open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
David Crystal

## Biographia
Dr. **David Crystal** se graduava in anglese ab le "University College", de London, UK (BA, PhD), ille laborava in le "Survey of English Usage" (Sondage del uso de anglese), depois ille se jungeva al Departimento de Linguistica in Bangor (1963-5). Orator, Lector e Professor de Linguistica al "University of Reading" (1965-85), e plus tarde Professor Honorari de Linguistica in Bangor.

Dr. David Crystal ora labora ex su casa in Holyhear como scriptor/autor, orator e "broadcaster" super linguas e linguistica, e ille es editor del 'familia' Cambridge de encyclopaedias general. 

## Interesses de recerca

Un ex-editor de varie jornales e series de linguistica, su interesses de recerca ha includite intonation, grammatica, stilistica, e in le application de linguistica in contextos religiose, educational e clinic. Publicationes recente sue include le secunde editiones del obra "*The Cambridge Encyclopedia of Language*" e le dictionario "*The Penguin Dictionary of Language*", anque *Language Play, and Language Death*.
Referentia

**Definition:**

Un **referentia** es alco que refere o puncta a alco altere, o face un connexion o ligamine inter duo cosas. Le objectos que illo liga pote esser concrete, comp per exemplo libros o locationes, o abstracte, como per exemplo datos, pensatas o memorias.

----
**Exegese:**

In le semantica, referentia es le relation inter le substantivos/nomines o pronomines e le objectos, o inter le parlantes e le objectos.
Assi le nomine "Johan" se *refere* a "Johan"; le termino *illo* se refere a un objecto specificate previemente.

Alternativemente quando on dice "Johan", *on* se refere a Johan.

Alcun vices isto es appellate "denotation" pro claritate; ancora, parlantes solo face referentia usante parolas que *denota*. Le objectos referite son appellate le "referentes" de ille parola.

Referentia non es in general le mesme cosa que "signification", viste que multe parolas, includente verbos e adjectivos non refere ma ha su signification perfectemente obvie.

In ultra, como discoperiva Frege *referentia* non se tracta como identic al *signification* mesmo pro nomines (o substantivos): "Le stella del matino" e "Le stella del vespere" ambe face referentia al planeta Venus, ma il non esserea apparente si io non sapeva iste facto, si io non sape isto quando io lo dice tunc io non sape lo que mi parolas significa. (Isto duceva a Frege a distinguer inter le senso de un parola e su referentia).

----

In scientia computatorial, referentias son typos de datos que refere a un objecto in qualcun altere sito in memoria, e son usate pro le construction de un grande varietate de structuras de datos como per exemplo listas ligate. Le majoritate de linguas de programmation supporta alcun forma de referentia. Vide Informatica, Programmation.

----

Un puncto de referentia es un location usate pro describer un altere, pro medio de dar su position relative. Similarmente nos ha le concepto de **referentia marcate** (ambe in physica e figurativemente), etc.

----

In un bibliotheca, le termino *referentia* pote referer a un dictionario, encyclopedia o un altere obra de referentias que contine multe articulos super un grande varietate de themas in un volumine o serie de volumines. (Vide: Libro de referentia)

Non obstante, le parola *referentia* es anque usate pro significar que un libro non se pote portar extra del bibliotheca, e solmente pote esser usate intra muros.

Multe libros in le *[[departimento de referentia]]* de un bibliotheca son libros de referentia, il es dictionarios, encyclopedias, etc., ma alcun libros que son simplemente troppo grande o de precio alte non pote esser prestate e remane pro uso solmente in le bibliotheca, pro referentia e non pro prestar.
Ma il ha alcun dictionarios e altere libros pro referentia que si pote esser prestate e que son immagasinate con le altere libros del collection e non strictemente in le section de *referentia*.

## Vide etiam
* Libro de referentia 
* Departimento de referentia
* Lista de tabulas de referentia
Jean Piaget

**Jean Piaget** (9 de augusto 1896 — 16 de septembre 1980), era un psychologo francese et switze, cognoscite pro le organisation del disveloppamento cognitive in un serie de stadios. 

Pro exemplo ille delinea quatro de iste stadios del disveloppamento cognitive: 
# Sensorimotor 
# Preoperational 
# Operational concrete 
# Operational formal 

Iste quatro stadios ha le sequente characteristicas: 
# sequentia invariante 
# universal (*non* culturalmente specific) 
# relationate al disveloppamento cognitive, *ma*... 
# generalisabile a altere functiones 
# le stadios son logicalmente organisate integralmente 
# il es un hierarchia natural de sequentias de stadios (cata stadio successive incorpora elementos del stadios previe, ma es plus differentiate e integrate) 
# le stadios representa differentias qualitative in modos de pensar, non mermente in differentias quantitative 

Le theoria de Piaget suppone que le gente disveloppa *schemas* (modellos conceptual) per assimilation o per accomodation de nove information. Iste conceptos pote esser explicate como le adjustamento de nove information in schemas existente, e le alteration de iste schemas existente pro le possibile accomodation de nove information, respectivemente. 

Benque alcun del ideas de Piaget resimila a illos de Lev Vygotsky, Piaget non sapeva del labor de Vygotsky. 

Originalmente un giologo marin, con specialisation in le molluscos del Laco de Geneva, Piaget usava su studios in biologia disveloppamental quando ille observava le maniera in que su parve filias veniva a comprender le mundo circum illas. 

Le theorias de Piaget super le disveloppamento psychologic ha influentiate le philosophia del education moderne. Inter alteres, le philosopho e theorista social Jürgen Habermas ha incorporate le ideas de Piaget in su labor, specialmente in le Theoria de action communicative. 

Piaget anque ha habite un impacto considerabile in le campo de scientia computatorial. Seymour Papert ha usate le ideas de Piaget in le disveloppamento del linguage de programmation Logo. Alan Kay ha usate le theorias de Piaget como le base pro le concepto del systema de programmation appellate Dynabook, que esseva primemente discutite in le "Xerox Palo Alto Research Center", o Xerox PARC. Iste discussiones ha ducite al disvelopamento del prototypo Alto, le qual explorava pro le prime vice tote le elementos de un GUI (interfacie graphic de usator), e influentiava le creation de omne le interfacies computatorial que appareva in ultime duo decennios usque nunc. 

## Vide etiam
* Lawrence Kohlberg "Theory of Moral Development" (Theoria del disveloppamento moral)
2 de februario

## Eventos

## Nascentias
* 1882: James Joyce, scriptor irlandese
* 1926: Valéry Giscard d'Estaing, Presidente de Francia
* 1942: Isabel Allende, scriptor chilen
* 1977: Shakira, compositor e cantator colombian

## Mortes
* 1594: Giovanni da Palestrina, compositor italian
* 1970: Bertrand Russell, philosopho e logico britannic
* 1979: Sid Vicious, bassista anglese
* 1992: Theodor Gaster, erudito britannic-statounitese del Biblia
* 1994: Marija Gimbutas, archeologo lituan-statounitese
* 2021: Tom Moore (militar), britannic militar e collector de fundos

## Dies festive
* Die mundial de zonas humide
1882

**Le [[anno]] [[mille]] [[octo]] [[cento]]s [[octanta-duo]].**

## januario

## februario
### Nascentias
* 2 de februario: James Joyce, scriptor e poeta irlandese

## martio

## april

## maio

## junio

## julio

## augusto

## septembre

## octobre

## novembre

## decembre

## sin data precise
13 de januario

## Eventos

## Nascentias
* 1942: Carol Cleveland, actrice britannic-statounitese

## Mortes
* 1941: James Joyce, scriptor irlandese
* 2021: Siegfried Fischbacher, membro del duo Siegfried & Roy de magicos statounitese

## Dies festive
Jean-Jacques Rousseau

**Jean-Jacques Rousseau** (Geneva, Switza, 28 de julio 1712 — Ermenonville, Francia, 2 de julio 1778) Scriptor e philosopho switze (Switza e Francia reclama su nationalitate), de lingua francese.

Orphano de su matre, abandonate per su patre al etate de dece annos, adoptate e plus tarde rejectate per le seniora de Warens, Jean-Jacques Rousseau suffreva multo a causa de su situation familiar, de su solitude e del incomprension de su ambiente; lo que le portava a su philosophia del homine, basate in le libertate de conscientia del individuo e in un vision multo negative del societate, al qual ille accusa de corrumper le.

Ille cerca le felicitate del homine trans un major autenticitate (se senti proxime al natura) e del harmonia inter le individuos mediante un *contracto social* equalitari.

Le discordia inter le homines se debe secundo ille a problemas linguistic (*Essayo super le origine del linguas*, non completate) e super toto politic: (*Discurso super le scientias e le artes* in 1750; *Discurso super le origine e le fundamentos del inequalitate inter le homines* en 1755; e *Del contracto social* in 1762).

Secundo Rousseau, le societate non respecta principios ethic basic, tanto in le vita public como in le vita private. Iste preocupation appare in tote su obras, tanto philosophic (*Émile ou de l'éducation*) como autobiographic (*Le confessiones*, posthume), (*rêverie d'un promeneur solitaire*, posthume) e in su novellas: *Julie ou la nouvelle Héloïse* (1761). 

Jean-Jacques Rousseau participava in L'Encyclopédie, encyclopedia dirigite per Denis Diderot, con articulos super le musica.

Su obras non esseva semper ben recipite. In particular, le parlamento de París condemnava su libro *Émile* que tracta del education del juvenes, e Rousseau debeva fugir a Switza, e depois al territorio de Neuchâtel, proprietate del rege de Prussia. In 1765 le philosopho anglese David Hume le invitava e albergava in Anglaterra.

## Citationes de Rousseau
* *Le homine es naturalmente bon, il es le societate que le corrumpe.*
* *Renunciar a su libertate es renunciar a su qualitate de homine.*
* *Conscientia! Conscientia! Divin instincto.*

## Vide etiam
* Education
1941

**Le [[anno]] [[mille]] [[novem]] [[cento]]s [[quaranta-un]].**

1941 es le tertie anno del Secunde Guerra Mundial.

## januario
### Mortes
* 13 de januario: James Joyce, scriptor e poeta irlandese

## februario

## martio

## april

## maio
* 12 de maio: Konrad Zuse monstra le Zuse Z3 in Berlin pro le prime vice.

## junio

## julio

## augusto

## septembre

## octobre

## novembre

## decembre
* 7 de decembre: Aviones naval de Japon attacca le base naval american Pearl Harbor in Hawaii sin declaration formal de guerra. Le Statos Unite de America entra in le Secunde Guerra Mundial.
* 10 de decembre: Germania declara le guerra contra le Statos Unite de America.

## sin data precise
Calendario islamic

Le calendario islamic (o calendario Hijri) es un calendario exclusivemente lunar, illo es fornmate per 12 menses basate super le rotation del luna.
Pois que le periodo de revolution synodic es de circa 29,53 multiplicate per 12 face un total de 354,36 dies al anno, ergo le calendario islamic es plus breve del calendario gregorian.

Le calendario islamic es basate super le Qur'an (Sura IX, 36-37) e su juste conformitate es un deber pro tote le musulmanes.

Le calendario islamic es le calendario official in alicun paises arabic alteres lo usa unicamente pro scopos religiose dum illes usa le calendario gregorian pro scopos civil.


Le nomines del menses
1Muharram
2Safar
3Rabi' al-awwal (Rabi' I)
4Rabi' al-thani (Rabi' II)
5Jumada al-awwal (Jumada I)
6Jumada al-thani (Jumada II)
7Rajab
8Sha'ban
9Ramadan
10Shawwal
11Dhu al-Qi'dah
12Dhu al-Hijjah


*(Le nomines del menses pote haber un differente diction a causa del differentias del traduction del [[lingua arabe|alphabeto arabic]])*

Cata mense initia quando le Luna Crescente, post le Luna Nove, es per le prime vice vidite per un esser human.

### Como on conta le annos in le Calendario Islamic?

Le annos es contate desde le 16 julio 622 d.C. quando Mahomet fugiva del persecutiones del habitantes de Mecca pro refugiar se in Medina, in tal data initiava le anno 1 AH (Anno Hegirae)

Per exemplo le anno 1997 del calendario gregorian corresponde al anno 1418 AH, isto a causa del facto que le calendario islamic es plus breve de 11 dies del calendario gregorian.
Nitrogeno

**Nitrogeno**, o **azoto**, es un elemento chimic de symbolo **N** e numero atomic 7. In su forma molecular, N2, illo es un gas a temperatura ambiente. Illo representa circa 78% del composition del atmosphera terrestre.
Illo es un gas incolor, inodor e insipide.
Mailing-list

Un **mailing-list** (litteralmente, *lista de correspondentia*, ab lingua anglese) o **lista de discussion** es un servicio de Internet que permitte a cata membro inscribite:

# inviar e-mail super un subjecto determinate a tote le altere inscribitos;
# reciper e-mail inviate per le altere inscribitos.

Multe mailing-lists es sub regulas particular de conducta le quales cata membro debe respectar. Generalmente le messages debe tractar de un thema particular.

Alcun mailing-lists es subjecte a *moderation*; in tal caso le messages inviate es controlate per un moderator ante esser transmittite al membros del lista.
Paul Dirac

**Paul Adrien Maurice Dirac** (8 de augusto 1902 in Bristol, Anglaterra – 20 de octobre 1984 in Tallahassee, Florida, SUA). Ille studiava ingenieria in su citate natal e obteneva su grado in physica e mathematica al universitate de Cambridge, ubi, in 1932, ille deveniva professor de mathematica in le Professorato Lucasian, le qual esseva occupate per Isaac Newton ante duo seculos. Post su retiro, professor Dirac partiva pro viver in Tallahassee, Florida, ubi ille inseniava al universitate statal de Florida ab 1971 usque su morte.

Professor Dirac esseva un membro del Societate Royal desde 1930 e etiam ganiava le Medalia Royal in 1952. Ille anque recipeva le Premio Nobel in commun con Erwin Schrödinger in 1933 pro su invention del bellissime e fundamental equation relativistic de unda. Con iste equation de unda, ille poteva predicer le existentia del intrinsic spin del electron e del anti-particula del electron, le positron. Iste importantissime discopertas esseva facite quando Dirac habeva solmente 23 annos de etate. Su travalios additional include su formulationes del theoria quantic del campos, statistica del campos e particulas, theoria del unda gravitational e le prediction de monopolos magnetic.

Dirac veniva pro le prime vice a Trieste in junio de 1968 pro le occasion del Symposio International super le Physica Contemporanee, ubi ille pronunciava un discurso super le methodos del physica theoric. Post iste symposio, Dirac esseva un invitato de honor al Centro durante un mense tote anno usque su decesso. In 1972, al symposio super le Conception Physicistic de Natura, organisate in honor de Dirac pro le occasion de su 70me anniversario, ille dava un discurso super le constantes fundamental e le disveloppamento de iste constantes trans le tempore. Dirac etiam attendeva le incontro de Marcel Grossman, tenite al Centro in le anniversario centennial del nascimento de Albert Einstein in 1979.

Abdus Salam, qui institueva le Medalio, esseva studiante de Dirac a Cambridge e il esseva post haber ascoltate le discursos de Dirac que ille decideva devotar su vita al recerca, in loco de devenir un servitor civil in su pais. Ille continuava in contacto con su maestro e deveniva su amico.

## Ligamines externe

* Paul Dirac al sito official del Premio Nobel.
Lingua auxiliar international

Un **lingua auxiliar international** es un lingua intendite pro communication inter plure nationes, que es neutral, i.e. non es le lingua natal de qualcunque populo existente.

Un motivo commun ma nullemente general de voler introducer un lingua auxiliar international es voler unir le humanitate e per isto promover le pace mundial e meliorar le comprehension e cooperation inter humanos de diverse paises e culturas.

Durante le ultime seculos il habeva plure tentativas de introducer un lingua auxiliar international a in usage general, ma usque ora necun projecto ha succedite totalmente.

Le linguas auxiliar international con le plus grande numero de parlantes hodie es Esperanto e Interlingua de IALA.

Le Union Europee e le Nationes Unite lucta con le traductiones e interpretationes inter un massa de diverse linguas "official" parlate e scripte. Tote le labor con traductiones etc. augmenta le possibilitate de miscomprehensiones, traductiones erronee, crea barrieras e costa multe tempore e ressources.

## Vide etiam
* Lingua artificial
* Lingua auxiliar zonal
* Interlinguistica
* International Auxiliary Language Association
Computator

Un **computator** (o *computer* /komˈpjuter/, termino original ex anglese) es un machina que processa datos secundo un procedura formal, le algorithmo. Le majoritate del computatores son apparatos digital, sed existe de facto etiam computatores analogic.

Originalmente le parola anglese *computer* describeva personas qui faceva calculationes complexe, con o sin adjuta mechanic. Plus tarde le termino esseva usate pro denominar apparatos.

Computatores moderne son usate pro multo plus que solmente pro applicationes mathematic. Multe cargas administrative e financiari son delegate al computator, assi como le provision de information (internet) e de jocos. Computatores mesmo fabrica cosas material, per exemplo in le caso de robots a un banda transportator.

Un scientia qui se disveloppava insimul al computator es le informatica.

Un computator debe, pro poter functionar, esser providite de un programmas, le parte logic, o software. Le electronica del qual le computator consiste, le material physic, se appella hardware.

A causa del extense miniaturisation e augmentation de rapiditate, il ha un crescente possibilitate de implementar functionalitate in le software que previemente existeva in le hardware. Le avantage de un tal disveloppamento es que le functionalitate pote esser addite posteriormente. Tal programmas se appella sovente firmware.

Desde 1981 e sempre plus, le computator personal, le tablettas e le telephonos intelligente ha devenite gradualmente un parte essential del vita quotidian.

## Como es applicate le computator
Computatores in le officio moderne es sovente interconnectite in un rete computatorial, in le qual usatores diverse utilisa con su proprie software e datos immagazinate in un servitor. Pro obtener informationes de Internet on usa sovente un modem o, in caso de un grande rete computatorial, un router, e optionalmente un servitor proxy pro filtrar datos de Internet.

Un application de computatores ancora multo in disveloppamento es le intelligentia artificial qui es applicate i.a. in le videojocos e in le robotica.

In casa computatores es sovente usate pro jocar jocos, consultar information via Internet, communicar via e-mail, conversar in linea (chat) o discuter cosas in foros. Le generation actual de computatores anque es ben usabile pro rediger files digital photographic e videographic. Etiam illos es sovente usate in obras artistic, como designo e arte (ambe in 2 o 3 dimensiones), musica, e scriptura, como narrativas fictional o prosa. Multe personas usa etiam le computator pro correspondentia o pro lor administration.
Calendario hebree

Le actual definition del Calendario Hebree esseva stabilite per le presidente del Sinedrio Hillel II circa in 359 d.C. Le characteristicas original de su calendario es comocunque incerte. Le Calendario Hebree es usate per le Judeos de omne le mundo pro scopos religiose, e illo es le Calendario official in Israel. 
Le Calendario Hebree usa como referentia le Sol e le Luna, in effecto on cerca de facer in modo que su annos coincide con le anno tropic e que su menses coincide con le periodo de revolution synodic del Luna. Iste in effecto es un systema complexe e le regulas del Calendario Hebree es ergo fascinante. 
Le annos pote esser commun de 12 menses lunaric, o embolismic di 13; le unes e le alteres pote esser sia in defecto (353 o 383 dies), sia regular (354 o 384 dies), sia abundante (355 o 385 dies). Un cyclo di 19 annos (12 commun e 7 embolismic) reconduce le initio del anno al mesme data solar. Su tal cyclo le durata media del anno es de 365,2468 dies. 
Cata mense initia approximativemente con le arrivata del Luna Nove. Le nomines del menses e lor dimension es: 


Le nomines del menses
n.mense
defectoregularabundante

1Nisan (Abib)
303030
2Iyyar (Ziv)
292929
3Sivan
303030
4Tammuz
292929
5Av
303030
6Elul
292929
7Tishrei (Ethanim)
303030
8Heshvan (Bul)
292930
9Kislev
293030
10Tevet
292929
11Shevat
303030
12Adar
292929
13Adar I
303030
dimension
353/383354/384355/385



*(Le nomines del menses pote haber un differente diction a causa del differentias del traduction del [[lingua hebree|alphabeto hebree]])*

Le mense Adar I es presente solo in le annos embolismic. 
Es interessante notar que in le annos commun (de 12 menses) regular, le dimension del menses se alterna inter 30 e 29 dies. In celle abundantes es addite un die al mense Heshvan e in celle de defecto es subtraite un die ab Kislev.
Le alternar se de 30 e 29 face in modo que cata anno initia con un Luna Nove como tamben cata mense del anno. 
Le annos embolismic o bisextil, es illos que dividite per 19 da un del sequente restos: 0, 3, 6, 8, 11, 14 o 17.

### Conto del annos

Le annos es contate desde le creation del mundo, que secunde le tradition judee sia advenite in 3761 a.C., in tal data initiava le anno 1 AM (Anno Mundi).
Calendario positivista

Le **calendario positivista** es un calendario ideate in 1834 per le abbate Marco Mastrofini (un sacerdote catholic italian) e reproponite in 1849 per Auguste Comte.

Le calendario es componite per 13 menses, longe 364 dies que include un o duo dies extra. Cata un del 13 menses es formate per 28 dies, ha exactemente 4 septimanas e cata mense initia sempre in le mesme die del septimana, ergo il es sufficiente vider un sol mense pro cognoscer tote le configuration del integre calendario perenne.

Le nomines del menses es:


Elio
Mercurio
Venere
Terra
Luna
Aere
Jove
Crono
Uranio
Neptuno
Plutone
Galaxia
Cosmo


**Calendario perenne**
Dom
Lun
Mar
Mer
Jov
Ven
Sab

1234567

891011121314

15161718192021

22232425262728


Le calendario presenta duo dies extra que on trova foras del structura del septimana, illos es le prime die del anno scribite 00/00/anno que on trova al initio del anno, e le die bisextil in caso de annos con 366 dies, scribite assi: 00/07/anno e illo cade inter junio e julio.

Il ha duo grande avantages in iste calendario perenne:

* le calendario es equal per tote le annos, ergo illo non debe esser imprimite omne anno.
* omne die del anno cade in le mesme die del septimana, facilitante le memorisation del calendario.

## Notas


## Vide etiam
* Calendario
* Calendario positivista interactivo
Turing complete

In le theoria de computatores e fictive e real, de linguages de programmation, e de altere systemas logic, un **systema Turing complete** es un systema que ha un poter computational equivalente a un machina de Turing universal. Le concepto es nominate in honor de Alan Turing.

In altere parolas, le systema e le machina universal de Turing pote emular le un le altere. Nulle computator satisface iste requirimento completemente, proque un machina de Turing ha un capacitate de immagazinage illimitate, impossibile de emular in un apparato real. Con iste exception, totevia, tote le computatores moderne es systemas Turing complete, como es tote le linguages de programmation pro uso general.

Le stato complete de un systema Turing es significative in que omne designo plausibile de un apparato computational inventate usque ora (mesmo computatores quantic) pote esser emulate per un machina de Turing universal. Assi, un machina que pote ager como un machina de Turing universal pote, in principio, exequer omne calculation del qual *omne* altere computator es capace. Nota, nonobstante, que isto dice nihil super le effortio requirite pro scriber un programma pro le machina, ni super le tempore requirite pro facer un tal calculation.

Vide le articulo super le theoria de computabilitate pro un longe lista de systemas Turing complete, assi como plure systemas minus potente, e plure systemas theoric que es mesme plus potente que un machina de Turing universal.

## Vide etiam

* Alan Turing
* These de Church-Turing
* Machina de Turing
* Theoria algorithmic de information
* Libro A New Kind of Science per Stephen Wolfram
Emulator

Un **emulator**, in le senso plus general, duplica le functiones de un systema con un altere systema (i.e. forni un **emulation** de illos) a fin que le secunde systema duplica le aspecto e le comportamento del prime systema. (Contrasto con simulation).

Le forma de emulation le plus commun es un emulator de software. Un emulator de software es un programma de computator permittente que certe programmas es executate in un platteforma (architectura de computator) e/o systema de operation pro le qual illos non esseva originalmente scribite. Isto es facute per "emular", o reproducer, le comportamento de un typo de computator in un altere per acceptar le mesme datos, executar le mesme programmas, e attinger le mesme resultatos.

In un senso technic, le these de Church-Turing implica que omne ambiente de operation pote esser emulate intra omne altere. In le practica, isto pote esser assatis difficile, particularmente quando le comportamento exacte del systema a esser emulate non es ben documentate e ha essite deducite per ingenieria reverse. Isto anque dice nihil super restrictiones de tempore; si le emulator non executa programmas tanto rapidemente como le hardware original, le software in emulation pote esser executate multo plus lentemente que illo haberea essite executate in le hardware original.

Le majoritate del emulatores simplemente emula un architectura de hardware. Si un systema de operation specific es requirite pro le software desirate, isto debe tamben essite providite (e pote mesme esser emulate). E le systema de operation e le operation essera alora interpretate per le emulator, plus tosto que esser executate per le hardware natal. Aparte de iste interpretator pro le linguage del machina emulate, alcun altere hardware (como apparatos pro introduction e pro rendimento) debe anque esser fornite in forma virtual: si per scriber a un location specific in le memoria on pote influentiar le aspecto del schermo, per exemplo, alora isto debe tamben esser emulate.

## Emulation de computatores antique

Un uso popular de emulatores es executar software, sovente jocos, scribite pro hardware que non es plus vendite o disponibile, tal como le Commodore 64 o modellos initial del Amiga. Le emulation de istos in systemas de computator moderne es generalmente minus effortiose que depender super le machina original, que pote esser inoperational. Nonobstante, questiones re le licentias del software pote requirer que autores de emulatores scribe software original que duplica le functionalitate del ROM e del BIOS del computator original.

Disveloppatores de software pro systemas integrate o consolas pro jocos de video sovente designa lor software in un emulator specialmente accurate appellate un simulator ante provar lo in le hardware real, a fin que le software pote esser producite e probate ante que le hardware final existe in grande quantitates, a fin que illo pote esser probate sin pender le tempore de copiar le programma al hardware, o a fin que errores pote esser solvite a un basse nivello sin introducer le effectos lateral de un debugger.

## Lista de emulatores

Pro un lista de emulatores, vide :en:List of emulators.
Fuso horari

**Fusos horari** es sectiones del globo terrestre (vide: fuso (geometria)) que super le quales vige un hora commun. Anteriormente le personas usava le hora solar apparente, lo que resultava que le hora differeva legiermente de un citate al altere. Le fusos horari rectificava le problema partialmente adjustante le horologios de un region al mesme hora solar medie. Le fusos horari generalmente es centrate in meridianos de un longitude multiple de 15°; totevia, como le mappa monstra, le formas del fusos horari pote esser bastante irregular a causa del frontieras del paises.

Tote le fusos horari es definite in relation al UTC (*Universal Tempore Coordinate*). Le puncto de referentia pro le fusos horari es le prime meridiano (longitude 0°).
Fuso (geometria)

Le **fuso** o **digono** es un portion de superficie spheric comprehendite inter duo semiplanos que parti de un diametro del sphera.

Area del fuso:
:\frac{\theta}{2\pi} \times 4\pi R^2 = 2\theta R^2
ubi
* θ = le angulo inter le duo semiplanos
* R = radio del sphera
Afonso Henriques

Filio del conte Don Henrique de Burgundia e de Dona Teresa filia de Alfonso VI de Leon. *'Don Afonso Henriques*, nasceva possibilemente in Guimarães, (Oliveira do Castelo) in 25 julio de 1109 e moriva in Coimbra in 6 decembre de 1185. In 1145/1146 sponsava Dona Mafalda, qui nasceva in data incerte, e moriva in Coimbra in 4 novembre de 1157, filia de Amedeo III, conte de Savoia e Pedemonte, e del contessa Mafalda de Albon.

Post le morte de su patre in 1112, prendeva un position politic in oposition a su matre Dona Teresa (qui appoiava le partito del Travas).

In le battalia de San Mamede, que eveniva in 24 junio 1129, al portas de Guimarães, Portugal. Le armea commandate per Don Afonso Henriques e le Contes portucalese luctava contra le armea commandate per Dona Teresa e le Contes gallecian. Le victoria de Don Afonso Henriques resultava in le prime passo per le autonomia del Contado Portucalese que plus tarde portava al fundation de Portugal. 

In 1143 Don Afonso Henriques declara vassallage al Sancte Sede obtenente le bulla de 1179, con le qual le Papa Alexandre III designava per le prime vice Don Afonso Henriques rege al qual dava le derecto de conquirer terras al Mauros super le quales altere princes cristian non habeva derectos anterior.
Sylvia Pankhurst

**(Estelle) Sylvia Pankhurst** (5 de maio 1882 in Manchester, Anglaterra – 27 de septembre 1960 in Addis Ababa, Ethiopia) esseva un socialista-feminista in le campania del movimento suffragette.

## Biographia
Illa esseva un filia del Dr. Richard Pankhurst e Emmeline Pankhurst.

In 1906 illa comenciava travaliar a tempore - plen con le Women's Social and Political Union con su soror Christabel Pankhurst e su mattre Emmeline Pankhurst.

In 1912 illa rumpeva con le WSPU super le promotion del gruppo pro attaccos de incendiarismo. Sylvia establiva le East London Federation of Suffragettes (ELFS), lo qual durante le annos evolveva politicamente e cambiava su nomine appropriatemente, primo a Womens Suffrage Federation e depois al de: Workers' Socialist Federation. Le gruppo brevemente adoptava le nomine de *[[Communist Party]], British Section of the [[Third International]]*, ma lassava ille titulo in favor de unir se con altere gruppos communista pro formar le CPGB (Partito Communista de Grande Britannia). Sylvia a iste puncto se adhereva al leve o communismo de consilio e illa esseva plus tarde expellite ab ille organisation. Sylvia esseva un importante figura in le movimento communistic al tempore de attender meetings e del "International" de in Russia e Amsterdam e anque meetings She debatteva con Lenin e illa supportava communistas del leve como Amadeo Bordiga e Anton Pannekoek.

Expellite ab le CPGB illa lanciava le Workers Communist Party ma su existentia esseva ephemere.

In le medietate del annos 1920 illa se distantiava del politica communista in favor al anti-fascismo e anti-colonialism. Plus tarde illa veniva a supportar a Haile Selassie e moriva in Ethiopia in 1960.

## Publicationes

Illa scribeva le libro *DELPHOS: The future of International Language*, (1935, London).

Anque illa fundava le publicationes: 
* *[[Womens' Dreadnought]]* in 1914 (le qual cambiava su nomine plus tarde a *[[Workers' Dreadnought]]*)
* *[[The New Times]]*
* *[[Ethiopia News]]* in 1936.

## Altere ressources
* *Sylvia Pankhurst, a life in radical politics* per Professor Mary Davis, un membro del Committee Memorial pro Sylvia Pankhurst . , publicate per Pluto Press, 1999
* *Sylvia Pankhurst, a crusading life 1882-1960*, per Shirley Harrison. , publicate per Aurum Press, 2003

## Ligamines externe

* Sylvia Pankhurst  - Pagina de su biographia in "Spartacus Educational"
* **Sylvia Pankhurst Memorial Committee**, SERTUC, Congress House, Great Russell Street, London WC1B 3LS, UK. **Email** megan@gn.apc.org
Zoroastre

**Zoroastre**, es un del grande inseniantes del Oriente, le fundator del Zoroastrismo, le qual esseva le religion national del populo Perso-Iranian desde le tempore del Achaemenidas al fin del periodo Sassanide. Le nomine Ζωροάστρης es le corruption del forma grec pro le avestic **Zarathustra** (Modern Persian: **Zartosht** o زرتشت). Su signification es obscur; ma illo certemente contine le parola 'ushtra', "camelo."

## Evidentia de su vita

Zoroastre esseva jam ben cognoscite in le antiquitate classic como le fundator del famose sapientia del Magos. Su nomine non es mentionate per Herodoto in su description del religion Medo-Perse (i. 131 seq.). Illo occurre le prime vice in un fragmento de Xantho (29), e in le *Alcibiades* de Platon (i. p. 122), qui le appella le filio de Oromazdes. Pro scriptores occidental, Zoroastre es sempre le Mago, o le fundator del integre systema de Magia (Plutarcho *de Is. et Osir.* 46 ; Platon *loc. cit.*; Diogenes Laertius prooem. 2; le passages in Jackson’s *Zoroaster,* 6 seq.). On alcun vices le appella un Bactrian, e altere vices Medio o Perse (cf. Jackson, *op. cit.* 186). Le ancianos anque narra alcun parve episodios del infantia de Zoroastre e su vita solitari. Assi, secundo Plinio (*[[Pliny's Natural History|Nat. Hist.]]* vii. 15), ille surrideva le prime die de su vita, durante su nascentia, dicite trovate in le Zardus/it-Nãma -- e viveva in le deserto solmente mangiante caseo (xi. 97). Plutarcho parla de su relationes con le divino, e le compara con Lycurgus e Numa Pompilius (*Numa,* 4). Dio Chrysostom, le contemporaneo de Plutarcho, declara que ni Homero ni Hesiod cantava del carro e cavallos de Zeus con tante merito como Zoroastre, de qui le persas diceva que ab le amor al sapientia e justitia, ille se retirava ab le compania del gente, e viveva in solitude in un montania. Le montania esseva consumite per foco, ma Zoroastre escappava sin esser ferite e parlava al multitude (vol. ii. p. 60). Plutarcho, basante se partialmente sur Theopompus, parla de su religion in su "Isis e Osiris" (cc. 46-47). Ille da un fidel explication del doctrinas, mythologia e systema dualistic del Mago Zoroastre..

Como in le periodo in le qual ille viveva, omne le grecos jam habeva perdite lor ver perspectiva. Hermodorus e Hermippus de Smyrna le pone a 5000 annos ante le Guerra de Troia, Xanthus 6000 annos ante de Xerxes, Eudoxus e Aristotele 6000 annos ante le morte de Platon. Agathias mentiona (ii. 24), con veracitate perfecte que il non es possibile determinar con certitude quando ille viveva e legislava le "Persas", e adde "dice que Zoroastre viveva sub Hystaspes, ma non lo face clar si per iste nomine illes vole dicer le patre de Darius I o un altere Hystaspes. Ma, qualcunque esseva le data sue, ille esseva lor instructor e inseniante in le religion Magic, modificava lor previe costumes religiose.
Encephalopathia spongiforme bovin

Popularmente cognite como le *maladia del vacca folle,* le **encephalopathia spongiforme bovin (ESB)** es un maladia transmissibile in vaccas causate per priones, que es proteinas multo stabile que se accumula in le cerebro. Altere maladias causate per priones es le maladia de Creutzfeldt-Jakob e le *[[kuru]]* in humanos, e le *[[scrapie]]* in oves.

Le duration de incubation de iste maladias es multo longe, plure annos, ma duce finalmente sempre al morte.
Symptomas commun del ESB es comportamento abnormal, hypersensibilitate a stimulos externe como sonos, e mal capacitate de coordination.

Le prime caso de ESB occureva in Grande Britannia in 1986. 37.000 casos occurreva ibi in 1992 ma postea le maladia ha decrescite de plus in plus gratias al prohibition de usar residuos de macellerias como componentes in forrage pro vaccas e altere ruminantes. Proteinas fabricate de ossos e carne, molite e siccate, ha essite commun como tal componentes. Certemente isto esseva le via de transmission, forsan primarimente ab oves con scrapie, e postea anque ab vaccas contaminate con ESB.

Pois que priones in carne in alcun casos ha causate un maladia simile al maladia de Creutzfeldt-Jakob, le controlo de iste maladia es multo importante. In plure paises on nunc in le macellerias separa le partes le plus periculose del corpore como cerebro, medulla spinal e grande nervos e in certe situationes anque le ossos. Animales del quales on sape que illos es contaminate naturalmente essera destruite per incineration. In plure paises on anque examina certe animales abattite que ha essite san. Iste investigationes que es costose es facite in le medulla spinal.

Le maladia ha occurrite anque in multe altere paises europee ma non tanto frequentemente como in Grande Britannia. Singule casos ha occurrite in Canada e in 2003 anque in le Statos Unite de America ma ille vacca esseva importate ab Canada.
Poesia espaniol

Le **poesia espaniol** es le poesia scribite in espaniol.

## Autores
* [Gonzalo de Berceo]
* [Juan Ruiz, Arcipreste de Hita]
* [El Marqués de Santillana]
* Jorge Manrique
* Gil Vicente
* Juan de la Encina
* [Garcilaso de la Vega]
* Santa Teresa de Ávila
* [Fray Luis de León]
* [Baltasar de Alcázar]
* [Fernando de Herrera]
* San Juan de la Cruz
* [Luis de Góngora y Argote]
* Lope de Vega
* [Francisco de Quevedo]
* Pedro Calderón de la Barca
* [Sor Juana Inés de la Cruz]
* [Félix María de Samaniego]
* [Tomás de Iriarte]
* [Juan Meléndez Valdés]
* [José de Espronceda]
* Gustavo Adolfo Bécquer
* Rosalía de Castro
* Pablo Neruda

## Obras
* *[[Cantar de mio Cid]]*
Teresa de Ávila

Sancte **Teresa de Ávila**, baptisate como Teresa Sánchez de Cepeda y Ahumada (Ávila o Gotarrendura, Espania le 28 de martio 1515 – Alba de Tormes le 4 de octobre 1582) esseva un prominente mystica catholic e scriptor del Contra-Reforma. Con Johannes del Cruce, illa fundava le Ordine del carmelitas discalceate. Illa es anque cognoscite como sancte **Teresa de Jesus**. Le papa Paulo VI la recognosceva in 1970 como un Doctor del Ecclesia catholic.

## Obras
;Autobiographia
* *Vita de sancte Teresa de Jesus*

;Obras mystic
* *Cammino de Perfection*
* *Castello Interior* o *Le Habitationes*
* *Conceptos del Amor de Deo*

;Obras re organisation e precaria
* *Libro del fundamentos*
* *Libro del relationes*
* *Libro del constitutiones*
* *Exclamationes del anima a su Deo*

;Alteres
* scriptos minor
* poesias (traduction in interlingua a Wikisource)
* litteras
## Bibliographia
* Poesias in interlingua
Eric Ahlström

**Eric Ahlström**, pelliciero per profession, esseva un del tres membros fundante del Union Mundial pro Interlingua (UMI), in Svedia. Ab principio ille amava le orthographia collateral de Interlingua. Le qual ha essite referite como le **"Variante L"** (**L** pro **"literari"**).

Ille deveniva secretario pro le section litterari del UMI post le prime congresso de interlingua in le citate de Tours, Francia, in 1955. Plus tarde in 1960, ille editava su obra *"[[Scriptores Scandinave in Interlingua]]"*. In 1967 ille editava quatro plus de su quadernos *"[[Episodio con perspectiva]]"* de Harald Herdal (1900-1978), *"[[Le hyacintho]]"* per Hans "Hasse" Zetterström (1877-1946), *"[[Un desertor]]"* per Bo Bergman (1869-1967) e *"[[Le nove vestimentos del imperator]]"* per H.C. Andersen (1805-1875). Ille faceva un edition final de traductiones ab le contos de H.C. Andersen in 1970.

## Ligamines externe
* Scriptores scandinave 1 (Harald Herdal)
* Scriptores scandinave 2 (Bo Bergman, Hasse Zetterström, H.C. Andersen)
Occidental (disambiguation)

**Occidental** pote referer se a:

# Le Cultura occidental
# Le Occidente, region geopolitic
# Occidental, nomine antiquate del lingua artificial interlingue
Amedeo III

**Conte Amedeo III** (1103 - 1148)

Filio de Umberto II, maritava Adelaide, postea Matilde de Albon. Filios: Umberto III, Mafalda (maritava le Rege Afonso Henriques de Portugal); Agnese (maritava Guglielmo I conte Genovese). Moriva in Cipro in le secunde cruciada.
Andes

Le **Cordillera del Andes** es un catena de montanias (cordillera) de America del Sud. Illo va ab Argentina, Chile, Bolivia, Peru, Ecuador Colombia e parte de Venezuela.
Åsmund Knutson

**Åsmund Knutson** (nascite le 12 de maio 1933 in Oslo, Norvega) es un interlinguista norvegian e co-fundator del Union Norvegian pro Interlingua (Norsk Interlingua Union, NIU), filio de Kristoffer e Signe Emilie Knutson. 

Ille studiava pro devenir ingeniero civil al Universitate de Glasgow e Le "Royal College of Science and Technology" (Universitate de Strathclyde). Ille serviva como corporal e sergente temporari in le artilleria de campo inter 1952 e 1954. Desde 1958 ille esseva membro del Association de Ingenieros Civil Norvegian (Norske Sivilingeniørers Forening). Anque ille es membro del Societate Vegetarian Judee e le Societate del Studios Samaritan. E in plus un practicante de hypnosis . Ille ha desde 1973 essite un ministro religiose. In 1991, ille obteneva su Ph.D. in scientia nutritional del Life Science Institute. Ille presentava un discurso al "Second World Conference on Urine Therapy ". In ultra ille se involveva multo in le "Ringerike Senterparti", un partito politic norvegian.

Su prime interesse in interlingua duceva le a devenir membro del Union Danese pro Interlingua, ma con le adjuta de Ole e Dagrun Øiseth ille fundava le Union Norvegian pro Interlingua (NIU) le 27 de april de 1992. Åsmund Knutson serviva como su prime presidente.

Åsmund Knutson maritava su sposa Ruth in 1959, e illes ha tres infantes: Toril, Yngvill e Kristoffer (e anque 12 graninfantes).

Åsmund Knutson recipeva su pension como ingeniero in junio de 1998. E in novembre de 2001, Åsmund Knutson deveniva presidente del NIU un altere vice.
Jørgen Kofod-Jensen

**Jørgen Kofod-Jensen** nasceva le 30 de octobre 1923 in Copenhagen Valby, Danmark. Per profession ille esseva ingeniero civil al Provision de Aqua de Copenhagen. Ille studiava ingenieria al Metropolitanskolen, in plus ille studiava como es su interesse interlingua e altere linguas: e.g. espaniol, esperanto, occidental etc. 

Ille deveniva consiliero del Union Danese pro Interlingua (DIU) ab su fundation in 1960, e desde 1963 ille serviva como le secretario natural, e ab le anno 1985 ille ha servite como le presidente del (DIU).
Ille anque esseva redactor del periodico "Actualitates" desde 1972 a 2000. 

Con su sposa, Karen, illes celebrava lor 25e anniversario le 7 de julio 1998.

Ille moriva le 13 de decembre 2004, 81 annos de etate.

## Ligamines externe
* Portrait de Jørgen Kofod-Jensen
Artes visual

**Artes visual** es un collection de disciplinas que rende possibile le communication human trans le tempore, o inter individuos e le objectos que illes utilisa. Essentialmente, illo es qualcunque arte que on pote vider, excludente representation theatral. Tal formas de arte es categorisate como theatro, musica, et opera, ben que realmente il non ha distinctiones clar; vide tamben Arte corporal ("Body-art") e Arte interactive, pro exemplo, o considera film, e Arte web que pote incorporar altere typos de arte.
### Artes visual traditional
* Pictura
* Designo
* Sculptura

### Artes visual non traditional
* Arte interactive
* Calligraphia
* Photographia
* Graffito (*graffiti*)
* Volantes (*flyers*)
* Comic (Banda designate)

### Impression
* Imprimer
* Typographia

### Designo
* Designo de interiores
* Designo de modas
* Designo grafic
* Designo industrial
* Designo web
* Designo visual

### Movimentos cultural
* Renascentia e classicismo
* Mannerismo
* Arte baroc
* Rococo
* Neoclassicismo
* Romanticismo
* Arte academic
* Realismo
* Impressionismo
* Cubismo
* Expressionismo

### Artes visual contemporari
* Vanguardia
* Comics
* Arte computatorial / Arte digital
* Arte conceptual
* Decretage
* Arte de e-mail / Arte ASCII
* Fluxus
* Graffiti
* Happening
* Arte de installation
* Arte interactive
* Arte de internet
* Arte pop 
* Arte public
* Arte de video
Hypothese de Sapir-Whorf

Le **hypothese de Sapir-Whorf** dice que tote le pensatas theoric son basate in le linguage e que son conditionate per illo.

Le hypothese esseva formulate per Edward Sapir e Benjamin Lee Whorf.

Nos poterea dicer que le hypothese dice que le linguage determina le modo de pensar. Iste hypothese tamben se nomina determinismo linguistic e il ha duo versiones del mesme: le determinismo linguistic forte e le debile. Le forte dice que le linguage determina totalmente le pensatas, usque tal puncto de que le linguage e pensata son le mesme. 

## Critica

Hodie iste hypothese es disaccreditate. Le exemplos in le qual Sapir-Whorf basava su hypothese se crede esser irreal. Per exemplo, illes diceva que le amerindios Zuni non habeva vocabulos differente pro jalne e orange e que isto deberea conditionar lor modo de pensar. In veritate illes non ha un vocabulo, ma illes differentia perfectemente le colores jalne e orange; lo que occurre vermente es que in lor modo de vita le differentia es irrelevante.

Un altere exemplo pote esser le del multe colores verde que distingue (in le linguage) le indianos del Amazona e le parve numero de colores verde que le personas del culturas occidental distingue. Esque isto significa que le occidentales o europeos non vide le differentias inter le colores verde? Obviemente, non. Lo que isto significa es que in le modo de vita europee occidental iste distinction non es tanto importante.

Un proba del error de Sapir-Whorf es que le traductores es capace de traducer ab un lingua a un altere pro exprimer le mesme senso intendite, malgrado le differentias in grammatica e vocabulario, etc.
Johannes del Cruce

Sancte **Johannes del Cruce** (espaniol: *San Juan de la Cruz*, cuje nomine secular esseva **Juan de Yepes Álvarez** e su prime identification como fratre **Juan de Santo Matía**; Fontiveros, 24 de junio 1542 – Úbeda, 14 de decembre 1591), esseva un religioso e poeta mystic del Renascentia espaniol. Ille esseva reformator del Ordine de Nostra Dama del Monte Carmelo e co-fundator del Ordine del Carmelitas Discalceos con Sancta Teresa de Jesus.

Con Sancta Teresa de Jesus, ille es considerate le autor culmine del mystica experimental christian. Poetas de varie origines, como Rubén Darío, Juan Ramón Jiménez, Paul Valéry e T. S. Eliot, considerava le poemas de Johannes del Cruce non solmente como le culmine del mystica hispanic, ma del poesia in iste lingua. Desde 1952, ille es le patrono del poetas in espaniol. Ille es un del 36 Doctores del Ecclesia, e esseva canonisate per Benedicto XIII in 1726.

* Obras principal:
** Ascension al Monte Carmelo
** Nocte obscur del anima
** Canto spiritual
** Flamma de amor vive
** Avisos
** Cautitates
** Quatro avisos a un religioso
** Litteras
** Poesias
** Dictos de luce e amor
Edificio

Un **edificio** es un construction relativemente permanente, habente muros e tectos, usate pro le habitation, le servicios, o le manufactura de productos.
Manufactura

Le **manufactura** es le processo de construer qualque cosa sia producto, material e altere objectos sovente ab componentes diverse.

## Vide etiam
* fabrica
Producto (disambiguation)

*Un **producto** es tal cosa producite per labor, como le resultato de un processo.
*In mathematica, le producto es le resultato de un multiplication.

## Vide etiam
*Producto cartesian
Processo (disambiguation)

Un **processo** es un serie systematic de actiones dedicate a obtener un objectivo.

* In le derecto, un processo es un procedura legal. Vide: Processo (derecto)
* In le informatica, un processo es un typo de programma. Vide: Processo (informatica)
Resultato (disambiguation)

Le **resultato** es qualque fin objective o producto definite causate per un effecto o disveloppamento effective. 

In **[[mathematica]]** e **resultato** es un quantitate o expression obtenite per calculation.