Ememme Odwira

Ndị isi na ndị obodo Fanteakwa District na Akuapem na mpaghara ọwụwa anyanwụ Ghana na-eme **mmemme Odwira**  . Ndị obodo Akropong-Akuapim, Aburi, Larteh na Mamfe na-eme mmemme Odwira. A na-eme nke a kwa afọ n'ọnwa Septemba na Ọktoba. Ememme a na-eme mmeri akụkọ ihe mere eme meriri ndị Ashanti na 1826.  Nke a bụ agha Katamansu dị nso na Dodowa. Emere ya nke mbụ na October 1826.

Nke a bụ n'oge ọchịchị 19th Okuapimhene nke Akropong, Nana Addo Dankwa (I) site na 1811 ruo 1835. Ọ bụ oge a na-adị ọcha nke mmụọ ebe a na-eme ka ndị mmadụ dị ọhụrụ wee nweta nchekwa. Ndị Jamestown na Accra na-emekwa ya. Nke a bụ n'ihi mkpakọrịta ndị e hiwere site n'alụmdi na nwunye nke ndị Ga na Akuapem . 

Dị ka a na-emekarị, nhazi oge nke ememme na-eme n'otu oge na oge owuwe ihe ubi mgbe enwere nri siri ike; n’oge nke a na-egosi ndị nna nna ekele. N'ịbụ ememme ji, ekele maka oke ihe ubi na-egosipụta n'ụzọ bụ isi na "inye ndị nna nna nri". 

## Akụkọ ihe mere eme
N'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ 200, ọgbọ nke Akropong, Amanokrom na Aburi na-eme ememe Odwira kwa afọ nke Nana Addo Dankwa malitere 1 (1811 - 1835), Okuapehene nke 19 nke Akuapem. Obodo ndị ọzọ dị na steeti Akuapem iri na asaa na-emekwa mmemme Odwira. Ejikọtara mmemme a na mmeri ndị Okuapeman meriri ndị agha Asante dị ike mgbe ahụ n'oge agha akụkọ ihe mere eme nke Katamansu dị nso na Dodowa na 1826. 

Ememme Odwira na-agbaso usoro ọdịnala dị ogologo oge nke e ji nlezianya hazie site n'ọgbọ ochie wee bụrụ nke a:

**Adaebutu**

Nke a bụ oge ntụgharị uche dị jụụ. Ruo ụbọchị iri anọ tupu ememme Odwira, enwere mmachibido iwu n'ụdị mkpọtụ na olili ozu n'ofe Akuapem. A na-ata ndị omempụ ntaramahụhụ maka imegide iwu ahụ.

**Odwira na Monday**

N'oge Akan, e nwere nkwenkwe na onye isi anaghị anwụ anwụ. Kama, onye isi na-aga "n'ime obodo". N'ụbọchị Mọnde nke Odwira, a na-ekpochapụ ụzọ obodo a. Ihe omume nzuzo a dị nsọ gụnyere ikpochapụ ụzọ emume si n'etiti Akropong, isi obodo Okuapeman, ruo Royal Mausoleum nke a makwaara dị ka Amanprobi. Omenala oge ochie bụ ndị Abrafo (State Executioners) na onye isi ha, bụ Adumhene. Ụzọ mkpochasị ahụ na-egosi na ndị nna nna anyị (Nananom), ga-abịa sonye n'ememme Odwira, n'obí Okuapehene. 

**Odwira na Tuesday**

Ekwenyere na Odwira bụ onyinye ime mmụọ e nyere site n'aka ndị nna nna nke otu ndị ọchịchị na-achị. N'ụbọchị taa, Gyaaasehene - otu n'ime ndị isi Divisional ise nke Akuapem Traditional Area na onye nchịkwa nke ndị eze niile, na-akpọ Banmuhene (Onye isi nke Royal Mausoleum na onye nlekọta nke ndị nna ochie).

Gyaasehene no nam odwumayɛni a ɔkyerɛw Banmuhene no ne Okuapehene, a na wɔfrɛ no Omanhene no, na ɔhyehyɛɛ nkrataa a wɔde ama Odwira no. Banmuhene a na-elekọta Gyaasehene ka ọ lọghachi n’oké ọhịa dị nsọ, ebe Royal Mausoleum nọ n’ụlọ, na-akpakọrịta na ndị nna nna (Nananom) wee weta Odwira site na Nananom na Okuapehene.

Ọzọkwa, na Odwira da Tuesday, ndị nnọchianya nke ụlọ 7 Stool dị na Akopong n'èzí na-ewe ihe ubi ọhụrụ. A na-eme nke a n'ime ụlọ Kubri. Tupu ụbọchị na oge awa a, amachibidoro iri ọhụrụ ji na steeti Akuapem ọ bụla. A naghị anabatakwa ya n'obodo ahụ. Okuapehene no anọdu na steeti chere Baamuhene na ndi ya weta ngozi Odwira. Ọ bụ naanị mgbe Baamuhene na ndị ya na-eji ngozi nke ndị nna nna lata, ka e nwere ike ime ememe Odwira.

Ozugbo Baamuhene lọghachiri, ọ gakwuuru Okuapehene, ebe a na-etinye akwa emume n'isi ha, a kwenyere na ọ bụ naanị Baamuhene na ndị Okuapehene na-ahụ ihe ndị nna ochie gosipụtara.

Mgbe nke a gasịrị, a na-ewepụ mmachibido iwu nke ime mkpọtụ. 

**Odwira na Wednesday**

N'ụbọchị a, Akropong dum na-emikpu n'ọnọdụ iru uju obodo. Usoro ejiji bụ oji na ọbara ọbara ka ezinaụlọ na-ezukọ iru újú mkpụrụ obi hapụrụ. Okuapehene na-eleta nke ọ bụla n'ime ụlọ stool asaa dị na Akropong - Aboasa, Asona, Twafo, Benkum, Kyeame na Akrahene iji meere ha ebere.

Malite n'isi ụtụtụ, a na-asọpụrụ ncheta nke ndị nna ochie niile (Nananom) na ụmụ amaala niile sitere na ezinụlọ ọ bụla na Akropung ndị nwụrụ n'afọ gara aga. Ndị nna ochie (Nananom), bụ ndị e meworo ka ụzọ emume maka ha, ka ha na-esonyere Odwira n’ụzọ ime mmụọ. 

**Odwira na Thursday**

Okuapeman kwenyesiri ike na Chineke kacha elu ma mgbe ha na-enye ya ekele, ha na-akwadokwa ntụkwasị obi ha nye Omanhene - onye bi na stool Ofori Kuma. N'ụbọchị a, Okuapehene na-eyi onwe ya uwe mara mma na ụfọdụ n'ime uwe kachasị mma, ọ na-anọdụ ala na steeti na-anabata ndị niile chọrọ ịkwanyere ya ùgwù. 

**Odwira na Friday**

Ụbọchị a na-emecha n'ememe na omenala nke ememe ahụ. Ndị isi, ndị okenye na ndị Okuapeman na-agbakọta na Mpeniase - (osisi mbụ a kụrụ n'ụbọchị mbụ nke Akropung ghọrọ isi obodo Okuapeman. Mpeniase, ya mere na-anọgide na-abụ ihe nnọchianya dị ndụ nke mmụọ nke Akuapem Traditional Area) iji kwụọ ụgwọ n'ihu ọha. . N'ịbụ ndị ndị ụkọchukwu, ndị ọrụ gọọmentị na ndị ọzọ na-aga, Okuapehene na-egosi nyocha nke afọ ma kọwaa ọrụ na ọrụ mmepe maka afọ ọhụrụ. Ndị Okuapehene na-enweta ozi ọma n'aka gọọmentị na ndị ya, ma n'ime ụlọ ma na mba ofesi.

Omanhene na-egosi ihe dị n'ọrụ a okwu ala eze nye Okuapeman. Ememme ndị gara aga gosiri na nke a bụ ụbọchị a na-anabata ndị ọbịa. Abalị ahụ juputara na mmemme site na egwu egwu ruo na ihe ngosi pageant. Ndị ụlọ ọrụ na-eji ohere a na-ere ngwaahịa ha site n'ịkwado na ịkwado mmemme akụkụ ụfọdụ.

Odwira bụ ite na-agbaze nke ọdịnala bara ụba, nka, ejiji, egwu, imewe na nri . Ihe omume omenala na-akpụzi okwu ma mepee ohere ọhụrụ. Anyị hụrụ ọdịnala anyị n'anya, na-echebe nke anyị ma na-akọwa n'ọkwa niile ihe ọ pụtara nye anyị. Ọ bụrụ na ị masịrị ndị Akuapem na asụsụ anyị pụrụ iche, nke a bụ ohere ị ga-eji leta anyị. Anyị na-enwe obi ụtọ na-anabata gị ma gosipụta omenala anyị ka gị na ụwa nweta ahụmahụ.  

**Odwira na Satọde na Sọnde**

Ụbọchị a karịsịa Satọdee anaghị eme mmemme ọ bụla mana ihe omume ndị ọzọ dị ka egwuregwu obodo dị ka asọmpi bọọlụ, asọmpi scrabble, wdg na-eme maka ntụrụndụ na ntụrụndụ nke ndị ntorobịa nọ n'ime obodo.

Na Sọnde, 'Krontihene' nke Akuapem na-eme durbar pụrụ iche dịka akụkụ nke mmemme Odwira na iji mechaa mmemme ahụ. 

## Ntụaka

Otú:Pages with unreviewed translations