open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morphina

Le **morphina** es un potente alcaloide e le principal componente active extrahite del papavere (*Papaver somniferum*). Illo es amplemente utilisate in le medicina como un analgesic pro le tractamento del dolor sever, tanto acute como chronic.

## Etymologia
Le nomine esseva create in 1805 per le pharmacista german Friedrich Sertürner, in honor a Morpheo, le deo grec del sonnios in le mythologia antique, a causa de su forte proprietates somnifere.

## Historia
Le morphina esseva isolate pro le prime vice inter 1803 e 1805 per Sertürner. Iste evento historic marcava le prime vice in le historia del scientia que un alcaloide active esseva purificate ab un planta medicinal (in iste caso, ab le opio, le resina exsiccate del papavere). Iste discoperta revolutionava le pharmacognosia e formava le base del moderne chimia pharmaceutic.

## Pharmacologia
Como un opioide classic, le morphina functiona per ligar se directemente al receptores opioide in le systema nervose central e in le systema nervose peripheric. Iste action altera le perception del dolor in le cerebro e produce un forte effecto calmante. Illo remane un del medicamentos le plus efficace pro le dolor post-operative, le dolor associate al cancere e in le cura palliative.

## Riscos e toxicologia
Ben que illo es un medicamento essential, le morphina possede un alte potential pro causar dependentia physic e psychologic, assi como tolerantia (le necessitate de augmentar le dose pro obtener le mesme effecto). In doses excessive, illo actua como un periculose veneno, causante depression respiratori sever. In casos de superdose, le administration de un antidoto specific como le naloxona es requirite immediatemente pro salvar le vita del patiente.

## Vide etiam
* Opioide
* Heroina
* Papavere
* Analgesic

## Referentias
Rhodamnia zombi

**Rhodamnia zombi** es un specie de planta endemic de Australia in periculo critic de extinction, distinguite de *[[Rhodamnia pauciovulata]]* (con morphologic criterios) in 2025, in le familia de plantas floral Myrtaceae.

Iste planta cresce in forestes pluvial tropical del region de Burnett, in Queensland.

## Etymologia
Le epitheto *zombi* signala que le specie es "morte vivente": le planta es realmente victima de un fungo pathogene (*Puccinia psidii*, responsabile del ferrugine de myrto) que impedi su crescimento e su reproduction.

## Conservation
Un programma de conservation permitte de cultivar e proteger juvene plantas (non ancora infectate per le pathogen) pro permitter su reproduction, e forsan, le emergentia de cippos plus resistente.

## Publication original
*
Rhodamnia

**Rhodamnia** es un genere de plantas describite per William Jack in 1822, in le familia de plantas floral Myrtaceae.

## Species

# *[[Rhodamnia acuminata]]* - Qld
# *[[Rhodamnia andromedoides]]* - NC
# *[[Rhodamnia angustifolia]]* - Qld
# *[[Rhodamnia arenaria]]* - Qld
# *[[Rhodamnia argentea]]* - Malletwood - Qld, NSW
# *[[Rhodamnia asekiensis]]* - PNG
# *[[Rhodamnia australis]]* - Qld, NT 
# *[[Rhodamnia blairiana]]* - PNG, Qld
# *[[Rhodamnia cinerea]]* - Nicobar, Myanmar, Thailand, W Malaysia, Borneo, Java, Sumatra 
# *[[Rhodamnia costata]]* - Qld
# *[[Rhodamnia daymanensis]]* - PNG
# *[[Rhodamnia dumetorum]]* - Hainan, Indochina, Langkawi 
# *[[Rhodamnia dumicola]]* - Qld
# *[[Rhodamnia fordii]]* - Qld
# *[[Rhodamnia glabrescens]]* - Qld
# *[[Rhodamnia glauca]]* - Qld, PNG
# *[[Rhodamnia hylandii]]* - Qld
# *[[Rhodamnia kamialiensis]]* - PNG
# *[[Rhodamnia kerrii]]* - N Thailand
# *[[Rhodamnia lancifolia]]* - PNG
# *[[Rhodamnia latifolia]]* - Maluku, NG, Bismarck
# *[[Rhodamnia longisepala]]* - Qld
# *[[Rhodamnia maideniana]]* - Smooth scrub turpentine - Qld, NSW
# *[[Rhodamnia makumak]]* - PNG
# *[[Rhodamnia moluccana]]* - Maluku, NG, Lesser Sunda, Java, Sulawesi
# *[[Rhodamnia mulleri]]* - Borneo
# *[[Rhodamnia novoguineensis]]* - Qld,  NG
# *[[Rhodamnia pachyloba]]* - Maluku, WNG
# *[[Rhodamnia parviflora]]*  - WNG
# *[[Rhodamnia pauciovulata]]* - Qld
# *[[Rhodamnia reticulata]]* - WNG 
# *[[Rhodamnia rubescens]]* - Brush turpentine - Qld, NSW
# *[[Rhodamnia sepicana]]*  -  Maluku, NG, Solomon
# *[[Rhodamnia sessiliflora]]* - Qld
# *[[Rhodamnia sharpeana]]* - Qld, PNG
# *[[Rhodamnia tessellata]]* - Sumatra
# *[[Rhodamnia toratot]]* - PNG
# *[[Rhodamnia uniflora]]* - W Malaysia, Borneo
# *[[Rhodamnia waigeoensis]]* - Waigeo
# *[[Rhodamnia whiteana]]* - Cliff malletwood - Qld, NSW
# *[[Rhodamnia zombi]]* - I.J.Paxton, Fensham & Guymer - Qld

## Publication original
* Jack. (1822). In: Malay. Misc. 2: N. VII. 48.
Papavere

Le **papavere** (genere *Papaver*) es un gruppo de plantas herbacee a flor que pertine al familia Papaveraceae. Iste genere comprende numerose species distribuite in tote le mundo, essente specialmente commun in le zonas temperate de Eurasia e America del Nord. Le specie le plus famose e de major importantia historic e medical es le papavere del opio (*Papaver somniferum*).

## Description botanic
Le papaveres pote esser plantas annue, biennial o perenne. Illos es characterisate per lor flores grande, solitari e belle, le quales pote presentar colores brillante como rubie, blanc, jalne o purpure. Post que le petalos cade, le planta disveloppa un fructo in forma de capsula spheric, que contine centos de parve semines. Multe species produce un latex blanc o jalne quando lor texitos es incise o taliate.

## Applicationes medical e toxicologia
Le *Papaver somniferum* ha essite cultivate depost le antiquitate pro su proprietates medicinal. Le latex exsiccate, obtenite per incider le capsulas immatur, es cognoscite como opio. Iste substantia es ric in alcaloides psychoactive, principalmente le morphina e le codeina.

Iste alcaloides es le base pro le production de medicamentos analgesic fundamental in le medicina moderne e in le creation de derivatos synthetic e semi-synthetic (vide opioide e heroina). Tamen, a causa de lor alte toxicitate in doses elevate e lor potential pro causar dependentia, lor uso e cultivation es strictemente regulate per le leges de sanitate public e toxicologia.

## Uso culinari
In contrasto con le latex del capsula, le semines del papavere es innocue e non contine quantitates significative de alcaloides toxic. Illos es amplemente utilisate in le gastronomia e in le preparation de pan e pastisseria, appreciate pro lor valor nutritive e lor sapor que rememora nuces.

## Species
Le genere *Papaver* comprende numerose species. Un lista partial include:
* *Papaver alboroseum*
* *Papaver alpinum*
* *Papaver argemone*
* *Papaver atlanticum*
* *Papaver bracteatum*
* *Papaver californicum*
* *Papaver croceum*
* *Papaver dahlianum*
* *Papaver decaisnei*
* *Papaver dubium*
* *Papaver glaucum*
* *Papaver gorgoneum*
* *Papaver gorodkovii*
* *Papaver gracile*
* *Papaver hybridum*
* *Papaver kluanense*
* *Papaver lapponicum*
* *Papaver macounii*
* *Papaver mcconnellii*
* *Papaver nudicaule*
* *Papaver orientale*
* *Papaver pilosum*
* *Papaver pseudo-orientale*
* *Papaver pygmaeum*
* *Papaver radicatum*
* *Papaver rhoeas*
* *Papaver rupifragum*
* *Papaver sendtneri*
* *Papaver somniferum*
* *Papaver umbonatum*
* *Papaver walpolei*

## Vide etiam
* Morphina
* Opioide
* Pharmacognosia
* Alcaloide

## Referentias
Inflammation

Le **inflammation** es un responsa biologic complexe del texitos vascular del corpore a un irritation, un lesion o un infection causate per pathogenos. Illo es un mechanismo de defensa fundamental del systema immunitari, designate pro eliminar le causa initial del damno cellular, purgar le texitos morte o lese, e initiar le processo de reparation natural.

## Signos cardinal
Le signos classic del inflammation acute esseva documentate in le antique medicina roman per Aulo Cornelio Celso. Illos include:
* **Calor:** Un aumento del temperatura local, causate per un fluxo sanguinee plus grande verso le area affectate.
* **Rubor:** Un coloration rubie, tamben un resultato del dilatation del vasos sanguinee.
* **Tumor:** Inflation o edema, causate per le accumulation de fluidos e de globulos blanc in le texito lesionate.
* **Dolor:** Sensation de malesthesia causate per le pression del inflation e per le liberation de substantias chimic que stimula le nervos local.
* A iste quatro signos, un quinte esseva addite plus tarde (frequentemente attribuite a Galeno o Virchow): le **perdita de function** (in latino: *functio laesa*).

## Typos de inflammation
Le inflammation es generalmente classificate in duo categorias principal:
* **Inflammation acute:** Es le responsa initial e rapide del corpore a un lesion o infection. Illo comencia in minutas o horas e generalmente dura pauc dies. Illo es un processo benefic e physiologicamente necessari pro le superviventia.
* **Inflammation chronic:** Occurre quando le processo inflammatori persiste durante menses o annos. In loco de reparar, le inflammation chronic pote causar damnos sever al texitos sano. Illo es un factor subjacente in multe maladias grave, includente le arthritis rheumatoide, le problemas cardiovascular e certe typos de cancere.

## Tractamento
In multe casos, le inflammation acute se resolve per se mesme de maniera natural. Nonobstante, quando illo causa un dolor excessive o deveni chronic, le intervention medical pote esser necessari. Le optiones le plus commun es le medicamentos antiinflammatori, specialmente le analgesicos del gruppo AINS (antiinflammatori non steroide), como le ibuprofeno e le aspirina, o in casos plus sever, le corticosteroides.

## Vide etiam
* Systema immunitari
* Analgesic
* Maladia
* Infection
* Medicina

## Referentias
Macabre

**Macabre** es un termino usate pro describer un qualitate estranie e horribile relationate con le morte o con le aspecto fragil del vita human. Illo es frequentemente associate con obras de arte, litteratura e theatro que inspira un sentimento de timor, fascination morbide o melancholia.

## Historia e Arte
Le concepto ha su origines in le arte e le litteratura del Medievo, particularmente post le devastation causate per le Peste Nigre in Europa durante le seculo XIV. Un del representationes le plus famose del genere es le *Danse Macabre* (Dansa del Morte), le qual monstra skeletos allegre que dansa con personas de omne classes social (como reges, papas e paisanos), symbolisante que le morte es universal e inevitabile pro totes, sin importar le poter o le ricchessa.

## Uso moderne
In le epocha moderne, le termino es frequentemente usate in le cultura popular, includente filmes de terror, contos de mysterio e litteratura gothic, pro referer se a themas scure o horripilante. Obras macabre continua a explorar le fragilitate del corpore human e le mysterio associate al fin del vita.

## Vide etiam
* Morte
* Arte gothic
* Horror (genere)

## Referentias
Alcaloide

Un **alcaloide** es un composito organic de origine natural que contine al minus un atomo de nitrogeno in su structura chimic e que generalmente possede proprietates basic (alcalin). Iste substantias es producite per un grande varietate de organismos, primarimente per plantas, sed etiam per bacterios, fungos, e certe animales.

## Proprietates e effectos
Le alcaloides es cognoscite pro lor forte effectos physiologic e pharmacologic in le corpore human e in altere animales. Illos frequentemente ha un sapor multo amar, lo que functiona in le natura como un mechanismo de defensa contra le herbivoros. 

Ben que multe alcaloides pote esser altemente toxic o mesmo letal in grande doses, alteres es essential in le medicina moderne e traditional. Illos pote ager como:
* **Analgesicos**, per exemplo le morphina.
* **Stimulantes**, per exemplo le caffeina e le nicotina.
* **Antimalaricos**, per exemplo le quinina.
* **Antitussives**, per exemplo le codeina.

## Structura chimic e classification
Le majoritate del alcaloides presenta un structura chimic complexe que include anulos heterocyclic de nitrogeno. Illos non forma un gruppo chimic homogenee, ergo illos es generalmente classificate in familias secundo lor nucleo chimic (como indoles, quinolinas, o pyrrolidinas) o secundo lor origine biologic e le vias metabolic par le quales illos es synthetisate.

## Exemplos commun
Alicun del alcaloides le plus cognoscite include:
* Caffeina (in caffe e the)
* Nicotina (in tabaco)
* Cocaina (in le folios de coca)
* Morphina e Codeina (in le papavere somnifere)
* Quinina (in le cortice del arbore cinchona)
* Atropina (in le belladonna)

## Vide etiam
* Pharmacologia
* Chimica organic
* Toxicologia

## Referentias
Analgesic

Un **analgesic** (del greco antique *an-*, "sin", e *algos*, "dolor") es qualcunque medicamento o preparation medical destinate a alleviar o eliminar le dolor. A differentia del anesthesicos, le quales causa un perdita temporari del sensibilitate o del conscientia, le analgesicos reduce le sensation de dolor sin disconectar le patiente de su ambiente.

## Classification
Le analgesicos es generalmente classificate in duo categorias principal, dependente de lor mechanismo de action e del intensitate del dolor que illos tracta:

* **Analgesicos non opioide:** Iste gruppo include le paracetamol e le medicamentos antiinflammatori non steroide (AINS), como le ibuprofeno e le aspirina. Illos es amplemente utilisate pro dolores leve a moderate. Multe de iste pharmacos functiona per reducer le inflammation in le sito del lesion e frequentemente possede proprietates antipyratic (capace de diminuer le febre).
* **Analgesicos opioide:** Iste es medicamentos derivate, natural o syntheticamente, del papavere, como le morphina e le fentanyl. Illos es multo potente e es reservate pro le tractamento de dolores severe, como dolores post-operative, traumas major o dolores associate al cancere. Le opioides functiona per ligar se a receptores specific in le systema nervose central, blocante le transmission del signales de dolor al cerebro.

## Riscos e limitationes
Ben que le analgesicos es un del instrumentos le plus importante in le medicina e in le hospitales, lor uso non es exempte de riscos. Le uso prolongate de AINS pote causar lesiones in le tracto gastrointestinal e problemas renal. 

De altere parte, le opioides comporta un periculositate multo plus alte in le campo del toxicologia. Illos pote causar dependentia physic, tolerantia e, in casos de superdose, un depression respiratori fatal. Iste emergentias require le administration immediate de un antidoto specific, como le naloxona.

## Vide etiam
* Opioide
* Morphina
* Pharmaco
* Inflammation
* Medicina

## Referentias
Vesir

**Vesir** o **visir** es un prominente consiliero politic o ministro in un pais de "Persia Grande". Le califas abbaside dava le titulo vesir a un ministro anteriormente appellate *katib* (secretario) qui esseva in le principio solmente un adjutante, ma posteriormente deveniva le representante e successor del *dapir* (scriba official o secretario) del reges sassanide.

In uso moderne, le termino ha essite usate pro ministros in un grande parte del Oriente Medie e ultra.
Primecoin

**Primecoin** (**XPM**) es un cryptomoneta que utiliza un systema de proof-of-work pro generar chaines de numeros prime.

Primecoin esseva lanciate le 7 de julio 2013 per Sunny King, qui etiam fundava Peercoin.

Contra le altere cryptomonetas, que es minate usando algoritmos que resolveva problemas mathematic sin valor extrinsece, le mination de Primecoin involve producir Cunningham e chaines bi-twin de numeros prime. Iste chaines es utile pro scientistas e mathematicos e satisfaci le requisites de un proof of work system: difficile a computar, facile a verificar e con difficultate ajustabile.

Post le lancamento, alicuns jornales de commercio reportava que le influxo de plus de 18,000 nove usatores in cerca de minar Primecoin supercaricava le fornitores de servitores dedicate. Ille esseva classificate inter le top decem monetas ante 2014. 

Primecoin ha un block time de un minuto, cambia le difficultate con cata block, e ha un block reward que depende del difficultate.

## Ligamines external
*Sito official de web
Asia del Sud

**Asia del Sud** es le subregion meridional de subregion de Asia que es definite tanto in terminos geographic como ethnicitate-cultural. Asia del Sud, con un population de 2,04 milliardos, contine un quarto (25%) del population mundial. Como es generalmente conceptualisate, le moderne statos de Asia del Sud include Bangladesh, Bhutan, India, le Maldivas, Nepal, Pakistan e Sri Lanka, con Afghanistan etiam frequentemente includite, que alteremente pote esser classificate como parte de Asia Central. Asia del Sud confina con Asia Oriental al nord-est, Asia Central al nord-ovest, Asia Occidental al west e Asia del Sud-Est al est. Asia del Sud-Est e Asia Maritime del Sud es le sol subregiones de Asia que se trova partialmente in le Hemispherio Meridional. Le Territorio Britannic del Oceano Indian e duo ex le 26 atollos del Maldivas in Asia del Sud se trova completemente in le Hemispherio Meridional. Topographicamente, illo es dominate per le Subcontinente indian e es limitate per le Oceano Indian al sud, e per le Himalaya, Karakoram e Montanias Pamir al nord.

Vita sedentari emergeva in le subcontinente indian in le margines occidental del Indus bacino circa 9 000 annos retro, evoluente gradualmente in le Civilisation del Valle del Indus del tertie millennio aEC. Per 1200 a.Chr., un forma archaic de Sanscrito, un lingua indo-europee, habeva se diffundite in India ab le nord-ovest, con le Linguas dravidic essente supplantate in le regiones nord e occidental. Per 400 a.Chr., stratification e exclusion per casta habeva emergite intra Hinduismo, e Buddhismo e Jainismo habeva surgite, proclamante ordines social non ligate al hereditate.

Humanos moderne arrivava al Subcontinente indian ab Africa non plus tarde que 55 000 annos retro. Lor longe occupation, predominantemente in isolamento como chassatores-recollectores, ha rendite le region multo diverse. Vita sedentari emergeva in le subcontinente in le margines occidental del Indus bacino fluvial 9 000 annos retro, evoluente gradualmente in le Civilisation del Valle del Indus del tertie millennio a.Chr.. Per 1200 a.Chr., un forma archaic de Sanscrito, un lingua indo-europee, habeva se diffundite in India ab le nord-ovest. Su hymnos registrava le prime apparitones de Hinduismo in India. Le Linguas dravidic preexistente de India esseva supplantate in le regiones nord. Per 400 a.Chr., le casta habeva emergite intra Hinduismo, e Buddhismo e Jainismo habeva surgite, proclamante ordines social non ligate al hereditate. Consolidationes politic precoce dava origine al laxemente organisate Maurya e Gupta imperios. Iste epocha esseva notabile pro creativitate in arte, architectura e scriptura, ma le stato del feminas declinava, e intoccabilitate deveniva un credentia organisate. In India del Sud, le regnos medie exportava systemas de scriptura dravidic e culturas religiose al regnos de Asia del Sud-Est.

## Notas
Golfo de Bengala

Le **Golfo de Bengala** forma le parte nord-est del Oceano Indian, situate inter le subcontinente indian e le peninsula indochinese, al sud del region de Bengala. Extendite sur un area de 2 600 000 km², illo es bordate per multe del paises in Asia del Sud e Asia del Sud-Est.

Geopoliticamente, le golfo es limitate per le India continental al west e nord-west, Bangladesh al nord, Myanmar al nord-est e le Insulas Andaman e Nicobar de India al est. Su limite meridional es un linea inter Sangaman Kanda in Sri Lanka, e le puncto le plus nord-occidental de Sumatra in Indonesia. 

Major systemas fluvial del subcontinente indian tal como le Ganges, Brahmaputra, Irrawaddy, Godavari, Krishna, Mahanadi, e Kaveri flue in le Golfo de Bengala. Le costa consiste de multe plagias includente alcunes del plagias natural le plus longe del mundo, tal como Cox's Bazar e Marina, e ecosystemas variate tal como le Sundarbans, le plus grande foreste de mangrove in le mundo.
Frontiera maritime

Un **frontiera maritime** es un division conceptual del areas del superficie aquatic del Terra usante criterios physiographic o geopolitic. Como tal, illo usualmente delimita areas de derectos national exclusive super ressources mineral e biologic, includente characteristicas, limites e zonas maritime. Generalmente, un frontiera maritime es delineate a un distantia particular ab le costa de un jurisdiction. Ben que in alcun paises le termino *frontiera maritime* representa frontieras de un nation maritime que es recognoscite per le Convention del Nationes Unite super le Derecto del Mar, le frontieras maritime usualmente servi a identificar le limite del aquas international.

Le frontieras maritime existe in le contexto de aquas territorial, zonas contigue, e zonas economic exclusive; totevia, le terminologia non include frontieras de lacos o fluvios, le quales es considerate intra le contexto de frontieras terrestre.

Alcun frontieras maritime ha remanite indeterminate malgrado le effortios pro clarificar los. Isto se explica per un serie de factores, de quales alcun involve problemas regional.

Le delineation o delimitation de frontieras maritime ha implicationes strategic, economic e ambiental (vide *[[delimitation maritime]]*).
Insulas Andaman e Nicobar

Le **Insulas Andaman e Nicobar** es un territorio del union de India comprendente 836 insulas, del quales solmente 31 es habitate. Le insulas es gruppate in duo major clusters: le Insulas Andaman septentrional e le Insulas Nicobar meridional, separate per le Canal de Dece Grados de 150 km de latitude. Le capital e le citate le plus grande del territorio, Port Blair (officialmente Sri Vijaya Puram), se trova a approximativemente 1190 km de Chennai e 1255 km de Kolkata in le India continental. Le insulas es situate inter le Golfo de Bengala al west e le Mar de Andaman al est. Le puncto le plus septentrional es a 901 km del bucca del Rivero Hooghly. Indira Point, situate a 6°45'10″N e 93°49'36″E sur le puncta meridional de Grande Nicobar, es le puncto le plus meridional de India.

Le territorio comparti frontieras maritime con Indonesia situate a circa 165 km al sud, Myanmar situate a 280 km al nord-est e Thailandia situate a  al sud-est. Le insulas occupa un area terrestre total de approximativemente 8249 km² con un population de 380.581 secundo le censo de 2011. Le territorio es dividite in tres districtos: Nicobar, Andaman del Sud, e Andaman del Nord e del Centro con le capitales a Car Nicobar, Port Blair e Mayabunder respectivemente.

Studios genetic e cultural suggere que le populo indigene andamanese pote haber essite isolate de altere populationes durante le era del Paleolithico medie, plus de 30.000 annos retro. Evidentia archeologic de civilisation ha essite datate de 2.200 annos retro. In le seculo 11, le Cholas, un del tres regnos tamil, usava le insulas como un base naval pro lancear expeditiones in Asia del Sud-est. Le daneses esseva le prime europeos a arrivar al insulas in 1755. Le insulas deveniva parte del Raj britannic in 1868. Durante le Secunde Guerra Mundial, le insulas esseva invadite per le Imperio de Japon. Post le Independentia de India in 1947, le region deveniva un provincia e plus tarde un territorio del union post le adoption del Constitution de India in 1950.

Le insulas hospita le Commando de Andaman e Nicobar, le unic commando geographic operate conjunctemente per le tres bracios major del Fortias Armate de India: le Armea, le Fortia Aeree e le Marina. Ben que le hindi e le anglese es le linguas official, le principal linguas parlate include le bengali, le tamil e le telugu. Le populo indigene parla qualcunque del familia de linguas andamanese o linguas nicobarese. Hinduismo es le religion majoritari in le territorio del union, con un significante minoritate christian. Le insulas include le Insula Sentinel del Nord, domo del sentineleses, un tribo non contactate.
Operation Southern Spear

**Operation Southern Spear** es un campania militar e de vigilantia del Statos Unite lanceate in 2025 per le administration del presidente del SUA Donald Trump con le objectivos declarate de "detectar, disrumper e degradar retes criminal transnational e maritim illicite". Alcun analystas dice que le operation es un hybridation del guerra contra le terrorismo e le guerra contra le drogas. Alteres ha dicite que le remotion de Nicolás Maduro del poter in Venezuela esseva un objectivo del operation.

In medie augusto 2025, le SUA comenciava a displicar fortias militar al Mar Caribe, in medio de tensiones accrescite inter le SUA e Venezuela durante le crise in Venezuela e dum le administration Trump cercava rallerar le fluxo de drogas illicite. In septembre, le fortias armate del SUA comenciava a effectuar attacos aeree contra vascellos que le administration Trump allega es controllate per narcoterroristas. Verso le fin de novembre, con le Cartel del Soles designate per le SUA como un Organisation Terrorista Estrangere e un organisation de Terrorista Global Specialmente Designate, un nove phase de operationes comenciava. In decembre, le administration Trump declarava le governamento de Maduro un Organisation Terrorista Estrangere, e comenciava a abordar e sequestrar petrolieros de crude sanctionate. In fin de decembre, le SUA faceva su prime attaco contra un objectivo terrestre intra Venezuela. Le 3 de januario 2026, le SUA bombardava objectivos in Caracas e altere locos, e capturava Maduro e lo transportava per avion foras del pais.

Plus tarde, le 6 de martio 2026, le Operation esseva expandite militarmente in Ecuador quando le Statos Unite participava in le bombardamento de Comandos de la Frontera, durante le Conflicto ecuadorian (2024–presente).

Le campania esseva formalmente nominate le 13 de novembre 2025 per Pete Hegseth, secretario de defensa del Statos Unite, como un expansion de un operation portante le mesme nomine annunciate per le Marina del Statos Unite le 28 de januario 2025. Illo usa un flotta hybride de vascellos con robotica e systemas autonome pro deteger e combatter allegate retes de traffico de drogas in le Hemispherio Occidental.
Organisation de Cooperation de Shanghai

Le **Organisation de Cooperation de Shanghai** (**OCS**) es un organisation eurasian politic, economic e de securitate international de dece statos membros. Illo se focalisa super le cooperation politic, economic, de securitate e contra le terrorismo.

Illo es le plus grande organisation regional del mundo in terminos de extension geographic e population, covrente al minus 24% del area total del mundo (65% de Eurasia) e 42% del population mundial. A partir de 2024, su PIB nominal combinate representa circa 23%, durante que su PIB basate sur le PPC comprende approximativemente 36% del total mundial.

Le OCS es le successor del Cinque de Shanghai, formate in 1996 inter China, Kazakhstan, Kirghizistan, Russia, e Tajikistan. In junio 2001, le líderes de iste nationes e Uzbekistan se reuniva in Shanghai pro annunciar le OCS, un nove organisation con un cooperation politic e economic plus profunde. In junio 2017, illo se expandeva a octo statos, con India e Pakistan. Iran se univa al gruppo in julio 2023, e Bielorussia in julio 2024. Plure paises es ingagiate como observatores o partenarios de dialogo. Su reunion le plus recente esseva tenite in septembre 2025 in Tianjin, China.

Le OCS es governate per le Consilio de Chefes de Stato (CCS), su supreme organo de decision, que se reuni un vice per anno. Le organisation contine tamben le Structura Regional Contra le Terrorismo (SRCT).
Mar Arabic

Le **Mar Arabic** ( بَحرُ ٱلْعَرَبْ, *baḥr al-ʿarab*) es un region de mar in le nord del Oceano Indian, limitate al west per le Peninsula Arabic, le Golfo de Aden e le Canal de Guardafui, al nord-west per le Golfo de Oman e Iran, al nord per Pakistan, al est per India, e al sud-est per le Mar de Laccadive e le Maldivas, al sud-west per Somalia. Su area total es de  e su profunditate maxime es de . Le Golfo de Aden al west connecte le Mar Arabic al Mar Rubie via le stricto de Bab-el-Mandeb, e le Golfo de Oman se trova al nord-west, connectente lo al Golfo Persic.
Vidania

**''[[Candidatus]]'' Vidania** es un genere de bacterios symbiotic intracellular obligatori de cicadellas (insectos del infraordine Fulgoromorpha).

## Species
Su sol specie cognite es *Candidatus* Vidania fulgoroideorum.

## Evolution
Le generes *[[Sulcia]]* e *Vidania* ha  desde circa 263 Ma con lor  (in le due superfamilias de Fulgoromorpha) e ha perdite multe genes devenite inutile con le perdita de multe cellular functiones. Istos cohabita sovente con altere bacterios:  (*Sodalis*, *Arsenophonus*, *Symbiopectobacterium*) e  (**', ''[[Tisiphia]]'', **', , ). In species ubi *Vidania* care, *Sulcia* e *Vidania* son supplite per fungos del ordine Hypocreales.

### Genoma
Lor genomas es multo parve, proxime de illos de  de symbiotic origine. Le genoma de *Vidania* es le plus parve genoma de non-organellar bacterios cognite con solmente 50 a 52 kb. Illo ne permitte de producer que un sol aminoacido, le , pro su hospite.
Mate

Le **mate** es un bibita infusionate traditional de America del Sud. Illo es preparate con le folios siccate e triturite del planta *[[Ilex paraguariensis]]*, un specie de aquifoliacea native del subregion subtropical de iste continente. Le mate es multo popular in Argentina, Uruguay, Paraguay e le sud de Brasil.

## Origine e Historia
Le consumption del mate originava del populos Guarani e Tupi, multo ante le arrivata del colonisatores europee. Illes mascava le folios del planta pro lor proprietates stimulante e preparava infusiones in calvassas de ligno. Post le colonisation, le uso del planta se diffundeva e se consolidava, specialmente gratias al action del Jesuitas, qui stabiliva plantationes e cultivava le planta commercialmente.

## Preparation e Consumo
Le preparation traditional involva plure elementos clave:

* **Le Mate** (receptaculo): Un receptaculo, alicun vices appellate *cuia* (especialmente in Brasil), traditionalmente facite de un calvassa (porongo), o sculptate in ligno.
* **Le Yerba Mate** (erva-mate): Le folios siccate e triturite del planta.
* **Le Bombilla** (bomba): Un canna metallic con un filtro in le base pro impeder que le folios entra in le bucca.

Le folios es placiate in le receptaculo, sequite de aqua calide (non bulliente, optimalmente circa 70-80°C). Le infusion es alora bibite lentamente a transverso del bombilla. Illo es un rito social; le mate es compartite frequentemente inter amicos e familia, symbolisante amicitia, hospitalitate e unitate.

## Variantes
Il ha variantes principal:

* **Chimarrão:** Commun in le sud de Brasil, illo es preparate con aqua calide, ma le *yerba* es un pulvere verde e brillante.
* **Tereré:** Populares in Paraguay e le centro-sud de Brasil, iste version usa aqua frigide o suco, e es multo refrescante in climas calide.
* **Mate cocido:** Un infusion preparate como un the commun, con aqua fervente e coate, servite in tazas.

## Proprietates
Le mate contine mateina, un alcaloide similar al caffeina, que le conferisce proprietates stimulante. Al ultra, illo ha proprietates antioxidante, vitaminas (specialmente del complexo B) e minerales essential.

## Vide etiam
* The
* Caffe

## Referentias
Crema

Le **crema** es un producto lactee componite del strato de grassia superior que se accumula naturalmente al superficie del lacte ante le processo de homogenisation. In le lacte non homogenisate, le grassia, essente minus dense que le aqua, flotta verso le alto.

## Production
Historicamente, le crema esseva recollite spumante le superficie del lacte post lassar lo reposar. In le production industrial moderne, le processo es accelerate per le uso de centrifugas, appellate separatores de crema. Iste machinas permitte un separation rapide e precise, resultante in un crema de qualitate e contento de grassia uniforme. Le crema commercial es frequentemente pasteurisate e homogenisate pro meliorar su conservation e textura.

## Typos de crema
Le crema es generalmente classificate e vendite secundo su contento de grassia (materia grasse). Le classificationes exacte varia de un pais a altere, ma generalmente include:

* **Crema legier** (o crema de medie grassia): Contine inter 18% e 30% de grassia. Usate frequentemente in le caffe o in suppas.
* **Crema a batter** (o crema pro spumar): Contine al minus 30% a 36% de grassia, lo que permitte que illo incorpora aere e se spuma quando battite.
* **Crema duple**: Un crema multo spisse con un contento de grassia de 48% o plus, multo commun in le Regno Unite.

## Usos culinari
Le crema es un ingrediente multo versatile in le gastronomia. Illo es usate tanto in plattos dulce como salate. In le coquina salate, le crema adde ricchessa e un textura suave a suppas, salsas e plattos de pasta. In le pastisseria, illo es essential pro facer crema glacate, dessertos, e pro esser battite (crema chanti) como copertura pro tortas e fructos. Le crema es etiam le ingrediente principal usate pro le fabrication del butyro per medio del processo de batimento.

## Vide etiam
* Lacte
* Butyro
* Caseo

## Referentias
Bazardüzü

**Bazardüzü** (azeri: *Bazardüzü dağı*; russo: *Базардюзю*, translitterate *Bazardyuzyu*) es un montania que es situate in le Caucaso. Le frontiera international inter Azerbaijan e Russia extende trans le puncto precise del summitate. Es le monte le plus alte in Azerbaijan. Su summito es 4,466 metros super le nivello del mar.

## Referentias
Producto lactari

**Producto lactari** (frequentemente etiam appellate **producto de lacte**) es un alimento producite ex o continente le lacte de mammiferos. Le animales le plus communmente usate pro le production de lacte a scala industrial es le vaccas, ben que capras, oves, bufalos e camelos anque es fontes importante in varie partes del mundo.

## Typos commun
Le productos lactari pote esser consumite in lor forma liquide original o transformate in un grande varietate de altere alimentos. Le exemplos le plus commun include:

* **[[Lacte]]:** Le liquido de base, frequentemente consumite pasteurisate o usate como ingrediente culinari.
* **[[Caseo]]:** Un alimento solide producite per le coagulation del proteina del lacte (caseina). Il ha centos de varietates de caseo, cata un con su proprie sapor e textura.
* **[[Butyro]]:** Un producto ric in grassia obtenite per le agitation del crema de lacte.
* **[[Yogurt]]:** Un producto spisse e un poco acide, create per le fermentation del lacte per medio de bacterios specific.
* **[[Crema]]:** Le parte del lacte que concentra le plus grande quantitate de grassia, frequentemente usate in dessertes.

## Production e tractamento
In le industria moderne, le lacte crude colligite in le fermas lactari passa per processos rigorose ante de esser transformate. Le **pasteurisation** es le processo de calefaction del lacte pro eliminar bacterios e pathogenos nocive, garantiente le securitate alimentari e prolongante le tempore de conservation. Le **homogeneisation** es usate pro impedir que le grassia se separa del liquido.

## Valores nutritional e sanitate
Le productos lactari es largemente recognoscite como un fonte excellente de energia. Illos es specialmente ric in calcium, un mineral essential pro le disveloppamento e mantenimento de ossos e dentes san. In plus, illos forni proteinas de alte qualitate e vitaminas, como le vitamina D e vitaminas del complexo B.

Nonobstante, un parte significative del population mundial presenta **intolerantia al lactosa**. Isto occurre quando le corpore non produce un quantitate sufficiente del enzyma lactase, lo que rende difficile le digestion del lactosa, le sucro natural presente in le lacte. Pro iste individuos, le industria moderne offere multe productos lactari sin lactosa.

## Vide etiam
* Agricultura
* Ferma lactari
* Lacte vegetal

## Referentias
Chuck Norris

**Chuck Norris** (Ryan, Oklahoma, SUA, le 10 de martio 1940 – Hawaii, SUA, le 19 de martio 2026) esseva un actor, artista marcial e icona de filmes de action, melior cognoscite pro su rolo como Cordell Walker in le serie tele‑visive *Walker, Texas Ranger*.

Norris nascette in Oklahoma e serviva in le U.S. Air Force. Post su servitio militar, ille deveniva campione de karate e comenciava su carriera in filmes de artes marcial e action, includente *Return of the Dragon* (1972) e plure filmes de 1980–1990 como *Missing in Action* e *The Delta Force*. Desde 1993 a 2001, ille protagonisava *Walker, Texas Ranger*. In le vita personal, Norris fundava le arte marcial *Chun Kuk Do* e establiva programmas philanthropic pro juventute, includente *Kickstart Kids*.

Norris esseva cognoscite pro su forte disciplina, su forte fede cristian e su activism politic conservatori. Ille se maritava plus de un vice e lasciava un familia numerose.

## Referentias
* https://www.nbcnews.com/news/obituaries/chuck-norris-dies-86-action-hero-walker-texas-ranger-actor-rcna225833
* https://www.theguardian.com/film/2026/mar/20/chuck-norris-prolific-action-star-and-karate-champion-dies-aged-86

## Ligamines externe
Tisiphia

**''[[Candidatus]]'' Tisiphia** es un genere de bacterios symbiotic intracellular obligatori (tambien cognite como le ** gruppo) del familia Rickettsiaceae.

Species de *Tisiphia* pote infectar multe , principalmente in medios humide o aquatic. In particular es cognite pro infectar largemente mosquitos *[[Anopheles plumbeus]]*.

Con le genere *Ca.* Megaira, plus ancestral, *Ca.* Tisiphia ha conservate un , perdite in genere *[[Rickettsia]]*.
Lingua extremaduran

**Lingua extremaduran** o **extremadurano** es un lingua romanic occidental con alcun tractos commun con asturleonese, parlate primarimente in nord-west Extremadura con vicos adjacente in le provincia de Salamanca. Su variantes septentrional es generalmente considerate un lingua extincte durante que les central e meridional es reguardate como dialectos transitional verso espaniol standard.
Bergamo

**Bergamo** (italiano: Bergamo) es un citate del nord de Italia, in le region de Lombardia, con circa 120,000 habitantes, e capital del provincia de Bergamo. Le citate es situate circa 40 km al nord-est de Milano, al pede del Alpes Bergamasc, e es dividite inter le Città Alta historic e le Città Bassa moderne.