Bahasa Albania

**Bahasa Albania** (,  ; atau ,  ) merupakan kelompok tersendiri dalam bahasa Indo-Eropa. Bahasa ini menjadi bahasa resmi di Albania, dan dituturkan oleh masyarakat etnis Albania di beberapa kawasan di semenanjung Balkan. Mereka mencapai 30% penduduk Makedonia, 90% penduduk Kosovo Serbia-Montenegro, minoritas kecil di Yunani, Rumania, Italia dan Turki.

Mayoritas penutur bahasa Albania ini adalah pemeluk Islam, sedang sisanya beragama Kristen Ortodoks dan Katolik Roma.

Dokumen tertulis pertama yang menyebutkan adanya bahasa Albania berasal dari akhir abad ke-13 tentang sebuah laporan kriminal. Bahasa ini pertama kali direkam pada tanggal 4 April 1914 di Wina, Austria.

## Penggolongan

Bahasa Albania merupakan salah satu dari sebelas cabang utama rumpun bahasa Indo-Eropa, di mana bahasa ini menempati posisi tersendiri. Pada tahun 1854, bahasa Albania mulai dikenal sebagai bahasa Indo-Eropa oleh filolog bernama Franz Bopp. Bahasa Albania sebelumnya dibandingkan oleh beberapa ahli bahasa Indo-Eropa dengan Jermanik dan Balto-Slavia, yang semuanya berbagi beberapa kata kerabat dan isoglosa. Ahli bahasa lain menghubungkan bahasa Albania dengan Latin, Yunani, dan Armenia, sementara menempatkan bahasa Jerman dan Balto-Slavia pada cabang lain dalam rumpun Indo-Eropa. Para ahli bahasa saat ini menunjukkan bukti bahwa bahasa Albania berhubungan dekat secara genealogi dengan bahasa Yunani dan Armenia, sedangkan bahwa Albania merupakan bahasa satem semakin kurang diterima.

Hipotesis dari kesinambungan dialek "Indo-Eropa Balkan" mengemukakan periode umum koeksistensi prasejarah dari beberapa dialek Indo-Eropa di Balkans sebelum tahun 2000 SM. Dalam kelompok ini memasukkan bahasa Albania, Yunani, Armenia, Frigia, bahasa-bahasa yang dibuktikan pada prasasti termasuk Makedonia Kuno, Trakia, Iliria, dan relatif memiliki bukti tertulis yang banyak seperti Messapia di Semenanjung Italia bagian selatan. Ciri-ciri umum kelompok ini tampak pada tataran fonologis, morfologis, dan leksikal, diduga akibat kontak antara berbagai bahasa. Konsep kelompok linguistik ini dijelaskan sebagai semacam liga pada Zaman Perunggu (fenomena kawasan linguistik tertentu), meskipun juga terdiri dari bahasa-bahasa yang berhubungan satu sama lain. Sebuah prestage umum posterior untuk bahasa Proto-Indo-Eropa yang menurunkan Albania, Yunani, dan Armenia, dianggap sebagai skenario yang mungkin. Dalam hal ini, karena banyaknya kemungkinan inovasi fonologis bersama antara bahasa Yunani dan Armenia, kemungkinan bahasa Albania adalah bahasa Indo-Eropa Balkan pertama yang terpisah.

Bahasa Albania mewakili salah satu bahasa inti dalam ''Sprachbund'' Balkan.

## Dialek
Bahasa Albania secara umum dibagi menjadi 4 dialek, antara lain:

* Dialek Gheg yang dituturkan di bagian utara Albania
* Dialek Tosk, dituturkan di bagian selatan Albania dan menjadi dialek baku bahasa Albania.
* Dialek Arvinitika yang dipakai komunitas Albania di Yunani
* Dialek Arbereshe, yakni dialek Albania di wilayah selatan Italia.

## Bentuk baku
Sebelum Perang Dunia II, bentuk yang digunakan secara resmi adalah dialek Gheg. Setelah Perang Dunia II, bentuk yang digunakan secara resmi adalah dialek Tosk. Pembakuan bahasa dilakukan oleh Akademi Ilmu Pengetahuan Albania dan Akademi Ilmu Pengetahuan dan Kesenian Kosovo. Bentuk ejaan yang baru dipublikasikan pada tahun 1967 dan 1973. Sedangkan, kamus terbaru Bahasa Albania diterbitkan pada tahun 1976 dan 1980 oleh Pemerintah Albania.

## Letak persebaran
Bahasa Albania dituturkan oleh kurang lebih 7,4 juta penutur, yang kebanyakan berada di Albania, Kosovo, Turki, Makedonia Utara, Yunani, Italia (Arbereshe) dan oleh komunitas imigran di berbagai negara.

## Catatan

## Referensi
### Catatan kaki

### Daftar pustaka

* Ajeti, Idriz. "La présence de l'albanais dans les parlers des populations slaves de la Péninsule balkanique à la lumière de la langue et de la toponymie", *[[Studia Albanica]]* 2 (1968): 131–6.
* Ajeti, Idriz. "Për historinë e marrëdhënieve të hershme gjuhësore shqiptare-sllave", *[[Studime Filologjike]]* 4 (1972): 83–94 (reprint in *Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave filologjike II – 1972*. Pristina: 1974, pp.&nbsp;33–44).
* Arapi, Inna. *Der Gebrauch von Infinitiv und Konjunktiv im Altalbanischen mit Ausblick auf das Rumänische*. Hamburg: Kovač, 2010.
* Banfi, Emanuele. *Linguistica balcanica*. Bologna: Zanichelli, 1985.
* Banfi, Emanuele. *Storia linguistica del sud-est europeo: Crisi della Romània balcanica tra alto e basso medioevo*. Milan: Franco Angeli, 1991.
* Bonnet, Guillaume. *Les mots latins de l'albanais*. Paris–Montréal: L'Harmattan, 1998.
* Bopp, Franz. "Über das Albanesische in seinen verwandtschaftlichen Beziehungen", in *Königliche Preußische Akademie der Wissenschaften. Abhandlungen der philosophisch-historischen Klasse*. Berlin: J. Stargardt, 1855, pp.&nbsp;459–549.
* Boretzky, Norbert. *Der türkische Einfluss auf das Albanische*. 2 vols. vol. 1: *Phonologie und Morphologie der albanischen Turzismen*; vol. 2: *Wörterbuch der albanischen Turzismen*. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1975.
* Buchholz, Oda & Wilfried Fiedler. *Albanische Grammatik*. Leipzig: VEB Verlag Enzyklopädie, 1987.
* Çabej, Eqrem. "Disa probleme themelore të historisë së vjetër të gjuhës shqipe", *Buletin i Universitetit Shtetëror të Tiranës. Seria e Shkencave Shoqërore* 4 (1962): 117–148 (In German *Studia Albanica* 1 (1964))
* Çabej, Eqrem. "Zur Charakteristik der lateinischen Lehnwörter im Albanischen", *Revue roumaine de linguistique* 7, vol. 1 (1962): 161–99 (In Albanian "Karakteristikat e huazimeve latine të gjuhës shqipe", *Studime Filologjike* 2 (1974): 14–51)
* Çabej, Eqrem. "Rreth disa çështjeve të historisë së gjuhës shqipe", *Buletin i Universitetit Shtetëror të Tiranës. Seria e Shkencave Shoqërore* 3 (1963): 69–101. (In Romanian *Studii și cercetări lingvistiche* 4 (1954))
* Çabej, Eqrem. "Mbi disa rregulla të fonetikës historike të shqipes", *Studime Filologjike* 2 (1970): 77–95 (In German "Über einige Lautregeln des Albanischen", *[[Die Sprache]]* 18 (1972): 132–54)
* Çabej, Eqrem. "L'ancien nom national des albanais", *Studia Albanica* 1 (1972): 1–40.
* Çabej, Eqrem. "Problemi i vendit të formimit të gjuhës shqipe", *Studime Filologjike* 4 (1972): 3–27.
* Çabej, Eqrem. *Studime etimologjike në fushë të shqipes*. 7 vols. Tirana: Akademia et Shkencave e Republikës Popullore të Shqipërisë, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, 1976–2014.
* Camaj, Martin. *Albanische Wortbildung*. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1966.
* Camaj, Martin. *Albanian Grammar*. Trans. Leonard Fox. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1984.
* Camarda, Demetrio. *[https://books.google.com/books?id=YWQCAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Saggio+di+grammatologia+comparata+sulla+lingua+albanese&cd=2#v=onepage&q&f=false Saggio di grammatologia comparata sulla lingua albanese]*. Livorno: Successore di Egisto Vignozzi, 1864.
* Camarda, Demetrio. *[https://books.google.com/books?id=syYTAAAAYAAJ&pg=PT238&dq=Appendice+al+Saggio+di+grammatologia+sulla+lingua+albanese&cd=2#v=onepage&q&f=false Appendice al saggio di grammatologia comparata sulla lingua albanese]*. Prato, 1866.
* Campbell, George L., ed. *Compendium of the World's Languages*, 2nd edn. Vol. 1: *Abaza to Kurdish*, s.v. "Albanian". London–NY: Routledge, 2000, pp.&nbsp;50–7.
* Cimochowski, Wacław. "Recherches sur l'histoire du sandhi dans la langue albanaise", *Lingua Posnaniensis* 2 (1950): 220–55.
* Cimochowski, Wacław. "Des recherches sur la toponomastique de l'Albanie", *Lingua Posnaniensis* 8 (1960): 133–45.
* Cimochowski, Wacław. "Pozicioni gjuhësor i ilirishtes ballkanike në rrethin e gjuhëve indoevropiane", *Studime Filologjike* 2 (1973).
* Demiraj, Bardhyl. *Albanische Etymologien: Untersuchungen zum albanischen Erbwortschatz*. Amsterdam–Atlanta: Rodopi, 1997.
* Demiraj, Shaban. "Albanian", in *[https://books.google.com/books?id=vwUMNCYbLL0C&printsec=frontcover&dq=The+Indo-European+Languages,+Anna+Giacalone+Ramat+and+Paolo+Ramat&hl=en&ei=RoLuS4jZL4T78Ab9x9D9Cg&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=1&ved=0CCkQ6wEwAA#v=onepage&q&f=false The Indo-European Languages]*. Edited by Anna Giacalone Ramat & Paolo Ramat. London-NY: Routledge, 1998, pp.&nbsp;480–501.
* Demiraj, Shaban. *Gramatikë historike e gjuhës shqipe*. Tirana: 8 Nëntori, 1986.
* Demiraj, Shaban. *Gjuha shqipe dhe historia e saj*. Tirana: Shtëpia botuese e librit universitar, 1988.
* Demiraj, Shaban. *Fonologjia historike e gjuhës shqipe*. (Akademia e Shkencave e Shqiperise. Instituti i Gjuhesise dhe i Letersise). Tirana: TOENA, 1996.
* Demiraj, Shaban. *Prejardhja e shqiptarëve në dritën e dëshmive të gjuhës shqipe*. Tirana: Shkenca, 1999.
*
*
*
* De Simone, Carlo. "Gli illiri del Sud. Tentativo di una definizione", *Iliria* 1 (1986).
* Desnickaja, Agnija. *Albanskij jazyk i ego dialekty*. Leningrad: Nauka, 1968.
* Desnickaja, Agnija. "Language Interferences and Historical Dialectology", *Linguistics* 113 (1973): 41–57.
* Desnickaja, Agnija. *Osnovy balkanskogo jazykoznanija*. Leningrad: Nauka, 1990.
* de Vaan, Michiel. "The Phonology of Albanian", in *Handbook of Comparative and Historical Indo-European Linguistics*, vol. 3. Berlin/Boston: De Gruyter Mouton, 2018, pp.&nbsp;1732–49.
* Domi, Mahir. "Prapashtesa ilire dhe shqipe, përkime dhe paralelizma", *Studime Filologjike* 4 (1974).
* Domi, Mahir. "Considérations sur les traits communs ou parallèles de l'albanais avec les autres langues balkaniques et sur leur étude", *Studia Albanica* 1 (1975).
* Fortson IV, Benjamin W. "Albanian", in *[https://books.google.com/books?id=5hOtPBF6XWwC&printsec=frontcover&dq='Indo-European+Language+and+Culture:++An+Introduction'&cd=1#v=onepage&q&f=false Indo-European Language and Culture: An Introduction]*, 2nd edn. Malden: Wiley-Blackwell, 2010, pp.&nbsp;446–58 (1st edn. 2004, pp.&nbsp;390–9).
*
* Genesin, Monica. "Albanian", in *Encyclopedia of the Languages of Europe*. Edited by Glanville Price. Oxford: Blackwell, 1998, pp.&nbsp;4–8.
* Gjinari, Jorgji. "Për historinë e dialekteve të gjuhës shqipe", *Studime Filologjike* 4 (1968).
* Gjinari, Jorgji. "Mbi vazhdimësinë e ilirishtes në gjuhën shqipe", *Studime Filologjike* 3 (1969).
* Gjinari, Jorgji. "Struktura dialektore e shqipes e parë në lidhje me historinë e popullit", *Studime Filologjike* 3 (1976).
* Gjinari, Jorgji. "Dëshmi të historisë së gjuhës shqipe për kohën dhe vendin e formimit të popullit shqiptar", *Studime Filologjike* 3 (1982).
* Gjinari, Jorgji. *Dialektologjia shqiptare*. Pristina: Universiteti, 1970.
* Gjinari, Jorgji, Bahri Beci, Gjovalin Shkurtaj, & Xheladin Gosturani. *Atlasi dialektologjik i gjuhës shqipe*, vol. 1. Naples: Università degli Studi di Napoli L'Orientali, 2007.
* Hamp, Eric P. "Albanian", in *Encyclopedia of Language and Linguistics*. 2 vols. Edited by R. E. Asher. Oxford: Pergamon, 1994, pp.&nbsp;1:65–7.
* Huld, Martin E. *Basic Albanian Etymologies*. Columbus, OH: Slavica Publishers, 1984.
* Katičić, Radoslav. *Ancient Languages of the Balkans*. 2 vols. The Hague–Paris: Mouton, 1976.
* Kocaqi, Altin. "Dokumente historiko-gjuhësore: vëndi i shqipes ndër gjuhët evropiane". Albania: Marin Barleti, 2013. . 
* 
* Kretschmer, Paul. *[https://books.google.com/books?id=f00TAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=Einleitung+in+die+Geschichte+der+griechischen+Sprache&cd=1#v=onepage&q&f=false Einleitung in die Geschichte der griechischen Sprache]*. Göttingen, 1896.
* Kretschmer, Paul. "Sprachliche Vorgeschichte des Balkans", *Revue internationale des études balkaniques* 2, no. 1 (1935): 41–8.
* Lloshi, Xhevat. "Substandard Albanian and Its Relation to Standard Albanian", in *Sprachlicher Standard und Substandard in Südosteuropa und Osteuropa: Beiträge zum Symposium vom 12.-16. Oktober 1992 in Berlin*. Edited by Norbert Reiter, Uwe Hinrichs & Jirina van Leeuwen-Turnovcova. Berlin: Otto Harrassowitz, 1994, pp.&nbsp;184–94.
* Lloshi, Xhevat. "Albanian", in *Handbuch der Südosteuropa-Linguistik*. Edited by Uwe Hinrichs. Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1999, pp.&nbsp;277–99.
* 
* Lambertz, Maximilian. *Lehrgang des Albanischen*. 3 vols., vol. 1: *Albanisch-deutsches Wörterbuch*; vol. 2: *Albanische Chrestomathie*; vol. 3: *Grammatik der albanischen Sprache*. Berlin: Deutscher Verlag der Wissenschaften 1954; Berlin 1955; Halle an der Saale 1959.
* 
* Matzinger, Joachim. "Die Albaner als Nachkommen der Illyrier aus der Sicht der historischen Sprachwissenschaft", in *Albanische Geschichte: Stand und Perspektiven der Forschung*. Edited by Oliver Jens Schmitt & Eva Frantz. Munich: R. Oldenburg Verlag, 2009, pp.&nbsp;13–35.
* Matzinger, Joachim. "Der lateinisch-albanische Sprachkontakt und seine Implikationen für Vorgeschichte des Albanischen und der Albaner", in *Südosteuropäische Romania: Siedlungs-/Migrationsgeschichte und Sprachtypologie*. Edited by Wolfgang Dahmen et al. Tübingen: Narr Verlag, 2012, pp.&nbsp;75–103.
* Mayer, Anton. *Die Sprache der alten Illyrier*. 2 vols. Vienna: Österreichische Akademie der Wissenschaften, 1957/1959.
* Mann, Stuart E. *An Albanian Historical Grammar*. Hamburg: Helmut Buske, 1977.
* Meyer, Gustav. "Albanesische Studien I. Die Pluralbildungen der albanesischen Nomina", in *Sitzungsberichte der philosophisch-historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften* 104 (1883): 257–362.
* Miklosich, Franz. *Albanische Forschungen*. 2 vols., vol. 1: *Die slavischen Elemente im Albanischen*; vol. 2: *Die romanischen Elemente im Albanischen*. Vienna: Karl Gerold's Sohn, 1870.
* 
* 
* Newmark, Leonard, Philip Hubbard, & Peter Prifti. *Standard Albanian: A Reference Grammar for Students*. Stanford: Stanford University Press, 1982.
* Ölberg, Hermann. "Einige Uberlegungen zur Autochtonie der Albaner auf der Balkanhalbinsel", in *Akten der internationalen albanologischen Kolloquiums, Innsbruck, 1972, zum Gedächtnis an Norbert Jokl*. Edited by Hermann M. Ölberg. Innsbruck: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck, 1977.
* Ölberg, Hermann. "Kontributi i gjuhësisë për çështjen e atdheut ballkanik të shqiptarëve", *Studime Filologjike* 3 (1982).
* Pedersen, Holger. "Bidrag til den albanesiske Sproghistorie", in *Festskrift til Vilhelm Tomsen*. Kopenhagen: Gyldendal, 1894, pp.&nbsp;246–57.
* Pedersen, Holger. "Albanesisch", *Kritischer Jahrbericht* 9, vol. 1 (1905): 206–17. Erlangen (1909).
* Pellegrini, Giovan Battista. "I rapporti linguistici interadriatici e l'elemento latino dell'albanese", *Abruzzo* 19 (1980): 31–71.
* Pellegrini, Giovan Battista. "Disa vëzhgime mbi elementin Latin të shqipes" [Some observations on the Latin element of the Albanian language], *Studime Filologjike* 3 (1982); (in Italian) "Alcune osservazioni sull'elemento latino dell'albanese", *Studia Albanica* 1983: 63–83.
* Pellegrini, Giovan Battista. *Avviamento alla linguistica albanese*. Edizione rinnovata. Rende: Università degli studi della Calabria, Centro editoriale e librario, 1997.
* Pisani, Vittore. "L'albanais et les autres langues indo-européennes", in *Mélanges Henri Grégoire II*. Brussels, 1950, pp.&nbsp;519–38; reprint in *Saggi di linguistica storica: Scritti scelti*. Torino: Rosenberg & Sellier, 1959, pp.&nbsp;96–114.
* Pisani, Vittore. "Les origines de la langue albanaise, questions de principe et de méthode", *Studia Albanica* 1 (1964): 61–8.
* Pisani, Vittore. "Sulla genesi dell'albanese", in *Akten der internationalen albanologischen Kolloquiums, Innsbruck, 1972, zum Gedächtnis an Norbert Jokl*. Edited by Hermann M. Ölberg. Innsbruck: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck, 1977, pp.&nbsp;345–66.
* Orel, Vladimir. *Albanian Etymological Dictionary*. Leiden: Brill, 1998.
* 
* Riza, Selman. *Studime albanistike*. Pristina 1979.
* 
* Schumacher, Stefan & Joachim Matzinger. *Die Verben des Altalbanischen: Belegwörterbuch, Vorgeschichte und Etymologie*.  Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 2013.
* Svane, Gunnar. *Slavische Lehnwörter im Albanischen*. Århus: Aarhus University Press, 1992.
* Tagliavini, Carlo. *La stratificazione del lessico albanese: Elementi indoeuropei*. Bologna: Casa editrice Prof. Riccardo Pàtron, 1965.
* Thumb, Albert. "Altgriechische Elemente des Albanesischen", *[[Indogermanische Forschungen]]* 26 (1909): 1–20.
* von Hahn, Johann Georg. *Albanesische Studien*. 3 vols. Jena: F. Mauko, 1854.
* Watkins, Calvert. "Proto-Indo-European: Comparison and Reconstruction", in *The Indo-European Languages*. Edited by Anna Giacalone Ramat & Paolo Ramat. London-NY: Routledge, 1998, pp.&nbsp;25–73.
* Ylli, Xhelal. *Das slawische Lehngut im Albanischen*. 2 vols., vol. 1: *Lehnwörter*; vol. 2: *Ortsnamen*. Munich: Verlag Otto Sagner, 1997/2000.
* Ylli, Xhelal & Andrej N. Sobolev. *Albanskii gegskii govor sela Muhurr*. Munich: Biblion Verlag, 2003. 

### Pustaka lanjutan
* Станишић, Вања [STANISIC, Vanja]. "Two types of ancient Indo-European isoglosses in the Albanian language". In: *Balcanica*, 1998, 29, pp.&nbsp;321–338. .

## Pranala luar

* Albanian Online oleh Brian Joseph, Angelo Costanzo, dan Jonathan Slocum, pelajaran daring gratis di Pusat Penelitian Linguistika oleh Universitas Texas di Austin.
* glottothèque - Ancient Indo-European Grammars online, kumpulan daring video pengantar bahasa-bahasa Indo-Eropa Kuno yang diproduksi oleh Universitas Göttingen.