open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Victima

Un **victima** es un persona qui suffre personalmente un damno. 
Illo es un persona qui suffre le tractamentos brute, le injustitias de alteres, o qui suffre le consequentias de un accidente, de un catastrophe, de un cataclysmo. Le parola veni del latino *victima*, un animal occidite in un sacrificio.

 *Porco como victima: sacrificio grec c 500 aEC

Le damnos suffrite per le victima pote esser de typo variate: physic (corporal), psychic (moral) o economic (material). Il face besonio de initiativas logistic, medical, juridic, social o psychologic (sol o combinate) pro retornar a un forma de vita normal. Ben que le homines ha un capacitate de poner de nove appellate a vices [[resilientia]], un appoio de alcuno o le appartinentia a un communitate un tanto sia poco compatissante son de factores que ajuta le restabilir del victima. 

Le victima es un de tres personas del [[triada victima-salvator-persecutator]] describite in [[analyse transactional]].

== Victima de un damno de travalios public ==
In [[lege|lege administrative]] on considera que le [[obra public|obras public]] o le [[travalio public|travalios public]] debe esser al profito pro totos in le mesme maniera. Iste eqalitate es rumpite si alicuno qui ha pagate le obra (per le imposto) non participa in le beneficios (nam victima). Iste victima pote alora haber tres statos: 

* *'Le victima participante**: isto non es in le situation le plus favorabile pro le victima, proque illo ha un avantage del travalio o del obra public. On applica a illo igitur un regime de responsabilitate **pro culpa**. Il es al victima de portar le prova del culpa del administration. 

* **Le victima usator**: iste persona debe facer un usage directe del obra public. Il se applica alora le regime de responsabilitate de **culpa presumite** del administration. 

* **Le victima tertie**: isto es le caso con plus de avantage pro le victima. Le presumption de culpa simple pote totevia esser revertite si il non ha de [[defecto de mantenentia normal]]. Il se applica le regime de responsabilitate **sin culpa'''. 

## Vide etiam
* Victimologia
Assassinato

Un **assassinato** es quando un homine occide alie homine deliberamente. Ille es mermente nominate "assassinato" quando ille es contra le lege. Si un homine face alique que face morte a alie subjecto, ille es frequentemente cognite como homicidio. Il es particularmente ver esque illo esseva un accidente. Alicun veces, un morte causate per un alie non es necessarimente un crimine. Per exemplo, in alicun paises, il non es un crimine a se defender e occider le aggressor. 

Le definition legal de "assassinato" e "homicidio" pote esser differente in paises differente, e es subjecto de discussion: per exemplo, occider in guerra es rarmente nominate *assassinato* per aquestos qui participa in le guerra, qualcunque sia le rationes pro le guerra. Occider in autodefensa (si le aggredite occide le aggressor) es frequentemente non nominate "assassinato". 

In le Biblia, le prime assassinato era aquesto de Cain qui habeva assassinate su fratre Abel.

## Assassination
"Assassination" es un parola le qual significa assassinar alcuno como un travalio. Le parola es plus usate quando le homine qui era assassinate era un celebritate famose o era un homine involute in politica. Le gente qui commite assassinationes son nominate "assassinos". Un assassino pote assassinar alcuno pro rationes politic, pro moneta, o pro altere rationes. 

Le parola "Assassino" origina en Hashshashin, un gruppo muslim, active in le Mede Est de le 8. usque le 14. seculos. Iste societate secrete assassinava gente pro rationes politic e religiose. On reputa que le assassinos esseva sub le influentia de hashish e opium durante lor occideres o durante lor trainamento. Le parola "assassino" origina en either *hasishin*, le influentia del drogas, o *hassansin*, per consideration por lor leader, Hassan-i Sabbah. 

## Referentias
Racialismo

Le **racialismo** o **racismo** es un conviction ascientific, e a vices un ideal politic, que professa le existentia de differente racias human, e que reclama que alicun racia o ethnicitate es melior o pejor quam alies, habente le voluntate de practicar le discrimination racial in base a iste principio. Le dictionario defini le racialismo como:

Qui crede in iste conviction es nominate “racialista” o “racista”. Le gente ha saepe disunite altere personas in differente gruppos, iste disunion es usualmente facite sur le base de cosas que pote facilemente esser vidite, como le color del pelle o le tractos.

Le scientistas affirma que differente ethnias son al origine de gruppos de familias vivente in alicun loco pro longe tempore. Totevia, omne ethnia de humanos pote prolificar uno con alie. Le mundo scientific declara que le racias non existe in le Homo sapiens, judicante divisiones social a base racial como arbitrari, ancora plus evidente in le facto que gente considerate de differente racias habe frequentemente mesme characteristicas exterior.

Numerose paises hodie declara que le differentias in le aspecto del personas non son importante, promulgante leges que norma le tutela de totes ad haber le mesme derectos human garantite e inalienabile.

Varie societates in le passato e in le presente have governamentos gerite per politicas racialista, como Japon e Germania nazi ante e durante le Secunde Guerra Mundial, o Africa del Sud e Statos Unite que applicava regimes de apartheid o segregation usque pauc decennios retro, o le moderne Republica Popular de China que es accusate de deportation racial e reeducation cultural. In iste systemas, multitudes de gente perdeva le libertate o le vita simplemente pro false categorisation esthetic que les poneva como differente ab le majoritate. 

In le annos 1960, le Association Operari Indian in Grande Britannia affirmava que il ha un differentia inter "racialismo" - le prejudicio de illes qui non cognosce melior - e "racismo" - le uso politic o institutional deliberate de odio racial. Quamquam, le duo parolas son frequentemente usate con le mesme senso.

## Exemplos
* Le Leges de Jim Crow (*Jim Crow laws*) in le Statos Unite, circa 1890 a 1960 
* Le Genocidio in Armenia in le Imperio Ottoman 
* Le Leges de Nuremberg in Germania 1935-45 
* Le leges de apartheid in Africa del Sud, post 1948 
* Le Politica de Blanc Australia (*White Australia policy*) in Australia 
* Le Ku Klux Klan es un movimento con ideas racista.

## Vide etiam
* William Wilberforce

## Referentias
Penumbra (banda)

**Penumbra** es un banda francese de gothic metal. Illes ha lanceate lor ultime duo albumes a traverso de Season of Mist.

## Biographia
### Formation de Penumbra
Les fundatores originale de Penumbra esseva Jarlaath e Dorian, les quales incontrava se in un concerto in 1996. Illes discoperiva que teneva simile visiones e philosophias super musica; ambes accordava que il habeva troppo bandas que teneva sono simile, e no sufficiente bandas que usa influentias classic. In iste puncto, illes accordava essayar conjunctemente, e rapidemente lassava lor bandas originale pro formar Imperatoria.

Circa de Novembre 1996, Imperatoria separava se, e Jarlaath creava un banda nove cognoscite como Penumbra. Ille esseva unite un vice plus per Dorian, in conjuncte con Herr Rikk e altere tres musicantes. Illes prime appareva in le St. Denis University Festival in 1997, ubi illes esseva ben recipite. Immediatemente depost de isto, illes esseva les offerite pro musicar con la banda de metallo francese Misanthrope. Le misme anno, illes lanceava su prime demo, "Falling Into My Soul".

### Gravamento de Emanate
A medietate de 1998, la clavierista de Penumbra, Benedicte, lassava la banda pro unir se a Misanthrope. Illa esseva reimplaciate per Zoltan. Medusa e Elise univa se a la banda como sopranos, e Amaris univa se como baritono. Con ista formation, la banda gravava su prime album de longe duration, Emanate, durante le secunde medio de 1998.

Durante 1999 e 2000, Penumbra musicava varie shows in directe in Francia and Switza, como assi etiam musicava in le Leipzig Festival.

## Discographia
* *[[Emanate (album)|Emanate]]* (1999)
* *[[The Last Bewitchment (album)|The Last Bewitchment]]* (2002)
* *[[Seclusion (Penumbra album)|Seclusion]]* (2003)
* Era 4.0 (2015)

### Demos
* *Falling Into My Soul* (1997)
* *Emanate* (1997)
* *The Last Bewitchment* (2001)
* *Eerie Shelter* (2007)

## Membros de la Banda
### Membros actual

* Asphodel - Voces (2006-)
* Jarlaath - Voces (1996-)
* Néo - Guitarras 
* Loïc - Guitarars (2004-)
* Agone - Basso (2001-)
* Zoltan - Clavieros (1998-)
* Arathelis - Tambures (2003-)

### Membros passate
* Ohra - Voces (2002-?)
* Medusa - Voces (1999-2001)
* Scyllia - Voces (1998-2001)
* Lyrissa - Voces (2004-2006)
* Krysten - Voces
* Aldric - Basso (1999-2001)
* David - Basso (1998-1999)
* Nicolas - Basso (1996-1998)
* Dorian - Guitarras (1996-2003)
* Benedicte – Clavieros (1996-1998)
* Garlic - Tambures (2001-2003)
* Hekchen - Tambures (1999-2001)
* Herr Rikk - Tambures (1996-1999)
Lumine

Con **lumine** vel **luce** on indica un radiation electromagnetic in un particular diapason (c. 380-750 nm). Illo habe ambe le proprietates de particula e de unda, appellate dualitate, e le scientia que lo studia esse le optica.
 
## Typos
Le lumine esse un ente physic al qual esse debite le excitation in le oculo del sensationes visual; id esse le possibilitate del oculo de vider objectos. On distingue generalmente le lumine in: *lumine natural,* emisse per un fonte (o surgente) luminose natural, e *lumine artificial,* emisse per un apparato de illumination, como un lampada, create per le homine. Le lumine natural esse fundamental e considerate per antonomasia illo del Sol (luce solar o diurne), que, secundo le horas de illumination, pote dicer se *del alba*, *crepuscular*, *meridian*, et alia; e in secunde loco lo del Luna, del stellas, e de omne astro o corpore celeste.

Pro le natura del fonte luminose, pro le alteration in quem illo transi quando passa velarios colorate, o alie corpores diaphane, o pro altere proprie characteristicas intrinsec, le lumine pote esser albe, jalne, rubie, verde, azur, livide, o phosphorescente et cetera. 
In particular: *lumine [[coherentia|coherente]]*, constituite per undas elementari coherente intra illos, come le fasce luminose del laser; *lumine frigide*, emisse per luminescentia, si dicte pro su natura non thermic; *lumine natural*, que non esse coherente ni polarisate (su denomination deriva quidem del facto que le luce emisse per le fontes natural ordinari esse de facto incoherente e non polarisate); 
*lumine* polarisate, que habe passate per un processo de polarisation.

## Velocitate

Le velocitate de lumine in le vacuo esse 299,792,458 m/s (c. 186,282,397 millias per secundo); de vero, le metro esse mesurate in terminos del velocitate del lumine.

Le velocitate de lumine non esse static, ma varia dependente del medio. Pro exemplo, duo grupos de scientistas (un de Harvard University e un del Rowland Institute of Science) poteva cessar le motion del lumine en un medio de un super-frigide, super-dense condensation Bose-Einstein de rubidium?

## Colores

Le varie colores que le oculo human pote vider, corresponde a un particular longitude de unda. Le colores varia de rubie (le plus longe de longitude e le minus energetic) a violetto (le minus longe de longitude e le plus energetic). Le combination del colores del spectro visible forma tote le colores in le mundo.
Le spectro de colores extende foras del colores que le oculo pote vider; longitudes plus longe e minus energetic que rubie esse infrarubie, e longitudes minus longe e plus energetic que violetto esse ultravioletto

## Referentias
Universo

Le **universo** (ab **** *universum*) es le summation de tote lo que existe: spatio e tempore, materia e energia, e tote lo que es real. Le etate del universo es (13,73 ± 0,12) x  annos, e illo ha un diametro de circa  annos de lumine in le universo observabile. Le universo esseva create per le Big Bang (: *grande explosion*), quando un condensation de tote le materia que existeva in le universo explodeva.

## Historia
Historicamente, plure theorias ha existite pro explicar le natura del universo.  In Grecia antique, on credeva que le universo habeva spatio infinite e esseva eternal; componite de spheras ubi se montava le sol, le stellas, e varie planetas, que orbita un terra spheric ma fixate.

## Vide etiam
* Creation (religion)
* Multiverso
Tempore

**Tempore**  es le systema usate pro poner actiones in sequentia, quantisar le duration de eventos e le separation inter eventos, e mesurar altere mesurationes.

## Chronometro
Le chronometria es le scientia del mesuration del tempore. Le duo plus commun formas de chronometro usate es le calendario e le horologio; in le vita quotidian, on consulta le horologio, e pro planos del futuro e le consideration del passato on consulta le calendario.

Ante le uso del calendarios e horologios, on poteva mesurar le passato de tempore per phenomenos astronomic. Le longitude del mense es basate super le orbita del Luna, e le conceptos de stationes e annos esseva intendite. Le tempore del die on poteva mesurar per le altitude del Sol in relation al horizonte o per le longitude del umbras create per le Sol.

## Physica
In le physica, le tempore es un del sol quantitates fundamental, e illo es usate pro mesurar altere quantitates (p.ex. velocitate).

Le existentia de tempore es assatis difficile a provar, proque cata definition que pote usar se pro mesurar tempore require que le passato de tempore functiona; i.e. le probation que le tempore existe require que nos accepta que le tempore existe. Nonobstante que le problema ancora non ha essite resolvite, le majoritate de scientistas pensa que si tempore non existerea, le majoritate de phenomenos non poterea exister. Isto es un proba negative, ma usque nos pote mesurar tempore de un location foras de tempore, iste "proba" suffice.

## Unitates
Il ha un multitude de unitates con le quales le tempore es mesurate.
Litro

Un *litro* (abbreviation: *l* o *L*) ese un unitate de volumine in le metric systema (ma non in le SI systema. Le litro esse definite como un cubic decimetro, o 10cm3. Originalmente, le gramma esseva definite con le litro.

## Conversion
**1 litro equala...**
* 1 litro = 0.26417 gallones (SUA)
* 1 litro = 0.001 m3
* 1 litro = 1.75975 pintas (imperial)
* 1 litro = 0.87987 quarts (imperial)

**Este unitates equala...**
* 1 gallon SUA = 3.7854 L
* 1 m3 = 1000 L
* 1 pinta imperial = 0.56826 L
* 1 quart imperial = 1.1365 L
Rupertus Meldenius

**Rupertus Meldenius**, alias Peter Meiderlin, alsi appellate Peter Meuderlinus (nascite le 22 de martio 1582 in Oberacker in Maulbronn; morte le 1 de junio 1651 in Augsburg) esseva un educator e theologo lutheran.

Ille publicava un phrase que ha essite usate in altere tempores per altere theologos:
:*In necessariis unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas* (In lo necessari unitate, in lo dubitabile libertate, ma in omne caritate/amor).

Ille esseva le filio de un presbytero swabian. Ille studiava in Adelberg e depois del schola visitava le basse Konvikts in Maulbronn on Tübinger, ubi ille cognosceva Johann Valentin Andreae. Meiderlin esseva studente de Mathias Haffenreffer e in 1601 obteneva un diploma de magister. In 1605, ille inseniava in le convento de Tübingen. In 1607, ille assumeva le cathedra de Martin Crusius depois le morte de iste. In 1612 ille esseva diacono senior in Kirchheim unter Teck, e depois "Ephorus" del collegio de St. Anna in Augsburg. Ille remaneva in iste posto (con solo un interruption de 1630 to 1632), usque 1650.

In 1626 ille publicava sub le pseudonymo Rupertus Meldenius un obra titulate *Paraenesis votiva per Pace Ecclesia ad Theologos Augustana Confessionis auctore Ruperto Meldenio Theo logo*, in le qual ille scribeva pro le pace inter le varie divisiones theologic e pro le *caritate* (o amor christian) inter le credentes. In iste contexto ille formulava le phrase previemente mentionate, "*in necessariis unitas in dubiis libertas, in omnibus caritas*".

## Operas scripte

* Trewhertzige Erinnerung von der Weiszheit und dem Gelt: welches dem andern vorzuziehen sey; gehalten bei einem Exercitio Oratorio …, als die Alumni desz Evangelischen Collegii zu Augspurg in etlichen underschiedlichen Sprachen eben von dieser Materia peroriert und ein ansehenliche Prob gelaistet hatten …; Augsburg, 1622.
* Der kleine Catechismus für die Kipperer …; Augsburg, 1622.
… bedencken an die Herrn Kipperer und Geltwucherer …; Augsburg, 1623.
* *Paraenesis votiva pro pace Ecclesia ad Theologos Augustanae Confessionis auctore Ruperto Meldenio Theologo*. gedruckt von Hieronymus Körnlein, Rothenburg ob der Tauber, 1626 
* *Laus sive Commendatio Collegii Augustani Evangelici S. Annae*. 1639.

## Ligamines externe
* De Ruperto Meldenio in Lexicon Bibliographico et Biographico Ecclesiae
Academia del Lingua Occitan

Le **Academia del Lingua Occitan** es un autoritate de regulation linguistic del lingua occitan, presentate in maio de 2008 como un possibile continuation del "Consilio del Lingua Occitan".

## Creation
Le projecto es un initiativa del **Instituto de Studios Occitan** e del **Consilio General de Aran**; le *Sindic* de Aran, Francese Boya, le presidente del IEO, David Grosclaude, le representante del **Euroregion Pireneus-Mediterranee**, Margalida Tous, le representantes del consilios regional del lingua occitan, del Governamento de Catalonia e de universitates esseva presente.

## Objectivos
Le Academia del Lingua Occitan debe definir, conservar e defender le orthographia del lingua e laborar pro le scriptura, le grammatica, le lexicologia e le toponomia, principalmente pro respectar le unitate e le diversitate del lingua occitan.

## Referentias
Biographia

Le *biographia* es le genere non-fictional que se occupa de describer le vita de un persona, generalmente in le forma de un libro, essayo o film. Un autobiographia es un biographia scribite per un persona sur se mesme. Un biographia es plus que un lista de factos: le biographia portraita le vita del puncto de vista del persona, o presenta su experientia del eventos de su vita.

## Etymologia
In le majoritate del linguas fontal del Interlingua, "biographia" copia (o se deriva de) le parola latin, *biographia*, que se deriva del parolas grec *bíos* (βίος, "vita") e *gráphein* (γράφειν, "scriber"). Ergo, un *biographia* literalmente es le action de scriber re un vita.
Persona

Le concepto de **persona** es un concepto principalmente philosophic que exprime le singularitate de omne individuo del specie human in contraposition al concepto philosophic del “natura human” que exprime le qual se ha in commun.
Hagerstown (Maryland)

**Hagerstown** es un citate de Maryland, Statos Unite de America, in le contato Washington. Illo habeva un population de  habitantes in 2007.
Viking

Un **viking** (del nordico antique: *vikingr,* etiam latinisate: **vikingo** o **vichingo**) es un del exploratores, guerreros, mercantes, e piratas qui veniva de Scandinavia e razziava e colonisava grande areas de Europa in le seculo 8 usque le seculo 11. Iste normannos usava lor famose *[[langskip]]es* (longe naves) pro viagiar tanto al est como Constantinopole e le Volga in Russia, e tanto al west como Islanda, Groenlandia, e Terra Nove. Iste era del expansion del gente viking es nominate le Epocha del vikinges e forma un parte major del historia de Scandinavia, le Insulas Britannic e, vermente, tote Europa.

Un imagine romantic del vikinges como nobile salvage germanic emergeva in le seculo 17, specialmente durante le Era Victorian. In Grande Britannia illo prendeva le forma de Septentrionalismo; in Germania, un de pathos "wagnerian" o mysticismo germanic; e in le paises scandinave, le renascentia prendeva le forma de un nationalismo romantic (o "scandinavismo"). Hodie in le cultura popular, iste depictiones es assatis ironisate como clichés, con le effecto de presentar le vikinges como personas comic.
Dominio Internet

Un *dominio Internet* es le nivello le plus alte in le systema hierarchal de nominar ressources in le internet. In un nomine de dominio, il es le parte final; i.e., le gruppo de litteras que seque le puncto final de un nomine de dominion. Per exemplo, in le nomine de dominio `www.exemplo.com`, le dominio internet es `com` (o COM -- dominios internet non ha sensitivitate de casos). Le administration del dominios internet official es delegate a gruppos per le Corporation Internet pro Assignar Nomines e Numeros (CAINN), que opera le Authoritate del Numeros Assignate del Internet (ANAI) e mantene le zona radice del SND (systema de nomination de dominios).

## Typos de dominio Internet
Il ha cinque typos major de dominios: infrastructura, national, private, generic, e generic-restringite.

### Infrastructura
Usate pro le infrastructura del Internet.

Il sol ha un dominio infrastructural: .arpa.

### National
Usate pro le varie national.

Exemplos de dominios national: .uk (Regno Unite), .us (SUA)

### Private
Usate per gruppos private pro alcun ration (usualamente commercial).

Exemplos de dominios private: .cat (cultura catalan), .info (sitios que habe information)

### Generic
Dominios generic que pote esser usate per alicuno.

Exemplos de dominios generic: .com (commercial), .net (retes), .org (organisationes), .みんな (jocos in japonese), .ruhr...

### Generic-restringite
Dominios generic con qualificationes re su usage.

Exemplos de dominios generic-restringite: .name (nomine: on debe esser le persona de ille nomine)

## Vide etiam
* Lista de dominios internet
Jacques Cartier

**Jacques Cartier** (le 31 de decembre 1491 - le 1 de septembre 1557) esseva un explorator francese qui arrogava le terra que hodie es Canada pro Francia. Ille esseva le prime qui describeva e mappava le Golfo de Sancte Laurentio e le plagias del fluvio de Sancte Laurentio, que ille nominava "Le pais de Canada[s]", como esseva nominate ambe le villages iroquoian que ille videva in Stadaconna e Hochelaga (in illo que hodie es Quebec e le Insula de Montreal).
Tamaulipas

**Tamaulipas** es un stato de Mexico, un del 32 entitates federative del pais.

Le capital de Tamaulipas es Ciudad Victoria.

## Demographia
Tamaulipas habeva un population de  habitantes in 2005.

## Geographia
Tamaulipas es situate in le nord-est de Mexico, al nord de su frontiera es Texas, Statos Unite. Al est de Tamaulipas es le Golfo de Mexico. Altere citates importante in Tamaulipas es Reynosa, Tampico, Matamoros, e Nuevo Laredo.

## Municipalitates

Tamaulipas es dividite in 43 municipios:
Abasolo, Aldama, Altamira, Antiguo Morelos, Burgos, Bustamante, Camargo, Casas, Ciudad Madero, Cruillas, El Mante, Gómez Farías, González, Güémez, Guerrero, Gustavo Díaz Ordaz, Hidalgo, Jaumave, Jiménez, Llera, Mainero, Matamoros, Méndez, Mier, Miguel Alemán, Miquihuana, Nuevo Laredo, Nuevo Morelos, Ocampo, Padilla, Palmillas, Reynosa, Río Bravo, San Carlos, San Fernando, San Nicolás, Soto La Marina, Tampico, Tula, Valle Hermoso, Victoria, Villagrán, e Xicoténcatl.
America latin

America Latin es un region del Americas culturalmente connectate ubi le linguas romance, particularmente Espaniol e Portugese, e Francese es parlate.

## Demographia

#### Distribution Racial
Le sequente tabula monstra le differente gruppos racial e su percentages pro le paises e territorios de America Latin. 

## Referentias
Confucianismo

Le **Confucianismo** (儒家; pinyin: Rújiā) es un complexe systema de credentias ethic, moral, philosophic, politic e social que lauda le moralitate e le correcte actiones, create del lectiones del philosopho Confucio e altere philosophos del era. Le confucianismo habeva un indelibile effecto al cultura de Asia. Le mores basic del Confucianismo dice que le education es importante pro le disveloppamento moral del persona pro que le stato pote esser governate per virtutes moral, e non leges coercitive.
Sappho

**Sappho** esseva un grec poeta lyric, un del Nove poetas lyric. Illa esseva nascite in le insula de Lesbos. Le majoritate de su obras, que esseva ben cognoscite e be amate per tote de antiquitate, ha esseite perdite; nonobstante, su reputation e peciettas de su obras supervive a hodie ipse.

Desfortunatemente, le sol fonte contemporanee que nos habeva esse su proprie obras, e aun istes non pote esser legite literalmente, ma solamente criticamente. Esse sapite que su vita esseva un era de turbulentia politic.

Le poesia de Sappho se tracta con passion e amor -- retornate e non -- a personas de ambe generes. Le parola *[[lesbiana]]* se deriva del insula in que viveva Sappho, etiam le synonym adjectival minus cognoscite, *sapphic*. Esse generalmente credite que su poemas del amor esseva autobiographic, ma como tote su vita, non esse sapite como facto.
Energia (societate)

Le usage del **[[energia]]** per societates esse un del major marcas del disveloppamento del societates e nationes. Hodie, in le scientias social, le termina *energy* refere al usage, disveloppamento, distribution, e complicationes del ressources energic, especialmente combustibiles como petroleo e methano. In iste signification, le energia esse multe importante a agricultura, communication, technologia informative, transportation, e altere prerequisites pro un societate moderne.

## Historia
Le prime usage del energia esseva pro calefaction de villas e casas; un historianos crede que le historia human initiava con le discoperta del foco, un 1-2 milliones de annos in retro. Combustibiles simple como carbon e ligno esseva usate, e su presentia (o carentia) configurava le destino de innumerable colonias human.

Le sequente importante desvellopamento in le usage de energia esseva le domestication de animales. Le prime animal que esseva domesticate esse le can, qui jungeva humanitate c. 15000 aEC; altere animales sequeva le can, e con animales de labor como le cavallo, camello, e bove, humanitate poteva facer facilemente cosas que requireva troppo energia a facer per sol duo manos, como agricultura.
Pomo

Un **pomo** esse un fructo pomaceose del arbore del pomo, specie *[[Malus domestica]]* in le familia rosate Rosaceae. Il esse un del fructos arboree plus cultivate. Al minus 55 megatonnas de pomos esseva cultivate (in 2005).

## Vide etiam
*
Verbo

In grammatica, un **verbo** es un parte del discurso que (usualmente) denota un action (processo), un evento o un stato. Le verbo usualmente se cambia pro denotar plure cosas, como tempore, aspecto, modo, o voce del action; o le genere, persona, o numero del subjecto.

## Verbos interlinguistic
* Verbos in interlingua
Joaquim Maria Machado de Assis

**Joaquim Maria Machado de Assis** (21 de junio 1839 in Rio de Janeiro – 29 de septembre 1908 in Rio de Janeiro) subinde cognoscite simplemente como **Machado de Assis**, un scriptor e poeta brasilian, ha essite un del plus importante scriptores del lingua portugese durante le seculo 19. Le scriptor statounitese Harold Bloom considera Machado de Assis como un del plus importante scriptores del litteratura occidental.

Su prime obras ha un stilo romantic (*A Mão e a Luva*, *Helena*, *Iaiá Garcia*), sed su le plus famose obras (*Memórias Póstumas de Brás Cubas*, *Dom Casmurro* e *Quincas Borba*) ha multe ironias e stilo realistic.

Qui in 1897, Machado, con Olavo Bilac e altere scriptores e poetas (40 scriptores), creava le *Academia Brasilian de Litteratura* (in portugese: *Academia Brasileira de Letras*).

## Alicun obras
* *Helena*
* *Memórias Póstumas de Brás Cubas*
* *Dom Casmurro*
* *Quincas Borba*
* *Esaú e Jacó*

## Ligamines externe
* **[http://metalibri.wikidot.com/authors:joaquim-maria-machado-de-assis MetaLibri Digital Library]**
** *[http://metalibri.wikidot.com/title:contos-fluminenses Contos Fluminenses]*
** *[http://metalibri.wikidot.com/title:dom-casmurro Dom Casmurro]*
** *[http://metalibri.wikidot.com/title:memorias-postumas-de-bras-cubas Memórias Póstumas de Bras Cubas]*
** *[http://metalibri.wikidot.com/title:quincas-borba Quincas Borba]*
Pisa

**Pisa** es un citate italian, a 72 kilometros west de Firenze in le region Toscana, preter le riviera Arno a 10 kilometros de ubi le riviera curre a in le Mar Ligure. Illo habeva 88.000 habitantes (2011), quasi le mesme numero como durante le medievo.

Pisa es inter le urbes le plus ancian in Italia e es le sede del episcopo. Ja durante le medievo tarde Pisa deveniva un importante centro commercial e cultural, e le universitate se data de 1338. Hodie Pisa es cognoscite pro ferro, texitos e porcellana e pro le famose cathedral con le turre oblique. Le Turre Oblique al *Campo dei Miracoli* (Le Campo de Miraculos) al nord del ancian centro del urbe es 55 metros alte e le campanil del cathedral Sancte Zeno. Illo inclina 5,25 metros del axe vertical e es sur le lista del Patrimonio Mundial del UNESCO.

In le *Palazzo Reale*, le astronomo e physico Galileo Galilei monstrava al granduce de Toscana le planetas que ille habeva discoperite per su telescopio.
Livorno

**Livorno** es un municipalitate que se trova in le provincia de Livorno, in le region de Toscana, in Italia.  Illo ha un population de  habitantes.
Lucca

**Lucca** es un citate del region Toscana situate in le centro-west de Italia in le provincia Lucca, con circa 90.000 habitantes. 

Le etruscos fundava Lucca que es situate preter le riviera Serchio. Illo deveniva un colonia roman in 180 a.Chr. Lucca esseva le capital de Toscana durante le 10me e 11me seculo sub le imperator germano-roman. In 1806 Napoleon lo conquireva e lo faceva un contato de Bourbon. De 1847 illo retornava a Toscana e deveniva in 1860 un parte del stato italian. Lucca ha un ancian muro intacte ben conservate circum le centro antique, ubi il ha numerose belle edificios del periodo.

Le compositor Giacomo Puccini nasceva in Lucca. On pote visitar su casa, *Casa di Puccini*.
Arezzo

**Arezzo** es un citate del region de Toscana situate in le centro-west de Italia. Illo es le capital del Provincia de Arezzo.
Cancere

**Cancere** (termino medical: neoplasma maligne, del latino *cancer*, del greco καρκίνος, *karkinos* 'crabba') es un typo de maladia in que un gruppo de cellulas monstra crescentia incontrolate (division ultra le limites normal), invasion (intrusion al e destruction del texitos adjacente), e a vices metastases (propagation a altere locos del corpore via lympha o sanguine). Iste tres maligne proprietates de canceres los differentia de tumores benigne: illos es limitate, non-invasive, e non face metastase. Le majoritate del canceres forma un tumor, ma alteres como leucemia non lo face.

## Oncologia
Le branca de medicina que se occupa del studio, diagnose, tractamento e prevention del cancere es le oncologia.

## Description
Cancere pote affectar un persona de qualcunque etate, mesmo un feto, ma le risco de plure typos de cancere cresce con le etate.

## Statistica medicinal
Cancere causa circa 13% de tote le mortes.

## Galeria

File:Carcinoma planoepitheliale keratodes laryngis.jpg|thumb|200px|Carcinoma planoepithelial del larynge.


## Ligamines externe
*Articulo de cancer in Britannica
Pluvia acide

**Pluvia acide** es precipitation (pluvia o altere) que es particularmente acide. Pluvia ha effectos nocive super plantas, animales aquatic e infrastructura. Pluvia acide es usualmente causate per emissiones human de sulfure e nitrogeno que reage in le atmosphera e produce acidos. In le annos recente, plure governamentos ha introducite leges que reduce iste emissiones. Su pendant, pluvia basic, occurre quando substantias basic se misce in le atmosphera, ma practicamente (e in credentia popular) le effectos es identic.
Florentia

**Florentia** (del latino classic, o **Firenze** in italiano) es un citate del region Toscana situate in le centro-west de Italia.
Illo es le citate capital de su region e del Citate metropolitan de Florentia. Illo es le centro urban con le population le plus grande in Toscana, 367 569 habitantes (1 500 000 in le area metropolitan).

Le citate esseva un centro de mercato e financia in le Medievo quando illo esseva un del citates le plus ric del mundo. 

Florentia es considerate como le sito de origine del **[[Renascentia]]** o del renascentia italian; de facto, illo esseva nominate le Athenas del Medievo. 
Inter 1865 e 1870, le citate esseva le capital del Regno de Italia. 

Le centro historic de Florentia ha essite declarate un sito de Patrimonio Mundial del UNESCO in 1982. 

Florentia es considerate como un del citates le plus belle in le mundo, e su hereditage artistic, historic e cultural e le impacto in le mundo remane grande usque hodie. Le citate ha un impacto major europee in musica, architectura, education, cocina, moda, philosophia, scientia e religion. 

Le centro historic de Florentia contine numerose placias elegante, palatios del Renascentia, academias, parcos, jardines, ecclesias, monasterios, museos, e ateliers. 

Le citate ha essite nominate, con referentia a un studio de 2007, como le plus desiderate destination pro touristas in le mundo.

Le citate ha un grande varietate de collectiones de arte, specialmente le Palazzo Pitti e le Uffizi, (que ha 1,6 million touristas per anno). 

Florentia es le ultime citate preservate del Renascentia in le mundo e es considerate de multe como le capital del arte de Italia.

## Historia

Florentia esseva un citate roman e es considerate per le *[[Encyclopaedia Britannica]]* un del plus importante citates del Europa e del mundo politic, economic, e cultural durante 250 annos in le seculos XIV - XVI.

### Origines Roman

Florentia esseva fundate per Julio Cesare in 59 aEC como un citate pro su soldatos veteran. Illo esseva appellate *Florentia* ("le florescente") e construite in le stilo de un campo militar con le stratas principal, le *cardo* e le *decumanus*, intersecante le *[[Piazza della Repubblica (Florence)|Piazza della Repubblica]]* presente. Situate in le *Via Cassia*, le route principal inter Roma e le nord, e con le valle fertile del rivo Arno, le citate ha rapidemente devenite un centro importante de commercio.

## Referentias
Siena

**Siena** es un citate in le sud-est del region Toscana situate in le centro-west de Italia como le capital del provincia Siena.

Siena es considerate un del citates le plus belle in le region. 62.000 habitantes habita in Siena. Le urbe es ancian e contine un cathedral, cuje construction comenciava in 1229. Le universitate in Siena se data de 1203 e es assi inter le primes. Del 12nde seculo usque 1599 Siena esseva un independente republica urban. Tres quintos del population moriva durante le peste in 1348.

Il ha multe edificios historic e belle del medievo e renascentia in le centro, e Siena es popular inter touristas - e le italianos. Le placia central es le enorme *Piazza del Campo* in le forma de un musculo, un del plus belle placias in le mundo, con le grandiose cathedral medieval Duomo. Le *Palazzo Pubblico* (construite in le 13tie seculo) ha le alte turre *Torre del Mangia*. Cata anno, le 2 de julio e le 16 de augusto, es arrangiate un cursa de cavallos sur Piazza del Campo, *Palio*, ubi on cavalva sin sella per le stratas del urbe. Al mesme tempore le urbe es plen de paradas in vestimentos medieval e bandieras.

In *Museo dell'Opera del Duomo* se trova le optime picturas e sculpturas de Siena e un del optime collectiones de arte gothic e del renascentia.

In 1995 le centro historic de Siena deveniva parte del Patrimonio Mundial del UNESCO. Le introduction al film de James Bond, *Quantum of Solace*, esseva registrate in le urbe.
Oculo

Le **oculo** es un organo del corpore que recipe lumine, e gratias al qual le esser human (e altere animales) ha le capacitate de vider.

Le plus simple oculos (como in alcun animales o punctos de proteinas in organismos unicellular) solo percipe le area ambiente como luminose o obscur. Alcun cocleas, per exemplo, non vide imagines, ma plus tosto illos "vide" lumine, e isto los permitte evitar le lumine directe del sol. Oculos un pauco plus developpate es illos in forma de un cupa, que possibilisa que le organismo sape de ubi veni le lumine.

## Vide etiam
*oculo human
Region Sud (Brasil)

La **Region Sud** de Brasil es un del regiones definite per le IBGE, formate per le statos (provincias) de Paraná (PR), Santa Catarina (SC) e Rio Grande do Sul (RS).

Pro hacer isse division, esseva usate criterios como similaritates naturales, como relievo, climate, vegetation e solo, anque como affinitates socio-culturales.
Diamante

Un **diamante** (greco ancian ἀδάμας (*adámas*), "non-rumpite, non-domate", del ἀ- (a-), "non-" + δαμάω (damáō), "to overpower, domar".) esse un allotropo de carbon in que le atomos de carbon forma un crystallin structura reticular isometric-hexoctahedral. Altere e in plus de su unic e utile proprietates physic, le crystallos esse considerate belle e preciose. Circa 130 million carates (26'000 kg, 57'000 lb.) esse mined per anno, con un valor total de approximatemente $9 billion DSUA, e circa 100'000 kg (220'000 lb.) esse synthetisate per anno.

Post del graphite, le diamante esse le secunde plus stable del carbon. Su durabilitate e alte dispersion del lumine lo face utile in applicationes industrial e in joieles. Diamante esse le plus dur mineral sapite a occurrer naturalmente, ma esse possibile tractar normal diamantes a un combination de pressiones e temperaturas alte pro crear diamantes que esse plus dur que diamantes natural. Diamantes esse renominante specificamente como un materia con superlative proprietates physic: illes esse abrasives excellente proque illes sol pote esser grattate per altere diamantes, borazon, fullerite ultradur, rhenium diboride, o un aggregation de nanocannas de diamante, que significa que illes etiam retene ben un polimento e su lustro.
Monoglot

Monoglotisme (del Greco **monos**, "solo, solitaritate", + **glotta**, "lingua") o, commune, monolingualism o unilingualism es le condition de poter parlar un solo lingua. In un context differente "unilingualism" pote referire a un politica de lingua que inforte un lingua official o un lingua national supra altere linguas.

Personas nascite in multe de nationes de Anglosphere esse un exemple frequente de monoglotes, e etiam personas que vive in communitates que parla altere linguas global, de example, le mundo Hispanophone pro le lingua espaniol e le Francophonie pro le lingua francese.
Vita

**Vita** ha duo definitiones affiliate: como un idea, le vita es le capacitate de esser independente. Definitiones del qualitates del vita varia, ma usualmente include le capabilitates de: crescer, reager a su ambiente, reproducer se e evolver per selection natural. Como un cosa, un vita es le periodo de tempore durante le qual on pote considerar que un organismo ha le qualitates del prime definition. In le tempore inter le nascentia e morte, un organismo vive su vita, o in altere parolas *es vivente*.
## Diversitate
Le vita sur Terra es basate sur carbon (specialmente le acido organic ADN) et aqua, e il ha milliones de differente species del vita — animales e plantas, fungos e protistas, archeos e bacterios. Le unitate minimal del vita es le cellula, ma un organismo familiar como un esser human pote haber trilliones de cellulas.
## Scientias
Le studio de vita es nominate biologia, un large dominio de cognoscentia que incorpora plure differente studios. Ben que le vita pote esser definite, le question re le significantia del vita non ha un unic responsa. Le vita extraterrestre esseva ni incontrate ni refutate. Le philosophia studia le conscientia, le capabilitate de esser cognoscente. Le question principal del religion es le signification del vita.
## Galeria

File:CollapsedtreeLabels-simplified.svg|Un imagine que demonstra tote le variationes de vita como radiate de un ancestre commun
File:Ruwenpflanzen.jpg|Plantas in Parco Rwenzori, Uganda

## Vide etiam
*Evolution
Analyse (mathematica)

**Analyse** (del grec άναλύειν *análysis*) es le branca del mathematica que es concernate con le idea de un limite, si le limite de un sequentia o si le limite de un function. Le analyse etiam include le theorias de differentiation, integration e mensuration, series infinite e functiones analytic. Le analyse es basate in un formulation rigorose del calculo. Iste theorias frequentemente es studiate in le contexto del numeros real, numeros complexe e functiones real o complexe. Illes etiam pote esser definite e studiate in qualcunque spatio de cosas mathematic que pote definir "proximitate" (in un spatio topologic), o plus specificamente, "distantia" (in un spatio metric).
Mesuration

Le **mesuration** (del grec *metron*, "proportion limitate") esse le processo de assignar un magnitude a un attributo (o phenomeno) secundo un regula o regulas. Le termino etiam pote esser usate pro referer se al resultato obtenite depost del processo de mesurar.

Leges esseva create pro regular mesuration, originalmente, pro prevenir le fraude. Hodie, le unitates de mesura generalmente esse definite super un base scientific, e esse establite per tractatos international.
Sono

**Sono** es un unda vibratori longitudinal qui se propaga in un medio per oscillationes elastic; le medio pete esser un solido, liquido, gas o plasma. Durante propagation, undas pote esser reflectite, refractate o attenuate per le medio.

Le acoustica es le studio del sonos. Le quasiparticula associate al unda sonor es le phonon.

Le sono audibile per un esser human es oscillationes de pression del aer (unda acoustic), que es convertite a undas mechanic in le aure interne ubi illos son transducite in electric signal interpretabile per le cerebro. Le rango human de frenquentias audibile es generalmente de 20 Hz ad 20 kHz.

## Velocitate de sono
Le propagation del sono es similar in le fluidos, ubi le sono prende le forma de fluctuationes de pression. In corpores solide, le propagation del sono involve variationes in le stato de tension del medio. Le velocitate de propagation varie in materiales differente; in le absentia de alcun contexto, le phrase "velocitate de sono" comunmemte significa le velocitate in le atmosphero de nostre planeta al nivel de mar.

Un corpore que move con un celeritate plus grande que le velocitate de sono (como un avion supersonic, un bolleta o mesme le fin de un flagello) produce un unda de choc qui deveni al solo un unda sonor producente un grande ruito, appellate un bum sonic (strepito sonic).
Caffeina

**Caffeina** es un xanthina acerbe, albe, crystallin e alcaloide que age como stimulante psychoactive e como diuretico benigne. Caffeina esseva discoperite per un chimico german, Friedrich Ferdinand Runge, in 1819. Ille creava le parola *kaffein*, un composito chimic in caffe, que esseva adaptate al altere linguas europee. Caffeina etiam es nominate **guaranine** quando trovate in guarana, **mateine** quando trovate in mate, e **theine** quando trovate in the; tote iste nomines refere al mesme composito chimic.

Caffeina se trova in quantitates varie in le fabas, folios, e fructos de alcun plantas, ubi illo age como un pesticida natural que paralysa e occide certe insectos que se nutri del plantas. Humanos usualmente consume caffeina in infusiones extrahite del ceresias del caffeiero e del folios del theiero, e de varie alimentos e bibitas que contine productos del nuce kola. Altere origines de caffeina include yerba mate, bacas de guarana, e le ilice yaupon.

In humanos, le caffeina es un stimulante del systema nervose central; illac illo ha le effecto de parar temporaneemente le somnolentia e restaurar le vigilantia. Bibitas con caffeina, como caffe, the, e bibitas energetic es multo popular. Caffeina es le substantia psychoactive le plus generalmente consumite in le mundo, ma differentemente de altere substantias psychoactive, le caffeina es legal e non regulate in quasi omne jurisdictiones. In America del Nord, quasi 90% de adultos consume caffeina omne die. Le Food and Drug Administration (*"Administration del Alimentos e Pharmacos"*, SUA) classifica le caffeina como un "substantia alimentari a plure usos, generalmente recognoscite como secur."
Stock-Raising Homestead Act

In le lege del Statos Unite de America, le **Stock-Raising Homestead Act** (le *Acto de [[Homestead]]s del Elevation Bestial*; 43 USC 291) esseva un lege que autorisava que le Secretario del Interior poter dispensar le terras possedite per le governamento del SUA que non esseva prendite sub le Homestead Act o similar actos ulterior, ma que totevia esseva utile como pastura pro le elevation bestial (un activitate que requireva plus terra que habeva essite dispensabile sub previe leges). Le lege esseva passate per le sexanta-quatre congresso del SUA e signate e facite lege per Theodore Roosevelt in 1916.

Le acto cresceva le limitation de haber un homestead usque a 640 acres (c. 2.59 km2) de 160 acres de terra non irrigabile. Sub le lege, le cultivation del terra non esseva requirite, ma un pauc de meliorationes al terra esseva mandate como necessari, e certe proprietates con minerales strategic esseva reservate pro usage governamental. Le acto non applicava a terras irrigabile, con ligno utile, or disponibile sub previe leges; le Secretario del Interior esseva date le poter de facer le final determination de cual terras poteva esser disponite sub le acto.

Terras esseva declarate como disponibile sub le acto ab le 28 de januario 1916; le lege esseva date fortia legal le 2 de januario 1917. Ante del fin del anno, 49033 applicationes ha essite submittite, e circa 15 mille esseva premiate al candidato. Le lege esseva revocate le 21 de octobre 1976.

## Hodie
Hodie, le principe effecto del acto esse in le titulos de proprietate de un area de terra, specialmente in le statos al nord del US, ubi le acto esseva prendite per rancheros. Le lege dava le derecto de usage al *superficie* del terra - ma le derectos al mination del terra esseva reservate. In statos como Wyoming e Montana, totevia esse commun comprar un titulo al superficie del terra, ma non le ressources subterranee.

## Notas


### Ligamines externe
*  Department of the Interior. *[http://books.google.com/books?id=xLgQAAAAIAAJ&pg=PA128 Annual Report, 1918]*, p. 128.
*  Roundup Record-Tribune & Winnett Times. 640 Acre Stock Raising Homestead Law Described: Provisions of New Measure Now Before US Senate Described in Detail. 19 de feb 1916.
Seculo 20

Le **seculo 20** o **XX<sup>e</sup> seculo**, es un seculo del calendario gregorian. Illo ha comenciate le 1 de januario 1901, e finiva le 31 de decembre 2000. In le uso popular, iste periodo vade del 1 de januario 1900 a 31 de decembre 1999. Technologicamente, illo differe del seculo 19 principalmente per le cambios apportate per le revolution industrial, le advanciamento in multe scientias, multe inventiones como le television, le computator e le telephono mobile causate del novas scientias de electronica e telecommunicationes. Illo es etiam caracterisato per le revolution digital del annos 1980 e annos 1990.
Trigonometria

Le **trigonometria** (del grec *trigōnon* "triangulo" + *metron* "mensura") esse un brachio del mathematica que tracta triangulos, specialmente le triangulos planar in le qual un angulo habe 90 grados. Trigonometria tracta ambe le ligamines inter le lateres e angulos de triangulos, e le functiones trigonometric, que describe le ligamines.

Trigonometria esse utile ambe in mathematica pur e in mathematica applicate, in que esse essential in plure branchios de scientia e technologia. Il esse usualmente inseniate in collegios, o como su proprie curso o como un parte de un curso de precalculo.

Un branchio de trigonometria, nominate trigonometria spheric, studia triangulos in/super spheras, e esse importante in le astronomia e le navigation.