Thomas de Aquino

**Thomas de Aquino** (Rocaseca, Neapole, 1225 - Fossanova, 7 de martio de 1274). Philosopho e theologo medieval, esseva fratre dominican. Filio del contes de Aquino, studiava in le Universitate de Neapole. Plus tarde esseva maestro in le Universitate de Paris per duo occasiones, prime inter 1256 e 1259 e postea inter 1269 e 1272.

Translatate definitivemente le Neapole, moriva in le anno 1274 durante un viage a Lyon pro formar parte in un Consilio convocate per le Papa. Inter le scriptos philosophic de Thomas de Aquino excelle numerose commentarios al obras de Aristotele, assi como le opusculos *[[Le entitate e le essentia]]* e *[[Super le unitate del comprehension contra le averroistas]]*. A proposito de su production theologic, le obras plus importante pro le philosophia son le *[[Summa theologic]]*, le *[[Questiones disputate]]* e *[[Summa contra gentiles]]*. 

## Contexto historic
Durante le Medievo, le religion christian occupava tote le ambitos del vita cultural, includite lo del ethica. Durante iste periodo, le ethica prendeva un dimension supernatural, in altere parolas, on pensava que Deo era le ben supreme, e le realitate suprema, creator e legislator del Universo e de tote ordine moral. Per medio del revelation, Deo habeva communicate al tote le homines que esseva ben e plus que esseva mal, e istes debeva submitter se obedientemente a su commandamentos. 

Le esser human, durante iste periodo, habeva le impression de esser "de passage" in iste vita, de que in iste vita le comportamento del personas solmente habeva importantia proque in function de ille salvarea se o condemnarea se pro le vita eternal. Le conceptos antique de "mal", "felicitate" e "sagessa", que esseva proprie del mundo classic, ha essite reimplaciate per le conceptos christian de "peccato", "beatitude" e "sanctitate".

## Theologia
Thomas Aquinas considerava le theologia, "le sacre doctrina", como un scientia, per le qual ille intendeva un campo de studio in le qual le humanitate pote apprender plus per su proprie effortios (in opposition a depender totalmente del revelation divine implantate directemente in nostre mentes). Pro Thomas, le datos primari de iste campo consiste in le Scriptura scribite e le tradition del Ecclesia Catholic. Iste fontes de datos esseva producite per le auto-revelation de Deo a personas individual e a gruppos de populos a transverso del historia. Fide e ration, essente distincte ma connectite, es le duo instrumentos primari pro processar le datos del theologia. Thomas credeva que ambe esseva necessari—o, plus tosto, que le *confluentia* de ambe esseva necessari—pro obtener ver cognoscentia de Deo.
Thomas combinava le philosophia grec e le doctrina christian per suggerer que le pensamento rational e le studio del natura, assi como le revelation, esseva vias valide pro comprender veritates pertinente a Deo. Secundo Thomas, Deo se revela per le natura, dunque studiar le natura es studiar Deo. Le objectivos ultime del theologia, in le mente de Thomas, es usar le ration pro comprehender le veritate re Deo e experimentar le salvation per iste veritate. Le pensamento central es "gratia non tollit naturam, sed perficit" ('gratia non destrue le natura, sed la perfecciona').

### Revelation
Thomas credeva que le veritate es cognoscite per le ration, le rationalitate (revelation natural) e le fide (revelation supernatural). Le revelation *supernatural* ha su origine in le inspiration del Spirito Sancte e es rendite disponibile per medio del enseignamento del prophetas, resumite in le Scriptura Sancte, e transmittite per le Magisterium, le summa del qual es appellate "Tradition". Le revelation *natural* es le veritate disponibile a tote le personas per lor natura human e per lor potentias de ration. Per exemplo, ille sentiva que isto se applicava a formas rational de cognoscer le existentia de Deo.

Ben que on pote deducer le existentia de Deo e su atributos (Unitate, Veritate, Bonitate, Potentia, Cognoscentia) per le ration, certe specificitates pote ser cognoscite solmente per le revelation special de Deo per Jesus Christo. Le major componentes theologic del christianismo, como le Trinitate, le Incarnation, e le caritate, es revelate in le enseignamentos del ecclesia e in le scriptures e non pote esser deducite alteremente.
Tamen, Thomas etiam face un distinction inter "demonstrationes" del doctrinas sacre e le "persuasivitate" de ille doctrinas. Le prime es simile a qualcosa como "certitude", durante que le secunde es plus probabilistic in natura.

In altere parolas, Thomas pensava que le doctrinas christian esseva "conveniente" al ration (i.e. rational), mesmo si illos non pote esser demonstrate ultra omne dubita rational. In facto, le *[[Summa Theologica]]* es plen de exemplos de Thomas arguente que nos expectarea que certe doctrinas christian sia ver, mesmo si iste expectationes non es demonstrative (i.e. "conveniente" o rational). Per exemplo, Thomas argue que nos expectarea que Deo deveni incarnate, e que nos expectarea que un Christo resurrecte *non* remane sur le Terra.

#### Reconciliar fide e ration
Secundo Thomas, fide e ration se complementa in vice de contradicer se, cata un dando vistas differente del mesme veritate. Un discrepantia inter fide e ration proveni de un defecto sia del scientia natural sia del interpretation scriptural. Le fide pote revelar un mysterio divine que elude le observation scientific. De altere latere, le scientia pote suggere ubi humanos fallibile interpreta mal un metaphora scriptural como un affirmation literal de facto.

### Deo
Le reflection de Augustino de Hippo super le essentialitate divine o theologia essentialista influentiava Ricardo de Sanctor Victor, Alexandro de Hales e Bonaventura. Per iste methodo, le essentia de Deo es definite per lo que Deo es, e etiam per describer lo que Deo non es (theologia negative). Thomas prendeva le texto de Exodo ultra le explication del theologia essential. Ille construeva un ponte inter le comprension del esser per essentia e le esser per existentia. In le *[[Summa Theologica]]*, le via es preparate con le provas pro le existentia de Deo. Toto lo que remaneva esseva recognoscer le Deo de Exodo como habente le natura de "Ille Qui es le acto supreme de esser". Deo es simple; il non ha composition in Deo. A iste regardo, Thomas se basava sur Boethio qui a su vice sequeva le via del Platonismo, qualcosa que Thomas usualmente evitava.

Le conclusion esseva que le signification de "Io Es Qui Io Es" non es un enigmate a resolver, sed un declaration del essentia de Deo. Iste es le discoperta de Thomas: le essentia de Deo non es describite per analogia negative, sed que "le essentia de Deo es exister". Iste es le base del "theologia existential" e conduce a lo que Gilson appella le prime e sol philosophia existential. In latino, isto es appellate *Haec Sublimis Veritas*, "le sublime veritate". Le essentia revelate de Deo es exister, o in le parolas de Thomas, "Io es le Acto Pur de Esser". Isto ha essite describite como le clave pro comprender le Thomismo. Le Thomismo ha essite describite (como movimento philosophic) como o le plus vacue o le plus plen de philosophias.

## Philosophia

Le philosophia thomista characterisava se per harmonisar le dogmas del religion christian con le principal thesis philosophic de Aristotele, in un epocha in le qual iste ultime era vidite como le principal adversario intellectual del christianismo. Perdite ab le epocha del Imperio Roman, le obras aristotelic ha essite redescoperite in le seculo XII, resultante specialmente significative pro su transmission le labor de Domingo Gundisalvo in le Schola de Traductores de Toledo. In iste senso son specialmente relevante le intentes de Thomas de Aquino de opponer se al commentarios super Aristotele facite per le philosopho arabe de origine espaniol Averroes (1126-1198), explicante thesis clar opponite al Revelation christian. 

Le metaphysica thomista pone in evidentia per introducer le distinction inter *[[essentia]]* e *[[existentia]]*, base conceptual super le qual legitimar un hierarchisation del entitates existente, ab le primatia de Deo, entitate supreme e transcendente, incluse del esser inanimate, passante per le angelos, le humanes e le resto del esser vive. Le separation fundamental inter Deo e le resto del entitates estriba in que le prime ha le existentia como proprietate constitutive del essentia divin, durante que le resto recipe, in diverse grados, le existentia de Deo trans un acto creator. 

Del puncto de vista del Theologia philosophic tamben son excellibile le cinque provas thomista del existentia de Deo, in le que pretende demonstrar rationalmente su existentia partiente de factos observabile per qualcunque esser human. On cognosce con le nomine de *provas a posteriori* pro differentiar los del provas mermente rational proponite previemente in le Seculo XI per le monacho Anselmo de Canterbury.

In ethica e politica disveloppava le distinction inter *[[lege natural]]* e *[[lege positive]]*, essente le prime le base objective in le qual radicar tote codice moral human concrete (on elimina assi le relativismo moral) e tote lege civil positive. In le caso de conflicto inter le autoritate civil e le autoritate del Ecclesia, deberea prevaler le criterio de iste ultime, tunc on occupa del ben del anima, superior, secundo Thomas, al ben corporal (affaire del poter civil). 

Pro Sancte Thomas de Aquino le fin ultime del personas era le beatitude. Toto que le personas voleva o desirava faceva lo in function dara fin ultime. Le personas, secundo Sancte Thomas, obteneva le beatitude con le vision de Deo, sed iste era un premio que esseva reservate pro le ben aventurate in le altere vita per su actiones vituose in iste. 

Le ben, in connexion con isto, se identificava, in le ethica medieval, con le complimento del voluntate de Deo durante le breve e passante vita terrestre del personas pro gauder de un felicitate que solmente attingerea depost del morte.

## Vide etiam
* Scholastica
* Thomismo