open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dinosauria

Un **dinosauro** (**Dinosauria** Owen, 1842) es un gruppo diverse de animales que esseva le vertebrato terrestre dominante durante 160 milliones de annos, ab le periodo Triassic (c. 230 milliones de annos passate) usque le fin del periodo Cretacee (c. 65 milliones de annos passate), quando le Extinction massive cretacee causava le extinction del majoritate del species de dinosauros al fin del era mesozoic. Le historia fossile indica que aves evolveva in le gruppo theropodic de dinosauros in le periodo jurrasic. Aves superviveva le extinction massive cretacee, includente le ancestres del aves moderne; ita, in systemas de classification moderne del species de vita, aves son considerate como un typo de dinosauro, le sol gruppo ancora existante.

Dinosauros es un gruppo diverse. Aves, con plus que 9'000 species, es le gruppo vertebrate le plus diverse (ultra pisces con pinna radiate). Paleontologistas ha identificate plus que 500 generes e plus que 1 mil de species de dinosauros non-ave. Dinosauros esse representate in cata continente con species existante e fossiles. Dinosauros pote esser herbivore o carnivore. Plure dinosauros, includiente aves, ha essite bipedal, ma plure gruppos extincte esseva quadrupedal, e alteres poteva cambiar inter iste posturas. Plure species habe structuras elaborate fastose, como cornos o crestas; alcun gruppos disvellopava structuras plus complexe, como armatura ossose. Dinosauros ave ha essite le vertebrate volante dominate post que le extinction del pterosauros, e le evidencia ha suggerite que cata specie ancian de dinosauro creava nidos e poneva ovos como le species moderne de aves. Ben que dinosauros esse sapite pro esser grande, le majoritate de dinosauros mesozoric esseva le dimension de humanos o plus parve.

Le parola anglese "dinosaur" esseva create in 1842 per paleontologista anglese Richard Owen, ab le parolas grec δεινός (*deinos*) "terribile, potente, meravilliose" e σαῦρος (*sauros*), "lacerta". In le medie prime del seculo 20, le communitate scientific credeva que dinosauros esseva animales que esseva animales torpide non intelligente. Le majoritate del recerca conducite post que le annos 1970, nonobstante, ha indicate que dinosauros esseva animales active con metabolismos elevate e con plure adaptationes pro interaction social.

Hodie, dinosauros forma parte del cultura mundial. Post que le prime fossiles de dinosauros esseva discoperite in le seculo 19, fossiles montate (real o artificial) ha essite attractiones major in museos por cata parte del mundo. Dinosauros ha essite presentate in libros e films como *[[Jurassic Park]]*, e discoperaturas nove esse reporate rapidemente per le media.

## Phylogenia
Zelandia

**Zelandia** (o **Zealandia**) es un nove continente a 95% submergite sub 1 ad 2 km de aqua. Illo es cartographiate in 2023. Le parte emergite es Nove Zelanda.

Con isto, le lista del continentes geologic deveni:
#Africa
#Nord America
#Sud America
#Antarctica
#Eurasia
#Oceania
#Zelandia

Se formava 83 Ga retro, al fin del Cretaceo.

Su superficie es circa 5 milliones de km² e su culmine es Aoraki (Cook monte, 3'724 m)
Lingua britone

Le **lingua br<u>i</u>tone** (in le lingua ipse,  ) es parlate per un proportion diminuente del population del Britannia armorican (parte del Republica Francese actual). Ante 1945, le britone esseva le lingua currente del Britannia occidental. Postea, un varietate de factores—vulgarisation del television e del radio, pressiones sociolinguistic, associationes politic negative, etc.—ha favorisate le universalisation del uso del francese. Un movimento de revitalisation linguistic comenciava desde le annos 1960, ma le responso official ha essite tepide (si non hostil) ante le annos 2000.

Le britone es un lingua celtic insular. Illo esseva implantate in Britannia per refugiatos del Grande Britannia in le seculo 6. Le lingua ha multe affinitates con le lingua cornic (parlate traditionalmente in Cornuallia) e le gallese (parlate in Galles). Illo es le sol lingua celtic a continuar a esser parlate in le Europa continental.

Secundo un sondage del Officio del Lingua Britone (un organo create recentemente per le Region Britannia), le population de parlatores de britone in 2007 esseva approximativemente 206&nbsp;000 in le cinque departimentos del Britannia traditional. Minor numeros de parlatores de britone habita in Paris e altere locos de Francia e del mundo.
Johannes Brahms

**Johannes Brahms** (Hamburgo, Germania, le 7 de maio 1833&nbsp;– Vienna, Austria, le 3 de april 1897) esseva un compositor e pianista german, un del plus grande personalitates musical del periodo romantic. Ille nasceva in Hamburgo ma passava un grande parte de su vita professional in Vienna, ubi ille dominava le scena musical. Brahms es a vices aggruppate con Johann Sebastian Bach e Ludwig van Beethoven como un del "tres grande Bs". 

Brahms componeva pro piano, ensembles de camera, orchestra symphonic, voce solo, e choro. Ille esseva un pianista virtuose e presentava le première de un grande parte de su proprie obras. Ille anque collaborava con alcun del optime musicos del periodo, includente le pianista Clara Schumann e le violinista Joseph Joachim. Multe de su obras son includite in le repertoire de concertos standardisate.

Brahms esseva un perfectionista sin compromisso. Ille destrueva multe de su obras e – in le caso de alteres – optava a non publicar los.

Brahms es sovente considerate *e* como un traditionalista *e* como un innovator. Su musica ha radices firme in le structuras e technicas de composition del maestros del periodos baroc e classic. Ille esseva un maestro de contrapuncto, le complexe e stricte methodo de composition, e anque del disveloppamento thematic, un arte con pioneros como Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart e Ludwig van Beethoven.

Brahms voleva honorar le "puritate" de iste venerabile structuras "german" e poner los in le idioma musical del periodo romantic, al mesme tempore creante nove vias pro harmonia e melodia. Nonobstante que multe de su contemporaneos trovava su musica troppo academic, su grande contribution e habilitate musical ha essite admirate per personalitates tanto diverse como Arnold Schönberg e Edward Elgar. Le attentemente construite e complexe obras de Brahms deveniva un fonte de inspiration pro un tote generation de compositores.
Crise alimentari in le Corno de Africa de 2011

Le **crise alimentari in le Corno de Africa de 2011** es un fame que occurreva in multe regiones del Corno de Africa como resultato de un sever siccitate que affecta a tote le region de Africa Oriental, nominate como "le pejo in 60 annos", ha causate un sever crise alimentari in Somalia, Ethiopia e Kenya menaciante le subsistentia de plus de 12 milliones de personas.
Guerra Civil Somalian

Le **Guerra Civil Somalian** es un conflicto armate in Somalia que comenciava in 1986. Le conflicto ha causate destabilisation e instabilitate in tote le pais, con le actual phase del conflicto armante essente un proba de como le governamento somalian perde controlo del stato al fortias rebelle.

## Referentias
Guerra civil

Un **guerra civil** es le situation que existe quando intra un stato, un lucta armate contrapone le fortias armate de un stato a gruppos armate identificabile, o gruppos armate inter se, in combates de qui le importantia e extension excede le simple revolte o insurrection.

Ab le puncto de vista del derecto del guerra, on usa le expression « conflicte armate non international », le parole « guerra » essendo reservate pro le conflicte armate international.

Pro esser considerate como « guerra », le hostilitate debe attinger un certe grado de intensitate, durar un certo tempore e implicar duo gruppos identificabile, militarmente e politicamente structurate. Iste criterios permitte distinguer le guerra civil del « disturbios interne » que pote esser caracterisate per actos de violentia similari ma que non presenta le particularitates de un conflicte armate (tumulto, insurrection, repressiones, luctas de factiones inter se o contra le potentia in loco, per exemplo).

Le localisation del conflicte intra un stato distingue le guerra civil del conflicte armate international, que contrapone le fortias armate de al minus duo estados. Iste caracter non-international es tamen relative. Es commun que le grupos armate sia supportate, plus o minus apertemente, per altere estados. Iste assistentia es sovente logistic, ma pote etiam includer le invio de truppas: le guerra civil espaniol es un exemplo celebre con le supporto date al franchistas per le Germania Nazi e Italia fascista, e al republicanos per le URSS.

Le origine de un guerra civil pote esser de diverse natura: ethnic, religiose, communitari, social, economic, un altere guerra, politic, ideologic o etiam territorial. Particularmente in iste ultime caso, un guerra civil pote esser considerate como un guerra de independentia si su objectivo es le lucha contra un domination colonial o un occupation extraniere.
Radice (disambiguation)

**Radice** pote esser usate pro:
* Le parte subterranee de un planta: radice (biologia)
* Le prime parte de un parola: radice (linguistica)
* Le origine de alique, p.ex. "le radice del problema" = "le origine del problema"
* Le operation mathematic inverse al potentia: radice quadrate
Fame irlandese (1879)

Le **fame irlandese de 1879** esseva le ultime fame irlandese. Dissimile al altere Grande Fames de 1740-1741 e 1845-1849, le fame de 1879 causava fame plus tosto que mortes, debite al cambios in le technologia del production de alimentos, receptas del migratores irlandese e le responsa del governamento Britannic.

Iste fame non es multe recordate in le historia de Irlanda proque non habeva tante mortes como in alteres.
Battalia de Actium

Le **Battalia de Actium** esseva un battalia producite le 2 de septembre 31 aEC inter le flottas de Cesare Augusto, dirigite per Agrippa, e illo de Marco Antonio e su alliate Cleopatra, fronte al golfo de Ambracia e le promontorio de Actium. Le battalia finalisava con le victoria de Cesare Augusto e le fugita de Antonio e Cleopatra.
Lingua carelian

Le **lingua carelian** (*karjala*, *karjal* o *kariela*) es un lingua parlate in le Republica Russe de Carelia. Illo es multe proxime al dialectos del finnese parlate in le est de Finlandia e multe linguistas classifica le carelian como un dialecto del finnese.
Georges Bizet

**Georges Bizet** (Paris, Francia le 25 de octobre 1838&nbsp;– Bougival, Francia le 3 de junio 1875) esseva un compositor francese, principalmente de operas.

Bizet studiava piano e organo in le Conservatorio de Paris, composition con Jacques Fromental Halévy, e durante un periodo anque harmonia con Charles Gounod. Jam durante su studios ille scribeva su prime symphonia in C-dur. 

In 1857 ille ganiava le premio Prix de Rome. 

Inter 1858-1860 ille habitava in Italia. Su prime operas (Les pêcheurs de perles, La jolie fille de Perth, Djamileh) non esseva successose.

Tardava usque le presentation del suite L'Arlésienne ante que Bizet ganiava un plus grande successo.

Anque su plus grande obra, le opera Carmen incontrava incomprehension e reluctantia in tante grado, que alcun biographos suspecta que isto causava le collapso nervose e morte prematur del compositor -ma iste theoria non es verificate.

Le obras de Bizet solo esseva vermente appreciate post su morte.
Ille es interrate in le cemeterio Père-Lachaise, le statua del tumba es projectate de Charles Garnier.
Trong Hoa

**Trọng Hóa** es un commune que se trova in le provincia de Quang Binh in le region de Bac Trung Bo, Vietnam.
Antique Confederation Switze

Le **Antique Confederation Switze** esseva le precursor del Switza moderne. Le *Eidgenossenschaft* switze (confederation) esseva minus un federation que un nexo debile inter parve statos quasi independente que existeva desde le fin del seculo XIII usque 1798, quando ille esseva invadite per Napoleon I, qui le transformava in le Republica Helvetic.
Republica Helvetic

Le **Republica Helvetic** esseva un stato que durava cinque annos, desde 1798 usque 1803, in le actual Confederation Helvetic. Ben que ephemere, illo marca un transition importante del antique Confederation Switze verso lo que vadeva devenir le Confederation Switze moderne.
Lingua sarde

Le **sardo** o **lingua sarde** (*sardu* o *limba sarda* in sarde) es un lingua romanic in le insula e region de Sardinia. Illo es un macrolingua integrate per un insimul de variantes dialectal. Illo es considerate le plus conservative del linguas romanic.

## Historia
Le historia del insula de Sardinia, isolate del continente europee usque le tempos moderne, permitteva un disveloppamento de un lingua romanic differente que ha vestigios del linguas preromanic del insula. Le lingua ha le sequente substratos:
* etrusco
* basco
E le adstratos sequente:
* catalano
* espaniol
* italiano

## Comparation inter le italiano e alicun varietates del sardo e altere linguas de Sardenia

## Ligamines externe
* Accademia campidanese di lingua sarda
Lingua mirandese

Le **lingua mirandese** o **mirandese** es un lingua romanic del subgruppo asturleonese parlate in Miranda do Douro (Portugal).

## Officialitate
Illo es un lingua official secunde le Lege n.º 7/99 de 29 de januatrio 1999 del Republica Portugese ("Recognoscentia official de derectos linguistic del communitates mirandese").

## Parlatores
Le mirandese es parlate per 15.000 persones in Miranda do Douro e Vimioso.

## Ligamines externe
* Convention Ortographic del Lingua Mirandese
François Rabelais

**François Rabelais** esseva un scriptor, medico e humanista francese. Ille usava anque le pseudonyme **Alcofribas Nasier**, anagramma de su nomine.

## Biographia
Ille esseva filio de Antoine Rabelais, advocato in Chinon.

## Analyse de su opera
Per scriber se prime scriptos, Rabelais inspira se directemente in le folklore e le tradition oral popular. In 1532 appareva in Lyon *Les Grandes et inévitables chroniques de l'énorme géant Gargantua*, un collection anonyme de contos popular epic e comic. Iste contos extraheva su fontes del libros de cavalleria del Etate Media.

Rabelais proponeva se scriber un texto que recomenciarea le narrative del Chronicas. Ille tornava contar le historia de Pantagruel, filio de Gargantua.

Ante le successo de su Pantagruel, Rabelais rescribeva le historia de Gargantua.

### Themas
Rabelais conta le gestas de duo gigantes: Pantagruel e Gargantua, desde su nascentia usque su maturitate. Illos non es cruel ogros, ma gigantes bonitate e glutton.

## Operas
* *Pantagruel* (1532)
* *Gargantua* (1534)
* *Tiers Livre* (1546)
* *Quart Livre*
* *Cinquième Livre* (postmortem, 1564)
Skanderbeg

**Georgio Castriota** (plus cognoscite como **Skanderbeg**; in albanese: *Gjergj Kastrioti Skënderbeu*) esseva un aristocrate e militar albanese, considerate como le heroe national de Albania. Ille recipeva su supernomine *Skanderbeg* del ottomanos, que significa "prince Alexandro" (in turco *İskender Bey*).
Statos Federate de Micronesia

Le **Statos Federate de Micronesia** es un pais archipelagic in le Oceano Pacific del nord. Le forma curte del stato pote esser «Micronesia», ma isto ha propriemente un significato plus large, e il es preferibile usar le acronymo SFM. Le pais es composite de quatro statos, a saper Yap, Chuuk, Pohnpei e Kosrae. Approximativemente le medietate del population habita Chuuk, ma le citate capital es Palikir in Pohnpei. Le archipelago esseva previemente cognite como le Insulas Carolin. Le zono economic exclusive del SFM avicina cellos de Palau, Guam, le Insulas Marshall, Nauru e Papua Nove Guinea.

Le SFM es independente desde 1986, ma le ancian poter tutelari—le Statos Unite—continua a garantir le defensa del pais secundo un Compacto de libere association. Ante passar sub un tutela del ONU administrate per le marina statounitese (con Palau e le Insulas Marshall), le SFM esseva un possession japonese. Japon lo habeva conquirite del germanos durante le Prime Guerra Mundial. Ante le breve periodo de colonisation german, le insulas esseva un appanage del Philippinas espaniol.

Le population es largemente de ascendentia micronesian, con parve communitates de philippinos, statouniteses, chineses, polynesianos, etc. Un proportion del population indigena descende in parte de colonos japonese.

Cata stato possede su proprie lingua local—yapese, chuukese, pohnpeiano e kosraeano—e le linguas ulithian e woleaian son currente in le insulas de Ulithi e Woleai (parte del stato de Yap). Istes son omnes linguas official con le lingua anglese, que predomina in le uso governamental e le education secundari e tertiari.

Christianismo es le religion dominante in tote le quatro statos. Il existe parve numeros de bahá'ís, buddhistas, e alteres.

Le economia del SFM es basate in le agricultura e pisca de subsistentia. Le sol ressources mineral de importantia economic son depositos de phosphato de alte grado.

## Referentias
Micronesia

**Micronesia** es un del tres grande regiones geographic in qual le insulas del Oceano Pacific son conventionalmente divise; le alteres son Polynesia e Melanesia. Le paises e territorios incluse in Micronesia son:

* Statos Federate de Micronesia (previemente cognite como le Insulas Carolin; stato in libere association con le Statos Unite)
* Insulas Marshall (in libere association con le Statos Unite)
* Kiribati (previemente cognite como le Insulas Gilbert)
* Insulas Marianna del Nord (territorio del Statos Unite)
* Nauru
* Palau (in libere association con le Statos Unite)
* Guam (dependentia del Statos Unite)

Le division tripartite del insulas pacific ha essite contestate como artificial. Nonobstante, iste convention—introducte in 1831 per Jules Dumont d'Urville in Paris—resta tenace.
TV3

**TV3** es le principal canal de television de *Televisió de Catalunya* (Television de Catalonia), un interprisa  pertinente a *Corporació Catalana de Mitjans Audiovisuals*. Illo es le secunde canal autonomic instaurate in Espania post Euskal Telebista e le prime in emitter tote su programmas in catalano.
Regno de Aragon

Le **Regno de Aragon** (in aragonese: *Reino d'Aragón*) nasceva in 1035 con le union del contatos de Aragon, Sobrarbe e Ribagorza in le rege Ramiro I. Ille prolongava se usque 1707, quando Felipe V promulgava le Decretos de Nove Planta, pro le qual le regno integra se in le Regno de Espania.
Corona de Aragon

Le **Corona de Aragon** (in aragonese: *Corona d'Aragón*; in catalano: *Corona d'Aragó*) cognoscite etiam con altere nomines alternative) esseva le conjuncte de territorios que esseva submittite al jurisdiction del rege de Aragon inter 1164 e 1707.
Palatio del Aljaferia

Le **Palatio de Aljaferia**, (in arabe: *قصر الجعفرية* Qasr al-Ya`fariyya), es un palatio situate in Saragossa, Espania. Le palatio esseva construite in le secunde medie del seculo XI per initiativa de Al-Muqtadir como residentia del reges hudis de *Saraqusta*. Iste palatio (nominate *Qasr al-Surur* o Palatio del Joia) reflecta le splendor alcansate per le regno taifa in le periodo del su maxime apogeo politic e cultural.
## Patrimonio Mundial
Le palatio es in le lista del Patrimonio Mundial.
Castello de Trasmoz

Le **Castello de Trasmoz** es un fortalessa ubicate in le Serra del Moncayo, in le proximitate del localitate zaragozese de Trasmoz.
Fonte del Tauretto

Le **Tauretto** (*El Torico* in espaniol) es un fonte famose de Teruel (Aragon, Espania). Le nomine proveni del parve tauro que corona le fonte. Illo es anque un monstra del linguage del location a causa que in espaniol currente esserea *torito*.
Teràpia de shock

**Teràpia de shock** es un gruppo de pop-rock catalan create in 2006 per juvenes de Les Presses (Girona). Le gruppo obteneva fama post esser le banda sonor del serie de TV3 *Polseres vermelles* (Bracialettos jalne).

## Discographia
* *Teràpia de shock* - 2007 - Barbar Produccions
* *Escapa't amb mi* - 2008 - RGB Supports
* *Tota la nit* - 2010 - RGB Supports
Homilies d'Organyà

Le **Homilies d'Organyà** es un del documentos literari plus antique scripte in lingua catalan que data del seculo XIII e principe del XIII e illo es un fragmento de un sermon destinate al predication del evangelio, considerate le plus antique de tote le scriptos in qualcunque del linguas del Peninsula Iberic. Illo esseva discuperite in le rectoria de Organyà in 1904.
Santiago de Chile

**Santiago de Chile**, o simplemente **Santiago**, es le capital e le citate le plus longe de Chile, e le centro de su plus grande conurbation (**Grande Santiago**). Es locate in le valle central del pais, al elevation de 520 m. nivello medie del mar. Ben que Santiago es le capital, le Congresso National de Chile incontra se in le citate litoral de Valparaíso, 120&nbsp;km al west.
Transformator

Un **transformator** es un apparato que transfere energia electric ab un circuito a un altere per conductores accopulate inductivemente — le bobinas del transformator.  
Un currente variante in le prime o *primari* bobina crea un fluxo magnetic variante in le corde del transformator e assi un campo magnetic variante per le bobina *secundari*. Iste campo magnetic variante induce un fortia electromotive variante, o "voltage", in le bobina secundari. Iste effecto es appellate induction mutual.

Si un cargamento es connectite al bobina secundari, un currente electric affluera in le bobina secundari e energia electric essera transferite ab le circuito primari trans le transformator al cargamento. In un transformator ideal, le voltage inducite in le bobinar secundari 
(*V*s) es in proportion al voltage primari (*V*p), e illo es date per le ration del numero de tornos in le bobina secundari (*N*s) 
al numero de tornos in le bobina primari (*N*p) como:

:
\frac{V_\text{s}}{V_{\text{p}}} = \frac{N_\text{s}}{N_\text{p}}


Per le selection correcte del ration de tornos, un transformator permitte un voltage de currente alternate de esser augmentate 
per facer *N*s plus grande que *N*p, o reducite per facer *N*s minus grande que *N*p.

In le majoritate large de transformatores, le bobinas es girate circa un nucleo ferromagnetic; transformatores con nucleos aeree es un exception notabile.

## Vide etiam
* Componente electronic
* Electronica
* Inductor

## Referentias
Amalia

***Amalia*** es un del plus popular romances latino-american e esseva un texto in scholas argentin. José Mármol ha scribite le libro in 1851 pro protestar contra le dictatura de Juan Manuel de Rosas e provider un pictura de eventos politic dum su regime. Ma le popularitate del libro deriva del conto de amor de protagonistas Eduardo e Amalia. Illes se inamora le un del altere quando Eduardo se cela in su casa. Amalia e su cosino Daniel le protege de persecution del rosistas ma ante que le copula e le cosino pote escappar, illes son discoperite e occidite.

Similabile in stilo al novelles de amor de Walter Scott, *Amalia* provide un pictura in detalio de vita sub un dictatura combinate con un vive dialogo, drama e un conto de amor tragic.

## Referentias


## Ligamines externe
* ''Amalia'' in Interlingua Traductor: Selahattin Kayalar
Slavoj Žižek

**Slavoj Žižek** (['slavoj ˈʒiʒɛk]) (nascite le 21 de martio 1949) es un philosopho politic e critico cultural de Slovenia. Ille nasceva in Ljubljana in Yugoslavia e studiava philosophia; in initio in su pais e tunc in Paris, Francia. Ille studiava le **Idealismo German** in detalio a **Universitate de Ljubljana**. In Francia, sub le direction de Jacques AlainMiller, filio affin del philosopho famose francese Jacques Lacan, ille analysava le philosophias de Hegel, Marx e Kripke per puncto de vista de Lacan. 

Žižek anque es un scriptor. Ille scribeva columnas in *Mladina*, un septimanal sloven. Ma il habeva post le publication de su prime libro *The Sublime of Ideology* in anglese il occureva que ille deveniva popular a scala global. Ille periodicamente appare in programmas televisual de **Democracy Now**.

## Obras

Žižek ha scribite multe libros. Ecce es un bibliographia secundo un articulo re le philosopho sur le sito web de *The European Graduate School*: 

#### Decennio de 1970

#### Decennio de 1980

#### Decennio de 1990

#### Decennio de 2000

#### Decennio de 2010

## Referentias
Resolution angular

Le **resolution angular** o **resolution optic** describe le poter de resolution de qualque mechanismo de formation de un imagine como, per exemplo, un telescopio optic, un radiotelescopio, un microscopio, un camera photographic, o un oculo. Illo face referentia al poter de un instrumento optic pro separar duo objectos de un imagine. 

In astronomia le question que on releva es le distantia angular que pote haber inter duo stellas proque assi on pote distinguer de maniera separate. Le stellas son tanto distante que son sempre fontes punctual. Ancora assi, a causa del diffraction del lumine que se produce quando le lumine procedente de un objecto punctual transversa le telescopio e crea un imagine anular con un patrono de diffraction characteristic denominate disco de Airy. Le limite optic a causa del diffraction se pote calcular de maniera empiric a partir del principio del diffusion de Rayleigh, elaborate per John Strutt, Baron de Rayleigh. 

: \sin \theta = 1,22 \frac{\lambda}{D} 

* *θ* es le resolution angular, 
* *λ* es le longitude de unda del lumine 
* *D* le diametro o apertura del telescopio. 
Le factor 1,22 deriva de un calculo del position del prime anello de obscuritate que circumfere le disco central de Airy. Iste factor se utilisa pro approximar le habilitate del oculo human pro distinguer duo fontes punctual de lumine le discos del qual de Airy se superpone. 

De altere parte, le effecto del turbulentia del atmosphera (nominate *seeing*) provoca que incluse in noctes clar il ha un limite de in torno 1 secunda de arco de resolution; isto es comparabile al separation del pharos de un carro vidite a 300 km de distantia. Isto es un del rationes per le quales on invia telescopios in satellites artificial, plus ultra del atmosphera.
Sigismund III Vasa

**Sigismund I** de Svedia, **Sigismund III Vasa** de Polonia, **Sigismund IV Vasa** de Lituania (in svedese *Sigismund* o *Sigismund III Vasa*, in polonese *Zygmunt III Waza*, in lituano *Zigmantas Vaza*, in rutheno *Žyhimont Vaza*, nasceva le 20 de junio 1566, moriva le 19 de april 1632) esseva rege de Svedia in 1592–1599, e rege de Polonia e grande duce de Lituania in 1587–1632.

Sigismund esseva un granfilio de Gustav Vasa, un nepto de Erik XIV e Karl IX e cosino de Gustav II Adolf, qui omnes esseva reges de Svedia anteriormente o post ille, omnes del dynastia Vasa.

Sigismund proponeva un union personal inter le Union Polonese-Lituan e Svedia.
Lingua sloven

**Lingua sloven** o **sloveno** (*slovenski jezik* o *slovenščina*) es un lingua indo-european, que pertine al familia de linguas slave e es parlate per 2,2 million personas in le mundo. Le majoritate de parlatores habita in Slovenia. Le orthographia del lingua es basate super le alphabeto latin.

## Referentias
Hymnos homeric

Le **hymnos homeric** es un colection de 32 poemas epic grec que in le Antiquitate esseva attribuite a Homero.

Cata hymo es dedicate a un deo e destinate a esser cantate como preludio ante altere plus longe. Le hymnos varia in longitude, essente multe breves (tres lineas) dum altere ha plus de 500. Iste himnos laude a deitates concrete.
Petro Tchaikovski

**Petro Tchaikovski** o **Pëtr Iljič Čajkovskij** (in russo: Пётр Ильич Чайковский; le 7 de maio 1840 - le 6 de novembre 1893) esseva un compositor russe del era romantic. Su multo ric e varie production include symphonias, operas, ballets, musica de camera, solos instrumental e cantos. Ille componeva alcun del plus popular obras de concerto e musica theatral del repertoire classic, per exemplo le ballets Le laco del cygnos, Le bella dormiente e Le rumpenuces, Le overtura 1812, le prime concerto pro piano, le concerto pro violino, su tres ultime symphonias numerate e le opera Eugen Onegin.

Tchaikovski nasceva in un familia burgese e studiava pro esser un functionario public, nonobstante su obvie precocitate musical. Contra le desiros de su familia ille comenciava studiar in Le Conservatorio de Sancte Petroburgo in 1862, graduante in 1865. Iste education formal, inspirate del traditiones occidental, le separava del gruppo de juvene compositores nationalistic cognoscite como Le gruppo del cinque, con le quales Tchaikovski manteneva un relation professional e amical.
  
Nonobstante su multe successos, Tchaikovski sempre esseva emotionalmente destabilisate e ille suffreva de crises personal e depression periodic. Factores contribuente esseva inter alie su homosexualitate supprimite, maritage disastrose e le fin subite de su amicitate, le sol permanente, durante 13 annos con Nadezhda von Meck.

Al mesme tempore su fama cresceva, ille esseva honorate del tsar, premiate con un pension pro le resto de su vita e laudate in le salas de concerto in tote le mundo. Su morte subite in un etate de 53 annos es generalmente ascribite a cholera, ma alcunos suspecta suicidio.

Malgrado su popularitate perenne inter le audientia mundial, le musica de Tchaikovski sovente esseva dimittite de criticos american del prime medietate del seculo 20 como vulgar e depravate de pensamento elevate. Sed verso le fin del secula le stato de Tchaikovski como un compositor significante, generalmente esseva reguardate como indisputabile.
Homero

**Homero** (in greco antique: *Ὅμηρος* Hómēros; c. seculo VIII a.Chr.) es le nomine del poeta e rhapsodo grec antique a qui se attribue le autorato del principal poesias epic grec (le Iliade de 16.000 versos e le Odyssea de 12.000 versos). Le historico grec Herodoto scribe que Homero viveva 400 annos ante le tempore de Herodoto mesme.

Desde le periodo hellenistic il ha essite questionate, si le autor del duo operas esseva le mesme persona. Alteres pensa que Homero non esseva un singule persona ma plure autores, justo como alcunos pensa super William Shakespeare. In omne caso, le Iliade e le Odyssea es le prime historias notate in scripto in le litteratura europee e un continuation del tradition oral de narrar.

Homero es dicite haber visitate multe del locos e areas que ille describe (como Mycenes, Troia e mesmo Egypto).

Certe fontes describe Homero como un persona cec.
Theogonia

Le **Theogonia** (del greco antique *Θεογονία*; litteralmente "Origine del deos") es un opera poetic de 1.022 lineas attribuite al poeta Hesiodo. Illo contine un del plus antique versiones del origine del cosmos e le lineage del deos del mythologia grec, e es un del operas clave del epocha greco-latin.
## Excerptos
Cypria

**Cypria** (in grec antique *Κύπρια* Kypria, in latino *Cypria*) es un poema perdite del cyclo troian.

Del poema sole es cognoscite duo fragmentos e un resumen facite per Proclo in su Chrestomathia. Illo habeva once libros le factos que initiava le guerra de Troia usque le puncto ubi comencia le Iliade de Homero.
Populo proto-indoeuropee

"Populo proto-indoeuropee" es un nomine pro le personas ancian que esseva parlatores del lingua proto-indoeuropee.
Data

Un **data**  es le indication de un die specific secundo un calendario. Datas joca un rolo importante in le vita social, inter altere in documentos formal. Le indication quasi sempre consiste de plure elementos; in le major parte del systemas de calendario contemporanee, illos es le anno, le mense e le numero de un die de iste mense, possibilemente supplementate per le die del septimana.

## Uso de datas

Le datas ha un function in le communication inter personas, como quando illes vole planificar activitates. Le personas pote usar datas in lor administration personal e illos appare sur productos como datas de expiration.

In documentos formal, le data pote esser importante pro le validitate. Per exemplo, un data in un quitantia o bono de cassa indica quando qualcosa ha essite pagate, lo que pote esser importante pro administration financiari, taxas e quando on vole excambiar un producto. In un contracto o formulario, le data indica quando le documento ha essite completate e signate: le ratification del documento. Sovente, le nomine del loco e le data de signatura es situate directemente ante o presso le signatura mesme. Si varie personas involvite pote signar un certe documento a un momento individual, cata signatura ha su proprie loco e data. In le introduction de un acto notarial, il ha sempre un data; al fin de illo, presso le signatura, illo generalmente non es repetite. Etiam in un littera, on scribe le data in alto, precedite per le nomine del loco. Un marca postal contine etiam un data.

## Vide etiam
*
Sigla

Un **sigla** es un typo de abbreviation usate pro accurtar, symbolisar e facilitar le scriptura le nomine de un organisation, persona, un nomenclatura o qualcunque altere cosa. Illo generalmente consiste del prime littera majuscule de cata parola que compone le nomine.

Le sigla se distingue del acronymo per le facto que un sigla non se pronuncia como parola, ma con le nomines de su litteras individual (p.ex. SUA: ‘es u a’, non ‘sua’).

In certe casos il soleva esser habitual mitter un puncto inter le litteras, ma iste practica es ora generalmente reguardate como archaic.

## Exemplos
* SUA: Statos Unite de America
* IBM:  (machinas de commercio international)
* UTC: Universal Tempore Coordinate
Carolo Magne

**Carolo Magne** (latino: *Carolus Magnus*, francese: *Charlemagne*; 2 de april de 748 – 28 de januario de 814) esseva rege del Francos desde 768, rege del Lombardos desde 774, e, desde 800, imperator de lo que esse cognite ut le Imperio Carolinge, retenente iste titulos usque su morte in 814. Ille unificava le majoritate de Europa central e occidental, et esseva le prime imperator recognite a regnar ab le Europa occidental desde le Cadita del Imperio Roman de Occidente, occurse approximativemente tres seculos antea. Le regno de Carolo esseva marcate per cambiamentos politic e social que habeva un influentia de durata super Europa dum le Medievo.

Un membro del dynastia franc del Carolingos, Carolo Magne esseva le filio major de Pippino le Breve e Bertrada de Laon. Insimul a su fratre, Carlomanno, ille assumeva le rolo de rege del Francos in 748 post le morte de lor patre e, tres annos postea, ille deveniva le sol soverano. Carolo continuava le polissas de su patre re le protection del papato e verteva se in un de su defensores principal, removente le Lombardos ab lor position de poter in Italia septentrional in 774. Su regno videva un periodo de expansion que conduceva al conquestas de Bavaria, Saxonia et Espania septentrional, assi como ad altere campanias que expandeva le regno carolinge a un large parte de Europa. Carolo Magne diffundeva le christianismo in le territorios per ille conquisite – subinde coagente los – assi como on pote vider in le Massacro de Verden contra le Saxones. In 790, ille etiam inviava emissarios e incipeva a contactar diplomaticamente le califa Harun al-Rashid re lor respective interesses in le peninsula Iberic.

In 800, Carolo Magne esseva coronate imperator in Roma per papa Leon III. Su nove position ut le prime imperator in Occidente in plus de 300 annos conduceva a conflictos con le Imperio Roman de Oriente in Constantinopole. Nam su assumption del titulo imperial, ille es considerate le precursor del linea del imperatores del Imperio Roman Sacrate, que persisteva usque le seculo 19e. Ut rege e imperator, Carolo effectuava reformas in administration, lege, education, organisation militar e religion que velle remodellar le facie de Europa per seculos desde tunc.

Carolo Magne moriva in 814 et esseva interrate in le Cathedral de Aachen, le capital de su imperio. Ille esseva successe per su unic filio legitime, Ludovico le Pie. Post Ludovico, le regno franc esseva divise e, in fin, conjuncte in West et Est Francia, que postea velle devenir Francia e Germania respectivemente. Le profunde influentia de Carolo Magne super le Medievo e super le territorios que ille habeva ducte ganiava le le nomine de “Patre de Europa”, date le per plure historicos. Ille es vise ut le patre fundator de plure statos europee atque historic dynastias regal de tote Europa. Ille ha essite le subjecto de monumentos e plure obras artistic e litterari dum e post le periodo medieval.
Cyclo troian

Le **cyclo troian** es un conjuncto de poemas que, datate del epocha del Grecia archaic, narrava le succession del acaontecimeintos del legenda del guerra de Troia. Inter illes es le Iliade e le Odyssea, attribuite a Homero.
Eneas

**Eneas** o **Enea** (in greco antique: *Αἰνείας*; in latino classic: *Aenēās*) es un heroe del guerra de Troia que, post le cadita del citate, fugiva con successo, comenciante un viage usque Latio, ubi post un serie de eventos ille deveniva le rege e progenitor del populo roman inter que duo de su descendentes, Romulo e Remo, fundarea le citate de Roma.

## Nomine
Le formas moderne Eneas o Enea proveni del latino classic *Aeneăs* in nominativo e *Aeneă* in ablativo, ambes del greco Αἰνείας, Αἰνείᾱ (*Aineías, Aineíā*). In le hymno homeric ad Aphrodite, Eneas es nominate per Aphrodite al *ainón áchos* (αἰνóν ἄχος) le "dolor terribile" que ille causava al diva, ubi *Aineías* deriva del adjectivo *ainón* (αἰνóν), *"terribile".*

## Mytho grec
Le historia del nascentia de Eneas es narrate in le "Hymno a Aphrodite", un del plus grande hymnos homeric. Aphrodite faceva que altere deos se inamora de feminas mortal. Como vengiantia, Zeus mitte desiro in su corde per Anchises, qui es curante su bestial inter le collinas proxime le Monte Ida.

## Familia
Eneas era le filio de Anchises e Aphrodite. Su patre era un cosino de Priam, le rege de Troia. Ille sposava Creusa, un del filias de Priam, con qui ille habeva un filio, Ascanius o Iulus.
Fontes del mythologia grec

Le **mythologia del Grecia antique** non es possibile describir lo a partir de observaciones directe. On besonia, pro cognoscer lo, appoiar se in un conjuncto importante de fontes, que son principalmente de ordine litterari, espigraphic e archeologic. Pro multe ric e interesante que illas es, tote istas fontes non es realmente pertinente si non es considerate in conjuncto.

## Fontes litterari
Le fontes que permitte cognoscer le religion grec son principalmente litterari. Lo plus nottabile es le ausentia de textes sacre. Nulle de iste fontes es de natura divin, ni religiose, nin ha dogma nin describe de manera normative le ritos. On ha un conjuncte de textos litterari, in le quales il ha mixturate elementos religiose, legendes e mythos.

* Bibliotheca (Apollodoro)
* Iliade e Odyssea
* Hymnos homeric

### Hesiodo
Autor beoci del fin del seculo VIII aEC, duo de su principal operas es ric in testimoni religiose; le Theogonia, informa de como esseva formate le mundo e le genese del deos. Le secunde, Laboros e dias, pomea consacrate al mundo agricole, describe le ritos proprie del mundo rural. On trova hic le mytho del racias.
Gigantomachia

Le **Gigantomachia** es le guerra inter le gigantes e le deos olympic.

## Causas
Zeus habeva infermate le Titanes in le Tartaro. Gea, matre de Chronos e Rea, fureva e declarava le guerra al deos olympic, enviante su filios, le Gigantes al combatto.
Persecution del paganos per le Imperio Roman Christian

Le **persecution del paganos per le Imperio Roman Christian** comenciava in le finales del regno de Constantino le Grande, quando ille ordinava le piliage e demolition de alicun templos, Le prime leges antipagan per le stato christian comenciava con le filio de Constantino, Constantino II, qui esseva un grande opponente del paganismo; ille ordinava le clausura de tote le templos pagan, prohibiva le sacrificios pagan sub le pena de morte e removeva le Altar del Victoria del Senato. Sub su regno le christianos ordinari comenciava vandalisar multes del antique templos pagan, tumbas e monumentos.

Inter 361 e 375, le paganismo esseva relativemente tolerate, usque tres imperatores: Gratiano, Valentiniano II e Theodosio I, sub le influentia del episcopo de Milano Sancte Ambrosio, reinstitueva e scalava le persecution. Sub le pression de Ambrosio, Theodosio emitteva le "Decretos theodosian" de 391, un declaration de guerra contra le paganismo, le Altar del Victoria esseva removite de nove con Gratiano, le Virgines Vestal esseva dissolvite e le accesso al templos pagan esseva prohibite.
Polybio

**Polybio** esseva un historico grec. Ille es considerate un del historicos plus importante, proque esseva le prime in scriber un historia universal. Su scopo principal esseva explicar como poteva imponer se le hegemonia roman in le Mediterraneo, monstrante como encatena se le successos politic e militari acontecite in iste location geographic.

## Biographia
Comom membro del classe governante, Polybio haveba le opportunitate de cognoscer de prime man le assuntos politic e militari de su epoca. Su carrera politic esseva dedicate durante longe tempo a conservar le independentia del Liga Achee. Ille initiava se como embassador, juncto con Licortas (su patre) e Arato le Joven in le embassada a Ptolomeo V Epiphanes. Post ille esseva elegite hyparca del liga pro le periodo 169/168 aEC. Como principal representante del politica de neutralitate in le guerra inter Roma e Perseo de Macedonia, attaheva sur ille le suspectas del romanos, essente un del 1000 nobiles achee transportate in le 166 aEC a Roma como rehenes, location ubi permaneva rettenite durante dece-septe annos.

Gratias a su elevate nivel cultural, Polybio esseva admititte in le plus distinguite casas de Roma, particularment in le de Lucio Emilio Paulo Macedonico, vencedor del Tertie Guerra Macedonic (171-168 aEC), qui le incargava le education de su filios: Fabio e Scipion. Mediante le intercession de Scipion in le 150 aEC, Polybio obtineva le permisso pro regressar a su patria, ma in loco de illo, passava le siguiente anos in compania de su amico in Africa, ubi podeva esser presente in le Tertie Guerra Punic e in le captura de Carthago, facto que descriviva in su narration historic.

Su stantia in le peninsula Iberic durante le Guerras Celtiberic, le serviva pro estudiar le geographia, le populos e le costumbres de Hispania. Post le destruction de Corintho,  e gratias a su popularitate in Roma, se le indico que establecerea le bases del futur provincia de Acaya, utilisante como base le decissiones del commission de decemviros. Polybio tornava in Grecia e utilisava su conexiones con le romanos pro impulsar un melioramento del conditiones de vita, conttribuinte a consolidar le governamento del oligarchias in acorod con Roma. Polybio habeva le difficl tarea de organisar le nove govermanento del citates grec, ganante in ista labor le major del recognitiones.
Titanomachia

Le **Titanomachia** (in grec antique *Τιτανομαχία*; "Guerra del Titanes") esseva un serie de battalias occurrite durante 10 annos inter le duo racias de divinitates ante del existentia del humanitate: le Titanes, luttante desde le monte Otris, e le Olympicos, que reginara sur le Olympo.
Agamemnon

**Agamemnon** (in grec antique: *Ἀγαμέμνων *) es un del plus distinguite heroes del mythologia grec cuje aventuras narra se in le Iliade de Homero.

## Familia
Ille esseva filio del rege Atreo de Mycene e del regina Aerope e fratre de Menelao.
Cadmo

**Cadmo** (in grec antique: *Κάδμος*) esseva un heroe legendari, filio de Telephassa e Agenor, rege mythic de un tribo de Cannan. Su importantia in le mythologia grec radica super toto in esser le fundator de Cadmea, que plus tarde esserea Thebas.

Se le attribue le introduction del alphabeto in Grecia assi como le aratro, le fundition del metallo e le agricultura.
Justino Martyre

Sancte **Justino Martyre** (circa 100 - circa 165) esseva un martyre christian e apologista antique, "qui, como philosopho, predicava le veritate de Deo"; in altere parolas, ille clarava le christianismo per le ideas del philosophia grec.

Justino nasceva in Flavia Neapolis, Palestina (le presente Nablus in Cisjordania), studiava stoicismo e platonismo in Epheso, converteva se al christianismo circa 130 e inseniava e defendeva le christianismo in Epheso e Roma, ubi ille deveniva martyre. Ille esseva samaritano secundo lineage (ben que su patre esseva greco o romano), greco secundo cultura e christiano secundo fide.

Le obra plus cognoscite de Justino es le *Prime apologia* (circa 150), que ille inviava al roman imperator, Antonino Pio. Illo defende le christianismo contra le philosopho cynic Crescente, qui depost urgera le martyrisation de Justino. Circa 160, Justino inviava le *Secunde apologia* al Senato.
 
In altere obras, Justino anque defendeva le christianismo contra judaismo (*Dialogo con Tryphon*, circa 135), philosophia grec, Marcion e altere hereticos.

In le centro de su philosophia es le formula in basso (que origina ex el prime capitulo del Evangelio secundo Johannes):

Christo = Logos


In altere parolas, Christo non solmente es le Parola de Deo, le scopo de fide, ma anque le Logos (parola grec pro "parola" e "ration"), le scopo del philosophia. 

Assi Justino reguardava le prophetas del judeos e le philosophos del grecos como precursores del evangelio: per cercar le veritate, le *Logos*, illes cercava Christo, ma le non cognosceva. Per lor partial comprehension super Christo, illes ha preparate lor clanes al advenimento de Christo e le nove religion.

Durante que le prophetas e philosophos convergeva in Christo, le deos roman e grec, specialmente per le poetas, tentava fraudar esseres human per mendacios e mythos. Ma iste deos non esseva ver deos, secundo Justino, ma demones.

Ex su obras, nos ancora habe:
* *Dialogo con Tryphon* (circa 135)
* *Prime apologia* (circa 150)
* *Secunde apologia* (circa 160)
* *Admoner al grecos*
* *Super le Soveranitate de Deo*
* *Le Resurrection (fragmentos)*
* *Contra le grecos*

E fragmentos ex altere obras perdite.

Justino multo admirava Socrates, e ille reguardava le como un martyre prechristian. Ille anque amava le platonismo e le obras de Xenophonte. 

Le Servicio Divin christian in 150, secundo Justino:
* in dominica le credentes ex le citate e campania reuni se 
* le scripturas del prophetas e apostolos es legite
* le predica del capite (sacerdote)
* omnes son stante e illos preca
* le introduction del vino, aqua e pan 
* mixtion del aqua e vino
* le capite preca e rende gratias
* le personas accorda, dicente "Amen"
* distribution del vino e pan

Justino appellava le vino e pan le *[[eucharistia]]*, que esseva le corpore e sanguine de Christo, le mangiar spiritual, permittite solmente al baptisates, qui vive como Christo ha ordinate.

Le Servicio Divin eveniva in dominica, secundo Justino, a causa que illo es le die in le qual Deo creava le mundo e Jesus Christo resurgeva ex le mortos.
Antonín Dvořák

**Antonín Leopold Dvořák** (Nelahozeves, Imperio Austriac [hodie Republica Chec] le 8 de septembre 1841&nbsp;– Praga, Austria-Hungaria [hodie Republica Chec] le 1 de maio 1904) esseva un compositor chec. Ille es un del personas extraordinari del cultura musical mundial e insimul con Bedřich Smetana ille es considerate como le fundator del moderne musica chec. Ille es un del representantes principal del synthese classic-romantic e sin dubita le plus ben cognoscite e jocate compositor chec.

Le grande fama international, de que ille poteva gauder se jam durante su vita, contribueva al crescentia del prestigio del cultura chec. Per su labor pedagogic in le Conservatorio National de Musica in Nove York inter 1892 e 1895 ille anque influeva le evolution del musica statounitese.

Su production principalmente consiste de compositiones instrumental (symphonias, musica de camera, solos instrumental) ma importante es anque su obras spiritual, cantos e operas. Tractos typic del musica de Dvořák es le invention melodic ric e original, sovente inspirate de folklore, rhythmo distincte e instrumentation colorate.

Dvořák es specialmente cogniscite pro su "Dansas slave", le concerto pro violoncello e le ultime de su novem symphonias ("Ab le nove mundo").
Mata Jito

**Mata Jito** (*[[lingua panjabi|panjabi]]*: **ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ** o **ماتا جیتو**) era le prime del tres uxores del ultime guru sikh Gobind Singh. Mata Jito era un filia de Harjas Bhikia de Lahore, un citate in currente Pakistan. Illa se maritava a Guru Gobind Singh le 21 de junio 1677. Le copula habeva tres infantes: Zorawar Singh, Jujhar Singh e Fateh Singh. Pauco es cognoscite re le vita de Mata Jito. Illa era la qui addeva *patāsās* (dulce pilulas de sucro) in *amrit* (nectare de vita) que habeva essite preparata celebrar le nascentia de *[[sikhismo|khalsa]]* (Sikhismo formal) in 1699. Il non es cognoscite quando illa nasceva, ma il es recordate que illa morirva in Anandpur Saheb le 5 de decembre 1700.

## Referentias