open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dionysio Exiguo

**Dionysio Exiguo** (cognite anque como "Denis le Parve") (c. 470 – c. 544) esseva un monacho nascite in Scythia Minor. Depois approximativemente 500 illo habitava Roma, ubi ille traduceva multe obras ab greco in latino, includente 401 canones ecclesiastic e un collection de decretales papal de Siricio a Anastasio II. On considerava longemente iste collectiones como autoritari in le west. Dionysio scribeva anque un tractato de mathematica elementari.

Dionyso es totevia plus celebrate pro su obras sur le calendario, notabilemente su invention del Era Vulgar o Era Commun. Papa Johannes I appellava Dionysio a compilar le tabella per le futur datas del pascha. In 525, Dionysio produceva su *Liber de Paschate*. A iste tempore le anno esseva calculate desde le initio del regno del Imperator roman Diocletiano, un feroce persecutor del christianos. Dionysio non voleva continuar le memoria de iste, e ille proponeva de numerar le annos desde le nascentia de Jesus Christo. Le data secundo Dionysio, anque dicte le Era Vulgar, comenciava in le anno DCCLIII *ab Urbe condita* (753 del fundation de Roma), que deveniva assi le anno 1 del Era Vulgar. Le data esseva calculate in referentia al nascentia de Christo, ergo a.C. (ante Christo) o d.C. (depost Christo). Le romanos non cognosceva le zero; pro iste ration, zero non existe in le calendario christian, ergo al anno 1 a.C. seque immediatemente le anno 1 d.C.

Secundo le calculos de Dionysio, que hodie multes considera erronee, Jesus nasceva le 25 decembre del anno 1 E.V. Le data exacte del nascentia de Jesus Cristo es un mysterio. Probabilemente Dyonisio commiteva un error in su calculos (forsan de 7 annos, forsan de 4 o 5) pro stabilir le anno de initio del era christian. Jesus haberea potite nascer in 7 a.C. (ma anque in 4 o 5 a.C., o forsan, como dice le historico Giorgio Fedalto, ). Le data exacte non es note.  Totevia il es improbabile que le censimento general de population del Imperio Roman durante su nativitate esseva facite in le mense de decembre. Il es plus credibile que on lo faceva in primavera.

In 2008, Dionysio Exiguo esseva canonisate per le synodo del Ecclesia Orthodoxe Romanian. Su festa in iste ecclesia es le 1 de septembre.

## Referentias
Dominica (pais)

Le **Commonwealth de Dominica** (*do-mi-ní-ca*) es un pais independente in le Mar Caribe, situate inter le insulas francese de Guadeloupe e Martinica. Nonobstante su parve superficie e population, le insula es remarcabile pro su patrimonio natural ben preservate e un ric cultura con diverse influentias.

On ha baptisate Dominica le «Insula naturistic del Caribe» pro su beltate non spoliate. Illo es le insula le plus juvene del Parve Antillas, in terminos geologic, e es ancora affectate per activitate geothermal e vulcanic, como in Boiling Lake («laco bulliente»). In le insula se trova silvas montaniose habitate per multe species rar de plantas e animales. Le papagai *sisserou* (cognite anque como le amazona imperial) es le ave national e figura sur le bandiera national. Multe balenas e delphinos frequenta le aquas circa de Dominica. Le puncto le plus elevate del insula es Morne Diablotins, con un elevation de 1&nbsp;447 metros. Le economia de Dominica depende fortemente del tourismo, del agricultura e del taxation.

Christophoro Columbo ha date al insula su nomine actual in ration del dia (dominica) quando primo lo videva. Initialmente pauc colonisate, le insula remaneva un loco de refugio pro le indigenas caribe (o *kalinago*) chassate ex insulas vicin. Le Francia cedeva Dominica al Grande Britannia in 1763. Le britannos establiva un parve colonia sur le insula in 1805. Il habeva alora un population mixte de sclavos african, francophones e indigenas, con un parve elite britannic.

Le emancipation del sclavos habeva loco trans le Imperio Britannic in 1834, e Dominica deveniva in 1838 le prime colonia britannic cuje legislatura esseva controlate per un majoritate afro-caribe. Le Regno Unite reestabliva control directe de Dominica in 1896 e faceva del insula un colonia del Corona. De 1958 a 1962, Dominica esseva un provincia del ephemere Federation del Indias Occidental. Le 3 de novembre 1978, Dominica deveniva un stato independente.

Le population de Dominica es essentialmente de descendentia african, con un proportion (circa 8%) de descendentia mixte europee, african, arabe e/o indian. De plus, circa de 3&nbsp;000 *kalinagos* indigena habita lor proprie territorio, que consiste de octo villages in le est del insula. Isto face del territorio le habitation indigena le plus grande del Caribe. Ben que institutiones public como le governamento e education sia de origine britannic, le colonisation francese ha lassate anque importante tracias: le Catholicismo Roman es le confession del grande majoritate del populo, e le lingua vernacular es un creol de base lexic francese. Dominica es un membro al vece del Commonwealth e del Francophonia.
Dispensationalismo

Un movimento protestante, associate particularmente con le America del nord, le qual emphatisa le varie “dispensationes” divin con le humanitate, e le importantia del eschatologia. Un “dispensation”, secundo C. I. Scofield (1843-1921) es “un periodo de tempore durante le qual le homine es probate in respecto al obedientia a alicun revelationes specific del voluntate de Deo”. Le dispensationalismo es le hypothese que plure dispensationes biblic ha differente medios de salvation. ergo: personas qui viveva in epochas differente esseva salvate sur bases differente. Simile a: Theologia del Nove Pacto. Contrasta con Theologia del Pacto.

## Theoria del pacto
Le credentia que le salvation pote esser o in Christo per medio del gratia, o in Moses per medio del Lege. Iste doctrina es popular inter dispensationalistas e israelitas.
Decembre

In le calendarios gregorian e julian, **decembre** es le dece-secunde del dece-duo menses del anno.

## Dies
**[[1 de decembre|1]]**
**[[2 de decembre|2]]**
**[[3 de decembre|3]]**
**[[4 de decembre|4]]**
**[[5 de decembre|5]]**
**[[6 de decembre|6]]**
**[[7 de decembre|7]]**
**[[8 de decembre|8]]**
**[[9 de decembre|9]]**
**[[10 de decembre|10]]**
**[[11 de decembre|11]]**
**[[12 de decembre|12]]**
**[[13 de decembre|13]]**
**[[14 de decembre|14]]**
**[[15 de decembre|15]]**
**[[16 de decembre|16]]**
**[[17 de decembre|17]]**
**[[18 de decembre|18]]**
**[[19 de decembre|19]]**
**[[20 de decembre|20]]**
**[[21 de decembre|21]]**
**[[22 de decembre|22]]**
**[[23 de decembre|23]]**
**[[24 de decembre|24]]**
**[[25 de decembre|25]]**
**[[26 de decembre|26]]**
**[[27 de decembre|27]]**
**[[28 de decembre|28]]**
**[[29 de decembre|29]]**
**[[30 de decembre|30]]**
**[[31 de decembre|31]]**
Dea

Un **dea** es un esser divin feminin. Deas occurre generalmente in religiones polytheistic.

Metaphoricamente pote esser appellate *dea* un femina de grande beltate o attraction sexual.

## Vide etiam
* Deo
* Mythologia
Diabolo (joco)

Un **diabolo** es un joco del circo in le qual on gira un grande bobina (le diabolo) sur un corda, e jocula con illo.

## Joco del Circo

### Que es Diabolo?

Le diabolo mesme ha le forma de un sabliero — duo semispheras cave (usualmente de plastico), con un axe de aciero inter illos. Le jocator ha duo virgas de ligno, con le extremitates connectite per un corda.

                ========.
 --.   ,--               )
 :  \_/  :           (`-'
 :  / \  :            \&nbsp;
 --'   `--     ========`
  diabolo        virgas
               (con corda)

On pone le diabolo sur le corda, e agita un del virgas pro facer que le diabolo gira. Quando le diabolo gira, illo pote balanciar. Ora on pote facer que le diabolo vola, "ambula" in alto sur le corda, e altere artificios amusante.

## Historia

Diabolo esseva inventate in China inter le 4te e 3ie millennios. Illo esseva portate a Europa per expeditioneros francese e anglese, e (apparentemente) nominate *diaballo* (Grec: *dia* = inter, *ballo* = jectar), que esseva corrumpite a *diabolo* (como le demone) plus tarde.

In le seculo 19ne, diabolos de ligno esseva popular inter le classes alte in Francia. In 1906, le francese Gustave Philippart ha create le prime diabolo moderne, de metal e gumma de pneumaticos. Durante/post le Prime Guerra Mundial, su popularitate declinava. Diabolo esseva re-discoperite in le decennio de 1980.

## Vide etiam
* Joco
Dengue

**Definition:**

Le febre **Dengue** es un del si nominate febres tropical (anque appellate **febre rumpe-ossos**) causate per un virus e transmittite per le picadura de un mosquito. Il non ha totevia un vaccination contra le febre dengue.

**Exegese:**

**Dengue** e **febre hemorrhagic del dengue** (FHD) son acute maladias febril, trovate in le tropicos, con un expansion geographic similar al malaria. Illo es causate per un de quatro serotypos viral relationate del genere *[[Flavivirus]]*, cata serotypo es sufficientemente differente que il non ha protection commun contra illos, e le epidemias causate per multiple serotypos (hyperendemicitate) pote occurrer. Illo es transmittite a humanos per le mosquito *[[Aedes aegypti]]* (e plus rarmente per *[[Aedes albopictus]]*).

Le maladia se manifesta con un subite initio de febre, con sever dolor de capite, e dolores muscular e le articulos del corpore (myalgias e arthralgias, le dolor sever le da a iste febre le nomine *febre rumpe-ossos*), leukopenia e exanthemas, (le exanthema o eruptiones del pelle son characteristicamente rubie e coperi le majoritate del corpore). FHD anque produce alte febre, phenomenos hemorragic, thrombocytopenia e hemoconcentration. In circa 5% del casos illo causa choc e hemorragia, que pote ducer al morte. Il non existe usque nunc un vaccination disponibile commercialmente.

Le prime epidemias occurreva quasi simultaneemente, in Asia, Africa, e Nord America in le 1780s, le maladia esseva identificate e le dava un nomine in 1779. Initialmente illo esseva multo benigne. Un pandemia global comenciava in le Sud Est de Asia in le annos 1950s, e per 1975 FHD deveniva le causa plus commun de morte infantil in multe paises tropical. Le epidemia dengue ha devenite plus commun desde le 1980s, e jam per le annos del 1990s le febre del dengue esseva le plus importante maladia portate per un mosquito detra le malaria, il ha quasi 40 milliones de casos de febre de dengue e varie centos mille de casos del febre hemorrhagic cata anno. In Februario 2002 il habeva un manifestation serie del febre in Rio de Janeiro, que affectava mille personas ma solmente occideva dece-sex del infectatos.

## Vide etiam
* febre tropical
* maladia
Dece commandamentos

**Decalogo** [de-cà-lo-go], ab greco *deka*, dece, e *lògos*, parola. Litteralmente: "le dece parolas" es le nomine date al **Dece Commandamentos** in le Biblia (Exodo 20; 34; Dt. 5).
Deconstruction

In le philosophia contemporanee e scientias social, le termino **deconstruction** denota un processo, per le qual le textos e linguages de (particularmente) le philosophia occidental appare cambiar se e complicar se in le significato.

Illo es un termino utilisate per le philosopho poststructuralista, nascite in Argellia, Jacques Derrida.

Illo se basa in le studio del methodo implicite in le analysis del pensator Martin Heidegger, fundamentalmente in su plure analysis etymologic del historia del philosophia. 

Illo consiste in monstrar como il se ha construite un
concepto qualcunque desde processos historic et accumulationes
metaphoric (de ibi le nomine de deconstruction), monstrante que lo
clar et evidente dista de ser lo, viste que le utensiles del
conscientia in que lo ver existe, son historic, relative e submittite
al paradoxas del figuras rhetorica, del metaphora e del metonymia.

Le concepto de deconstruction participa al mesmo tempore
del philosophia e del litteratura et illo ha essite multo in voga
specialmente in le Statos Unite. Ben que il es ver que le termino era
utilisate primo per Martin Heidegger, es le obra de Derrida le que ha
systematisate su uso e theorisate su practica.   

Le **deconstructionismo** es le theoria linguistic que le lingua non communica significatos objective, e que lectores (non autores) debe decider lo que un scripto de facto vole dicer. 

Le **deconstruction biblic** es le credentia que le Biblia dice qualcunque cosa que un persona reputa que illo dice. Normalmente illo implica un redefinition revisionista del significato del parolas del Scriptura pro facer los conformar al philosophias prevalente in un certe loco o placia. 

## Vide etiam
* Metanarration
* Postmodernismo
* Poststructuralismo
Credo de Chalcedonia

Le **Credo de Chalcedonia** o **Definition de Chalcedonia** (451 A.D.) es le declaration formal del Concilio de Chalcedonia que recognosceva le Credo nicene, super toto que Jesus Christo debe esser considerate sia human sia divin, duo naturas distincte, ma unite sin confusion.
Deo

Un **deo** es un esser con poteres o attributos supernatural, objecto de fide e adoration per un populo.

In religiones monotheistic, **Deo** es un esser supernatural, generalmente de representation masculin, concipite como le originator e rector del universo, le objecto principal de fide e adoration. 

Metaphoricamente pote esser appellate *deo* un persona qui recipe un grande admiration de alteres a causa de percipite prodessas superhuman. Exemplo: *[[Elvis Presley|Elvis]] esseva un deo in le mundo del musica rock-and-roll del annos 1950s*.

## Deo in le christianismo

### Characteristicas de Deo
Istes es alicun characteristicas de Deo secundo multe ecclesias christian:
* Omnipresente
* Omnipotente
* Omnisciente
* *Omnibenevolente*: "Completemente bon", Deo es absolutemente bon, in Ille il non ha tracias de mal. Per exemplo, le phrase "**bonum diffusivum sue**" (ab le latino, significante pro "diffunder su bonitate")
es un referentia a Deo como le sol fonte de ben in le mundo.

* *Omnitemporal*: Deo que existe in omne tempore; le eternitate del Esser supreme.

### Voluntate de Deo
In le theologia christian, le **voluntate de Deo** se distingue in tres sortas:

# Voluntate decretori (A. "decretive will").
#: Le voluntate de Deo, le qual decreta (ordina positivemente) le occurrentia de evenimentos.
# Voluntate prescriptive.
#: Le voluntate de Deo pro le conducta e le fide human, dictate per le Senior al homine in Su Parola.
# Voluntate permissive.
#: Le voluntate de Deo que permitte le occurrentia de evenimentos.

**Dei gratia** (latino). es un phrase (D. G.) usate pro recognoscer le soveranitate e poter de Deo in omne area del existentia human. Equivale a "Si Deo lo vole".

## Vide etiam
* Atheismo
* Jehovah
* Religion
* Monotheismo
* Polytheismo
Deismo

**Deismo** es un termino usate pro referer se a un gruppo de scriptores anglese, specialmente durante le 17e seculo, cuje rationalismo anticipava multe del ideas del Illuminismo. Iste termino es sovente usate pro referer se a un conception de Deo que recognosce le facto que Deo esseva le Creator, ma rejecta le notion de un implication continue de Deo con le mundo.

Le **religion natural** es le credentia religiose derivate ab observationes del mundo physic per le medio del ration human.

## Vide etiam
* Le etate del ration
Determinismo

**Etymologia:**

Ab le lat. *determinare*, delimitar, limitar, establir, determinar.

**Definition:**

* In general, *determinismo* indica le doctrina del predestination causal de omne evenimento.
* In le ethica philosophic, le determinismo assere que le voluntate human es semper e necessarimente predeterminate da causas externe o interne. Le opposito es le indeterminismo philosophic, que supporta le libere voluntate human.
* Le doctrina del predestination causal de omne evenimento.

**Vide alsi:**

Predestination, Calvinismo.
Libros deuterocanonic

**Libros deuterocanonic** esseva libros del Septuaginta, consideratos canonic per le Ecclesia Catholic Roman e Ecclesia Orthodoxe, e non canonic per judaismo farisaic, pos synodo de Jamnia (o concílio de Jamnia) in 96/102, e les Ecclesias Protestantes o Evagelicas, pos 1517.
Diaspora

**Diaspora** [di-à-spo-ra] (ab le greco *diaspéirein*, disperder, *diasporà*, dispersion) indica le judeos que vive extra le Palestina (specialmente in Babylonia), cfr. Jac. 1:1.

## Vide etiam
* Septuaginta
Doctrina

**Doctrina** es un formulation theologic que resume un credentia in re un particular subjecto theologic o disciplina. Le doctrina es sovente un corpo de dogma avalisate per un particular institution religiose o tradition. Pro exemplo, le "doctrina de Christo" refere se a lo que on crede super le persona e le obra de Christo, le qual resulta in un "christologia".

**a)** In le theologia christian, le inseniamentos del Scripturas o illos que se deriva del Scriptura; 

**b)** In le theologia catholic roman, le inseniamentos immutabile del Ecclesia. 

Le **consensus fidelium** (latino) es le accordo inter le christianos o corpores ecclesiastic concernente questiones doctrinal.

## Vide etiam
* Dogma
Donatismo

**Donatismo**. Un movimento que se situava in le Africa roman del nord in le quarte seculo, le qual developpava un conception rigorista del Ecclesia e del sacramentos.
Dogma

**Dogma** (ab le greco: *dokein*, parer, opinion, "le juste opinion") es, in le theologia christian, le inseniamentos derivate del Scriptura. In le theologia catholic roman, illo es le inseniamento permanente del ecclesia catholic, le qual es considerate immutabile per le creditores.
Dogmatica

**Etymologia:**

Ab Dogma

**Definition:**

* In le theologia christian, le studio de (o canone de) affirmationes de creder e confessional de fide.

* In le theologia catholic roman, le studio (o canone) del inseniamentos del ecclesia. Simile a: christianismo de creder.
Docetismo

**Etymologia:**

Ab le gr. *dokéo*, parer, semblar.

**Definition:**

* Doctrina, secundo le qual Christo, durante su vita terren, haberea essite dotate solmente de un corpore apparente, e, pro isto, suffreva sur le cruce solmente in apparentia. 
* Le docetismo denega le realitate historic del vita de Jesus e illo considera le corporalitate e le materia como spheras inimic a Deo.
* Le docetismo esseva supportate in le Ecclesia antique super toto de theologos influentiate per le Gnosticismo (Valentino, Marcion), ma illo esseva tosto repulsate como heresia.
* Un antique heresia christologic (de origine hellenistic e oriental) que tractava Jesus Christo como un esser purmente divin, le qual habeva solmente le apparentia de esser human. Iste doctrina prejudica le incarnation, le Reconciliation e le resurrection de Jesus Christo.
Denominationes christian

Il habeva in le passato alcun denominationes que hodie non existe plus. P. ex. le Gnosticos (que al tempores in le quales se scribeva le evangelios, habeva multe plus evangelios que illos que es contenite in le Biblia, e le Arianos (que credeva que Jesus Christo esseva un esser create, non un esser coeterne con Deo Patre), e que esseva multe de plus del non-arianos durante un longe tempore intra le ecclesia institutional de ille tempore. Il es questionabile si o non iste gruppos esseva heresias (nove doctrinas que se poneva contra le doctrinas original), o si ille credentias esseva simplemente non definite usque a ille puncto. Altere schismas multo antique dava nascentia al ecclesias monophysita e nestorian.

Le divisiones le plus grande intra le Christianitate de hodie, tamen, es inter le Orthodoxia, le Catholicismo roman, e varie denominationes que se formava durante e post le Reformation protestante. Il ha alsi intra le Protestantismo varie grados de unitate e de division.

* Brancas occidental del Christianitate
* Brancas oriental del Christianitate
* Altere brancas del Christianitate

## Vide etiam
* Christianismo
Deuteronomio

**Deuteronomio** [Deu-te-ro-nò-mi-o] es le nomine date al quinte libro del Pentateucho, derivate de un errate traduction per le Septanta de deut. 17:18, in le qual *mishné hatorah* (copia del Lege), esseva rendite: *deuteronòmion*, repetition del Lege.

## Etymologia
Ab le gr. *deùteros* e *nòmos*: secunde lege: Deut. o Dt.

## Introduction
Le libro del Deuteronomio se presenta como un longe discurso de Moses al israelitas, ante transversar le fluvio Jordan pro vader in le terra de Canaan. Su redaction final se pote facer remontar, con omne verosimilantia, al tempore del reformation del culto per le rege Josia (622-621 a.Chr.).

Illo comencia con Dt 1:1 e fini con 2 Reges 23:50. Le Deuteronomista colligeva e selectionava antique fontes, pro interpretar pois tote iste material con discursos e notas. Probabilemente iste obra esseva redigite a Jerusalem in le periodo del exilio sub le impression del catastrophe del 587 a.Chr. De isto on comprende como illo presenta le historia de Israel como un apostasia progressive ab Jahweh.

### Autores
* Le gruppo de autores anonyme que scribeva iste libro, es indicate per le abbreviation "Dt" e con le nomine collective de "autor del Dt". Le textos que pertine a iste libro se appella **deuteronomic**, isto pro distinguer los ab le Deuteronomista, le autor del obra historic dicite **deuteronomistic**.

### Stylo e linguage
**Deuteronomistic** es appellate le stylo e le linguage de iste autor de scriptos historic. Le obra historic deuteronomistic es un narration del historia de Israel que parti ab le epocha de Moses, passa trans le conquesta de Canaan e le obra del Judices e perveni usque al epocha monarchic.
Deuteronomista

**D** o le **Deuteronomista** es le nomine date a un del quatro fontes scripte del Torah e su scriptores, qui probabilemente esseva un schola de sacerdotes o scribas 

Le nomines del altere tres fontes del Torah e lor abbreviationes es:

* le Elohista (E)

* le Yahwista (J, del german "Jahweh") 

* le Sacerdotal (P, pro "Prestre")

## Referentias
Libro de Isaia

Le **Libro de Isaia** (hebreo: *Sefer Y'sha'yah* ספר ישעיה) es un del libros del Biblia hebree del judaismo e le Vetere Testamento del christianismo, traditionalmente attribuite a Isaia. 

## Deutero-Isaia
Ab le greco *deùteros*, adj. secunde. In le theoria del moderne critica litterari, *Deutero-Isaia* es le nomine date al autor de Isaia 40-55, textos que se intende non scribite per le original Isaia. Iste theoria assere que iste ignote autor viveva verso le fin del exilio babylonian (597/587-538 a. C.). Su action de "propheta de salvation" se reputa disveloppar se inter le annos 550 e 538 a. C., quando le imperio babylonian esseva preste a su fin e le populos opprimite attendeva del rege persian Ciro lor salvator. Le Deutero-Isaia annunciava le imminente retorno del exiliatos como comenciamento del futur tempore del salvation, le qual haberea imbraciate le integre creation.
Esperido

**Esperido** es un lingua artificial publicate per H. E. Raymond in 1927.

## Specimen
*Nia patro kiu estas en himelo, santa estu zia nomo, zia regno venu, zia volo estu kiel en himelo tiel sur tero.*
Esperanto Reformate

**Esperanto Reformate** es un reforma de Esperanto proponite in 1894 per le autor original de illo, L. L. Zamenhof. Malgrado isto, le adherentes de Esperanto nunquam lo acceptava e continua a adherer al Esperanto original. Zamenhof rejectava ipse tote le projecto plus tarde, appellante 1894 un "anno guastate".

## Specimen

*Patro nue kvu esten in cielo, sankte estan tue nomo, venan regito tue, estan volo tue, kom in cielo sik anku sur tero.*

## Vide etiam

* Ido
Esperanto Sen Fleksio

Reforma (plus precisemente un dialecto) de Esperanto proponite per Rick Harrison in 1996 que consiste in:

# Elimination del opposition singular/plural e consequente disparition del marca de plural *-j*.
# Adoption del ordine grammatical subjecto—verbo—objecto e consequente disparition del marca de accusativo *-n*; un nove preposition *na* pote optionalmente marcar le objecto directe.
# Elimination del tempore verbal e consequente disparition del suffixos *-as, -is, -os, -inta, -onta, -ata, -ota*; le tempore es indicate per contexto o adverbios.
# Substitution del littera *ŭ* per *w*.

## Specimen

### 'Le Patrenostre'

*Patro nia, kiu esti en chielo, sankta estu via nomo; venu regno via; estu farita volo via, kiel en chielo tiel ankaw sur tero. Na pano nia chiutaga donu al ni hodiaw, kaj pardonu al ni shuldo nia, kiel ni ankaw pardoni nia shuldanto, kaj ne konduki ni en tento, sed liberigu ni de malbono.*

## Ligamine externe

* Proposition de EsF per Rick Harrison  (in anglese)
Eurolang

**Eurolang** es un lingua artificial international create per Philip Hunt inter 1995 e 1998 pro esser un lingua pro le Union Europee. Le autor specificava como un criterio del designo que le lingua debe esser multo facile a apprender pro europeos. In contrasto con altere linguas como le esperanto, Eurolang include multe parolas directemente prendite del anglese.

Al presente non es cognoscite alcun communitate de parlantes active de Eurolang. Le pagina web del autor ubi ille describeva le lingua ha disparite del rete.

## Specimen
*Eurolang est actifacta lang, qui me creatab estar comuna 2a lang per la Europa Unized (EU). Its word-list est baseda super England-lang, Deutsh-lang, France-lang, Italia-lang, Espanja-lang et Latin. Me desinab it estar facila lernar et usar.*

*Detail est, que lernabera Europa person, qui deja sav un or plus un de da langs, probablae pos lectar Eurolang (no tropa usation de dictionary), si ge est lernabera it per 2 days. Evidentae, facation it est plus unfacila rel lection it.*

## Ligamine externe
* Pagina de Eurolang per le autor (non plus existente; ligamine al archivo Wayback Machine)
Europanto

**Europanto** es un lingua artificial burlesc que esseva inventate per Diego Marani in 1996. Le nomine *Europanto* se deriva del parola *European* ("Europee," con plure cognates in altere linguas) e le grec penduculo *πάντ* ("pant" in litteras roman, significante "omne"), e etiam resimila Esperanto.

Illo non se tracta de un lingua real: parlar in europanto consiste in miscer al hasardo parolas de differente linguas europee, usante un grammatica basate in anglese. Illo ha essite create per Marini pro responder al clamation que anglese esseva la plus optime lingua in Europa. Illo se honora in le facto que su grammatica totemente manca regulas, e sol ha suggestiones.

Il ha alicun libros, un jornal, e alicun articulos publicate in Europanto.

## Pater Noster
:*Notre Padre who est en la ciel,* 
:*may votre nombre est sanctificado. *
:*Venga votre reino. *
:*May votre voluntad est fatto, *
:*comme en ciel, assim on la terre. *
:*Da us notre pane de chaque giorno. *
:*y pardonu notre deudas, *
:*assim comment we pardonar notre deudoress. *
:*y not induce us en tentasion, *
:*mais free us del mauvais.*

## Ligamines externe
* Le sito official de europanto
* Bienvenidos al forum Europanto
Ekspreso

**Ekspreso** es un lingua planificate disveloppate per Jay Bowks in 1996. Illo pote esser considerate como un derivativo de Interlingua e le plus obvie cambios es le phonetisation del alphabeto, e le simplification del systema verbal.

## Specimen

*Pater de nos, ke esen in la selos, ke la nomino de vo esen sanktifiked, ke la regno de vo venien, ke la volunta de vo esen fakted superi la tera komi alsi in la selo. Donen ad nos hok dia la pane de kati dia, et perdonen ad nos la debitas de nos komi nos perdonen ad debitores de nos, et non dukten ad nos in tentesion, mai liberen ad nos de malo.*
Engelbert Pigal

Ingeniero **Engelbert Pigal** (1899 - 24 de april 1978): Ex-occidentalista, presto adhereva a interlingua e esseva representante del UMI pro Austria.

Ja in su juventute ille apprendeva ido. In 1921 ille esseva secretario del Comité preparative del prime congresso de ido in Vienna. Durante un congresso sequente - in 1926 in Cassel - ille faceva un presentation de Occidental, un systema plus naturalistic, que "succuteva" multes in le auditorio. Engelbert Pigal adhereva a isto. In 1927 ille con Karl Janotta comenciava laborar pro Occidental in Austria. Ille deveniva le redactor del organo de occidental, "Cosmoglotta", inter 1927 e 1930 e editor e co-autor de "Occidental, die Weltsprache", le obra principal de iste lingua auxiliar. In su scripto "Ab Occidental verso Interlingua" ille demonstrava, proque ille trovava interlingua superior.

De 1931 a 1938, Engelbert Pigal esseva director scientific del Instituto Hoerbiger in Vienna. In iste qualitate ille habeva le thema de examinar le theoria del cosmologia glacial de Hans Hoerbiger. Super cosmologia ille ha publicate duo monographias in interlingua, "Problematica del cosmologia moderne" e "Astro-Geologia". In le ultime obra, Engelbert Pigal essaya per "le methodo exacte del physica" e al base de su "theoria de interferentia planetari" solver le enigmas del origine del montanias, del transgressiones, del origine del oceanos e altere problemas fundamental del geologia.

Engelbert Pigal habeva un forte influentia a professor Eugen Wüster, Austria, e le persuadeva a usar interlingua in su labor con le standardisation del international terminologia scientific, un labor que duceva al fundation del Organisation de Standardisation International (ISO).

Engelbert Pigal esseva usque a su morte in le etate de 80 annos membro del consilio del Union Mundial pro Interlingua e le representante national de interlingua in Austria.

Rememoration in "Currero" nº 53/1978.

## Ligamines externe
* Biographia in interlingua
Ecologia

**Ecologia** [e-ko-lo-gía] (ab le greco pro *"studio del casa"*) es le scientia que studia le relationes inter organismos vivente e lor habitat, tanto con altere esseres vivente, assi como con le aspectos physic (climate, etc.) e, in addition, con le factores social e economic. 

Tamben se studia le interventiones del esser human super le spatio e le natura.

Le ecosystema es le insimul de esseres vivente (communitate), le medio ubi 
illos vive (biotopo), le factores ambiental e le relationes que se establi inter illos.

Tote le planeta poterea ser considerate como un ecosystema, ma tamben lo es un 
simple gutta ab un cavo de aqua.

Un interessante ma controverse idea in studios ecologic es le theoria de Gaia.
Ethologia

Le **ethologia** es le branca del biologia que studia le comportamento 
del animales, in le medio natural.
Education

**Education** se defini como:
# Le acto o processo de educar.
# Le resultato de educar, determinate per le cognoscimentos, o le disciplina de character acquirite.
# Processo bidirectional pro medio del qual il non solo ha un transmission de cognoscimentos si non tamben de valores, costumes e formas de comportamento. Le education non solo se transmitte con le parola si non que es presente in tote nostre actiones, sentimentos e attitudes.

## Etymologia
Ab latino *educare.*

## Exegese
Se pote facer multiple classificationes del education, ora nos tractara certe aspectos clave.
# Education formal: Es le education que es transmittite a nos in le collegio e altere institutiones, pro isto se dice que illo es institutionalisate.
# Education non formal: Education que on recipe in locos de viventia (familia, amicos,...). Illo non es organisate e le subjecto es parte active del vita quotidian. Tamben se include in le education non formal illo que on apprende in le "tempore libere" o otio ancora essente plus o minus organisate in le processo educative.

## Methodos pedagogic
* Investigative

## Pedagogos e pedagogas
### Per chronologia
#### Anterior a [[1800]]
* Jan Comenius
* Jean-Jacques Rousseau
* Johann Heinrich Pestalozzi

#### Posterior a [[1800]]
* Alexander Neill
* Félix Carrasquer
* Francisco Ferrer i Guardia
* Jean Piaget
* Josefa Martín Luengo
* B. F. Skinner
* Leon Tolstoi
* Maria Montesori
* John Dewey
* Paulo Freire

### Per methodo

**Terminos relationate:**
* Apprension
* Didactica
* Inseniamento
* Paidocentrismo
* Pedagogia
Etiquetta de HTML

HTML es un linguage de marcation usate pro codificar le structura de paginas web. Le acronymo significa *HyperText Markup Language*, linguage pro le demarcation de hypertexto.

Le etiquettas de demarcation de HTML ha iste aspecto general:

         ... 

## Structura contra designo graphic

Ben que HTML (essente de origine un version reducite del linguage de structuration de texto SGML) non es intendite pro codificar le *designo graphic* de un pagina, illo ha essite multo extendite e (ab)usate a iste proposito proque nulle alternativa esseva disponibile in le initio del web. Hodie, nonobstante, il es multo preferite separar le designo del structura de un pagina con le uso de folios de stilo cascadante, CSS. Le version actual de HTML, XHTML 1.0, appoia in su version 'stricte' solmente elementos de structura e depende de CSS pro le designo.

## Vide etiam

* Tabellas HTML
* Quadros HTML
* XHTML
* XML
* SGML
* World Wide Web
* Navigator del web
* World Wide Web Consortium

## Ligamines externe

* Elementos: http://www.w3.org/TR/html401/index/elements.html
* Attributos: http://www.w3.org/TR/html401/index/attributes.html
* Traduction de standards W3C in interlingua: https://web.archive.org/web/20080515220340/http://www.nautilus.com.br/~ensjo/ia/w3.org/ (sito archivate)
Euro

Le **euro** (EUR o €) es le moneta de alcun statos membros del Union Europee: illos forma le eurozona. Illo esseva introducite le 1 de januario 1999 per Austria, Belgica, Espania, Finlandia, Francia, Germania, Grecia, Irlanda, Italia, Luxemburg, Nederland e Portugal. Alora cessava exister dece-un monetas del paises del union. Slovenia introduceva le euro le 1 de januario 2007, Cypro e Malta le 1 de januario 2008, Slovachia le 1 de januario 2009, Estonia le 1 de januario 2011, Latvia le 1 de januario 2014, Lituania le 1 de januario 2015 e Croatia le 1 de januario 2023. 

Le notas e monetas del valutas national ancian, nonobstante, ha continuate a esser valide usque le 1 de januario 2002. Le euro se divide in 100 centesimos, appellate anque *eurocent*. 

## Nomine
Le nomine *euro* es le successor del nomine *European Currency Unit* ECU. Le documentos official del UE usa le parolas "euro" e "cent" semper in forma singular.

## Valor
Le valor **definitive** del monetas que compone le euro es:
* 13,7603 shillings austriac (ATS)
* 40,3399 francos belgic (BEF)
* 1,95583 marcos german (DEM)
* 166,386 pesetas espaniol (ESP)
* 5,94573 marcos finlandese (FIM)
* 6,55957 francos francese (FRF)
* 0,787564 libras irlandese (IEP)
* 1936,27 liras italian (ITL)
* 40,3399 francos luxemburgese (LUF)
* 2,20371 florinos hollandese (NLG)
* 200,482 escudos portugese (PTE)
* 340,750 drachmas grec (GRD)
* 239,640 tolares slovena (SIT)
* 0,429300 lira maltese (MTL)
* 0,585274 libras cyprie (CYP)
* 30,1260 koruna slovac (SKK)
* 15,6466 koruna estonian (EEK)
* 0,702804 lats latvian (LVL)
* 3,4528 litas lituan (LTL)

## Administration
Le euro es administrate per le Systema Europee de Bancas Central (ESCB), componite per le Banca Central Europee (BCE) e le bancas national del paises-membros que ha adoptate le euro. Le BCE (situate in Francoforte super le Moeno, Germania) es le unic con autoritate pro disveloppar le politica monetari.

## Ligamines externe
* Information del Banca Central Europee (multilingue)
* Euro (Billetes de banca)
Energia

Le **energia** es un efficacia, poter, virtute pro obrar. Illo es un capacitate pro realisar un travalio. Illo se mesura in joules. Illo sole representar se per le littera *E*.

## Typos de energia
* Energia nuclear: Obtenite per le fusion o fission del nucleos atomic
* Energia cinetic: Que possede un corpore per ration de su movimento
* Energia de ionisation: Le minimo necessari pro ionisar un molecula o atomo
* Energia potential: Capacitate de un corpore pro realisar travalio in ration de su position in un campo de fortias
* Energia radiante: Le existente in un medio physic, causate per undas electromagnetic, via le quales illo se propaga directemente sin displaciamento del materia
* Energia eolic

## Vide etiam
* Energia (societate)
* Massa
* Lumine
Electron

Un **electron** (Del greco ελεκτρον, ambra) es un lepton stabile de carga electric negative plus legier. Illo es un del principal constituentes del materia ordinari insimul con le protones e le neutrones. Illos orbita le nucleos atomic in lo que se denomina crusta atomic formante le atomos.

Alicun de su proprietates es:

:Massa: m_{e} = 0.510998902 \pm 0.000000021 \ \mbox{MeV}/\mbox{c}^{2}
:Momento magnetic: \mu_{w} = 1.001159652187 \pm 0.000000000004 \ \mu_{B}

## Vide etiam
* Physica de particulas

## Ligamines externe
* http://pdg.lbl.gov/ Particle Data Group
Espaniol

* (substantivo) le lingua espaniol

* (adjectivo) originari de Espania

* (substantivo) persona originari de Espania
Epistemologia

Le **epistemologia** [e-pis-te-mo-lo-gía] (ab greco **' - ''episteme''-, "cognoscentia, sciencia" + **', "logos") o **theoria del cognoscentia** es le branca del philosophia que se occupa del natura e campo de application (limitationes) del cognoscentia. Illo vole responder al questiones:
* Que es cognoscentia?
* Como es cognoscentia acquirite?
* Que sape nos?
* Como sape nos lo que nos sape? 

Multo del debatto in iste campo se ha focalisate super le analyse del natura del cognoscentia e de como illo se connecte a similar notiones como veritate, credentia e justification. Illo se occupa tamben del medios de production de cognoscentia, assi como del scepticismo de differente assertiones quanto al cognoscentia.

## Referentias
Elemento chimic

Un **elemento chimic** es un classe de atomos characterisate per haber un determinate numero de protones.

Illo es un substantia que per necun processo chimic pote divider se o separar se in altere substantias plus simple. Elementos se classifica secundo le tabella periodic del elementos.

## Vide etiam
*
Eros

Post que Aphrodite nasceva, Eros la accompaniava al gruppo del deos. Su attributiones es le secretos del donzellas, le surrisos, le placer, le amor e le dulcor.

Hesiodoto, *Theogonia* 201

### Vide etiam
* Mythologia grec
Eschatologia

**Etymologia:**
:ab le greco *èschaton*, ultime, le fin 

**Definition:**
# Le section del theologia christian que tracta del "ultime cosas", del fin del mundo e del comenciamento de un mundo nove e differente. Su contento tange le Apocalyptica. In le actual controversias theologic, iste concepto es commun e illo es presentate con contentos multo differente. A differentia del Apocalyptica, que ha como thema le revelation del mysteriose evenimentos del fin del mundo, le eschatologia, plus tosto que del "ultime cosas", imbracia le sperantias, le expectationes e promissas presente in le perspectiva de lo que debe ancora evenir.
# In senso plus ample, le eschatologia pote esser comprendite como un projection verso lo que ancora debe evenir pro nos, un orientamento verso le futuro.

## Derivato

**Eschatologic**: in dependentia de un definition plus ample o plus stricte del eschatologia, se pote appellar *eschatologic* le affirmationes que parla del fin del historia jam anticipate in Christo, super le sperantia del christianos, o super le fin del mundo.

**Eschatomania**: excessive preoccupation con le fin del mundo e le ultime tempores.

## Vide etiam
* Harmagedon
Epiphania

**Etymology:** 
:Ab le latino *epiphania*, greco  ἐπιφάνεια (*epiphaneia*) pro "apparentia" o "manifestation", de *epiphainein* un verbo que significa "manifestar", del prefixo *epi-* e le verbo *phainein* pro "monstrar"

**Definition:**
# die festive ecclesiastic in commemoration del venita del Reges Magos al prime manifestation del Christo al gentiles, o in le Ecclesia Orthodoxe in commemoration del baptismo de Jesus Christo
# apparentia o manifestation, specialmente illo de un esser divin
# un subite realisation, perception o manifestation del signification essential de alco
# le comprension intuitive pro medio de alco como un evento sovente un cosa simple ma choccante
# un occurrentia illuminante pro un persona

## Vide etiam
* apparentia
Erythrocyto

Le **erythrocytos** [e-ri-tró-tsi-to] (o *cellulas rubie* del sanguine) contine hemoglobina, le pigmento rubie que porta oxygeno pro le uso del texitos del corpore.

## Vide etiam
* Sanguine
* Leucocyto
Ebionitismo

**Ebionitismo**. Un antique heresia christologic (secunde seculo), le qual tractava Jesus Christo como un figura simplemente human, ben que illo recognosceva que ille esseva dotate de particular donos charismatic que le distingueva de altere humanos.
Ecclesia

Un **ecclesia** ha qualque definitions in le contexto de Christianismo, e in rarmente religiones altere:
*Un edifico ecclesiastic
*Un congregation
*Un confession (p.e. Ecclesia Catholic)
*Le gente christian

Originalmente le parola grec *ekklesia* esseva usate in le citates libere de Grecia pro indicar le assemblea de citatanos, convocate a exir de lor casas pro votar super legislation o tractar affaires public. In le version grec del Vetere Testamento (LXX) *ekklesia* se refere a Israel congregate pro propositos religiose, como tal Israel es le populo de Deo convocate per initiativa de Deo in sancte assemblea. Ecclesia es ergo le populo de Deo, convocate in Christo a exir del massa indistincte del humanos pro formar un populo consecrate a servir Deo e a viver secundo Su voluntate. In le Nove Testamento, illo refere ambe al communitate integral christian e a communitates local christian.

## Terminos derivate
* **Ecclesiasticismo**: exaggerate interesse pro practicas e administration ecclesiastic exterior.
* **Ecclesiolatria**: excessive devotion al ecclesia como institution human.
* **Ecclesiologia**: ab le greco *ekklesia*, ecclesia. Illo pote esser le doctrina concernente le ecclesia, o le section del theologia christian que tracta del theoria del ecclesia. Un assertion super le natura e le structura del ecclesia, se dice **ecclesiologic**.

## Vide etiam
* Ecclesia invisibile
* Ecclesia visibile
* Ecclesia militante
* Ecclesia triumphante
* Regno del gratia
Ecumenismo

**Ecumenismo** es le idea que differente denominationes christian debe laborar insimul plus que illos nunc face. Illo es alsi un movimento inter ecclesias e theologos liberal pro le unification del differente denominationes sur un base minime commun, sin considerar differentias et errores. Esto es differente del toleration religiose.  Trans le annos, le Christianismo ha fracturate in varie differente movimentos. Estos fracturas es basate de doctrina, de historia e que le homines face in le vita quotidian. 

Le termino **ecumenical** veni ex latin/greco *oecumenicus*, un phrase referrente ad "Le mundo entiro", significante literalmente "inhabite". In Christianitate le qualification ecumenical es originalmante (et alsi) usate in termino sicut  Ecumenical concilio et Ecumenical patriarcha.

## Compara con:
* Consensus fidelium

## Referencias

*Articulo de Ecumenismo ex Encyclopedia Britannica
Ecclesia militante e ecclesia triumphante

Le **Ecclesia militante** es le Ecclesia visibile sur le terra, differente del Ecclesia triumphante. Le **Ecclesia visibile** es le Ecclesia de Christo sur le terra, comprendente sia "mal herbas" sia "frumento".

Le **Ecclesia triumphante** es le Ecclesia invisibile que include tote illes qui moriva in Christo e es nunc con Ille in celo. Simile a: Ecclesia invisibile. Contrasta con Ecclesia militante, Ecclesia visibile. Le **Ecclesia invisibile** significa le Corpore de Christo: le summa total de tote le ver christianos, vivente e morte – independentemente del tempore in le qual illes viveva.
Excommunication

**Excommunication** es un sanction disciplinari que exclude un persona o gruppo de un ecclesia christian a causa de conflicto con le doctrina del ecclesia o lapso moral. Le termino appareva in le ecclesias christian desde le 4e seculo. In le moderne circulos protestante, le excommunication formal del ecclesia es raremente imponite.
## Vide etiam

* Anathema

* Bad Bishop Brown

* Heresia
Episcopo

**Episcopo** es in le Biblia, le mesme officio que anciano, superintendente, e presbytero. In certe ecclesias que – como le Ecclesia catholic roman – un episcopo es le supervisor super plure congregationes local con lor ancianos.
Papa

Le **Papa** (del latino: *papa*, Papa, patre; del grec: *papas* / *παπάς* = prestre; originante de un forma de πατήρ = patre) es le episcopo de Roma, le capite spiritual del Ecclesia Catholic Roman e le monarcha absolute del Citate Vatican.

Le doctrina de **episcopo universal** significa que il ha un episcopo supreme que preside super tote le christianitate.
## Vide etiam
* Succession apostolic
* Citate Vatican
* Sancte Sede
* Plural majestatic
## Referentias
Era apostolic

**Era apostolic** es le periodo del Ecclesia christian, considerate definitive per multes, delimitate per le resurrection de Jesus Christo (circa 35 AD) e le morte del ultime apostolo (circa 90 AD). Le ideas e practicas de iste periodo esseva largemente considerate normative, al minus in alicun senso o in alicun grado, in multe circulos Ecclesiastic.
Esotericismo

**Esotericismo** refere al doctrinas o practicas de cognoscimento esoteric, o si non al qualitate o stato de esser describite como esoteric o obscur . 

## Terminos derivate
Alique es **esoteric** si es un inseniamento secrete, celate o interior.

## Referentias
Etate de responsabilitate

Le **etate de responsabilitate** (in anglese "*age of accountability*") es le etate quando un persona attinge le maturitate. Iste concepto varia secundo le societate.

In le christianismo, illo le **etate de responsabilitate** es un doctrina extra-biblic que le infantes non pote haber le capacitate cognitive pro vermente repentir se e creder usque a un certe etate. Analogemente, le **etate del innocentia** es un doctrina extra-biblic que le infantes es innocente in le oculos de Deo usque a un certe etate de maturitate.
Evangelio

**Evangelio**, [sub] Litt. bon (o gaudiose) nova, illo concernente le significato del persona e del obra de Jesus Christo. Le prime quatro scriptos del Nove Testamento.

Le material proprie de un evangelio o de un fonte del Pentateucho es date de ille textos que non ha parallelos, ma que se trova solmente in ille evangelio o in ille fonte.

## Hypothese de Oxford
On crede que le evangelios esseva le resultato de poner insimul uno o plus manuscriptos con le mesme material … ben que necun tal manuscriptos esseva unquam trovate. Connectite a: documento Q. Contrasta con: Hypothese augustinian.

## Hypothese oral
Theoria que le evangelios esseva originalmente traditiones oral que esseva plus tarde ponite in scriptos.
Ecclesia Episcopal

**Ecclesia Episcopal**: Uno del quatro modellos major pro le governamento del Ecclesia. Governamento per episcopos.

## Vide etiam
* Ecclesia Congregational
* Papista
* Patriarchato
* Presbyterianismo
Erasmismo

Le **erasmismo** [e-ras-míz-mo] es un doctrina humanistic iniciate per Erasmo de Rotterdam (Gonda, circa 1467-1536) que propugnava un christianismo plus authentic e minus formulistic. le *erasmismo* influeva, autores como Miguel Servet, Luis Vives, Alfonso Valdes, e alteres. Su influentia tamben se notava in multe obras de character satyric del Seculo de Oro, principalmente in le novella picaresc. Le "Contra-Reforma" catholic nascite como reaction contra le Reformation Protestante.
Equivalentia (disambiguation)

## Etymologia
Ab le latino *equivalere*, de *equi + valere*, haber le mesme valor.

## Definition

Un **equivalente** [e-kwi-va-lén-te], un concepto de uso prevalente in physica e in chimia, in le campo del linguistica historic, es un parola de significato equal o correspondente a illo de un altere parola o de un altere lingua.
Eristica

**Eristica** (etymologia: gr. *eristiké (téchnì)* 'arte del disputar') es le arte rhetoric finalisate al objectivo de facer prevaler le proprie these, ver o false que sia, per utilisar le plus subtil instrumentos dialectic. In le antiquitate, iste disciplina esseva cultivate per le tarde Sophistica.

## Vide etiam
* Apologetica