Kuala Lumpur

**Kuala Lumpur** (Urup Jawi: كوالا لمڤور; penyingkat: KL) tauka nama penuh iya **Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur**, ianya indu nengeri enggau nengeri ti pemadu besai ba Malaysia. Menua nengeri tu nyengkaum tanah pemesai 244 km2 (94 bt2), didiau 1.973 juta orang nitihka pansik taun 2020.

Kuala Lumpur besai, dikelala mega enggau nama Lembah Klang, iya nya aglomerasyen nengeri ti ngembuan 8.8 juta iku mensia naka taun 2024 . Iya entara pelilih menua metropolitan ke pemadu jampat mansang di Asia Tenggara, baikka nya ba penyampau tubuh enggau pemansang ekonomi. Lembah Klang (Kuala Lumpur) nyadi nengeri kelima pemadu besai ekonomi ASEAN sepengudah Singapura, Jakarta, Bangkok, enggau Manila.

Nengeri tu nyadi palan budaya, pekara wang, dagang temuai, politik enggau ekonomi Malaysia. Ditu mega endur Parlimen Malaysia ti ngembuan dua dewan (ditumbuhka Dewan Rakyat enggau Dewan Negara) enggau Istana Negara, palan pendiau rasmi Yang di-Pertuan Agong (raja menua Malaysia). Kuala Lumpur keterubah iya dikemansang urung taun 1857 nyadi sebuah mengeri ti meri servis ngagai lombong bangkang pelilih menua nya, lalu orang ti beguna baka Yap Ah Loy enggau Frank Swettenham nyadi orang penting dalam pemansang tumu mengeri tu maya ujung abad ke-19. Iya nyadi indu nengeri Selangor ari taun 1880 nyentuk ngagai taun 1978. Kuala Lumpur nyadi indu nengeri ti numbuhka Persekutuan Tanah Melayu enggau penganti iya, Malaysia. Mengeri tu mengkang nyadi penuduk pampang eksekutif enggau akim perintah besai Malaysia nyentukka sida tu dipindahka ngagai Putrajaya ba pun taun 1999. Taja pia, sekeda bagi raban politik agi mengkang di Kuala Lumpur. Nengeri tu siti ari tiga Wilayah Persekutuan Malaysia, dikelingi negeri Selangor, ba pantai barat tengah Semenanjung Malaysia.

Kenyau ari taun 1990-an, mengeri tu udah nyadi tuai rumah ngagai mayuh bengkah pengawa lumba enggau main, politik enggau budaya entarabansa, nyengkaum Sukan Komanwel 1998, Sukan Asia Tenggara 2001, Sukan Asia Tenggara 2017, Formula Satu, Moto GP enggau Kejohanan Nembiak Dunia FIFA. Kuala Lumpur udah ngasaika pemansang ti jampat dalam beberapa dekad ke udah lalu endur begunan kembar ti pemadu tinggi di dunya, Menara Petronas ti udah nyadi kelai ikon pemansang menua Malaysia. Kuala Lumpur disambung enggau manah enggau pelilih menua metro mengeri ke besemak baka Petaling Jaya nengah Sistem Transit Besepadu Lembah Klang ke jampat ngerembai. Peranak nengeri tu mega ulih bejalai ngagai bagi menua bukai di Semenanjung Malaysia sereta mega ngagai Padang Bilun Antarabansa Kuala Lumpur (KLIA) nengah kereta api nengah KL Sentral.

Kuala Lumpur ba penuduk lumur 6 pemadu mayuh dilawa di dunya ba Indeks Mengeri Destinasyen Mastercard ba taun 2019. Nengeri tu mega ngembuan tiga ari sepuluh palan bebelika utai ke pemadu besai di dunya. Kuala Lumpur ba penuduk lumur 70 di dunya enggau lumur dua di Asia Tenggara pengudah Singapura ba Penuduk Kedaya Hidup Global Unit Pemansik Ekonomi enggau lumur sembilan ba ASPAC enggau lumur dua ba Asia Tenggara pengudah Singapura ungkup Hab Inovasyen Teknologi Terkemuka KPMG 2021. Kuala Lumpur udah dipilih UNESCO nyadi Ibu Kota Bup Dunya 2020. Ba taun 2024, Kuala Lumpur ba penuduk lumur dua ungkup mengeri pemadu nyulut di Asia Tenggara pengudah Singapura enggau lumur 135 di dunya nitihka Indeks Mengeri Global Oxford Economic Papers.

## Etimologi

Kuala Lumpur mai reti "nanga latak" dalam jaku Melayu: *kuala* mai reti alai dua sungai betemu, tauka nanga, lalu *lumpur* mai reti "latak". Siti pelaba iya nya kandang menua tu diberi nama ari Sungai Lumpur ("sungai latak"); ba taun 1820-an, siti endur ke benama *Sungei Lumpoor* dipadahka nyadi genturung pendiau ti ngasilka bangkang pemadu penting di Sungai Klang. Taja pia, Kuala Lumpur bepalan ba nanga sungai Gombak enggau Klang jadi enti nitihka nya, endur tu patut diberi nama Kuala Gombak, ketegal *kuala* suah diberi nama ari sungai ti nyambung sungai ti besai agi tauka tasik. Sekeda orang madahka Sungai Lumpur udah nyambung ba nanga nya, nya alai, endur ke alai sungai nya besambung enggau Sungai Klang endang patut diberi nama Kuala Lumpur, taja Sungai Lumpur dipadahka sungai ke bukai ti nyambung Sungai Klang  ili ari nanga Gombak, tauka dipelaba bepalan ba kandang endur Batu Caves.

Bisi mega pelaba ti madahka Kuala Lumpur asal iya diberi nama Pengkalan Lumpur, nengah chara ke sama Klang kala dikumbai Pengkalan Batu, tang lama-lama beubah nyadi Kuala Lumpur. Teori ke bukai iya nya tu asal ari leka jaku Kanton, *lam-pa*, ti mai reti "kampung bah" tauka "kampung bari". Nadai bukti kotemporari ti tegap ungkup pelaba-pelaba tu kelimpah ari anekdot. Nama ti mega dipelaba tukuh nama ti beubah ari nama kelia ti enda dikingatka.

## Sejarah

### Taun-taun kepenudi

Cherita rasmi ngumbai Kuala Lumpur udah ditumbuhka Ketuai Melayu Klang, Raja Abdullah, ti nganjung bala pelumbung China ngagai pelilih menua nya muka lumbung bangkang dalam taun 1857, taja pan bedau terang sapa orang keterubah diau dia laban nyangka bisi genturung pendiau ba endur sungai Gombak-Klang betemu sebedau nya dalam taun 1820-an. Bala orang China ke ngelumbung dikelala bisi kaul enggau pengawa ngelumbung bangkang niki Sungai Selangor dalam taun 1840-an urung  tunga utara Kuala Lumpur kemaya tu, sereta orang Sumetera Mandailing ke betuaika  enggau Sutan Puasa mega bekaul enggau pengawa ngelumbung enggau dagang bangkang di kandang menua Ulu Klang sebedau 1860, lalu bala orang Sumatera dipelaba udah ngentapka pendiau ba ulu Sungai Klang ba suku keterubah abad ke-19, tauka engka dulu agi ari nya. Kuala Lumpur asal iya genturung pendiau mit ti bisi mimit rumah enggau kedai di nanga Sungai Gombak enggau Sungai Klang. Kuala Lumpur udah nyadi mengeri , lebuh Raja Abdullah bin Raja Jaafar, dibantu menyadi iya Raja Juma'at ari Lukut, ngumpul belanja ari orang dagang China Melaka deka ngupah orang ngelumbung China ari Lukut ungkup muka lumbung bangkang baru dia. Orang-orang ngelumbung datai ba Kuala Lumpur lalu nyambung pejalai ngagai Ampang, ke alai sida muka lumbung bangkang baru. Kuala Lumpur nyadi palan ti pemadu jauh niki Sungai Klang ti endur bekal ulih dibai enggau nyamai ngena perau lalu ketegal nya nyadika palan ngumpul enggau ngerembaika ti meri servis ngagai lumbung bangkang.

Taja pan penyampau pemati ketegal gaya malaria ba kampung nya mayuh, lumbung Ampang mujur lalu ngeluarka bangkang keterubah dalam taun 1859. Ba maya nya, Sutan Puasa udah bedagang semak Ampang. Dua iku orang dagang ari Lukut, Hiu Siew enggau Yap Ah Sze, datai ba Kuala Lumpur lalu muka kedai deka nyual ngagai orang ngelumbung deka mulihka bangkang. diperansang pengawa ngelumbung timah, berengkah mansang ngelingi Dataran Pasar Lama (Medan Pasar), enggau jalai ti mancar pansut nuju Ampang pia mega Pudu enggau Batu (palan ti dituju nya nyadika nama jalai tu: Jalai Ampang, Jalai Pudu, enggau Jalai Batu), ti endur bala pelumbung mega udah berengkah ngentapka diri, enggau Petaling enggau Damansara. Bala orang ngelumbung numbuhka kunsi lalu bala kunsi nya suah belaya dalam timpuh tu, kelebih agi raban Kuala Lumpur enggau Kanching, kelebih agi ketegal nguasa lumbung bangkang ti pemadu manah. Bala ketuai komuniti China diberi ketuai Melayu gela Kapitan China, lalu Hiu Siew, orang dagang China kelia, nyadi Kapitan keterubah Kuala Lumpur. Kapitan ketiga Kuala Lumpur, Yap Ah Loy, udah dichiri kena 1868.

Udah lombong nya dibuka, Raja Abdullah lalu nganjung garisun ari baruh pegai siku leftenan Bugis ngambika nyaga sebuah stok ti digaga ba Bukit Nanas. Orang penting Melayu ba Kuala Lumpur jeman keterubah nyengkaum Haji Mohamed Tahir, ti nyadi Dato Dagang. Orang Minangkabau ari Sumatera nyadi raban penting ke bukai ti udah bedagang lalu numbuhka ladang semakau di kandang menua nya. Orang Minangkabau ti tebilang nyengkaum ketuai sida, Dato' Sati, Utsman Abdullah, enggau Haji Mohamed Taib, ti udah ngaul diri dalam pemansang keterubah Kampung Baru. Orang Minangkabau mega nyadi orang penting dalam sosio-pengarap, chunto iya Utsman bin Abdullah nyadi kadi keterubah Kuala Lumpur, pia mega Muhammad Nur bin Ismail.

## Kereban sanding