Ibrahim Zakzaky

**Ibraheem Yaqoub El-Zakzaky** (nke ozo Ibraheem Zakzaky, Ibrahim Al-Zakzaky; amuru 5 May 1953) bu onye ndu okpukperechi Naijiria. Onye ndu Shi'a a ma ama na Naijiria, a tụrụ ya mkpọrọ ọtụtụ oge maka ihe ọ hụrụ dị ka ikpe na-ezighị ezi, ọkachasị usoro nrụrụ aka na obodo ya. Zakzaky na-ekwu na ọ bụ naanị Islam nwere ike inye azịza maka nsogbu dị mgbagwoju anya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-eche Naijiria ihu, bụ nke na-egbochi mmepe obodo kemgbe ọtụtụ afọ. N'okwu ọ gwara n'oge Sheikh Uthman Bn Fodio Week (May 2023) nke Academic Forum of Islamic Movement haziri, Zakzaky kwuru na ọ na-aga n'ihu na Jihad nke Uthman BN Fodio iji hụ na Islam na-aghọ okpukpe na-achị achị ọ bụghị naanị na Naịjirịa kamakwa n'akụkụ niile nke West Africa. N'okwu o kwuru n'otu oge ahụ na Sokoko (20 Mee 2023), otu n'ime ndị na-akwado ya, Dr. Nasir Hashim kwuru na nrọ Zakzaky bụ naanị olileanya maka Africa.

Sheikh Zakzaky bụ onye isi otu Islamic Movement Nigeria, nke ọ malitere na ngwụcha 1970s, mgbe ọ bụ nwata akwụkwọ na Mahadum Ahmadu Bello, wee malite ịgbasa Shia Islam n'ihe dị ka afọ 1979, n'oge mgbanwe mgbanwe nke Iran—nke hụrụ ka a kwaturu ọchịchị eze Iran ma were mba Alakụba nọchiri anya ya n'okpuru ọchịchị Ayatollah Khomeini. Zakzaky kwenyere na nguzobe otu mba n'usoro okpukperechi na Naijiria ga-ekwe omume. A nwụchiri ya ọtụtụ oge n'ihi ebubo nnupụisi obodo ma ọ bụ ọgbaghara n'okpuru ọchịchị ndị agha na Naịjirịa n'afọ 1980 na 1990, a ka na-enyo ya enyo ma ọ bụ dị ka ihe iyi egwu sitere n'aka ndị ọchịchị Naijiria. N'ọnwa Disemba afọ 2015, ndị agha Naijiria wakporo ebe obibi ya na Zaria, merụọ ya ahụ nke ukwuu, ma gbuo ọtụtụ narị ndị na-eso ụzọ ya. Kemgbe ahụ, ọ nọgidere n'okpuru njide steeti n'isi obodo mba ahụ na-echere ka a tọhapụ ya, nke e nyere iwu na ngwụcha afọ 2016.N'afọ 2019, ụlọ ikpe dị na Kaduna steeti nyere ya na nwunye ya mgbapụta ka ha chọọ ọgwụgwọ na mba ofesi mana ha si India lọta mgbe ụbọchị 3 gachara n'ụlọ ọgwụ na-ezighị ezi na mgbochi siri ike site n'aka ndị ọrụ nchekwa zigara n'ebe ahụike.

## Mbido ndụ na agụmakwụkwọ
A mụrụ IbrAH na 5 Mee 1953 (15 Sha'ban 1372 AH), na Zaria, Kaduna State. Ọ gara Provincial Arabic School, Zaria (1969-1970), School for Arabic Studies, Kano site na 1971-1976, ebe ọ nwetara asambodo 'Grade II', na Ahmadu Bello University (ABU), Zaria (1976-1979), ebe ọ nwetara nzere bachelor nke mbụ na Economics. Ndị isi mahadum jụrụ ya inweta akara ugo mmụta ahụ n'ihi ọrụ Islamist ya. N'oge ọ nọ na mahadum, ọ na-arụsi ọrụ ike na ụmụ akwụkwọ Islam unionism, ebe ọ ghọrọ odeakwụkwọ ukwu nke Muslim Students Society of Nigeria (MSSN) na Main Campus nke mahadum (1977/78), ma mesịa bụrụ osote onye isi oche (International Affairs) nke National Body nke MSSN na 1979. 
[áká_ịkẹngạ|thumb|186x186px|Sheikh Zakzaky na-ekwu okwu na ụlọ alakụba [Mahadum nke Ahmadu Bello|ABU n'afọ ndị 1990.]]
N'otu afọ ahụ, a na-ekwu na ọ masịrị ya na 1979 Iranian Revolution ma chọọ iṅomi ya n'ụlọ. Mgbe e mesịrị, Zakzaky gara Iran, mesịa ghọọ onye Shia. N'ụlọ, ọ ghọrọ onye ndú nke Islamic Movement na Naijiria ma jiri ya mee ihe dị ka ụzọ isi gbanwee ma nweta ndị na-eso ụzọ na 1990s. N'ihi ọrụ ya, ọnụ ọgụgụ dị ukwuu nke ndị mmadụ agbanweela ka ọ bụrụ Shia Islam na mba nwere ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị Shia ọ bụla.

## Òtù Alakụba na Naijiria

Ibraheem Zakzaky bụ onye isi na onye ndú ime mmụọ nke Islamic Movement na Naijiria (*n'oge gara aga:* Muslim Brothers ), òtù Shi'a Muslim kachasị ama n'Africa. N'ime nde mmadụ 180 bi na Naịjirịa, ihe dị ka pasent 50 bụ ndị Alakụba, obere n'ime ha bụ ndị Shi'a Islam. Dị ka Nnamdi Obasi, Senior Analyst on Nigeria at the International Crisis Group (ICG), si kwuo, ebumnuche IMN dị okpukpu abụọ: "iji hụ na usoro iwu na nchịkwa nke Islam na-etinye n'ọrụ nke ọma... mgbe ahụ iji mepụta steeti Islam na Naịjirịa. "  Dr Iqbal Siddiqui kọwara El-Zakzaky dị ka "onye ndú nke Islamic Movement na Naịjaria". 

## Israel
The Resource Forum of the Islamic Movement of Nigeria (IMN) nwere nnọkọ nnọkọ na "The Creation of the Illegal State of Israel" na Arewa House Kaduna na 21 Mee 2008. Zakzaky kwuru,

## Ndị agha Naijiria wakporo òtù ahụ

### Mgbukpọ nke Ụbọchị Zaria Quds
Na Fraịde 25 Julaị 2014, a kọrọ na Ndị agha Naijiria gbagburu ndị na-eso ụzọ Ibraheem Zakzaky 35, gụnyere atọ n'ime ụmụ ya,  mgbe ha nwesịrị ngagharị na-akwado ndị Palestine na Zaria. British Islamic Human Rights Commission bipụtara akụkọ Zaria Massacres and the Role of the Military n'ọnwa Ọktoba afọ 2014. 

### Mgbukpọ nke 2015 Zaria
Sheikh al-Zakzaky merụrụ ahụ ma jide ya na nwunye ya, na 2015 Zaria massacre, nke atọ n'ime ụmụ ya ndị fọdụrụnụ, yana ọtụtụ narị ndị na-eso ụzọ ya, bụ ndị ndị ndị agha Naijiria gburu.

### Mkpọrọ na iwu ka a tọhapụ ya
Dabere na mkpebi ikpe nke ụlọ ikpe dị elu nke Naịjirịa na 2 Disemba 2016, e nyere Ibraheem Yaqoub El Zakzaky iwu ka a tọhapụ ya na Ngalaba Ọrụ Steeti n'ime ndị uwe ojii n'ime ụbọchị 45. A ga-akwụ El Zakzaky na nwunye ya ego nke nde Naira 50 ($ 164,052) maka ịkwụ ụgwọ. Onye ọka ikpe mara ọkwa na izi ezi nke "igide ya maka nchebe nke ya" ezughị.

N'abalị iri na isii n'ọnwa Jenụwarị 2017, Amnesty International rịọrọ ka ndị ọchịchị Naịjirịa ga-erubere iwu Ụlọikpe Kasị Elu ozugbo ma hapụ Ibraheem El-Zakzaky na nwunye ya n'ụlọnga. 

Na 13 Jenụwarị 2018, Zakzaky, onye ejidere n'ebe amabeghị n'ebuboghị ya kemgbe December 2015, mere n'ihu ọha nkenke, nke mbụ ya n'ime afọ abụọ, e kwere ka ọ hụ dọkịta ya.. Kemgbe afọ 2014, gọọmentị etiti Naijiria na gọọmentị Kaduna Steeti na-ejide Zakzaky maka ebubo mpụ. Kemgbe ahụ, ọtụtụ n'ime ndị na-eso ụzọ ya na-eme ngagharị iwe maka ntọhapụ ya. Omume nke ijide Zakzaky n'ebughị ụzọ kpee ya ikpe megidere iwu nke gọọmentị etiti. 
thumb|Ihe odide mkpesa "Free Zakzaky" na Kaduna Steeti

### Esemokwu 2019
Na 22 Jenụwarị 2019, Zakzaky na nwunye ya, Zeenat gara Ụlọikpe Kasị Elu nke Kaduna maka ịnụrụ maka akwụkwọ ịgbapụta. Ndị nche ji ngwá agha na-eche ha nche ka ha na-abanye n'ụlọ ikpe.

N'ọnwa Julaị 2019, iji chọọ ka a tọhapụ Ibraheem el-Zakzaky, ọtụtụ narị mmadụ gbakọtara n'èzí ụlọ gọọmentị na ndị uwe ojii gbalịrị ịgbasa ha site na ịgba égbè n'ime ikuku na iji gas na-agba mmiri. N'oge esemokwu ahụ, mmadụ abụọ nwụrụ na ndị uwe ojii jidere ndị na-eme ngagharị iwe 40. Òtù Islamic Movement of Nigeria (IMN), otu ndị Shia Muslim nke Naijiria, kwuru na ngagharị iwe ga-aga n'ihu ruo mgbe ha ga-atọhapụ el-Zakzaky. Abdullahi Murtala, onye nyocha nchekwa kwuru, sị, "Ndị Alakụba Shia na-enwe obi ike site na ikpe na-ezighị ezi nke 'mba na-eme omume rụrụ arụ' ma ga-aga n'ihu na-eme ngagharị iwe na ngosipụta nke nnupụisi megide gọọmentị Buhari".

Esemokwu ọzọ ya na ndị uwe ojii Naijiria na 22 Julaị gburu ndị na-eme ngagharị iwe, ndị uwe ojii na onye nta akụkọ na-eto eto, Precious Owolabi si NYSC. Otu osote Kọmishọna nke ndị uwe ojii tụfuru ndụ ya n'oge esemokwu ahụ.

Gọọmentị Muhammadu Buhari na-edu machibidoro ịrọ òtù ahụ iwu na-akwadoghị na Naịjirịa mgbe ha zutere ndị isi ọrụ maka esemokwu ahụ.

## Ndụ onwe onye
Ọ lụrụ Zeenah Ibraheem, onye ya na ya nwere ụmụ itoolu.Ka ọ dị ugbu a, ọ bụ naanị atọ n'ime ụmụ ya (otu nwa nwoke na ụmụ nwanyị abụọ) ka dị ndụ. E gburu atọ n'ime ụmụ ya nwoke na ogbugbu Zaria Quds Day na 2014.  E gburu ụmụ nwoke atọ ọzọ na 2015 Zaria massacre. E kwuru na ọ nwụrụ na 12 Disemba 2022 mgbe ọ dị afọ 69, mana e gosipụtara na ọ bụ ụgha.

## Hụkwa

* Tijaniyyah
* Shia Islam na Naịjirịa

## Edemsibia

Otú:Mmadụ ndi di ndụ
Otú:Pages with unreviewed translations