Jaku ba Malaysia

**Jaku ba Malaysia** ke asal nya mayuh diempu rungan jaku Mon-Khmer enggau Melayu-Polynesia. Jaku rasmi menua tu iya nya jaku Melayu ti nyadi jaku asal raban bansa Melayu. Raban bansa majoriti ba Malaysia iya nya Bumiputera (ke nyengkaum Melayu, Orang Asli, enggau, bansa-bansa asal Malaysia Timur), bansa China Malaysia enggau bansa India Malaysia, sereta mayuh agi raban bansa mit ke bukai, ke ngundan jaku-jaku kediri. Jaku asal ke mayuh dikena ba Malaysia Timur iya nya jaku Iban, Dusun, enggau Kadazan. Jaku Inggeris mayuh dipereti sereta dikena ba kandang mengeri menua tu; lalu Jaku Inggeris nyadi subjek ke enda tau enda diambi dalam pelajar primari enggau sekondari. Jaku Inggeris mega nyadi medium lalau keterubah dalam kolej peribit enggau universiti peribit. Jaku tu mega engka dulu agi dikena enti dibandingka enggau jaku Melayu dalam sekeda konteks baka dipantaika Akta Jaku Nasional, kelebih agi ba negeri Sabah enggau Sarawak, ke alai jaku tu dikena nyadi jaku pengawa rasmi. Agi mega undang-undang Malaysia mayuh diajar sereta dibacha dalam jaku Inggeris laban undang-undang ti enda betulis di Malaysia majak sebagi ari undang-undang biasa English sebedau taun 1957, ti nyadika legasi ari pengawa British ke kala megai menua tu dulu suba ba konstituen ti numbuhka Malaysia. Kelimpah ari nya, versyen undang-undang konstitusyen enggau undang-undang statutori (undang-undang betulis Malaysia) ti bekuasa seruran bisi dalam jaku Melayu enggau Inggeris.

Malaysia ngundan orang ke bejaku 137 bengkah jaku ke agi idup, 41 bengkah jaku nya ditemu ba Semenanjung Malaysia. Perintah menua tu nyendiaka pelajar sekula ba renggat primari dalam tiap tiga jaku besai iya nya jaku Melayu, Mandarin enggau Tamil. Dalam jaku Melayu enggau Tamil bisi sekeda bida dialek. Bisi sekeda jaku China asal ari etnik Han China ti bepun ari Selatan China, ti nyengkaum jaku China Yue, Min enggau Hakka.

## Jaku Melayu
Jaku rasmi Malaysia iya nya "Jaku Melayu" (*Bahasa Melayu*) ti kekadang ulih ditukar enggau leka jaku "Jaku Malaysia" (*Bahasa Malaysia*). Jaku standard tu diangkatka nyadi lambang penyerakup bansa ba semua raban bansa, dikaitka enggau konsep *Bangsa Malaysia*. Status nyadi jaku nasional dikod dalam Artikel 152 konstitusyen, ditegapka agi enggau pengawa ngemendarka Akta Jaku Nasional 1963/67. Jaku Melayu standard tu suah nyadi jaku kedua berindik ari varian jaku Melayu ti bekaul ti dikena dalam Malaysia ti dikelala bala pakar menua nya nyadi "dialek" (*loghat*), 10 bengkah varian ari nya dikena di serata menua Malaysia. Siti varian jaku Melayu ke dikena di Brunei mega suah dikena di Malaysia Timur.&#x5B; ** &#x5D; Pengudah Insiden 13 Mei, jaku Inggeris ke nyadi medium pelajar batang nasional tadika nyentuk ke renggat universiti berinsur diganti enggau jaku Melayu kenyau ari taun 1970-an. Akta Pelajar 1996 nandu baru madahka jaku Melayu deka nyadi "medium terubah ngajar dalam semua palan pelajar dalam Sistem Pelajar Nasional", enggau sekeda pengelimpah. 

## Jaku asal ke bukai
Peranak bansa Minangkabau, Bugis tauka Jawa, ke tau diklasifikasyenka nyadi "Melayu" ari baruh definisyen konstitusyen, tau bejaku ngena jaku aki ini sida empu begulai enggau jaku Melayu. Raban bansa asal Malaysia Timur ngembuan jaku kediri empu, ke bisi kaul enggau tang mudah dibida enggau jaku Melayu. Jaku Iban nyadi jaku raban bansa ke batang di Sarawak, lalu jaku Dusun enggau Kadazan dikena orang asal di Sabah. Sekeda ari jaku tu mengkang tegap, dikena dalam pelajar enggau pengidup besehari-sehari. Sabah bisi sepuluh bansa jaku sub-etnik bukai: Bajau, Melayu Brunei, Murut, Lundayeh/Lun Bawang, Rungus, Bisaya, Iranun, Sama, Suluk enggau Sungai. Bisi lebih ari 30 bansa asal, lalu tiap bansa nya bisi jaku kediri empu. Jaku-jaku nya benung dalam penusah deka punas enda baka jaku besai baka Kadazan-Dusun, ti udah digaga silibus pelajar. Jaku Iban mega udah digaga silibus pelajar. Jaku ba semenanjung tu tau dibagi ngagai tiga raban besai iya nya Negrito, Senoi, enggau Malayik, lalu dibagi agi ngagai 18 iti raban mit. Jaku Semai dikena ba pengawa pelajar. Jaku Thai mega dikena ba bagi menua utara semenanjung, kelebih agi ba utara Langkawi enggau tanah besai Kedah, Perlis, utara Perak, utara Terengganu, enggau utara Kelantan.

## Jaku Inggeris
Jaku Inggeris Malaysia tauka dikelala enggau nama Jaku Inggeris Standard Malaysia (MySE), iya nya siti tukuh jaku Inggeris ti datai ari jaku English British, taja pan nadai mayuh guna rasmi leka jaku tu kelimpah ari ti bekaul enggau pelajar. Jaku Inggeris dikena dalam Parlimen enda lama pengudah meredeka (maya nya agi Federasyen Malaya), sebedau betukar enggau berinsur sereta nyapan ngagai jaku Melayu, lalu terus dikena kemaya hari tu ungkup terminologi ti spesifik enggau pemendar. Jaku Inggeris, taja pia, mengkang nyadi jaku rasmi ba Kaunsil Aum Negeri enggau Kort Sabah enggau Sarawak. Jaku Inggeris Malaysia bisi bida mimit enggau jaku English standard British.

Jaku Inggeris Malaysia mega meda mayuh dikena dalam pengawa dagang, begulai enggau Manglish, iya nya tukuh jaku Inggeris sehari-hari enggau pengaruh Melayu, China, enggau Tamil ti balat. Mayuh rayat Malaysia (kelebih agi sida ke diau ba mengeri) landik bejaku Inggeris, taja pan bisi sekeda semina landik ngena tukuh Manglish. Perintah Malaysia enggau rasmi enda meransang guna jaku Manglish. Mayuh dagang di Malaysia bejalaika transaksyen sida ngena jaku Inggeris, lalu jaku nya kekadang dikena dalam surat rasmi.

Konstitusyen perintah besai netapka jaku Inggeris deka terus nyadi jaku rasmi pengabis kurang 10 taun pengudah Meredeka nyentukka parlimen netapka jaku bukai. Pengawa ngemendarka Akta Jaku Nasional nandu baru jaku Melayu nyadi jaku rasmi ungkup mayuh tuju rasmi, taja pia akta nya nyendiaka guna jaku Inggeris dalam sekeda konteks rasmi. Entara nya, seksyen 5 netapka jaku Inggeris tau dikena ba parlimen enggau aum kaunsil enti bisi pemendar ari presiden. Artikel 152(3) konstitusyen enggau seksyen 6–7 Akta Jaku Nasional netapka semua undang-undang perintah besai enggau nengeri mesti digaga dalam jaku Melayu enggau Inggeris.

Sempekat Malaysia, bisi madahka jaku Inggeris terus dikena di Sabah enggau Sarawak ungkup sebarang tuju rasmi. Nengah artikel 161(3) konstitusyen, undang-undang perintah besai ti ngeruga pengawa ngena jaku Inggeris di Sabah enggau Sarawak enda nyadi undang-undang di negeri tu enti enda dikemendarka aum kaunsil sida empu. Sarawak bedau ngena Akta Jaku Nasional; berebak enggau nya Sabah udah ngubah konstitusyen iya ngambika nyendiaka jaku Melayu nyadi "jaku rasmi kabinet enggau aum kaunsil".

Jaku Inggeris nyadi jaku ti pemadu dikena dalam perintah nyentuk ngagai taun 1969. Bisi penekul ti signifikan bekaul enggau status sereta guna jaku English di menua tu, laban jaku nya dipeda nyadi penetap kolonial sejarah sereta nyadi pengelandik ti beguna amat ungkup pengulih akademik enggau dagang global. Jaku Inggeris nyadika medium ngajar Matematik enggau Sains ba semua sekula rama nitihka polisi PPSMI, tang dipulaika baru ngagai Jaku Malaysia ba sekula nasional enggau jaku asal dalam taun 2012. Raban Tindakan Apai Indai ungkup Pelajar enggau ex-Menteri Besai Mahathir Mohamad udah minta sains enggau matematik diajar dalam jaku Inggeris baru.

Jaku Inggeris nyadi aspek ti beguna dalam sistem undang-undang di menua tu. Undang-undang Malaysia suah diajar sereta dibacha dalam jaku English, laban undang-undang Malaysia ti enda betulis terus sebagi ari undang-undang biasa English sebedau taun 1957, ti nyadi legasi ari jeman British ke dulu suba ngagai konstituen ti numbuhka Malaysia. Kelimpah ari nya, versyen undang-undang konstitusyen enggau undang-undang statutori (undang-undang betulis Malaysia) ti bekuasa seruran bisi dalam jaku Melayu enggau English.

## Jaku China enggau dialek kandang menua
Ari selampur, jaku China Standard (Mandarin) enggau dialek Malaysia nya tukuh ti pemadu mayuh dikena ba raban bansa China Malaysia, laban tukuh jaku tu nyadi lingua franca ungkup raban bansa China ti bejaku ngena bansa jaku ti enda ulih diperetika pangan diri; Jaku Mandarin mega nyadi jaku ngajar ba sekula China sereta jaku ti beguna dalam pengawa dagang.

Ketegal mayuh orang bansa China Malaysia ngembuan peturun ari kandang menua selatan China, mayuh macham bansa jaku China selatan dikena di Malaysia (kelimpah ari jaku China Standard (Mandarin) ti bepun ari utara China lalu diberi kelala nengah sistem pelajar. Jaku ke suah agi dikena ba Semenanjung Malaysia iya nya jaku Hokkien, jaku Kanton, jaku Hakka, jaku Hainan, jaku Teochew enggau jaku Hokchew. Jaku Hokkien mayuh dikena di Pulau Pinang, Kedah, Perlis, Klang, Johor, Perak Utara, Perak Barat Daya, Port Dickson, Negeri Sembilan Selatan, Kelantan, Terengganu, enggau Melaka, lalu jaku Kanton tebal agi dikena di Ipoh, Kuala Lumpur, Seremban sereta ba Kuantan. Di negeri Sarawak, tebal agi bansa China ngena jaku Hokkien, Hokchew, tauka Hakka. Jaku Hakka mayuh dikena di Sabah kelimpah ari di mengeri Sandakan ke alai jaku Kanton suah agi dikena taja pan asal bansa China ke diau dia datai ari Hakka.

## Jaku Tamil
Jaku Tamil enggau dialek Malaysia nya dikena bansa Tamil, ke nyadi majoriti bansa India Malaysia. Jaku tu kelebih agi dikena ba Semenanjung Malaysia. Akta Pelajar taun 1996 ngatur pengawa ngena jaku Tamil nyadika jaku ngajar ba renggat primari ba "sekula ti betukuh nasional", lalu mega meri hak ngagai nembiak Tamil ngulihka kelas jaku Tamil ba sekula primari nasional enggau sekula sekondari nasional (ti ngena jaku Melayu nyadika jaku ngajar), enggau syarat "iya munasabah sereta praktikal ngagai nembiak dalam sekula nyadi peminta".

## Jaku Kreol
Sekeda rayat Malaysia ngembuan peturun Eurasia bejaku ngena jaku kreol, baka jaku kreol Melaka ti bepelasar ba jaku Portugis. Jaku kreol ke bepelasar ba jaku Sepanyol, Zamboangueño Chavacano, udah ngerembai ngagai Sabah ari selatan Filipina.

## Kereban sanding

## Laman web ke bukai

* Jaku-Jaku Menua Malaysia ba Muturzikin.com
* borneodictionary.com - Kamus Jaku Borneo .