afọ nke atọ* nke A B C Chiegboka, Tracie Chima Utoh, na G I Ukechukwu (2010, Nimo, Nigeria : Rex Charles & Patrick;  ) dezigharịrị

## Edensibia

Òtù:Ndị Igbo
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Karabo Khakhau

**Karabo Lerato Khakhau** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa na-eje ozi dị ka onye otu Free State Provincial Legislature maka Democratic Alliance kemgbe Mee, na afọ 2019. Mgbe ọ dị afọ iri abụọ na otu n'oge a họpụtara ya, ọ ghọrọ onye kachasị nta n'ime ndị omeiwu mpaghara. Khakhau bụbu onye isi oche nke kansụl nnọchiteanya ụmụ akwụkwọ nke Mahadum Cape Town.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
Khakhau si Welkom na Free State. Ọ gụrụ akwụkwọ na Welkom-Gimnasium. O nwere nzere bachelọ na sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya na Mahadum obodo Cape Town .

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Khakhau sonyeere Democratic Alliance na afy 2016. N'ọnwa Ọktoba, na afo 2017, òtù ụmụ akwụkwọ DA meriri ihe ka ọtụtụ n'ime oche itoolu n'ime iri na ise na kansụl nnọchiteanya ụmụ akwụkwọ nke Mahadum Cape Town. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi oche nke SRC n'oge na-adịghị anya mgbe nke ahụ gasịrị.

Mgbe ntuli aka mpaghara nke e mere na 8 Mee na afọ 2019, a họpụtara Khakhau na Free State Provincial Legislature ka nkwado pati ahụ na mpaghara ahụ na-eto. A ṅụrụ ya iyi dị ka onye otu ndị omeiwu na 22 Mee, na afọ 2019. N'ihi ya, ọ ghọrọ onye kachasị nta, ebe ọ bụ na ọ dị nanị afọ iri abụọ na otu mgbe ọ malitere ọrụ.

## Ebenside


## Njikọ mpụga

* Karabo Lerato Khakhau at People's Assembly
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Betta Lehihi

**Seneanye Betta Lehihi** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa nke na-anọchite anya North West na National Council of Provinces kemgbe Mee, na afo 2019. Lehihi bụ onye otu Economic Freedom Fighters.

## Agụmakwụkwọ
Lehihi gụsịrị klas nke 11 na ụlọ akwụkwọ sekọndrị Tiragalo na Leeudoringstad, North West.

## Ọrụ omeiwu
Lehihi bụ onye otu Economic Freedom Fighters."Ms Seneanye Betta Lehihi". *Parliament of South Africa*. Archived from the original on 15 August 2020. Retrieved 15 August 2020. Mgbe ntuli aka n'ozuzu na 8 Mee na afọ 2019, a họpụtara ya dị ka onye nnọchi anya na-adịgide adịgide na National Council of Provinces . A ṅụrụ ya iyi dị ka onye omeiwu na 23 Mee, na afọ 2019. Lehihi bụ naanị onye nnọchianya EFF na ndị nnọchianya North West. Ọ natara ọrụ kọmitii ya na 24 Juun

### Ọrụ kọmitii

* Kọmitii Nnyocha Iwu Jikọrọ Aka
* Kọmitii ahọpụtara maka agụmakwụkwọ na teknụzụ, egwuregwu, nka na ọdịbendị
* Kọmitii ahọpụtara maka ahụike na ọrụ ọha na eze
* Kọmitii ahọpụtara maka mgbanwe ala, gburugburu ebe obibi, akụrụngwa na ike
* Kọmitii ahọpụtara maka ụlọ ọrụ ọha na eze na nkwukọrịta

## Ebenside

## Njikọ mpụga

* Seneanye Betta Lehihi at People's Assembly

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ndị Tswana
Zoliswa Kota-Mpeko

**Zoliswa Albertina Kota-Mpeko**, onye a na-akpọ **Zoe Kota-Fredericks** mgbe ụfọdụ, bụ onye omeiwu (MP) maka African National Congress.

Ọ bụ osote minista na-ahụ maka ebe obibi mmadụ ma bụrụ onye otu ndi National Assembly kemgbe afọ 1994.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Vicky Knoetze

**Vicky Knoetze** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa na-eje ozi dị ka onye otu Eastern Cape Provincial Legislature maka Democratic Alliance . A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu mpaghara na Mee, na afọ 2014.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Knoetze bụ onye otu Democratic Alliance ogologo oge. Ọ bụ onye kansụl nke Nelson Mandela Bay Metropolitan Municipality tupu a họpụta ya na Eastern Cape Provincial Legislature na afọ 2014. Ọ malitere ọrụ dị ka onye MPL na 21 Mee na afọ 2014.

Knoetze abụrụla onye otu kọmitii na-ahụ maka DA kemgbe afọ 2017. Ọ bụ onye isi oche nke kọmitii ịdọ aka ná ntị nke mpaghara nke pati ahụ na onye otu kọmitii iwu gọọmentị etiti nke pati ahụ. N'afọ 2020, Knoetze kwupụtara na ọ bụ onye osote onye isi oche mpaghara nke pati ahụ. A họpụtara ya na nnọkọ nke mbụ nke pati ahụ nke e mere na 29 Ọgọst.

## Ebenside


## Njikọ mpụga

* Vicky Knoetze at People's Assembly
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Quantum mechanics

Mechanics nke Quantum bụ ozizi dị mkpa na physics nke na-enye nkọwapụta njirimara anụ ahụ nke okike n'ogo nke atọm na akụkụ subatomic.  , na quantum information sayensị.
R

R, ma ọ bụ r, bụ mkpụrụedemede iri na asatọ nke mkpụrụedemede Bekee ọgbara ọhụrụ yana mkpụrụedemede Latin ISO.  Aha ya na Bekee bụ ar (akpọ /ˈɑːr/), plural ars, [1] ma ọ bụ na Ireland ma ọ bụ /ˈɔːr/.[2]
Republican Party (United States)

Otu Republican Party, nke a na-akpọkwa GOP ("Grand Old Party"), bụ otu n'ime otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị abụọ bụ isi na United States.  E hiwere GOP na 1854 site n'aka ndị na-emegide ịgba ohu bụ ndị megidere iwu Kansas–Nebraska, nke nyere ohere maka mgbasawanye nke ịgba ohu chatel n'ime mpaghara ọdịda anyanwụ.[1]  Kemgbe etiti afọ 1850, ọ bụla onye isi ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Democratic Party.  Kemgbe Ronald Reagan nọ n'ọchịchị n'afọ ndị 1980, nchegharị bụ isi echiche nke GOP.[2]
Agha Russo-Ukrainian

Agha Russo-Ukrainian[1][lower-alpha 4] na-aga n'ihu n'etiti Russia (n'akụkụ ndị nkewa Russia na Ukraine) na Ukraine kemgbe February 2014.  E lekwasịrị anya na ọnọdụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Crimea na Donbas, bụ ndị a na-amata na mba ụwa dịka akụkụ nke Ukraine.  Mbanye n'ime mpaghara Ukraine kwụsịrị na Russia na-achịkọta Crimea, obere oge ka nke ahụ gasịrị site na mmalite nke agha Donbas n'etiti ndị agha Russia na-akwado Russia na ndị agha steeti Ukraine;  ọgụ maka afọ asatọ mbụ nke ọgụ ahụ gụnyekwara ihe ndị mere n'ụgbọ mmiri, agha cyber, na esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị ka njọ.  N'ime afọ 2021, esemokwu abụọ bilitere n'ihi mkpọlite ​​ndị agha Russia gbara gburugburu ókèala Ukraine, na na 24 February 2022, esemokwu ahụ hụrụ nnukwu mmụba ka Russia wakporo Ukraine ọzọ..
T

T, ma ọ bụ t, bụ mkpụrụedemede iri abụọ na mkpụrụedemede Bekee ọgbara ọhụrụ yana mkpụrụedemede Latịn nke ISO.  Aha ya na bekee bụ tee (akpọ /ˈtiː/), ọtụtụ tees.[1]  O sitere na Semitic Taw 𐤕 nke odide Phoenician na Paleo-Hibru (Aramaic na Hebrew Taw ת//￼, Syriac Taw ܬ, na Arabic ت Tāʼ) site na mkpụrụedemede Greek τ (tau).  N'asụsụ bekee, a na-ejikarị ya anọchi anya plosive alveolar na-enweghị olu, ụda ọ na-egosikwa na mkpụrụedemede ụda olu mba ụwa.  Ọ bụ consonant a na-ejikarị na nke abụọ a na-ejikarị eme ihe na ederede Bekee.[2]
Tilde

The tilde (/ ˈtɪldeɪ, -di, -də, ˈtɪld/) [1] ˜ ma ọ bụ ~, bụ grapheme nwere ọtụtụ ojiji.  Aha agwa ahụ sitere na Spanish na Portuguese bata na bekee, nke n'aka nke ya sitere na Latin titulus, nke pụtara "aha" ma ọ bụ "edemede".  na Nchikota na a isi leta;  mana maka ebumnuche akụkọ ihe mere eme, a na-ejikwa ya n'ụdị kwụ ọtọ n'ime ọnọdụ dị iche iche.

Edeburu tilde ahụ n'elu mkpụrụedemede ewepụrụ ma ọ bụ ọtụtụ mkpụrụedemede dị ka mkpirisi edemede, ma ọ bụ "akara nkwusioru" na "akara nkwekọrịta",[1] gosiri dị ka ahịrị kwụ ọtọ mgbe ejiri ya na isi.  Ya mere, a na-akpọkarị okwu Anno Domini a na-akpọkarị Ao Dñi, nke nwere ọdụ elu nwere akara nkwusioru n'elu "n".  Ụdị akara ahụ nwere ike ịpụta nkwụsị nke otu mkpụrụedemede ma ọ bụ ọtụtụ mkpụrụedemede.  Nke a zọpụtara n'efu nke ọrụ odeakwụkwọ na ọnụ ahịa vellum na ink.  Edebere akwụkwọ ikike European Medieval na Latịn bụ n'ụzọ dị ukwuu mejupụtara okwu mkpirisi dị otú ahụ nwere akara nkwusioru na mbiri ndị ọzọ;  naanị okwu ndị a na-adịghị ahụkebe ka e nyere n'uju.
Helen Makhuba

**Helen Nonhlanhla Makhuba MP** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị ndị South Africa na onye otu Inkatha Freedom Party (IFP). Ọ bi na Soweto ma họpụta ya ka ọ bụrụ onye omeiwu n'afọ 2009.

## Ndụ
Ọ bi na Soweto ma họpụta ya na 2009 ka ọ bụrụ onye omeiwu maka Inkatha Freedom Party .

Na Juun 26, na afọ 2009, o kwupụtara nkwado IFP maka mmefu ego nke Ngalaba Na-ahụ Maka Ihe Ndị Dị n'Ime mana dọrọ ya na Kọmitii Na-ahụ maka Nchịkwa Onwe ya aka na ntị megide ileghara ma ọ bụ ihe ha mere tupu ha ma ọ bụ ọrụ ha n'afọ ndị na-abịa.  N afọ 2010 FIFA World Cup, ka o gosipụtara, ga-etinye nrụgide pụrụ iche na Ngalaba ahụ.

Mgbe mmeri ndị mmegide meriri na Johannesburg na ntuli aka ime obodo South Africa nke afọ 2016, IFP sonyeere gọọmentị ọhụrụ jikọtara aka n'obodo ahụ, nke Democratic Alliance (DA) duziri, a họpụtakwara Makhuba dịka onye otu kọmitii njem n'okpuru onye isi obodo Herman Mashaba.

A họpụtaghị ya n'afọ 2014.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
U

U ma ọ bụ u, bụ mkpụrụedemede iri abụọ na otu na nke isii ruo ikpeazụ nke mkpụrụedemede Latin ISO ma na-ewerekarị mkpụrụedemede ụdaume ise nke mkpụrụedemede Bekee ọgbara ọhụrụ.  Aha ya na bekee bu u (akpọrọ /ˈjuː/), plural ues.[1][2]
Brenda Mathevula

**Brenda Tirhani Mathevula** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa nke na-anọchite anya Limpopo na National Council of Provinces . Ọ bụ onye otu Economic Freedom Fighters. Ọ ghọrọ onye omeiwu na Disemba, na afọ 2016, mgbe Emmanuel Mtileni kwụsịrị ịbụ onye otu ndọrọndọrọ ọchịchị.

N'oge ọ nọ na NCOP, ọ megidere iwu ụgwọ ọrụ kacha nta nke afọ 2018, na-ekwu na ọ dị obere ma ọ gaghị ebelata enweghị ọrụ na ịda ogbenye.

## Ebenside


## Njikọ mpụga

* Brenda Tirhani Mathevula at People's Assembly
* Ms Brenda Tirhani Mathevula bụ Nzukọ Ndị Omeiwu nke South Africa. E debere ya na 18 June 2020.
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ndị Limpopo
Nomfunelo Mabedla

**Nomfunelo Rose-Mary Mabedla** bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa na-anọchite anya African National Congress (ANC) na onye otu ọrụ. Ọ bụbu onye omeiwu nke National Assembly n'etiti afọ 2009 na afọ 2014.

## Ọrụ mmalite
Mabedla malitere ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya dị ka onye nnọchi anya ntuli aka nke ANC na afọ 1994. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ ghọrọ onye na-elekọta ụlọ ahịa maka National Education, Health and Allied Workers' Union site na afo 1996 ruo na afọ 2003 tupu ọ bụrụ odeakwụkwọ mpaghara maka Congress of South African Trade Unions. Mgbe nke a gasịrị na afọ 2005, ọ ghọrọ osote onye isi oche nke ANC maka alaka Joe Gqabi District Municipality yana ịghọ onye na-ahụ maka akụ ha.

## Onye omeiwu
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Old_flag_of_South_Africa.jpg/150px-Old_flag_of_South_Africa.jpg|áká_ịkẹngạ|thumb|150x150px|Flag dị n'obí eze nke Mabedla mere mkpọsa ka ewepụ ya
A họpụtara Mabedla dị ka onye omeiwu na ntuli aka South Africa nke afọ 2009 na mpaghara Pixley ka Seme na Northern Cape. N'oge ọ nọ na Nzukọ Ndị Omeiwu, a họpụtara ya dịka onye otu kọmitii nchekwa. N'afọ 2012, ọ duziri mkpọsa iji wepụ ọkọlọtọ South Africa n'elu mgbidi nke Castle of Good Hope na Cape Town. N'oge gara aga, ọkọlọtọ ochie ahụ na-efe n'akụkụ ọkọlọtọ South Africa nke ugbu a na ọkọlọtọ United Kingdom, ọkọlọlọtọ Prince na ọkọlọlọkụ Netherlands, na-ezo aka n'akụkọ ihe mere eme maka ike ndị chịrị South Africa. Mabedla kwuru na ọkọlọtọ na-efe efe were ya iwe n'ihi na o chere na ha na-anọchiteanya ọchịchị agbụrụ nke ndị South Africa na-abụghị ndị ọcha nakwa na ha kwesịrị ịnọ na ebe ngosi ihe mgbe ochie. Na nzaghachi, e kwekọrịtara na a ga-ewepụ ọkọlọtọ niile ma e wezụga ọkọlọtọ South Africa dị ugbu a na mgbidi ma tinye ya n'ime ebe ngosi ihe mgbe ochie nke ụlọ ahụ.

N'afọ 2014, ọ guzoro maka nhọpụta ọzọ na ndepụta mba ANC na nọmba 160. Otú ọ dị, ọ tụfuru oche ya na Nzukọ Ndị Omeiwu na ntuli aka South Africa nke afọ 2014 na Democratic Alliance.

## Ebenside
United Arab Emirates

United Arab Emirates (UAE; Arabic: الإمارات العربية المتحدة al-ʾImārāt al-ʿArabīyah al-Muttaḥidah), ma ọ bụ nanị Emirates (Arabic: الإمارات al-ʾImārāt), bụ obodo dị na Western Asia (Etiti Ebe Ọwụwa Anyanwụ Ụwa).  Ọ dị na nsọtụ ọwụwa anyanwụ nke Arab Peninsula ma na-ekerịta ókèala ya na Oman na Saudi Arabia, ebe ha nwere oke osimiri na Ọwara Persian na Qatar na Iran.  Abu Dhabi bụ isi obodo mba ahụ, ebe Dubai, obodo kacha nwee ọnụ ọgụgụ, bụ ebe mba ụwa.
Òtù:Ala no n'ime Asia
Bess Nkabinde

Baaitse Elizabeth "Bess" Nkabinde (amụrụ n'afọ 1959 na Silwerkrans) bụ onye bụbu onye ọka ikpe n'ụlọ ikpe iwu nke South Africa.

## Oge ọ malitere
A mụrụ Nkabinde (née Motsatsi) na afọ 1959 na Silwerkrans, n'ebe ọdịda anyanwụ Transvaal n'oge ahụ (ma ugbu a bụ akụkụ nke mpaghara North West). Ọ gụrụ akwụkwọ na Mariasdal High School na Tweespruit na  afọ 1979. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ nwetara akara ugo mmụta BProc na Mahadum Zululand na afọ 1983, LLB na Mahadụ North-West na afọ 1986, na Diploma na Industrial Relations na Damelin College na  afọ 1988.

Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye ndụmọdụ iwu na gọọmentị Bophutatswana ruo afọ anọ, tupu ọ ghọọ onye ọka iwu na afọ 1988. Ọ rụrụ ọrụ na North West Bar ruo afọ iri tupu nhọpụta mbụ ya dị ka onye ọka ikpe na afọ 1999.

## Ọrụ ikpe
N'ọnwa Nọvemba afọ 1999, a họpụtara Nkabinde na ngalaba Bophuthatswana nke Ụlọikpe Kasị Elu nke mba South Africa. Ọ rụrụ ọrụ na Labour Court, Labour Appeal Court, na, na afọ 2005, Ụlọikpe Kasị Elu nke Mkpegharị. Ọ bụkwa onye isi oche nke Rules Board.

N'afọ 2006, Onye isi ala Thabo Mbeki họpụtara Nkabinde ka ọ nọchie Arthur Chaskalson n'ụlọ ikpe iwu nke South Africa. Nhọpụta ya gosipụtara esemokwu, ebe ọ bụ na, n'agbanyeghị na ọ bụ "ihe na-amaghị ama" na enweghị ahụmịhe na iwu iwu, a họọrọ ya karịa onye ọkachamara  iwu Wits Cora Hoexter, onye yiri ka ọ bụ onye siri ike. A mara Nkabinde maka ikpe ya na-e*s*e okwu na S Masiya v, *Lee v Minister* of Correctional Services, na *Botha* v Rich, nke ọ bụla dọtara nkatọ siri ike.

### Arụmụka Hlophe
N'afọ 2008, onye ọka ikpe nke Ụlọikpe Kasị Elu bụ John Hlophe kwuru na ọ gakwuuru Nkabinde na Chris Jafta iji mee ka ha chọọ Onye isi ala Jacob Zuma na ikpe na-echere ikpe. Ụlọikpe Iwu ahụ tinyere mkpesa ọha na eze megide Hlophe nke Jafta na Nkabinde kwadoro. Otú ọ dị, afọ isii ka e mesịrị, mgbe nyocha omume ọjọọ megide Hlophe na-echere, Jafta na Nkabinde wetara ihe ịma aka ụlọ ikpe na ikike ụlọ ikpe, na-ekwu na mkpesa nke ha abụghị nke iwu kwadoro. Ndị na-akọwa ihe katọrọ "egwu" Jafta na Nkabinde, nke mere ka ụlọ ikpe iwu ahụ bụrụ ihe ihere. Ndị ọka ikpe kwuru, na nzaghachi, na ha na-akwado iwu ahụ. Ụlọikpe Kasị Elu jụrụ arịrịọ ndị ọkàikpe na 26 Septemba, na afọ 2014, mana ha rịọrọ arịrịọ. Ụlọikpe Kasị Elu nke Mkpegharị Ikpe jụrụ mkpesa ahụ na Machị na afọ 2016, na-akatọ akwụkwọ ikpe na-emebi ihe nke Jafta na Nkabinde ma na-egosi na ikpe ahụ welitere ajụjụ banyere "iguzosi ike n'ezi ihe" ha. N'abalị isii n'ọnwa Eprel n'afọ 2016, Jafta na Nkabinde tinyere akwụkwọ mkpegharị ikpe n'ụlọ ikpe iwu nke ha na-arịọ ka ọ gbanwee mkpebi ikpe nke Ụlọikpe Kasị Elu. Ha mere nke a n'ụzọ ụfọdụ n'ihi na SCA mere "ihe mgbu" banyere ha. Ihe a niile bụ n'agbanyeghị eziokwu ahụ, dịka otu onye na-akọwa ihe kwuru, na Ụlọikpe Iwu ahụ ekwuola na afọ 2012 na ọ pụghị ịnụ mkpesa na okwu Hlophe nakwa na ikpe SCA ọ bụla bụ nke ikpeazụ.

## Ndụ onwe onye
Nkabinde lụrụ di ma nwee ụmụ anọ.

## Ebenside


Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ọmụmụ afọ 1959
Khanyisile Litchfield-Tshabalala

**Khanyisile Litchfield-Tshabalala** bụ onye bụbu onye isi ndị agha mmiri mba South Africa. O mechara bụrụ onye omeiwu maka Economic Freedom Fighters.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ ya na Soweto ma mesịa sonye na Umkhonto we Sizwe na Angola. Mgbe ọ laghachiri South Africa, ọ gụsịrị akwụkwọ na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ihe nkiri na Mahadum nke Cape Town na nzere nsọpụrụ na criminology.

## Ọrụ ụgbọ mmiri
Ọ sonyeere ndị agha mmiri South Africa na 1 Eprel, na afọ 1997 wee bụrụ nwanyị mbụ e buliri n'ọkwa Rear Admiral (Junior Grade) mgbe ọ malitere ọrụ nke Director Fleet Force Human Resources na Fleet Command na 1 Jenụwarị na afọ 2004. O mechara gbaa arụkwaghịm mgbe ụlọ ikpe ndị agha mara ya ikpe maka ịkọ akụkọ aghụghọ banyere izu ohi laptọọpụ. A chọtabeghị laptọọpụ furu efu ma ọ gọnahụrụ na ọ chepụtara ohi ahụ.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ọ banyere na ndị omeiwu dị ka onye otu EFF na-esote ntuli aka nke afọ 2014.

Na 3 Juun, na afọ 2015 ọ sonyeere United Democratic Movement (UDM), ma nye ya ọrụ ozugbo dị ka onye nhazi mba. N'ọnwa Disemba afọ 2015, a họpụtara ya dịka osote onye isi oche nke UDM. Na ngwụcha Septemba na afọ 2016, ọ hapụrụ UDM, na-ekwu na ọ chọrọ ịga n'ihu na agụmakwụkwọ, mana ndị na-akọwa ihe na-ekwu ete ya na Holomisa sere okwu.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ndị Soweto
Zelda Jongbloed

**Zelda Jongbloed** (née **Erasmus**; 3 Ọktoba na afọ 1950 na 21 Julaị na afọ 2018) bụ onye nta akụkọ na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa. Ọ bụ onye otu National Assembly maka Democratic Alliance site na afọ 2014 ruo na afọ  2018. Ọ bụ osote minista na-ahụ maka ọrụ ugbo, ọhịa na ịkụ azụ na osote minisita na-ahụkarị ọrụ ọha na eze na nchịkwa. Jongbloed rụrụ ọrụ maka Rapport na *Die Burger* n'ọkwá dị elu.

## Ndụ na ọrụ
A mụrụ Zelda Erasmus na 3 Ọktoba 1950 na Great Brak River na Cape Province. O nwetara nzere BA na agụmakwụkwọ na Mahadum nke Western Cape . O mechara nweta nzere MA na journalism na Mahadum Rhodes .

Ọ bụ onye nta akụkọ ruo afọ iri anọ. Ọ malitere ọrụ ya dị ka onye nta akụkọ cadet maka *Cape Herald* . N'afọ 1976, ya na di ya n'oge ahụ malitere akwụkwọ akụkọ *Herald Het Suid Western* kwa izu n'obodo George. Ka ọ na-erule n'oge ahụ, ọ malitekwara ịrụ ọrụ maka *akwụkwọ* akụkọ Rapport.

N'afọ 1979, a họpụtara Jongbloed ka ọ bụrụ onye isi *akụkọ* na Evening Post na Port Elizabeth. Ọ bụ ụlọ ọrụ onwe ya na Namibia were ya n'ọrụ ma rụọ ọrụ na ụlọ ọrụ ahụ ogologo oge. N'afọ 1981, ọ ghọrọ onye isi akụkọ na *akwụkwọ* akụkọ Rapport . N'afọ 1986, a họpụtara ya dịka onye nchịkọta *akụkọ* nke Rapport Ekstra . E mechara bulie Jongbloed n'ọkwa osote onye nchịkọta akụkọ nke *akụkọ* ahụ.

N'afọ 2010, a họpụtara ya dịka onye nchịkọta akụkọ nke *Die Burger* Eastern Cape . Jongbloed bụkwa onye na-ede *akụkọ* ndọrọ ndọrọ ọchịchị maka Rapport na *Die Burger* . Ọ bụ onye dere ụdị ndị ahịa "*Kampvegter*" na akwụkwọ akụkọ *Die Burger*. N'afọ 2012, ọ hapụrụ Naspers. N'oge ahụ, Jongbloed bụ osote onye nchịkọta *akụkọ* nke Rapport na *Die Burger*.

Mgbe a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omebe iwu nke South Africa na Mee, na afọ 2014, onye isi ndị omebe iwu DA bụ Mmusi Maimane họpụtara ya n'ọkwa osote minista na-ahụ maka ọrụ ugbo, ọhịa na ịkụ azụ. A họpụtara ya ka ọ bụrụ osote minista na-ahụ maka ọrụ ọha na eze na nchịkwa na Nọvemba na afọ 2016.

Ọ nọdụrụ na ọtụtụ kọmitii ndị omeiwu. Kọmitii ndị ahụ gụnyere: Kọmitii Portfolio na Ọrụ Ugbo, Ọhịa na Azụmaahịa, Kọmitii Porfolio na Ọrụ Ọha na Nchịkwa, na Kọmitii Caucus nke Ụmụ nwanyị.

## Ọnwụ na ihe nketa
Jongbloed nwụrụ n'ọrịa kansa na 21 Julaị na afọ 2018 n'ụlọ ya na Mowbray nke Cape Town. Ọ dị afọ 67 n'oge ọ nwụrụ. Mgbe ọ nwụrụ, Democratic Alliance wepụtara nkwupụta nke ha toro Jongbloed. E mere emume olili ozu ya na 28 Julaị na afọ 2018 n'obodo ya bụ Great Brak River .

## Ebenside


## Njikọ mpụga

* Profaịlụ Nzukọ Ndị Mmadụ
Òtù:Ọnwụ afọ 2018
Òtù:Ọmụmụ afọ 1950
Madeleine Hicklin

**Madeleine Bertine Hicklin** (amụrụ na 3 Septemba na afo 1957) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa nke jere ozi dị ka onye otu National Assembly kemgbe Mee, na afọ 2019. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye kansụl mpaghara na City of Johannesburg Metropolitan Municipality site n'Ogost, na afọ 2016 ruo Mee, na afọ 2019. Hicklin bụ onye otu Democratic Alliance .

## ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Hicklin sonyeere Democratic Alliance ma họpụta ya dị ka onye kansụl mpaghara maka ngalaba 112 nke City of Johannesburg Metropolitan Municipality na ntuli aka ime obodo nke afọ 2016.

## Ọrụ omeiwu
A họpụtara Hicklin ka ọ bụrụ onye omeiwu mba ahụ mgbe ntuli aka nke e mere na 8 Mee, na afọ 2019. A ṅụrụ ya iyi dị ka onye omeiwu na 22 Mee, na afọ 2019. Na 27 Juun, na afọ 2019, e nyere ya ọrụ kọmitii ya.

Na 5 Disemba, na afọ 2020, a họpụtara Hicklin dị ka osote minista na-ahụ maka ọrụ ọha na eze na akụrụngwa, na-anọchi Samantha Graham, onye ghọrọ minista na'okpuru.

### Ndị otu kọmitii

* Kọmitii Portfolio na Ọrụ Ọha na Akụnụba (Onye ọzọ)

## Ndụ onwe onye
Hicklin bụ nwa nwanne nwanyị nke onye na-emegide ịkpa ókè agbụrụ Denis Goldberg. Ọ bụkwa onye Juu.

## Ebenside


## Njikọ mpụga

* Oriakụ Madeleine Bertine Hicklin na Nzukọ Ndị Omeiwu nke South Africa
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Fatima Hajaig

**Fatima Hajaig** (amụrụ na 10 Disemba, na afọ 1938) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa, ya na African National Congress na-achị. Ọ bụ onye otu African Union's Pan-African Parliament si South Africa. Ọ bụbu onye isi oche nke kọmitii na-ahụ maka ihe gbasara mba ọzọ nke ndị omeiwu South Africa.  Ọ bụ osote minista na-ahụ maka ihe gbasara mba ofesi n'okpuru onye isi ala Kgalema Motlanthe .

## Agụmakwụkwọ
Hajaig gụsịrị akwụkwọ na Mahadum nke Witwatersrand na afy 1963. N'afọ 1967, ọ nwetara LLB ya na Mahadum Eötvös Loránd na Hungary.

## Nkwupụta banyere ndị Juu
N'ọnwa Disemba afọ 2008, ọ kpọrọ onye nnọchi anya ọhụrụ nke Israel na Ministri Na-ahụ Maka Mba Ọzọ iji katọọ omume Israel na Gaza. Nke a mere ka Israel mee mkpesa n'aka ndị nnọchi anya South Africa na Tel Aviv n'ihi na, o kwuru, Hajaig kparịrị Elias Inbram, onye na-ekwuchitere ndị nnọchianya Israel a mụrụ n'Etiopia, na-eche na a kpọtara ya na nzukọ ahụ dị ka onye isi ojii ma jụọ onye nnọchi anya:Mgbe ndị ọrụ ibe gị na Europe na-aga nzukọ dị ka nke a, ha na-ebukwa onye dị ka onye nọ n'akụkụ gị?Na nzukọ COSATU na Wednesday 14 Jenụwarị, na afọ 2009, na Lenasia, Gauteng, o kwuru na nchịkwa nke America, dịka nchịkwa nke ọtụtụ mba ndị dị n'Ebe Ọdịda Anyanwụ, dị n'aka ego ndị Juu ma ọ bụrụ na ego ndị Juu na-achịkwa mba ha mgbe ahụ ị pụghị ịtụ anya ihe ọ bụla ọzọ. 

Minista na-ahụ maka ihe gbasara mba ofesi bụ Nkosazana Dlamini-Zuma katọrọ okwu ya banyere ndị Juu, onye wepụtara nkwupụta na-ekwu na okwu ndị dị otú ahụ megidere iwu mba ọzọ. Ndị South African Jewish Board of Deputies tinyere akwụkwọ mkpesa megide Hajaig na Kọmitii Na-ahụ Maka Ihe Ndị Ruuru Mmadụ nke mba ahụ.

N'abalị atọ n'ọnwa Febụwarị afọ 2009, ọ rịọrọ mgbaghara maka ihe mgbu ọ bụla sitere n'okwu o kwuru na nnọkọ ahụ. Otú ọ dị, onye isi oche nke South African Jewish Board of Deputies Zev Krengel kwuru na Hajaig nyere naanị "mgbaghara zoro ezo" na nkwupụta ya. "Ọ ka na-arịọ mgbaghara maka ihe o kwuru. Ọ na-arịọ mgbaghara maka mmerụ ahụ. "

N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2009, onye isi ala South Africa bụ Kgalema Motlanthe nyere ya "a dressing down" maka okwu ya na-emegide ndị Juu. Ndị South African Jewish Board of Deputies nabatara mgbaghara nke abụọ ya.

N'oge gara aga, ndị Cabinet "egosipụta nchegbu banyere nkwupụta ahụ n'ihi na ọ megidere iwu gọọmentị a kwuru banyere mmetụta ndị na-emegide ndị Juu. "

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ọmụmụ afọ 1938
Sandra Botha

**Celia-Sandra Botha** (amụrụ na 25 Febụwarị na afọ 1945) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa, onye jere ozi dị ka onye nnọchi anya South Africa na Czech Republic. Ọ bụbu onye ndú nke ndị mmegide na National Assembly, n'aha Democratic Alliance na onye ndú ya, Helen Zille.

O kwupụtara ebumnuche ya ịpụ n'ọkwa ahụ mgbe ntuli aka South Africa nke afọ 2009 gasịrị, ka ọ bụrụ onye nnọchianya. Oge ya na Prague gwụrụ na Juun, na afọ 2013. A kọrọ na ọ gaghị achọ ọkwa onye ndu na South Africa, mana ọ ga-ekere òkè na ndụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ma bụrụ akụkụ nke "agha nke echiche".

## Mbido ndụ na ọrụ
A mụrụ ya n'ezinụlọ ndị ọrụ ugbo Afrikaner na Viljoenskroon, Orange Free State, n'oge mmalite afọ 1960, Botha mere ka ndị ọrụ ugbe obodo kwenye iwe onye ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya n'ọrụ iji gboo mkpa nke ezinụlọ ndị isi ojii nọ n'ime ime obodo. O mekwara mkparịta ụka na Citrus Board maka enyemaka ọzọ n'oge oyi maka ndị ọrụ ugbo.

N'ịbụ onye gụsịrị akwụkwọ na Parys High School, Botha gara n'ihu mezue otu afọ na New York site n'enyemaka nke agụmakwụkwọ. O mechara nweta nzere BA na akụ na ụba na Mahadum Stellenbosch .

Ọ lụrụ onye ọrụ ugbo na onye bụbu onye omeiwu Andries Johannes Botha ma di na nwunye ahụ nwere ụmụ ise na ụmụ ụmụ ise. N'oge na-adịghị anya mgbe alụmdi na nwunye ahụ gasịrị, Botha malitere nzere Sesotho na asụsụ na UNISA.

Botha tinyekwara aka nke ukwuu n'ime ndị na-emegide ịkpa ókè agbụrụ. Ya na Helen Zille, Botha bụ akụkụ nke Black Sash movement.

O nweghị ihe jikọrọ ya na onye ọ bụla ọzọ (na-akwado ịkpa ókè agbụrụ) ndọrọ ndọrọ ọchịchị Bothas nke South Africa, gụnyere P.W. Botha ma ọ bụ Pik Botha.

A họpụtara Botha ka ọ bụrụ onye otu National Council of the Provinces maka Democratic Party na afọ 1999. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye ndú nke pati ahụ site na afo  2000 ruo na afọ  2004.

## Onye ndú nke ndị mmegide na National Assembly
N'ọnwa Mee afọ 2007, ndị Democratic Alliance họpụtara Sandra Botha dị ka onye nnọchi anya ha na onye isi nke ndị mmegide. Botha nwetara ihe ka ọtụtụ n'ime ndị bụbu minista NP, Tertius Delport.

Tupu ọ pụọ na Nzukọ Ndị Omeiwu na afọ 2009, Botha mara gọọmentị aka n'ọtụtụ okwu. Karịsịa, Botha kwuru okwu banyere enweghị afọ ojuju ya na-esote ihe ihere ebe ndị dọkịta ọcha anọ nọ na Western Cape kwagara mba ofesi. A na-ekwu na iwu ndị South Africa na-ese okwu gbochiri ha ịrụ ọrụ n'ụlọ ọgwụ gọọmentị, n'agbanyeghị ụkọ ndị dọkịta na ọtụtụ oghere na mpaghara ahụ. Onye isi ala n'oge ahụ bụ Thabo Mbeki gọnahụrụ na nke a bụ ikpe ma bara Botha mba maka ebubo siri ike megide ya dabere na otu akụkọ akwụkwọ akụkọ.
Botha akpọwokwa maka nnukwu mgbanwe nke usoro agụmakwụkwọ.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ọmụmụ afọ 1945
Òtù:Pages with unreviewed translations
Gwen Ramokgopa

Dr. Gwendoline "Gwen" Malegwale Ramokgopa bụ onye bụbu MEC maka ahụike na Gauteng, South Africa.

Ọ nọchiri Qedani Mahlangu ma Nomathemba Mokgethi nọchiri ya. Ọ bụ onye isi obodo nke City of Tshwane Metropolitan Municipality site n'afọ 2006 ruo afọ 2010 ma tupu nke ahụ jere ozi dị ka MEC maka ahụike na Gauteng site n'afọ 1998 rụọ afọ 2006. Mgbe ọ gachara dịka onye isi obodo Tshwane, ọ bụ osote minista ahụike na Gọọmentị South Africa site n'ọnwa Nọvemba 2010 ruo n'ọnwa Mee 2014.

Dr. Ramokgopa bụ chancellor nke Tshwane University of Technology. Ọ rụkwara ọrụ dị ka Onye isi oche nke kọmitii na-ahụ maka ndị isi nke Pretoria City Council n'afọ 1995. A mụrụ ya na Atteridgeville ma mechaa nzere MBChB ya na MEDUNSA n'ebe ugwu Pretoria.
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Tiny Chotelo

**Cukelwa Magdeline Chotelo** (amụrụ na 5 Machị, na afọ 1962), nke a mara dị ka **Tiny Chotelo**, bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa. Onye otu African National Congress, a họpụtara ya na Northern Cape Provincial Legislature na afọ 2009. N'afọ 2013, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye otu Executive Council (MEC) maka mmepe mmekọrịta mmadụ na ibe ya. A họpụtara ya ka ọ bụrụ MEC maka Nchekwa Okike na Mmekọrịta Gburugburu Ebe Obibi n'afọ 2014. E wepụrụ Chotelo n'ọkwa Executive Council n'afọ 2018 wee hapụ ndị omeiwu n'afọ 2019.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ Chotelo n'ezinụlọ Tswana na 5 Machị, na afọ 1962 na Gatlhose na mpaghara Cape Province nke South Africa. Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị Batlharo Tlhaping . Ọ natara diplọma na Thaba Nchu College of Education . Site na Mahadum nke Port Elizabeth o nwere diplọma dị elu na agụmakwụkwọ.

## Ọrụ
Chotelo bụ osote onye isi oche nke Women's Manyano na onye isi ngalaba na Gamocwaedi Primary School na Deurhaam, Kuruman. N'afọ 1996 ọ ghọrọ onye isi alaka nke alaka Joe Morolong nke ANC. Ọ ghọrọ osote odeakwụkwọ nke alaka ahụ na 1998. A kwalitere Chotelo ka ọ bụrụ onye na-ahụ maka akụ na ụba n'afọ 2000 wee bụrụ onye otu kọmitii na-ahụ anya nke mpaghara Kgalagadi. N'afọ 2004, ọ ghọrọ osote onyeisi oche nke alaka African National Congress Women's League. A họpụtara Chotelo ka ọ bụrụ onye isi kọmitii mpaghara n'afọ 2009.

## Gọọmentị mpaghara
A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye omeiwu nke Northern Cape Provincial na ntuli aka e mere na 22 Eprel, na afọ 2009 wee malite ọrụ dị ka onye otu na 6 Mee, na afọ 2009. A họpụtara ya ka ọ bụrụ onyeisi oche nke kọmitii ọrụ ugbo, okporo ụzọ na ọrụ ọha na eze. N'afọ 2010, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi oche nke ndị isi oche na onye isi oche oche nke Kọmitii Nchebe na Njikọ na Okporo ụzọ na Ọrụ Ọha.

A họpụtara Chotelo ka ọ bụrụ onye otu Executive Council for Social Development site n'aka onye isi ala Sylvia Lucas na 5 Juun, na afọ 2013. Chotelo nọchiri Mxolisa Sokatsha.

Mgbe ntuli aka nke afọ 2014 gasịrị, Chotelo malitere ọrụ maka oge nke abụọ ya dị ka onye otu ndị omeiwu na 21 Mee, na afọ 2014. N'abalị iri atọ n'ọnwa Mee, Lucas kwupụtara kansụl ọhụrụ ya. Ọ kpọrọ Chotelo MEC maka Nchekwa Okike na Ihe Ndị Na-eme na Gburugburu Ebe Obibi, na-anọchi Patrick Mabilo. E wepụrụ ya n'ọkwa Executive Council na Febụwarị, na afọ 2018.

Chotelo hapụrụ ndị omeiwu mpaghara na Mee, na afọ 2019, ebe ọ na-etinyeghị na ndepụta ndị ANC maka ntuli aka afọ 2019.

## Ndụ onwe onye
Chotelo lụrụ di ma nwee ụmụ atọ.

## Ebenside


## Njikọ mpụga

* Cukelwa Magdeline Chotelo at People's Assembly
Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ọmụmụ afọ 1962
U.S. state

Na United States, steeti bụ mpaghara ndọrọ ndọrọ ọchịchị mejupụtara, nke nwere 50. Ejikọtara ọnụ na otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị, steeti ọ bụla nwere ikike gọọmentị maka mpaghara dị iche iche na akọwapụtara mpaghara ebe ọ na-ekerịta ọchịchị ya na gọọmentị etiti.  N'ihi ọbụbụeze a na-ekekọrịta, ndị America bụ ụmụ amaala ma nke gọọmenti etiti yana steeti ha bi.[1]  Ụmụ amaala steeti na ebe obibi na-agbanwe agbanwe, ọ nweghị nkwado gọọmentị ka achọrọ ịkwaga n'etiti steeti, belụsọ ndị amachibidoro site n'ụfọdụ ụdị iwu ụlọikpe (dịka ndị ikpe agbagoro agbahapụ na ụmụaka nke ndị di na nwunye gbara alụkwaghịm bụ ndị na-ekekọrịta njide).
Crezane Bosch

**Crezane Bosch** (amụrụ na 7 Mee, na afọ 1982) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị South Africa bụ onye otu Democratic Alliance nke Gauteng Provincial Legislature maka nke isii. Tupu a họpụta ya na ndị omeiwu mpaghara, ọ bụ onye kansụl Tshwane.

## Agụmakwụkwọ
Bosch nwere diplọma na ụlọ ọrụ oku na njikwa ahịa site na Damelin na asambodo na njikwa mmekọrịta ọha na eze site na Public Relations Institute of Southern Africa. O nwekwara asambodo ọmụmụ ihe gbasara iwu na testament, ala na mbufe ma nwee nzere na profailing obodo, ngosi azụmahịa na ikwu okwu n'ihu ọha nke ọ nwetara na Mahadum Pretoria. Bosch nwetara asambodo na enyemaka ndị ọrụ na mmemme ahụike site na UP. Ọ na-amụ ugbu a maka LLB na Mahadum nke South Africa.

## Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị
Ọrụ Bosch na ndọrọ ndọrọ ọchịchị malitere na afọ 2006 mgbe ọ ghọrọ onye na-eme ihe ike na Democratic Alliance na onye isi oche nke alaka DA nke 5 na Tshwane (Pretoria). Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye ọrụ oge niile nke DA na dị ka onye njikwa ọrụ mpaghara na afọ 2007. N'afọ 2009, a kpọrọ Bosch aha dị ka onye njikwa ọrụ mpaghara nke mpaghara Gauteng East nke DA.

A họpụtara Bosch dị ka onye kansụl Tshwane na ntuli aka ime obodo nke afọ 2011. A họpụtara ya ọzọ n'afọ 2016. N'afọ 2017, a họpụtara ya ka ọ bụrụ osote onye isi nke DA caucus na Tshwane.

N'ọnwa Ọktoba, na afọ 2017, a họpụtara Bosch ka ọ bụrụ onye isi oche mpaghara nke DA maka ntuli aka na ntuli aka ọzọ na Tshwane.

A họpụtara Bosch ka ọ bụrụ onye omeiwu Gauteng Provincial Legislature na-esote ntuli aka nke Gauteng nke afọ 2019, ebe ọ bụ onye nke iri na abụọ na ndepụta nke pati ahụ ma pati ahụ meriri oche iri abụọ. A ṅụrụ Bosch iyi dị ka onye otu ndị omeiwu mpaghara na 22 Mee na afọ 2019. Ọ natara ọrụ kọmitii ya na 13 Juun. Ọ na-eje ozi na Kọmitii Social Development Portfolio na Kọmiti Sports, Arts, Culture and Recreation.

## Ndụ onwe onye
Bosch nwere nwa nwanyị.

## Ihe odide

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ọmụmụ afọ 1982
Mokgweetsi Masisi

Mokgweetsi Masisi bụ nwa Edison Masisi (1921 Tian 2003), onye omeiwu Moshupa ogologo oge na onye otu kansụl ọtụtụ oge. Masisi nke obere tolitere na Gaborone, na-aga Thornhill Primary School na Maru A Pula School. Otu n'ime ụmụnne ya atọ, Tshelang, bụ onye omeiwu maka Francistown West ruo ọtụtụ afọ, ebe onye ọzọ bụ ọchịagha ndị agha lara ezumike nká. O nwekwara nwanne nwanyị, Phadi.

N'ụlọ akwụkwọ, Masisi na-asọ mpi na bọọlụ na tenis, mana n'ikpeazụ ọ chọpụtara na ime ihe nkiri bụ ọkpụkpọ ya. N'afọ 1984, ọ nwetara otuto maka ngosipụta ya nke ọrụ ndu na mmepụta Gaborone nke Cry the Beloved Country . O sonyere n'ọtụtụ ihe nkiri South Africa.

N'afọ 1980, Masisi ghọrọ onye nkuzi ọmụmụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Botswana n'afọ 1984 na Bekee na akụkọ ihe mere eme. Ọ kụziri na Mmanaana Secondary School n'afọ 1984 n'obodo Moshupa tupu ọ gaa Mahadum Botswana n'afọ 1987 dị ka ọkachamara na mmepe usoro mmụta.

N'afọ 1989, ọ gara Mahadum Steeti Florida iji nweta nzere masta na agụmakwụkwọ sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya, mgbe Masisi zutere ụfọdụ ndị otu FSU na-arụ ọrụ na Botswana maka Junior Secondary Education Improvement Project. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, UNICEF were ya n'ọrụ na Botswana.

Masisi enweghị ihe ịga nke ọma na-achọ nhọpụta nke ndị na-achị Botswana Democratic Party (BDP) ka ha guzo na mpaghara Moshupa na ntuli aka nke afọ 2004. Otú ọ dị, ọ nwetara nhọpụta BDP maka otu oche ahụ tupu ntuli aka afọ 2009 wee merie oche ahụ. A họpụtara ya ozugbo dị ka osote minista maka ihe gbasara onye isi ala na nchịkwa ọha na eze n'ọnwa Ọktoba afọ 2009. Mgbe ihe karịrị otu afọ dị ka osote minista, a họpụtara ya dị ka Minista na-ahụ maka ihe gbasara onye isi ala na nchịkwa ọha na eze n'ọnwa Jenụwarị 2011. Masisi ghọrọ Minista nke Mmụta na Mmepe Nkà na ikike ime ihe n'ọnwa Eprel afọ 2014. A họpụtara ya ọzọ n'oche ya na Nzukọ Ndị Omeiwu n'ọnwa Ọktoba n'afọ 2014, a họpụtakwara ya ka ọ bụrụ Minista nke Mmụta na Mmepe Nkà n'ụbọchị 28 Ọktobe n'afọ 2014. Onye isi ala Ian Khama họpụtara Masisi dị ka osote onye isi ala nke Botswana n'ụbọchị 12 Nọvemba 2014 mgbe ọ nọgidere n'ọkwa ya dị ka Minista nke Mmụta.

President Khama appointed Masisi as the Chancellor of the University of Botswana on July 5, 2017. The appointment, which was in consonance with Section 7 of the University of Botswana Act of 2008, was for a period of five years. It followed the death of former President Quett Masire, who served as the Chancellor until he died on June 22, 2017.

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Jewel Taylor

**Jewel Cianeh Taylor** (née **Howard**; amụrụ na 17 Jenụwarị na afọ 1963) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Liberia nke na-eje ozi ugbu a dị ka osote onye isi ala nke iri atọ nke Liberia. Ọ lụrụ onye agha a mara ikpe na onye bụbu onye isi ala Charles Taylor (onye ọ lụrụ na afọ 1997, mana o mechara gbaa alụkwaghịm na afọ 2006) ma bụrụkwa First Lady nke Liberia n'oge ọ bụ onye isi ala. N'afọ 2005, a họpụtara Jewel Taylor ka ọ bụrụ onye omeiwu nke Liberia maka Bong County dị ka onye otu National Patriotic Party . Ọ rụrụ ọrụ dị ka Onye isi oche nke Kọmitii Ahụike na Ọdịmma Ọha na Eze nke Senate na Gender, Women and Children.

## Ndụ na ọrụ
Mgbe di ya bụ onye isi ala, Taylor nwere ọtụtụ ọkwa gọọmentị na gọọmentị Liberia, gụnyere osote gọvanọ nke National Bank of Liberia (onye bu ụzọ na Central Bank of Liberia ugbu a), onye isi oche nke Agriculture Cooperative and Development Bank (ACDB) na Mortgage Financing Underwriter nke First Union National Bank. Na mgbakwunye, o lekwasịrị anya na agụmakwụkwọ, ahụike na ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya. 

Taylor nwere akara ugo mmụta na ụlọ akụ na bachelors abụọ na ụlọ akụ akụ na akụ na ụba. Ọ debanyere aha ya ugbu a na mmemme MBA na Mahadum Cuttington na Liberia. Na 21 Disemba, na afọ 2011, ọ gụsịrị akwụkwọ na Louise Arthur Grimes School of Law nke Mahadum Liberia nke steeti.  Ụbọchị abụọ ka e mesịrị, esemokwu ọha na eze bilitere na Bong County banyere nsọpụrụ a na-ekwu na e nyere ya; a mara ọkwa na ọ bụ onye ọhụrụ nwere aha "Madam Suakoko", aha nsọpụrụ nke Bong County na-echeta onye aha nke Suakoko District, mana ndị otu ahụ e chere na ha nyere ya aha ahụ malitere ịgọnahụ na nzukọ ahụ nke o nyere ya, na-ekwu n'ezie nzukọ ahụ bụ nzukọ iji nyere ndị bi na mpaghara ahụ merie esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị.

N'ọnwa Febụwarị afọ 2012, Taylor nwara iwebata iwu n'ime ndị omeiwu Liberia nke ga-eme ka omume nwoke idina nwoke bụrụ mpụ mbụ na-ebu ntaramahụhụ ọnwụ dị ka ntaramahụjụ kachasị. E nyeghị iwu ahụ mgbe Onye isi ala Ellen Johnson Sirleaf mere ka o doo anya na ọ gaghị abịanye aka na iwu ọ bụla dị otú ahụ.

N'afọ 2017, George Weah họọrọ Jewel dị ka onye ya na ya na-agba ọsọ na tiketi Coalition (CDC) e guzobere ọhụrụ. N'ịgbaso ọsọ na ngwụcha afọ 2017, ọ ghọrọ nwanyị mbụ osote onye isi ala nke Liberia mgbe pati ya meriri ntuli aka ahụ.

N'afọ 2020, ọ butere ọrịa COVID-19 ma buru ya gaa Ghana maka ọgwụgwọ. 

## Ebenside

Òtù:Mmadụ ndi di ndụ
Òtù:Ọmụmụ afọ 1963
Faith Alupo

Faith Alupo (9 Ọktoba 1983 15 Septemba na afo 2020) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Uganda nke jere ozi dị ka onye omeiwu, na-anọchite anya Pallisa District. A họpụtara ya n'ọkwa ahụ na Juunu na afo 2018.

A mara Alupo ma kwado ya dị ka onye omeiwu ọhụrụ maka mpaghara Pallisa n'okpuru otu National Resistance Movement na-achị mgbe Achola Catherine Osupelem, Forum for Democratic Change (FDC) Woman Member of Parliament Candidate for Pallisa district wepụrụ ya na asọmpi maka iji aha nhọpụta ndị na-emetụtaghị ndị na nzere agụmakwụkwọ ya. A gwara nke a n'akwụkwọ ozi e dere na 14 Julaị, nke Justice Simon Byamukama bịanyere aka.

## Mmalite na agụmakwụkwọ

Alupo lụrụ di ma nwee ọganihu ọkachamara na ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya. N'afọ 1997, ọ gụsịrị akwụkwọ Primary Leaving Examinations na Pallisa Girls Primary School. N'afọ 2001, Alupo nwetara asambodo agụmakwụkwọ nke Uganda na Pal na Lisa College. N'afọ 2003, ọ nwetara asambodo Uganda Advanced Certificate na MM College Wairaka . Ọ gụsịrị nzere bachelọ ya na ọrụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya na nchịkwa mmekọrịta mmadụ na eze na Mahadum Ndị Kraịst nke Uganda, Mukono na afo 2007. Mgbe afọ anọ gasịrị (na afo 2011), Okwukwe sonyeere Law Development Centre, Kampala wee nweta asambodo na Iwu.

## Akụkọ ọrụ
N'agbata afọ 2007 na afọ 2008, ọ malitere ọrụ mbụ ya dị ka onye ọrụ n'ọhịa na Office of Probation nke dị na Makindye Division. Site na 2008 ruo 2009, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-agba ajụjụ ọnụ na Uganda Bureau of Statistics . Site na afo 2010 ruo na afo 2011, ọ malitere ịrụ ọrụ na ọkwa Sub-County dị ka onye ọrụ ntuli aka na Electoral Commission, Pallisa.

### Onye omeiwu
N'afọ 2018, gọọmentị Uganda kewara Pallisa District, mepụta Butebo District site na akụkụ nke ókèala ya. Nwaanyị nọ n'ọkwa onye omebe iwu nke Uganda maka mpaghara ahụ, Agnes Ameede, kpebiri ịnọgide dị ka onye nnọchi anya Butebo, na-ahapụ ọnọdụ nke Pallisa nwanyị MP n'efu. Alupo meriri nhọpụta nke National Resistance Movement (NRM) na-achị maka oche na 28 Mee na afo 2018, na-enweta 34,580 vootu na ntuli aka mbụ ma e jiri ya tụnyere 26,995 na 11,058 n'ileghachi anya azụ, maka ndị na-asọmpi ya kacha nso Kevin Kaala Ojinga na Josephine Ibaseret. A haziri ntuli aka ahụ n'onwe ya na 28 na afo June. Mmadụ ise na-azọ ọkwa maka oche ahụ, mana atọ lara, na-ahapụ naanị Alupo na Forum for Democratic Change (FDC) Catherine Achola na asọmpi ahụ. Kọmitii Electoral Commission nke Uganda kwadoro ndị abụọ ahụ na 5 June, mana na 19 June, kọmitii ahụ kwupụtara na a chụpụrụ Achola n'ihi ọdịiche dị n'etiti akwụkwọ nhọpụta ya na ndekọ agụmakwụkwọ nyere.

Site na afo 2018 ruo na afo 2020, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye omeiwu na Nzukọ Ndị Omeiwu nke Uganda .

## Ọnwụ
Ọ nwụrụ na 15 Septemba na afo 2020 na Mulago Hospital, ebe ọ na-anata ọgwụgwọ maka ọbara mgbali elu na ọrịa shuga. A na-enyo COVID-19, n'oge ọrịa COVID-19 na Uganda enyo, n'ihi na o nwere nsogbu iku ume. Na 18 Septemba, New Vision kwuru na Alupo nwụrụ "mgbe ọ na-anata ọgwụgwọ na Mulago National Referral Hospital n'ihe isi mmalite na-ekwu na ọ bụ n'ihi ọrịa COVID-19", ụbọchị iri abụọ na anọ tupu ụbọchị ọmụmụ ya nke iri atọ na asaa.

## Ebemsidee