Organisation Mundial del Sanitate

Le **Organisation Mundial del Sanitate** (**OMS**) es le organismo del Organisation del Nationes Unite (ONU) specialisate in gerer politicas de prevention, promotion e intervention in sanitate a nivello mundial. Initialmente illo ha essite organisate per le Consilio Economic e Social del Nationes Unite, que ha impulsate le redaction del prime statutos del OMS. Le prime reunion del OMS ha habite loco in Geneva (Switza), in 1948. Le 193 Statos Membros del OMS governa le organisation via le Assemblea Mundial del Sanitate. Le Assemblea es formate per representantes de tote le Statos Membros del OMS.

Le OMS ha essite fundate per initiativa del Consilio Economic e Social del ONU, que ha impulsate le redaction del prime statutos del OMS. Le constitution e prime reunion del OMS ha habite loco in Geneva, le 7 de april 1948, ratificate per 26 statos membros. Illo hereditava un bon parte del mandatos e recursos del *Organisation de Sanitate* que ha essite le agentia del Societate de Nationes pro themas de sanitate.

## Historia
Le idea de establir un autoritate international que se cargara de supervisar les affaires del sanitate public ha comenciate con le formulation del regulas del derecto international in fines del seculo XIX e initios del seculo XX. Un precedente del OMS ha essite le Bureau International de Hygiene Public (OHIP), que ha habite le sede in Paris e que ha essite fundate in Roma in 9 de decembre de 1907, postea un convention international signate per le governamentos del Regno Unite, Belgica, Brasil, Espania, Statos Unite, Francia, Italia, Paises Basse, Portugal, Russia, Switza e Egypto. Iste organisation se ha dissolvite in 22 de julio 1946 e su servicio de epidemiologia ha essite incorporate al Commission Interimari del Organisation Mundial del Sanitate in januario 1947. Un altere precedente ha essite le Organisation del Sanitate del Societate de Nationes, que post disparer in 1946 ha passate per esser controlate per un Commission Interimari del Organisation Mundial del Sanitate per un resolution del Assemblea General del ONU del 14 de decembre 1946, que etiam ha decidite le celebration de un Conferentia International del Sanitate.

Durante le decennio de 1980, le OMS ha patite un crise, le hostilitate de paises como le Statos Unite e Regno Unite, que le considerava un organisation prodige e politisate, le falta de direction e le pressa de decisiones controverse como le dismantellamento del bureau del tuberculosis, que ha debilitate le prestigio del organisation.

## Function e activitates

Le principal functiones del Assemblea Mundial del Sanitate es approbar le programma e le budget del OMS pro le sequente biennio e decider le principal questiones relative al politicas sanitari. Secundo su Constitution, le scopo del OMS es que tote le populos del mundo pote gauder del grado maximo de sanitate que on pote attinger. Le Constitution del OMS defini le sanitate como "un stato de complete ben-esser physic, mental e social", e non solmente como le absentia de afectiones o infirmitates.

Ultra coordinar le effortios international pro controlar le prime manifestationes del infirmitates infectiose, como le syndrome respiratori acute serie (SRAS), le malaria, le tuberculosis, le influenza o le SIDA, le OMS etiam patrocina programmas pro prevenir e tractar iste typo de infirmitates. Le OMS appoia le disveloppamento e le distribution de vaccinos secur e efficace, diagnosticos pharmaceutic e medicamentos, per exemplo per le Programma Ampliate de Immunisation.

Le organisation disveloppa e promove le uso de utensiles basate in le evidentia, normas e standards pro appoiar le statos-membros a fin de informar super differente optiones de politica sanitari. Illo supervisa le application del Regulamento Sanitari International e publica un serie de classificationes medic como le Classification International de Infirmitates, le Classification International del Functionamento, del Discapacitate e del Sanitate, o le Classification International de Interventiones in Sanitate.

In ultra, le OMS effectua diverse campanias relationate con le sanitate e le fomento de habitos sanitari, per exemplo, in contra del consumo de tabaco, a favor del consumo de fructos e verduras o promotionante le securitate in le strata. Tamen, alcun travalios del OMS genera multe controversia, como ha succedite in april 2003 con un reporto que recommendava non consumer plus un 10% de sucro in un dieta equilibrate, le qual ha generate omne typo de pressiones del industria del sucro.

## Structura
Le OMS consiste de 193 membros, les membros del ONU  (191, omnes excepte Liechtenstein) plus le Insulas Cook e le insula Niue. Le territorios que non es statos pote unir se al organisation in qualitate de “Membros associate”, con plen accesso al information ma con derectos limitate de participation e de voto. Pro devenir membro associate on debe contar super le approbation del Assemblea del OMS. Actualmente il ha dos membros de iste typo, Puerto Rico e Tokelau.

Le statos e altere territorios etiam pote sollicitar le stato de observator. Actualmente ha iste stato special le Organisation pro le Liberation de Palestina, approbate in le Assemblea del OMS le 7 de julio 1998; le Vaticano, le Ordine Soveran Militar de Malta, le Federation International de Societates del Cruce Rubie e del Medie Luna Rubie e le Committee International del Cruce Rubie. In 2009 on ha invitate Taiwan pro assister como observator, e le invitation se ha repetite in 2010 e 2011.

Le statos membros del OMS invia un delegation al Assemblea Mundial del Salute, que es le maxime organo de decision del organisation. Tote le membros del ONU pote esser membros del organisation, secun on pote leger in le sito del tela del OMS: "Altere paises pote esser admittite si lor sollicitude es approbete per majoritate simple del Assemblea Mundial del Sanitate". Le assemblea sole reunir se un vice per anno (habitualmente durante maio) pro supervisar le politicas financiari del organisation e revisar e approbar le budget annual proponite per le direction. Le assemblea etiam elige le director general (pro periodos de 5 annos) e 34 membros technicamente qualificate in le campo del sanitate pro formar parte del Committee Executive pro un periodo de 3 annos. Le principal functiones del committee executive es facer effective le decisiones del assemblea, assi como mantener le informate e facilitar su labor.

Le OMS se financia via contributiones del statos membros e de donatores. In su ultime annos, le labor del OMS ha essite dirigite a augmentar le collaboration con altere organismos. In nostre dies, inter "collaborationes official" e "collaborationes de travalio", il ha circa 80 convenios de collaboration con ONG, le industria pharmaceutic e fundationes como le Fundation Bill e Melinda Gates o le Fundation Rockefeller. In 2007, le contributiones voluntari al OMS del governamentos statal e local, de fundationes e organisationes non-governamental, de alteres organisationes del Nationes Unite e del sector private ha supponite plus del duple del valor de le quotas del 193 paises membros.

Le labor quotidian es realisate per un secretariato, inter, specialistas in sanitate, scientistas, administrativos, etc. Le organisation ha plus de 8.000 personas a travaliar, distribuite inter le sede central, le six bureaus regional e le 147 delegationes in 147 països.

### Bureaus regional

Le sex bureaus regional del OMS ha un notabile autonomia. Cata bureau regional es dirigite per un director regional (DR) qui es eligite per le Committee Regional pro un periodo de cinque annos renovabile un sol vice. Le nomine del director electe es inviate al Committee Executive del OMS in Geneva pro esser confirmate.  

Le committe regional del OMS pro cata region es formate per tote le chefs del servicio de sanitate de tote le governamentos del paises que constitue le region. A parte de eliger le director regional, le committe regional ha anque incargate de fixar le normas pro poner in practica de tote le politicas sanitari e le altere politicas adoptate per le Assemblea Mundial intra su region. Le committee regional etiam servi como committee examinator del progresso del actiones del OMS intra le region. 

Le Director Regional es le chef del OMS in su region, e dirige o supervisa le personal sanitari e le altere expertos del directiones regional e del centros specialisate. Ille etiam funge le autoritate de supervision directe, conjunctemente con le Director General del OMS, de tote le chefs del bureaus del paises que compone su region, appellate Representantes del OMS.

Le sex bureaus regional es:

 Pais associate

Le organisation del region europee ha 53 membros, inter le quales on include tote le paises de Europa (excepte Liechtenstein, que non es membro del OMS) e alcunes de Asia, Turchia, Israel e le republicas ex-sovietic de Asia Central (Kazakhstan, Kirghizistan, Tadzhikistan, Turkmenistan e Uzbekistan). Le sede del Direction Regional es in Copenhagen. Le actual director regional (2011) es le hungarese Zsuzsanna Jakab. Le organisation ha six altere bureaus in Roma, Bonn, Bruxelles, Athenas, Venetia e Barcelona.

### Directores general del OMS

## Publicationes distaccate
* *Bulletin of the World Health Organization*
* *Eastern Mediterranean Health Journal*
* *Human Resources for Health*, publication in collaboration con BioMed Central
* *Pan American Journal of Public Health*
* *World Health Report*, series de reportos super sanitate mundial

## Referentias

## Ligamines externe
* Organisation Mundial del Sanitate