open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Poecilozonites bermudensis

***Poecilozonites bermudensis***, le grande coclea terrestre de Bermuda, es un specie de coclea del familia Gastrodontidae endemic a Bermuda.

Iste specie era supponite extinguite quando alcun individuos son trovate in 2014. Un programma de conservation e elevamento ha permittite de declarar lo salvate del extinction in 2026.

## Publication original
* Pfeiffer, L. (1845). Description of twenty-two new species of land-shells, belonging to the collection of Mr. H. Cuming. Proceedings of the Zoological Society of London. 13(147): 63–68. London [30 September].

## Reference
Miloš Obilić

**Miloš Obilić** (serbe cyrillic: Милош Обилић, pronunciate [mîloʃ ôbilit͡ɕ]) es un cavallero legendari serbe e sancto in le Ecclesia Orthodoxe Serbe, traditionalmente dicite haber servite le Principe Prince Lazar durante le invasion ottoman de Serbia in le fin del seculo 14. Ben que absente de registros contemporanee, ille figura de maniera prominente in relatos posterior del Battallia of Kosovo de 1389 como le assassin de Murad I. Le assassin remane sin nomine in le fontes historic usque al fin del seculo 15 , ma le circulation large del historia in fontes florentin, serbe, ottoman e grec suggere que versiones de illo esseva cognoscite in tote le Balkanes intra pauc decennios post le battalia.

Su nomine original es credite haber essite Miloš Kobilić, ben que plure variationes existe in le fontes historic, e su existentia real remane incerte. Le dynastia de Lazar, consolidante su poter, dava nascentia al Mito de Kosovo, que incorporava le legenda de Obilić. Jelka Ređep nota que le legenda de Obilić evolveva significativemente per tradition oral, reflectente le ideales cultural serbe de heroismo, loyalitate e sacrificio. Con le tempore, ille deveniva un figura central in le poesia epic serbe, ubi ille esseva elevate al stato de heroe national incarnante le folklore medieval serbe. Insimul con le martyrio del Principe Lazar e le allegate traison de Vuk Branković, le facto de Miloš deveniva integral al narrationes serbe concernente le Battalia de Kosovo. Al seculo 19, ille esseva equalmente venerate como sancto in le Ecclesia Orthodoxe Serbe.

Miloš Obilić appare etiam in le poesia epic albanese, ubi ille es memorate como Millosh Kopiliqi, con su loco de nascentia traditionalmente ligate al region de Drenica in le Kosovo moderne, ubi village con le nomine Kopiliq existe ancora. Tamen, il non existe evidentia definitive confirmante le identitate del assassin de Murad.
Imperio Serbe

Le **Imperio Serbe** (serbe: Српско царство / *Srpsko carstvo*, pronunciate [sr̩̂pskoː tsâːrstʋo]) esseva un stato medieval serbe que emergeva del Regno de Serbia. Illo esseva establite in 1346 per Stefan Dušan, cognoscite como Dušan le Potente, qui expandeva significativemente le stato.

Durante le regno de Dušan, Serbia esseva un del plus potente statos europee e le plus potente in Sud-Est Europa. Illo esseva un imperio orthodoxe oriental, multiethnic e multilingue, que se extendeva del Danubio in le nord usque al Golfo de Corintho in le sud, con su capital in Skopje. Dušan equalmente promoveva le Archiepiscopato Serbe al Patriarchato Serbe. In le Imperio Serbe, le region de Kosovo esseva le area plus prospere e densemente populate, serviente como un centro politic, religiose e cultural clave.

Le filio e successor de Dušan, Stefan Uroš V, cognoscite como Uroš le Debile, habeva difficultates a mantener le vaste imperio de su patre, perdente gradualmente multe del territorios conquerite — de unde su epitheto. Le Imperio Serbe fini effectivemente con le morte de Uroš V in 1371 e le disintegration del stato serbe. Alcun successores de Stefan V reclamava le titulo de Imperator in partes de Serbia usque a 1402, ma le territorio in Grecia non esseva jammais recuperate.

Del ruinas del Imperio Serbe, Moravian Serbia emergeva como le plus grande e plus potente stato serbe sub le governo del dynastia Lazarević dynasty, jocate plus tarde un rolo clave in le Battalia de Kosovo in 1389 contra le Imperio Ottoman.
Stefan Lazarević

**Stefan Lazarević** (cirillico serbe: Стефан Лазаревић; c. 1377 – 19 de julio 1427), anque cognoscite como **Stefan le Alte** (serbe: Стефан Високи, romanisate: Stefan Visoki), governava como un principe serbe (1389–1402) e despota (1402–1427). Ille esseva anque un diplomate, legislator, ktetor, patrono del artes, poeta, e un del membros fundator del Ordine del Dracon. Le filio del principe Lazar Hrebeljanović, ille esseva considerate como un del plus fin cavalleros e chefes militar de su tempore. Post le morte de su patre in le Battalia de Kosovo, ille deveniva le governante de Serbia morave e governava con su matre, Milica (un Nemanjić), usque ille attingeva le majoritate de etate in 1393. Stefan duceva truppas in plure battalias como un vassallo ottoman, usque ille affirmava su independentia post reciper le titulo de despota del Imperio Byzantin in 1402.
Sylvia Plath

**Sylvia Plath** (/plæθ/; 27 de octobre 1932 – 11 de februario 1963) esseva un poeta, romancera e scriptora de contos statounitese. On recognosce a illa le avantiamento del genero del poesia confessional e illa es melior cognoscite pro su duo collectiones publicate, *[[The Colossus and Other Poems]]* (1960) e *[[Ariel (collection de poesia)|Ariel]]* (1965), assi como pro *[[The Bell Jar]]*, un romance semi-autobiographic publicate pauc ante su morte in 1963. In 1982, illa ganiava un Premio Pulitzer postume pro *The Collected Poems*.

Nate in Boston, Massachusetts, Plath studiava in Smith College in Massachusetts e in Newnham College del Universitate de Cambridge in Anglaterra. Illa se maritava con le poeta Ted Hughes in 1956, e illes viveva insimul in le Statos Unite e postea in Anglaterra. Lor relation esseva tumulte; Plath suffreva de depression clinic durante le major parte de su vita adulte e esseva hospitalisate plure vices. Illa se suicidava in 1963.

## Biographia
### Vita precoce e education
Plath nasceva le 27 de octobre 1932, in Jamaica Plain, Boston, Massachusetts. Su matre, Aurelia Schober Plath (1906–1994), esseva le filia de immigrantes austriac nate in America, e su patre, Otto Plath (1885–1940), esseva de Grabow in le Prussia, Imperio German. Le patre de Plath esseva un entomologo e un professor de biologia al Universitate de Boston qui scribeva un libro super le bombos in 1934.

Le 27 de april 1935, le fratre de Plath, Warren Joseph, nasceva. In 1936, le familia se moveva de Jamaica Plain a 92 Johnson Avenue, Winthrop, Massachusetts. Le matre de Plath, Aurelia, habeva crescite in Winthrop, e su granparentes maternal, le Schobers, viveva in un section del citate appellate Point Shirley, un loco mentionate in le poesia de Plath. Dum illa viveva in Winthrop, Plath, a octo annos de etate, publicava su prime poema in le section infantil del *[[Boston Herald]]*.

Basate sur su poesia e diarios, le dynamica de poter inter le parentes de Plath esseva characterisate per un structura stricte e patriarchal in le qual su patre, Otto Plath, teneva autoritate absolute, dum su matre, Aurelia Plath, esseva percipite como un figura subserviente ma ultimemente gerente.  Vidite in le obra de Plath, particularmente in Daddy, iste dynamica es presentate como un fonte de trauma emotional profunde ubi su patre es vidite como un deo oppressive e su matre como un figura passive. 

Otto Plath moriva le 5 de novembre 1940, un septimana e medie post le octave anniversario de su filia,

Plath publicava su prime poema al etate de octo annos in le section pro infantes del Boston Herald. Durante le sequente poc annos, Plath publicava plure poemas in magazines e jornales regional.  Al etate de 11 annos, Plath comenciava tener un diario.  Justo post graduar se del schola secundari, illa habeva su prime publication national in The Christian Science Monitor.
Litteratura serbe

**Litteratura serbe** (Српска књижевност, *Srpska književnost*), refere se al litteratura scribite in serbo e/o in Serbia e in omne altere territorios ubi le Serbos reside.

Le historia de litteratura serbe comencia con le obras independente del epoca del dynastia Nemanjić, si non mesmo antes. Con le caduta de Serbia e de paises vicin in le seculo 15, existe un lacuna in le historia litterari del territorio occupate. Tamen, le litteratura serbe continuava in maniera ininterrompite in le territorios habitate per Serbos sub le dominio european, e videva un revival con obras baroc publicate in le seculo 18 in lo que hodie es Vojvodina. Serbia obtineva le independentia post le Revolution Serbian (1804–1815) e le litteratura serbe ha prosperate desde entonc. Alcun scribatores serbos ha obtenite fama international.
Horologio del Apocalypse

Le **Horologio del Apocalypse** es un symbolo que representa le probabilitate estimate de un catastrophe global causate per humanos secundo le opinion del organisation non a profito Bulletin of the Atomic Scientists (Bulletin del Scientistas Atomari).

Le Horologio del Apocalypse esseva presentate pro le prime vice in junio 1947. Le flechas indicava a ille tempore, que illo esseva septe minutas ante medienocte. Illo ha desde alora essite movite cata anno. Le plus distante de medienocte esseva 17 minutas in 1991, le plus proxime 85 secundas in 2026 post esser avantiate quatro secundas.

Le membros del Bulletin de Scientistas Atomari annuncia cata anno lor analyse del situation global. 

In januario 2026 illes citava le riscos de guerra atomic, le crise climatic, le misuso potential de biotechnologia e le uso crescente de intelligentia artificial sin controlo adequate como rationes de lor conclusion, sublineante que Russia, China, le SUA e altere paises ha devenite "crescentemente aggressive, hostil e nationalistic".

Le horologio pote esser retardate, si leaders e nationes collabora pro manear le riscos existential, dice le gruppo.
Servicio de Libros UMI

Le **Servicio de Libros UMI** esseva un casa editorial, establite in 1973 per le nederlandese imprimitor professional Frits Goudkuil (1917-2007) pro publicar libros in e super interlingua e assi contribuer a un litteratura plus large in interlingua.

Le UMI significa Union Mundial pro Interlingua pro indicar que le imprimeria habeva un collaboration intense con le organisation global.

Un ration pro fundar le imprimeria esseva que librerias in Nederland non esseva interessate livrar libros que debeva esser importate del altere latere del Atlantico. Le Servicio de Libros UMI ordinava ordinava alcun exemplares del libros fundamental de interlingua directemente ab le casa editorial in Nove York e assi poteva librar le titulos a interessatos in Europa.

Le administrator del Union Mundial pro Interlingua, le danese Bent Andersen, incoragiava Frits Goudkuil a vender anque altere publicationes in interlingua. Isto duceva al publication in januario 1974 del prime "Bibliographia de Interlingua", un catalogo annual de titulos possibile a comprar.

Le Servicio de Libros UMI deveniva le prime casa editorial professional dedicate al litteratura in interlingua e assecurava le publication continue de nove titulos – obras traducite e obras original – in interlingua.

Frits Goudkuil comenciava con un copiator multo simple ma developpava su firma con su filio Frank Goudkuil, anque imprimitor professional, con moderne equipamento graphic de qualitate.

Post le morte de Frits Goudkuil in 2007, le stock de libros imprimite del Servicio de Libros UMI es gerite per Piet Cleij, secretario general del UMI. In septembre 2018 le nederlandese Ruud Harmsen deveniva le responsabile pro le vendita del libros in le stock del Servicio de Libros UMI. Multe titulos es ancora a disposition e pote esser comprate del Servicio de Libros UMI.

Le imprimeria mesme, Drukkerij Goudkuil, debeva clauder durante le crise economic in 2020.
Bassino mediterranee

In biogeographia, le **bassino mediterranee**, anque cognoscite como le **region mediterranee** o alcun vices **Mediterranea**, es le region de terras circa le Mar Mediterranee que pro le plus parte ha un climate mediterranee, con hibernos de suavi a fresc e pluviose, e estates de calide a multo calide e sic, lo que sustene characteristic forestas, boscos e vegetation de arbusteto mediterranee.
Galba

**Galba** (nascite como Servius Sulpicius Galba; 24 de decembre 3 a.C. – 15 de januario 69 d.C.) esseva un imperator roman, regnante durante 7 menses ab le 8 de junio 68 d.C. usque al 15 de januario 69. Ille esseva le prime imperator in le Anno del Quatro Imperatores e assumeva le throno post le suicidio del imperator Neron.

Nascite in un familia opulente, Galba teneva in varie periodos le positiones de pretor, consul, e governator del provincias de Gallia Aquitania, Germania Superior, e Africa durante le prime medietate del prime seculo d.C. Ille se retirava de su cargos durante le parte final del regno de Claudio (con le advento de Agrippina le Juvene), sed Neron postea le accordava le governamento de Hispania. Profitante del defaite del rebellion de Gaio Julio Vindex e del suicidio de Neron, ille deveniva imperator con le appoio del Guarda Pretorian.

Le debilitate physic de Galba e su apathia general causava que su regno esseva dominate per su predilectos. Incapabile de ganiar popularitate con le populo o de mantener le appoio del Guarda Pretorian, Galba esseva assassinate per le ordines de Otho, qui deveniva imperator in su loco.
Subuqti

**Subuqti** es un novella originalmente scribite in Interlingue per Vicente Costalago in 2022. Illo esseva traducite per la autor e publicate in Interlingua in 2025. Le version in Interlingue esseva revisate per Dave MacLeod, e celle in Interlingua, per Martin Lavallée.

## Ligamines externe
*  Subuqti
*  Video facte per Martin Lavallée
Principato roman

Le **Principato** esseva le prime periodo del Imperio Roman, comenciante con le regno de Augusto como le prime imperator roman in 27 a.C. e conventionalmente durante usque al tarde tertie seculo, frequentemente ligate al Crise del Tertie Seculo.

Le Principato como un termino es inspirate per le position de *princeps* senatus que habeva existite durante le previe Republica Roman. Augusto refationava le concepto de un *princeps* (citatano de guida o prime citatano) que habeva previemente essite applicate al nobilitate roman, sed ora deveniva un titulo pro le sol governante de Roma. Plus tarde, le imperatores roman etiam contribueva a definir le rolo del princeps in le societate roman.

Proponite in le 19e seculo per le doctor german Theodor Mommsen, ille videva le Principato como un systema constitutional in le qual le autoritate imperial esseva formalmente inserite intra le institutiones republican ante su ruptura in le Dominato. Depost le initio del 20e seculo, le eruditos ha rejectate de plus in plus iste vision, nominante le Principato un variante de monarchia e mittente plus emphase al Principato de Augusto super le Dominato. Principato continua a esser usate como un schema de periodisation del domino roman.
Dynastia antonin

Le **dynastia Nerva-Antonin** comprendeva septe imperatores roman qui regnava de 96 p.Chr. a 192: Nerva (96–98), Trajano (98–117), Hadrian (117–138), Antonino Pio (138–161), Marco Aurelio (161–180), Lucio Vero (161–169), e Commodo (177–192). Le prime cinque de istes es popularmente cognoscite como le Cinque Bon Imperatores.

Il esseva commun pro familias patricie adoptar, e le imperatores roman habeva adoptate heredes in le passato: le Imperator Augusto habeva adoptate Tiberio, e le Imperator Claudio habeva adoptate Nero. Julio Cesare, dictator perpetuo e considerate instrumental in le transition del Republica al Imperio, adoptava Gaio Octavio, qui postea deveniva Augusto, le prime imperator de Roma. De plus, il habeva frequentemente ancora connexiones de familia: Trajan adoptava su cosino secunde e gran-nepote per maritage Hadriano; Hadriano faceva su medie-nepote per maritage Antonino Pio su herede; e iste ultime adoptava tanto le medie-gran-nepote per maritage de Hadriano, Marco Aurelio (nepote per maritage de Antonino), quanto le filio del successor originalmente planificate per Hadriano, Lucio Vero. Le nomination per Marco Aurelio de su filio Commodo como herede esseva considerate un election infortunate e le initio del declino del Imperio.

Con le assassination de Commodo in 192, le dynastia Nerva-Antonin arrivava a su fin. Illo esseva sequite per un breve periodo de turbulentia cognoscite como le Anno del Cinque Imperatores, lo que finiva con le stabilimento del nove dynastia severan.
Anno del cinque imperatores

Le **Anno del Cinque Imperatores** esseva le anno 193 p.C., in le qual cinque homines reclamava le titulo de imperator roman: Pertinax, Didio Juliano, Pescennio Niger, Clodio Albino, e Septimio Severo. Iste anno initiava un periodo de guerra civil quando plure regentes luctava pro le opportunitate de devenir imperator.

Le agitation politic comenciava con le assassinato del Imperator Commodo in le vespere de Capo de Anno 192. Post que Commodo esseva assassinate, Pertinax esseva nominate imperator, sed ille excitava immediatemente le opposition del Guarda Pretorian quando ille tentava initiar reformas. Illes tunc conjurava su assassination, e Pertinax esseva occidite durante que ille tentava rationar con le ammutinatos. Ille habeva essite imperator solmente durante tres menses. Didio Juliano, qui ementeva le titulo del Guarda Pretorian, succedeva Pertinax, sed ille esseva deponite per Septimio Severo e executate le 1 de junio. Severo esseva declarate Cesare per le Senato, sed Pescennio Niger esseva hostile, dunc ille se declarava imperator.

Isto initiava le guerra civil inter Niger e Severo; ambes assemblava truppas e combatteva per tote le territorio del imperio. A causa de iste guerra, Severo permitteva que Clodio Albino, de qui ille suspicava que ille esseva un menacia, esseva co-Cesare pro que Severo non debeva preoccupar se del governantia imperial. Iste action le permitteva concentrar se in facer le guerra contra Niger. Post que Severo vinceva Niger in le battalia de Issos in 194, ille se dirigeva contra Albino e le vinceva in le battalia de Lugduno in 197.

Le majoritate del historicos conta Severo e Albino como duo imperatores, ben que illes regnava simultaneemente. Le dynastia severan esseva create ex le chaos del anno 193 p.C.
Anno del sex imperatores

Le **Anno del Sex Imperatores** esseva le anno 238 p.Ch., in le qual al minus sex viros differente faceva pretensiones al titulo de imperator de Roma. Le eventos del anno esseva characteristic del periodo nominate le Crise del Tertie Seculo (235–285 p.Ch.) per historicos posterior.

Le anno comenciava con Maximino Thrace como regente del Imperio Roman. Un revolta fiscal in le provincia de Africa videva brevemente Gordiano I e su filio Gordiano II proclamate co-imperatores e recognoscite como tal per le Senato in Roma. Le revolta african esseva rapidemente supprimite, e le Senato, timente represalias de Maximino pro haber supportate le Gordianos ora defuncte, proclamava Pupieno e Balbino como nove imperatores e les cargava con le deber de defender le capital. Cedente al pression popular, le Senato etiam elevava Gordiano III, de dece-tres annos e granfilio de Gordiano I. Durante le subsequente assedio de Aquileia, Maximino esseva assassinate per su proprie truppas. Pupieno e Balbino esseva postea occidite per le Guarda Pretorian, lassante Gordiano III como le sol regente nominal del imperio.

Ben que on se refere le plus frequentemente a illo como le Anno del Sex Imperatores, in realitate il habeva septe individuos differente qui reclamava le titulo imperial in le curso del anno. Pro isto, on lo nomina le Anno del Septe Imperatores in alcun litteratura sur le thema. Le discrepantia consiste in si on conta Gaio Julio Vero Maximo, le filio de Maximino Thrace, qui portava le titulo de cesare sed nunquam esseva proclamate plen augusto. Edward Gibbon, in su *Historia del Declino e Ruina del Imperio Roman*, include Maximo quando ille nota como in le spatio de pauc menses, sex principes habeva essite eliminate per le gladio, ante que Gordiano III deveniva le sol imperator.
Dominato

Le **Dominato** esseva un periodo traditionalmente usate pro describer le Imperio Roman comenciante con le regno del Imperator Diocletiano (circa 284 p.C.). Le termino Dominato es ora rarmente usate como un modello analytic in le erudition moderne.

Proponite in le 19e seculo per le doctor german Theodor Mommsen, ille lo contrastava con le anterior Principato, le qual ille interpretava como un systema in le qual le autoritate imperial esseva formalmente inserite intra le institutiones republican. Mommsen argueva que iste periodo posterior marcava un ruptura in le base constitutional del imperio, movente de un systema legitimate per un senato e populo republican a un ubi le imperator deveniva le stato.

Desde le initio del 20e seculo, le eruditos ha rejectate de plus in plus iste vision de un ruptura circa le tempore de Diocletiano. Ben que cambios significative occurreva, iste disveloppamentos generalmente non es vidite como fundamentalmente alterante le position legal del imperatores intra le stato roman o le structura basic del governantia roman.
Crise del Tertie Seculo

Le **Crise del Tertie Seculo**, anque cognoscite como le **Anarchia Militar** o le **Crise Imperial**, esseva un periodo in le historia roman durante le qual le Imperio Roman quasi collabeba sub le pression combinate de repetite invasiones estranier, guerras civil e disintegration economic. Al culmine del crise, le stato roman se divideva in tres distincte e opponente entitates politic. Le periodo es usualmente date inter le morte de Severo Alexandro (235) e le ascension de Diocletiano (284).

Le crise comenciava in 235 con le assassination del imperator Severo Alexandro per su proprie truppas. Durante le annos sequente, le imperio videva invasiones barbaric e migrationes in territorio roman, guerras civil, rebelliones de paisanos e instabilitate politic, con multiple usurpatores competente pro le poter. Isto duceva al devaluation del moneta e un ruptura in tanto le retes commercial como le productivitate economic, con le Peste de Cypriano contribuente al disordine. Le armeas roman deveniva plus dependente con le tempore del influentia crescente del mercenarios barbaric cognoscite como foederati. Commandantes roman in le campo, ben que nominalmente loyal al stato, deveniva progressivemente plus independente del autoritate central de Roma.

Durante le crise, il habeva al minus vinti-sex pretendentes al titulo de imperator, principalmente prominente generales roman, qui assumeva le poter imperial sur tote o parte del imperio. Le mesme numero de homines esseva acceptate per le Senato Roman como imperator durante iste periodo e assi deveniva imperatores legitime. Verso 268, le imperio se habeva dividite in tres statos competente: le Imperio Gallic (includente le provincias roman de Gallia, Britannia e, brevemente, Hispania); le Imperio Palmyrene (includente le provincias oriental de Syria Palestina e Egypto); e, inter illos, le proprie Imperio Roman centrate in Italia.

Le regno de Aureliano (270–275) marcava un puncto de inflexion in le periodo de crise. Aureliano reuniu con successo le imperio per vincer le duo statos separtite, e duceva a termino un serie de reformas que adjutava a restaurar alicun mesura de stabilitate al economia roman. On dice que le crise finiva con Diocletiano e su restructuration del governamento imperial roman, del economia e del fortias militar.

Le crise resultava in tal profunde cambios que illo marca le transition inter le periodos historic del antiquitate classic e le antiquitate tardive.
Imperio Gallic

**Imperio Gallic** o **Imperio Gallo-Roman** es nomines usate in le historiographia moderne pro un parte de Europa occidental separate del Imperio Roman que functionava de facto como un stato separate de 260 a 274. Illo originava durante le Crise del Tertie Seculo, quando un serie de capites militar roman e aristocratas se declarava imperatores e prendeva le controlo de Gallia e le provincias adjacente sin tentar conquirir Italia o alteremente sequestrar le apparato administrative central roman.

Le Imperio Gallic esseva stabilite per Postumo in 260 in le suite de invasiones barbaric e instabilitate in Roma, e a su apogeo illo includeva le territorios de Germania, Gallia, Britannia e Hispania. Post le assassination de Postumo in 269, illo perdeva multo de su territorio sed continuava sub plure imperatores e usurpatores. Illo esseva reconquirite per le imperator roman Aureliano post le Battalia de Châlons in 274.
Tetrarchia

Le **Tetrarchia** esseva le systema instituite per le imperator roman Diocletiano pro guvernar le antique Imperio Roman per divider lo inter duo imperatores, le augusti, e lor collegas junior e successores designate, le *caesares*. Illo esseva mantenite in vigor inter le annos 293 e 324 post Christo.

Initialmente Diocletiano selectionava Maximiano como su caesar in 285, elevante le a co-augustus le anno sequente; Maximiano deberea guvernar le provincias occidental e Diocletiano administrerea le orientales. Le rolo del augustus esseva comparate a Jupiter, durante que su caesar esseva simile al filio de Jupiter, Hercule. Galerio e Constantio esseva nominate caesares in martio 293. Diocletiano e Maximiano se retirava le 1 de maio 305, elevante Galerio e Constantio al rango de *augustus*. Lor placias como caesares esseva a lor vice prendite per Valerio Severo e Maximino Daza.

Le systema ordinate de duo governatores senior e duo junior durava usque Constatio moriva in julio 306, e su filio Constantino esseva unilateralmente proclamate augustus e caesar per le armea de su patre. Le filio de Maximiano, Maxentio, contestava le titulo de Severo, se titulava princeps invictus, e esseva nominate caesar per su patre retirate in 306. Severo se rendeva a Maximiano e Maxentio in 307. Maxentio e Constantino esseva ambe recognoscite como augusti per Maximiano le mesme anno. Galerio nominava Licinio augustus pro le occidente in 308 e elevava Maximino Daza a *augustus* in 310.

Le victoria de Constantino super Maxentio in le Battalia del Ponte Milvio in 312 lassava le in controlo del parte occidental del imperio, durante que Licinio remaneva in controlo del est post le morte de Maximino Daza. Constantino e Licinio recognosceva conjunctemente lor filios – Crispo, Constantino II e Licinio II – como caesares in martio 317. Finalmente, le systema tetrarchic durava usque a circa 324, quando guerras civil mutualmente destructive eliminava le majoritate del pretendentes al poter: Licinio resignava como augustus post perder le Battalia de Chrysopolis, lassante Constantino in controlo de tote le imperio.

Le imperatores del dynastia constantinian reteneva alcun aspectos de governamento collegiate; Constantino nominava su filio Constantio II como un altere caesar in 324, sequite per Constante in 333 e su nepote Dalmatio in 335, e le tres filios supervivente de Constantino in 337 esseva declarate augusti conjuncte insimul, durante que le concepto del division del imperio sub plure imperatores conjuncte perdurava usque al cadita del Imperio Roman de Occidente. In le Imperio Roman de Oriente, *augusti* e *caesares* continuava a esser nominate sporadicamente.
Dynastia gordian

Le **dynastia gordian**, aliquando cognoscite como le **dynastia gordianic**, esseva de curte duration, regnante le Imperio Roman de 238 a 244 p.Chr. Le dynastia attingeva le throno in 238 p.Chr., post que Gordiano I e su filio Gordiano II se sublevava contra le imperator Maximino le Thrace e esseva proclamate co-imperatores per le Senato roman. Gordiano II esseva occidite per le guvernator de Numidia, Capeliano, e Gordiano I se suicidava pauc post, solmente 22 dies post que ille esseva declarate imperator. In 238, Pupieno e Balbino, qui non esseva del dynastia gordian, esseva declarate co-imperatores, sed le Senato esseva fortiate a facer de Gordiano III un tertie co-imperator in 238, a causa del demandas del populo roman. Maximino tentava invader Italia, sed ille esseva occidite per su proprie soldatos quando su armea deveniva frustrate. Post isto, le Garda Pretorian occideva Pupieno e Balbino, lassante Gordiano III como le sol imperator. Gordiano III regnava usque a 244 p.Chr. quando ille esseva o occidite post su traition per Philippo le Arabe, o occidite in le Battalia de Misiche; con su morte, le dynastia finiva e Philippo le Arabe deveniva imperator.
Dynastia flavie

Le **dynastia flavie**, que durava de 69 a 96 p.Chr., esseva le secunde linea dynastic de imperatores qui governava le Imperio Roman post le julio-claudios, includente le regnos de Vespasiano e su duo filios, Tito e Domitiano. Le flavios ascendeva al poter durante le guerra civil de 69 p.Chr., cognoscite como le Anno del Quatro Imperatores; post que Galba e Otho moriva in succession rapide, Vitellio deveniva imperator in le medie de 69. Su pretension al throno esseva rapidemente contestate per legiones stationate in le provincias oriental, qui proclamava lor commandante Vespasiano imperator in su loco. Le Secunde Battalia de Bedriacum inclinava le balancia decisivemente in favor del fortias flavie, qui entrava in Roma le 20 de decembre, e le die sequente, le Senato Roman declarava officialmente Vespasiano imperator, assi comenciante le dynastia flavie. Ben que le dynastia se monstrava de breve durantia, plure eventos historic, economic e militar significante occurreva durante lor regno.

Le regno de Tito esseva colpite per multiple disastros natural, le plus sever del quales esseva le eruption del Monte Vesuvio in 79 p.Chr., que videva le citates circumvicin de Pompei e Herculaneum esser completemente sepultate sub cinere e lava. Un anno postea, Roma esseva colpite per un incendio e un peste. Sur le fronte militar, le dynastia flavie esseva teste del assedio e destruction de Jerusalem per Tito in 70 p.Chr., post le fallite rebellion judee de 66. Conquestas substantial esseva facite in Grande Britannia sub le commando de Gneo Julio Agricola inter 77 e 83 p.Chr., durante que Domitiano esseva incapace de obtener un victoria decisive contra le rege Decebalo in le guerra contra le daces. In plus, le Imperio reinfortiava su defensas de frontiera per expander le fortificationes longo le Limes Germanicus.

Le flavios anque initiava reformas economic e cultural. Sub Vespasiano, nove impostos esseva concipite pro restaurar le finantias del Imperio, durante que Domitiano revalutava le numerario roman per augmentar su contento de argento. Un programma massive de construction esseva decretate per Tito pro celebrar le ascension del dynastia flavie, lassante multiple monumentos durabile in Roma, le plus spectacular del quales esseva le Amphitheatro Flavian, melio cognoscite como le Colosseo.

Le regno flavie finiva le 18 de septembre 96, quando Domitiano esseva assassinate. Ille esseva succedite per le consiliero e supportator flavie de longe data, Marco Cocceio Nerva, qui fundava le longeve dynastia nerva-antonin.

Le dynastia flavie esseva unic inter le quatro dynastias del Era del Principato, in que illo consisteva solmente de un homine e su duo filios, sin alcun familia extense o adoptate.
Dynastia julio-claudie

Le **dynastia julio-claudie** comprendeva le prime cinque imperatores roman: Augusto, Tiberio, Caligula, Claudio, e Neron.

Iste linea de imperatores governava le Imperio Roman, de su formation (sub Augusto, in 27 a.Chr.) usque le ultime del linea, le imperator Neron, committeva suicidio (in 68 p.Chr.).

Le nomine julio-claudie es un termino historiographic, derivate del duo familias que componeva le dynastia imperial: le Julii Caesares e le Claudii Nerones.
Dynastia constantinian

Le **dynastia constantinian** es un nomine informal pro le familia regnante del Imperio Roman de Constantio Chloro (morte in 306) usque le morte de Juliano in 363. Illo es nominate secundo su membro le plus famose, Constantino le Magne, qui deveniva le unic governante del imperio in 324. Le dynastia es anque appellate neo-flavie proque omne imperator constantinian portava le nomine Flavio, similmente al governantes del prime dynastia flavie in le prime seculo.
Dynastia valentinian

Le **dynastia valentinian** esseva un domo regnante de cinque generationes de dynastas, includente cinque imperatores roman durante le antiquitate tardive, durante quasi cento annos del medio del quarte al medio del quinte seculo. Illes succedeva le dynastia constantinian (r. 306–363) e regnava super le Imperio Roman de 364 a 392 e de 425 a 455, con un interregno (392–425), durante le qual le dynastia theodosian regnava e finalmente los succedeva. Le theodosianos, qui se maridava con membros del domo valentinian, regnava simultaneemente in le oriente post 379.
Dynastia theodosian

Le **dynastia theodosian** esseva un familia imperial roman que produceva cinque imperatores roman durante le Antiquitate Tardive, regnante super le Imperio Roman de 379 a 457. Le patriarcha del dynastia esseva Theodosio le Senior, cuje filio Theodosio le Magne esseva facite imperator roman in 379. Le duo filios de Theodosio deveniva ambes imperatores, durante que su filia se maritava con Constantio III, producente un filia qui deveniva un imperatrice e un filio qui anque deveniva imperator. Le dynastia de Theodosio se maritava con le domo regnante valentinian (r. 364–455) e regnava simultaneemente con illo, e esseva succedite per le dynastia leonid (r. 457–518) con le accession de Leon le Magne.
Imperio de Nicea

Le **Imperio de Nicea** (greco: Βασιλεία Ῥωμαίων) esseva le plus grande del tres statos-residuo grec fundate per le aristocratia del Imperio Byzantin que fugiva quando Constantinopole esseva occupate per fortias armate de Europa Occidental e venetian durante le Quarte Cruciada, un evento militar cognoscite como le Sacco de Constantinopole.
Imperatores illyrian

Le **imperatores illyrian** (latino: *Illyriciani*) esseva un gruppo de imperatores roman durante le Crise del Tertie Seculo qui proveniva del region de Illyria (latino: *Illyricum*, in le Balcanes occidental), e esseva elevate principalmente ex le rangos del armea roman (unde illes es classificate inter le assi-nominate imperatores de caserna). In le imperio, le generales illyrian habeva establite un potente casta militar.

In le 2nde e 3tie seculos, le Illyricum, que includeva le provincias sur le Danubio Inferior (Dacia, Rhetia, Pannonia, Moesia), teneva le plus grande concentration de fortias roman (12 legiones, usque a un tertio del armea total), e esseva un importante terreno de recrutamento. Le avantiamento de iste provinciales de basse origine esseva facilitate per un importante cambio in le politica imperial a partir del tempore de Gallieno (253–268), quando le alte cargos militar cessava de esser occupate exclusivemente per senatores. In loco de illo, soldatos professional de humile origine qui habeva ascendite per le rangos al posto de primus pilus (que implicava anque le admission al ordine equestre) esseva placiate como capites del legiones e occupava le structura de commando del armea.

Decio nasceva in Illyricum, sed ille proveniva de un ambiente senatorial; pro iste ration le periodo historic del imperatores illyrian propriemente dicite comencia con Claudio Gothico in 268 e continua in 284 con le ascension de Diocletiano e le institution del Tetrarchia. Iste periodo esseva multo importante in le historia del Imperio, post que illo representa le recuperation del Crise del Tertie Seculo, un longe periodo de usurpationes e difficultates militar.

Le Valentinianos posterior (364-392 e 425–455 p.Chr.) anque proveniva del region de Pannonia.
Revolta carausian

Le **revolta carausian** (286–296 p.Chr.) esseva un episodio in le historia roman durante le qual un commandante naval roman, Carausio, se declarava imperator super Britannia e Gallia septentrional. Su territorios gallic esseva reconquestate per le Cesar occidental Constantio Chloro in 293, post lo qual Carausio esseva assassinate per su subordinato Allecto. Britannia esseva recuperate per Constantio e su subordinato Asclepiodoto in 296.
Imperio de Trebisonda

Le **Imperio de Trebisonda** esseva un del tres statos-residuo byzantin del Imperio Byzantin que existeva durante le 13e seculo usque le 15e seculo. Le imperio consisteva del Ponto, o le angulo extreme nord-oriental de Anatolia, e portiones del sud de Crimea; illo esseva formate con le adjuta del interventiones de Georgia in Trebisonda.
Imperio de Thessalonica

Le **Imperio de Thessalonica** es un termino historiographic usate per alcun eruditos moderne pro referer se al stato grec de breve durantia centrate in le citate de Thessalonica inter 1224 e 1246 (sensu stricto usque 1242) e governate per le dynastia Komnenodoukas del Despotato de Epiro. Al momento de su stabilimento durante le lucta pro Constantinopole, le Imperio de Thessalonica, sub le capace Theodore Komnenos Doukas, rivalisava con le Imperio de Nicea e le Secunde Imperio Bulgar como le stato le plus forte in le region, e aspirava a capturar Constantinopole, poner un fin al Imperio Latin, e restaurar le Imperio Byzantin que habeva essite extinguite in 1204.
Conspiration tarquinian

Le **conspiration tarquinian** esseva un conspiration inter un numero de senatores e homines prominente del Roma antique in 509 a.C. pro restaurar le monarchia e pro remicter Lucio Tarquinio Superbo sur le throno. Le conspiratores esseva discoperite e executate. Le historia es parte del prime historia semi-legendari de Roma.

## Antecedente
In 509 a.C. le monarchia roman esseva evertite como resultato de un resentimento general al comportamento del rege Tarquinio le Superbe, e specialmente de su filio Sexto Tarquinio qui habeva violate Lucretia, un femina roman de origine nobile. Un colpo de stato, ducite per Lucio Junio Bruto, resultava in le expulsion del familia regal. Le Republica Roman esseva stabilite, e consules esseva elegite pro governar le citate sur un base annue.

## Conspiration formate, sed discoperite
Bruto esseva elegite como un del prime duo consules de Roma in 509 a.C. In ille anno, ambassadores del familia regal arrivava a Roma pro cercar de persuader le senato de render al regales lor effectos personal que habeva essite confiscate durante le colpo de stato. In secreto, dum le senato roman debatteva le requesta, le ambassadores cercava supportores del monarchia in Roma pro formar un conspiration pro readmitter le familia regal al citate. Duo fratres del sposa de Bruto, del familia Vitellii, ambe de qui esseva senatores, esseva le chefes del conspiration, insimul con tres fratres del Aquilii, e altere homines prominente cuje nomines non es plus recordate. Duo filios de Bruto, Tito Junio Bruto e Tiberio Junio Bruto, se univa a illes.

Tamen, un sclavo del Vitellii, habente essite teste de un reunion del conspiratores in le domo de su mastro (lo que Plutarcho affirma involveva un juramento horribile con sacrificio human e cannibalismo), alertava le consules qui immediatemente sasiva le ambassadores e le conspiratores sin grande tumulto.

## Punition
Le ambassadores del familia regal habeva persuadite le conspiratores a confirmar lor dedication al causa royalista per scripto, e per consequente le culpabilitate del conspiratores non esseva in dubita.

Le ambassadores esseva liberate, per respecto pro le jure de gentes. Tamen, le traitores esseva condamnate al morte, incluse le filios de Bruto.

Le consules sedeva sur le tribunal pro esser testes del execution. Le lictores esseva inviate pro exequer le punition. Le traitores esseva dispoliate nude, battite con virgas, e postea decapitate. Se dice que Bruto le consul erumpeva in emotion a vices durante le punition de su filios, ben que in altere chronicas se dice que ille spectava stoicamente dum le punition esseva executate.

Al sclavo qui habeva revelate le conspiration on concedeva su libertate e le stato de citatano roman, e ille recipeva anque un summa de moneta como recompensa.
Anarchia militar

Le termino **anarchia militari** refere al periodo de extreme instabilitate politic in le Imperio Roman durante le tertie seculo, approximativemente de 235 a 284 CE. Illo describe un era quando le throno imperial cambiava de mano frequentemente, sovente per coup e interventiones militar e non per succession ordinite. Le exercito deveniva le actor politic decisive, e le imperatores esseva sovente elevato e deposto per lor soldatos.

## Rollo del imperatores de caserna
Un caracter central del anarchia militari era le ascension del tal nominate *imperatores de caserna* (tamben cognoscite como *imperatores soldato*). Iste regnant obteneva poder per lor commando del fortias militar, plus que per linea aristocratic o approbation senatorial. Le major parte esseva officieres provincial o soldatos de carriera con experientia politic limitate. Lor legitimitate dependeva del fidelitate del legion, que poteva cambiar rapidamente.

Exemplos include:
* Maximin Thrax – le prime imperator ex le ranks del exercito, illustrante le nove via al poder.
* Valerian – capturate per le fortias Persa, symbolisante le vulnerabilitate del imperio.
* Aurelian – restaurava temporalmente le unitate imperial ante esser assassinate.
* Probus – un general con ideas de reforme, le cui homicidio per le tropas sublinia le instabilitate continuate.

Iste regnatos breve producteva un tenure medie de solmente alcun annos per imperator, contribuente al continuate tumulto politic.

## Consequentias
Le instabilitate de iste periodo habeva effectos profunde:
* Fragmentation politic, como rivales contendiva pro le poder.
* Vulnerabilitates de frontiera, proque commando cambiante debilitava le defesas frontaliere.
* Pression economic per le grande expenditiones militar e confiscationes.
* Incertitude social, durante le guerras civil e invasiones que perturbava le vita quotidian.
* Minacias externe, ex gruppos germanic e del Imperio Sasanian, explorava iste debilitate, challengeante ulterimente le autoritate Romano.

## Resolution e reformas
Le crisi comenciava a calmar con le ascension de Diocletiano in 284 CE. Su reformes, includente le establimento del tetrarchia e controles administrative plus fort, reduceva le frequentia de crisis de succession e separava governamento militar e civil. Iste medidas marcava le fin del anarchia militari e posava le fundationes pro le stabilitate imperial posterior.
Fluvio Euphrates

Le **Euphrates** es le fluvio le plus longe e un del plus historicamente importante de Asia Occidental. Junctemente con le Tigris, illo es un del duo riveros que defini Mesopotamia (que significa "le terra inter le riveros").

Originante in Turchia, le Euphrates flue trans Syria e Irak pro junger se al Tigris in le Shatt al-Arab in Irak, le qual se vacua in le Golfo Persic.

Le Euphrates es le dece-quinte rivero le plus longe in Asia e le plus longe in Asia del West, con circa 2.780 km, e un area de drainage de 440.000 km² que coveri sex paises.
Gallico

Le **gallico** es un lingua celtic extincte que esseva parlate in partes de Europa Continental ante e durante le periodo del Imperio Roman. In le senso stricte, le gallico esseva le lingua del celtas de Gallia (ora Francia, Luxemburg, Belgica, le major parte de Switza, Italia del Nord, assi como le partes del Pais Basse e Germania sur le ripa occidental del Rheno). In un senso plus large, illo comprende tamben varietates de celtic que esseva parlate trans un grande parte de Europa central (norico), partes del Balkanes, e Anatolia (galata), que on considera ha essite strectemente relatate. Le lepontico plus divergente de Italia del Nord ha tamben essite a vices includite sub le gallico.
Curia

**Curia** (plur.: curiae) in le antique Roma se refereva a un del gruppamentos original del citatanos, que finalmente esseva trenta in numero, e plus tarde se presumeva que omne citatano roman pertineva a un de illos. Ben que originalmente illos probabilemente habeva poteres plus ample, al fin del Republica illos se reuniva solmente pro poc fines: pro confirmar le election de magistratos con imperium, pro presentiar le installation de sacerdotes, le redaction de testamentos, e pro exequer certe adoptiones.

Le termino es usate plus amplemente pro designar un assemblea, consilio o corte, in le qual questiones public, official o religiose es discutite e decidite. Curias minor existeva pro altere fines. Le parola curia anque veniva a denotar le locos de assemblea, specialmente del senato. Institutiones simile existeva in altere burgos e citates de Italia.

In epochas medieval, un consilio de rege esseva frequentemente appellate un curia. Hodie, le curia le plus famose es le Curia que assiste le Papa in le governamento hierarchic del Ecclesia Catholic.
Cloaca Maxima

Le **Cloaca Maxima** (latin: *Cloāca Maxima*, litteralmente "Le plus grande systema de drenage") esseva originalmente construite pro drenar le aqua de pluvia del citate de Roma, e es un del prime systemas de drenage del mundo. Su nomine es ligate a illo de Cloacina, un dea roman.

Construite durante o le Regno Roman o le prime Republica Roman, illo esseva edificate in le antique Roma pro drenar le paludes local e eliminar le ruder del citate. Illo transportava le effluentia al fluvio Tibere, que curreva juxta le citate. Le cloaca comenciava al Forum Augustum e finiva al Ponte Rotto e Ponte Palatino. Illo comenciava como un canal a celo aperte, sed se developpava in un cloaca multo plus grande con le passar del tempore.

Agrippa renovava e reconstrueva grande parte del cloaca. Verso le prime seculo p.C., tote le dece-un aqueductos roman esseva ligate al cloaca. Post le cadita del Imperio Roman, le cloaca esseva ancora usate. In le seculo XIX, illo habeva devenite un attraction touristic. Alcun partes del cloaca es ancora usate hodie. Durante su epocha de splendor, illo esseva multo appreciate como un symbolo sacrate del cultura e del ingenieria roman.
Litteratura antique

Le **litteratura antique** es le insimul de litteraturas nate in le sino de differente civilisationes antique in le mundo, que include le ovras oral o scripte remarcabile per lor esthetica durante le Antiquitate.

In le prime tempores del historiographia europee, le litteratura antique se limitava frequentemente a illo del civilisationes grec e roman. Tamen, depost le epocha moderne e specialmente depost le 20e seculo, iste conception se ha expandite a altere civilisationes, como illos de India, Oriente Medie, Africa e le America precolumbian.
Dynastia severan

Le **dynastia severan**, alcun vices appellate le **dynastia septimian**, governava le Imperio Roman inter 193 e 235. Illo esseva fundate per le imperator Septimio Severo e Julia Domna, su sposa, quando Septimio emergeva victoriose del guerra civil de 193–197, que comenciava con le Anno del Cinque Imperatores. Lor duo filios, Caracalla e Geta, governava brevemente post le morte de Septimio.

In 217–218 il habeva un breve interruption del controlo del dynastia super le imperio per le regnos de Macrino (r. 217–218) e su filio Diadumeniano (r. 218), ante que le familiares de Julia Domna assumeva le poter, elevante su duo gran-nepotes, Elagabalo (r. 218–222) e Severo Alexandro (r. 222–235), in succession al cargo imperial.

Le feminas del dynastia, Julia Domna, le matre de Caracalla e Geta, e su soror, Julia Maesa, le matre de Julia Soaemias e Julia Mamaea, matres de Elagabalo e Severo Alexandro respectivemente, esseva omnes augustas potente. Illas esseva tamben instrumental in assecurar le positiones imperial pro lor parentes masculin.

Ben que Septimio Severo restabliva le pace post le tumulto del fin del secunde seculo, le regno del dynastia esseva disturbate per relationes familial instabile e instabilitate politic, specialmente le crescente poter del prefectos pretorian. Toto isto prefigurava le Crise del Tertie Seculo.