Felicia Abban

**Felicia Ewuraesi Abban** (née Ansah; 1936/1937 - 4 Jenụwarị 2024) bụ nwanyị mbụ na-ese foto na Ghana. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-ese foto maka onye isi ala mbụ nke mba ahụ, Kwame Nkrumah, ruo ọtụtụ afọ n'afọ ndị 1960.
## Oge ọ malitere
A mụrụ Felicia Abban na Western Region nke Ghana wee tolite n'otu obodo dị n'akụkụ oké osimiri aha ya bụ Sekondi-Takoradi. Ọ bụ ọkpara n'ime ụmụ isii wee soro nna ya, JE Ansah ngwa ngwa n'ụkwụ foto wee ghọọ onye mmụta ya mgbe ọ dị afọ 14.

Abban gụrụ akwụkwọ n'okpuru ya maka afọ anọ sochirinụ na-arụ ọrụ ya ma mgbe ọ dị afọ 18, Felicia si Takoradi kwaga Accra, ebe o guzobere ụlọ ọrụ nke ya. N'ime ọnwa ole na ole ọ meghere azụmahịa ya, "Mrs. Felicia Abban's Day and Night Quality Art Studio" n'etiti Jamestown, Accra na 1955.

Di Felicia, Richard Abban, sere ákwà ahụ na onyinyo Kwame Nkrumah na okooko osisi na map nke Ghana maka ememe nnwere onwe mba ahụ na 1957.  Ụlọ ọrụ Abban dịkwa nso na ụlọ ọrụ ndị ọzọ gụnyere "Deo Gratias" nke J.K. Bruce Vanderpuije na "Ever Young Studio" nke James Barnor. Ha nyekwara aka na akụkọ ihe mere eme nke ndị na-ese foto na Ghana n'oge a. Nke a ka bụ tupu nnwere onwe Ghana na "Deo Gratias bụ ụlọ ọrụ foto kachasị ochie ka na-arụ ọrụ na Accra. Ọ bụ nna nna Tamakloe bụ James Koblah Bruce-Vanderpuije guzobere ya na 1922, ọ nwetara aha ọma maka ide ihe ndị dị mkpa mere n'akụkọ ihe mere eme nke mba ahụ. Ụlọ ọrụ foto James Barnor na mbido afọ 1950 ma weghara oge nzuzo nke ndị na-enwu gbaa na ndị isi ndọrọ ndọrọ ọchịchị, gụnyere praịm minista mbụ nke Ghana, Kwame Nkrumah ka ọ na-agba mbọ maka ịdị n'otu na nnwere onwe pan-African site na ọchịchị ndị ọchịchị.  N'oge mbụ Abban rụrụ ọrụ, ọ rụkwara ọrụ na Guinea Press Limited, nke a maara ugbu a dị ka The Ghana Times, nke bụkwa ụlọ mbipụta nke Kwame Nkrumah's Conventions People's Party mgbe ọ ghọrọ onye isi ala.

## Ọrụ foto
N'ihe dị ka afọ 50, ọrụ foto ya malitere mgbe ọ mụtara foto site n'aka nna ya, ma ghọọ nanị nwanyị na-amụ ihe n'oge ahụ. Felicia Abban bụ nwanyị mbụ na-ese foto Ghana. Otú ọ dị, ọ gara n'ihu ịghọ otu n'ime ndị na-ese foto nke kọntinent a na-akwanyere ùgwù nke ụbọchị ya - na ụgwọ ọrụ Kwame Nkrumah na onye nyocha zuru ezu nke mgbanwe obodo ya. A maara ya nke ọma maka eserese onwe ya, ọkachasị ndị o were tupu mmemme dịka ụzọ isi kwalite azụmahịa ya site na 1950 ruo 1970. Abban hiwere ụlọ ọrụ ya na Accra na 1955 wee were ụmụ nwanyị ndị ọzọ dịka ndị nkuzi. Achọpụtara ya dị ka otu n'ime ndị na-ese foto ụmụ nwanyị mbụ Ghana na-akọwa akụkọ Africa nke oge a site na oghere..

N'oge nnwere onwe mbụ, ihe osise ya jikwa uwe mee ihe dị ka ngosipụta bụ isi nke njirimara ya ma jiri ya mee ihe dị Ka "kaadị ịkpọ oku" gburugburu ndị muses ya. Foto onwe ya yiri ihe osise nke magazin ejiji na ihe ndị ọzọ dị n'oge a. Ihe na-agbanwe agbanwe n'ime foto ndị a dịgasị iche iche bụ ụzọ Abban si eji eji ejiji iji gosipụta njirimara nwanyị nke na-egwuri egwu na ọdịnala na nke oge a na ngwakọta nkà akọwapụtara dị ka obodo ukwu na trans-Atlantic.

Nana Oforiatta Ayim haziri ihe ngosi mbụ nke ọrụ ya n'ihu ọha ma mee ya na gallery ANO na Machị 2017 na gallery nwere atụmatụ ịgbanwe ụlọ ọrụ ya ka ọ bụrụ ebe ngosi ihe mgbe ochie iji sọpụrụ ya. Ebe ngosi nka ahụ, mgbe arụchara ya, ga-enyere aka ichekwa ọrụ ya ka ọ na-eje ozi dị ka ebe nkwado iji kwado ndị na-ese ihe na-abịanụ. Nana Oforiatta Ayim mekwara Ghana Freedom nke mbụ Ghana Pavilion na Venice Biennale na 2019, nke gụnyere Felicia Abban n'etiti ndị omenkà isii ahọpụtara. Ihe osise Abban na ihe osise onwe ya gosipụtara oge n'akụkọ ihe mere eme nke Ghana site na anya nwanyị nke ya nke jidere ọ bụghị naanị ụdị ha kamakwa àgwà n'oge ya.

E gosipụtakwara ọrụ Felicia Abban na mbipụta nke iri na abụọ nke 2019 Bamako Encounters. Nchịkọta foto nke onwe ya nke Abban nwere foto onwe ya tupu ya agaa ihe omume. Ọ lara ezumike nká na foto n'ihi Ọrịa ogbu na nkwonkwo na-akawanye njọ.

## Ndụ onwe onye
Felicia lụrụ Robert Abban, onye mere ákwà ahụ iji mee ememe nnwere onwe Ghana na 1957 na ihe osise Kwame Nkrumah gosipụtara na okooko osisi nwere map Ghana. Robert Abban bụ onye ntụzi ihe okike nke ụlọ ọrụ akwa na nrụpụta Ghana mbụ (GTMC). Ọ rụrụ ọrụ n'ịkụzi ihe nkiri seminal Kwaw Ansah, yana onye mmebe ejiji Kofi Ansah bụ ndị abụọ bụ otu n'ime ụmụnne ya. Ọ bụ nwanne JKE Ansah, Tumi Ansah, Kwaw Ansah na Kofi Ansah. . 

## Ọnwụ
Felicia Abban nwụrụ na Accra na 4 Jenụwarị 2024, mgbe ọ dị afọ 87. 

## Ihe odide