Comunleng

**Le ''Comunleng:'' lingua comun.**

### I Introduction

Le ***comunleng***, o sia, le "lingua commun", es un idioma create in le anno 2000. Pro situar lo, se pote dicer que:
* Non es tanto artificial e rigide como le esperanto. Per exemplo, il non ha un suffixo unic pro tot le verbos, o tot le substantivos, o tot le adverbios... Il ha plus radices, e non se le occurre facer derivar le parola *matre* del parola *patre*, como in esperanto (patrino 
¿quando?semprejammaisa vicesen qualque momentoun altere vicesaepeora
uen ?aluennouensomueneniuen oteruen multuen = ofenu = ora

Con le mesme modelo:

Ubi ?per tote partesin necun partein alcun partein qualque locoin un altere partein multe partesci, la
ov ?alovneovsomoveniovoterov multovhir, der

tamben:

Que ?totonihilalco qualque cosaun altere cosamulte cosasisto
ua ?alua = alenouasomua (ua)eniua oteruamultuadizua

e:

Qui ?totosnemoalcuno qualcunoun altere personamulte genteil, ella, iste persona
 alon = alesneonsomon (on)enion oteronmultonil, ela, dizon

Alcun parolas de uso frequente ha duo formas: un classic que servi pro le derivationes, e un altere plus facile de pronunciar: "scriber" se pote dicer *s<riv* o *sriv*, "strata" es "strat" o "srat", "le tempore" (que passa) es *temp* o *tem*, "perfecte" es *perfe<t* o *perfet*... 

### IV Bases gramatical

* Iste idioma es essentialmente analitic, como le majoritate del linguas europee. Le colocation del parolas in le frase es libere con tal de non confunder le subjecto e le objecto. Le ordine plus neutral (sin enfasis) es Subjecto + Verbo + Objecto( = Complemento ). 
* Non existe genero gramatical, es a dicer que le substantivos e le adjectivos non ha formas masculin o feminin (ancora quando se applica a seres de sexo). Le genero solo apare in pronomines personal: *il* (il), *ela* (ela), 'ils' (ilos) e *elas* (elas). 
* **Genero indefinite**: Existe pronomines personal que servi pro ambe generos: *el* (il o ella, multo practic quando on discognosce le sexo del persona designate, como per exemplo in un carta inviate a varie personas), *els* (ilos o/e elas), e ha altere pronomines que non existe in espaniol *it* (designa un objecto), *its* (su plural). Quando se tracta de seres vivente, le final -o corresponde al sexo masculin, le final -a al feminin, e le final -e corresponde a un neutro que pote significar que non se cognosce le sexo, o que se refere a ambe sexos (in plural): 
nominativoacusativodativogenitivo substantivo
Imimemaimain
tutitetaitain
illoiloesaiain
elalailaezaizain
el, itlilexaixain
Uoiueuaiuain
sise
nosnoisnuesnozernozen
vosvoisvuesvozervozen
ilsloisloesozerozen
elaslaislaesazerazen
elslislesezerezen
itslislesizerizen
Usoisuesuzeruzen

*I* significa logicamente *io*, *U* es *tu*, *Us* es *vos*. *si* e *se* : relativo al subjecto (incudente le reciprocitate, in plural), e non a otra tertie persona. Le resto non representa dificultate. Pro referer se a un persona que non es le subjecto del frase, se pote emplear le genitivo saxon. 

Exemplos:
* *parles me* o *me parles* : tu me parla
* *oi duxes* o *duxes oi*: tu ducha te.
* *Diz es zai bu<* : es su libro (de ela)
* *Sai auto es nou*: su auto (de il) es nove
* Tote le frases que seque significa lo mesmo: il invia un charta al puera. Potera vider que le ordine del parolas es bastante flexibile, con tal de non confunder le subjecto con le objecto.
il send al juvena un letre (frase complete)

il send lae un letre = il lae send un letre (le invia un charta)

il send li al juvena = il li send al juvena (le invia lo al puera)

il send li lae = il li send lae = il li lae send = il lae send li (se lo invia).

Le regula es que le pronomine debe preceder le nomine, si le caso se presenta.

Existe duo conjugationes: un de estilo scandinave, es a dicer que le verbo es invariabile con relation al persona, ma le uso del pronomine personal es obligatori (exepto pro le tertie persona ubi on pote haber un altere subjecto), e un altere de maniera latin, ubi non se necessita pronomines, ma le verbo prende le marca del persona e del numero. 
Vamos vider lo con un exemplo: le verbo haber: *hav*
* I hav, tu hav, le hav, nos hav, vos hav, els hav. 
* have, haves, hav, havem, havet, haven.
Non se pote mixer le duo stilos: *nos havem* es un error.

* Le futuro se forma addente un *o* al final del radice: I havo, tu havo ... o havoe, havos, havo, havom, havot, havon.

* Le preterito con un *a* : I hava ... o havae, havas, hava, havam, havat,havan.

* Le imperativo con un *i*: esie, esis, esi, esim, esit, esin (*es* es le verbo *ser o estar*). Existe in tote le personas, lo que es un novitate, que se debe ilustrar. 
Quando uno se parla a se mesme dicente se: *Io debe facer lo* on se da ipse plus o minus un ordine, per tanto se pote traducer per :* musie fa li* o *I musi fa li*. Del mesme modo, *Que se va via! (ilos)* corresponde a un imperativo: *goin !*. Le negation non transforma como in espaniol le imperativo in un subjuntivo: *No me toca* es *no tuxis mi*.
 
Ha duo modos: le modo real, que corresponde al indicativo, e le irreal que corresponde al subjuntivo e que include al conditional. Le irreal existe in preterito, presente e futuro, e se emplea sempre que ha un dubita del ... realitate circa de lo que se afirma. Se forma addente un *u*. Le concordantia del tempores es como seque:
* *Op haves temp, srivos ...* : Si tu ha tempore, tu scribira... Es multo probabile.
* *Op havus temp, srivuos ...*: Lo mesmo, ma minus probabile.
* *Op havuas temp, srivus ...*: Si tu habeva tempore, tu esserea a scriber... es le frase anterior, traducite in le pasato. Se evita le tempores composte, in iste classe de frases. Le presente ha valor de gerundio. *havuas* es preterito irreal, *srivus* es presente irreal. Le consequentia del hipotesis se ubica(rea) in le presente.
* *Op manjuas am matin, non esuos hungri for midai*: Si tu habeva mangiate iste matino, tu non haberea famine ante del medie dia. Le hipotese es in le pasato, e le consequentia in le futuro (totevia non son le doce horas). 

Ci le conjugation complete del verbo *manj* (mangiar): 	 


	indikativ (real)
		subjon
prezentpreteritfutur

imperat.prezent
preteritfutur
manjemanjaemanjoe
have manjedhava manjedhavo manjedmanjiemanjuemanjuaemanjuoe

manjesmanjaesmanjoshaves manjedhavas manjedhavos manjemanjismanjusmanjuasmanjuos

manjmanjamanjohav manjedhava manjedhavo manjedmanjimanjumanjuamanjuo

manjemmanjammanjomhavem manjedhavam manjedhavom manjedmanjimmanjummanjuammanjuom

manjetmanjatmanjothavet manjedhavat manjedhavot manjedmanjitmanjutmanjuatmanjuot

manjenmanjanmanjonhaven manjedhavan manjedhavo manjedmanjinmanjunmanjuanmanjuon
	
s
.. manj.. manja.. manjo		.. hav manjed.. hava manjed.. havo manjed..manji.. manju.. manjua.. manjuo

Le secunde forma del imperativo emplea le pronomines, lo que resultara suprendente pois non es le caso in le grande majoritate del idiomas europee. Ci de nove se ha aplicate le axioma de non lassar celas vacue: si servi, melior, si non, non importa.
Le prime conjugation tamben ha un defecto: in le caso del escase verbos que finalisa per un vocal al infinitivo (que se confunde con le tertie persona del singular), pote haber in certe tempores, un acumulation de vocales forte que non se pronuncia con facilitate. Pro resolver iste problema, se pote preferer le secunde forma, o adder le consonante *j* inter le radice e le sufixo: Per exemplo, le verbo *go* (ir) deberea dar *gooe* in le prime persona del futuro, e *goae* in le pasato. Le formas correcte son *gojoe* e *gojae*. Lo mesmo succede con le verbo *fa*(facer), que da, in le mesme conditiones, *fajoe*, e *fajae*. Initialmente il esseva previste adder le semiconsonante *i*, ma con le practica isto se transformava in *j* (se accepta totevia le *i*). 
 
### V Formation del vocabulario

Pro formar un parola, primo se determina su radice, e depois su termination (sufixo) e eventualmente un prefixo.
Le radices se forma comparante le radices del idiomas europee, e prendente lo plus universal o plus stabile in su forma. Se favora in plus le radices breve.

Si le radice es de origine latin o grec e es importate per idiomas tanto latin como germanic, tunc non ha que pensar lo duo vices: se adopta iste radice.

Si existe duo radices distincte pro cata area linguistic, tunc face falta studiar le caso plus in detalio, con varie criterios: homonimia, facilite de pronunciation, extension exacte de su uso ...

Ma lo plus dificile es quando un parola cambia de forma in casi tote le idiomas: es le caso del parolas *"pronto"*, e *"crayon"*. 
In quanto al sufixos, iste lingua se distingue del idiomas natural per non acumular los: solo pote haber un.
Per exemplo, in casteliano on ha le constructiones sequente:
: nacion (radice), nacional = nacion + al, nacionalismo = nacion + al + ismo. nacionalizar = nacion + al + izar
: In comunleng, es: nasion, nasional = nasion + al, nasionismu = nasion + ismu. nasioniz = nasion + iz 

### VI Ordine del parolas

In le idiomas germanic, le norma es localisar le adjectivo ante del substantivo que qualifica, durante que in le idiomas latin ilo es lo contrario. In le **comunleng**, se accepta ambe formas, con le posibilitate de permiter le expresion de certe matices.
Sin entrar in le debato de qual forma es le plus natural, nos pote observar que a vices non son, psicologicamente, equal. In efecto, quando se comencia per le adjectivo, iste es in le mente del locutor o del auditor, e per tanto influe super le significato del sustantivo, durante que in le ordine inverse, le substantivo se expressa liberemente, e plus tarde vide su significato modificate per le adjectivo. Schematicamente, nos pote dicer que le mente passa per duo statos in le ultime caso, e per un solo in le anterior.
Per exemplo, quando se dice, multo lente, « campo magnetic », uno ha le tempore de visualisar un paisage bucolic ante de comprender que se tracta de un mar de flechas e iones. Isto, claro, non succede al audir « magnetic field ». In plus, iste ordine nos porta naturalmente a fusionar le parolas, pois le significato ya ha fusionate, e dicer « Magnetfeld » preferentemente a « Magnetisches Feld ». In le lingua comun, se pote dicer 
**<omunleng**
**Interlingua**
**<omunleng**
**Interlingua**
	
aalegjacer
aldveterelegumelegume
amamarlev silevar se
amuramorlezleger
apelpomoligreposte
aperaperirlin&lt;sleve, a sinistra
arbor, baum, trearborelong (spas)longe
armbracioloulocar
auto (automobil)auto, automobilemama, mais, sed
avion, flitoigavion, aeroplanomadermatre
bau, &lt;onstruconstruermanse (pron. indefinite)
bauadedificiomanjmangiar
bebibebe, babymarxcamminar, marchar
beingambamenton, mento
blaublau, azurmenxhumano (subst.)
botbarcamoronmatino
bruder, fratofratremultmulte
frigidemund, munbucca
poter, ser capacemurmuro
capitenacirca, proxime 
castellonaznaso
cavallonono, non
puero, puera-nod, nesesit, renecessitar, requirer
clamar, apelarnununc, ora, jam, ya
claudernuvnube
veniroo
contra
cognoscerobove
comprarobersur, super
curteoieoculo
cucinaononcle
critaroraudio, aure	
vaccaparlparlar
questionar, demandarpaterpatre
cusino,a,-pen(bolpen,fulpen)pluma
dangratias (a te, a vos)perpera
devantdevante, in frontepiparve		
dormdormirplazirplacer
dorter, filiafiliaplegsoler, haber costume de
dretdextrapopoco
proin favor de
drinbeberport, dorporta
eepospost, depois
esser, starpren, nemprender
esascoltarprestprestar, empruntar
EspaniaEspaniaraize, (viaj)viage
fafacerrerecte
falsfalserespond, antuordreponder, contestar
felisfeliceririder		
femafeminarobrobar
fenesterfenestraroujrosso
ferlontansa, didicer
festfestasamenjuncto, insimul		
fierorguliosesavsaper
filie, gexesterfilio/asester, sorasoror
fingerdigitosiel, himelcelo
flivolarsit(si)seder(se)
forantesno, nevneve
fortuned, lifortunatesocalcetta
FransiaFranciason, filio(a,e)filio
frend (o,a,e)amico,a,-sopsuper
frontin fronte asorisurrider
frutfructospiljocar
fut, piepedesriv (sscriber
GermaniaGermaniasrivbuquaderno
gev, xendar, (donar)stanstar a pede
goirstandstar a pede	
gomegumma de rasarsrad, stradstrata
grangrandestulcathedra		
gruin, verdverdetabelmensa
hangsuspendertante, tiaamita
hatcappellotim, eequippa
havhabertutu
hengsuspendertuaifel, dutdubita	
hinterdetra de, retrotualetbanio, toilette
hoihodieUvos
hoiemirar, reguardaruarm, hetcalde	
homehomine (masc.)uateraqua
horaudiruinx, dezerdesirar
hudlignoundersub, in subtus, a basso		
Iio, youtilutile		
iasivarver, certo		
ieljalnevein, hoilplorar
ierherivendvender		
ignorignorarvezin, nabor (o,a,e)vicino,a,-		
ItaliaItaliavolquirer	
jajam, yavolf(o,a,e)lupo, a,-		
juven(o,a,e)juvenexam, vergonievergonia
langmulte temporexant, sang, cantocanto, cantion		
larj, ampellarge, ampliexapove		
legjacerxefchef		
legumelegumexuscarpa
lev(si)levar(se)zermulto	
lezlegerzitsedite

 

Autor original:  

## Vide etiam
* Ideolingua
* Langmaker.com Weblog super linguas artificiales. In ingles. (revisado le 17/05/2003)