Egypto antique

Le **Egypto antique** esseva un civilisation del est de Nord-Africa, concentrate preter le fluvio Nilo in le Etate de Bronzo in lo que hodie es le pais de Egypto. Le civilisation egyptian se formava circa 3150 a.Chr. con le unification politic de Egypto Alte e Egypto Basse sub le prime pharaon. 

Le historia del Egypto ancian occurreva in un serie de regnos stabile, separate de eras de instabilitate nominate le *evos intermediate*. Le tres regnos principe esseva le Regno Ancian, le Regno Medie, e le Regno Nove, le final regno notabile. Le pinnaculo del civilisation esseva in le Regno Nove, in le regno de Ramses. Post su regno, le civilisation falleva lentemente, e Egypto esseva conquirite per un succession de poteres estranier in iste etate tarde. Le dynastia final esseva le Dynastia Ptolemaic, fundate per Ptolemeo Soter, un general de Alexandro le Grande. Le Dynastia Ptolemaic durava usque 30 a.Chr., quando esseva capturate per le Imperio Roman e deveniva un provincia roman.

Le successo del civilisation egyptie esseva partialmente pro su habilitate de adaptar-se al conditiones del Valle del Nilo. Le prediction del inundationes e le irrigation controlate del valle fertile produceva surplus de recoltas, que duceva a un disveloppamento social e cultural. Con ressources disponibile, le governamento patrocinava le exploitation mineral del valle e deserto ambiente, le disveloppamento de un del prime systemas de scriber (hieroglyphicos); le organisation de projectos massive de construction e agricultura; commercio con regiones ambiente; e un fortia armate que poteva batter inimicos estranier e asserer controlo egyptian. Lo que motivava e organisava iste activitate esseva un bureaucratia de scribas, capites religiose, e administratores sub le controlo de un pharaon qui assecurava le cooperation e unitate del gente egyptian con un systema elaborate de credentias religiose.

Le complimentos plure de Egypto ancian include le creation del technicas de metir, construction, e de facer petrerias, que facilitava le creation de pyramides, templos, e obeliscos; un systema de mathematica; un systema practic e effective de medicina; systemas de irrigation e technicas de production agricultural; le prime naves cognoscite; vitro; nove formas del litteratura; e le prime tractato de pace cognoscite. Su arte e architectura esseva copiate largemente, e su antiquitates portate al areas distante del mundo. Le ruinas de su monumentos ha inspirate le imaginationes de viagiatores e scriptores per seculos. Un respecto nove verso antiquitates e excavationes in le prime annos del etate moderne causava le investigation scientific del civilisation egyptian e un appreciation melior de su legato cultural.

## Historia

Le obtention de un chronologia exacte del antique Egypto es un carga complexe. Existe diverse criterios de datation inter egyptologos, con divergentias de alcun annos in le ultime periodos, de decennios al principio del Imperio Nove e de quasi un seculo durante le Regno Antique (vide: Chronologia del Antique Egypto).

Le prime problema surge per le facto que le egyptios non utilisava un systema de datation homogenee: illes non habeva un concepto de un era simile al Anno Domini, o le costume de nominar le annos, como in Mesopotamia (vide Limmu). Illes datava con referentia al regnatos del diverse pharaones, superponente possibilemente le interregnos e le epochas de corregentia. Un problema addite surge al comparar le distincte Listas Regal de pharaones, proque illos es incomplete o con datos contradictori, mesme in le proprie texto. Le operas del melior historico antique super Egypto, Manethon, se perdeva e nos los cognosce solmente a transverso de epitomes de scriptores posterior como Flavio Josepho, Eusebio de Cesarea, Sexto Julio Africano o le monacho Georgio Syncello. Infortunatemente le datas de alcun regnatos varia de un autor a un altere.

#### Comenciamentos
Le evidentias archeologic indica que le civilisation egyptie comenciava circa le VI millennio a.Chr., durante le Neolithico, quando se stabiliva le prime populatores (vide le periodo predynastic). Le fluvio Nilo, circa le qual se stabiliva le population, ha essite le linea de referentia pro le cultura egyptie depost que le nomades chassatores-collectores comenciava a viver in su ripas durante le pleistoceno. Le tracias de iste prime populatores remaneva in le objectos e signos gravate in le roccas al longe del valle del Nilo e in le oases.

Al longe del Nilo, in le XI millennio a.Chr., una cultura de collectores de grano habeva essite substituite per un altere de chassatores, piscatores e collectores qui usava instrumentos de petra. Le studios tamben indica stabilimentos human in le sud-west de Egypto, vicin al frontiera con Sudan, ante 8000 a.Chr. Le evidentia geologic e studios climatologic suggere que le cambios del climate, circa 8000 a.Chr., comenciava a desiccar le terras de chassa e pastura de Egypto, conformante paulatim le deserto del Sahara. Le tribos del region tendeva a aggruppar se in le vicinitate del fluvio, ubi surgeva parve vicos que developpava un economia agricola. Il ha evidentias de pastura e del cultivation de cereales in le est del Sahara in le VII millennio a.Chr.

Circa 6000 a.Chr., jam habeva apparite in le valle del Nilo le agricultura organisate e le construction de grande vicos. Al mesme tempore, in le sud-west illes se dedicava al elevamento de bestial e tamben construeva. Le mortero de calce se usava jam in 4000 a.Chr. Es le denominate periodo predynastic, que comencia con le cultura de Naqada.

Inter 5500 e 3100 a.Chr., durante le Predynastico, le parve stabilimentos prosperava al longe del Nilo. In 3300 a.Chr., momentos ante le prime dynastia, Egypto esseva dividite in duo regnos, cognoscite como Alte Egypto (*Ta Shemau*) e Basse Egypto (*Ta Mehu*). Le frontiera inter ambes se situava in le actual zona de Cairo, al sud del delta del Nilo.

Le historia de Egypto, como Stato unificate, comencia circa 3050 a.Chr. con Menes (Narmer), qui unificava le Alte e le Basse Egypto e esseva su prime rege. Le cultura e costumes egyptie esseva notabilemente stabile e a pena variava in quasi 3000 annos, includente religion, expression artistic, architectura e structura social.

Le chronologia del reges egyptie comencia in ille epocha. Le  es le acceptate durante le 20e seculo, sin includer alcun del revisiones que se ha facite in ille tempore. Mesme in un mesme travalio, le archeologos offere frequentemente, como possibile, varie datas e mesme varie chronologias, e pro isto pote haber discrepantias inter le datas monstrate in le distincte fontes. Tamben se da varie possibile transcriptiones del nomines. Traditionalmente le egyptologia classifica le historia del civilisation pharaonic dividite in dynastias, sequente le structura narrative del epitomes del *[[Aegyptiaca]]* (*Historia de Egypto*), del sacerdote egyptie Manethon.

#### Periodo predynastic

In le periodo predynastic (c. 5500 a.Chr.-3300 a.Chr.) le prime populatores de Egypto attingeva le ripas del fluvio Nilo, tunc un conglomerato de paludes e foco de malaria, in lor fuga del crescente desertification del Sahara.

On sape per le restos archeologic que in le antiquitate le Sahara habeva un climate mediterranee, plus humide que le actual. In le massivos del Ahaggar e le Tibesti habeva abundante vegetation. Pro ille populatores, le Sahara serea un extense steppa con grande herbivores a chassar. Le culturas saharian es, in grande mesura, incognite, sed non pro isto inexistente.

Le successive phases del neolithico es representate per le culturas de El Fayum, verso 5000 a.Chr., le cultura tasiense, verso 4500 a.Chr. e le cultura de Merimde, verso 4000 a.Chr. Tote illos cognosce le petra polite, le ceramica, le agricultura e le elevamento de bestial. Le base del economia esseva le agricultura que se realisava profitante le limo, fertilisante natural que apportava le annue inundationes del fluvio Nilo.

Post iste culturas appareva le badariense e le amratiense o Naqada I, inter 4000 e 3800 a.Chr.

Verso le anno 3600 a.Chr. surge le gerzeense o Naqada II, que se diffunde per tote Egypto, unificante lo culturalmente. Iste consonantia cultural ducera al unitate politic, que surgera post un periodo de luctas e alianzas inter clanes pro imponer lor suprematia.

Pro attinger major efficacia e production, verso 3500 a.Chr., comenciava a realisar se le prime operas de canalisation e surge le scriptura con hieroglyphicos in Abydos. In iste epocha comenciava le proto-Statos: Le prime communitates faceva habitabile le pais e se organisava in regiones appellate nomos. Le habitantes del Delta habeva un organisation feudal e arrivava a stabilir duo regnos con duo chefs o monarchas respectivemente. Un regno esseva stabilite in un loco paludose, que se appellava *regno del Junco* e habeva como symbolo un thallo de junco. Su capital esseva Buto; illes habeva un cobra como totem. Le altere regno habeva como capital Busiris e como totem un vulture sed su symbolo esseva un ape e arrivava a esser cognoscite como *regno del Ape*. Ambe regnos esseva separate per un bracio del fluvio Nilo.

Le *regno del Ape* conquireva le *regno del Junco* de maniera que le Delta remaneva unificate. Sed alcun del vincitos fugiva pro stabilir se in le zona del Alte Egypto ubi illes fundava citates dante les le mesme nomine que illos que illes habeva lassate in le Delta. Pro isto multe citates de iste epocha ha nomines simile in le Alte e Basse Egypto. Iste gente prosperava considerabilemente usque a arrivar a organisar se in un Stato.

#### Periodo protodynastic

Le protodynastico (c. 3300-3050 a.Chr.) es considerate le phase final del periodo predynastic, tamben cognoscite como dynastia 0, predynastico tardive, o periodo Naqada III. Illo es regite per governantes del Alte Egypto qui residera in Thinis, se face representar con un serekh e adora Horus. Le nomine de iste reges figura in le Petra de Palermo, gravate 700 annos postea. In iste periodo surge le prime authentic citates, tal como Thinis, Nubet, Nekheb, Nekhen, etc. Es typic de iste epocha le magnific vasas taliate in petra, cultellos e palettas ceremonial, o le capites de macias votive. Narmer poteva esser le ultime rege de iste epocha, e le fundator del dynastia I.

#### Periodo Archaic

Le periodo archaic (c. 3050-2890 a.Chr.) seque le predynastico, al fin del qual Egypto se trovava dividite in parve regnos; le principales esseva: illo de Hieraconpolis (Nekhen) in le Alte Egypto e illo de Buto (Pe) in le Basse Egypto. Le processo de unification esseva realisate per le reges de Hieraconpolis.

Le tradition egyptie attribueva le unification a Menes, remanente isto reflectite in le Listas Regal. Iste personage es, secundo Alan Gardiner, le rege Narmer, le prime pharaon del qual on ha constantia que regnava in tote Egypto, post un serie de luctas, tal como remaneva testificate in le paletta de Narmer. Iste periodo es formate per le dynastias I e II.

#### Imperio Antique

In le Imperio Antique (c. 2686-2181 a.Chr.), sub le dynastia III le capital se stabiliva definitivemente in Memphis, de ubi procede le denomination del pais, post que le nomine del principal templo, *Hat Ka Ptah* «casa del spirito de Ptah», que passava al greco como *Aegyptos*, con le tempore designava primo le quartiero in le qual illo se trovava, postea tote le citate e plus tarde le regno.

In le epocha del tertie dynastia comenciava le costume de eriger grande pyramides e monumental conjunctos in petra, gratias al pharaon Djoser. Tamben le grande pyramides de Giza, attribuite al pharaones Cheops, Kephren e Mycerino se data in iste periodo.

Le dynastia V marca le ascension del alte clero e le influente governatores local (nomarchas), e durante le longe regnato de Pepy II se accentuara un epocha de forte decentralisation, denominate prime periodo intermedie de Egypto. Le Imperio Antique comprende le dynastias III a VI.

#### Prime Periodo Intermedie

Iste periodo (c. 2181-2050 a.Chr.) esseva un epocha ubi le poter esseva decentralisate e se transfere inter le Imperio Antique e le Imperio Medie. Comprende desde le dynastia VII usque al medie del dynastia XI, quando Mentuhotep II reunificava le pais sub su commando. Malgrado le decadentia, iste epocha se distingueva per un grande florescentia litterari, con textos doctrinal o didactic, que monstra le grande cambio social. Le importante cambio de mentalitate, assi como le crescentia del classes medie in le citates originava un nove conception del credentias, reflectente se in le apparition del denominate Textos del Sarcophagos. Osiris se converteva in le divinitate plus popular, con Montu e Amon.
Le nomos de Heracleopolis e Thebas se constitueva como hegemonic, imponente se finalmente iste ultime. Es le dynastias VII a XI.

#### Imperio Medie

On considera que le Imperio Medie (c. 2050-1750 a.Chr.) se initia con le reunification de Egypto sub Mentuhotep II. Es un periodo de grande prosperitate economic e expansion exterior, con pharaones pragmatic e interprendente. Iste periodo es formate per le fin del dynastia XI e le XII.

Se realisava ambitiose projectos de irrigation in El Fayum, pro regular le grande inundationes del Nilo deviante lo verso le laco *[[Moeris]]* (El Fayum). Tamben se potentiava le relationes commercial con le regiones circumvicin african, asiatic e mediterranee. Le representationes artistic se humanisava, e se imponeva le culto al deo Amon. In le medie de 1800 a.Chr., le dirigentes hyksos vinceva le pharaones egyptie; lo que comenciava como un migration gradual de libyos e cananeos verso le delta del Nilo, se transformava con le tempore in conquesta militar de quasi tote le territorio egyptie, originante le cadita del Imperio Medie. Le hyksos vinceva proque illes possedeva melior armas, e sapeva utilisar le factor surprisa.

#### Secunde Periodo Intermedie

In iste periodo (c. 1750-1500 a.Chr.) in Egypto dominava le governantes hyksos, chefes de populos nomade del peripheria, specialmente libyos e asiaticos, qui se stabiliva in le delta, e habeva como capital le citate de Avaris. Finalmente, le dirigentes egyptie de Thebas declarava le independentia, essente denominate le dynastia XVII. Illes proclamava le «salvation de Egypto» e dirigeva un «guerra de liberation» contra le hyksos. Esseva le dynastias XIII a XVII, partialmente coetanee.

#### Imperio Nove

Le Imperio Nove (c. 1500-1070 a.Chr.) es un periodo de grande expansion exterior, tanto in Asia —ubi illes arriva al Euphrates— como in Kush (Nubia). Le dynastia XVIII comenciava con un serie de pharaones guerreros, desde Amosis I usque a Thutmosis III e Thutmosis IV. Sub Amenophis III se arrestava le expansion e se initiava un periodo de pace interne e externe.

Post un periodo de debilitate monarchic, arrivava al poter le castas militar, le dynastia XIX o Ramesida que, fundamentalmente sub Seti I e Ramses II, se monstrava energic contra le expansionista reges hittitas.

Durante le regnatos de Merenptah, successor de Ramses II, e Ramses III, del dynastia XX, Egypto habeva a confruntar le invasiones del populos del mar, originari de diverse areas del Mediterraneo oriental (Egeo, Anatolia), e del libyos.

Le pharaones del Imperio Nove initiava un campania de construction a grande scala pro promover le deo Amon, de qui le crescente culto se stabiliva in Karnak. Tamben illes construeva monumentos pro glorificar lor proprie complimentos, tanto real como imaginari. Hatshepsut utilisara tal hyperbole durante su regnato de quasi vinti-duo annos que esseva multo succedite, marcate per un longe periodo de pace e prosperitate, con expeditiones commercial a Punt, le restauration del retes de commercio exterior, grande projectos de construction, includente un elegante templo funerari que rivalisa con le architectura grec de mille annos plus tarde, obeliscos colossal e un capella in Karnak.

Malgrado su complimentos, le herede de Hatshepsut, su fillastro Thutmosis III, tentava de rader tote tracia de su legato verso le fin del regnato, appropriante se de multe de su complimentos. Ille tamben tentava de cambiar multe traditiones stabilite que se habeva developpate al longe de seculos. Possibilemente esseva un tentativa inutile de evitar que altere feminas se deveniva pharaon e frenar assi lor influentia in le regno.

Circa 1350 a.Chr., le stabilitate del Imperio pareva menaciate, ancora plus quando Amenhotep IV ascendeva al throno e institueva un serie de reformas radical, que habeva un resultato chaotic. Cambiante su nomine per illo de Akhenaton, ille promoveva como deitate supreme le usque tunc obscur deitate solar Aton, initiante un reforma religiose tendente al monotheismo. In parte, le monotheismo de Akhenaton esseva un producto del absolutismo regal; le vetere deos habeva disparite, sed le rege manteneva —pro su proprie beneficio politic— su rolo traditional como mediator inter le homines e le desiderios del nove deo. Le pharaon supprimeva le culto al majoritate del altere deitates e, super toto, tentava de annullar le poter del influente sacerdotes de Amon in Thebas, a qui ille videva como corrupte. Al transferer le capital al nove citate de Akhet-Aton (actual Amarna), Akhenaton faceva aures surde al evenimentos del Proxime Oriente (ubi le hittitas, Mitanni e le assyrios se disputava le controlo) e se concentrava unicamente in le nove religion. Le nove philosophia religiose comportava un nove stylo artistic, que accentuava le humanitate del rege super le monumentalitate.

Post su morte, le culto de Aton esseva abandonate rapidemente, le sacerdotes de Amon recuperava le poter e retornava le capital a Thebas. Sub lor influentia le pharaones posterior —Tutankhamon, Ay e Horemheb— tentava de rader tote mention de Akhenaton e su «heresia», ora cognoscite como le Periodo de Amarna.

Circa 1279 a.Chr. ascendeva al throno Ramses II, tamben cognoscite como *le Grande*. Le sue serea un del regnatos plus longe del historia egyptie. Ille mandava construer plus templos, plus statuas e obeliscos, e ingenerar plus filios que qualcunque altere pharaon. Audace chef militar, Ramses II conduceva su armea contra le hittitas in le battalia de Kadesh (in le actual Syria); post arrivar a un puncto morte, finalmente ille acceptava un tractato de pace con le regno hittita. Es le tractato de pace plus antique registrate, circa 1258 ante Christo. Egypto se retirava del major parte de su possessiones asiatic lassante le hittitas competer, sin successo, con le crescente poter emergente de Assyria e le novemente arrivate phrygios.

Le ricchessa de Egypto, totevia, se habeva convertite in un objectivo tentante pro le invasion; in particular, pro le libyos beduinos del west e le populos del mar, que formava parte del potente confederation de piratas grecs del mar Egeo. Initialmente, le armea esseva capace de repeller le invasiones, sed Egypto terminava per perder le controlo de su territorios in le sud de Syria e Canaan, que in grande parte cadeva in poter del assyrios e hittitas. Le impacto del menacias externe se videva aggravate per problemas interne como le corruption, le furto del tumbas regal e le tumultos popular. Post recuperar lor poter, le summe sacerdotes del templo de Amon in Thebas habeva accumulate vaste extensiones de terra e multa ricchessa, debilitante le Stato. Le pais terminava dividite, dante initio al Tertie Periodo Intermedie.

#### Tertie Periodo Intermedie

Le Tertie Periodo Intermedie (c. 1070-656 a.Chr.) comencia con le instauration de duo dynastias de origine libyc que se repartiva Egypto: un, desde Tanis, le biblic Zoan, in le Basse Egypto, e un altere, de qui le reges prendeva le titulo de Summe sacerdotes de Amon, desde Thebas. Le periodo termina con le domination del reges Cushitas. Es le dynastias, partialmente coetanee, XXI a XXV.

#### Periodo tardive

Le periodo tardive (c. 656-332 a.Chr.) comencia con le dynastia Saita, seque un dynastia nubie, un tentativa de invasion assyrie e con duo periodos de domination persa, assi como con varie dynastias coetanee de governantes egyptie independente. Egypto se converteva finalmente in un satrapia. Es le dynastias XXVI a XXXI.

#### Periodo hellenistic

Le periodo hellenistic (332-30 a.Chr.) se initia con le conquesta de Αἴɣυπτος (*Aígyptos*) per Alexandro Magne de Macedonia in 332 a.Chr., e le arrivata al poter in 305 a.Chr. de le dynastia ptolemaic, de origine macedonic. Illo fini con le incorporation de Egypto al Imperio roman post le battalia de Actium, in le anno 31 a.Chr. In le anno 30 a.Chr. mori Cleopatra e Egypto se converte in un provincia del Imperio roman.

#### Periodo Roman

Iste periodo (30 a.Chr.-640 p.Chr.) comencia le 30 de julio del anno 30 a.Chr., Octavio entrava in Alexandria, liquidante definitivemente le independentia politic de Egypto e convertente lo in provincia roman.

Illo passava a su succesores le Imperio byzantin post que le Imperio roman esseva repartite le anno 395 in Occidente e Oriente, e remaneva in su manos usque al conquesta per le populo arabe del anno 640. Le ultime vestigios del traditional cultura del Antique Egypto fini definitivemente a comenciamentos del 6e seculo, con le ultime sacerdotes de Isis, qui officiava le templo del insula de Philae, al proscriber se le culto al «deos pagan».

## Geographia
Le geographia del Antique Egypto, tanto in su aspecto climatic como geopolitic, esseva multo simile a celle del Egypto moderne. Le territorio se organisava circum un stricte frangia fertile a ambe lateres del Nilo —includente le delta e alcun oasis disperse— durante que le resto del pais esseva coperite per vaste desertos: le libyc a occidente, le arabic a oriente e le peninsula del Sinai a nord-oriente. Iste configuration natural ha profundemente formate le civilisation egyptie, attrahente colonias preter le valle del fluvio durante que le terras adjacente remaneva inhabitabile.

### Climate e dynamica fluvial
Egypto habeva un climate predominantemente desertic e calide. Le zonas apte pro agricultura esseva extrememente limitate, concentrate in le fertile banda del Nilo e in alcun oasis. In le antiquitate, le phenomeno de desertification progredeva lentemente, con areas como le plateau de Giza devenite desertic malgrado haber essite savanna. Le crescentia annual del Nilo esseva fundamental pro le agricultura: su inundationes depositava limo nigre que fertilisava le solo, e su variationes poteva significar tanto prosperitate como disastro pro le population.

### Frontieras natural e extension territorial
Le frontieras traditional del Antique Egypto coincideva in grande mesura con los del Egypto moderne: al nord, le Mar Mediterranee; al sud, le prime cataracta del Nilo; al ovest, le deserto libic; al est, le Mar Rubie e le deserto del Sinai. Ben que iste formationes marcava le limites del pais, le influentia egyptie se extendite occasionalmente ultra illos —al sud usque a Nubia, e verso Asia Minor e le region del Euphrate al nord e est—, ma iste expansion era sovente temporari.

### Organisation administrative: le nomos
Le Antique Egypto esseva dividite in unitates administrative appellate nomos (territorios), dirigite per un nomarcha in nomine del pharaon. Iste divisiones habeva un rolo purmente administrative in periodos de forte centralisation, ma in epochas de debilitate del poter pharaonic —como durante le periodos intermedie— illos ganiava autonomia e poteva mesmo functionar como principatos independente.



File:Lower Egypt Nomes 01.png|thumb|Nomos in Basse Egypto.
File:UpperEgyptNomes.png|thumb|Nomos in Alte Egypto.



### Regiones geographic principal
Le geographia egyptie se subdivideva in plure regiones major: le Basse Egypto (le delta) al nord, le Medio Egypto (circa Asyut), le Alte Egypto (le valle verso le sud), e Nubia, situate al sud del curso del Nilo. Le Basse Egypto esseva plus humidae e de basse altitude, durante que le Alte Egypto, plus estrete e elevate, concentrava le major parte del civilisation. Nubia, ben que geographicamente externe al nucleo egyptie, manteneva relationes commercial e militar importante con le valle del Nilo.

## Governamento
### Organisation politic

Le Egypto antique es un monarchia theocratic. Ben plus que un rege, le pharaon es simultaneemente le administrator principal, le chef del armeas, le prime magistrato e le prestre supreme de Egypto. In effecto, Pharaon habeva un mission a complir: mitter in opera le regula de Maat sur Terra, es dicer, assecurar le harmonia inter le homines e le celo, esser garante del moral de su populo, contribuente assi a assecurar su eternitate. Pro exercer su controlo sur le terras e le ressources, le pharaon se appoia sur un administration composite de functionarios qui gere su affaires quotidianmente. Iste administration es dirigite per su homine de confidentia, le vesir, qui age como representante del rege e coordina le agrimensura del terras, le tresor, le projectos de construction, le systema juridic e le archivos.

Le territorio egyptie es dividite in quaranta-duo regiones administrative, appellate nomos, que es cata un regite per un nomarcha, responsabile ante le vesir de su competentia. Le templos constitue le spina dorsal del economia egyptie. Assi, le templos es non solmente locos de culto sed illos es equalmente responsabile del collecta e del immagazinage del ricchessas del nation in un systema administrate de granarios e de tresorerias que redistribue le cereales e le benes.

### Systema judiciari

Al culmine del systema judiciari egyptie se trova officialmente le pharaon qui es cargate de promulgar le leges, de render justitia e de mantener le ordine public, un concepto que le antique egyptios denomina Maat. Ben que necun codice juridic ha supervivite, le documentos judiciari del epocha monstra que le lege egyptie es fundate sur le bon senso inter le ben e le mal que se basa ante toto sur le resolution de conflictos e sur le conclusion de accordos plus tosto que sur un insimul complexe de leges. Consilios de ancianos, cognoscite sub le nomine de Kenbet in le Nove Imperio, es cargate de judicar localmente le affaires judiciari implicante parve creditos e conflictos minor. Le casos le plus grave implicante homicidios, importante operationes immobiliari e pillage de tumbas es inviate al *Grande Kenbet*, presidite per le vesir o le pharaon. Le demandatores e le defendentes se representa se ipse e jura haber dicite tote le veritate. In certe casos, le Stato assume simultaneemente le rolo de procurator e de judice. Il non es alora rar que le accusato sia fustigate pro obtener confessiones e le nomines del conspiratores. Nonobstante, que le accusationes sia grave o non, le scribas judiciari prende nota per scripto del planca, del testimonios e del verdicto del caso pro referentia futur.

Secundo le gravitate del actos incriminate, le sententias pro le crimines minor varia de un simple multa al mutilation del facie, passante per colpos o le exilio. Le criminales le plus periculose tal como le homicidas o le pillatores de tumbas es condamnate al morte, sia per decapitation, per submersion o per impalamento. In le casos multo grave, le sanction poteva mesmo esser extendite al familia del criminal. A partir del Nove Imperio, le oraculos joca un rolo major in le systema judiciari rendente justitia in le affaires civil e penal. Le procedura consiste in demandar al deo un « si » o un « no » a un question concernente le benfundato de un caso. Con le supporto de un certe numero de prestres, le deo rende su judicamento seligente le un o le altere del responsas, inclinante se in avante o in retro o punctante un del responsas scripte sur un folio de papyro o un ostracon.

### Le armea

Durante le Vetule Regno non habeva necessitate de un armea permanente. Quando on habeva beson de affrontar un incursion beduin o le necessitate de un predonage, on organisava un levata; juvenes esseva dunque recrutate qui, un vice terminate le guerra, retornava a lor travalio habitual. Multo plus commun esseva totevia le recrutamento de mercenarios, in particular libyos e nubianos. Iste ultimes esseva multo appreciate como archeros. Le armea assumeva un rolo importante a partir del Medio Regno, arrivante a su culmine in le Nove Regno, periodo de grande expeditiones militar.

Le armea egyptie esseva perfectemente organisate, e al guida del truppas stava sempre le pharaon, sur qui recadeva le commando absolute. Malgrado iste concentration de poter, ille, como occurreva con su poter religiose, delegava su functiones al generales. Il ha totevia multe pharaones, prime inter omnes Ramses II, qui accompaniava le truppas in battalia e frequentemente combatteva a lor latere. Le truppas esseva composte de corpores de archeros, de infanteria e de cavalleria, o pro dicer melior "carreria", iste ultime reservate principalmente al aristocraticos.

Multo frequentemente in le armeas egyptie le truppa sur le carros esseva le plus numerose. Illos esseva carros legier, differente (per exemplo) de illos hittita, e veloce. Illos esseva frequentemente usate como truppa de ruptura in le armeas egyptie. Sur le carro habeva un archero sed supertoto un soldato armate de un longe lancea de guerra. Del carros egyptie on pote dicer que illos constitueva le "cavalleria legier" del armea, precisemente proque illos esseva veloce e versatile. Le egyptios habeva cognoscite le carro de guerra per le populo invasor Hyksos.

## Economia
### Agricultura
Le economia del antique Egypto esseva fundamentalmente basate super le agricultura e le elevamento de animales. Le vita dependeva del cultivation de terras inundate annualmente per le Fluvio Nilo. Le egyptios developpava un extense systema de dicas, stagnos, e canales de irrigation que se extendeva a transverso del terra agricola. Al longo del ripas del fluvio, le paisanos cultivava varie typos de cereales. Le grano recoltate esseva immagazinate in granarios e postea usate pro producer pan e bira. Le principal culturas esseva frumento, hordeo, e lino.

Le agricultura esseva structurate circa le cyclo annual del Nilo. Quatro phases descriptive esseva traditionalmente identificate: “perla blanc” (quando le Nilo ascendeva e inundava, apportante limo fertile), “perla nigre” (quando le aquas se retirava, lassante ric limo nigre), “esmeraldo verde” (quando le culturas germinava), e “auro rubie” (quando le campos maturava). Plus formalmente, le anno esseva dividite in tres saisones: *Akhet*, *Peret*, e *Shemu*.

*Akhet*, le saison del inundation (junio a septembre), lassava un strato de limo ric in minerales sur le campos, renovante le fertilitate del solo. Durante *Peret* (octobre a februario), le saison del semination, le fermeros attendeva que le aquas se exhaurirea ante de ara e seminar le solo inricchite. Le irrigation esseva mantenite per canales e dicas. Finalmente, *Shemu* (martio a maio) esseva le saison del recolta, quando le culturas esseva colligite usante falces de ligno.

In plus de cereales, le jardines egyptie produceva pisos, lenticulas, cibollas, porros, cucumeres, e lactuca, assi como uvas, dactylos, ficos, e granatas. Le bestial elevate pro carne includeva porcos, bovinos, oves, capras, aucas, e anates.

Le egyptios produceva plus alimentos de lo que illes consumeva e se dedicava al excambio de benes excedentari. Le importationes ab territorios estranier includeva incenso, argento, e fin ligno de cedro. Multe commercio egyptie esseva realisate per barca al longo del Nilo e a transverso del Mediterraneo. Durante le major parte de su historia de tres millennios, le antique Egypto esseva considerate inter le regiones le plus ric del mundo antique.

### Commercio
Le activitate commercial in le antique Egypto se extendeva ultra le excambio de productos agricola e materias prime. Expeditiones esseva organisate pro obtener benes de luxo e joieles pro le tresor regal del pharaones, e il ha anque evidentia de traffico de sclavos e mesmo le vendita de positiones administrative o de servicio in le templos.

Un classe de agentes commercial cognoscite como *shutiu* realisava activitates de emption e vendita pro conto del major institutiones pharaonic tal como templos, le palatio regal, e le proprietates del corona. Illes poteva anque vender sclavos a individuos private o realisar transactiones commercial independente pro profito personal.

Discoperitas archeologic in le antique citate de Balat, situate in le Oase de Dakhla, ha revelate quasi 200 tablettas de argilla e numerose inscriptiones. Iste trovatas indica que durante le fin del tertie millennio a.Chr., Balat serviva como un base de operationes e puncto de providimento pro expeditiones inviate per le pharaones a in Africa central. Iste expeditiones, a vices comprendente circa 400 homines, cercava pigmentos preciose que esseva transportate per caravana al Valle del Nilo.

Le ruta commercial esseva marcate per depositos de vasos placiate a intervallos de approximatemente 30 kilometros a transverso del deserto, extendente se usque al plateau de Gilf Kebir in le sud-west de Egypto. Investigatores suggere que le ruta pote haber attingite usque al region del Laco Chad.

### Administration e taxation
Pro scopos administrative, Egypto esseva dividite in unitates territorial cognoscite como *sepats* (nominate *nomos* in greco). Iste division data del periodo predynastic (ante 3100 a.Chr.), quando le nomos functionava como citate-statos autonome, e illo durava plus de tres millennios. Finalmente, le pais comprendeva 42 nomos: 20 in le Basse Egypto e 22 in le Alte Egypto. Cata nomo esseva governate per un nomarcha qui exercitava autoritate regional.

Le governamento imponeva varie impostos, que esseva pagate in natura—per medio de labor o benes—post que le moneta non existeva in periodos anterior. Le vesir (*tyaty*) esseva responsabile de supervisar le systema fiscal pro conto del pharaon. Su officiales manteneva registros del reservas immagazinate e del rendimentos projectate. Le impostos esseva evalutate secundo le occupation e le productivitate: le paisanos (o plus tarde le proprietarios de terras) pagava in productos agricola; le artisanos contribueva con parte de lor benes manufacturate; le piscatores e chassatores pagava con lor capturas.

Le stato exigeva anque labor de corvée del familias durante plure septimanas cata anno. Le individuos participava in operas public tal como excavation o mundation de canales, construction de templos e tumbas, e, quando necessari, expeditiones minor (a minus que prisioneros de guerra esseva disponibile pro tal cargas). Familias plus ric poteva ingagiar substitutos pro complir iste obligationes.

In general, le economia del antique Egypto esseva strictemente integrate con su institutiones administrative e religiose, formante un systema centralmente organisate in le qual le agricultura, le taxation, le labor, e le commercio esseva pilares interdependente del poter e prosperitate del stato.

## Societate

Le societate presentava un structura fortemente hierarchisate. Illo esseva patriarchal, con le homine administrante le domo, con participation del femina, e decidente le heredes per medio de su testamento. Le ancianos esseva consultate e honorate post le morte. Le maritage in le mundo egyptie esseva monogame (ben que il ha casos de bigamia e poligamia in le corte pharaonic) e non esseva sanctionate per le religion. Non existeva un ceremonia de maritage, ni un registro de illo. Apparentemente il bastava que un cuple affirmava que illes voleva cohabitar pro que le union esseva acceptate. Le homines se maritava inter le dece-sex e le dece-octo annos e le feminas circa le dece-duo o dece-quatro annos. Proque le feminas esseva le transmissores del sanguine regal, como forma de legitimation del poter, il habeva maritages inter fratres. Tamben il habeva maritages inter pharaones e un de lor filias. Le homines con un position economic plus elevate poteva haber, ultra le sposa legitime (*nebet-per*, "le seniora del domo"), varie concubinas, lo que esseva vidite como un signo de ricchessa. Tamen, le feminas qui habeva plus de un homine esseva occidite.

Le prostitution esseva un practica moralmente condamnate, sed illo esseva practicate sur le ripas del Nilo. Esseva registrate in papyros e ostracons le practica de favores sexual in excambio de moneta, assi como mention de relationes sexual collective, lo que duce a considerar le possibilitate del existentia de prostibulos. In Egypto non habeva prostitution sacrate, essente le relation divinitate-sacerdotissa mermente symbolic.

Le antique egyptios videva homines e feminas, includente le personas de tote le classes social, excepte le sclavos, como essentialmente equal ante le lege, e mesmo le plus humile paisano habeva le derecto de petition al vesir e su corte pro reparation. Tanto homines quanto feminas habeva le derecto de posseder e vender immobiles, facer contractos, maritar se e divortiar se, reciper hereditage e haber litigios in tribunal. Le cuples poteva posseder benes in commun e proteger se con contractos de maritage in caso de divortio, que stipulava le obligationes financiari del marito verso le sposa e le infantes al fin del maritage. Le feminas habeva un grande gamma de electiones personal e opportunitates de realisation. Illas poteva esser del regalitate, travaliar in le palatio como nutrices, concubinas o escantiones (servitores de vino del pharaon) e, in le templos, ab cantatrices a sacerdotissas. Alteres exerceva poteres divin como sposas de Amon. Malgrado iste libertates, le feminas frequentemente non participava in rolos official del administration, serviente solmente in rolos secundari, e non esseva tan susceptibile de esser educate como le homines.

Quando le marito moriva, le feminas assumeva le chefia familiar e, in le caso del pharaones, le Stato. Feminas como Hatshepsut e Cleopatra arrivava a devedir pharaones. Le feminas poteva reciper hereditage paterne. Normalmente, le filio le plus vetere assumeva le throno pharaonic post le morte de su patre, tamen, quando il habeva solmente filias como successores al throno, le plus vetere debeva maritar se pro que su marito assumeva le throno.

### Education

Le infantes (pueros e puellas) initiava lor education basic in le sino familiar; le pueros apprendeva de lor patres principios ethic, visiones del vita, conducta social, ritos popular, etc; le puellas apprendeva de lor matres economia domestic, culinaria, preparation e confection de vestimentos; le puellas ric poteva apprender a sonar instrumentos, cantar, dansar assi como a leger, scriber e travaliar con operationes arithmetic. In le processo educational del classes plus opulente on utilisava le si-nominate "Libros de Instruction", que contineva regulas pro viver ordinatemente in societate assi como elementos moral tal como justitia, sapientia, obedientia, bonitate e moderation.

In le Antique Egypto il habeva pauc scholas functionante exclusivemente pro le education de homines del regalitate, del nobilitate o de illes qui aspirava a devedir scribas, sacerdotes, artistas, sculptores o designatores. Initiante lor studios inter le cinque e septe annos, le pueros apprendeva lectura e scriptura, historia e geographia, scientia, medicina e astronomia, arithmetica e geometria e musica. Illos esseva institutiones con disciplina multo rigorose, ubi le pueros qui se comportava mal o non prestava attention esseva fustigate. Differente del juvenes del classes opulente qui ibat al schola, le juvene filios de paisanos, piscatores e artisanos apprendeva ab un etate tener le officios de lor patres pro que assi illes poteva succeder los.

### Hierarchia social

Al culmine del hierarchia social esseva le pharaon, qui possedeva poteres absolute, prendente decisiones militar, religiose, economic e judicial, ultra esser le proprietario nominal de tote le terras. In le periodos de inundation le pharaon ordinava que le population exerceva altere functiones como, per exemplo, le construction de ovras public. Durante que vive, le pharaon esseva considerate como un personification del deo Horus, durante que su antecessor defuncte esseva associate a Osiris, patre de Horus, habeva o non relation de consanguinitate inter le soveranos. A partir del V dynastia egyptie le reges se presenta tamben como filios de Ra, le deo solar.

Le pharaones possedeva multe feminas e filios. Su femina principal, denominate *hemet nesut*, "sposa del rege", poteva esser su soror o un de su filias. Le pharaones possedeva diverse insignias: le *pschent* (le union del coronas del Alte e Basse Egypto), le sceptros *crossa* e flagello, le *nemes* (ornamento pro le capite decorate con un colubra e un vulture que symbolisava, respectivemente, le Basse e Alte Egypto) e le barba posticie. Illo poteva esser symbolicmente traducite como sphinge, e esseva associate a animales como le pantera, le leon e le bove. Le parola pharaon, veniente del egyptie *per aâ*, significa "Casa Grande". Illo deveniva le nomine official del lideres de Egypto solmente durante le XVIII dynastia egyptie, proque usque tunc habitualmente le lideres se refereva a se mesme como *nesu* (rege) o *neb* (senior). A partir del V dynastia egyptie le titulatura del reges includeva cinque nomines regal: nomine de Horus, nomine del Duo Mestressas, nomine de Horus de Auro, prenomine e nomine.

Infra le pharaon e su familia in le pyramide social se trovava le gruppo denominate como "classe del faldetta blanc" (o classe del dominantes), in referentia al vestimento de lino decorate que illes portava. Primarimente veniva le nomarcas e vesires. Le nomarcas administrava le provincias imperial durante que le vesires controlava le collecta de impostos, fiscalisava le obras public, le granarios regal, participava in le alte tribunal de justitia e dirigeva le policia e le truppas. Infra istes esseva le sacerdotes qui administrava le templos, cultos e le festas religiose, esseva consilieros del pharaones e usufrueva de terras, exemption de impostos e prestigio. Multo importante pro le machina bureaucratic del governamento, le scribas colligeva impostos, organisava le leges e le scriptura, determinava le valor del terras, copiava poemas, hymnos e historias, scribeva litteras, realisava censos populational e calculava le stock de alimentos, production agricola, area de terras arabile, activitates commercial, de soldatos, necessitates del palatio, etc. A partir del Imperio Nove surge un nove classe, le grande commerciantes, qui monopolisava le commercio exterior.

Infra le classes dominante se situava le classes dominate. Primarimente veniva le soldatos qui recipeva productos pro servicios prestate e prendeva predas de saccheo, sed qui nunquam ascendeva a alte postos in le exercito. Infra istes veniva le artisanos (textores, pictores, barbitonsores, cocos, barcheros, ceramistas, sculptores, joieleros, ferreros, etc.), qui travalia specialmente pro le pharaones, pro le nobilitate e pro le templos e pro le parve commerciantes qui vendeva lor productos in le mercatos del citates. Le paisanos (o *fellahs*) formava le major parte del population e esseva agricultores, elevatores de boves e piscatores. Mesmo essente illes le productores, le productos agricola esseva proprietate directe del Stato, del templos o del familia nobile qui possedeva le terra. Le paisanos tamben esseva subjecte a un imposto sur le travalio e esseva obligate a travaliar in le construction de ovras public e mundation de canales in un systema simile al corvea medieval in Europa. Tamben illes esseva obligate a travaliar in le transportos e a vices in le exercito. Infra le paisanos veniva le base del pyramide, le sclavos (*hemu* e/o *baku*). Captivos o condamnatos del justitia, illes travaliava in activitates domestic, public o religiose. Illes frueva de derectos civil e apprendeva le scriptura.

### Vita quotidian

Le majoritate del antique egyptios esseva fermeros ligate al terra. Lor habitationes esseva restringite al membros del familia immediate, e esseva construite de briccas de fango designate pro remaner fresc in le calor del die. Cata domo habeva un cocina con un tecto aperte, que contineva un mola pro moler grano e un parve furno pro panificar. Le ceramica serviva como utensiles domestic pro le immagazinage, preparation, transporto, e consumption de alimentos, bibitas, e materias prime. Le muros esseva pingite in blanc e poteva esser coverte con tapisseria de lino tincte. Le solos esseva coverte con mattas de canna, durante que scannos de ligno, lectos elevate del terra e tabulas individual componeva le mobilario.

Le antique egyptios accordava un grande valor al hygiene e al apparentia. Le majoritate se baniaba in le Nilo e usava un sapon pastose facite de grassia animal e creta. Le homines radeva lor corpores integre pro munditia; perfumes e unguentos aromatic coveriva mal odores e leniva le pelle. Le vestimentos esseva facite de simple folios de lino blanchite, e tanto homines como feminas del classes superior portava perruccas, joieles, e cosmeticos. Le infantes ibat sin vestimentos usque al maturitate, a circa 12 annos, e a iste etate le masculos esseva circumcidite e habeva lor capites rasate. Le matres esseva responsabile del cura del infantes, durante que le patre forniva le revenutos del familia.

Musica e dansa esseva divertimentos popular pro illes qui poteva permitter se los. Instrumentos antique includeva flutas e harpas, durante que instrumentos simile a trompettas, oboes, e fistulas se developpava plus tarde e deveniva popular. In le Nove Regno, le egyptios jocava campanas, cymbalos, tamburinos, tambures, e lutos e lyras importate de Asia. Le sistro esseva un instrumento musical simile a un sonalia que esseva specialmente importante in ceremonias religiose.

Le antique egyptios frueva de un varietate de activitates de otio, includente jocos e musica. Senet, un joco de tabuliero ubi le pecias se moveva secundo le hasardo, esseva particularmente popular depost le tempores le plus antique; un altere joco simile esseva mehen, que habeva un tabuliero de joco circular. "Canes e Chacalos", anque cognoscite como 58 foros, es un altere exemplo de jocos de tabuliero jocate in le Antique Egypto. Le prime joco complete de iste joco esseva discoperite in un tumba theban del pharaon egyptio Amenemhat IV que data del XIII Dynastia. Jongleria e jocos de balla esseva popular con le infantes, e le lucta es anque documentate in un tumba a Beni Hasan. Le membros ric del antique societate egyptie frueva anque del chassa, pisca, e de viages in barca.

Le excavation del village de laboratores de Deir el-Medina ha resultate in un del contos le plus completemente documentate del vita communitari in le mundo antique, que se extende per quasi quatro centos annos. Il non ha un sito comparabile in le qual le organisation, interactiones social, e conditiones de travalio e de vita de un communitate ha essite studiate in tal detalio.

### Lingua

#### Disveloppamento historic

Le lingua egyptie es un lingua afro-asiatic del nord strictemente ligate al linguas berber e semitic. Le lingua egyptie antique compartiva similmente ligamines linguistic con altere linguas afro-asiatic como le linguas chadic de Africa occidental e central, le linguas cushitic de Africa del nord-est, e le linguas ethio-semitic, que se trova in Ethiopia e Eritrea. Multe academicos ha acceptate un origine de phylo linguistic african post que cinque del sex subfamilias afro-asiatic, incluse le lingua egyptie, es parlate in le continente african, e solmente un in Asia.

Illo ha le plus longe historia cognoscite de omne lingua, habente essite scribite ab a.Chr. usque al Medievo e remanente como un lingua parlate pro plus tempore. Le phases del egyptio antique es le egyptio antique, le egyptio medie (egyptio classic), le egyptio tardive, le demotico e le copto. Le scriptos egyptie non monstra differentias dialectal ante le copto, sed illo esseva probabilemente parlate in dialectos regional circa Memphis e plus tarde Thebas.

Le egyptio antique esseva un lingua synthetic, sed illo deveniva plus analytic plus tarde. Le egyptio tardive disveloppava articulos definite e indefinite prefixal, que reimplaciava le ancian suffixos inflectional. Habeva un cambio del ancian ordine de parolas verbo–subjecto–objecto a subjecto–verbo–objecto. Le scripturas hieroglyphic, hieratico e demotic egyptie esseva eventualmente reimplaciate per le alphabeto copte, plus phonetic. Le copto es ancora usate in le liturgia del Ecclesia Orthodoxe Egyptie, e tracias de illo se trova in le arabe egyptie moderne.

#### Sonos e grammatica
Le egyptio antique ha 25 consonantes simile a illos de altere linguas afro-asiatic. Istos include consonantes pharyngee e emphatic, occlusivas sonor e surde, fricativas surde e affricatas sonor e surde. Illo ha tres vocales longe e tres curte, que se expandeva in le egyptio tardive a circa novem. Le parola de base in egyptio, simile al semitico e al berber, es un radice triliteral o biliteral de consonantes e semiconsonantes. Suffixos es addite pro formar parolas. Le conjugation verbal corresponde al persona. Per exemplo, le skeleto triconsonantal **S-Ḏ-M** es le nucleo semantic del parola 'audir'; su conjugation de base es *sḏm*, 'ille audi'. Si le subjecto es un substantivo, suffixos non es addite al verbo: *sḏm ḥmt*, 'le femina audi'.

Le adjectivos es derivate de substantivos per un processo que le egyptologos appella *[[grammatica arabe|nisbation]]* a causa de su similitude con le arabe. Le ordine de parolas es  in sententias verbal e adjectival, e  in sententias nominal e adverbial. Le subjecto pote esser movite al initio del sententias si illo es longe e es sequite per un pronomine resumptive. Verbos e substantivos es negate per le particula *n*, sed *nn* es usate pro sententias adverbial e adjectival. Le accento cade sur le ultime o penultime syllaba, que pote esser aperte (CV) o claudite (CVC).

#### Scriptura

Le scriptura hieroglyphic data de a.Chr., e es componite de centenas de symbolos. Un hieroglypho pote representar un parola, un sono, o un determinativo silente; e le mesme symbolo pote servir a differente propositos in differente contextos. Le hieroglyphos esseva un scriptura formal, usate sur monumentos de petra e in tumbas, que poteva esser tan detaliate como obras de arte individual. In le scriptura quotidian, le scribas usava un forma cursive de scriptura, appellate hieratico, que esseva plus rapide e facile. Ben que le hieroglyphos formal pote esser legite in filas o columnas in ambe directiones (ben que typicamente scribite de dextra a sinistra), le hieratico esseva sempre scribite de dextra a sinistra, usualmente in filas horizontal. Un nove forma de scriptura, le demotico, deveniva le stylo de scriptura prevalente, e es iste forma de scriptura—insimul con le hieroglyphos formal—que accompagna le texto grec sur le Petra de Rosetta.

Circa le prime seculo p.Chr., le alphabeto copte comenciava a esser usate insimul con le scriptura demotic. Le copto es un alphabeto grec modificate con le addition de alcun signos demotic. Ben que le hieroglyphos formal esseva usate in un rolo ceremonial usque al quarte seculo, verso le fin solmente un pauc de sacerdotes poteva ancora leger los. Quando le institutiones religiose traditional esseva dissolvite, le cognoscentia del scriptura hieroglyphic esseva in su major parte perdite. Tentativas de dechifrar los data del periodos byzantin e islamic in Egypto, sed solmente in le annos 1820, post le discoperta del Petra de Rosetta e annos de recerca per Thomas Young e Jean-François Champollion, esseva le hieroglyphos substantialmente dechifrate.

### Litteratura

Le scriptura appareva prime in association con le regalitate sur etiquettas e marcas pro articulos trovate in tumbas regal. Illo esseva primarimente un occupation del scribas, qui laborava in le institution *Per Ankh* o le Domo del Vita. Iste ultime comprendeva officios, bibliothecas (appellate Domo de Libros), laboratorios e observatorios. Alcun del pecias le plus cognoscite del litteratura egyptie antique, como le Textos del Pyramides e del Sarcophagos, esseva scribite in egyptio classic, que continuava a esser le lingua de scriptura usque a circa 1300a.Chr. Le egyptio tardive esseva parlate ab le Nove Regno in avante e es representate in documentos administrative del periodo ramesside, poesia de amor e contos, assi como in textos demotic e copte. Durante iste periodo, le tradition de scriptura habeva evolvite in le autobiographia de tumba, como illos de Harkhuf e Weni. Le genero cognoscite como *[[Sebayt]]* ('instructiones') esseva disveloppate pro communicar inseniamentos e guidantia de nobiles famose; le Papyro de Ipuwer, un poema de lamentationes que describe disastros natural e agitacion social, es un exemplo famose.

Le *[[Historia de Sinuhe]]*, scribite in egyptio medie, poterea esser le classico del litteratura egyptie. Alsi scribite in iste tempore esseva le Papyro Westcar, un insimul de historias contate a Khufu per su filios relative al meravillas peractivate per sacerdotes. Le Instruction de Amenemope es considerate un chef-d'œuvre del litteratura del Proxime Oriente. Verso le fin del Nove Regno, le lingua vernacular esseva plus frequentemente empleate pro scriber pecias popular como le Historia de Wenamun e le Instruction de Any. Le prime conta le historia de un nobile qui es robate sur su cammino pro emer cedro de Libano e de su lucta pro retornar a Egypto. Ab circa 700a.Chr., historias narrative e instructiones, como le popular Instructiones de Onchsheshonqy, assi como documentos personal e de commercio esseva scribite in le scriptura e phase demotic del egyptio. Multe historias scribite in demotico durante le periodo Greco-roman esseva situate in eras historic previe, quando Egypto esseva un nation independente governate per grande pharaones como Ramesses II.

### Religion

Le religion del Antique Egypto esseva un systema complexe de credentias e practicas que impregnava tote le vita quotidian, politic e artistic del pais desde le epocha predynastic usque al arrivata del christianismo e del islamismo durante le periodos grecoroman e arabe. Le governamento pharaonic se basava sur le derecto divin del rege, considerate como intermediario inter le deos e le humanitate.

Le pantheon egyptie esseva populate per numerose deitates con poteres supernatural, invocate pro adjuta e protection. Tamen, le deos non esseva sempre vidite como totalmente benevolente; illos debeva esser placate per offrendas, preces e rituales. Le mythos e conceptiones religiose variava e evolveva con le tempore, e le sacerdotes non tentava unificar le differente traditiones in un systema unic e coerente. Iste pluralitate de ideas esseva considerate como diverse facetas del realitate plus tosto que contradictiones.

Le deos esseva adorate in templos administrate per sacerdotes in nomine del pharaon. Al centro del templo se trovava le statua sacrate del deo in un sanctuario. Le templos non esseva generalmente aperite al publico; solmente durante certe festas le statua esseva portate foras pro adoration popular. Con le tempore, specialmente post le Imperio Nove, le rolo spiritual exclusive del pharaon diminuiva, e le sacerdotes developpava systemas de oraculos pro communicar directemente le voluntate del deos al populo.

Le egyptios credeva que le esser human esseva componite de plure elementos: le corpore physic e aspectos spiritual como le *ka* (fortia vital), le *ba* (personalitate o anima), le *akh* (spirito efficiente), le *šwt* (umbra) e le nomine. Le corde esseva considerate le sede del pensamento e del emotiones. Post le morte, le aspectos spiritual requireva le preservation del corpore o un substituto, como un statua, pro servir de habitation permanente.

Le preparation pro le vita post le morte occupava un loco central in le religion egyptie. Textos como le *[[Libro del Mortos]]* contineva instructiones pro guidar le defuncto in le ultra-tumba. Durante le judicio final, le corde del defuncto esseva pesate contra le pluma del veritate. Si illo esseva trovate digne, le defuncto deveniva un del "mortos benedicte" e poteva viver como un *akh* in harmonia con le deos; si non, su corde esseva devorate per Ammit e ille esseva annihilate.

Le construction de pyramides, hypogeos e tumbas ricmente decorate reflecte iste credentias. Le preservation del corpore per mumification e le deposition de alimentos, joieles e objectos personal in le tumba garantiva le continuation del existentia in le altere vita. Initialmente solmente le pharaones habeva le derecto al immortalitate, ma durante le Imperio Nove iste sperantia se extendeva a tote le population, secundo lor medios economic.

Le religion influentiava profundemente le arte egyptie, caracterisate per ordine, symmetria e representationes de deos, pharaones e symbolos sacrate. Le contactos commercial con regiones como Nubia, Punt, le mundo egee e le Proxime Oriente contribuiva al diffusion de elementos cultural e religiose, ma le base del systema mythologic remaneva distinctemente african.

## Cultura
### Cocina

Le cocina egyptie remaneva remarcabilemente stabile trans le tempore; de facto, le cocina del Egypto moderne conserva alcun similitudes frappante con le cocina del ancianos. Le dieta de base consisteva de pan e bira, supplementate con vegetales como cibollas e alio, e fructos como dactylos e ficus. Vino e carne esseva fruite per omnes in dies de festa, durante que le classes superior se lo permitteva de un maniera plus regular. Pisces, carne, e aves poteva esser salate o siccate, e poteva esser cocite in ragout o rostite sur un grillia.

### Architectura

Le architectura del Antique Egypto include alcun del structuras le plus famose in le mundo: le Grande Pyramides de Giza e le templos a Thebas. Projectos de construction esseva organisate e financiate per le stato pro scopos religiose e commemorative, sed anque pro reinfortiar le vaste poter del pharaon. Le antique egyptios esseva constructores experte; usante solmente instrumentos simple sed efficace e instrumentos de observation, le architectos poteva construer grande structuras de petra con grande accuratessa e precision que es ancora invidiate hodie.

Le habitationes domestic de egyptios de élite e ordinari esseva construite de materiales peribile como briccas de fango e ligno, e non ha supervivite. Le paisanos viveva in domos simple, durante que le palatios del élite e del pharaon esseva structuras plus elaborate. Alcun palatios supervivente del Nove Regno, como illos in Malkata e Amarna, monstra muros e solos ricamente decorate con scenas de personas, aves, stagnos de aqua, deitates e designos geometric. Structuras importante como templos e tumbas que esseva destinate a durar pro sempre esseva construite de petra in loco de briccas de fango. Le elementos architectural usate in le prime edificio de petra a grande scala del mundo, le complexo mortuari de Djoser, include supportos de columna e architrave in le motivo de papyro e loto.

Le templos egyptian antique le plus antique preservate, como illos a Giza, consiste de salas singule e claudite con placas de tecto supportate per columnas. In le Nove Regno, le architectos addeva le pylon, le patio aperte, e le sala hypostyle claudite al fronte del sanctuario del templo, un stylo que esseva standard usque al periodo greco-roman. Le architectura de tumba le plus antique e popular in le Regno Antique esseva le mastaba, un structura rectangular con tecto platte de bricca de fango o petra construite super un camera de sepultura subterranee. Le pyramide a scalones de Djoser es un serie de mastabas de petra accumulate le un super le altere. Pyramides esseva construite durante le Regnos Antique e Medie, sed le majoritate del governantes posterior los abandonava in favor de tumbas excavate in le roca minus conspicue. Le uso del forma de pyramide continuava in capellas de tumbas private del Nove Regno e in le pyramides nubian regal de Nubia.


File:Model of a Porch and Garden MET DP350593.jpg|Modello de un portico e jardin domestic, circa 1981–1975 a.Chr.
File:The Temple of Dendur MET DT563.jpg|Le Templo de Dendur, completate verso 10 a.Chr., Metropolitan Museum of Art (New York City)
File:Philae temple at night.jpg|Le Templo de Isis de Philae, ben preservate, es un exemplo de architectura egyptie e sculptura architectural.
File:Lepsius-Projekt tw 1-2-108.jpg|Illustration de varie typos de capitales, per Karl Richard Lepsius


### Arte

Le antique egyptios produceva arte pro servir scopos functional. Durante plus de 3500 annos, le artistas adhereva a formas artistic e iconographia que esseva developpate durante le Regno Antique, sequente un stricte insimul de principios que resisteva al influentia estranier e al cambio interne. Iste standardes artistic—lineas simple, formas, e areas platte de color combinate con le characteristic projection platte de figuras sin indication de profunditate spatial—creava un senso de ordine e equilibrio intra un composition. Imagines e texto esseva intimemente intertexite sur muros de tumbas e templos, sarcophagos, stelas, e mesmo statuas. Le Paletta de Narmer, per exemplo, exhibi figuras que pote anque esser legite como hieroglyphos. A causa del regulas rigide que governava su apparentia altemente stilisate e symbolic, le arte egyptie antique serviva su scopos politic e religiose con precision e claritate.

Artisanos egyptie antique usava petra como un medio pro sculper statuas e fin relievos, sed usava ligno como un substituto economic e facile a sculper. Pinturas esseva obtenite de minerales como mineras de ferro (ocres rubie e jalne), mineras de cupro (blau e verde), fuligine o carbon de ligno (nigre), e petra calcari (blanc). Pinturas poteva esser miscite con gumma arabic como un ligante e pressate in panettas, que poteva esser humidificate con aqua quando necessari.

Le pharaones usava relievos pro registrar victorias in battalia, decretos regal, e scenas religiose. Citatanos commun habeva accesso a pecias de arte funerari, como statuas ushabti e libros del mortos, que illes credeva los protegerea in le vita de ultra-tumba. Durante le Regno Medie, modellos de ligno o argilla que depingeva scenas del vita quotidian deveniva additiones popular al tumba. In un tentativa de duplicar le activitates del viventes in le vita post le morte, iste modellos monstra laboratores, domos, barcas, e even formationes militar que es representationes a scala del ideal vita post le morte.

Malgrado le homogeneitate del arte egyptian antique, le stylos de tempores e locos particular reflecteva a vices cambiante attitudes cultural o politic. Post le invasion del Hyksos in le Secunde Periodo Intermediari, frescos de stylo minoic esseva trovate in Avaris. Le exemplo le plus frappante de un cambio politicamente motivate in formas artistic veni del Periodo de Amarna, ubi figuras esseva radicalmente alterate pro conformar se al ideas religiose revolutionari de Akhenaten. Iste stylo, cognoscite como arte de Amarna, esseva rapidemente abandonate post le morte de Akhenaten e reimplaciate per le formas traditional.


File:Kneeling portrait statue of Amenemhat holding a stele with an inscription 01.jpg|Statua stelophore de Amenemhat; circa 1500 a.Chr.
File:Tomb of Nebamun.jpg|Fresco que depinge Nebamun chassante aves; circa 1350 a.Chr.
File:Portrait head of pharaoh Hatshepsut or Thutmose III 01.jpg|Capite de portrait del pharaon Hatshepsut o Thutmose III; 1480–1425 a.Chr.
File:Falcon Box with Wrapped Contents MET 12.182.5a b EGDP023129.jpg|Cassa de falcon con contento involvite; 332–30 a.Chr.


### Costumes de sepultura

Le antique egyptios manteneva un insimul elaborate de costumes de sepultura que illes credeva esseva necessari pro assecurar le immortalitate post le morte. Iste costumes implicava le preservation del corpore per mummification, le execution de ceremonias de sepultura, e le interramento con le corpore de benes que le defuncto usarea in le vita post le morte. Ante le Regno Antique, corpores sepultate in fossas del deserto esseva naturalmente preservate per desiccation. Le conditiones aride e desertic esseva un beneficio durante tote le historia del Antique Egypto pro sepulturas del pauperes, qui non poteva permitter se le elaborate preparationes de sepultura disponibile pro le elite. Egyptios plus ric comenciava a sepultar lor mortos in tumbas de petra e usar mummification artificial, que implicava remover le organos interne, envolver le corpore in lino, e sepultar lo in un sarcophago de petra rectangular o un lecto de ligno. Comenciante in le Quarte Dynastia, alcun partes esseva preservate separatemente in vasos canopic.

Verso le Nove Regno, le antique egyptios habeva perfectionate le arte del mummification; le optime technica prendeva 70 dies e implicava remover le organos interne, remover le cerebro per le naso, e siccar le corpore in un mixtura de sales appellate natron. Le corpore esseva tunc involvite in lino con amuletos protective inserite inter le stratos e placiate in un sarcophago anthropoide decorate. Mummias del Periodo Tardive esseva anque placiate in cassas de mummias de cartonnage pingite. Le practicas de preservation real declinava durante le eras ptolemaic e roman, durante que un major emphase esseva placiate sur le apparentia exterior del mummia, que esseva decorate.

Egyptios ric esseva sepultate con plus grande quantitates de articulos de luxo, sed tote le sepulturas, independentemente del stato social, includeva benes pro le defuncto. Textos funerari esseva frequentemente includite in le tumba, e, comenciante in le Nove Regno, anque statuas ushabti que on credeva executarea labores manual pro illes in le vita post le morte. Rituales in le quales le defuncto esseva magicamente re-animate accompaniava le sepulturas. Post le sepultura, on expectava que le parentes vivente apportarea occasionalmente mangiar al tumba e recitarea preces in nomine del defuncto.

## Technologia, medicina e mathematica
### Technologia

In technologia, medicina, e mathematica, le Antique Egypto attingeva un nivello relativemente alte de productivitate e sophistication. Le empirismo traditional, como evidenciate per le papyros de Edwin Smith e de Ebers (), es primarimente accreditate al Egypto. Le egyptios creava lor proprie alphabeto e systema decimal.

### Fayentia e vitro
Mesme ante le Regno Antique, le antique egyptios habeva disveloppate un material vitrose cognoscite como fayentia, le qual illes tractava como un typo de petra semipreciose artificial. Le fayentia es un ceramica non argillose facite de silica, parve quantitates de calce e soda, e un colorante, typicamente cupro. Le material esseva usate pro facer granos de collar, tegulas, figurines, e parve mercantias. Plure methodos pote esser usate pro crear fayentia, sed typicamente le production involveva le application del materiales pulverisate in forma de un pasta super un nucleo de argilla, le qual esseva postea cocite. Per un technica connexe, le antique egyptios produceva un pigmento cognoscite como blau egyptie, anque appellate frita blau, le qual es producite per fusion (o sinterisation) de silica, cupro, calce, e un alkali tal como natron. Le producto pote esser molite e usate como un pigmento.

Le antique egyptios poteva fabricar un grande varietate de objectos de vitro con grande habilitate, sed il non es clar si illes disveloppava le processo independentemente. Il es anque incerte si illes faceva lor proprie vitro brute o simplemente importava lingotes pre-fabricate, le quales illes fundeva e finiva. Tamen, illes habeva expertisa technic in le confection de objectos, assi como in le addition de elementos de tracia pro controlar le color del vitro finite. Un gamma de colores poteva esser producite, incluse jalne, rubie, verde, blau, purpura, e blanc, e le vitro poteva esser facite o transparente o opaque.

### Medicina
Le problemas medic del antique egyptios derivava directemente de lor ambiente. Viver e travaliar proxime al Nilo apportava hasardos de malaria e debilitante parasitos de schistosomiasis, le quales causava damnos hepatic e intestinal. Fauna salvage periculose tal como crocodiles e hippopotamos esseva anque un menacia commun. Le labores de tote le vita in le agricultura e le construction poneva tension super le spina dorsal e le articulationes, e vulneres traumatic del construction e del guerra causava un impacto significante sur le corpore. Le arena e le particulas de petra del farina molite per petra abradeva le dentes, lassante los susceptibile a abscessos (ben que le carie dental esseva rar).

Le dietas del riccos esseva ric in sucros, lo que promoveva maladias periodontal. Malgrado le physicos idealisate portrayate sur le muros del tumbas, le mumias obese de multe membros del classe superior monstra le effectos de un vita de excessos. Le sperantia de vita adulte esseva circa 35 annos pro homines e 30 pro feminas, sed attinger le edat adulte esseva difficile proque circa un tertio del population moriva in le infantia.

Le medicos del Antique Egypto esseva renominate in le ancian Oriente Proxime pro lor habilitates de sanation, e alcunos, tal como Imhotep, remaneva famose multo post lor mortes. Herodotus remarcava que existeva un alte grado de specialisation inter le medicos egyptie, con alcunos tractante solmente le capite o le stomaco, durante que alteres esseva medicos de oculos e dentistas. Le formation del medicos occurreva in le institution *Per Ankh* o "Casa del Vita", specialmente illos con sede in Per-Bastet durante le Nove Regno e in Abydos e Saïs in le periodo tardive. Papyros medic monstra cognoscentia empiric de anatomia, vulneres, e tractamentos practic.

Le vulneres esseva tractate per bandar los con carne crude, lino blanc, suturas, retes, tampones, e pannos impregnate de melle pro prevenir infectiones, durante que opium, thymo, e belladonna esseva usate pro alleviar le dolor. Le prime registros de tractamento de combustiones describe pansamentos que usava le lacte de matres de infantes mascule. Precationes esseva facite al dea Isis. Pan mucide, melle, e sales de cupro esseva anque usate pro prevenir infectiones causate per le impuritate in le combustiones. Alio e cebollas esseva usate regularmente pro promover le bon sanitate e on pensava que illos alleviava le symptomas de asthma. Le chirurgos del Antique Egypto suturava vulneres, reduceva fracturas de ossos, e amputava membros malade, sed illes recognosceva que alcun vulneres esseva tan grave que illes poteva solmente render le patiente confortabile usque al morte.

### Technologia maritime
Le prime egyptios sapeva como assemblar plancas de ligno in un casco de nave e habeva maestrate formas avantiate de construction naval jam in 3000 a.Chr. Le Archaeological Institute of America reporta que le naves de plancas le plus ancian cognoscite es le barcas de Abydos. Un gruppo de 14 naves discoperite in Abydos esseva construite de plancas de ligno "sute" insimul. Discoperite per le egyptologo David O'Connor del New York University, on trovava que corrigias texite habeva essite usate pro ligar le plancas insimul, e cannas o herba insertate inter le plancas adjutava a sigillar le juncturas. Proque le naves es omnes sepultate insimul e proxime a un edificio mortuari pertinente al pharaon Khasekhemwy, originalmente on pensava que omnes pertineva a ille, sed un del 14 naves data de 3000a.Chr., e le vasos de ceramica associate sepultate con le vascellos suggere anque datas anterior. Le nave datante de 3000a.Chr. habeva un longitude de 75 m e on pensa ora que illo forsan pertineva a un pharaon anterior, forsan un tan antique como Hor-Aha.

Le prime egyptios sapeva anque como assemblar plancas de ligno con clavos de ligno pro fixar los insimul, usante resina pro calafatage del juncturas. Le "nave de Khufu", un vascello de 43.6 m sigillate in un fovea in le complexo de pyramides de Giza al pede del Grande Pyramide de Giza in le Quarte Dynastia circa 2500a.Chr., es un exemplo supervivente de dimension complete que pote haber complite le function symbolic de un barca solar. Le prime egyptios sapeva anque como fixar le plancas de iste nave insimul con juncturas de morsa e tenon.

Se sape que grande naves maritime esseva multo usate per le egyptios in lor commercio con le citates-statos del Mediterraneo oriental, specialmente Byblos (sur le costa del Libano moderne), e in plure expeditiones al Mar Rubie verso le Pais de Punt. De facto, un del prime parolas egyptie pro un nave maritime es un "Nave de Byblos", lo que originalmente definiva un classe de naves maritime egyptie usate in le ruta de Byblos; tamen, al fin del Regno Antique, le termino habeva venite a includer grande naves maritime, qualcunque esseva lor destination.

In 1977, un ancian canal nord-sud esseva discoperite extendente se del Laco Timsah al Lacos Ballah. Illo esseva datate al Regno Medie del Egypto per extrapolation del datas de ancian sitos construite secundo su curso.

In 2011, archeologos de Italia, le Statos Unite, e Egypto, excavante un laguna siccate cognoscite como Mersa Gawasis, discoperiva tracias de un ancian porto que olim lanceava prime viages, tal como le expedition de Hatshepsut a Punt, verso le oceano aperte. Alcun del evidentias le plus evocative del sito pro le proessa maritime del antique egyptios include grande fustes de nave e centenas de pedes de cordas, facite de papyro, bobinate in enorme fardellos. In 2013, un equipa de archeologos franco-egyptie discoperiva lo que on crede esser le porto le plus ancian del mundo, datante de circa 4500 annos retro, del tempore del rege Khufu, sur le costa del Mar Rubie, proxime a Wadi el-Jarf (circa 110 millias al sud de Suez).

### Mathematica

Le prime exemplos attestate de calculos mathematic data del periodo predynastic de Naqada, e monstra un systema de numerales egyptie plenmente disveloppate. Le importantia del mathematica pro un egyptio educate es suggerite per un littera fictitie del Nove Regno in le qual le scriptor propone un competition erudite inter se e un altere scriba concernente le tascas de calculo quotidian tal como le contabilitate de terra, labor, e grano. Textos tal como le Papyro Mathematic de Rhind e le Papyro Mathematic de Moscova monstra que le Antique egyptios poteva realisar le quatro operationes mathematic de base — addition, subtraction, multiplication, e division — usar fractiones, calcular le areas de rectangulos, triangulos, e circulos e computar le volumines de cassas, columnas e pyramides. Illes comprendeva conceptos basic de algebra e geometria, e poteva solver systemas de equationes. Le nubianos anque exercitava un methodologia trigonometric comparabile a lor homonimos egyptie.

Le notation mathematic esseva decimal, e basate sur signos hieroglyphic pro cata potentia de dece usque a un million. Cata un de istos poteva esser scribite tante vices como necessari pro summar le numero desirate; assi, pro scriber le numero octoginta o octocento, le symbolo pro dece o cento esseva scribite octo vices respectivemente. Proque lor methodos de calculo non poteva tractar le majoritate del fractiones con un numerator major que un, illes debeva scriber fractiones como le summa de plure fractiones. Per exemplo, illes resolveva le fraction *duo quintos* in le summa de *un tertio* + *un dece-quinto*. Tabellas de valores standard facilitava isto. Alcun fractiones commun, tamen, esseva scribite con un glypho special — le equivalente del moderne duo tertios es monstrate a dextra.

Le mathematicos del Antique Egypto cognosceva le theorema de Pythagoras como un formula empiric. Illes esseva conscie, per exemplo, que un triangulo habeva un angulo recte opposite al hypotenusa quando su lateres esseva in un ration de 3–4–5. Illes esseva capace de estimar le area de un circulo per subtraher un nono de su diametro e quadrar le resultato:

:Area ≈ [()*D*]2 = ()*r*2 ≈ 3.16*r*2,

un approximation rationabile del formula .

## Notas