Interlingue

**Interlingue,** etiam cognoscite como *Occidental,* es un lingua auxiliar international de typo semi-naturalistic publicate primarimente in 1922 per Edgar de Wahl.

Sub le codice **ie,** Interlingue es un del cinque linguas auxiliar international, con Interlingua (**ia**), Esperanto (**eo**), Ido (**io**) e Volapük (**vo**), includite in le standard ISO 639 basic (de duo litteras, il ha anque un abbreviation de tres litteras).

## Origine del nomine de Interlingue
A su publication original in 1922, le lingua esseva nominate **Occidental**, sed in 1949, le vice-presidente del Occidental-Union Ric Berger convinceva le Union a cambiar le nomine a Interlingue pro ration de objectiones politic contra le nomine veniente ab Europa oriental. In addition ille sperava que le lingua poterea al fin fusionar se con le Interlingua de IALA que a ille tempore esseva ancora in disveloppamento. Clarmente isto non ha evenite; plus tosto le cambiamento facilitava le transition del parlantes de Occidental al Interlingua de IALA.

## Historia

### Comenciamento
Edgar de Wahl annunciava le creation de Occidental in 1922 con le prime emission del magazin *Cosmoglotta*, publicate in Tallinn, Estonia, sub le nomine de *Kosmoglott*. Occidental esseva un producto de annios de experimentation personal sub le nomine *Auli* (*auxiliary language*), que il usava ab 1906 usque 1921 e que depost ganiat le supernomine proto-Occidental. De Wahl, originalmente un defensor de Volapük e depost de Esperanto, comenciava crear Occidental depost le fiasco del votation por reformar Esperanto in 1894.

De Wahl correspondeva con altere creatores de linguas, inter illos le mathematico italian Giuseppe Peano (creator de Latino sine flexione), de qui obteniva un appreciation pro su selection de vocabulario international, et Waldemar Rosenberger le creator de Idiom Neutral.

Post su annuncio in 1922, Occidental esseva quasi complete. De Wahl intendeva non annunciar le lingua dum alicun annos, sed decideva accelerar su publication post audir que le Liga de Nationes habeva comenciate un inquesta super le question de un lingua international. Le prime publication cognoscite in Occidental, titulate Transcendent Algebra per Jacob Linzbach, appareva pauc ante que Kosmoglott comenciava.

Occidental comenciava a reunir adherentes a causa de su legibilitate, in despecto de un complete manco de grammaticas e dictionarios. Duo annos plus tarde in 1924, de Wahl scribeva que ille correspondeva con circa 30 personas "in bon Occidental" malgrado le manco de material de apprentissage, e usatores de altere linguas comenciava adherer ad Occidental. Le prime dictionario, le Radicarum Directiv, un collection de parolas radices de Occidental e lor equivalentes in octo linguas, esseva publicate in le anno sequente.

Kosmoglott etiam esseva un foro pro diverse altere linguas planate, mesmo si illo era scripte principalmente in occidental. Le nomine esseva cambiate a "Cosmoglotta" in 1927 quando illo comenciava promover officialmente occidental in loco de altere linguas e, in januario, le sede editorial e administrative del magazin era translocate al quartiero Mauer de Vienna, nunc parte de Liesing. Multe del succeso initial de occidental in iste periodo esseva debite al nove sede central, insimul con le effortios de Engelbert Pigal, etiam ab Austria, cuje articulo "Li Ovre de Edgar de Wahl" attraheva interesse ad occidental ab usatores de ido. In Francia, su uso comenciava in 1928, e al initio del decennio sequente le communitate occidentalistic esseva establite in Germania, Austria, Svedia, Tchecoslovachia, e Suissa.

### Le periodo de Vienna e le Secunde Guerra Mundial
Le periodo de Vienna etiam esseva marcate per le stabilitate financiari. Con le adjuta de duo importante sustentores, Hans Hörbiger, etiam ab Vienna e G.A. Moore ab London, Cosmoglotta prosperava in despecto del crise economic. Quando ambes moriva in 1941, Cosmoglotta era de novo fortiate depender de abonamentos e republicationes.

Le crescente movimento comenciava facer campanias plus assertive pro Occidental in le initio del decennio de 1930, utilisante su legibilitate immediate, contactante organisationes como interprisas, ambassadas, casas editorial e le Liga del nationes per litteras integralmente in Occidental, le quales era multe vices comprendite e respondite. Registrationes de Occidental parlate pro distribution e reproduction in grammophonos era facte pro le prime vice in celle periodo.

Le annos inter 1935 e 1939 esseva particularmente active pro Cosmoglotta e un secunde edition del periodico era publicate. Originalmente intitulate  Cosmoglotta-Informationes, illo bentosto esseva renominate Cosmoglotta B, concentrate re themas de natura plus interne, como questiones linguistic, reportos de Occidental in le novas e actualisationes financiari. In le initio de 1936, sin contar le 110 editiones de Cosmoglotta e altere periodicos e bulletins, un total de 80 publicationes existeva in Occidental e re le lingua ipse.

Sed le annos ante le Secunde Guerra Mundial presentava difficultates pro Occidental e altere linguas planificate. Illos era prohibite in Germania, Austria e Tchecoslovachia, fortiate dissolver se, e surveliate per le Gestapo, le qual etiam destrueva material educative.

Le prohibition del uso de linguas auxiliar in Germania esseva particularmente damnose, nam celle pais esseva ubi le majoritate del occidentalistas viveva al tempore. Le incapacitate acceptar pagamentos pro subscriptiones esseva un colpo financial que continueva post le guerra, insimul con le division de Germania in zonas de influentia, qualque non permitteva pagamentos.

De Wahl, in Tallinn, era incapace communicar con le Occidental-Union in Suissa desde 1939 usque octobre 1947, primo a causa del bello e postea a causa del interception de correo inter Suissa e le Union sovietic. Non essente consciente re isto, de Wahl esseva disconcertate coram le manco de responsa ad su continue litteras; mesmo un grande collection de poesia traducite ad in Occidental nunquam era livrate. Le unic littera recipite de su parte in Suissa arrivava in 1947, demandante al Occidental-Union quare illo non respondeva ad ulle de su correspondentia. Interea, le casa de de Wahl e su integre bibliotheca era destruite dum le bombardamento de Tallinn. De Wahl ipse era incarcerate dum un periodo post haber refusate quitar Estonia verso Germania, e postea se refugiava plus tarde in un hospital psychiatric ubi ille passava le fin de su vita.

Le initio del guerra in 1939 interrumpeva le publication de ambe Cosmoglottas usque 1940, sed in 1941 le Cosmoglotta B recomenciava esser publicate e continuava usque 1950. Un edition de Cosmoglotta A o B esseva publicate cata mense inter januario 1937 e septembre 1939, e postea (post le choc initial del guerra) cata mense desde septembre 1941 usque junio 1951. Dum le guerra, solmente illi del  neutral Suissa e Svedia poteva dedicar se totalmente al lingua, organisante activitates semi-official.

Dum le bello, le occidentalistas notava que le lingua esseva frequentemente permittite in le uso de telegrammas intro e foras de Suissa, (specialmente verso e desde Svedia) mesmo sin recognoscimento official, e on pote supponer que le censores comprendeva lo e forsan pensava que illos esseva scribite in espaniol o romancio (un parve sed tamen official lingua de Suissa). Isto permitteva alicun communication inter le occidentalistas suisse e svedese. Le altere centros de activitates pro Occidental in Europa non cognosceva le mesme fato, le stocks de materiales de studio in Vienna e Talinn habeva essite destruite per le bombadamentos e numerose occidentalistas era inviate ad campos de concentration in Germania e Tchecoslovachia.

Le contactos era re-establite pauco post le bello per celles qui remaneva, per litteras ab paises tal como Francia, Tchecoslovachia, Finlandia e Grande Britannia, le quales arrivava ad Cosmoglotta. Le scriptores se monstrava preste de novo recomenciar le activitates pro le lingua. Cosmoglotta habeva abonatos in 58 citates de Suissa pauc menses ante le fin del Secunde Guerra Mundial in Europa, e Cosmoglotta A recomenciava esser publicate de novo in 1946.

### Standardisation del lingua

Dum le bello, multe occidentalistas se dedicava standardisar le lingua. De Wahl habeva create le idioma Occidental con un serie de characteristicas immutabile, sed credeva que, como illo sequeva le "regulas del vita", isto dava ad illo un base assatis solide pro sequer un "evolution natural" con flexibilitate que permitterea al tempore e al practica se occupar re qualcunque modificationes que transpirava esser necesse. Como resultato, alicun parolas habeva plus quam un forma admissibile, lo que non poterea esser resolvite per decreto solmente, tunc lassante le decision final al communitate con le inclusion de ambe formas possibile in le prime dictionarios de Occidental. Un pertinente exemplo es le verbo *scrir* (scriber) e un altere forma possibile, *scripter*, ambes creante derivationes internationalmente recogniscibile: *scritura* e *scritor* ab *scrir*, o *scriptura* e *scriptor* ab *scripter*. De Wahl exprimeva un preferentia pro *scrir*, trovante *scripter* aliquanto pesante, sed commentava que le ultime certo era permissibile e que Occidental poterea sequer un similar evolution como le natural linguas in le quales ambe formas entra in commun uso, le forma plus longe habente un plus ponderose e formal character e le plus curte forma un plus legier e plus quotidian tono (como in le parolas anglese pro historia, *story* e *history*).

Orthographia era un altere area ubi plure possibilitates existeva, a saper etymologic orthographia (adtractiv, obpression), historic orthographia (attractiv, oppression), o simplificate orthographia (atractiv, opression). Le simplificate orthographia eventualmente deveniva le standard desde 1939. Con questiones ancora remanente re le official forma de alicun parolas e un manco de general materiales destinate pro le grande publico, multe tempore dum le Secunde Bello Mundial era passate re le standardisation del lingua e elaboration de cursos, e a causa del continue guerra, in augusto 1943, le decision esseva prendite crear un academia interime pro officialisar iste processo.

Iste processo justo comenciava non multe tempore ante le bello e le occidentalistas suisse, isolate ab le ceterum del continente, optava concentrar se in preparar materiales instructional ante le fin del guerra.

### IALA, Interlingua e cambio del nomine a Interlingue
Le International Auxiliary Language Association (IALA), fundate in 1924 pro studer e determinar le melior lingua planate pro communication international, esseva, in le prime momento, viste con suspicion per le communitate de Occidental. Su co-fundatrice Alice Vanderbilt Morris esseva un esperantista, como multe de su personal, e multe occidentalistas includente de Wahl ipse credeva que le direction sub le esperantista William Edward Collinson significava que illo habeva essite fundate con un personal de linguistas professional sub un pretexto neutral e scientific pro sustener un final recommendation pro Esperanto. Relationes bentosto se meliorava, tamen, quando deveniva clar que IALA intendeva esser tanto impartial como possibile, in familiarisar se con omne linguas planificate existente. Ric Berger, un eminente occidentalista qui plus tarde se jungeva ad Interlingua in le annos 1950s, faceva un visita personal a Morris in 1935, in le qual illa e su marito demonstrava curiositate pro Occidental e invitava le parlar super le lingua, lo que meliorava multo le opinion de Berger super le organisation.

In 1945, le IALA annunciava que illo planificava crear su proprie lingua e quatro possibile versiones sub consideration, omnes essente naturalistic e non schematic. Occidentalistas gaudeva que le IALA decideva crear un lingua tanto similar in aspecto ad Occidental, vidente isto como un credibile association que poneva peso pro lor argumento que un lingua auxiliar debe proceder ab le studio de natural linguas in vice de essayar incorporar los intra un artificial systema. Ric Berger esseva particularmente positive in su description del veniente lingua qua un victoria pro schola naturalistic[64] e "quasi le mesme lingua" in 1948. Berger tamen alicun reservas, dubitante an un projecto con un aspecto e un structura tanto similar poterea "subito causar prejudicios [contra linguas planificate in faller e crear unitate inter le partisanos de planificate international linguas".

### Stagnation e renascentia

Dum le migration de tante usatores ad Interlingua habeva severmente debilitate Interlingue, le consequente cadita de activitate era gradual e eveniva in le curso de decennios. Cosmoglotta B cessava esser publicate post le annos 1950, e le frequentia de Cosmoglotta A initiava decrescer gradualmente: un vice cata secunde mense desde 1952, e postea un vice per trimestre desde 1963. Altere bulletines in Interlingue continuava a esser publicate durante iste tempore tal como *Cive del Munde* (Suissa), *Voce de Praha* (Tchecoslovachia), *Sved Interlinguist* (Svedia), *International Memorandum* (Regno Unite), *Interlinguistic Novas* (Francia), *Jurnale Scolari International* (Francia), *Buletine Pedagogic International* (Francia), *Super li Frontieras* (Francia), *Interlingue-Postillon* (1958, Germania), *Novas de Oriente* (1958, Japon), *Amicitie european* (1959, Suissa), *Teorie e practica* (Suissa-Tchecoslovachia, 1967), e *Novas in Interlingue* (Tchecoslovachia, 1971). Barandovská-Frank credeva que le diminution de interesse re Occidental-Interlingue occurreva in concerto con le inveteration del generation que ha essite primo attrahite per illo, a partir de altere linguas planate.

Le linguas de controlo (italiano, espaniol, e/o portuguese, francese, anglese) usate per interlingua pro formar su vocabulario require in le major parte del casos que un eligibile parola sia trovate in tres linguas fontal (le "regula de tres"), le qual conflictarea con le fundo germanic de Occidental e altere parolas le quales serea per definition ineligibile in un lingua unificate retenente le methodologia de interlingua.

In annos recente nove libros esseva publicate in Interlingue como *Le parve prince*, le *Evangelio de Sancte Marco*, *Salute, Jonathan!*, e obras de Vicente Costalago: *Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas*, *Antologie hispan*, *Fabules, racontas e mites* e *Li tresor de Fluvglant*.

## Grammatica
### Alphabeto
Interlingue usa 26 litteras del alphabeto latin: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, e z. Le nomines del litteras es *a, be, ce, de, e, ef, ge, ha, i, jot, ka, el, em, en, o, pe, qu, er, es, te, u, ve, duplic ve, ix, ypsilon*, e *zet*.
Le accentos es scribite sur le cinque vocales por indicar un accento irregular, con un accento acute (á é í ó ú) preferite, ma alteres (è, ê, etc.) es permittite.

### Pronomines personal
Interlingue ha duo formas pro le pronomines personal: un pro le subjecto (nominativo), e un pro le objecto (accusativo o dativo, i.e. le forma oblique):

Le secunde persona formal es *vu*, le qual etiam es le secunde persona plural. Le pronomine personal indefinite es *on*. *Uno* anque pote specificar le genere del plurales pro le tertie personas usante *illos* (masculino) o *ellas* (feminino).

### Correlativos

### Derivation

Le application del regula de de Wahl al verbos, e le uso de numerose suffixos e prefixos, esseva create pro resolver le irregularitates que habeva plagate le creatores de projectos linguistic ante Occidental, qui esseva obligate facer le selecto inter regularitate e formas artificial, o irregularitate e formas natural. Le opinion prevalente ante su application esseva que le formas natural debeva esser sacrificate pro le causa del regularitate durante que celles qui optava pro naturalismo esseva obligate admitter numerose irregularitates quando lo faciente (Idiom Neutral pro exemplo habeva un lista de 81 verbos con radicales special[157] usate pro formar derivatos), un paradoxo summarisate per Louis Couturat in 1903 como seque:
: *On se trova confrontate con le antinomia que le parola international non es regular, e le parola regular non es international. Le prevalente opinion [de naturalistas como Julius Lott e de Wahl] era que le regularitate debeva esser sacrificate pro le internationalitate in le formation de parolas.*

Le regulas create per de Wahl pro solver isto esseva descripte primo in 1909 in le Discussiones del Academia pro Interlingua per Peano e son:
# Si, post le remotion de -r o -er del infinitivo, le radice termina per un vocal, le -t final es addite. Crear (crear), crea/t-, crea/t/or, crea/t/ion crea/t/iv, crea/t/ura.
# Si le radice fini per le consonantes d o r, illos soncambiate ad s: decid/er (decider), deci/s-, deci/s/ion deci/s/iv. Adherer (adherer), adhe/s-, adhe/s/ion.
# In omne altere casos, con sex exceptiones, le remotion del final da le exacte radice: duct/er, duct- duct/ion.

Desde quando iste regulas esseva applicate, Occidental remaneva con sex exceptiones. Illos son:
# ced/er, cess- (concession)
# sed/er, sess- (session)
# mov/er, mot- (motion)
# ten/er, tent- (temptation)
# vert/er, vers- (version)
# veni/r, vent- (advent)

Le suffixos son addite sive al radice verbal, sive al thema presente del verbo (le infinitivo minus -r). Un exemplo del secunde es le suffixo -ment: move/r, move/ment (non movetment), experi/r, experi/ment (non experitment), e -ntie (anglese -nce, Interlingua -ntia): tolera/r (tolerar), tolera/ntie, existe/r (exister), existe/ntie.

## Litteratura

Le majoritate del textos litterari in Interlingue ha essite publicate in Cosmoglotta. Altere textos ha essite publicate in le magazin Helvetia, e altere, in un minor quantitate, como libros.

Le historia del litteratura in interlingue pote esser dividite in quatro periodos:
* Prime periodo inter 1921 e 1927.
* Periodo de Vienna inter 1927 e 1949.
* Periodo de stagnation inter 1950 e 1999.
* Renascentia in internet ab 1999.

### Ultime obras
* *Li Romance de Photogen e Nycteris* de George MacDonald, e traducite per David MacLeod in 2019.
* *Kinderseele*, de Hermann Hesse, traducite per Dave MacLeod in januario 2021.
* *Li últim rendevú o esque rendevús es dangerosi?*, de Dorlota Burdon e publicate in martio 2021.
* *Li  sercha  in  li  castelle  Dewahl e  altri  racontas*, scripte per Vicente Costalago e publicate li 26 martio 2021.
* *Antologie hispan*, scripte per Vicente Costalago e publicate le 9 augusto 2021.
* *Fabules, racontas e mites*, scripte per Vicente Costalago  e publicate le 20 decembre 2021.
* *Li tresor de Fluvglant*, scripte per Vicente Costalago e publicate le 22 februario 2022.
* *Subuqti*, scripte per Vicente Costalago e publicate le 14 augusto 2022.
* *Verses escapat de mi mente*, scripte per Vicente Costalago e publicate le 1 octobre 2022.
* *Anidros*, scripte per Vicente Costalago e publicate le 26 novembre 2022.

## Opiniones super Interlingue

### [[Alexander Gode]]

A prime vista Occidental, postea appellate Interlingue, es multo similar a Interlingua. In illo on recognosce le vocabulario international a grande mesura. Regrettabilemente su autor, Edgar de Wahl, non toto se disintricava de certe principios dominante durante le pasate decennios in le campo del construite linguas auxiliar. In Occidental on observa tractos que rememora al regularismo de Esperanto e Ido e al simplice conception de internationalitate de istos e Novial. Isto on vide in le duplication de qualque suffixos *(-age/-agie, -ario/-arium, -ería/-eríe, -essa/-esse, -it /-it),* e le introduction de finales distinctive pro le substantivos *(-e)* e le adjectivos *(-i)* pro responder a un exigentia de monosemia. Multe parolas esseva prendite extra le latinitate europee ab germano, anglese e svedese. 

On ha laudate Occidental pro su famose regula de Wahl. Sed non es iste ingeniose regula un tentativa de incorporar un grande serie de derivationes verbal in un simplification, requirite pro satisfacer al desiro axiomatic a combinar regularitate absolute con un maximo de internationalitate? Le internationalitate debeva ceder al regularismo.

### [[Ingvar Stenström]]

Occidental (post 1949 nominate Interlingue) esseva ante Interlingua le melior utilisation del vocabulario international de facto existente como lingua auxiliar. Mi prime contacto con Occidental via *[[Cosmoglotta]]* inspirava in me un ira contra le propagandistas esperantistic a causa de lor horrificante e grotesc misrepresentation de ille lingua. Certe cosas me choccava: *strax, flicca, til,* sed in le grande lineas illo esseva un revelation a me. Sed adherer a illo? No. Nulle litteratura, nulle cursos, congressos, o "coidealistas" a contactar. Le fiasco de ille bon solution se trova sur le plano promotional: le ex-volapükistas, ex-esperantistas e ex-idistas continuava a discuter in lor Turre de Ebore. Poc e povre manuales e dictionarios restringeva efficacemente le circulos de homines que haberea volite studiar e usar lo. 

Un certe "attitude de Couturat" remaneva. De Wahl, linguista genial, pareva in su scriptos esser un poco orgoliose e non multo democratic. Le cognite interlinguistico Erik Berggren, Svedia, qui ha incontrate de Wahl personalmente, ha un toto altere impression de ille, sed ille certo non inspirava le sympathia a su personalitate como lo face Dr. Zamenhof quasi universalmente. Appellar a su adjuta le emotiones e le sentimentos semblava tanto lontan de Occidental como de Ido durante su prime periodo. 

Isto es secundo mi conviction – post haber studiate ben le historia del linguas universal, un error grave. 

Le transition *en bloc* del occidentalistas a Interlingua haberea essite un passo natural. Nos les saluta un post le altere ancora hodie cordialmente benvenite. Imagina a vos qual experientias utilissime illes pote apportar – e al mesme tempore influentiar Interlingua per lo que esseva bon in Occidental – "regularitate quando possibile"!

## Specimenes

### Patre nor
Patre nor, qui es in li cieles. Mey tui nómine esser sanctificat, mey tui regnia venir. Mey tui vole esser fat qualmen in li cieles talmen anc sur li terre. Da nos hodie nor pan omnidial, e pardona nor débites, qualmen anc noi pardona nor debitores. E ne inducte nos in tentation, ma libera nos de lu mal.

### Voltaire
In su "Histoire d'un bon brahmin" Voltaire narra li vicissitúdines de un old sagi brahmane qui cadet in desesperantie, constatante que su long-annual studies hat finalmen ductet le a nequó. Plu il profundat se in li cosas, plu il sentit acrescer li póndere de su ignorantie. Su deve esset inseniar li altres, ma on posit le questiones a queles il self ne savet dar un just response. Omni to rendit le profundmen infelici.

### Occidental
Mi constata ancor un vez, que Occidental es un lingue occidental, e pro to usar anc un occidental historic heredat transcription, e li usationes del Arab Japanes etc, por nos ne es obligativ.

### Erra
It es un erra creder que li multitá de systemas ha impedit li solution del problema.

### Visita de un amíco
Li 2 may noi havet li plesura del visita de Dr. F. Schmolinsky, ex Germania, con su marita. Du semanes antey nor excellent propagandist, sr. Lienhard de Zurico, passat che nos pos un viage a Munchen. Ex li raportes de nor visitatores noi aprendet con joya que hay un renascentie interlinguistic in Germania. Noi posse expectar tre bon resultates in ti land por li proxim tempor.

### Conosset sur li tot terra
Interlingue, li modern lingue international, es basat sur li vocabules international, conosset sur li tot terra. Su pronunciation es natural, su grammatic es simplic e regular.

## Referentias


## Ligamines externe

* Occidental, li lingue comun del occidente
* Ab le sito de Sergey Belitzky
** Grammatica de Interlingue in Interlingue
** - Vocabulariums'' (Dictionarios de Interlingue). Dictionarios interlingue-anglese, interlingue-russe, interlingue-esperanto
* interlingue.pbworks.com Interlingue Occidental
* Information pri Occidental/Interlingue por li usatores de Interlingua