open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Africa del Nord

**Africa del Nord**, tamben cognoscite como **Africa Septentrional**, es un region que include le portion nord del continente african. Il non ha un definition unicamente acceptate pro le region. Tamen, illo es a vices definite como un extension ab le costas atlantic del Sahara Occidental in le west, usque a Egypto e le costa del Mar Rubie de Sudan in le est.

Le definition le plus commun pro le frontieras del region include Algeria, Egypto, Libya, Marocco, Tunisia, e Sahara Occidental, le territorio disputate inter Marocco e le Republica Arabe Sahrawi Democratic partialmente recognoscite. Le definition del Nationes Unite include omne iste paises assi como Sudan. Le Union African defini le region de maniera simile, differente solmente del NU in excluder le Sudan e includer Mauritania. Le Sahel, al sud del Deserto del Sahara, pote esser considerate como le frontiera meridional de Africa del Nord. Africa del Nord include le citates espaniol de Ceuta e Melilla, e le *plazas de soberanía*. Illo pote tamben esser considerate a includer Malta, assi como altere regiones italian, portugese, e espaniol tal como Lampedusa e Lampione, Madeira, e le Insulas Canarie, que son omnes o plus proxime al continente african que a Europa o tan proxime al continente african como a Europa.

Africa del Nord-West ha essite habitate per berberes depost le initio del historia registrate, durante que le parte oriental de Africa del Nord ha essite le domo del antique egyptios e nubianos. In le seculos septe e octo, arabes del Peninsula Arabic se expandeva trans le region durante le prime conquestas moslem. Le migrationes arabe al Maghreb comenciava immediatemente postea, lo que initiava un longe processo de islamisation e arabisation que ha alterate le composition demographic del region e definite le paisage cultural de Africa del Nord depost alora. Multe, sed non tote, berberes e coptos se fusionava gradualmente in le cultura arabo-islamic, e hodie, le arabes constitue le majoritate del population in tote le paises norde-african.

Le paises e populos de Africa del Nord comparte un grande amonta de lor identitate e influentia genetic, ethnic, cultural e linguistic con le Africa Oriental, le Sahel e le Oriente Proxime o Asia Occidental, un processo que comenciava con le Revolution Neolithic circa 10.000 a.C. e le Egypto predynastic. Le paises de Africa del Nord es tamben un parte major del mundo arabe. Le influentia islamic e arabe in Africa del Nord ha remanite dominante depost alora, con le region essente integral in le mundo moslem. Africa del Nord es associate con le Oriente Proxime in le campo del geopolitica pro formar le region del Oriente Proxime-Africa del Nord.
Reformas Gracchan

Le **Reformas Gracchan** esseva le tentativa de un gruppo de politicos roman circum le fratres Tiberio Sempronio Graccho e Gaio Sempronio Graccho de effectuar reformas agrari e social in le Republica Roman in le secunde seculo a.Chr.

Le leges initiate per illes es appellate *Leges Semproniae* (singular *Lex Sempronia*) secundo le nomine de familia del duo fratres. Le tempore del reformas (circa 133–121 a.Chr.) es a vices nominate le "etate gracchan" secundo le fratres. Illo se trova al initio de un crise social e politic del republica tardive, le phase del guerras civil roman.
Foedus Cassianum

Le ***Foedus Cassianum*** (del consule signante Spurio Cassio Vecellino) o ***Foedus Latinum*** esseva un tractato de pace stipulate in 493 a.Chr. inter romanos e latinos.
Secessio plebis

***Secessio plebis*** (retirada del plebeios) esseva un exercitio informal de poter per le citatanos plebeie de Roma inter le seculo 5 a.Chr. e le seculo 3 a.Chr., similar in concepto a un vaga general. Durante le secessio plebis, le plebeios abandonava le citate en massa in un emigration de protesto e lassava le ordine patricie sol.

Per consequente, un secessio significava que tote le botecas e officinas clauderea e le transactiones commercial cessarea in grande parte. Iste esseva un strategia efficace in le Conflicto del Ordines debite al fortia del numeros; le citatanos plebeie formava le vasta majoritate del population de Roma e produceva le major parte de su mangiar e ressources, durante que un citatano patricie esseva un membro del minoritate del classe alte, le equivalente del nobilitate terren de epochas posterior. Le autores reporta differente numeros de quante secessiones occurreva. M. Cary e H. H. Scullard affirma que il habeva cinque inter 494 a.Chr. e 287 a.Chr.
Lege del Dece-duo Tabulas

Le **Lege del Dece-duo Tabulas** (latin: *Lex Duodecim Tabularum*) esseva le legislation que se trovava al fundamento del derecto roman. Formalmente promulgate in 449 a.Chr., le Tabulas consolidava traditiones anterior in un insimul durabile de leges.

In le Foro, le Dece-duo Tabulas statuiva le derectos e le deberes del citatano roman. Lor formulation esseva le resultato de un agitation considerabile per le classe plebeie, que usque a ille momento habeva essite excludite del beneficios le plus alte del Republica. Previemente, le lege esseva non scripte e interpretate exclusivemente per sacerdotes del classe alte, le pontifices. Le respecto con le qual le romanos posterior considerava le Dece-duo Tabulas se reflecte in le parolas de Ciceron (106–43 a.Chr.), qui diceva que le Dece-duo Tabulas: "...me pare, assecuratemente, superar le bibliothecas de tote le philosophos, tanto in peso de autoritate como in plenitude de utilitate." Ciceron a pena exaggerava; le Dece-duo Tabulas formava le base del derecto roman durante mille annos.

Le Dece-duo Tabulas es sufficientemente comprehensive que lor substantia ha essite describite como un "codice", ben que academicos moderne considera iste characterisation exaggerate. Le Tabulas es un sequentia de definitiones de varie derectos private e proceduras. Illos generalmente prendeva pro concedite tal cosas como le institutiones del familia e varie rituales pro transactiones formal. Le providimentos esseva frequentemente multo specific e diverse.
Lex Hortensia

Le ***Lex Hortensia***, tamben cognoscite a vices como le **lege hortensian**, esseva un lege promulgate in le Roma antique in 287 a.Chr. que rendeva tote le resolutiones del Concilio Plebeie, nominate plebiscitos, obligatori pro tote le citatanos. Illo esseva passate per le dictator Quinto Hortensio in un compromisso pro retornar le plebeios ab lor secessione al Janiculo.

Illo esseva le resultato final del longe lucta inter patricios e plebeios, ubi le plebeios secedeva periodicamente del citate in protesto (*secessio plebis*) quando illes sentiva que illes esseva private de lor derectos. Le lege contineva stipulationes simile a illos del duo leges anterior: le *lex Valeria-Horatia* de 449 a.Chr. e le *lex Publilia* de 339 a.Chr. Tamen, a differentia del duo leges previe, le *lex Hortensia* eliminava le requisito que le Senato ratificava (in le caso del *lex Valeria-Horatia*) o dava su approbation previe (in le caso del *lex Publilia*) al plebiscitos ante que illos deveniva obligatori pro tote le citatanos. Su passage assecurava le fin del Conflicto del Ordines e garantiva theoreticamente derectos politic equal inter patricios e plebeios.

## Bibliographia
*
Conflicto del Ordines

Le **Conflicto del Ordines** o le **Lucta del Ordines** esseva un lucta politic inter le plebeios (gente commun) e le patricios (aristocratas) del antique Republica Roman que durava de 500 a.Chr. usque a 287 a.Chr., in le qual le plebeios cercava le equalitate politic con le patricios. Illo jocava un rolo major in le developpamento del Constitution del Republica Roman. Poco post le fundation del Republica, iste conflicto resultava in un secession de Roma per le plebeios al Monte Sacre durante un tempore de guerra. Le resultato de iste prime secessio esseva le creation del officio de tribuno plebeie, e con illo le prime acquisition de poter real per le plebeios.
Crise del Republica Roman

Le **crise del Republica Roman** esseva un periodo extense de instabilitate politic e agitation social de circa 133 a.Chr. a 44 a.Chr. que culminava in le ruina del Republica Roman e le advenimento del Imperio Roman.

Le causas e attributos del crise cambiava a transverso del decennios, includente le brigantage, guerras interne e externe, corruption irresistible, reforma agrari, le expansion del citatantia roman, e mesmo le composition cambiante del exercito roman.

Eruditos moderne tamben discrepa sur le natura del crise. Traditionalmente, le expansion del citatantia (con tote su derectos, privilegios, e deberes) esseva vidite negativemente per le contemporanee Sallustio, le moderne Edward Gibbon, e alteres de lor respective scholas, tanto antique como moderne, proque illo causava dissension interne, disputas con le alliatos italian de Roma, revoltas de sclavos, e tumultos. Tamen, altere scholares ha arguite que viste que le Republica deberea esser res publica — le cosa del populo — le pauperes e le private de derectos non pote esser blamate pro essayar remediar lor gravamines legitime e legal.

## Vider etiam
* Crise del Tertie Seculo
* Cadita del Imperio Roman de Occidente

## Bibliographia
*
Governamento del Roma antique

Le **governamento del Roma Antique** se refere al insimul de institutiones per medio de quales le antique romanos organisava le exercitio del poter politic, primo in lor citate e postea in lor imperio.

Le historia del Roma antique presentava quatro formas de governamento, a saper: Monarchia, Republica, Principato e Dominato.

Iste evolution permitteva a Roma transformar se de un parve village a un imperio que dominava tote le Mediterraneo. Si tu vole approfundar in cata periodo, vamos comenciar con le origines del Monarchia.
Assembleas roman

Le **assembleas roman** o **comitios roman** esseva un gruppo de institutiones essential in le governamento del Roma Antique e, conjunctemente con le Senato roman, illos esseva le principal organos de representation politic del *populus romanus* (populo roman).

A differentia del cameras legislative moderne, iste corpores representative combinava poteres e functiones de ordine legislative, judicial e executive junctemente con le cargos que illos eligeva per medio de electiones: le magistraturas roman.

Ben que al initio —durante le monarchia roman— le Senato esseva un camera deliberative e non possedeva poteres legislative ni juridic, con le tempore —in le Republica roman— illo deveniva le centro del poter politic. Ben que non existeva un separation de poteres, le intricate equilibrio constitutional esseva notabilemente elaborate. Le assembleas o comitios possedeva poteres amplissime, incluse illo de facer leges retroactive (ex post facto).
Structura social in le Roma antique

Le **structura social in le Roma antique** esseva multo complexe e hierarchic. Iste division determinava non solmente le prestigio social, ma tamben le influentia politic e le derectos legal de cata individuo.

Vamos examinar le gruppos principal que formava iste societate:
* Patricios: Illes esseva le elite aristocratic e hereditari. In le prime epochas del Republica, illes habeva le controlo exclusive del Senato e del magistraturas.
* Plebeios: Iste gruppo constitueva le majoritate del citatanos libere (artisanos, mercatores e paisanos). Post longe luctas social, illes ganiava le derecto de participar in le governamento.
* Equites (Cavalleros): Un classe de homines ric qui se dedicava principalmente al commercio e al financias, occupante un rango inter le patricios e le plebeios.
* Libertos: Esseva ancian sclavos qui habeva obtenite lor libertate (manumission). Ben que illes era libere, lor derectos politic era limitate e illes manteneva un deber de fidelitate verso lor ancian proprietarios.
* Sclavos: Illes formava le base del economia roman. Illes non habeva derectos legal e era considerate proprietate. Illes poteva esser prisioneros de guerra o personas nascite in sclavitude.

Le mobilitate social era possibile, ma multo difficile, e frequentemente requireva le accumulation de grande ricchessas o distinctiones militar.
Cursus honorum

Le **cursus honorum** (latino pro "curso de honores", o plus colloquialmente "scala de officios") esseva le ordine sequential de officios public tenite per politicos aspirante in le Republica Roman e le prime Imperio Roman. Illo esseva designate pro homines de rango senatorial. Le *cursus honorum* comprendeva un mixtura de postos de administration militar e politic; le premio ultime pro ganiar le election a cata grado in le sequentia esseva devenir un del duo consules in un anno determinate.

Iste regulas esseva alterate e flagrantemente ignorate in le curso del ultime seculo del Republica. Per exemplo, Gaio Mario teneva consulatos durante cinque annos consecutive inter 104 e 100 a.Ch. Ille esseva consul septe vices in total, serviente anque in 107 e 86. Officialmente presentate como opportunitates pro servicio public, le officios deveniva frequentemente mere opportunitates pro auto-aggrandimento. Le reformas constitutional de Sulla inter 82 e 79 a.Ch. requireva un intervallo de dece annos ante de tener le mesme officio novemente pro un altere mandato.

Haber tenite cata officio al etate le plus juvene possibile (*suo anno*, in su anno) esseva considerate un grande successo politic. Per exemplo, perder un pretura a 39 annos significava que on non poteva devenir consul a 42 annos. Ciceron exprimeva un extreme superbia non solmente pro esser un *novus homo* (homine nove; comparabile a un homine qui se ha facite se ipse) qui deveniva consul malgrado que necun de su ancestres habeva unquam servite como consul, sed anque pro haber devenite consul in su anno.
Censor roman

Le **censor** esseva un magistrato in le Roma antique qui esseva responsabile pro mantener le censo, supervider le moralitate public, e supervider certe aspectos del financias del governamento.

Stabilite sub le Republica Roman, le poter del censor esseva limitate in materia de subjecto sed absolute intra su sphera: in materias reservate pro le censores, necun magistrato poteva opponer se a su decisiones, e solmente un altere censor qui le succedeva poteva annullar ille decisiones. Le censores recipeva anque terminos de officio inusualmente longe; a differentia de altere officios eligite del Republica, que (con le exception de certe sacerdotes eligite pro vita) habeva terminos de 12 menses o minus, le terminos del censores esseva generalmente de 18 menses a 5 annos (dependente del era). Le censorato esseva assi multo prestigiose, precedente omne altere magistraturas regular in dignitate, si non in poter, e reservate con rar exceptiones pro ancian consules. Attinger le censorato esseva ergo considerate le coronamento del successo de un politico roman in le *[[cursus honorum]]*. Tamen, le magistratura como un officio regular non superviveva le transition del Republica al Imperio.

Le regulation del moralitate public per le censores es le origine del significato moderne del parolas censor e censura.
Numa Pompilio

**Numa Pompilio** (c. 753–672 a.C.; regnava 715–672 a.C.) esseva le legendari secunde rege de Roma, succedente Romulo post un interregno de un anno. Ille esseva de origine sabin, e multe del plus importante institutiones religiose e politic de Roma es attribuite a ille, tal como le calendario roman, le Virgines Vestal, le culto de Marte, le culto de Jupiter, le culto de Romulo, e le officio de *pontifex maximus*.
Tullo Hostilio

**Tullo Hostilio** (r. 672–640 a.C.) esseva le legendari tertie rege de Roma. Ille succedeva a Numa Pompilio e esseva succedite per Anco Marcio. Contrari a su predecessor, Tullus esseva cognoscite como un rege bellicose qui, secundo le historico roman Livio, credeva que le natura plus pacific de su predecessor habeva debilite Roma. Il ha essite attestate que ille cercava le guerra e esseva describite in fontes roman como ancora plus bellicose que le fundator legendari Romulo. Le relatos sur le morte de Tullus Hostilius varia. In le version mythologic del eventos que Livio describe, ille habeva colerate Jupiter qui alora occideva le con un fulmine. Fontes non-mythologic, del altere latere, describe que ille moriva de peste post un regno de 32 annos.

Tullo Hostilio esseva le nepute de Hosto Hostilio, qui habeva combatite al latere de Romulo e moriva durante le invasion sabin de Roma. Secundo Plutarcho, quando Numa Pompilio moriva post un regno de quaranta-tres annos, su Pontifex Maximus Numa Marcio contendeva con Tullus Hostilius pro le throno, sed essente vincite, ille se faceva morir de fame. Le filio de Marcio, anque nominate Numa Marcio, servirea como praefectus urbi sub Tullo, e serea le patre de Ancus Marcius, le successor de Tullo.

Le characteristica principal del regno de Tullo esseva le defaite de Alba Longa. Post que Alba Longa esseva vincite (per le victoria de tres campiones roman super tres albanos), Alba Longa deveniva un stato vassal de Roma.

Durante su regno, Hostilio creava le collegio del Fetiales que concludeva tote le tractatos in le nomine de Roma.
Anco Marcio

**Anco Marcio** esseva le legendari quarte rege de Roma, qui traditionalmente regnava vinti-quatro annos. Post le morte del rege precedente, Tullo Hostilio, le Senato roman nominava un interrex, qui a su vice convocava un session del assemblea del populo pro eliger le nove rege. On dice que Anco governava per facer le guerra como Romulo faceva, sed tamben per promover le pace e le religion como Numa Pompilio.

Anco Marcio esseva credite per multe romanos de haber essite le eponymo del Marcii, un familia plebeie.
Tito Tatio

**Tito Tatio** esseva un soverano curita sabin, postea rege de Roma; ille governava durante cinque annos insimul con Romulo. Il es multo interessante vider como iste diarchia marcava le fusion initial del sabinos e romanos in un sol populo.

In le mythologia, Tito Tatio esseva un legendari rege del citate Cures Sabini in le valle del Tiber. Proque ille co-regnava insimul con Romulo, e solmente pro cinque annos, ille non es generalmente includite in le chronologia del septe reges de Roma. Tito Tatio deveniva rege como consequentia del episodio del rapto del Sabinas e esseva le octave rege de Roma.
Lucio Tarquinio Prisco

**Lucio Tarquinio Prisco**, o **Tarquinio le Vetere**, esseva le legendari quinte rege de Roma e le prime de su dynastia etrusc. Ille regnava durante trenta-octo annos. Tarquinio expandeva le potentia roman per conquestas militar e grande constructiones architectonic. Su sposa esseva le prophetessa Tanaquil.

Non multo es cognite sur le prime vita de Lucio Tarquinio Prisco. Secundo Tito Livio, Tarquinio veniva de Etruria. Livio affirma que su nomine etrusc original esseva *Lucumo*, sed proque iste parola es le forma latinisate de "lauchume" (rege), il ha ration pro creder que su nomine e su titulo esseva confundite in le tradition official. Post heredar le fortuna total de su patre, Lucio tentava obtener un cargo politic. Tamen, ille esseva prohibite de facer lo in Tarquinii a causa del origine de su patre, Demarato, qui veniva del citate grec de Corintho. Pro iste ration, su sposa Tanaquil lo consiliava lassar Etruria e transversar se a Roma.

Le legenda dice que, a su arrivata a Roma in un carro, un aquila prendeva su cappello e depost lo retornava a su capite. Tanaquil, qui esseva experte in prophetia, interpretava isto como un signo de su futur grandor. In Roma, ille ganiava le respecto de omnes per su cortesia. Le rege Ancus Marcius notava Tarquinio e lo nominava guardian de su proprie filios.
Servio Tullio

**Servio Tullio** esseva le legendari sexte rege de Roma, e le secunde de su dynastia etrusc. Ille regnava ab 578 usque 535 a.C. Fontes roman e grec describe su origines servile e su maritage posterior con un filia de Lucio Tarquinio Prisco, le prime rege etrusc de Roma, qui esseva assassinate in 579 a.Ch. Le base constitutional pro su ascension es incerte; ille es describite variemente como le prime rege roman a ascender al throno sin election per le Senato, habente obtenite le poter per supporto popular e regal; o como le prime a esser eligite solmente per le Senato, con le supporto del regina regnante sed sin recurso a un voto popular.

Plure traditiones describe le patre de Servio como divin. Tito Livio depinge le matre de Servio como un princessa latin capturate e sclavisate per le romanos; su infante es seligite como le futur rege de Roma post que un anello de foco es vidite circum su capite. Le imperator Claudio discartava tal origines e lo describeva como un mercenario originari de Etruria, nominate Mastarna, qui combatteva pro Celio Vibenna.

Servio esseva un rege popular, e un del benefactores le plus significante de Roma. Ille habeva successos militar contra Veii e le etruscos, e expandeva le citate pro includer le colles Quirinal, Viminal e Esquilin. Traditionalmente on lo recognosce pro le institution del festivales Compitalia, le construction de templos a Fortuna e Diana e, minus plausibilemente, le invention del prime ver moneta de Roma.

Malgrado le opposition del patricios de Roma, ille expandeva le franchise roman e meliorava le sorte e fortuna del classes le plus basse de citatanos e non-citatanos de Roma. Secundo Livio, ille regnava durante 44 annos, usque ille esseva assassinate per su filia Tullia e su genero Lucius Tarquinius Superbus. In consequentia de iste crimine tragic e su arrogantia hubristic como rege, Tarquinio esseva finalmente removite. Isto aperiva le cammino pro le abolition del monarchia de Roma e le fundation del Republica Roman, de qual le fundamentos habeva ja essite ponite per le reformas de Servio.
Lucio Tarquinio Superbe

**Lucio Tarquinio Superbe** (morte in 495 a.C.) esseva le legendari septe e ultime rege de Roma, regnante durante 25 annos usque le insurrection popular que duceve al fundation del Republica Roman. Ille es communmente cognoscite como **Tarquinio le Orguliose**, a partir de su cognomine *Superbe* (parola latin pro orguliose, arrogante o altive).

Le contos antique del periodo regal misce historia e legenda. On diceva que Tarquinio esseva o le filio o le granfilio de Lucio Tarquinio Prisco, le quinte rege de Roma, e que ille habeva obtenite le throno per medio del assassinatos de su marita e de su fratre senior, sequite per le assassination de su predecessor, Servio Tullio. Su regno ha essite describite como un tyrannia que justificava le abolition del monarchia.
Tito Livio

**Tito Livio** (59 a.Ch. – 17 p.Ch.) esseva un historico roman. Ille scribeva un historia monumental de Roma e del populo roman, titulate *[[Ab Urbe condita|Ab Urbe Condita]]* (Desde le fundation del citate), que coveriva le periodo ab le legendas le plus antique de Roma ante le fundation traditional in 753 a.Ch. usque le regno de Augusto durante le vita de Livio mesme. Ille habeva bon relationes con le membros del dynastia julio-claudie e esseva un amico de Augusto. Livio incoragiava le juvene pronepote de Augusto, le futur imperator Claudio, a dedicar se al scriptura del historia.

## Operas
Le unic opera supervivente de Livio es communmente cognoscite como *Historia de Roma* (o *Ab Urbe Condita*, "Desde le fundation del citate"). Juncto con Polybio, illo es considerate un del principal contos del Secunde Guerra Punic.

Quando ille comenciava iste opera, ille habeva jam passate su juventute, probabilemente 33 annos; presumibilemente, eventos in su vita ante ille tempore habeva ducite a su intense activitate como historico. Ille continuava laborar sur illo usque ille abandonava Roma pro Padua in su vetulessa, probabilemente durante le regno de Tiberio post le morte de Augusto. Seneca le Juvene dice que ille esseva un orator e philosopho e habeva scripte alcun tractatos historic in ille campos.

*Historia de Roma* serviva etiam como le fortia motrice detra le theoria del nord concernente le origines del etruscos. Isto es perque in le libro, Livio declara:

Ergo, multe eruditos como Karl Otfried Müller utilisava iste affirmation como evidentia que le etruscos o le tyrrhenos migrava ab le nord e esseva descendentes de un tribo alpin cognoscite como le raetios.
Augusta Treverorum

**Augusta Treverorum** (latino pro "Citate de Augusto in le Terra del Treveros") esseva un citate roman super le fluvio Mosella, de ubi emergeva le Treveris moderne.

Le data del fundation del citate es placiate inter le construction del prime ponte roman in Treveris (18–17 a.C.) e le fin del regno de Augusto († 14 d.C.). In le Imperio Roman, Treveris formava le capital del civitas del treveros, ubi viveva plure deces de milles de personas, e pertineva al provincia de Gallia Belgica. Treveris roman ganiava un importantia particular in le antiquitate tardive: inter le fin del seculo III e le fin del seculo IV, plure regentes, includente Constantino le Grande, usava le citate como un del residentias imperial de occidente, patrocinante edificios monumental como le Thermas Imperial de Treveris e le Basilica de Constantino. Con un population de alte cinque cifras in le anno 300, Augusta Treverorum, a vices appellate Treveris, esseva le citate le plus grande al nord del Alpes e assi habeva le stato de un citate global.

Le edificios roman, que ha supervivite usque hodie, esseva designate como Patrimonio Mundial del UNESCO (Monumentos Roman, Cathedral e Ecclesia de Nostre Seniora in Treveris) in 1986.
Nicomedia

**Nicomedia** (greco: Νικομήδεια, Nikomedeia; İzmit moderne) esseva un antique citate grec locate in lo que hodie es Turchia. In 286 d.C., Nicomedia deveniva le capital oriental e le plus senior del Imperio Roman (seligite per le imperator Diocletiano qui regnava in le oriente), un stato que le citate manteneva durante le systema del Tetrarchia (293–324 p.Ch.).

Le Tetrarchia finiva con le Battalia de Chrysopolis (Üsküdar) in 324 p.Ch., quando le imperator roman occidental Constantino le Grande vinceva Licinio e deveniva le unic imperator. In 330 p.Ch., Constantino seligeva pro se mesme le vicin Byzantio (que esseva renominante Constantinopole, le Istanbul moderne) como le nove capital del Imperio Roman.

Le citate esseva incorporate in le Imperio Ottoman con le victoria del Sultan Orhan Gazi contra le Imperio Byzantin. Le byzantinos reussiva a reconquirer lo post le Battalia de Ankara, sed illo cadeva definitivemente in manos del ottomanos in 1419 p.Ch.
Sirmium

**Sirmium** esseva un citate in le provincia roman de Pannonia, locate super le fluvio Sava, in le sito del actual Sremska Mitrovica in le provincia autonome de Vojvodina, Serbia. Mentionate pro le prime vice in le 4e seculo a.Ch. e habitate originalmente per illyrios e celtas, illo esseva conquirite per le romanos in le 1e seculo a.Ch. e plus tarde deveniva le capital del provincia de Pannonia Inferior. In le anno 293 p.Ch., Sirmium esseva proclamate un del quatro capitales del Imperio Roman. Illo esseva anque le capital del prefectura pretorian de Illyricum e de Pannonia Secunda. Le sito es protegite como un Sito Archeologic de Importantia Exceptional. Le region moderne de Syrmia (Srem o Srijem) recipeva su nomine ab le citate.

Sirmium allegatemente habeva 100.000 habitantes e esseva un del plus grande citates de su tempore. Colin McEvedy, cuje estimationes pro citates antique es multo plus basse que le consenso general, estimava le population a solmente 7.000, basate sur le dimension del sito archeologic. Le amonta de grano importate inter 1 p.Ch. e 400 p.Ch. esseva sufficiente pro alimentar de 700.000 a 1 million de personas.
Trotskismo

Le **trotskismo** es le ideologia politic e le branca del marxismo e leninismo disveloppate per le revolutionario e intellectual russe Leon Trotskij, insimul con altere membros del Opposition de Sinistra e le Quarte International.

Trotzky se describeva como un marxiste orthodoxe, un marxiste revolutionari e un bolcheviste-leniniste, assi como un sequitor de Karl Marx, Friedrich Engels e Vladimir Lenin. Su relationes con Lenin ha essite un fonte de intense debatto historic. Tamen, le opinion academic de historicos proeminente suggere que le herede desirate per Lenin haberea essite un responsabilitate collective in le qual Trotzky haberea un rolo importante e Stalin serea drasticamente removite de su position.
Pro Biblia

Le revista ***Pro Biblia*** es un publication dedicate al studio e diffusion del Biblia in Interlingua. Illo comenciava su publication in 1987 e deveniva un fonte importante pro lectores e studiosos interessate in material biblic in iste lingua auxiliar international.

## Historia
*Pro Biblia* esseva initiate per Paolo Castellina, un advocate active pro Interlingua e su uso in contextos christian e educative. Le revista visava providente:
* Textos biblic in Interlingua traducite o adaptate.
* Articulos de exegese e interpretation biblic.
* Material instructional pro studiosos e lectores general.

Le publica serviva non solmente pro le communitate christian que parlava Interlingua, ma etiam pro promover le uso de Interlingua como un instrumento de communication international in contextos spiritual e educative.

## Formato e publication
In su prime annos, *Pro Biblia* esseva publicate in forma imprimite regular. Con le tempo, le revista transiteva a un formato electronic, permitente un plus facile diffusion inter lectores international. Isto includeva distribution per email e accesso per sitios web dedicate.

## Impacto e significato
*Pro Biblia* joca un rolo importante in le mundo del Interlingua per:
* Promover le lectura del Biblia in un lingua international comprensibile.
* Supportar studios linguistics e biblic in Interlingua.
* Connectar communitates international christian que usa Interlingua.

Le revista representa un exemplo de como Interlingua pote esser applicate in contextos cultural, spiritual e educative, al mesme tempore que conserva le character practic e international del lingua.
Vias boreal

***Vias Boreal*** esseva un revista e publication informative in le lingua artificial Interlingua, editate per Richard W. Sorfleet desde le inverno de 1992.

Le revista se centrava in informar super le vita actual in Canada e presentava punctos de vista canadian super eventos international.

## Formato
Initialmente consitteva de 4 a 6 paginas A4 per numero, sed postea evoluiva verso un version electronic.
Unir

***Unir*** es un revista associate con le lingua Interlingua, publishate per le Union Interlinguiste de France (UIF), un organisation fundate in 1961 pro augmentar le cognition public del lingua e promover su uso.

## Origine e scopo
Le revista *Unir* esseva establite le mesme anno como le UIF. Su scopo principal es informar le soci e le lectores super le activitates interlinguistic, presentar articulos e opiniones super Interlingua, e supportar le uso del lingua in regiones francophone e al di fora.

## Lingua e contento
*Unir* es scribite in Interlingua e in francese, permitente que lectores francophone e parlatores de Interlingua communica e comprenda le material publicate. Le revista contine:
* Novitates e actualitates del communitate interlinguistic
* Articulos cultural e linguistic super Interlingua
* Information super conferentias, cursos e evenimentos
* Editoriales e opinion de soci del Union Interlinguiste de France

## Signification historic
Como un del periodicos historic del movemento interlinguistic, *Unir* ha contribuite a mantener un contacto constante inter parlatores de Interlingua e supportatores in Francia.

## Ligamine externe
* UNIR
Union Interlinguiste de France

Le **Union Interlinguiste de France** (UIF) es un organisation francese dedicate a promover Interlingua e a supportar su uso in Francia e in regiones francophone. Fundate in 1961, le UIF ha como scopo augmentar le cognition public del lingua e mantener un communitate active de parlatores e sympathisantes.

## Origine e mission
Le organisation esseva establite durante le decennio 1960 pro reunir studiosos, educatores e enthusiastes del Interlingua in Francia. Su mission principal es:
* Promover le uso practic de Interlingua in contextos cultural, educational e scientific
* Supportar le publication de revistas, bulletinos e libros in Interlingua
* Facilitar le communication inter parlatores de Interlingua in Francia e al di fora

## Publicationes
Le UIF publica varias materiales pro su membres e lectores, le plus notabile essente le revista *[[Unir]]*, scribite in Interlingua e francese.

## Activitates
Le Union Interlinguiste de France participa activemente in:
* Organisation de conferentias e reunion de parlatores
* Coordination con altere societates national e international pro Interlingua
* Promotion del lingua in bibliothecas, scolas e media local
* Supporto a traductores e autores que publica in Interlingua

## Signification cultural
Le UIF ha un rolo significative in mantener le vitalitate del movemento Interlinguistic in Francia. Per su revistas, bulletinos e evenimentos, illes assecurava que Interlingua non solmente se manteneva vivente, ma etiam se sviluppava como un instrumento de communication international pratic e culturalmente relevante.

## Ligamine externe
* Site de l'UIF, Union Interlinguiste de France
Internovas

***Internovas*** es un periodico in Interlingua que fuctiona como bulletin oficial del Union Brasilian pro Interlingua (UBI), le organisation brasilian dedicate a promover e supportar le uso de Interlingua in Brasil e in America del Sud.

## Origine e publication
Le revista *Internovas* esseva fundate in julio 1990 con le creation del Union Brasilian pro Interlingua. Ab su initio, illo serviva como un bulletin trimestral (poste mensual) per informar le socios e le communitate plus largemente super actualitates, eventes, e activitates ligate al Interlingua in Brasil.

* Lingua: Internovas es scribite in portuguese e Interlingua, reflectente su radicamento in Brasil e su foco in promover le lingua inter parlatores lusophone e international.
* Contento: Le periodico include novitates, articulos cultural e linguistic, perspectives sur le uso del Interlingua in Sud‑America, e information super conferentias e activitates del UBI e del communitate interlinguistic.

## Signification
Internovas ha un papere importante in:
* Diffunder le uso del Interlingua in Brasil e in America del Sur, fornente un spatio editorial ubi parlatores e supportatores pote leger e scriber in Interlingua.
* Mantener le communication e connection inter membros del UBI, que es particulare utile pro un communitate disperse geographicamente. 
* Documentar le historia e le progressos del movimento pro Interlingua in Brasil, per medio de su ediciones que reportava conferentias, novitates, e perspectives regional.

## Ligamines externe
* INTERNOVAS
Tribuno

**Tribuno** (latin: *Tribunus*) esseva le titulo de varie officiales eligite in le Roma antique. Le duo plus importante esseva le tribunos del plebe e le tribunos militar. Durante le major parte del historia roman, un collegio de dece tribunos del plebe ageva como un controlo al autoritate del senato e del magistratos annue, tenente le poter de ius intercessionis pro intervenir in favor del plebeios, e mitter veto a legislationes non favorabile.

Il habeva etiam tribunos militar, qui commandava portiones del armea roman, subordinate a magistratos superior, tal como le consules e le pretores, promagistratos, e lor legatos. Varie officieros intra le armea roman esseva etiam cognoscite como tribunos. Le titulo esseva tamben usate pro plure altere positiones e classes in le curso del historia roman.
Tribuno militar

Un **tribuno militar** (del latin *tribunus militum*, "tribuno del soldatos") esseva un officiero del armea roman qui habeva un rango inferior al legato e superior al *praefectus castrorum* (un centurion). Juvenes del rango equestre frequentemente serviva como tribunos militar como un grado de accesso verso le Senato. Le tribunus militum non debe esser confundite con le officio politic eligite de tribuno del populo (*tribunus plebis*) ni con lo de *tribunus militum consulari potestate*.
Questor

Un **questor** (del latin: *quaestor*; "investigator") esseva un official public in le Roma antique. Existeva varie typos de questores, e le titulo esseva usate pro describer cargos multo differente in epochas distincte.

In le Republica Roman, le questores esseva officiales eligite qui supervisava le tresoreria del stato e faceva auditos. Quando illes esseva assignate a governatores provincial, lor deveres esseva principalmente administrative e logistic, sed tamben poteva extender se al commando militar. Illo esseva le rango le plus basse in le *[[cursus honorum]]* (le carriera de honor); ante le prime seculo a.Chr., un persona debeva haber servite como questor pro esser eligibile a altere cargos.

In le Imperio Roman, le position remaneva initialmente como assistentes al magistratos con deveres financiari in le provincias, sed con le tempore illo perdeva importantia debite al expansion del bureaucratia imperial. Un position con un nomine simile (le *quaestor sacri palatii*) appareva durante le periodo de Constantino con responsabilitates judicial.
Edil

Un **edil** esseva un magistrato in le Republica Roman qui habeva responsabilitates pro le mantenentia del citate, tal como su edificios, stradas, e mercatos; le disponibilitate de cereales a precios rationabile; e le organisation de jocos public. Illo habeva tamben alcun functiones judicial, con le capacitate de imponer multas e punitiones corporal, ultra le derecto de persequer crimines ante le assembleas. Tamen, circa le medie republica, le cargo esseva principalmente usate pro distribuer largessa e ganiar le favor popular.

Existeva duo typos de ediles: le *ediles plebeie* e le *ediles curule*. Le primes esseva create circa 494 a.Ch. como assistentes del tribunos del plebe, dum le ediles curule esseva create circa 367 a.Ch. Ben que originari de differente rangos, ambe typos de ediles finiva per haber quasi le mesme deveres e responsabilitates.
Governator roman

Un **governator roman** esseva un official o eligite o nominate pro esser le administrator principal del lege roman in un o plus del multe provincias que constitueva le Imperio Roman.

Le termino generic in le linguage juridic roman esseva *rector provinciae*, sin reguardo al titulos specific, lo que anque reflecte le stato intrinsec e strategic del provincias, e le differentias correspondente in le autoritate.

Al tempore del prime Imperio, existeva duo typos de provincias — senatorial e imperial — e plure typos de governator emergeria. Solmente le proconsules e le propraetores cadeva sub le classification de promagistrato.
Magistrato roman

Le **magistratos roman** (latin: *magistratus*) esseva officiales eligite in le Roma antique. Durante le periodo del Regno Roman, le Rege de Roma esseva le magistrato executive principal. Su poter, in practica, esseva absolute. Ille esseva le sacerdote principal, legislator, judice, e le unic commandante del armea. Quando le rege moriva, su poter reverteva al Senato Roman, que tunc seligeva un Interrex pro facilitar le election de un nove rege.
Promagistrato

In le Roma antique, un *promagistrato* (latin: *pro magistratu*) esseva un persona a qui on concedeva le poter, via prorogation, pro ager in loco de un magistrato ordinari in le campo. Isto esseva normalmente *pro consule* o *pro praetore*, id es, in loco de un consul o pretor, respectivemente.

Isto esseva un developpamento expediente, que comenciava in 327 a.Ch. e deveniva regular in 241 a.Ch., con le intention de permetter que le consules e pretores continuava lor activitates in le campo sin interruption.

Per permitter que commandantes veteran remaneva in le campo in loco de esser substituite per alcuno qui forsan non habeva multe experientia in le theatro de operationes, le practica adjutava a augmentar le opportunitates de victoria. Tamen, si un commandante remaneva in su posto, isto esseva decidite in grande parte politicmente e frequentemente motivate per le ambitiones del commandantes proprie. Nonobstante, le effecto del prorogation esseva de permitter que le commandantes reteneva lor positiones tanto longe como le supporto politic existeva, lo que debilitava le controlo republican del magistratura annual (e le rotation que isto implicava) super le activitates del commandantes.

Aliquando viros qui non teneva alcun officio public eligite – id es, citatanos private (privati) – recipeva imperium e esseva prorogate, como justificate per emergentias militar percipite. Isto esseva exemplificate specialmente per Scipion le African e Pompeio: le ultime teneva un serie de commandos promagisterial ante unquam haber un magistratura o mesmo junger se al senato. Con le expansion del quaestiones perpetuae (cortes permanente) in le tarde republica, illo deveniva normal que le governatores provincial non esseva un del pretores annual: in loco de illo, un magistrato urban recipeva un provincia post servir su termino urban e esseva prorogate.

Le titulos *proconsul* e *propraetor* non es usate per Tito Livio ni per altere fontes litterari del era republican. Iste romanos non considerava un promagistratura como un officio formal in le republica. Per exemplo, un persona non esseva nominate proconsul, sed on lo assignava pro consule (in loco de un consul); isto specificava le modo o le stato con le qual on assumeva un carga (in latin: *provincia*), in loco de un officio permanente associate a ille carga. Ben que durante le medie republica esseva commun que le pretores esseva prorogate *pro praetore* e le consules *pro consule*, post le era de Sulla, practicamente tote le promagistratos esseva pro consule, sin reguardo a lor magistratura urban previe.
Tribuno del plebe

**Tribuno del plebe**, **tribuno del populo** o **tribuno plebeie** (latin: *tribunus plebis*) esseva le prime officio del stato roman que esseva aperte al plebeios, e esseva, durante tote le historia del Republica, le controlo le plus importante al poter del Senato roman e del magistratos.

Iste tribunos habeva le poter de convocar e presider le *Concilium Plebis* (assemblea del populo); de convocar le senato; de proponer legislation; e de intervenir in favor del plebeios in affaires legal; sed le poter le plus significative esseva mitter veto al actiones del consules e altere magistratos, protegente assi le interesses del plebeios como un classe.

Le tribunos del plebe se trovava typicamente sedite sur bancas special placiate pro illes in le Foro Roman. Le tribunos esseva sacrosancte, lo que significava que omne attacco contra lor persona esseva punibile con le morte. In le tempores imperial, le poteres del tribunato esseva concedite al imperator de forma automatic, e le officio mesme perdeva su independentia e le major parte de su functiones.
Legionario roman

Le **legionario roman** (in latin *legionarius*; plural: *legionarii*) esseva un soldato citatano del armea roman. Iste soldatos conquireva e defendeva le territorios de Roma antique durante le eras del Republica e del Principato, insimul con detachamentos auxiliari e de cavalleria. In su apogeo, le legionarios roman esseva considerate como le principal fortia de combatto in le mundo roman, con commentatores como Vegetio qui laudava lor efficacia de combatto seculos post que le legionario roman classic habeva disparite.

Le legionarios roman esseva recrutate ex citatanos roman sub le etate de 45 annos. Initialmente, illes esseva composite principalmente de recrutas de Italia roman, sed con le tempore, plus de illes esseva recrutate ex le provincias. Quando le legionarios se moveva a provincias novemente conquirite, illes adjutava a romanisar le population indigene e a integrar le regiones disparate del Imperio Roman in un sol entitate politic.

Illes se inrolava in un legion pro 25 annos de servicio, un cambio ab le practica antique de inrolar se solmente pro un campania. On expectava que le legionarios combatteva, sed illes anque construeva multe del infrastructura del Imperio Roman e serviva como un fortia de policia in le provincias. Illes construeva grande projectos de obras public, tal como muros, pontes e vias. Le ultime cinque annos de servicio del legionario esseva in deberes plus leve. Post que ille se retirava, un legionario roman recipeva un parcela de terra o su equivalente in moneta e frequentemente deveniva un membro politicemente prominente del societate.
Guarda Pretorian

Le **Guarda Pretorian** (latin: *cohortes praetoriae*) esseva le guarda imperial del armea roman imperial que serviva in varie rolos pro le imperator roman, includente le rolo de escorta de corpore, contra-intelligentia, controlo de multitudines e le colletta de intelligentia militar.

Durante le Republica Roman, le Guardas Pretorian esseva escortas pro officiales politic de alte rango e esseva escortas de corpore pro le officieros senior del legiones roman. In le anno 27 a.Chr., post le transition de Roma ab republica a imperio, le prime imperator de Roma, Augusto, designava le Pretorianos como su escorta de securitate personal. Durante tres seculos, le guardas del imperator roman esseva anque cognoscite pro lor intrigas de palatio; per lor influentia sur le politica imperial, le Pretorianos poteva deponer un imperator e postea proclamar su successor como le nove cesar de Roma. In le anno 312 p.Chr., Constantino le Magne dissolveva le *cohortes praetoriae* e destrueva lor quartieros militar al *Castra Praetoria*.
Dux bellorum

Le **Duce de guerra** (in latin: *Dux Bellorum*) esseva un titulo utilisate al fin del Imperio Roman pro designar le seniores de guerra nominate per le imperator pro frontar le inimicos imperial. Al fin del 4e seculo, le Imperio Roman se videva circumdate de menacias in omne partes de su vaste territorio. Le legiones roman se monstrava incapabile de resolver definitivemente le problema del incursiones barbaric.

Con le fin de solver iste problema, Constantino (r. 306–337) reformava le armea roman. Le antique structura esseva reformulate, e tamben su commando. Con le fragmentation gradual del imperio, il esseva necessari decentralisar le structura militar. Le duces de guerra esseva simplemente generales, in territorios de frontiera, seligite inter le comites (*comites*, in latin) roman, qui habeva como mission mantener le barbaros distante del portas de Roma.

Con le cadita del Imperio Roman de Occidente e le nascentia del Europa medieval, le duces de guerra remanente ganiava ancora plus de importantia, deveniente seniores e dominos in le nascente ordine feudal, stabiliente assi le nobilitate que governarea le continente durante le millennio sequente.
Auxilia

Le **auxilia** (latin classic: [au̯kˈsɪli.a], litt. *auxiliares*) esseva introducite como truppas de non-citatanos ligate al legiones de citatanos per Augusto post su reorganisation del armea roman imperial ab le anno 27 a.Chr.

Verso le 2e seculo, le *Auxilia* contineva le mesme numero de infanteria que le legiones e, in plus, forniva quasi tote le cavalleria del armea roman (specialmente cavalleria leve e archeros) e truppas plus specialisate. Le auxilia assi representava tres quintos del fortias terrestre regular de Roma a ille tempore. Como lor homologos legionari, le recrutas auxiliari esseva principalmente voluntarios, non conscriptos.

Le Auxilia esseva principalmente recrutate ab le peregrini, subjectos provincial libere qui non possedeva le citatantia roman e qui constitueva le vaste majoritate del population in le 1e e 2e seculos (circa 90% in le prime parte del 1e seculo). In contrasto con le legiones, que admitteva solmente citatanos roman, membros del Auxilia poteva esser recrutate ab territorios foras del controlo roman.