Exegese biblic

Le **exegese biblic** (del greco ἐξηγεῖσθαι 'menar extra') es un interpretation extensive e critical del Biblia. 

## Historia del interpretation del Biblia

Durante multe seculos le Ecclesia Catholic supportava le position que le Biblia poteva solmente esser comprendite per le interpretation del Ecclesia, e que le Scriptura non pote esser comprendite excepte que illo es considerate al lumine del traditiones del ecclesias (rituales, costumes, credos, scriptos patristica, decretos de papas e de Concilios, etc):

"le veritate (del evangelio) es contenute in parte in libros scripte, in parte in traditiones non scripte" - Concilio de Trento 1552.

"Benque le Biblia contine le original revelation de Deo, le Biblia non pote esser comprendite de se ipse. Le tradition vivente del ecclesia es necessary pro comprender lo." - Un Presentation Moderne del Fide Catholic, Anthony J. Wilhelm

"Sia le sacre tradition sia le sancte Scriptura debe esser acceptate e venerate con le mesme sense de devotion e reverentia." - le Documents de Vatican II

Le idea de un tradition como supplemento del Parola de Deo comenciava tanto tosto quanto le 3e seculo con Ireneo, le qual videva le tradition oral al apostolos transmittite al episcopos como signo de distinction ab le hereticos. Durante le Medievo, le tradition embraciava multe practicas idolatre e superstitiose, e le Scripturas esseva relegate al antique traduction latin, le Vulgata, e il esseva un transgression multo grave traducer le Scripturas in le lingua del populo. Le ration date: dar al populo le Biblia haberea solmente proliferate le heresias e misinterpretationes. Tote le Reformatores, ab John Wycliffe, repulsava e opponeva se a iste idea. Tre grande heritages que pertine al Reformation es le sequente: 

"Sola Scriptura" - le Biblia solmente es le supreme authoritate del ecclesia.

Le perspicuitate (claressa) del Scriptura - le Scripturas esseva scribite in tal maniera de esser comprendite per su intendite auditores, ergo su message es fundamentalmente clar e obvie. Non tote le partes del Biblia es equalmente clar, e alcun partes es difficile a comprender, ma le message fundamental can esser comprendite per a laico non trainate in le antique linguas or leological trainamento, date a affidabile traductiones delreliable translation de le Scripturas.

Il es le derecto e necessitate de omne christiano leger e interpretar le Scriptura in su proprie lingua. 
Durante que nos ha le responsabilitate divin a "divider justemente" le Scripturas 2Tim 2:15 ("hele" correctamente), (In Greek orthotomeo - un clar e nette sentiero), nos necessita lineas de conducta pro adjutar nos a interpretar lo, sovente appellate hermeneutica - ab le Greco hermeneuo - interpretar o explicar.

Hermeneutica (definition): le scientia que insenia nos le principio, le leges e le methodo del interpretation.

Le deber special del hermeneutica: remover le distantia inter le author e su lectores. Le hermeneutica es unique, proque illo tracta con un texto que ha sia authores secundari human, sia un author primari divin.

Un studio del hermeneutica biblic es necessari proque: 

Le peccato ha obscurate le comprension del homine, obscurante su vision del realitate, specialmente de Deo, del peccato, etc.

Tote le homines differe le un ab le altere in: capacitate intellectual, education, qualitate moral, lingua, cultura, nationalitate, etc. 
Le Hermeneutica expone le lineas de guida pro consequer le objectivitate in le interpretation...

exegese (ex = foras de, geses = un guida) es objective in nature, illo es le application de hermeneutica a textos e que deriva ab illo le significato que le author intendeva.

"le prime obra de un expositor es lassare que le author dice lo que ille vole dicer, in vice de attribuer a ille lo que nos pensa que ille vole dicer" - Johannes Calvin

eisogeses (ees = intra) es subjective in natura, e legente le proprie signification in le texto le qual le author nunquam intendeva.

## Regulas fundamental del hermeneutica
* **Interpretation grammatical** - le Scriptura esseva scribite in le ordinari human lingua, e deberea esser legite e interpretate per le mesme regulas que nos usa in leger altere libros (Il es important studiar le grammatica de nostre lingua si nos vole interpretar un traduction in nostre lingua del Scriptura).
* **Interpretation historic** - studiar le Scripturas al lumine de ille circumstantias historical sub le quales le differente libros esseva scribite.
* **Interpretation philologic (o lexical)** - determinar attentemente le significato de parolas, si un parola ha plus que un significato, applicar le significato que es le plus appropriate pro su contexto.
* **Interpretation scriptural** - le Scriptura es su proprie interprete.
:* negativemente: necun parte del Scriptura pote esser interpretate in tal maniera tanto de contradicer lo que es clarmente inseniate in un altere parte del Scriptura. 
:* positivemente: lo que es obscure in un parte del Scriptura es asserite plus clarmente in un altere, lo que es mentionate brevemente in un parte es plus elaborate in un altere.

Le genre (typo de litteratura) debe esser considerate in le interpretation: poesia, parabola, prophecia, vision, epistola, narrativa historic. Per examplo, le prophecia usa de plus linguage figurative del narrativa historic.

Lege in maniera empathic - Poner se mesme in le placia del personages e del auditorio original.

Le objectivo proprie del interpretation: non curiositate intellectual, cercar de comprender le Scripturas a fin que nos pote viver per illos. Psalmo 119:34 - "Da me comprehension, e I observera tu lege e obedira con tote mi corde".