Vitamina

**Vitaminas** es combinationes chimic, que le organismo non necessita como portator
de energia, sed por altere functiones de importantia vital, sed que del altere
latere le metabolismo non pote bastante synthetisar. Vitaminas debe essere
absorbite con le nutrimento, illes es *essential*. Plantas non necessita
vitaminas, illes ipse pote synthetisar omne substantias organic. Alicun
vitaminas es apportate al corpore in stadio initial, in forma de provitaminas,
que le corpore tunc converte in le forma active. On divide le vitaminas in
le quales que es solubile in grassia - le vitaminas lipophiles, e le quales
que es solubile in aqua - le vitaminas hydrophiles.

In animales differentes, substantias differentes es considerate esser
vitaminas. Per exemplo le majoritate del species de animales inclusive le
majoritate del mammiferos, pote synthetisar vitamina C, e per consequente illes
non necessita iste vitamina. Primates (e igitur le homine), pteropodides e
porcos de India isto non pote proque non a illes manca
L-galactonolacton-oxidase. Ita vitamina C al majoritate del animales non es
un vitamina, al homine ille es. Anque cattos necessita retinol (vitamina A1),
sed assume un position special proque illes, in constrasto a quasi tote
altere animales, non pote converter beta-carotin in retinol.

In le homine le definition mencionate supra vale por 13 combinationes chimic
organic. De istos 11 nullemente pote esser syntetisate del corpore ipse.
Le corpore mesme pote synthetisar vitamina D si basta le exposition al
lumine solar. Synthese proprie de anque existe de niacin, le qual pote esser
producite ex le aminoacido tryptophan. Le ingestion necessari de niacin
debe tener se al quantitate del proteina absorbite e ita es influentiate
per le costume de alimentation (vegetarianismo o omnivoria).

## Function del vitaminas
Vitaminas participa in multiple reactiones del metabolismo. Lor scopo es
le regulation del utilisation de carbohydratos, proteinas e minerales. Illes
promove lor degradation e modification e servi por ganio de energia.
Vitaminas consolida le sistema de immunitate e illes es necessari en le
construction de cellulas, globulos de sanguine, ossos e dentes. Cata vitamina
ha un function proprie. Illes se distingue in respecto de lor effectos
differentes.

## Historia del vitaminas
Post haber legite un articulo del medico hollandese Christiaan Eijkman le
chimico polonese Casimir Funk se applicava intensivemente con le isolation del
agente contra beriberi, un maladia pro manco de vitamina, un maladia que esseva
inexplicabile usque tunc e se manifestava in Japan e Java. Eijkman habeva
observate in un hospital militar que preter le patientes (prisioneros) e
personal anque le gallinas in le corte del hospital revelava le symptomas del
maladia beriberi (in Interlingua: passo de ove). Nam le gallinas esseva
recentemente alimentate per le mesme ris blanc como le patientes e le personal,
in loco de le ris brun como usque nunc. Beriberi esseva accompagniate per
debilitate e paralyse. Iste maladia non appareva ante que on habeva introducite
machinas europee a pelar de ris. On suspectava un maladia pro manco de alique.
Casimir Funk insulava ex furfure de ris un substantia, que poteva sanar iste
maladia. Le analyse de iste combination monstrava, que se tractava de un
combination que contine nitrogen - un amin. Funk habeva trovate le tiamin, que
hodie es cognite como vitamina B1. Pro iste reporto Funk proponeva le parola
artificial "vitamin" (ex "vita" e "amin"). 1926 Le vitamina B1 (tiamin) per le
prime vice esseva insulate in forma crystalline ex furfure de ris per le
chimicos hollandeses Barend C.P. Jansen e Willem Donath. 1936 le structura
de vitamina B1 esseva clarificate simultanee de Robert R. Williams e Rudolf Grewe. 
Le synthese succedeva 1936 per Robert R. Williams e 1937 per Hans Andersag e Kurt Westphal.