Ọnwụ ma ọ bụ ọpụpụ nke chi

thumb|300x300px|''Okwu ikpeazụ Odin gwara Baldr'' (1908) site n'aka W.G. Collingwood (1854-1932)
Chi na-anwụ anwụ, ma ọ bụ ọpụpụ nke chi, bụ ihe ebumpụta ụwa n'akụkọ ifo nke otu ma ọ bụ karịa chi (nke pantheon) na-anwụ, bibie, ma ọ bụ pụọ kpamkpam n'ebe ha nọ n'ụwa gaa ebe ọzọ.

Henri Frankfort na-ekwu maka chi na-anwụ anwụ dị ka "Chineke nke na-anwụ anwụ bụ otu n'ime echiche ndị ahụ e chepụtara echepụta bụ ndị mmadụ oge mbụ mere ka uche ya na ọgụgụ isi ya pụta ìhè."[1] Ịsị akụkọ ifo nke chi na-anwụ anwụ bụ echiche mmadụ mere iji weta nkasi obi n'echiche nke ọnwụ. Ọ bụrụ na chi nwere ike ịnwụ, mmadụ nwekwara ike ịnwụ. Chi na-anwụ anwụ na-eweta nkasi obi n'amaghị ama ma mee ka a mara ya.

## Ihe Nlereanya
Ihe atụ ndị a na-ekwukarị banyere chi na-anwụ anwụ bụ Baldr na akụkọ ifo Norse. Otu mpaghara pụrụ iche bụ ọnwụ nke pantheon dum, ihe atụ a ma ama bụ Ragnarök na akụkọ ifo Norse, ma ọ bụ Cronus na Titans sitere na akụkọ ifo ndị Gris, yana ihe atụ ndị ọzọ sitere na Ireland, India, Hawaii na Tahiti.[1] Ihe atụ nke chi na-apụ n'anya na akụkọ ifo Hattian na ndị Het gụnyere Telipinu na Hannahna.

### Osiris
Egburu Osiris nwanne ya nwoke Seth ma ọ bụ Set (chi), bụ onye dọwara ahụ ya n'ime iberibe iri na anọ ma kesaa akụkụ ahụ n'ofe Ijipt. Nwunye ya bụ Isis chụpụrụ ahụ ya, mebie ya, na-arụ ọrụ na ya ma mesịa tinye onwe ya na Osiris 'phallus na-eme ka nwa ha nwoke Horus dị ndụ. Osiris enwekwaghị ike ibi n'ụwa nke okike mana n'ihi ntulite ya site na omume anwansi nke Isis mere Osiris eze nke Underworld.

Chi Hindu Yama gburu onwe ya n'àjà nke ya. Alex Wayman na-ekwu na "ndị nna bi n'eluigwe Yamas, na nwoke nwụrụ anwụ nwere ike ma ọ bụ nwere ike ọ gaghị eru n'eluigwe ahụ ịbụ otu n'ime ndị nna. " Yama kpebiri igbu onwe ya na olile anya ịghọ nna mbụ nke eluigwe Yamas ma mee ya chi Hindu nke ọnwụ. 

### Izanami
Izanami na Izanagi bụ nwanne nwoke na nwanne nwanyị kpebiri ịmụ nwa, ozugbo ha malitere ememe ahụ, Izanami gwara Izanagi otu esi amalite ememe ahụ. Ozugbo emere ya, nwa ha pụtara leech nke ha gọnahụrụ ma tinye ya na nkata ahịhịa wee tụba ya n'osimiri. Ha abụọ jụrụ chi ndị ahụ ihe mebiri emebi ma ha kwuru na nwanyị ahụ agaghị ekwu okwu mbụ n'oge emume ahụ ma nwaa ọzọ, ya mere ha mere. Ha abụọ mechara mụọ nwa ọzọ, chi ọkụ nke ga-egbu Izanami mgbe a na-amụ nwa. Izanagi gara Yomi (ụwa ndị nwụrụ anwụ nke Japan) iji weghachite nwunye ya mana ọ gbanwere nke ukwuu ma o kpebiri na ọ gaghị, na-emerụ Izanami ahụ ma na-eduga ya ịchụ Izanagi ebe ọ na-agbapụ ya.

"Ọnwụ ma ọ bụ ọpụpụ nke chi" bụ ihe ngosi A192 na Stith Thompson's Motif-Index of Folk-Literature, na subcategories ndị a: 

: A192.1. Ọnwụ nke chi (nke a na-akpọkwa F259.1. Ọnwụ nke fada) 
:: A192.1.1. Chi ochie nke chi na-eto eto gburu.  (nakwa A525.2. Onye dike ọdịbendị (chi) gburu nna nna ya) 
:: A192.1.2. Chineke gburu ma rie (theophagy) 
: A192. Ọpụpụ nke chi (nke a na-akpọkwa A560. Ọpụpụ onye dike ọdịbendị (ọkara chi) 
:: A192.2.1. Chi na-aga n'eluigwe (igwe). 
::: A192.2.1.1. Chi na-aga ọnwa.
:: A192.2.2. Chi na-apụ n'ụgbọ mmiri n'elu oké osimiri.
:: A192.2.3. Chi na-aga n'ụlọ n'okpuru mmiri.
:: A192.2.4. Chi na-apụ na kọlụm nke ire ọkụ.
: A192.3. Nlaghachi a tụrụ anya ya nke chi.
: A192.4. Chi na-aghọ onye na-anwụ anwụ.

Otu ụdị dị iche (ọ bụ ezie na ọ nwere njikọ na ikpuchi) bụ chi ndị na-anwụ ma na-akpọlite ha (Thompson's motif A193), lee chi na-anụ na-ebili.

## Hụkwa

* Chi ọnwụ
* Ịda n'okpuru ụwa
* Dionysus n'akụkọ ifo
* Chi na-anwụ anwụ na-ebili

## Edemsibia