open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Polaciones

Polaciones es un municipio del communitate autonome de Cantabria (Espania), in le region de Saja-Nansa. Illo es situate in le alto curso del rio Nansa, in le extremo sudoccidental del region, a 104 kilometros de Santander, le capital cantabric. Es le valle plus alte de Cantabria. Illo es un zona montanose, con altitudines que supera 2000 m supra le nivello del mar e le tertie urbe le plus alte de Cantabria: Cotillos. Illo ha multe forestas vergine de fagi e quercus, e varietate de arbutos como le genistas o le mirtillos. In illos se pote trovar des del lupos usque a cervos, lor periodo de accopulamento, le bramato, occurre circa septembre. 

Le "purriegos", le epithet applicate al habitantes del valle de Polaciones, se dedica generalmente al ganaderia, particularmente al vacca de carne, ben que con le passar del annos le sector del turismo ha influentiate profundemente iste zona.
Torrelavega

**Torrelavega** es un citate industrial e commercial del nord de Espania que se trova in le communitate autonome de Cantabria, intra le qual illo es capital de un area de influentia de circa 110.000 habitantes cognoscite como comarca del Besaya. Illo es le secunde nucleo urban plus importante de Cantabria, detra le capital Santander. Le citate es locate in un valle a circa 8 km del costa Cantabric e a 24,5 km del capital autonomic Santander.
Santander

**Santander** es un citate locate in le nord de Espania, capital del communitate autonome de Cantabria. Le localitate de Santander es a su vice le capital del municipalitate homonyme e con 175 736 habitantes (2014), es le plus populate urbe del communitate autonome. In plus, es le citate principal del area metropolitan de Santander, un conurbation de plus de 300 000 habitantes que se extende circa le Baia de Santander. Le municipalitate adjace al Mar Cantabric al nord, al baia de mesme nomine al sud-est, al municipalitate de Camargo al sud e al west con Santa Cruz de Bezana. Su maxime altitude es trovate en Peñacastillo a 139 metros super le nivello del mar e su minime altitude se trova al nivello del mar.
Managua

**Managua** (*Leal Villa de Santiago de Managua* es le nomine official in espaniol) es le capital de Nicaragua.
Adamuz

**Adamuz** es un municipalitate que se trova in le provincia de Cordova, in le communitate autonome de Andalusia, Espania.
San Martin de Frómista

Le **Ecclesia de San Martin de Formista** es un templo catholic erigite in le seculo 11 in Frómista, in le provincia de Palencia (Castilia e León, Espania) e situate in le Cammino de Santiago. Illo pertine al stilo romanic e es considerate un del principal prototypos de romanico europee.
Theoria

Un **Theoria** (ab  *theoria*, θεωρία, "contemplation") esse un systema de observationes e factos que abstrahe e explica alcun phenomeno. Iste parola esse usate per plure disciplinas, con variationes in signification per disciplina; ma in cata disciplina, le idea principal de un theoria esse que le theoria explica tote le observationes previe e provide predictiones correcte pro observationes futur. In iste senso, un disciplina usa *theoria* pro nominar que pote esser nominate un scientia. In arte, philosophia, e politica, un theoria pote examinar cosas que non se pote examinar empiricamente; iste theorias pote esser multo abstracte, e esse disveloppate per consenso. In scientia e mathematica, in le qual le phenomeno esse physic, le regulas esse plus rigorose, usualmente basate in logica formal.
Regula (disambiguation)

Le parola **regula** esse synonymo de **lege** o **norma**. Le insimul de regulas nomina se **regulamento** e le action producite **regulation**:

* Regula de tres
* Regula de tres (de Interlingua)
* Regula de Wahl (de Interlingue-Occidental)

Pro le instrumento, vide Regula (instrumento)

## Vide etiam
* Lege juridic
* Lege scientific
Albox

**Albox** es un municipalitate que se trova in le provincia Almeria, in le communitate autonome de Andalusia, Espania.
Infantia e juventute de Joseph Smith, Jr.

Le **infantia e juventute de Joseph Smith Jr.** coperi le periodo inter su nascentia le 23 de decembre 1805 usque 1827, quando le Sanctos del Ultime Dies crede que Smith obteneva le plattas de auro gravate con antique inscriptiones christian, interrate junto a su casa in Manchester, New York.

Lor credentia nonobstante, le facto es que le nomines de personas supponitemente del tribos ancian de israelitas in le textos que Smith scribeva e pretendeva a haber traducite non ha ver radices semitic.

Joseph Smith Jr. era le fundator e principal lider del Movimento del Sanctos del Ultime Dies, del qual surgiva le mormonismo, e include brancas como Le Ecclesia de Jesus Christo del Sanctos del Ultime Dies e le Communitate de Christo. Le sequores de Smith crede que ille era un propheta del ultime dies.

Ille pretendeva a haber habite in su juventute un vision, le qual ille describeva assi:
Joseph Smith, Jr.

**Joseph Smith junior** nasceva le 23 decembre 1805 in Sharon, contato de Windsor, Vermont, Statos Unite de America, filio de Joseph e Lucy Mack Smith. Ille habeva dece fratres e sorores. Su genitores le habeva inseniate a precar, leger le Biblia e a haber fide in lor Deo.

Al etate de 14 annos, Joseph pretendeva de haber vidite Deo le Patre e Su Filio, Jesus Christo, in su prime vision. A 17 annos Joseph pretendeva que ille comenciava a reciper le visita de messageros celestial que le preparava pro le rolo que ille haberea habite in le restauration del Ecclesia de Jesus Christo sur le terra. Le membros del Ecclesia de Jesus Christo del Sanctos del Ultime Dies pretende que ille esseva un propheta del Senior, como illes del Biblia.

In le mythologia del mormones Joseph Smith recipeva ab un angelo le placas ex le quales ille traduceva le Libro de Mormon (vide su Testimonio).

Como le burgomaestro de Nauvoo, Illinois ille ha ordinate le destruction del pressa de un jornal que ha criticate Smith. Pro iste attacco e pro su abuso de su officina ille e su fratre Hyrum era cargate pro actos de violentia e traition e imprisionate a Carthage, Illinois attendente lor judicio. Ibi dum ille attendeva le processo sub le protection del stato, ille e su fratre esseva assassinate per colpos de fusil le 27 junio 1844 per un turba de homines mascarate con lor visages depingite de nigre.

## Ligamines externe
Thucydides

**Thucydides** (*Θουκυδίδης*, 460 a. C. - 395 a. C.) esseva un historico e militar grec. Su *Historia del Guerra del Peloponneso* conta le guerra inter Sparta e Athenas ab 431 a. C. usque 404 a. C.

Ille es cognoscite como le patre del "historia scientific" proque ille analysava le causas e le effectos sin referentia al intervention del deos.

## Ligamines externe
* Le revolution in le pensamento de Thucydides
Sophocles

**Sophocles** (in greco antique *Σοφοκλής*) (497/496 a.Chr. - 406/405 a.Chr.) esseva un dramaturgo del Grecia Antique. Ille es, junctemente con Eschylo e Euripides, un del tres figuras plus distaccate del tragedia grec.

Sophocles scribeva 123 pecias de theatro, del quales solmente septe ha essite conservate completemente. Inter le pecias es "Antigone", "Rege Edipo" e "Electra". Ille influentiava le developpamento del theatro e drama per introducer un tertie actor e reducer le importantia del choro traditional sur le scena.

Sophocles esseva le filio de un homine ric, qui produceva armaturas al armea, al exterior de Athenas, e esseva ben educate. In le etate de 16 annos ille esseva seligite a conducer le hymno de choro al deos pro celebrar le victoria grec super le persianos. Plus tarde ille esseva empleate presso un del tresoreros de Athenas sub le governamento de Pericles. Sophocles esseva commandante del armea in le expedition militar contra le insula Samos, ubi il habeva un rebellion. Isto es dicite esser le fundo pro "Antigone". In 413 a.Chr., Sophocles esseva eligite commissario.

Ille moriva, secundo le mytho, post le fatiga de recitar un longe phrase ab "Antigone" sin pausa pro respirar.
Euripides

**Euripides** (in greco antique *Ευριπίδης*) (Salamina, 480 a.Chr. - Pella, 406 a.Chr.) esseva un del tres grande dramaturgos grec del Antiquitate junctemente con Eschylo e Sophocles.

## Operas
# Alcestis
# Medea 
# Le Heraclides 
# Hipólito 
# Adromaca
# Hecuba
# Supplicantes
# Electra 
# Heracles 
# Troianes
# Iphigenia inter le Tauros 
# Ion 
# Helena 
# Phenicias
# Orestes 
# Le Bacantes
# Iphigenia in Aulide
# Le Cyclope
Mappa

Un **mappa** es un medio digital o analoge pro representar le superficie del Terra o de altere corpores celeste.

Multe mapas es static, fixate al papero o alcun altro medio durable, durante que alteres es dinamic o interactive. Malgrado que comunmente usate pro depinger geographia, mapas pote repraesentar ulle spatio, real o fictional, sin relation a contexto o scala, tal como in le cartographia del cerebro, le cartographia del ADN, o le cartographia de topologia de rete informatic. Le spatio que es cartographiate pote esser bidimensional, como le superficie del Terra, tridimensional, como le interiore del Terra, o etiam plus abstracte spatios de ulle dimension, como illos que surge in le modelisation de phenomenos que ha multe variabiles independente.

Aunque le prime mapas cognoscite es del celos, mapas geographic de territorio ha un tradition multo longe e existe desde le tempores antique. Le parola "mapa" veni del latin medieval: Mappa mundi, ubi mappa significava 'toalla' o 'panno' e mundi 'le mundo'. Assi, "mapa" deveni un termino abbreviate referente a un representation bidimensional del superficie del mundo.

## Vide etiam
*Atlas (cartographia)
Lycurgo

**Lycurgo** (in grec antique: *Λυκοῦργος*) esseva un legislator de Sparta. Ille stabliva le reforma del societate spartan in consequentia del oraculo de Delphos.
Achilles

**Achille Peleide** (in greco antique: Ἀχιλλεύς Πηλείδης *Achilleýs Pēleídēs*; in latino classic: *Achilles Peleides*) dicte ***Achille pe veloce*** esse un heroe del Guerra de Troia, e, insimul a su companion de battalia e amante Patrocle, uno del principal protagonistas del poema epic Iliade per Homero.

Ille esse un semideo del mythologia grec, filio del nympha marin Thetis (o Th<u>e</u>tide) cum le rege mortal Peleo Eacide, del qual deriva su patronymico **Peleide**, qui governava le populo del myrmidones de Phthia (sud-est de Thessalia).

## Biographia
### Nascentia
Achille nasceva in Larissa. Un del factos le plus importante de su vita es le desiro de su matre, Thetis, que ille deveni invulnerabile. Postea, le narrationes diverge. Secundo un tradition antique, Thetis placiava tote la infantes in un caldieron de aqua ebulliente o in le foco, per verificar si illes non era immortal; Peleo la arresta ante que illa pote facer lo mesme a Achille. Secundo alteres, illa les ungue con ambrosia e les placia in le foco per exhaurir le parte mortal del infantes - un legenda ligate a Demophonte de Eleusina.

Finalmente, le variante le plus popular le monstra submergente su filio in le aquas del Styge, le fluvio del Infernos, prendente le per le talon. Assi ille deveni invulnerabile, excepte in le talon par le qual su matre le habeva prendite, qual donava loco al expression "talon de Achille", qual significa "loco vulnerabile, puncto sensibile". Non obstante, le Iliade non mentiona necun de iste traditiones ligate al nascentia de Achille, nullo in le epocha permitte affirmar que ille era insensibile al colpos. In le Posthomerica de Quinto de Smyrna, ille es ferite per le principe ethiope Memnon. De plus, Achille non es le sol heroe reputate invulnerabile: le traditiones ulterior da anque iste privilegio a Aiace le Grande.

## Achille in le Guerra de Troia
Achille es le unic mortal qui suffreva de un cholera non trivial, un que contine un referentia specific al deos (*menis*). Su ira es alicun vices vacillante e altere vices absolute. Le "humanisation" de Achille pro le successos del guerra es un thema importante del Iliade.
Cavallo de Troia

Le **Cavallo de Troia** o **Equo Troian** es un dispositivo que appare in le Guerra de Troia. Illo es mentionate in le Odyssea de Homero e in altere fontes como le Eneide de Vergilio.

## Historia
Le guerra de Troia jam durava nove annos quando Achilles habeva morte in combatto e le grecos nos podeva penetrar le muros de Troia. 

Le divino Calchas videva un columba persequite per un falcon. Le columba refugiava se in un fissura e le falcon remaneva proxime al niche, ma sin poter attrapar le columba. Le falcon tunc decideva finger retirar se e escondeva se fora del reguardo del columba, que pauc a pauc inclinava le capite pro vider si le falcon habeva desistite. Le falcon saliva del loco de celamento e culminava le chassa. Post narrar iste vision, Calchas deduceva que le acheos non deberea sequer assaltante le muros de Troia ma deberea haber un plano pro tomar le citate. Odysseo concipeva un plano de construer un cavallo e occultar in su ventre al melior luctatores. In altere versiones, le plano esseva instigate per Pallas Athena.
Aristophanes

**Aristophanes** (in grec antique: *Ἀριστοφάνης*; Athenas 444 aEC - 385 aEC) esseva un dramaturgo comic grec, principal exponente del genere comic.

## Biographia
Viveva durante le Guerra del Peloponneso, le epocha que coincide con le splendor del imperio atheniese e su consequente défaite a manos de Sparta. Nonobstante, etiam esseva contemporaneo del resurgimento del hegemonia atheniese a principios del seculo IV aEC.

Legente a Aristophanes es possibile cognoscer le intense discussiones ideologic (politic, philosophic, economic e litterari) in le Athenas del epocha.

Su postura conservative le portava a defender le validitate del traditional mythos religiose e monstrava se sceptic ante qualque nove doctrina philosophic. Specialmente il es cognoscite su odio contra Socrates, a qui in su comedia *Le nubes* presenta como un demagogo dedicate a inculcar tote typo de nescietate in le mentes del juvenes. In le terreno artistic anque esseva conservative, e considerava le theatro de Euripides como un degradation del theatro classic.

## Operas
Desde su juventute ille scribeva comedias. Se conserva dece-un opera sue, disveloppate con un structura definite in le qual ille alterna le dialogo e le canto.
Hesiodo

**Hesiodo** (in grec antique: *Ἡσίοδος*) era un poeta del Grecia Antique.

Su operas era jam desde le seculo 6 aEC objecto de studio e veneration. Ille es le prime grande compilator del religion grec antique. Ille scribeva e ordinava tote le mythologia transmittite ante oralmente. Su opera principal es le Theogonia, ubi ille loque sur le genealogia del deos del mythologia grec.
Assyria

**Assyria** era un impero del Antiquitate situate in le sud-west asiatic in le antique Mesopotamia, in le valle del rio Tigris cuje limites era:
* al nord: le montanias de Armenia.
* al sud: Chaldea.
* al est: Media.
* al west: Mesopotamia.
Lingua gaelic scotese

**Gaelico scotese** (*Gàidhlig na h-Alba*) es un lingua celtic con 58,652 parlantes que se conserva in alcun zonas del nord e west de Scotia — le terras alte ("Highlands") e le insulas occidental. Le population estimate de parlantes de anglese como secunde lingua es quasi 100%. A causa de migration economic tante parlantes habita in le terras basse ("Lowlands"), particularmente a Glasgow. Le gaelico es un lingua resimilante le lingua irlandese e le lingua del Insula de Man (Q-Celtic). Illo es anque parente a gallese e le altere linguas celtic (P-Celtic), ma plus lontano.

### Territorio traditional
Le territorio in qual se parla gaelico se extende traditionalmente super approximativemente le medietate del superficie total de Scotia, ma in le periodo medieval esseva le lingua del majoritate del habitantes.

### Promotion
Desde 2006 Bord na Gàidhlig es responsabile del promotion del lingua.

### Referentias
Ulster

**Ulster** (appellate *Cúige Uladh* in le lingua irlandese) es un provincia de Irlanda, un de quatro provincias traditional.

Le population de Ulster es quasi 2 milliones, e le territorio se extende super &nbsp;km². 

## Administration
Le provincia se compone de nove contatos. Sex contatos (quasi 57% de Ulster) comprende Irlanda del Nord: Antrim, Armagh, Down, Fermanagh, (London-)derry e Tyrone. Tres contatos (circa 43% de Ulster) es in le Republica de Irlanda: Cavan, Donegal e Monaghan. 

## Linguas
In Ulster se parla le lingua anglese, le lingua irlandese e un dialecto de Scots.
Richard Wagner

**Wilhelm Richard Wagner** (Leipzig, Germania, le 22 de maio 1813&nbsp;– Venetia, Italia, le 13 de februario 1883) esseva un compositor e director german, primarimente cognoscite pro su operas (plus tarde appellate "dramas musical").

Le compositiones de Wagner, particularmente illos de su tarde periodo, es notabile pro su textura complexe, harmonias e orchestration ric e le uso elaborate de "leitmotifs" – themas musical associate con characteres individual, locos, ideas o elementos del intriga. Wagner esseva un unic compositor del operas, pois que ille mesme scribeva le librettos pro omne su dramas musical. 

Primarimente ille establiva su reputation con obras como Der fliegende Holländer (Le Hollandese Volante) e Tannhäuser in un tradition romantic de Weber e Meyerbeer. Al mesme tempore ille transformava le arte de opera per su concepto del Gesamtkunstwerk (obra total del arte). 

Le Gesamtkunstwerk ha le scopo de synthesis de omne artes poetic, visual, musical e dramatic. Wagner formulava iste concepto in un serie de essayos inter 1849 e 1852. Ille realisava le ideas a grande scala in Der Ring des Nibelungen (Le Anello del Nibelungen), le cyclo monumental de quatro operas .

Comocunque, su pensatas re le importantia relative inter musica e drama plus tarde cambiava e ille re-introduceva alcun formas de opera traditional in su ultime obras al scena, inclusive Die Meistersinger von Nürnberg (Le Maestros Cantatores de Nuremberg).

Wagner esseva un pionero del avantiamento de medios de expression musical, como chromatica extreme e preste cambiante centros tonal, que profundemente influeva le developpamento del musica classic europee. Su drama musical Tristan und Isolde es a vices describite como le obra que initiava le era de musica moderne. Le influentia de Wagner ha ultrapassate le campo de musica a philosophia, litteratura, le artes visual e theatro.

Ille edificava su proprie domo de opera, le Bayreuth Festspielhaus, que contineva multe nove detalios de designo. Ibi Der Ring des Nibelungen e Parsifal habeva su premières e ibi su plus importante obras al scena continua esser representate usque nostre tempore al festival annual organisate de su descendentes.

Le ideas de Wagner al arte de diriger anque habeva multo influentia. Su scripturas re musica, drama e politica causava extensive commentarios in decennios recente, particularmente su opiniones antisemitic.

Omne isto Wagner compliva malgrado un vita plenate de, usque a su decennios final, exilio politic, affaires amorose turbulente, fame e plure vices fugita de su creditores. Su personalitate pugnace e opiniones contentiose re musica, politica e societate le faceva un persona controversial durante su vita e usque hodie. Le impacto de su ideas pote esser vidite in multe generes del arte in le vintesime seculo.
Robert Burns

**Robert Burns** (Allloway, Scotia le 25 de januario 1759&nbsp;– Dumfries, Scotia le 21 de julio 1796) esseva un poeta romantic e es le poeta national de Scotia. Ille nasceva apud Ayr e scribeva in un mixtura de scots e anglese. Le poeta habeva grande successo critic con *Poems, Chiefly in the Scottish Dialect* (1786) ma ille esseva plus tarde constringite a laborar in su ferma e como perceptor de impostos. Ille moriva a Dumfries.

## Referentias
Scots

**Scots** [skots], o **scotese**, alicun vices anque appellate *Lowland Scots* ("scotese del basse terra") o *Lallans*, es un lingua germanic, un varietate linguistic con origines in le dialecto anglese de Northumbria in le periodo medieval ma que monstra le influentia de disveloppamento independente durante le periodo ante 1603 quando Scotia esseva un stato. Le vocabulario independente es multo grande e include parolas de origine anglese, francese, latino, flamingo, norvegiano e gaelico.

### Numero de parlantes

Il es difficile determinar con precision le numero total de parlantes de scots, ma le population estimate (GRO Scotland 1996) es c. 30% del habitantes del pais (c. 1.5 milliones). Hodie le majoritate del burgesia in le citates parla anglese. Tante alteres parla un mixtura de anglese e scots.

### Territorio traditional e dialectos

Le territorio in qual se parla scots ("Lowlands") se extende traditionalmente super approximativemente le medietate del superficie total de Scotia. In alcun zonas del nord e west — le terras alte ("Highlands") e le insulas occidental — se conserva le gaelico, un lingua celtic resimilante le lingua irlandese. Le territorio de scots in Scotia es dividite in quatro zonas dialectal: *Central Scots* (plus que 60% del parlantes), *Northern Scots*, alicun vices anque appellate *Doric*, (c. 30%), *Southern Scots*, e *Insular Scots*. Se parla scots non solmente in Scotia ma anque in le provincia irlandese de Ulster (c. 33,000 parlantes in Irlanda del Nord e le alteres in Donegal).

Le poeta le plus celebre in le lingua es Robert Burns (1759-96).

### Referentias
Le etate del ration

**Le etate del ration: un investigation sur le ver e fabulose theologia** (in anglese: *The Age of Reason: Being an Investigation of True and Fabulous Theology*) es un tractato deistic, scribite per le radical anglese e revolutionario del seculo XVIII Thomas Paine, qui critica le religion institutionalisate e nega le infallibilitate biblic. Publicate in tres partes in 1794, 1795 e 1807, illo esseva multo succedite in le Statos Unite ubi illo causava un resurgimento deistic de pauc duration. Nonobstante le publico britannic recipeva lo con hostilitate pro timor al crescimento del radicalismo politic debite al Revolution francese.

Le etate del ration ha argumentos deistic commun; per exemplo, critica del corruption del Ecclesia christian e critica de su intention de acquirer poter politic. Paine advoca le ration in loco del revelation e pro isto ille vide le Biblia como un opera litterari e non como un texto inspirate per le divinitate.

Le etate del ration non es un texto atheistic proque illo promove le religion natural e advoca un Deo creator.
Elogio del follia

Le **Elogio del [[Schizophrenia|follia]]** (in grec *Μωρίας Εγκώμιον* e in latino *Stultitiae Laus*) es un essayo scribite in 1509 per Erasmo de Rotterdam e imprimite prime in 1511.

Fragmento del opera:

*"Lo que sur me le mortales dicerea, nam io non ignora lo mal que parla del Follia incluse le plus folles, io es, nonobstante, aquelle, e precisamente le unic que ha poter per diverter al dioses e al homines. E de illo es prove poderose, e lo representa bene, que a pena io ha aparecite in iste reunion plen, tote le semblante ha reflectate subite nove e insolite joia, le frontes han allegrate, e vos ha aplaudite con *'carcajadas alegres y cordiales, por modo que, en verdad, todos los presentes me parecéis ebrios de néctar no exento de nepente, como los dioses homéricos, mientras antes estabais sentados con cara triste y apurada, como recién salidos del antro de Trofonio(2)."''
Ballada del Vetule Marinero

**Le Ballada del Vetule Marinero** (titulo anglese: *The Rime of the Ancient Mariner*) es un poema scribite per le poeta anglese Samuel Taylor Coleridge in 1798.
Nordahl Grieg

**Nordahl Grieg** esseva un marinero, journalista, poeta, dramaturgo innovative, reporter de guerra, communista, e antifascista, voce del radio e heroe aviator. Nascite a Bergen in 1902, morte super Berlin in 1943.
American Heart Association

Le **American Heart Association** (Association American del Corde) es le maxime referente scientific in cardiologia del Statos Unite de America e del mundo.

## Interlingua
Iste association utilisa Interlingua in le summarios de su jornales.

## Ligamine externe
* Summarios in Interlingua
Al-Maʿarri

**Abul ʿAla Al-Maʿarri**, (Arabic  أبو العلاء المعري *Abū al-ʿAlāʾ al-Maʿarrī* 973 - 1058) esseva un philosopho e poeta arabe rationaliste in su tempo que attaccava le dogmas del religion.

Ille nasceva in Maʿarra, Grande Syria. Ille esseva membro del familia Banu Sulayman, familia notabile del citate pertenencente al tribu Tanukh. Ille perdeva le vista per le viruela al quattro annos.

Ille comenciava su carrera como poeta a un etate temprane, essente educate in Ma'arra e Aleppo, post in Antiochia e altere citates syrian.

Al-Qifti dise que in su viage a Tripoli, Al-Maʿarri visitava un monasterio christian cerca de Latakia ubi participava in debates de pholophia hellenistic, que le faceva planctar le scepticismo e le irreligiositate; alter historicos como Ibn al-Adim nega que ille esserea exposate a altere theologia differente del islamic.

Ille esseva duo annos in Bagdad, ubi esseva bene recipite in le salones litterari del epoca, sed pronto selectionava un vita ascetic.

## Philosophia
Al-Maʿarri esseva sceptic in su credentias e denunciava le superstition e le dogmatismo in le religion. Ille ha essite describite como un librepensator pesimistic, sed anque pensa se que ille poterea haver essite deiste. Un del temas le plus tractate in su poesia es le derecto del ration contra le tradition, le costume e le autoritate.

Al-Maʿarri inseniava que le religion esseva un invento inutile create per le antiquos.

:*Non crea que le declarationes del prophetas es ver; es tote fabricationes. Le homines viviva tranquilemente usque illes arivava e deteriorava le vita. Le libros sacre es sole un conjucto de contos otiose como qualcunque poterea haver e in effecto, illo produceva*.

Al-Maʿarri criticava multe le dogmas del islam como le Hadj, que nominava "le viage de un pagano".

Ille rejectava le revelation divine. Su credo esseva le philosophia e le ascetismo per le qual le ration sirve como guida moral e le virtute es le recompensa.

:*Le habitantes del terra se divide in duo*
:*qui ha spirito sed non religion*
:*e qui ha religion sed non spirito.*
Samuel Taylor Coleridge

**Samuel Taylor Coleridge** (12 de octobre 1772 - 25 de julio 1834), poeta, critico, e philosopho anglese, qui esseva, junctemente con su amico William Wordsworth, un del fundatores del romanticismo in Anglaterra. Su operas plus cognoscite es *[[Ballada del Vetule Marinero|The Rime of the Ancient Mariner]]* (*Le Rima del Marinero Ancian*, i.e. *Le Poema* [o *Ballada] del Marinero Vetule* - le titulo usa parolas e orthographia un poc archaic in anglese)  e *[[Kubla Khan]]*.

## Referentias
William Wordsworth

**William Wordsworth** (Cockermouth, Cumberland [hodie in Cumbria], Anglaterra, le 7 de april 1770&nbsp;– Rydal, Westmorland [hodie in Cumbria], Anglaterra, le 23 de april 1850) esseva un del plus importante poetas romantic anglese. Con Samuel Taylor Coleridge, adjutava al initio del Romanticismo in le litteratura anglese con lor publication conjunctemente de Balladas lyric in 1798. Iste obra influentiava in le litteratura del seculo 19. Ille esseva poeta laureate de Anglaterra de 1843 usque su morte in 1850.
Alsatia

**Alsatia** (*Alsace* in francese, *Elsass* in germano, *’s Elsàss* in alsatiano) es un region cultural e historic de Francia. Illo es constituite del departimentos de Alte Rheno e Basse Rheno.

Geographicamente Alsatia es situate inter le Rheno e le Vosgos.

De 1956 a 2015, Alsatia esseva un region administrative. Le capital esseva Strasburgo.

Le 1 de januario 2016, Alsatia esseva fusionate con le regiones de Lorena e Champagne-Ardenne pro formar Grande Est.
Maximilien Robespierre

**Maximilien François Marie Isidore de Robespierre** (Arras, Francia le 6 de maio 1758&nbsp;– Paris, Francia le 28 de julio 1794) esseva un politico e advocato francese e un del plus importante, influential e controverse leaders del Revolution francese.

Robespierre veniva de Arras e travaliava como un advocato e judice ante su election al Statos General de 1789 e le assembleas subsequente. Ille deveniva associate con le Club del Jacobinos e le faction radical Montagnard. Ille appoia suffragio universal, le abolition del sclavitude, equalitate ante le lege, unitate national francese, le derecto de portar armas e le democratia directe. Ille cultivava un imagine como *Le Incorruptibile*, pro su dedication al Revolution e pro su resistentia al offertas a scopo de corruption, e como un campion del gente ordinari. Ille participava in le Communa de Paris. Durante le medio de 1792, le Communa causava le agitation qui causava le abolition del monarchia. Le anno subsequente, ille habeva un rolo in le insurrection de 31 maio — 2 junio que causava le elevation e dominantia del Montagnardes.

Robespierre se univa con le potente Committee de Securitate Public in julio 1793, su rolo plus cogniscite. Le Regno del Terror comenciava in medio de menacias interne e externe contra le nove republica e un atmosphera de chaos e paranoia. Le governamento ordinava executiones frequente con le guillotine, specialmente in le prime medio de 1794. Tote formas de dissidentia contra illes esseva supprimite, inclusive le monarchistas e Girondinos del dextra, le Hebertistas del sinistra e le faction Dantonist del Montagnardes. Illes limitava derectos civil e prosequeva politicas radical, inclusive le suppression de Christianismo (Robespierre favorava deismo de stato). Le Regno del Terror se finiva le 27 julio 1794 quando le Convention National le denunciava, que causava su arrestation. Ille esseva guillotinate le die subsequente, conjunctemente con 21 adherentes.

Historicos continua discuter quante Robespierre habeva un rolo in le Regno del Terror, ma il ha consensos que ille esseva le figura plus potente, que ille lo appoiava e que su cadita lo finiva. Ben que alcun historicos marxista del seculo 20 le laudava e multos accentua le rolos de figuras altere, historicos moderne argue que su obsession con le creation de un republica ideal causava violationes del valores que ille habeva a un vice appoiate.
Lord Byron

**George Gordon Byron, 6te Baron Byron**, melio cognoscite como **Lord Byron** (London, Anglaterra, le 22 de januario 1788&nbsp;– Messolonghi, Grecia, le 19 de april 1824), esseva un poeta anglese, considerate como un del scriptores le plus versatile e importante del romanticismo. Su ultime e plus longe poema, que ha milles de stanzas, es le obra satiric *[[Don Juan (poema)|Don Juan]]*.

Byron esseva un amico del poeta Percy Bysshe Shelley e de su sposa, le autor de *[[Frankenstein]]*, Mary Wollstonecraft Shelley. Ille moriva de un febre durante que ille pugnava in le armea grec que liberava Grecia ab le Imperio Ottoman. Un de su tres filias esseva le mathematico Ada Lovelace.
William Blake

**William Blake** (London, Anglaterra, le 28 de novembre 1757&nbsp;– London, le 12 de augusto 1827) esseva un poeta pre-romantic, pictor, gravator, e mystico anglese.

Ben que considerate como pictor — ille pingeva alicun tableaus per oleo, preferente le aquarella e le designo, usque mesmo le gravure e le lithographia —, ille super toto se consecrava al poesia. Ille es le autor de un obra inspirate per visiones biblic con character prophetic. Su hallucinate stilo es moderne e le distingue ab su pares, mesmo si su themas es classic.
Nicomacho

**Nicomacho** (60 - 120) esseva un del plus importante mathematicos del mundo antique. Ille es cognoscite per su *Introduction al Arithmetica*, considerate le prime opera ubi le aritmetica es separate del geometria.
Hipparcho

**Hipparcho** (*Ἵππαρχος* in grec antique; 190 - c.120 aEC) esseva un astrologo, astronomo, geographo e mathematico del periodo hellenistic. Ille es considerate de fundator del trigonometria.
Aristarcho

**Aristarcho** (*Ἀρίσταρχος* in greco antique, *Aristarchus* in latino) esseva un astronomo e mathematico grec, nascite in Samos, Grecia. Ille era, secundo Archimedes, le prime persona qui proponeva le modello heliocentric del Systema solar, collocante le Sol, e non le Terra, in le centro del universo cognoscite. Ille scribeva un tractato re le distantias del sol e del luna.

## Referentias
Sibawayh

**Abū Bishr ʻAmr ibn ʻUthmān ibn Qanbar Al-Bishrī** (arabic: *أبو بشر عمرو بن عثمان بن قنبر‎*), cognoscite generalemente como **Sibaway** o **Sibawayhi** (Sībawayh) in persa **Sibuyeh** (*سيبويه*) e in arabic (*سیبویه*), esseva un pionero del grammatica arabic e recognoscite como le fundator del scientia grammatical arabic. Illo es credite que ille nasceva in Bayza (antique Nesayak) vero 760 e que ille moriva in Shiraz verso 796-767. Su opera *Kitab Shibawayh* es le referentia del grammatica arabic.
Lingua irlandese

Le **lingua irlandese** (*Gaeilge* [ˈɡeːlʲɟə]), anque appellate gaelico irlandese, es un lingua celtic que se parla traditionalmente in septe regiones, le majoritate in Irlanda occidental. Illo es un lingua resimilante le gaelico scotese e le lingua del Insula de Man, gaelico manese (Q-Celtic). Le lingua es anque parente a gallese e le altere linguas celtic (P-Celtic), ma plus lontano.

## Numero de parlantes

Il es difficile determinar con precision le numero total de parlantes traditional del lingua proque quasi tote le juvenes debe apprender lo a schola. Secundo le caso, le irlandeses pote posteriormente oblidar le lingua, maestrar lo sin poter parlar lo in lor vita quotidian, o describer se como gaelophone pro rationes sentimental. Nonobstante iste possibilitates, le lingua ha certo un stato alte e un penetration considerabile, e in le Republica de Irlanda e a presso de republicanos in le Irlanda del Nord.

Secundo le censo, 1,66 milliones de personas in le Republica de Irlanda sape parlar lo, ma le population de parlantes active es 72&nbsp;000.  Le population de parlantes (a tote le grados) in Irlanda del Nord es 95&nbsp;000.

## Territorio traditional

Le septe regiones (appellate *Gaeltachtaí*) in qual se parla le lingua irlandese son: (in le provincia de Ulster) le contato Donegal; (in le provincia de Connacht) Mayo e Galway; (e in le provincia de Munster) Kerry (duo districtos), Cork e Waterford. Il ha anque parve districtos in le provincia de Leinster in le contato de Meath.

## Stato official

Secundo le constitution del Republica de Irlanda le lingua irlandese es le prime lingua official. Le anglese es le secunde lingua official. Le lingua irlandese ha nulle stato official in Irlanda del Nord, nonobstante que le Accordo del Venerdi Sancte (1998) habeva recognoscite que le linguas irlandese e scots faceva «parte del ricchessa cultural del insula de Irlanda».

## Referentias
Plutarcho

**Plutarcho** (*Πλούταρχος* in grec antique, nascite in Cheronea (hodie Grecia) esseva un historico, biographo e essayiste grec.
Thales

**Thales Milesius** (*Θαλῆς ὁ Μιλήσιος* in grec antique) esseva le initiator del cerca rational sur le universo. Ille es considerate le prime philosopho del historia del philosophia occidental e esseva le fundator del schola jonic de philosophia, secundo le testimonio de Aristoteles.
Vitro

**Vitro** es un material solide amorphe e (noncrystallin). Vitros es typicalmente fragile e opticamente transparente. 
Como un substantia, vitro ha un rolo essential in scientia e industria. Su proprietates chimic, physic, e optic face lo convenibile pro multe applicationes.

Le typo le plus familiar de vitro, usate pro seculos in fenestras e bicarios, 
es vitro sodocalcic, facite de circa 75% silice (quarz, SiO2) plus Na<sub>2</sub>O, CaO, e plure additives minor. 
Frequentemente, le termino *vitro* es usate in un senso limitate pro referer a iste uso specific. 

In scientia, totavie, le termino *vitro* es usualmente definite in un senso plus large, 
includente omne solido con un structura noncrystallin (amorphe) e 
que exhibi un transition vitric quando illo es califacite verso le stato liquide. 
In iste senso plus late, vitros pote esser facite de bastante differente classes de materiales: alligatos metallic, fusiones ionic, solutiones aquee, liquidos molecular, e polymeros.  
Pro multe applicationes, tal como bottilias e berillos, vitros polymeric (vitro acrylic, polycarbonato, polyethyleno terephthalato), e un plus leve alternativa al traditional vitros silicic.

## Galeria

File:Moldavite Besednice.jpg|Moldavite, un vitro natural formate per impacto meteoric, ab Besednice, Bohemia
File:Roman diatretglas.jpg|Roman cuppa vitric ab le seculo 4.
File:Kosta-window.jpg|Le plus ancian fenestra vitric in Svedia (Kosta Glasbruk, 1742)


## Vide etiam
* Stato de materia

## Referentias
Ligno

**Ligno** es un texito dur e fibrose trovate in multe plantas. Illo ha essite usate pro centos de milles de annos pro ambe como un combustibile e un material de construction.  
Illo es un material organic, un composito natural de fibras de cellulosa (que es robuste in tension) incastrate in un matrice de lignina que resiste compression. 
Ligno es producite como secundari xylema in le pediculos de arbores (e altere plantas lignose). 
In un arbore vivente, illo exeque un function supportante, permitter plantas lignose de vegetar grande o de star per se. 
Illo anque media transferimento de aqua e nutrimentos al folios e altere texitos crescente. 
Ligno pote referer anque a materiales plantal con proprietates comparabile, a materiales ingenierate ab ligno, e fragmentos o fibras lignose.  

Le Terra contine circa 1 billion tonnas de ligno, que vegeta al rata de 10 milliardo tonnas per anno.
Como un ressource abundante e renovabile, materiales lignic ha essite de interesse como un fonte de energia renovabile.
In 1991, approximatemente 3,5 milliardo metros cubic esseva recoltate. Usos dominante de iste ligno esseva pro mobiles e construction.

## Vide etiam
* Arbore
* Planta lignose

## Referentias
Highlands

Le "**Highlands**" ("terras alte," appellate *A' Ghàidhealtachd* in gaelico e le *Hielands* in scots) son le terras alte del nord-west de Scotia que se extende super approximativemente le medietate del superficie total del pais. Traditionalmente se parlava le gaelico in le "Highlands" e scots in le terras basse o "Lowlands".
Lowlands

Le "**Lowlands**" (appellate *Lawlands* o *Lallans* in scots, litteralmente "basse terras") son le terras basse del sud-est de Scotia que se extende super approximativemente le medietate del superficie total del pais. Traditionalmente se parlava scots in le "Lowlands" e gaelico in le terras alte o "Highlands".
Bilthoven

**Bilthoven** es un municipalitate locate in le Paises Basse ubi es locate le centro del Union Mundial pro Interlingua.
Glasgow

**Glasgow**, appellate *Glaschu* in le gaelico e *Glesga* in scots, es le citate le plus grande de Scotia. Illo es situate super le fluvio Clyde in le Lowlands occidental. Glasgow ha un reputation como un citate del classe laborante distinguite de immigration del terras alte e de Irlanda. Le population del citate es 592,000, con 1,199,629 in le zona urban.

## Referentias
Papiro

**Papiro** es un material tenue principalmente usate pro scriber e imprimer super, pro designar, o pro pacchettar. 
Illo es producite per pressar insimul fibras humide, typicalmente pulpa de cellulosa derivate ab ligno, pannellos, o herbas, e siccar los a in folios flexibile.

Papiro es un material versatile con multe usos. Ben que le uso le plus commun es pro scriber e imprimer super, illo es anque largemente usate como un material pacchettante, 
in multe productos dismaculante, in un numero de processos industrial e constructional, e interdum como un ingrediente in alimento&nbsp;– presertim in culturas asiatic.

Papiro, e le processo de facer de papiro con pulpa, es dicite de esser disveloppate in China durante le antique 2de seculo dC per Cai Lun, un eunucho del Han corte, 
ben que le plus antique archeologic fragmentos de papiro deriva ab le 2de seculo aC in China.

## Vide etiam
* Ligno

## Referentias
Panama

**Panama** (officialmente: **Republica de Panama**; in hispano: *República de Panamá*) es un pais soveran de America, locate in le extreme sud-est de America Central. Su capital es le citate de Panama.
Terra Nostra

**Terra Nostra**, publicate in 1975, es un romance del scriptor mexican Carlos Fuentes que ganiava le Premio Romulo Gallegos in 1977.
Giuseppe Verdi

**Giuseppe Fortunino Francesco Verdi** (Busseto, Italia [tunc in le Prime Imperio Francese], le 10 de octobre 1813&nbsp;– Milan, Italia, le 27 de januario 1901) esseva un compositor italian del periodo romantic, principalmente de operas. Ille esseva un del compositores le plus influente del seculo 19. Su obras es frequentemente presentate in domos de opera in tote le mundo e, transcendente le limites del genere, alicun de su cantos ha devenite un parte del cultura popular – per exemplo "La donna è mobile" de Rigoletto, "Va, pensiero" (Le choro del sclavos hebree) de Nabucco, "Libiamo ne' lieti calici" (Le canto de biber) de La Traviata e le "Grand March" de Aida.

Le musica de Verdi a vices ha essite criticate pro in general usar un idioma musical diatonic in loco de chromatic e pro un tendentia a melodrama, principalmente in su prime obras. Nonobstante, su pecias de maestro continua dominar le scena de opera un seculo e medie post lor composition.

## Vide etiam

* Musica classic
Linguas goidelic

Le **linguas goidelic** o **linguas gaelic** (lingua irlandese: *teangacha Gaelacha*, gaelico scotese: *cànanan Gàidhealach*, gaelico mannese: *çhengaghyn Gaelgagh*) son le lingua irlandese in Irlanda, gaelico scotese in Scotia, e gaelico mannese in le Insula de Man. Illos forma le gruppo septentrional del linguas celtic insular.

Le tres linguas son anque parente a gallese e le altere linguas celtic (linguas brittonic), ma non son mutualmente intelligibile con illos. Le gaelico e le lingua irlandese son scribite secundo le orthographia traditional, ma le lingua mannese e scribite in un orthographia non-traditional basate sur le orthographia del anglese con legier influentia del gallese. Le ultime parlante traditional del mannese moriva in 1974, ma hodie il ha multe gente que apprende le lingua e lucta pro reanimar lo.
Linguas brittonic

Le **linguas brittonic** (gallese: *ieithoedd Brythonaidd/Prydeinig*, cornico: *tavosow brythonek/predennek*, britone: *yezhoù predenek*) son le gallese (parlate in Galles), cornico (Cornuallia) e britone (Britannia armorican). Illos forma le gruppo meridional del linguas celtic insular.

*Le Biblia era traducite al lingua gallese in 1588*

Le tres linguas son anque parente al altere linguas celtic (linguas goidelic), ma non son mutualmente intelligibile con illos. Le ultime parlante traditional in Cornuallia moriva in le seculo 19, ma hodie il ha multe gente que apprende le lingua e lucta pro reanimar lo.
Guerra Civil Russe

Le **Guerra Civil Russe** esseva un guerra ab 1917 usque 1923 in le territorio del antique Impero Russe, inter le nove governamento blochevista e su Armea Rubie, in le poter ab le Revolution de Octubro de 1917 e le militates del ex armea zariste agruppate in le Movimento Blanc, de ideologie zariste e orthodoxe.
Campania del Caucaso

Le **Campania del Caucaso** (russo: *Кавказский фронт*) es le conjuncto de combattos inter le Armea Russe e le Armea Turchese in le Prime Guerra Mundial in le region del Caucaso, territorio que le dos paises voleva controlar.
Wangari Maathai

**Wangari Muta Maathai** (Nyeri, Kenya le 1 de april 1940 – Nairobi, Kenya le 25 de septembre 2011) esseva un activista politic e ecologista kenyan.

In 2004 illa recipeva le Premio Nobel del Pace pro "su contributiones al disveloppamento sustenibile, al democratia, e al pace". Illa esseva le prime femina african in reciper iste premio.
Litteratura nederlandese

Usque le seculo 11 le litteratura in nederlandese e le litteratura de Europa consisteva de poesia oral, e le prime exemplos es le trobadores e menestreles. Le textos religiose e scientific esseva scribite in latino. Le textos supervivente non es abundante. In le seculos 12 e 13 le textos scribite esseva re cavalleria e sequeva le modello francese.

Solo ab final de seculo 13 le litteratura ha textos plus importante. Le publico principal esseva le burgesia. Le crescente importantia politic e cultural del sud de Hollanda faceva que le plus parte del operas del Basse Medievo esseva scribite in dialectos del sud de Limburgia, Brabante flamenco e Flandra.

## Antique nederlandese
Le essential de lo que nos ha del antique nederlandese es parolas isolate. In un voto de baptismo de Utrecht, del seculo 8, on pote leger: *Gelobistu in got alamehtigan fadaer* (Crede vos in Deo, Pater omnipotente). E il ha anque un manuscripto del seculo 10 cognoscite como *Wachtendonckse Psalmen* (le Psalmos de Wachtendonck) cuje manuscripto orginial es perdite, mas cuje copias ha le mesme fragmentos del antique nederlandese. Il ha anque altere textos plus vetule del seculo 11. Iste phrase es cognoscite como le plus vetule in nederlandese:

« Maltho thi afrio lito » (Io dice te, servo: io dono te le libertate)

Le texto litterari le plus antique, de final del seculo 11 es le famose * Hebban olla vogala*:

hebban olla vogala nestas hagunnan
hinase hic enda thu
wat unbidan we nu

("Tote le aves ha comenciate su nido
menos tu e io.
A que spera nos ?")
Benjamin Lee Whorf

**Benjamin Lee Whorf** (Winthrop, Massachusetts, SUA le 24 de april 1897&nbsp;– Wetherford, Connecticut, SUA le 26 de julio]] 1941) esseva un impreviste gigante in le sphera de linguistica. Benque, como juvene, ille studiava linguas traditional (latino, francese, germano) in le schola, e postea. privatemente, un poc de greco, hebreo, hungare, e, in plus, le linguas del indigenos american, specialmente aztec, hopi, maya, e nahuatl, ille esseva formate como ingeniero e ganiava su vita durante multe annos in un empleo semi-technic como inspector e ingeniero de un firma de assecurantia contra le incendios. Quando ille esseva scholar independente, le mundo intellectual non ha prestate attention ad ille, ma post 1931, como discipulo del eminente linguista Edward Sapir (qui habeva essite le prime director de recercas linguistic del International Auxiliary Language Association (IALA)) al Universitate Yale, ille acquireva importantia e prestigio.

## Ligamines externe
* Benjamin Lee Whorf e le grammatica universal
Frisia

**Frisia** (in frison ***Fryslân*** e in nederlandese ***Friesland***), nominata post le Frisones, es un provincia del Paises Basse situate in le parte nord del pais. Illo se situa a occidente de Groninga, a nord-occidente de Drenthe e Overijssel, a nord de Flevoland, a nord-est del Olanda Septentrional e a sud del Mar de Wadden. Desde januario 2020, le provincia habeva un population de 649,944 habitantes e un area total de 5,749 km² (2,220 sq mi).

Le provincia es dividite in 18 municipalitates. Le capital e sede del governamento provincial es le citate de Leeuwarden (in frisone occidental: Ljouwert, in liwwaddes: Liwwadde), un citate con 123,107 habitantes. Altri grande municipalitates in Friesland es Sneek (pop. 33,512), Heerenveen (pop. 50,257) e Smallingerland (qui include le citate de Drachten, pop. 55,938). Desde 2017, Arno Brok es le Commissario del Re in le provincia. Un coalition del Christian Democratic Appeal, del People's Party for Freedom and Democracy, del Labour Party e del Frisian National Party forma le branche executive. Le zona del provincia faceva parte de un antiqua e plus grande region de Frisia. Le terra es principalmente constituite de prato e ha numerosos lagos. Le linguas official de Frisia es le frisone occidental e le nederlandese. Illo esseva nominata post le region de Frisia.

## Lingua
In Frisia se parla le frison, un lingua germanic; e le lingua nederlandese. Alicun frisones parla dialectos del basse saxon.

## Ligamines externe
* Pagina web del provincia
Flevoland

**Flevoland** es un del dece-duo provincias del Paises Basse. Le capital del provincia es Lelystad. Le totalitate de su territorio consiste in *polders* (terras reclamate del mar).
Geldria

**Geldria** o **Gheldria** (officialmente: *Gelderland*) es un del dece-duo provincias del Pais Basse. Le capital del provincia es Arnhem.
Limburg (Pais Basse)

**Limburg** es un del dece-duo provincias del Paises Basse e le capital del provincia es Maastricht. Illo adjace le provincia de Limburg in Belgica.
Brabant del Nord

**Brabant del Nord** es un del dece-duo provincias del Paises Basse. Le capital del provincia es 's-Hertogenbosch.