open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oklahoma

**Oklahoma ** es un stato del Statos Unite.

Le capital de Oklahoma es Oklahoma City.

**Historia**

Espanioles entrava le area de Oklahoma presente in 1539. Post circa cinquanta annos franceses explorava le area, e Espania e Francia concurreva le un con le altere super le possession. In 1804 Napoleon vendeva le terreno e le integre territorio de Louisiana al Statos Unite.

In 1830 le congresso de SUA affirmava le Acto del Transferimento de Indianos e designava le Territorio de Oklahoma como terreno reservate pro nativos american. Durante le dece annos sequente statouniteses fortiava nativos del sud-est del natio a iste terreno. Multes moriva durante le viagia.

Statouniteses continuava a colonisar Oklahoma. Le prime reportos dice que blancos justemente comprava terreno del nativos, ma de facto le nativos non voleva perder lo. In 1889 Presidente William Harrison annunciava que partes de Oklahoma vadeva esser libere al colonos. Iste produceva un "cursa pro terreno", e multe statouniteses comenciava fermas e ranchos la. Africanos-american sovente esseva repellite de lor fermas. Con le augmento del population, le territorio deveniva un stato in 1907.

Post que le Grande Depression comenciava in 1929, le situation deveniva pejor quando mal practicas de agricultura causava grande tempestas de pulvere. Multe oklahomanos cambiava lor residentias, specialmente a California. Un de istes esseva Woody Guthrie (1912-1967), famose pro conservar musica traditional del Statos Unite.

Le discoperta de petroleo e le discoperta de un grande reservoir subterranee de aqua pro fermeros ha adjutava le economia de Oklahoma. Le nativos ha se multo organisate pro derectos political.

**Economia**

Oklahoma produceva petroleo, e multe tritico e helianthos.

## Referentias

Oklahoma History Center Education Department: *Timeline of Oklahoma History*, https://digitalprairieok.net
Kentucky Derby

Le **Kentucky Derby** es un cursa de cavallos que es currite a le prime sabbato de maio a Louisville, Kentucky. 

## Ganiatores

Un † denomina un Triple Corona Ganiator.
Un ‡ denomina un femina.

*A 1968, Dancer's Image esseva disqualificate.
Dollar statounitese

Le **dollar** es le numerario official del Statos Unite de America. Illo es departite in 100 cents. Le dollar es usate in transactiones financiari international, e es un numerario de reserva commun. Plure nationes in le mundo usa le dollar statounitese como lor numerarios sol, includente Ecuador, Panama, El Salvador, e Zimbabwe. Altere paises fixa lor numerarios verso le dollar, includente Belize, Libano, e Hong Kong.
Anticorpore

Un **anticorpore** es un proteina complexe que es producite in responsa al introduction de un antigene specific in un animal.

Le anticorpores pertine a un classe de proteinas appellate immunoglobulinas, que es formate per cellulas de plasma in le sanguine como mechanismo de defensa contra invasion per parasitos, specialmente bacterios e viruses, per occider los o per render los innocue.
## Referentia
*Articulo de anticorpore ex Encyclopaedia Britannica
Acropole de Athenas

**Acropole de Athenas** es le acropole plus note (ἀκρόπολις: "citadella" o litteralmente "alte urbe") de illos que son inventate in Grecia. Quando multo de altere acropoles existerea, tamen ille famose Acropole de Athenas tam es le plus note pro es appellate simplemente 'Acropole'. Acropole olim etiam es nominate "Cecropeia" ex Cecrope, le prime rege de Athenas. 

Iste Acropole es le magne colle in altitude 512 pedes, de que capite es le plana ubi existe usque al die contemporanee multe monumentos plen de beltate imponente. Plures que hodie existe es le templos (re)edificate sur le ordine de Pericles in "etate auree", circa le annos 460 aEC-430 aEC. Le homines illustre, qui iste monumentos ha edificate, esseva Pheidias, le sculptor le plus note, e duo homines edificante experientate, Ictinus e Callicrates. 

Nuper nove museo multo preciose es edificate sub acropole, le edificio continente cosa concernite a acropole.
## Hereditage Mundial
Le Acropole de Athenas es un sito de Patrimonio Mundial del UNESCO desde  1987.
## Referentias
Lingua shawnee

Le **lingua shawnee** es un lingua algonquian central que es parlate a Oklahoma per solmente circa 200 parlators, ergo ille es un lingua in periculo critic. Ante 1800, ille esseva parlate a Ohio, West Virginia, Kentucky, et Pennsylvania. 

Le accento es a le syllaba final del vocabulo.
Mingora

**Mingora** es le citate principal del districto de Swat in Pakistan.
Mingora ha un population de 175000 habitantes (in 1998).

## Historia
In martio 2009 Mingora citate ha essite controlate per Taliban para-militar fortias. 

In maio 2009 a recommandation del Statos Unite de America, le fortias militar de Pakistan comenciava un guerra con le fortias para-militar de Taliban in le districto Swat e in le citate Mingora. Le population del citate Mingora esseva de 20000 habitantes in maio 2009, le rest del population de Mingora (150000 habitantes) es refugiate in altere zonas de Pakistan pro le causa del guerra.

## Personas famose
Malala Yousafzai, activista, Premio Nobel del Pace in 2014.
Marcelo H. del Pilar

**Marcelo Hilario del Pilar y Gatmaitan** (30 de augusto 1850 - 4 de julio 1896) scriptor e heroe philippin, nascite in Bulacan (Luzon) in 1850 e die in Barcelona in 1896. 

Le septime de dece-un filios de Julian Hilario del Pilar e Blasa Gatmaitan, ille nasceva in un familia e prospera dentro del citate de Cupang, provincia de Bulacan. Quando se promulgava un orden del Gobernador General Clavería en 1849 pro que le population adoptar nomines hispanos, sente illes subditos del Imperio, obtene le nomine "Hilario", parol que indica su profesion de mercator.

Esseva a Manila pro studiar in le Colegio de San Jose, ubi recibiva su titulo de Bachiller in Artes. Continuava su education in le Universitate de Santo Tomás.

Del Pilar esseva un reformator pro un societe plus aperte e non un revolutionante pro independentia politica; como lider del movimento de studiantes filipin que faceva propaganda in Espania, ille contribuiva articulos al periodíco *[[La Solidaridad]]* en Madrid ubi proponiva le agenda siquitor: Que le Filipinas sia una provincia de Espania; Representation in le Cortes (le parlamento); Que se ordenasia sacerdotes filipino pro reemplazar al espanioles; Liberte de reunion e de expresion; e Equalitate ante le leges del pais pro filipinos e espanioles.

## Ligamine externe

* Sito web super Marcelo H. del Pilar
Acropole (disambiguation)

**Acropole** pote esser:
# acropole o citadella de citate qualcunque
# acropole de Athenas le plus note de omnes
# acropole corinthie o Acrocorintho
Camera obscur

Le **camera obscur**  ( in lingua latin *camera obscura*) es un apparato optic le qual invention es le base pro le nascentia del technicas photographic tanto es ver que le camera photographic es appellate anque camera.

Un camera obscur pote esser facite ex un cassa serrate con solmente un foramine que lassa entrar le luce. Iste luce projecta intra le cassa un imagine revertite le qual es ante le foramine.

Quanto plus le foramine es parve tanto melio on vide le imagine.

Le avantage de un camera obscur facite assi resta in le facto que il non es le inconvenientia de mitter a foco le objectivo, illo significa que le longitude focal es infinite. Le disavantage es que le luce que passa es poc e que assi on pote vider ben solmente cosas que son immobile.

Pro isto le nascentia e le perfectibilitate del photographia es a facto que on usa objectivos ben a regular mittente los a foco. Le imagine es projectate super un film photographic que es illuminate.

Le invention e le studio del camera obscur ha facite possibile multo prime le invention del photographia. On dice que le prime a studiar lo ha essite le arabo Alhazen. Inter le multes qui depost lo studiava es anque Leonardo da Vinci.
Lingua mohawk

Le **lingua mohawk** (nominate *Kanien'kéha*  in le lingua ipse) es un lingua indigena del America del Nord, le lingua del gente mohawk, un del Sex Nationes del Liga Iroquois; illo es del familia linguistic iroquoian.

## Dialectos

Le lingua mohawk ha tres dialectos: Occidental, Central, et Oriental. Le major parte del differentias es phonologic. 

## Orthographia e phonologia

Le alphabeto mohawk include iste litteras: **a e h i k n o r s t w y** con le symbolos **’** e **:**. Le orthographia esseva standardisate in 1994. Iste orthographia es de caracter essentialmente phonemic. Como altere linguas iroquoian, le mohawk es remarcabile per le absentia de consonantes bilabial o labiodental como *p, b, m, f, v* e cello de oppositiones sonor/surde como *t/d, k/g, s/z* etc. Totevia, le consonantes *k, kw, s, t* es normalmente pronunciate como  ante un vocal.  es un disveloppamento de  o , secundo le dialecto.

Il ha unicamente quatro vocales oral e duo vocales nasal.

Cata vocal tonic ha uno de tres combinationes de longitude e tono:

* *curte e acute,* normalmente in syllabas clause o ante *h: kánhia*  "baton", *oháha*  "via"
* *longe e acute,* normalmente in syllabas aperte: *kaná:ta*  "urbe" (vocabulo affin al nomine de Canada), *rón:kwe*  "homine"
* *longe e grave,* normalmente in loco de un occlusive glottal elidite: *onekwèn:ta*  "stomacho"

Cata vocabulo ha unicamente un syllaba tonic.

## Numero actual del parlatores

In 1994, circa 3,000 parlatores existeva. La major parte del parlatores resideva in Quebec, Ontario, e New York occidental. Iste numero representa circa 15% del population mohawk.

## Ligamines externe
* Traductores mohawk gratuite 
* Dictionario del lingua mohawk et instructors virtual 
* Dictionario mohawk-anglese 
* Lingua mohawk et alphabeto et pronunciation ab Omniglot
* Un schizzo de grammatica del mohawk per Marianne Mithun (in francese)
Voluntate

**Voluntate** es le capacitate pro realisar al fin actiones contrari a nostre tendentias immediate in un momento date. Illo es fundamental pro le esser human. Sin illo, nos non es capabile a facer lo que realmente nos desira, etiam nos non pote attinger le objectivos que nos propone. Illo es un del conceptos plus difficile e debattite del philosophia, specialmente quando le philosophos investiga questiones super le libere arbitrio.

Si isto non es bastante difficile, existe le question additional si on pote simultaneemente observar lo que desira facer e de plus haber cognoscimento del rationes per le que selige facer isto e non altere cosa. Le questiones plus profunde super le existentia human gira frequentemente circa le questiones super le voluntate. Secundo nos pote, le voluntate es le poter de election del conscientia, le sentir e le action dirigite per illos.

Arthur Schopenhauer, in su obra plus importante, *[[Le mundo como voluntate e representation]]*, intende que le voluntate es le realitate subjacente a tote le perceptiones.

Friedrich Nietzsche, nomina un special attention super le "voluntate de poter".

Didac Gonzalez, le voluntate es le poter de election del conscientia "nos es capabile a facer lo que realmente nos desira".

Jean-Jacques Rousseau utilisa le concepto de *[[voluntate general]]* in *[[Le contracto Social|Le contracto social]]*. Ante iste momento le ben commun, interpretate per le governante, habeva essite le guida de actuation in qualcunque systema politic. Incluse in le monarchia absolute, le *voluntate del rege* era le lege, solmente fixate al judicio de Deo. Le *voluntate general* continua un concepto fundamental pro intender le facer decisiones in democratia.

## Bibliographia
* Nietzsche, Friedrich, *La voluntad del poder*, Edaf (1981)  
* Schopenhauer, Arthur, *El mundo como voluntad y representación*, Akal (2005),  

## Vide etiam
* Libere arbitrio
* Determinismo

## Ligamines externe
* Voluntate: logica e intuition .
Optica

Le **optica** es le parte del physica que studia le luce, in altere parolas tote le phenomenos de emission, de propagation e de relevation de radiationes del spectro visibile.

Le optica es dividite in diverse ramos como le optica geometric, undulatori e electromagnetic.

## Optica geometric
Illo studia le lentes e le speculos e in general como que le luce passa e se divide quando passa trans del materiales transparente o opac.

Al su base es le idea que le luce se move in linea recte, e mesmo si isto non es completemente ver, arriva a explicar sufficientemente ben certe phenomenos optic.

## Optica undulatori
Illo se basa super le hypothese che le luce ha un propagation in undas transversal. Le radios de luce esserea le lineas perpendicular al superficies del undas. Se arriva assi a explicar tote le phenomenos de diffraction, de interferentia e de polarisation.

## Optica electromagnetic
Illo se base super le explication de luce como de undas electromagnetic.

## Optica in le vita quotidian
Multe son le phenomenos optic plus o minus particular che se pote vider in le vita quotidian que se pensa per exemplo al arco de Sancte Marco, al mirage o al aurora boreal. Le speculos e le lentes se usava ab seculos. In plus, il ha multe personas que usa le berillos o le lentes de contacto pro poter vider ben.
Tolima

**Tolima** es un del 32 departimentos de Colombia, situate in le region del Andes, in le centro-west del pais. Illo limita al nord e al est con le departimento de Caldas; al est con le departimento de Cundinamarca; al sud con le departimento del Huila, e al west con le departimentos de Cauca, Valle del Cauca, Quindío e Risaralda. Illo ha un superficie de  km<sup>2</sup> e su capital es Ibagué, cognoscite como le citate musical de Colombia. Le fundator Andrés López de Galarza voleva que le departimento esseva appellate Colima sed le nomine esseva Tolima debite a un error in le declaration de independentia.

Le region es characterisate per su ricchessas natural como su parcos ecologic, e su dansas.
Licentias Creative Commons

Le **licentias Creative Commons** es plure licentias de copyright (derecto de autor) publicate le 2002-12-16 per *[[Creative Commons]]*, un corporation sin scopo lucrative fundate in le Statos Unite in 2001.

Multe del licentias, in particular omne licentia original, concede certe "derectos basic" (*baseline rights*), como le derecto de distribuer le obra con copyright, sin cargo. Alicun del plus nove licentias non concede iste derectos.

Le licentias Creative Commons es al momento disponibile in 43 jurisdictiones differente in tote le mundo, con plus que 19 altere in disveloppamento. Le licentias pro jurisdictiones foras le Statos Unite es sub le competentia de Creative Commons International.

## Vide etiam
* Licentia BSD
* Copyleft
* Copyright
* Creative Commons International
* Contento libere
* Licentias de software libere
* GNU

## Referentias

## Ligamines externe
* Selection complete de licentias 
* Sito web de Creative Commons 
* Creative Commons Licenses Compatibility Wizard  
* Dissertationes doctoral publicate sub le licentia Creative Commons  
* Citizen's guide to using Creative Commons licenses
Taliban

Un **taliban** (ex arabe: طالب *ṭālib*, «studente» o «recercator», *pl*. طلاب *ṭullāb*) o **taleban** (ex le pronunciation in lingua pastun: طالب *tâleb*, *pl*. طالبـان *tâlebân*) es un persona qui adhere a un movimiento fundamentalista islamita nate in Pakistan e in sud del Afghanistan in octobre 1994.

In augusto 2021 le fortias armate statunitese occupante Afghanistan ha lassate le pais, e le talibanes, preservante se como fortia paramilitar gerite ab Pakistan, habe retornate a prender controlo del governamento afghan desde 11 septembre 2021, 20 annos exacte desde le attacco terroristic de 2001 in le Statos Unite.
Continentia

**Continentia**, in le doctrina christian, es le virtute moral que modera le attraction del placeres e procura le equilibrio in le uso del benes create. Fixa le dominio del voluntate super le instinctos e mantene le desiros in le limites del honestate. Le persona continente e moderate orienta su appetitos sensibile verso le ben, mantene un san discretion e non se abandona traher "pro sequer le passion de su corde" (Libro de Sirach 5, 2, tamben 37, 27-31) . Le continentia es frequentemente commendate in le Ancian Testamento: "Non cade a tu passiones, refrena tu desiros" (Libro de Sirach 18, 30). In le Nove Testamento se affirma in le epistola de Sancte Paulo "e nos insenia a renunciar al impietate e al mundan concupiscentias, pro viver in iste mundo temperatemente, justemente e piemente" (Epistola a Tito 2, 12).

Es le lucta rational, contra le lucta passional del placeres human non spiritual. 
Sed le parola implica un balancia positive, haber continentia es esser equilibrate. 

Le tendentia natural verso le placer sensibile que se observa in le repasto, le bibita e le verve sexual es le forma de manifestation e le reflexo de fortias natural multo potente que actua in le proprie conservation. Iste energias vital representa le activitate del vita e, quando se disordina, se converte in energias destructive.

## Referentias


## Vide etiam
* Virtute
Balneário Camboriú

**Balneário Camboriú** es un citate del sud de Brasil in le stato de Santa Catarina. In 2008, le citate habeva  habitantes.

Citates limitrophe: Camboriú, Itajaí e Itapema
Castilla-La Mancha

**Castilia-Le Mancha** (in espaniol: *Castilla-La Mancha*) es un communitate autonome espaniol constituite in 1982. Su territorio es situate in le parte central del peninsula iberic.
Antoine de Saint-Exupéry

**Antoine Jean-Baptiste Marie Roger de Saint-Exupéry** (Lyon, 29 de junio 1900 — 31 de julio 1944) esseva un scriptor e pilota francese. Ille es cognoscite in tote le mundo, specialmente pro su novella famose *Le Petit Prince* (Le Parve Prince), publicate in 1943. Illo es un conto poetic e philosophic sub le apparentia de un conto pro infantes.
Annelida

Le **anellides** (nomine scientific: **Annelida**, del francese *annelés*, "anellatos" e del greco *ides*, "membro de un gruppo") es un grande phylo de animales nonvertebrate protostome de aspecto vermiforme e con corpore segmentate in anellos.

Dependente del specie, le anellides pote reproducer se sexual- o asexualmente.
Care Santos

**Care Santos** (Mataró, Barcelona, 8 de april 1970) es un scriptor espaniol. 

## Ligamines externe
* Web de Care Santos (in espaniol)
Jules Verne

**Jules Verne** (etiam translitterate como: **Julio Verne**; 8 de februario 1828 in Nantes — 24 de martio 1905 in Amiens) esseva un scriptor francese, autor de scientia-fiction.

## Obras
Camilo José Cela

**Camilo José Cela Trulock** (Iria Flavia, Espania le 11 de maio 1916&nbsp;– Madrid, Espania le 17 de januario 2002) esseva un autor espaniol e laureato del Premio Nobel pro Litteratura (1989).

## Ligamines externe

* Camilo José Cela al sito official del Premio Nobel
Gloria Fuertes

**Gloria Fuertes** (Madrid, 28 de julio de 1917 — 27 de novembre de 1998), poeta espaniol. 

## Ligamines externe
*  Gloria Fuertes in Cervantes Virtual
Non-occider

**Non-occider** (ab le anglese "nonkilling") refere al absentia de occider, de menacia de occider e de conditiones conducente a occider in le societate human. Ben que le uso del termino refere quasi semper a occider le esseres human, illo es extendite a includer occider animales e altere formas de vita. Ille es le caso pro le uso traditional del termino "non-occider" como parte del ethica buddhista, in le prime precepto del Pancasila e in terminos similar in omne traditiones spiritual del mundo. Le significato "non-occider" es recentemente usate in le "Charta pro un Mundo sin Violentia" approbate per le #8 Summitate Mundial del Ganiatores del Premio Nobel del Pace.

## Vide etiam
* Non-violentia

## Ligamines externe
* Glenn D. Paige, ''Scientia Politica de Non-occider Global'', 2002; 3rd ed. 2009. 
* Glenn D. Paige, Joám Evans Pim, editors, ''Global Nonkilling Leadership'', 2009. 
* Centro pro Non-occider Global
José Ángel Mañas

** José Ángel Mañas** (Madrid, 22 de octobre 1971) es un scriptor espaniol. 

Ille studiava le Historia Contemporanee in Madrid, Sussex, e Grenoble. 

Hodie ille vive in Madrid.

## Ligamines externe
* Web de José Ángel Mañas
Feliciano Hernández

**Feliciano Hernández** (Gallegos de Altamiros, Provincia de Ávila, Castilia e Leon, Espania, le 6 de octobre, 1936&nbsp;– Navalcarnero, Provincia de Madrid, Communitate de Madrid, Espania, le 11 de martio 2018) esseva un artista e sculptor espaniol.
Rubén Serrano Calvo

**Rubén Serrano Calvo** (Madrid, 1970) es un jornalista e scriptor espaniol, autor de narrativa phantastic, novellas de science-fiction e contos para infantes.

## Bibliographia
* *Ricardo, caballero del Rey*, 1999
* *El destino de Blanca Rosa*, 2003
* *Los Peque-cíclopes*, 2004
* *Los duendes de Navalcarnero*, 2005
* *Sueños entre las estrellas*, 2005
* *La Roca Maldita*, 2008
* *DisCuentos*, 2009

## Ligamines externe
* Rubén Serrano in Tierras de Acero  (in espaniol) 
* Interview in Gente Digital (in espaniol)
Isaac Asimov

**Isaac Asimov** (nate **Isaak Júdovič Azimov**, in russo: Исаáк Ю́дович Ази́мов, le 2 de januario 1920 a Petroviči, Russia — morte le 6 de april 1992 a Nove York, SUA) esseva un scriptor e biochimista (professor de biochimia al schola medical del Universitate de Boston) russe naturalisate statounitese. Ille es le autor de romances de scientia fictive, famose pro le libro *[[Io, Robot]]* (que ha introducite le Leges del robotica de Asimov) e su sequentes, e pro le ''serie del Fundation''. Ille ha publicate 473 libros in su vita; le majoritate non era fiction.

In alcun de su libros, in editiones publicate in le posterior parte de su vita, Asimov ha includite un essayetto autobiographic al fin del libro. Le version del essayetto in le prime volumine de su compilation *Le Contos Complete* (publicate in 1990) es:

"Isaac Asimov ha nascite in le Union Sovietic a su grande suprisa. Ille ha movite rapidemente a corriger le situation. Quando su parentes ha immigrate al Statos Unite, Isaac (tres annos de etate al tempore) se ha stivate como un passagero clandestin in lor bagage. Ille ha essite un cititano statounitese desde le etate de octo.

"Elevate in Brooklyn, e educate in su scholas public, ille eventualmente ha trovate su cammino a Universitate Columbia e, super le protestos del administration del schola, maneava a annexar un serie de grados in chimia, usque e includente un Ph.D. Tum ille ha infiltrate Boston University ubi ascendeva le scala academic, ignorante omne critos de ultrage, usque ille ha se trovate Professor de Biochimia.

"Interim, al etate de nove, ille ha trovate le amor de su vita (in le senso inanimate) quando ille ha discoperite su prime magazine de fiction-scientific. Al etate de dece-un ille ha comenciate a scriber contos, e al etate de dece-octo, ille actualmente ha disveloppate le nervo pro submitter uno. Illo era rejectate. Post quatro longe menses de tribulation e suffrentia, ille ha vendite su prime conto e, postea, ille nunquam ha respicite.

"In 1941, quando ille habeva vinti-e-un annos, ille ha scripte le conto classic "Nightfall" e su futuro era assecurate. Pauc ante isso ille habeva comenciate a scriber su contos robot, e pauc post isso ille habeva comenciate su serie Fundation.

"Que remaneva excepte quantitate? Al tempore presente, ille ha publicate plus que 440 libros, distribuite trans cata division major del systema Dewey de classification bibliotecari, e monstra necun signos de lentar. Ille remane tan juvenil, tan plen de vita, e tan amabile como semper, e cresce plus belle con cata anno. Vos pote ser secur que isto es ver pois que ille ipse ha scripte iste essayetto e su devotion a objectivitate absolute es notori.

"Ille es sposate a Janet Jeppson, psychiatrista e scriptor, ha duo infantes per un maritage previe, e vive in le Citate de Nove York."

Le causa de su morte era SIDA, le resultato de un infection de VIH in un transfusion de sangue durante un operation cardiac.

Secun le Oxford English Dictionary, Asimov era le prime persona a usar le parolas anglese "positronic," "robotic," "robotics," e "roboticist."
Michael Ende

**Michael Andreas Helmut Ende** (12 de novembre 1929 in Garmisch-Partenkirchen — 28 de augusto 1995 in Stuttgart) esseva un scriptor german, famose pro *Momo* (1973) e *Die unendliche Geschichte* (*Le historia infinite*, 1979).
Virtute

**Virtute** es aquelle fortia interior que permitte al homine prender e portar a termino le decisiones correcte in le situationes plus adverse pro facer los a su favor, le virtuose es le qual es in cammino de esser sagio, proque sape como arrivar a su scopos sin fullar los del alteres, proque pone al alteres de su parte e porta los a attinger un objectivo commun. Le virtuose es le que "sape remar contra currente". Le anima e le spirito son le esser o le non esser de cata persona usante su corde como le supreme mediator.

Un virtute es un qualitate positive de un esser, persona o cosa, exponente mediante qualificatives le avantages de dicto entitate. Illo es, tamben, un ex utensiles plus importante pro le successo.

## Virtutes del esser human
Platon manteneva que le esser human dispone de tres potente utensiles:
* Intellecto
* Voluntate
* Emotion

Pro cata un de istes existe un virtute:
* Sagessa, pro identificar le actiones correcte, saper quando realisar los e como realisar los.
* Corage, pro prender iste actiones malgrado le menacias, e defender le ideales proprie.
* Autocontrolo, pro interactuar con le altere esseres e ante le situationes plus adverse quando nos esse realisante le que nos debe facer pro attinger nostre proprie fines.

E a istes tres apprende un plus:
Justitia, pro respectar le ideas del alteres, sin abandonar le nostres, pro participar in le resultatos de nostre actiones e adjutar al alteres a realisar le sue.

Socrates dice nos que le virtute permittera nos prender optime actiones e con illo nos potera distinguer inter le vitio, le mal e le ben. Tamben dice que le virtute se pote attinger per le education fundamentate in nostre moral e in nostre vita quotidian.

## Quatro virtutes classic in occidente
Vide tamben: Virtutes cardinal

Le quatro virtutes classic, depost assimilate per le religion, son:
* Prudentia:  (*phronesis*)
* Justitia:  (*dikaiosyne*)
* Continentia:  (*sophrosyne*)
* Fortia (considerate como corage):  (*andreia*)

## Virtute e christianismo
Vide: Virtutes christian

## Bibliographia additional
* Alasdair MacIntyre, *Tras la virtud*, Editorial Crítica, 2004, ISBN 978-84-8432-170-5 
* Josef Pieper, *Las virtudes fundamentales*, Ediciones Rialp, 2007, ISBN 978-84-321-3134-9 

## Ligamines externe
* Dece virtutes essential - Tom Lickona, Director, Center for the 4th and 5th Rs 
* Etymologia 
* Imagines de Virtute
Mecca

**Mecca** (, pronunciate [mækkæh]) esse un citate in le regno historic de Al-Hejaz, le capital del provincia de Makkah in le nation de Arabia Saudita, e notabilemente es le plus sancte citate in le religion Islam.  Su population in 2008 esseva 1.7 milliones.

Como ubi se nasceva Mahomet e le sito ubi le Koran esseva create, Mecca esse un sito importante pro Islam.  Le religion require un pelegrinage, nominate le Hajj, al citate in le mense arabe de Dhu al-Hijjah; in iste mense, milliones visita al citata, e plus de 13 de milliones visita al citate per anno.  Ben que le governamento formalmente prohibite que non-musulmanes visitar al citate, de facto Mecca esse un del plus large e cosmopolitan in le mundo arabe.
Platon

**Platon** (in lingua grec ) (nascite in 427 a.Chr. in Athenas, morite in 347 a.Chr.), ha essite philosopho grec, discipulo de Socrates, e magistro de Aristotele. Su obra le plus cognoscite es "Le Stato", in le qual ille describe le stato ideal e le systema de education que es necessari pro illo.

## Vita
Le vita de Platon non es ben note. Ille ha su origine in un familia nobile, inter de qual cognatos esseva Codro, le ultime rege de Athenas. Ille habeva duo fratres Adimanto e Glauco, e un soror Potone, qui deveniva le matre de Speusippo. Secundo Diogenes Laertio, le ver nomine de Platon esseva Aristocles, e on le supernominava *Platon* ("late") pro su figura (o pro su eloquentia).

Al etate de vinti annos, Platon deveniva discipulo de Socrates; ille tendeva anque a honores, ma le vita politic del citate le disappunctava.

Platon esseva si bon a apprender, que le grecos le appellava filio de Apollon.

## Pensata

Como philosophos anterior, Platon ha tractate del natura del mundo material, motion, optica, cosmologia, etc. In iste materias son influente Heraclito e Pythagoras, preter Socrates. Totevia, Platon es specificamente note pro le importantia que ille da a questiones non material: ethica, cognoscentia, e super toto ideales. Platon suppone que le veritate ultime reside in formas ideal, non material e immutabile (como le Ver, le Bon, le Belle), del quales on apprehende solmente le umbras in nostre mundo sensibile. Assi on deberea tener a su anima, que desira naturalmente le benes transcendental, e non a su corpore cuje desiros son ephemere e appetitive. Un philosopho deberea cercar le ver cognoscentia que rende possibile un ethica e politica excellente.

Talmente importante esseva le ideas de Platon que Alfred North Whitehead ha potite dicer que "le philosophia occidental es solmente un serie de notas al dialogos de Platon".

## Operas

Le operas de Platon son quasi omnes dialogos. Lor stilo e contento son richissime; iste dialogos son sovente le primos a formular problemas major del historia del philosophia occidental. Thrasyllo ha arrangiate le dialogos in novem tetralogias, designate hic in numeros roman.

In le dialogos dicte de su juventute, Platon relata le pensata de Socrates. Iste normalmente questiona le cognoscentia de un experto pretense, sin constatar su proprie convictiones.

* I. *Euthyphro, Apologia, Criton*
* V. *Charmides, Laches, Lysis*
* VI. *Euthydemo, Protagoras, Gorgias, Menon*
* VII. *Hippias minor, Ion, Menexeno*

In le dialogos dicte medie o de su altessa, Platon usa sovente le voce de Socrates, ma pro enunciar su proprie doctrinas.

* I. *Phedon*
* II. *Cratylo, Theeteto, Sophista, Politico*
* III. *Parmenides, Philebo, Symposio, Phedro*
* VIII. *Respublica, Timeo, Critias*
* IX. *Leges*

Il ha un altere gruppo de dialogos que scholares moderne non accepta universalmente como le operas de Platon, o que illes affirma non esser le sues (in iste caso on los ha scripte con un linea trans le litteras de lor nomines).

* IV. *Alcibiades I, 
Alcibiades II
, 
Hipparcho
, 
Amatores rival
*
* V. *
Theages
*
* VII. *Hippias major*
* VIII. *Clitophon*
* IX. *
Minos
, 
Epinomis
, Epistolas*

## Referentias
Frodo Baggins

**Frodo Baggins** (in lingua westron: *Froda Labingi*; nascite 2968 TE, morite nunquam) es un hobbit e le heroe del romance *[[Le Senior del Anellos]]* per J. R. R. Tolkien. Ille es le "nepote" (de facto, un cosino) e le filio adoptate de Bilbo Baggins, le heroe e personage titular del romance per Tolkien *[[Le Hobbit]]*.

Con su jardinero e amico, Samwise Gamgee, Frodo viagia del Contea a Mordor pro destruer le Anello Unic, un potente artefacto magic forgiate per le senior obscur Sauron.

## Referentias
Aragorn

**Aragorn**, filio de Arathorn, es un heroe human in *[[Le Senior del Anellos]]* de J. R. R. Tolkien. Ille es cognoscite apud Brea como **Granpasso** (in le original anglese: *Strider*, *lit.*: "camminante a grande passos").

Ille es le personage titular del ultime volumine del trilogia, Le Retorno del Rege, e un del protagonistas, facente parte del Compania del anello. Ille es un del Errantes del Nord (ang. *Rangers of the North*), e le sue es un rolo clave al disveloppamento de tote le historia de initio a fin, tum deveniente rege del Regno Reunite de Gondor e Arnor in le 1e de maio 3019 TE, con le nomine regal **Elessar Telcontar** (lingua quenya pro *[[Elessar|Elfipetra]]* e Grande Passos.

## Referentias
Allah

**Allah** (الله, Allāh) es le deo in le religion monotheista Islam (الإسلام), fundate super le inseniamentos del propheta Mahomet in le prime decennios del seculo 7 EC e postea scripte in le Koran.

Il ha inter 1 e 2 milliardos de musulmanes, le adherentes de Islam, in le mundo.

## Referentias

## Ligamines externe
* Islam, articulo in *Enyclopaedia Britannica Online*
Societate Britannic pro Interlingua

**Le Societate Britannic pro Interlingua (SBI)** (anglese: *British Interlingua Society (BIS)*), establite in 1956, labora in Grande Britannia e le mundo anglophone pro diffunder le cognoscentia e uso active de interlingua, le lingua international. Le presidente e tresorero actual es Peter Gopsill e le secretario es Brian C. Sexton.

## Publicationes
Inter le publicationes del SBI es le magazine transatlantic *[[Lingua e Vita]]*, con articulos in anglese e interlingua. Illo appare desde junio 1965, antea como le *Littera Circular* (anglese: *Circular Letter*). Le SBI anque edita tote quatro menses un secunde publication, *[[Contacto]]*. Fundate in julio 1994, iste magazine forni articulos e reportages regular super interlingua e le organisation. *Contacto* es scribite in anglese con textos parallel interlingua-anglese. 

## Ligamines externe
* Portrait del organisationes de interlingua, Historia de Interlingua, 2001, Revidite 2006.

* Gopsill, F. P., 100 editiones britannic, Historia de Interlingua, 2001, Revidite 2006.
Athenas

**Athenas** (, *Athina*), le capital e le plus grande citate de Grecia, domina le peripheria de Attica; como un del plus vetule citates del mundo, su historia annotate ha durate circa 3,400 annos. Athenas esseva un importantissime centro cultural del Grecia antique, super toto durante le ‘seculo de Pericles’; le citate esseva famose pro su democratia directe, philosophia (Socrates, Platon e Aristotele ha omnes habitate le citate) e artes. Pro iste rationes historic, le rege Othon ha selectionava Athenas como le capital del regno de Grecia in le annos 1830. Athenas esseva le sito del prime Jocos olympic moderne in 1896; le jocos ha retornate in 2004. Le citate ha admisse un million de refugiatos ex Turchia in le annos 1920. Illo es ora un del plus grande citates de Europa, con un population de 4,013,368 in 2004 secundo Eurostat; illo es tunc le septime Zona Urban Major in le Union Europee.

Le nomine de Athenas deriva de cello de Athena (Minerva), le dea qui patronisava le citate.

## Vide etiam
* Acropole de Athenas

## Referentias
Virtutes christian

Le autores christian, a partir del virtutes philosophic disveloppa le conceptos de:

Le virtutes theologial:
* Fide
* Sperantia
* Caritate

Le virtutes cardinal:
* Prudentia
* Fortia (considerate como corage)
* Justitia
* Continentia

## Conforme al Biblia
Nos pote incontrar in Libro de Proverbios 31:10 un elogio al femina virtuose:

:*Femina virtuose, qui trovara la? Proque su estima ultrapassa largemente le petras preciose.* (Libro de Proverbios 31:10)

Si nos pote a analysar le prime parte, face le demanda *qui trovara la?*, denotante le difficile que es incontrar a un femina *virtuose*.

Le sequente parte permitte nos vider le grande valor que le femina virtuose ha al mentionar: *su estima ultrapassa largemente le petras preciose*.

Equalmente enumera le differente characteristicas que denota al femina virtuose. Sed tote istes tamben applica pro le homine virtuose

In Epistola al Galatas 5:22 e 23 on parla del obras del Spirito que pote applicar se como virtutes:
:*Ma le fructo del Spirito es amor, gaudio, pace, patientia, probitate, bonitate, fide, mansuetude, continentia; contra tal cosas il non ha lege.* (Epistola al Galatas 5:22 5:22;5:23)
Stanford-le-Hope

**Stanford-le-Hope** es un citate e parochia del Ecclesia de Anglaterra situate in le contato de Essex, Anglaterra. Le citate es intra le autoritate unitari de Thurrock e locate 38.4km (23.8 millias) al est de Charing Cross in London. Il es famose principalmente por le autor, Joseph Conrad qui habitava e scribeva la. Nonobstante isto cambia e ora Dan le sac vs Scroobius Pip, un director de dansa e litteratura public de poesia e prosa/un duo del musica rap, tote le duo qui originalmente son de Stanford-le-Hope, son considerate esser le plus recente personas de nota.
Le citate es servite per station de ferrovia de Stanford-le-Hope.

Frequentemente cognite localmente como Stanford, multo del habitantes del citate son de viagiatores quotidian de classe travaliar qui labora in London, a causa de su proximitate al capital e su c2c-operate ferrovia por London, Tilbury e Southend connectiones ferroviari. Un del industrias principal local es le raffineria de oleo vicin a Shell Haven, e tosto le citate sera un nove centro por juncte disveloppamentos polemic de P&O e le porto de mar profunde de Shell, parco commercial major e parco de logistica. Multe habitantes viagia secundo le A13 proxime al travalio al Centro Commercial Lakeside.

Como Stanford-le-Hope cresce in grandor, il ha comenciate incorporar citates vicinante como Corringham, Mucking e Fobbing, le ultimo era le loco de un del rebelliones le qual resultava con le Revolta del Paisanos.

Stanford-le-Hope es confinate al nord per le strata principal A13 e al sud per le Estuario del Tamisa. Es locate 20.5 km (12.7 millias) al west de Southend-on-Sea.

## Ligamines externe
* Google Maps - Stanford le Hope
Virtutes cardinal

Jam notas al philosophos antique, in particular a Platon, juxta le catholicismo, le **virtutes cardinal**, nominate anque virtutes human principal, reguarda essentialmente le homine e constitue le pilastros de un vita fundate al ben. Illos reguarda le anima human (differentiante los igitur ex le virtutes theologial, que a su torno reguarda Deo) regulante le conducta conformemente al fide, como etiam al ration.

## Le quatro virtutes cardinal
### Prudentia

Le prudentia (in le latino *prudentia*) dispone le ration practic a discerner, in omne circumstantia, nostre ver ben e a seliger le medios adequate pro actuar lo. Del puncto de vista strictemente biblic le prudentia evoca essentialmente le dono del Sapientia, a saper le capacitate de vider omne cosa al luce de Deo, facente se instruer per Ille circa le decisiones per prender. Concretemente le prudentia consiste del discernimento, a saper in le capacitate de distinguer le ver ex le false e le ben ex le mal, finalmente de ager con senso de responsabilitate, a saper facente se cargate del consequantias del proprie actiones. Le homine prudente alora non es tanto le indecise, le caute, le hesitante, ma al contrario es un que sape decider con san realismo, non hesita e non ha pavor de osar.


### Justitia

Le justitia (in le latino *iustitia*) consiste del voluntate constante e firme de dar a Deo e al proxime lo que a illos es debite.


### Fortia

Le fortia (in le latino *fortitudo*) assecura, in le difficultates, le firmessa e le constantia in le recerca del ben.
Le fortia es le capacitate de resister al adversitates, de non discoragiar se ante al complicationes, de perservar in le cammino de perfection, a saper de ir in avante a omne costo, sin lassar se vincer per le pigressa, per le coardia, per le pavor. Le fortia oppone se al essente pusillanime que, como insenia Sancte Thomas, es le defecto de qui non attinge le altessa del proprie possibilitates, a saper non exprime se in le plenessa de su potentialitates, stoppante se ante le obstaculos o contentante se de conducer un existentia mediocre.


### Continentia

Le continentia (in le latino *temperantia*) modera le attraction del placeres sensual e rende capaces de equilibrio in le uso del benes create.
Si le homine, como le animal, seque liberemente le proprie instincto, finirea pro devenir sclavo de su avidias e de su passiones. Ille besonia alora un ingagiamento ascetic, a saper un sorta de gymnastica del spirito, que traina le voluntate e le intelligentia a evitar lo que pote nocer le. Iste autoeducation del voluntate es precisemente le virtute del continentia. Le Catechismo del Ecclesia Catholic insenia que "le continentia es le virtute moral que modera le attraction del placeres e rende capaces de equilibrio in le uso del benes create. Illo assecura le dominio del voluntate super le instinctos e mantene le desiderios intra le limites del honestate" (N° 1809).
In senso specificamente christian le continentia deveni imitation de Jesus, le qual es modello de equilibrio, proque sape esser temperante in tote su relationes e in tote su actiones.
Justitia

Le **justitia** es un concepto moral que implica tractar a cata persona e affaire de un maniera impartial. In le societates actual, le vision culturalmente acceptate de aquelle que es juste es reflectite in le derecto local. Su symbolo es un femina con le oculos bandate que sustene un balancia. 

## Teorias super le justitia
Platon considerava que le justitia era que cata uno reciperea le qual correspondeva le secundo su stato social. In connexion con isto, le locos de responsabilitate per justitia debe ir reservate al plus sages, le studioses del philosophia. Cata persona es juste si respecta le ordine natural e cerca le cognoscimento refrenante le passiones. 

Thomas de Aquino defendeva le idea que cata persona ha alicun derectos per le ipse facto de nascer e esser human, le derecto natural es le base de qualcunque systema de regulationes posterior. Iste derectos pro ille emanava ex Deo. Iste conception es in su origine del idea del derectos human actual. 

Le utilitarismo liga le justitia le felicitate, nam es juste provar que cata uno obtene le maxime parcella de joiel sin nocer le alteres. 

Pro le antiques, le justitia es un ex virtutes cardinal, in connexion con isto un tiro de caracter que on pote educar e que face que un persona sia impartial e benevole con le alteres. 

## Vide etiam
* Justitia de proximitate 
* Justitia restaurative
Fortia (virtute)

In le doctrina christian, **fortia** es un ex virtutes cardinal que consiste de vincer le timor. Le fortia assecura le firmessa in le difficultates e le constantia in le recerca del ben, arrivante incluse al capacitate de acceptar le final sacrificio del proprie vita per un causa juste. 

## Referentias
Horndon-on-the-Hill

**Horndon-on-the-Hill** es un village e parochia del Ecclesia de Anglaterra in le autoritate unitari de Thurrock. Es circa un millia al nord-west de Stanford-le-Hope e circa duo millias al nord-est de Orsett - desde 1894, il era un parte del Districto Rural de Orsett. 

Horndon-on-the-Hill era possibilemente le loco de un moneta del seculo XI, bassate super le superviventia de un sol ''penny'' Anglo-Saxon enny de Horndon.
Horndon-on-the-Hill es un de septe areas de conservation in Thurrock. Es le loco del mercato de lana del seculo XV.

Super le muro del sud del ecclesia es un monumento commemorative por Thomas Higbed, qui era ardite super le palo in Horndon in 1555 e es includite in Libro de Martyres (anglese, ''Fox's Book of Martyrs''). 

Le fundator de Vincent Motorcycles, Phil Vincent habitava in Horndon-on-the-Hill.

Le village ha un schola primari, un parco recreative e es anque cognite por le duo tavernas (o *Public Houses*) - The Swan, *Le Cygno* e The Bell, *Le Campana*.

## Referentias



## Ligamines external
Barra Velha

**Barra Velha** es un citate del sud de Brasil in le stato de Santa Catarina. In 2008, le citate habeva  habitantes.

Citates limitrophe: Araquari, São João do Itaperiú, Luiz Alves e Balneário Piçarras
476

## januario

## februario

## martio

## april

## maio

## junio

## julio

## augusto

## septembre

## octobre

## novembre

## decembre

## sin data precise
Cesena

**Cesena** es un citate de Italia septentrional (Emilia-Romania). 

Illo habeva  habitantes in martio de 2009, secunde in numero de habitantes in Provincia Forlì-Cesena, post Forlì.

Cesena es etiam transversate per le fluvio Savio. 

Le antique etruscos se stabiliva in la zona de Cesena in le seculo 4-5 aEC e establiva la citate in le seculo 5 o 6 aEC. Plus tarde le romanos conquireva le Italia septentrional e prendeva Cesena.
None symphonia de Beethoven

Le **none symphonia, Opus 125 "Choral"** de Ludwig van Beethoven, scripte in 1824, es le ultime symphonia del compositor. Illo es le prime symphonia con voces human, in le ultime parte. Iste symphonia es hodie le hymno del Union Europee e del Consilio de Europa. 
## Forma
# *Allegro ma non troppo, un poco maestoso* 
# *Scherzo: Molto vivace* 
# *Adagio molto e cantabile - Andante moderato* 
# *Finale: Presto - Allegro assai*
## Poema in le ultime parte
:*Le parolas in italico esseva scripte per Beethoven, non per Schiller.*

## Vide etiam
*Ode al Gaudio

## Ligamenes externe
* Video musical
## Referentias
Tacloban

Le **Citate de Tacloban** (Waray: *Siyudad han Tacloban* ,  , Cebuano: *Dakbayan sa Tacloban*, ) es un citate con porto que es approximativemente 580 km sud-est de Manila. Illo es le prime citate in le Visayas Oriental in esser classificate como un Citate Altemente Urbanisate. Illo es le capital del Provincia de Leyte in le Philippinas. Illo es la citate le plus grande in terminos de population  e es considerate le centro regional del Visayas Oriental o Region VIII. Con un renta annual de plus que 500 milliones PhP, illo es classificate como un citate de prime categoria. Tacloban es un del citates con le plus basse incidentia de paupertate in le Philippinas. Illo brevemente deveniva le sede del Governamento Commonwealth de Philippinas de 1944-10-20 a 1945-02-27.

## Barangay (districto)

Le citate es dividite in 138 villages appellate barangay , cata un con su proprie governamento.

## Referentias


## Ligamines externe

* Sito web official 
* Codice geographic standard del Philippinas 
* Information del censo de 2000 
* Departimento de Tourismo del Philippinas
Acrocorintho

Le **Acrocorintho** () es le colle alte de 575 metros in le proximitate del citate de Corintho in Grecia.

## Vide etiam
* Citadella
Symphonia dece-octave de Mozart

Le **Symphonia dece-octave** (K. 130) de Wolfgang Amadeus Mozart es un composition scripte in 1772. Le orchestra ha duo flautas, quatro cornos, e instrumentos con chordas. Le symphonia ha quatro partes:

# Allegro, 4/4
# Andantino grazioso, 3/8
# Menuetto e Trio, 3/4
# Allegro molto, 4/4

## Referentias
Acceleration

**Acceleration** es le cambio del velocitate de corpore movente.

Un vice que acceleration es definite como cambio in certe direction, corpore pote accelerar et per cambiar su velocitate e per cambiar su direction.

Le unitate de acceleration es velocitate/tempore, per exemplo "m/s2".

Conforme al secunde lege de movimento de Newton, acceleration es semper le resultato de fortia que age al corpore. Le acceleration pro gravitation de corpore cadente juxta le superficie del terra es a circa 9.81 m/s2.
Steam

*Steam* es un plattaforma de computatores pro administration de derectos digital, que es distribuite digital e disveloppate per Valve Corporation. Illo es usate por distribuer un multe jocos varie e medios connexe in toto via le internet, ab independentemente create jocos a le melior jocos in le mundo.

A Junio 24, 2009, 735 jocos es utilisabile de Steam, e a February 18, 2009, Steam ha plus que 20 million contos de usatores.
São João do Itaperiú

**São João do Itaperiú** es un citate del sud de Brasil in le stato de Santa Catarina. In 2008, le citate habeva  habitantes.

Citates limitrophe: Araquari, Barra Velha, Luiz Alves e Massaranduba
Porto Belo

**Porto Belo** es un citate del sud de Brasil in le stato de Santa Catarina. Le area del citate es 93.673
km² e in 2021 illo habeva un population estimate de  habitantes.

Citates limitrophe son Itapema, Tijucas, a Bombinhas

## Referentias
Symphonia vinti-septime de Haydn

Le **Symphonia vinti-septime** Hob. I:27, de Joseph Haydn, esseva scribite in 1760. Le orchestra ha duo oboes, duo fagottos, duo cornos, e instrumentos a chordas. Le symphonia ha tres movimentos:

# Allegro molto, 4/4
# Andante a Siciliano, 6/8
# Presto, 3/8

Un copia esseva trovate in Sibiu in 1946. Sibiu commissionava Franz Koglmann a scriber musica pro celebrar le cultura de Sibiu in 2007. Franz Koglmann cita le symphonia vinti-septime in su « Nächtliche Spaziergänge », ganiante le premio de Ernst Krenek.

## Referentias
Lua (linguage de programmation)

**Lua** es un linguage de programmation de peso legier, reflexive, imperative, e functional. Illo esseva designate como un linguage pro scriber programmas parve, e ha un semantica extendibile como un scopo principal. Su nomine es derivate del parola portugese "lua", le qual in interlingua es "luna". Lua ha un API simple comparate al altere linguages de programmation.

Lua es multo popular in le industria de videojocos. Lua ha essite usate in multe applicationes, ambe commercial e non commercial.
Petrolandia (disambiguation)

**Petrolândia** pote esser:
* **[[Petrolândia (Pernambuco)]]**, un citate in Pernambuco;
* **[[Petrolândia (Santa Catarina)]]**, un citate in Santa Catarina;
* **[[Petrolândia (Contagem)]]**, un quartiero de Contagem in le region metropolitan de Belo Horizonte.