open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Circulo

Un **circulo** es un forma simple de geometria Euclidean, definite como le punctos de un plana que es le mesme distantia de un puncto central commun. Le distantia commun del punctos del centro es nominate su radio. In usage quotidian, le termino "circulo" pote esser usate intercambiabilemente con o le limite del forma (le perimetro) o le totalitate, includente figura interior; ma, in usage mathematic stricte, *circulo* refere al perimetro, e le interior es nominate le disco.

## Vide etiam
*
*Compasso
Epicteto

**Epicteto** (, ; 50-ca. 138) esseva un philosopho stoic grec, nascite a Hierapole in Phrygia.

Como le sclavo de un liberto del imperator Neron, Epicteto ha audite a Roma le lecturas del philosopho stoic Musonio Rufo e assi comenciate su interesse in philosophia. Post esser liberate, ille continuava su studios, quittante Roma in 89 o 94 quando Domitiano banniva le philosophos. Epicteto establiva un schola a Nicopole in Epiro ubi ille ganiava un grande fama per su lectiones de typo dialogic, con questiones e responsas.

Epicteto ha scripte nulle libro, ma su studente Arriano (autor del biographia de Alexandro Magne e homine de stato roman) ha collecte su doctrinas in duo librettos: le *Discussiones* () e le *Manual* (), scripte in lingua grec. In iste obras, Epicteto predica le maestria del desiderios e del attaccamentos: le mente debe esser plus forte que illos a fin que on pote esser libere, felice o brave.

Epicteto haberea essite familiar de Hadriano secundo Spartiano (un autoritate incerte). Marco Aurelio cita sovente Epicteto. Origenes le approba como un "martyre pagan" gratias a su fortitude adverso su maestro cruel. Blaise Pascal le ha anque admirate.
Katsushika Hokusai

**Katsushika Hokusai** (葛飾北斎; octobre o novembre 1760 - le 10 de maio 1849) esseva un artista, pictor ukiyo-e, e imprimitor japonese del periodo Edo. In su era, ille esseva le principal experto in Japon re pictura chinese. Nascite in Edo (hodie Tokio), Hokusai es cognoscite principalmente como le autor del serie de impressiones *[[36 Vistas de Monte Fuji]]* (富嶽三十六景, c. 1831), que include le impression iconic e internationalmente recognoscite *[[Le Unda Grande circa Kanagawa]]*, create in le annos 1820.

Hokusai creava le *36 Vistas* como responsa a un explosion del viage interior e como parte de un obsession personal con Monte Fuji. Esseva iste serie, particularmente le impressiones de *Le Unda Grande* e *Fuji in Bon Tempore*, que assecurava le fama national e international de Hokusai. Ben que ille habeva create obras notabile antea, non esseva usque iste serie que ille ganiava recognition e lassava un impacto durabile super le mundo del arte. Le impression *Le Unda Grande* etiam esseva le impression que le dava, e continua a dar le, acclamation e popularitate in le mundo occidental.
Lech Wałęsa

**Lech Wałęsa ** (; nascite in Popowo, Polonia le 29 de septembre 1943) es un politico polonese e anterior activista de syndicatos e derectos human. Ille co-fundava Solidaritate (*Solidarność*), le prime syndicato independente del bloco sovietic, ganiava le Premio Nobel del Pace in 1983, e serviva como Presidente de Polonia de 1990 a 1995.

## Biographia
Wałęsa nasceva in Popowo, Polonia, le 29 de septembre 1943, filio de un carpentero e su sponsa. Ille assisteva al schola primari e vocational, ante de entrar Lenin Shipyard in Gdańsk (*Stocznia Gdańska im. Lenina*, hodie *Stocznia Gdańska*) como technico electric in 1970. In 1969 ille sponsava Danuta Gołoś, e illes hodie ha octo infantes. Su filio Jarosław Wałęsa es un membro del Sejm de Polonia (camera basse del parlamento polonese). Lech Wałęsa es catholic roman, e ha dicite que su fide semper le ha adjutate durante le momentos difficile de Solidaritate.

## Referentias
Lingua creol

Le **lingua creol** o **creolo** es un lingua que ha developpate se ab un pidgin, que significa un lingua que ha formate se ab le incontro de duo o plus linguas e que habe un grammatica proprie. Un vice que un pidgin deveni le lingua matre del nativos de un communitate, on pote parlar de lingua creol. Le parola "creol" proveni ab le lingua portugese (*crioulo*, ab *criar*) e significa "crear" o "levar".

Le parola "creolo" refere se al communitate nove que formava se con le colonias in America Latin, communitate que esseva create per le portugeses e le gente local.

Le portugeses e le espanioles usava iste parola pro distinguer le gente de origine europee ma que esseva nascite in le colonias ab le nobiles que habeva venite ab le matre patria.

Le nomine "lingua creol" habeva un significato negativo - gente de basse lege o de poco valor - un significato que ha passate como judicio super le linguas creol, considerate como linguas de basse levatura o dialectos sin valor. In le ultimi annos, le linguistas comenciava a evalutar le linguas creol del puncto de vista differente. Le linguas creol son vidite como linguas ver e proprie, con lor historia e litteratura.

## Ligamines externe
*  Language Varieties Description de alcun pidgines e creolos.
Lingua hungare

Le **lingua hungare** (in hungaro: *Magyar Nyelv*) es un lingua, que es parlate in Hungaria e per parve communitates in qualque altere paises como le Republica Chec, Slovachia, Ukraina e Israel. Illo pertine al familia de linguas finno-ugrian e es le lingua official de Hungaria.

## Referentias
Monzón

**Monzón** es un municipalitate que se trova in le provincia de Huesca, in le region de Aragón, Espania.
Jerusalem

**Jerusalem** (hebreo: יְרוּשָׁלַיִם, *Yerushal<u>a</u>yim*; arabo: القُدس, *al-Quds*, *Le [Citate] Sancte*; latino classic: *Hierosolyma* o *Ierusalem*; latino medieval: *Hierusalem*) es le capital *de jure* del statos de Israel e Palestina, e le plus grande citate in ambe le area e le population, con 747 600 habitantes in un area de 125.1 km2 (si on include le disputate Jerusalem Est). Locate in le Montes Judean, inter le Mar Mediterraneo e le Mar Morte, hodie Jerusalem ha multo crescite, usque ultra le frontieras del Citate Ancian.

Jerusalem habe un historia que data del quarte millennio aEC, que le face un del citates plus ancian de habitation continue. Jerusalem esse le plus sancte citate in judaismo, christianitate, e Islam; ille es le centro spiritual del gente hebree, habe un numbero significante de sitios christian, e es considerate le tertie plus importante citate in Islam, post Le Mecca, e Medina. A despecto de haber un area de sol 0.9km2, le Citate Ancian habe plure sitios de importantia religiose, includente le Monte del Templo, le Muro Occidental, le Ecclesia del Sepulcro Sancte, e le Moschea al-Aqsa. Le ancian citate murate es un Hereditare Mundial UNESCO, e traditionalmente ha essite quarteriate; le quartos usate hodie (le Quarto Amernie, le Quarto Christian, le Quarto Judee, e le Quarto Musulman) esseva create in le seculo 19. Iste importantia religiose ha facite  de Jerusalem un loco multo contestate: in su historia, Jerusalem ha essite destruite duo veces, assediate vinti-tres veces, attaccate cinquanta-duo veces, e capturate (e recapturate) quaranta-quatro veces.

Hodie, le stato legal de Jerusalem esse un del themas central del conflicto israeli-palestinian. Le annexation de Jerusalem Est per Israel ha essite condemnate itero per le Nationes Unite e altere corpores similar, e le palestinos vide Jerusalem Est como le capital de un stato palestin proponite. Depost le Resolution 478, le majoritate del ambassadas estranie ha lassate Jerusalem pro relocar se a Tel Aviv, ben que alicun nationes totavia habe terra in le citate.
Hugo Gunckel Lüer

**Hugo Gunckel Lüer** (10 de augusto 1901 — 17 de julio 1997). Ille esseva un botanico e pharmacista chilen active al Universitate de Chile ubi ille esseva appunctate professor de botanica in 1950
Region

**Region** pote esser qualcunque area que forma un unitate geographic particular a causa de characteristicas determinate. Generalmente, un region es minor que un pais sed isto non es un regula.
Imperio roman de oriente

Le **Imperio Roman de Oriente**, etiam appellate **Imperio Byzantin** per le historicos postume, esseva le continuation del Imperio Roman in le era medieval, basate in capital de Constantinopole, governate per imperatores in succession directe e *[[de jure]]* del ancian imperatores roman. Su nomine official esseva le Imperio Roman; il esseva etiam cognoscite como Romania (grec: Ῥωμανία, *Rhōmanía*) o, post le creation del Sancte Imperio Roman, como le Imperio del Grecos.

Su disvellopamento del ancian Imperio Roman esse a veces datate del imperator Constantino I e su transferential del capital de Nicomedia (in Anatolia) a Byzantio (super le Bosphorus), que deveniva Constantinopole (o, alternativemente, "Nove Roma" e "Byzantio"). In le seculo 7, reformas per le imperator Heraclio implicate in un crescente influentia del cultura del est e le usage del lingua grec como lingua official, distinguiva le imperio tardive de su predecessor.

Le Imperio Byzantin durava un millennio; durante su existentia le Imperio esseva un del principal poteres economic, cultural, e militar in Europa, despecto de problemas e perditas de territorios, specialmente in le guerras roman-persian e byzantin-arabe. Depost que le Restoration comnenie reganiava brevemente dominantia in le seculo 12, le Imperio faceva un lapso longe. Le cavalleros del quarte cruciada e venetianos ha conquerite Constantinopole in 1204 e controlava le citate usque 1261. Le Guerras byzantin-ottoman culminava al cadita de Constantinopole e le cession de su territorios remanente al Turcos ottoman in 1453.

### Vide etiam
*Roma antique
*Imperio roman
*Imperio roman de occidente
Vladimir Lenin

**Vladimir Il'ič Lenin** vel **Vladimir Lenin** (in russo: ; nate *Vladimir Il'ič Ul'janov*, ; latinisate como: *Vladimirus Eliae Lenin*; 22 de april 1870 – 21 de januario 1924), esseva le duce del bolchevicos in le revolution russe de 1917, e le prime capite de stato del Union Sovietic. Su contribution al scientia politic, leninismo, esseva su interpretation del theoria marxista applicate al agrari Imperio Russe de su era, e ille scribeva plure libros pro promover su philosophia. Lenin es recognoscite como uno del plus influente personas del seculo XX.
B

Le **B** es le secunde littera del alphabeto latin basic e su sono in interlingua, secundo le API, es . In le alphabeto cyrilic, iste littera equivale al phonema  latin.
Caligula

**Gaio Julio Cesare Augusto Germanico** (Antium, Imperio Roman [hodie Anzio o Nettuno, Latio, Italia] le 31 de augusto 12&nbsp;– Roma, Imperio Roman, le 24 de januario 41) melio cognite per su supernomine **Caligula** (ma anque como **Gaio** a presso de alcun historicos), esseva le tertie imperator roman, succedente Tiberio. Le comenciamento de su principato esseva characterisate per optimismo post le abusos de poter de Tiberio. Gaio beneficiava anque del popularitate de su patre Germanico, assassinate forsan per le agentes de Tiberio. Totevia, post un maladia grave in octobre 37, Gaio deveniva notori pro su cruelitate, megalomania e perversitate sexual. Ille sposava un virgine vestal e incestava con su sorores. Le politicas populista de Gaio – pro exemplo, electiones popular e ludos public expensive – e le aggrandimento immodeste de su proprie officio, ha causate conflicto con le Senato, sur toto post 39. Un guardator pretorian ha assassinate Gaio in 41. Su avunculo Claudio – un del ultime surviventes del familia de Augusto e Livia – le succedeva. Le imperator Gaio habeva 28 annos al momento de su morte.
Colon

In le majoritate de vertebratos, le **colon** esse le final portion del systema digestive. Su rolo in digestion esse extraher aqua e sales de excremento solide ante de su elimination del corpore. Il es parte del intestino major, con (in humanos) le ceco e le recto.

In mammales, le colon ha quatro sectiones: le colon ascendente, le colon transverse, le colon descendente, e le colon sigmoide. Iste articulo usa le colon human como modello pro tote le animales.

## Anatomia
Le location del colon esse in o le cavitate abdominal, o detra de illo in le retroperitoneo.

### Colon ascendente
Le colon ascendente, in le latere dextere del abdomine, ha c. 25cm (c. 9.8 pollices) de longitude. Esse le connexion inter le appendice, le ceco, e (per le flexura hepatic, o le flexura in le colon circa le hepate) le colon transverse.

### Colon transverse
Le colon transverse initia con le flexura hepatic e fini con le flexura splenic (que se pote deducer es le flexura del intestino circa le splen). Le colon transverse esse attaccate ab le stomacho per un banda large de texito, le omento major, e ab le muro abdominal posterior per un mesenterio, le mesocolon transverse.

In despecto del altere partes del colon, le colon transverse esse incassate in le  peritoneo; ergo, le colon pote mover se. Iste flexibilitate, e le facto que le excretiones in le colon transverse deveni plus solide como aqua esse removite, le colon transverse habe un tendentia particular a formar canceres.

### Colon descendente
Le colon descendente esse le colon inter le flexura splenic al initio del colon sigmoide. Le colon descendente retene excretiones que essera vacuate al recto. 

### Colon sigmoide
Le colon sigmoide (nominate pro su forma, como le littera roman *s* o le littera grec sigma) esse le ligamine inter le colon descendente e le recto. Le muros del sigma esse muscular, pro evacuar le excretiones.

Sigmoidoscopia esse un diagnostic commun usate pro diagnosticar e examinar le colon sigmoide.

### Colon redundante
Un viration in le anatomia normal del colon esse le formation de nodos additional in le colon, creante un organo plus grande que le normal. Iste condition, le colon redundante causa pauc o nulle consequentias al sanitate; ma le hasardo de volvulos (requirente immediate attention medic) esse crescite. Le condition esse plus notate pro le impedimento o prevention del usage de un normal colonoscopio adulte, ma iste problema pote esser superate con variantes specialisate del colonoscopio.
Hercules

**H<u>e</u>rcules** o **H<u>e</u>rcule** (etiam vocate **H<u>e</u>racles** o **H<u>e</u>racle**) es un heroe e semideo del cultura greco-roman symbolisante le fortia e fortitude. Secundo su mythologia, illo esseva le filio semidivin de Jupiter e viveva primo como mortal. Hercules operava multe actos renominate: le Dece-Duo Travalios, le liberation de Prometheo, le viage del *Argo* e un sacco de Troia, inter alteres.

Le Dece-Duo Travalios habeva resultate del jelositate de Juno verso le matre de Hercules, Alcmene. Hercules debeva servir un rege de Athenas, qui le faceva occider le Hydra e le Leon nemee, capturar Cerbere e plure altere animales dangerose, furar le Bestial de Geryon, nettar le Stabulos augee, rapportar le Pomos del Hesperides etc.

Hercules moriva a causa de un miscomprension tragic. Su sposa Dejanira le dava un camisa de imbibite del sanguine e del semine de un centauro. Le centauro moriente habeva explicate a Dejanira que iste mixtura velle assecurar le fidelitate de Hercules. Ma in facto le centauro habeva vindictivemente mentite, e le mixtura esseva un horribile veneno. Hercules se suicidava agonisante.

Post su morte, le deos admitteva Hercules a Olympo como un deo de plen directo. Le Hercules olympie sposava Iride (Hebe).
Iosif Stalin

**Iosif Stalin** (nascite *Ioseb Besarionis Dze Jughašvili*, იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი in georgiano; *Iosif Vissarionovič Džugašvili*, Ио́сиф Виссарио́нович Джугашви́ли in russo le 6 de decembre 1878 a Gori, in le actual Georgia e morte le 5 de martio 1953 a Moscova) esseva le Secretario General del Partito Communista de 1922 usque su morte in 1953. In le annos post  le morte de Vladimir Lenin in 1924, ille se faceva le capite del Union Sovietic. Stalin initiava un economia commandate, reimplaciante le Nove Politica Economic del annos 1920 con su Planos Quinquennal e initiava un era de industrialisation rapide e collectivisation economic. 

In le annos 1930, Stalin initiava le Purga Magne (etiam cognoscite como le "Terror Magne"), un campania pro purgar le Partito Communista de gente accusate de sabotage, terrorismo, o traition; le purga tosto se extendeva al militar e al alteres sectores del societate sovietic. Le accusate frequentemente esseva executate, imprisionate in campos de labor (nominate gulag), e in le annos depost, milliones de personas de minoritates ethnic esseva deportate. Etiam, le tumulto del sector agricultural del economia del Union Sovietic causate per le economia planate causava fame extensive, notabilemente le fame catastrophic sovietic de 1932 e 1933 (cognoscite in Ukraina como le Holodomor).

Stalin esseva le capite del governamento del Union Sovietic quando in 1939 ille firmava le Pacto de Molotov-Ribbentrop, que securava le frontieras del est del Union Sovietic, facente possibile le invasiones tosto sequente de Polonia, Finlandia, le statos baltic, Bessarabia, e le nord de Bukovina. Quando Germania violava le pacto in 1941, le Union Sovietic jungeva le Alliatos e formava un rolo importante in le disfacta del Axe, con le plus grande costo human de tote le nationes in le guerra. Postea, Stalin contradiceva su dictos del conferentias alliate e installava governamentos communistic in le majoritate de Europa del est, formante un bloco. Iste bloco esseva un parte integral del "Cortina Ferric". Iste initiava un era de antagonismo antioccidental nominate le Guerra Frigide.

Stalin faceva effortios pro augmentar su imagine public, e iste effortios creava un culto de personalitate; ma su successor, Nikita Khruschchev, denunciava su legato e initiava le processo de "destalinisation" del Union Sovietic.
Che Guevara

**Ernesto Guevara** (14 de junio 1928 – 9 de octobre 1967, executate), melio cognoscite como **Che Guevara** (pron. *Tche Ghe<u>va</u>ra*), **El Che**, o simplemente **Che**, esseva un revolutionario marxista argentin, doctor, autor, guerrillero, theorista militar, e persona importante del Revolution cuban. Post su morte, su visage stilisate deveniva un symbolo contracultural ubique, e un insignia global in cultura popular.

Ut juvene studente medic, Guevara viagiava trans America Latin, e esseva transformate per le paupertate endemic que ille incontrava. Su experientias e observationes in iste viages le causava creder que le inequalitates economic del region esseva un resultato de capitalismo, monopolios, neocolonialismo, e imperialismo, con un sol remedio: revolution mundial. Iste credo le duceva al activismo pro le reformas social in Guatemala e su presidente Jacobo Arbenz Guzmán, cuje sequente subversion, adjutate per le CIA, solidificava le ideologia radical de Guevara. Postea, quando ille habitava in le Citate de Mexico, ille esseva introducite a Raul e Fidel Castro, se univa a lor "movimento 26 de junio", e invadeva Cuba a bordo del *[[Granma]]* con le intention de subverter le dictator cuban Fulgencio Batista (qui etiam esseva appoiate per le SUA). Guevara tosto se faceva prominente in le insurrection, esseva promovite al secunde position le plus importante del commando, e jocava un rolo central in le duo annos del campania de guerrilla que deponeva le regime repressive de Batista.

Post le Revolution cuban, Guevara habeva plure functiones significante in le nove governo. Ille revideva le appellos e le executiones de illes condamnate per crimines de guerra, initiava reformas agrari como ministro del industria, serviva como presidente del banca national e director instructional pro le fortias armate de Cuba, e viagiava trans le mundo ut diplomatico in favor del socialismo cuban. Iste positiones le faceva prender un rolo central in le formation del fortias del militia qui repulsava le invasion del Baia de Porcos, e in le importation de rocchettas ballistic nuclear sovietic que precipitava le crise del missiles cuban in 1962. Ultra su rolos in le governamento de Cuba, ille etiam esseva un autor e diarista prolific, scribente un manual seminal re le "guerrillismo", e un memoria re su viage juvene per motorcyclo al transverso de America del Sud (que ganiava acclamation international post que su morte). Guevara quitava Cuba in 1965 pro incitar revolutiones communista; primo sin successo in Congo-Kinshasa e postea in Bolivia, ubi ille esseva captivate per le fortias armate de Bolivia (itero, appoiate per le CIA) e executate.

Guevara esse e reverite e odiate, polarisate in le cultura popular in plure biographias, memorias, essayos, documentationes, cantos, e films. Ille esseva nominate per le magazin *[[Time (magazin)|Time]]* como un del 100 personas le plus influente del seculo 20.
Diana

**Diana** esseva un dea roman qui presideva al venation e a locos e animales salvage. In litteratura e depictiones, Diana esseva equivalente al Artemis grec e oriental, ma su culto esseva plus tosto italic, celtic, etc. Filia de Jupiter e Latona e gemina de Apolline, Diana esseva famose pro su castitate eterne.

Le templo de Diana al Aventino esseva un del plus importante a Roma; le regulationes del culto de iste templo esseva un modello pro multe templos in le provincias roman. A contrario del Juno de Veii, Diana non ha jammais essite «&nbsp;evocate&nbsp;», i.e. naturalisate como un dea roman qui poteva esser venerate al interior del urbe. Le templo al Aventino esseva foras del pomerio, le limite ritual de Roma central; como Baccho, Diana remaneva technicamente estranie. Con duo altere divinitates italic, Egeria e Virbio, Diana faceva un triade. Egeria esseva un nympha aquatic, Virbio un deo silvestre.

A Nemi, a presso de un laco sub le Monte Alban, il habeva un importante templo a Diana, fondate secundo le legenda per Orestes. Le sacerdote del templo (*rex nemorensis*) esseva un servo escappate habente disfacte su predecessor in combatto gladiatorial e qui debeva defender su proprie presbyterio contra altere servos escappate. Le festa de Diana a Roma, le Nemorales, honorava Diana de Nemi.

In Gallia, on la identificava con Arduinna, dea eponyme del foreste Ardennes.

## Vide etiam
* complexo de Diana
Neptuno (deo)

**Neptuno** esseva un deo roman presidente a aquas. Ille esseva rege del mar, lacos e fluvios, como su fratre Jupiter esseva rege del celo e Pluton del inferno. Quando irate, Neptuno causava tremores de terra, tempestas e tsunamis. Ille presidava anque a cavallos e cursas. In litteratura e arte, su equivalente grec es Poseidon.

Le planeta Neptuno es nominate in su honor. Le mensa de februario le esseva anque sacrate.
Cybele

**Cybele**, plus sovente appellate le **Magne Matre**, esseva un dea grec e roman. Le iconographia e mythologia del Magne Matre nasceva del fusion del Rhea grec con un dea-matre anatolian appellate Cybele, Cybebe o Cubaba (ista essente un dea hittita cognoscite a Karkemiš). Le romanos ha anque identificate Rhea/Cybele con lor dea Ops. Ella esseva ‘matre del deos’ (a saper, de Jupiter e su duo fratres e tres sorores) e eventualmente un matre universal.

In mythologia, Rhea ha salvate su filio Zeus/Jupiter offerente un petro negre a su sposo Cronos/Saturno. Iste lo devorava, como habeva devorate lor altere filios. Le Magne Matre ha celate le infante Zeus a Creta usque su maturation, quando ille ha subverse su patre e le fortiate de disgorgar le alteres. Su filio deveniva alora rege del celos.

Le Magne Matre quittava Creta, secundo mythologos grec, trovar un nove refugio in Anatolia. La, ella frequentava Phrygia, sur toto Pessinunte e le monte adjacente de Dindymon (ora Ballıhisar presso Eskişehir in Turchia), e acquireva le nomine de Cybele. Le Magne Matre transformava Atalanta e Hippomenes in leones pro punir les post que illes fornicava in su templo. Iste leones conducerea le carro de Cybele e deveniva su companiones constante.

In le *[[Eneide]]* de Vergilio, le Magna Matre metamorphosa le naves de Eneas in nymphas pro que illos habeva essite constructe del pinos sacrate al dea al Monte Ida.

Cybele se inamorava del semideo phrygie Attis. Ma quando iste vadeva sposar un altere femina, ella le affolava e Attis se castrava. Autocastration deveniva characteristic del *galli,* prestres del Magne Matre qui se emasculava durante le ritos orgiastic del dea.

In 210 aEC, durante le secunde guerra punic, le sibylla recommendava que le romanos apporta le objecto de culto de Pessinunte a Roma. Iste objecto esseva un petro sacrate, probabilemente le fragmento de un meteor. In iste maniera le culto del Magne Matre esseva officialisate a Roma.

On se initiava al mysterios del Magne Matre per un ceremonio appellate le *tauribolio,* un sorto de baptismo in le sanguine de un tauro sacrificite supra le initiato.
Guerra de Vietnam

Le **Guerra de Vietnam**, cognoscite etiam como le **Secunde Guerra de Indochina**, esseva un guerra de 1958 a 1975 inter le Republica de Vietnam (o Vietnam del Sud, appoiate principalmente per le Statos Unite de America) e Vietnam del Nord (appoiate per le bloco communista). Le guerra de Vietnam esseva un del conflictos principal del guerra frigide.

Le factiones in le conflicto esseva le Republica Democratic de Vietnam e le Republica de Vietnam (o Vietnam del Sud). Le Republica Democratic de Vietnam usava tacticas de guerrilla, como le Viet Cong e le Fronte de Liberation National. Al altere latere, Vietnam del Sud esseva appoiate (militar- e logisticamente) per le SUA, con le adjuta de truppas de plure altere nationes, como Australia, Corea del Sud, le Philippinas, Nove Zelanda, e Thailandia, con altere formas de appoio derivate de Espania, Germania, Iran, Marocco, le Regno Unite, Switza, Taiwan.

Le guerra esseva notabile pro esser facite sin formation del traditional frontes linear (altere que illos formate circum le bases e campos militar); le combatto in Vietnam esseva facite in zonas non ben demarcate, con plure missiones de guerrilla, missiones de "chassar e occider," sabotage in areas urban, e le uso de fortias aeree pro le bombardamento de armas chimic e explosive (bombardamentos que constitue violationes de plure leges international que prohibi le usage de armas chimic o biologic).

Le reportage del conflicto facite per le media permitteva le denunciation del violentia frequente le le abusos del derectos human facite per ambe lateres, ma alcun autores ha proponite que le atrocitates facite per le Statos Unite de America recipeva plus attention que le atrocitates per le altere latere. Iste reportage augmentava le opposition crescente contra le intervention del SUA in le opinion public in le mundo occidental, e rendeva le guerra multo controverse in le SUA.

Como le societate del SUA esseva dividite re le intervention, le accordos de pace de Paris in 1973 causava le retiramento del truppas del SUA e le cessation de su intervention directe, ma le accordos non poteva causar un fin al conflicto. Le conflicto continuava usque, in 1975, con le captura de Saigon, le rendition inconditional del Vietnam del Sud esseva mandate. Le nation esseva reunificate sub le controlo del governamento communista del Vietnam del Nord, renominate le Republica Socialista de Vietnam, le 2 de julio 1976. Secundo le governamento de Hanoi, le guerra ha causate le morte de inter 2 a 5,7 milliones de personas, le majoritate de istes non militar.
Neptuno

**Neptuno** (symbolo: ) esse le octave planeta al partir del Sol in nostre systema solar. Neptuno esseva nominate pro le deo roman del mar, Neptuno. Neptuno esse le quarte plus grande planeta per diametro, e le tertie plus grande per massa; le massa de Neptuno esse c. 1026 kilogrammas, sia un pauc plus massive que su gemino Urano. Neptuno orbita le Sol al distantia medie de 30.1 ua. Su symbolo astronomic esse ♆, un version stilisate del tridente del deo Neptuno.

Discoperite le 23 de septembre 1846, Neptuno esseva le prime planeta incontrate per prediction mathematic, e non per observation empiric. Cambios non expectate in le orbita de Urano causava astronomos a deducer que su orbita esseva cambiate per le influentia gravitational de un altere planeta non cognoscite. Neptuno esseva discoperite intra de un grado de su position predicite, e su plus grande luna (Triton) esseva discoperite tosto postea. (Su altere 12 lunas essera locate telescopicamente in le seculo 20.) Neptuno ha essite visitate per solo un nave spatial, Voyager 2, que passava le planeta le 25 de augusto 1989.

Neptuno esse similar in composition a Urano, e ambes habe compositiones que differe del compositiones del plus grande gigantes gasose, Jupiter e Saturno. Le atmosphera de Neptuno, similar al atmospheras in su composition (hydrogeno, helium, hydrocarbones, e tracias de nitrogeno), differe del gigantes gasose in su proportion elevate de aqua, ammoniaco, e methano; il esse le nivello elevate de methano que da a Neptuno su color azur notabile. Iste differentias a vices causa astronomos a categorisar Urano e Neptuno como "gigantes frigide" pro poner emphase in iste distinctiones. Le interior de Neptuno, como illo de Urano, esse principalmente gelatos e roccas.

A contrario de su "fratre" Urano, le atmosphera de Neptuno esse notabile pro su meteorologia active e visibile. Pro exemplo, al tempore del visita per Voyager 2 in 1989, le hemispherio del sud habeva un "grande macula obscur" similar al Grande Macula Rubie de Jupiter. Le tempore in Neptuno esse causate per le plus forte ventos de ulle planeta in le systema solar, con ventos mensurate attingente le nivello de 2,100 km/h. Gratias al distantia del Sol, le atmosphera de Neptuno esse frigide, con le temperatura supra le nubilos circa de -218&nbsp;°C (55 K).

Neptuno ha un systema anular multo obscur, que esseva detegite in le annos 1960 e confirmate in 1989 per Voyager 2.
Cruciadas

Le **Cruciadas** esseva un serie de guerras religiose facite per plure nationes in Europa christian, specialmente Francia e le Sacre Imperio Roman, con le scopo de obtener controlo christian del Terra Sacre. Le major parte del cruciadas durava quasi duo seculos, inter 1095 a 1291; altere campanias in Espania e le est de Europa continuava usque le seculo 15. On guerreava principalmente contra musulmanes, ma altere campanias esseva facite contra slavos pagan, judeos, le Ecclesias orthodoxe grec e russe, mongolicos, catharos, hussitas, waldenses, borussos, e inimicos politic del papas. Illes que luctava in iste guerras  faceva votos e recipeva penitentias pro peccatos passate in recompensa. Le cruciadas habeva originalmente le scopo de reprender Jerusalem e le Terra Sacre del regno moslem e esseva facite in responsa a un appello del Imperio byzantin pro adjuta contra le expansion del turcos seljuk in Anatolia.

Le Cruciadas habeva impactos politic, economic, e social, inter quales alcunes ja habe un influentia in tempores moderne. A causa del conflictos interne inter le regnos christian e altere poteres politic, alcun cruciadas esseva divertite de su scopo original, como le Quarte Cruciada, que resultava in le sacco de Constantinopole e le partition del Imperio byzantin inter le Republica de Venetia e le cavalleros del Cruciada. Le Sexte Cruciada esseva le prime cruciada que faceva vela sin le benediction official del papa. Le None Cruciada marcava le fin del cruciadas in le Oriente Medie.
Neptuno (disambiguation)

**Neptuno** pote referer se a:
* Neptuno, un planeta in nostre systema solar.
* Neptuno (deo), le deo roman del aquas.
2021

**Le [[anno]] [[duo]] [[mille]]s [[vinti-un]].**

## januario

## februario

## martio

## april

## maio

## junio

## julio

## augusto
* 1–6 de augusto: Conferentia International de Interlingua 2021

## septembre

## octobre
* 13 de octobre: Le actor William Shatner deveni, al etate de 90, le persona le plus vetere a viagiar al spatio.

## novembre

## decembre

## sin data precise
Lesotho

**Lesotho** [le-sú-tu] es un regno independente sin accesso al mar e circumferite completemente per le Republica de Africa del Sud. Ex-protectorato britannic, illo es un membro del Commonwealth de Nationes. Le linguage bantu del magne majoritate es sesotho. Circa 40% del population vive a un salario in basso de $1.25 SUA pro die, un limite international de paupertate. Toto le stato es elevate al minus 1'400 metros de altitude, e il ha multe montanias. Diamantes son un importante ressource economic; son equalmente importante le agricultura e le exportation de aqua a Africa del Sud. Le loti, moneta del pais, equivale al rand sud-african, e le duo monetas circula libremente. Circa 90% del population es christian, de qual le medietate es de confession catholic roman. VIH e SIDA son gravissime problemas de sanitate in Lesotho, ubi 23% del population es infectate per le pandemia.
Provincia de Adrar

Le **Provincia de Adrar** (arabe:ولاية أدرار) es un provincia situate in le sud-est de Algeria, que recipeva su nomine de su citate capital Adrar. Illo es le secunde major provincia del pais, con un area de 427.197 km². In le censo del anno 2008, illa habeva 402,197 habitantes.
Accento (linguistica)

**Accento** es un emphase superior que se imprime a un syllaba distinguente lo del resto del parola. 

### Accento rhythmic
Si le accento strophic coincide con un syllaba par, il es rhythmic tote le accentos que va in syllaba par; e si le accento strophic va in syllaba impar, il es accentos rhythmic tote le accentos que va in syllabas impar.

### Accento antirrhythmic
Il es accentos antirrhythmic illos que va in le syllaba immediatemente anterior o posterior a un accento rhythmic.

### Accento extrarrhythmic
Il es accentos extrarrhythmic illos que non coincide in le mesme typo de syllaba (par o impar) que le accento strophic.
Khaled Hosseini

**Khaled Hosseini** (Cabul, Afghanistan, le 4 de martio 1965) es un romancero e medico afghan, naturalisate american. Ille es autor del romance e *[[best-seller]]*, *[[The Kite Runner]]* (*Le Chassator de Cometa*).
Anedjib

**Anedjib** (anque cognoscite per **Enezib**, **Adjib**, o **Andjyeb**, que significa "Le homine con corde hardite" o "Secur in su corde") esseva le quinte soverano del prime dynastia de Egypto antique, ma su vita esseva mal attestate in le interiores del monumentos. Ille governava Egypto per 10 annos.
Morphologia linguistic

**Morphologia [[linguistica|linguistic]]** es le studio del elementos de parolas in linguas.

Le plus micre elemento significante de parolas es le morphema.

Il ha tres typos principal de morfologia trovate in le linguas del mundo:
* **Morfologia isolante**, in que generalmente parolas comporta solmente un morphema;
* **Morfologia agglutinative**, in que generalmente parolas son simple series de morphemas;
* **Morfologia flexional**, in que parolas consiste ex radices e finales ("flexiones") que modifica le senso del radice.

## Vide etiam
* syntaxe
* phonologia 
* phonetica 
* semantica
Morphologia (disambiguation)

Le **morphologia** se refere al studio del forma.
* **[[Morphologia linguistic]]** un disciplina del grammatica e del linguistica.
* **[[Morphologia biologic]]** le studio de formas e structuras interne de plantas e animales.
* **[[Morphologia geologic]]** studio del origine e del forma del territorio.
Morphema

In linguistica, se appella **morphema** le plus parve unitate portator de significato. Un morphema non es un necessarimente un parola, proque, a differentia del parola, illo pote o non pote remaner sol, durante que le parola, per definition, pote star sol. Le studio del morphema es appellate morphologia. Quando un morphema sta sol, illo es considerate un *radice* proque illo ha un su proprie significato (p. ex. le morphema *catto*) e quando illo depende de un altere morphema pro exprimer un idea, illo es un *[[affixo]]*, proque illo ha un function grammatical (p. es. le -s in *cattos* indica que illo es plural). Omne parola comprehende uno o plus morphemas.

## Vide etiam
* phonema
* morphologia linguistic
Phonologia

Le **phonologia** es le studio de patronos de sono in un lingua.

Le phonologia esseva fundate in le seculo XIX per le linguistas Baudouin de Courtenay e Nikolai Trubetzkoy. Pois illo esseva developpate in le seculo XX per Roman Jakobson, Morris Halle e Noam Chomsky.

Le basal concepto del phonologia es le phonema.

Il ha duo principal punctos de vista concernente le phonologia. In le **phonologia classic**, le descriptiones son deducite per technicas diverse. In le **phonologia productive**, le linguista propone abstracte descriptiones que produce le surficial, observabile sequentias de sono per operation de regulas phonologic.

Generalmente, le descriptiones in phonologia classic es plus concrete e plus proxime al phrase parlate.

## Vide etiam
* phonetica
* linguistica
Trivium

Le termino latin ***trivium*** (*trivium*, *tres*: "tres" e *via*: "via", "cammino") significa confluentia de tres camminos. In le Antiquitate e le Medievo, on appellava *trivium* tres del septe artes liberal relative al eloquentia: grammatica, rhetorica e dialectica (o logica). In le universitates medieval, le *trivium* comprendeva le tres aspectos basic del cognoscimento: le grammatica como mechanica del linguage; le logica o dialectica (iste terminos esseva synonymos in iste tempore) que es le "mechanica" del pensamento e su analyse; e le rhetorica que es le uso del linguage pro monstrar e convincer. In le scholastica medieval on les considerava campos preparatori pro le *[[quadrivium]]*, le qual comprende le arithmetica, le geometria, le musica e le astronomia.
Montreal

**Montreal** es le metropole del provincia de Québec in Canada. Le citate constitue un centro major de commercio, de industria, de cultura, de financia e affaires international. Montreal esseva le sito del exposition universal de 1967 e del Jocos olympic de estate de 1976. On pote ibi vider etiam le Festival International de Jazz de Montreal, le Festival Solo Pro Rider, le Festival Montreal in lumine e le club de hockey professional, le Canadianos de Montreal. Le Vetere-Montreal esseva designate como un quartiero historic in 1964.

Montreal es considerate como le secunde agglomeration francophone de lingua official in le mundo e le sol metropole francophone in America del Nord. Illo es etiam, post Toronto, le secunde agglomeration canadian in importantia. Quanquam historicamente Montreal esseva le capital economic, illo esseva superate in population in le annos 1970s per Toronto, le altere major citate in Canada oriente.

In 2006, le population de Montreal se calculava a  habitantes ( habitantes pro le ensemble de su agglomeration). Circa  % del population del citate es de cultura e de lingua francese,  % es neo-canadian de cultura e de lingua altere que francese e anglese e  % es de cultura e de lingua anglese, facente de Montreal un citate intercultural.

'Montreal' se pronuncia  in francese e  in anglese.

Montreal es situate super le insula del mesme nomine, le plus grande del archipelago de Hochelaga, in le confluentia del fluvio Saint-Laurent e del riviera del Outaouais, completemente al occidente del insula. Le riviera va al laco del Deux-Montagnes, que illo ipse se divide in tres cursos de aqua: le riviera del Prairies e le fluvio Saint-Laurent que borda le insula de Montreal in le nord e in le sud, e le riviera del Mille Îles. De facto, Montreal possede plus de 266 kilometros de rivas.

Le agglomeration se compone equalmente de 75 insulas e insulettas, con le insula Jésus que forma le citate de Laval, le insula Perrot, le insula Bizard, le insula del Soeurs, le insula Sainte-Hélène, e le insula Notre-Dame.

Le citate prende su nomine del proximitate immediate del monte Royal, montania e vaste spatio verde urban, hodie cingite per le urbanisation e portator del imagine del citate.

 personas habita le region metropolitan de Montreal Le population del insula de Montreal es de circum  personas e celle del citate como tal, de un million e medie.

In le sud del insula, le Vetere-Montreal constitue le centro historic e coperi numerose attractivitates, notabilemente le Vetere-Port, le placia Jacques-Cartier, le municipalitate (Hôtel de Ville), le placia del Armas, e le basilica Notre-Dame.

Il ha evidentias archeologic de varie gentes native nomadic dum al minus 2000 annos ante le arrivata de europeos. Le Iroqueses del fluvio Saint-Laurent establiva le village de Hochelaga al pede de Mont Royal.  Le explorator francese Jacques Cartier visitava Hochelaga le 2 octobre 1535, asserrente que le vallea de Saint-Laurent pertine de nunc a Francia.  Ille estimava le population "plus que un mille".
Suffixo

**Suffixo** (alteremente: **postfixo**) es un morphema - un affixo post le thema del vocabulo, creante un nove vocabulo o alterante le signification original. 
 
Suffixos son de genere duplice: que crea un nove vocabulo e que comple le vocabulo quando es addite.

In interlingua, exemplos de suffixos que crea nove vocabulos ex veteres son: 
* **-etto/-etta** (*pacco* > *pacch*'etto***); 
* '''-itate'''; 
* '''-essa''' (''trist'''essa***); 
* **-ion** (*formar* > *format*'ion***; 
* '''-ura''' (''crear'' > ''creat'''ura***); 
* **-or** (*cal*'or***, ''creat'''or***); 
* **-(o)logia** (*psych*'ologia***,''semi'''ologia***);
* **-(o)logo** (*psych*'ologo***,''semi'''ologo***);
e multe altere. 

Desinentia o terminationes son dicite suffixos quando comple vocabulos in linguas synthetic. Le desinentia ostende casos grammatic, numeros, generes de vocabulo. Per exemplo, addite post thema de verbo, forma conjugationes de verbo. Addite post thema de substantivos, de pronomines, e de adjectivos, forma declinationes de illos. 

## Exemplos
* Sanscrito: Radice *bhr* → thema presente *bh*'a**r**a*** + suffixo pro persona e de numero ''mi'' → ''bhara'''mi***, "io face". Nos ha formate le forma de flexion de verbo. Dunque illo es dicite **suffixo flectente**.

* Germano: Thema *lach* + suffixo *-el* → *läch*'el***. Thema derivatum nos ha formate. Dunque illo es dicite '''suffixo derivative'''. Adjectivo: german ''klug'', "prudente" + suffixo ''-heit'' → ''Klugheit'', "prudentia"

* [[Lingua latin|Latino]]: Desinentia de declination: ''consul'' → ''consul'''ibus***.
Frei Rogério

**Frei Rogério** es un citate del sud de Brasil in le stato de Santa Catarina. In 2008, le citate habeva  habitantes.

Citates limitrophe: Fraiburgo, Brunópolis, Curitibanos, Monte Carlo
Quadrivium

Le ***quadrivium*** era, in le Medievo, le conjuncto del quatro artes liberal: arithmetica, musica, geometria e astronomia que, in conjunctemente con le *[[trivium]]*, era le base del studio del philosophia e le theologia in le centros de inseniamento medieval. Proveni del secta del pythagoricos que preciava le education in grande grado.

Le quadrivium proportionava al studiante que jam habeva passate le apprendimento basic e un major cognoscimento e un plus profunde saper in introducer lo in le scientias superior. 

Es specialmente iste branca del cognoscimento illo que recipeva plus impulso con le multiple contactos del monasterios catalan con le Islam: on trova un clar exemplo in le studios mathematic que Gerbert de Aurillac habeva facite con le episcopo Ató de Vic durante su sojorno in Catalonia. 

Trans del Islam on cognosceva le travalios de Maslama super le astrolabio, le establimento del menses astronomic, le uso del cifras arabe e del zero e on allargava le cognoscimentos super le algebra in le mundo christian. 

Le cognoscimentos nove facilitava e ameliorava le studio del geometria, del arithmetica e del astronomia in le differente centros de inseniamento. 

On considerava que le arithmetica era le studio del numero in stato pur, que le geometria era le studio del spatio in stato pur, que le musica era le studio del numero in movimento e que le astronomia era le studio del spatio in movimento.

## Bibliographia
*  Sadurní i Puigbò, Núria: *Diccionari de l'any 1000 a Catalunya*. Edicions 62, Col·lecció El Cangur / Diccionaris, núm. 280. Barzelona, otubre d'o 1999. , plana 106.
Interrobang

Le **interrobang** es un rar character typographic; illo representa, graphicamente, le union de duo diverse symbolos, le puncto de interrogation e le puncto de exclamation, scribite le un in le altere e con le puncto in commun. In le lectura, le presentia de un interrobang es interpretate como un pausa del longor de un puncto, al qual es addite le intonation typic del question e del surprisa.

## Historia e uso del interrobang

Le interrobang esseva inventate in 1962 per Martin K. Speckter, director de un compania de publicitate que sperava de attraher melio le attention del gente con un nove signo de punctuation. Post haber proponite le uso in un revista, ille recipeva diverse consilios pro le nomine del nove symbolo: le preferite esseva **interrobang**, un combination del parola latin *interrogatio* (interrogation) e del anglese *bang* (puncto de exclamation). Ante su invention, in loco de iste signo de punctuation (‽) on usava insimul le duo symbolos que hodie lo forma (in le combinationes ?! e !?) pro dar le mesme idea de surprisa, stupor o incredulitate; a vices on usava plure copulas in sequentia, pro accentuar le ideas que cata un de istes communicava.

Malgrado le facto que existe un character Unicode pro illo (de que le codice es U+203D), le interrobang es usate multo rarmente; es preferite le scriptura precedente, que non necessita characteres complexe o codices. Illo pote comocunque posseder significatos ambigue que le character de Speckter non haberea: per exemplo, le phrase *Que es le 5!?* poterea esser interpretate sia como un question de surprisa super le 5, sia como un simple question super le 5! (litt. *cinque [[factorial]]*); con le uso del interrobang, in vice, il non haberea miscomprensiones.

## Le interrobang in espaniol

In le lingua espaniol es le costume facer preceder le exclamationes e le questiones per punctos de exclamation e de interrogation al inverso: duo exemplos es *¡Qué día bonito!* (Que belle die!) e *¿Qué hora es?* (Que hora es?). Ma le interrobang rarmente es usate in le forma invertite, dunque on usa le stratagema de mitter le puncto de exclamation invertite al initio e le puncto de interrogation recte al fin del phrase o vice versa, como monstrate per le exemplos sequente:

*¡Quién te has creído que eres?* = *¿Quién te has creído que eres!* = *Qui crede tu que tu es‽*

Le prime forma accentua le idea de question, e le secunde illo de exclamation.

## Notas
Placer

**Placer** o **voluptate** es le stato de conscientia opposite a dolor. Ciceron de facto ha scribite que: *Omne id, quo gaudemus, voluptas est, ut omne quo offendimur dolor.* ("Toto, a causa del qual nos gaude, es placer, como toto a causa del qual nos suffre, es dolor.") Generes de placer son inter alteres: amor, ecstase, euphoria, felicitate, gaudio, gloria, delectation. Psychologia e biologia recognosce mechanismos de placer e de dolor como fundamentos de tote comportamentos de species biologic.

Le fonte de multo de cosas placente es impulso biologic al saturar se: per mangiar, per defecar, per dormir, per quiete, per joco, per exercitar, per mundar, per conversation, per amar, per sexo. Sed etiam experientias agradabile veni ex comprensiones social: servicio, amicitate, recognoscentia, gloria, gratia. Etiam frequentemente placer veni ex gustar in cultura e in activitates social, como etiam belle artes, museos, e litteratura.
Syndrome de Guillain-Barré

Le **syndrome de Guillain-Barré** (Francese: ; es un *polyneuropathia dismyelinisante inflammatori acute* (AIDP), un maladia autoimmun que affice le systema nervose peripheric. Iste morbo es normalmente causate per un acute processo infectiose. Es includite in le gruppo general del neuropathias peripheric.

Existe plure typos del syndrome de Guillain-Barré, ma in general iste termino refere al forma le plus commun, AIDP. Le syndrome de Guillain-Barré es rar, habente un indicentia de 1 o 2 personas per .

Le maladia es frequentemente sever e normalmente se manifesta como un paralyse ascendente characterisate per un debilitate in le gambas que se propoaga al membros superior e al facie, accompaniate de un perdita total del reflexos tendinose profunde.

Con tractamento immediate per plasmapherese o immunoglobulinas intravenose in combination con cura palliative, le majoritate del patientes reganiara lor capacitate functional complete. Nonobstante, le morte pote occurrer si sever complicationes pulmonari e problemas del systema nervose autonome es presente. Le syndrome de Guillain-Barré es un del causas principal de paralyse non traumatic in le mundo.

## Referentias
Wiktionario

**Wiktionario** (anglese: *Wiktionary*) es un dictionario multilingue in linea, liberemente modificabile e distribuibile sub un licentia Creative Commons. Con su projectos-fratres includente Wikipedia, Wiktionario es sub gerentia del Fundation MediaWiki.