Jurisprudentia

Le **jurisprudentia** o **scientia del derecto** es le theoria e le philosophia del lege. Le eruditos del jurisprudentia, o le philosophos del derecto, spera obtener un comprehension plus profunde del natura del lege, del rationamento, del systemas juridic e del institutiones juridic.

Quando le parola “scientia” se applica al jurisprudentia, illo pote referer tanto a un scientia basate sur observation o investigation experimental, como al erudition que se basa sur le interpretation e cultura juridic. Le jurisprudentia es plus tosto iste secunde forma de scientia. Illo consiste in le erudition del litteratura juridic e in le habilitate de applicar iste litteratura al factos. Le romanos, qui habeva un contribution multo importante al evolution del pensamento juridic, prefereva parlar de un “” (arte), que in iste caso se traduce melio como “competentia” o “habilitate”.

Concernente le question de in qual mesura le lege como tal pote esser practicate de maniera “scientific”, il ha differentias de opinion. Isto es debite inter altere cosas al facto que le practica del derecto (le advocatura e le jurisdiction) es multo interligate con le scientia, que le scientia juridic es intrinsecamente normative (le problema “es/debe esser”), e que il es difficile in le investigation separar le objecto del subjecto.

Le jurisprudentia moderne comenciava in le 18e seculo e se basava sur le principios fundamental del lege natural, civil e international. Le philosophia contemporanee del lege tracta tanto de problemas interne al lege e al systemas juridic como del problemas del lege como institution social ligate al contexto politic e social general in le qual illo existe. Le jurisprudentia pote esser dividite in categorias tanto per le typo de question que le eruditos cerca responder como per le theorias de jurisprudentia, o scholas de pensamento, concernente le maniera le plus appropriate de responder a iste questiones:

* Le lege natural sustene que il ha limites rational e objective al poter del governantes, que le fundationes del lege es accessibile per medio del ration, e que es ab iste leges del natura que le leges human obtene lor fortia.
* Le jurisprudentia analytic tenta describer lo que es le lege. Le duo theorias historicamente dominante in jurisprudentia analytic es le positivismo juridic e le theoria del lege natural. Secundo le positivistas juridic, lo que le lege es e lo que le lege debe esser non ha necessarimente un connexion inter se; dunque es theoreticamente possibile occupar se del jurisprudentia analytic sin simultaneemente occupar se del jurisprudentia normative. Secundo le theoricos del lege natural, existe un connexion necessari inter lo que le lege es e lo que illo debe esser; ergo es impossibile occupar se del jurisprudentia analytic sin simultaneemente occupar se del jurisprudentia normative.
* Le jurisprudentia normative tenta prescriber lo que le lege debe esser. Illo se occupa del scopo o del fin del lege e de qual theorias moral o politic forni un fundamento pro le lege. Illo cerca determinar qual debe esser le function proprie del lege, qual typos de actos debe esser subjecte a sanctiones juridic, e qual typos de punition debe esser permittite.
* Le jurisprudentia sociologic studia le natura e le functiones del lege al lumine del cognoscentia scientific social. Illo emphatisa le variation del phenomenos juridic inter differente culturas e societates. Illo se basa particularmente sur le theoria social con orientation empiric, ma extrahe ressources theoretic ab diverse disciplinas.
* Le jurisprudentia experimental cerca investigar le contento del conceptos juridic per le medios del scientias social, in contrasto con le methodos philosophic del jurisprudentia traditional.

Le terminos “philosophia del derecto” e “jurisprudentia” es sovente usate como synonymos, ben que le jurisprudentia a vices comprehende formas de rationamento que pertine al economia o al sociologia.

## Referentias