open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Byte

Le **byte** o **octetto** (abbreviate: ***o***) es un unitate de information digital que generalmente consiste de octo bits. Historicamente, le byte esseva le numero de bits usate pro codificar un singule character de texto in un computator e pro iste motivo illo es le unitate de memoria le plus parve addressabile in multe architecturas de computatores. Pro disambiguar bytes de grandessas arbitrarie ab le definition commun de 8 bits, documentos de protocollos de rete, tal como le Protocollo de Internet (), se refere a un byte de 8 bits como un octeto. Illos bits in un octeto es generalmente numerate con numeration ab 0 usque a 7 o de 7 usque a 0 dependente del endianitate del bits. Le prime bit es le numero 0, faciente le octave bit le numero 7.

Le grandessa del byte historicamente dependeva del hardware e non habeva un standard definitive que mandateva le grandessa. Grandessas de 1 usque a 48 bits ha essite usate. Le codice de character de sex bits esseva un implementation frequentemente usate in systemas de codification prime, e computatores que usava bytes de sex bits e novem bits esseva commun in le annos 1960. Iste systemas sovente habeva parolas de memoria de 12, 18, 24, 30, 36, 48, o 60 bits, correspondente a 2, 3, 4, 5, 6, 8, o 10 bytes de sex bits. In iste epocha, gruppos de bits in le fluxo de instructiones esseva sovente referite como syllabas o slab, ante que le termino byte deveniva commun.

Le standard moderne de facto de octo bits, como documentate in ISO/IEC 2382-1:1993, es un poter de duo conveniente permittente le valores codificate in binario 0 a 255 pro un byte—2 a le poter de 8 es 256. Le standard international IEC 80000-13 ha codificate iste significato commun. Multe typos de applicationes usa information representabile in octo o minus bits, e le designeres de processatores communemente optimiza pro iste uso. Le popularitate de architecturas commercial importante de computatores ha adjutate in le acceptation ubiquite del byte de 8 bits.[9] Architecturas moderne typicamente usa parolas de 32 o 64 bits, construite de quatro o octo bytes, respectivemente.

Le symbolo de unitate pro le byte esseva designate como le littera majuscula B per le Commission Electrotechnic International (IEC) e le Instituto de Ingenieros Electric e Electronic (IEEE). Internationalmente, le unitate octeto, symbolo o, define explicitemente un sequentia de octo bits, eliminante le potential ambiguitate del termino "byte".

Le litteras e altere characteres es generalmente codificate con uno o duo bytes per charactere. Vider: Codification de characteres.
Nibble

In le informatica, un **nibble** es le conjuction de quatro digitos binari (bits) e pote assi exprimer un numero inter 0 e 15 (= 24 - 1).

Le usage de iste unitate es relativemente rar comparate con le del bit e del byte.
Condensator

Un **condensator** es un componente electronic  passive de duo terminales usate pro immagazinar energia in un campo electric. Le formas de condensatores practic varia largemente, ma omne contine al minus 2 conductores electric separate per un dielectric (insulator), per exemplo aer sic o mica. Condensatores usate como partes de systemas electric, pro exemplo, consiste de folios metallic separate per un jacimento de pellicula insulante. Le laminas in lateres opposite del material dielectric opposite carga e le energia electric del systema cargate se immagazinate in le dielectrico polarisate.

Quando il ha un differentia de potential (voltage) trans le conductores, un campo electric static disveloppa trans le dielectric, causar carga positive de colliger sur un platta e carga negative sur le altere platta. Le energia es immagazinate in le campo electrostatic. Un condensator ideal es characterisate per un singule valor constante, capacitate, mesurate in farades. Isto es le ration del carga electric sur cata conductor al differentia potential inter los.

Le capacitate es le plus grande quando il ha un stricte separation inter areas grande del conductor, 
in consequentia conductores de un condensator es saepe appellate "plattas," referer a un prime medio de construction. In practica, le dielectric inter le plattas passa un amonta pauc de fuga de currente e anque ha un limite de fortia de campo electric, resultar in un voltage disruptive, ma le conductores e terminales introduce un inductantia e resistentia non desiderate.

Condensatores es usate largemente in circuitos electronic pro blocar currente directe ma permitter currente alternate de passar, in retes de filtros, pro applanar le rendimento de alimentationes electric, in le circuitos resonante que syntonisa radios a frequentias particular e pro multe altere usos.

Le energia immagazinate in un condensator pote esser usate pro representar information in forma binari como in DRAMs, o in forma analogic.

## Vide etiam
* Capacitate
* Componente electronic
* Electronica

## Referentias
Jocos Olympic

Le **Jocos Olympic** esseva festivitates religiose, cultural e sportive celebrate in Grecia (776 adC - 392 dC) e esseva restablite in su aspecto sportive in 1894 per Pierre de Coubertin. Le prime Jocos Olympic de estate del tempore moderne habeva loco del  al  in Athenas.

Un olympiade es le periodo de quatro annos inter duo jocos.

## Jocos Olympic del antiquitate
Le urbes de Grecia institueva ludos solemne pro le honor del deos e heroes. Le quatro locos pro tal ludos esseva: Pythia, Isthmia, Nemea, totes in Olympia. Ab omne Grecia, le populos e citates celebrava in Olympia le jocos. In ille ludos, se proponeva premios per cursos, athletas, cavalleros e cochieros de quadrigas. Le victores esseva coronate in public e retornava triumphante a lor patrias. Lor nomines esseva inscribite in monumentos public e laudate in cantos. Altere ganiatores viveva in memoria in cantos e elogios del cantante Pindarus e le poeta Thebae, nobiles de Lyrico, Grecia.

Le Jocos olympic comenciava in le citate de Olympia, in Grecia, in le anno 23 ante del fundation de Roma (usque 720 adC), secundo Varro. Se reuniva spectatores arrivate de tote Grecia. Non quicunque poteva participar in iste competentias; se requireva un certo nivello social. In plus, le feminas cassate non poteva entrar al scenario ubi se disputava le jocos. Le ganiator recipeva como premio unic un corona de olivo, non obstante ganiava fama per tote Grecia. 

Con le conquistador de Grecia per le romanos, le imperator roman Theodosio aboliva le jocos in 393. Como excusa on diceva que illos esseva pagan.
## Lista
Des Moines (Iowa)

**Des Moines** es le capital del stato de Iowa in le Statos Unite de America, in le contato Polk. Secundo le censo de 2000, le population del citate esseva  habitantes.
Buchta

**Buchta** ['bʊxta] es le nomine de un parve pastisso rectangular o oval, multo popular in Republica Chec, usualmente facite con marmelada de prunas, lacte cualiate, o semines de papavere molite con sucro.
## Etymologia
In checo le radice *buch* es un variante de pronunciation del radice *puch* in le parola *napuchlý*, que significa 'inflate', nam le buchtas infla durante le coction.
## Sortas
Il ha duo sortas de buchtas: le domestic e le industrial. Quando on produce buchtas industrialmente, on pone los in un recipiente oblonge de latta, ubi illos jace le unes presso le alteres como briccas, de sorta que le fissuras inter illos pare un grillia quando guardate de supra. Durante le coction le buchtas adhere le unes al alteres, de sorta que postea on debe distachar los como timbros postal.
Abu Sayyaf

**Abu Sayyaf**, anque cognoscite sur le nomine AL Harakat AL Islamiyya es un movimento separatistic musulman terroristic situate in le insulas del sud de Philippinas, principalmente Jolo, Basilan e Mindanao.

Khadaffy Janjalani es recognoscite como le leader del gruppo per le autoritates philippinas. Le gruppo actualmente es combattite per le armea philippino que beneficia del adjuta del armea americano. Il ha suspecto que Abu Sayyaf mantene contactos distante con Al Qaida.

Il ha informationes que Abu Sayyaf recentemente extendeva su influentia in le paises vicinos de Philippinas como Malaysia e Indonesia. Le gruppo es responsabile pro un grande numero de attentatos con bombas, assassinos, abductiones e extorsiones de fundos, con le fin de promover le independentia de un state islamic composite del west de Mindanao e le archipelago de Sulu. Un phase prime in le creation de un grande stato islamic situate in le peninsula malay in le Sud-este de Asia.
Malaysia

**Malaysia**  es un pais de Asia. Su capital es Kuala Lumpur.

## Geographia
Malaysia ha un superficie de  km² e consiste de: 
* Malaysia Peninsular ( km²)
* Nord del Insula de Borneo (Kalimantan), situate in le archipelago indonesian, a circa 640 km del Peninsula.
** Stato de Sarawak ( Km²) 
** Stato de Sabah ( Km²) 

Le pais ha limites al nord con Thailanda e al sud con Singapur (peninsular); al nord con Brunei e al sud con Indonesia (in le insula de Borneo).

## Economia

Le economia traditional se basa in le plantationes de cauchu e le extraction minerari de stanno, cuje principal sitos se trova in le statos de Peraque e de Selange, in le costa occidental. 

Nonobstante, desde jam alicun annos, Malaysia se ha convertite in un del centros mundial de fabrication industrial, gratias al basse costo de su mano de obra.

## Datos administrative

## Systema de governamento

## Demographia

 habitantes (estimation 2021).

## Religion

Religion del stato: Islam sunnita, que es le majoritari (61,3%).

Le population chinese es principalmente buddhista (19,8%) con un minoritate (1,3%) taoista, confucianista e de altere religiones chinese traditional. Le population de origine indian es hinduista (6,3%).
Il existe etiam un minoritate christian (9,2%).
1,1% ha un altere religion o nulle religion, e 1,0% non lo ha specificate.

## Datas importante

* 9 de augusto 1965: Singapur ganiava su independentia de Malaysia.

## Arte e cultura

## Tourismo
Latino vulgar

Le **latino vulgar** (in latino, *sermo vulgaris*) es un termino generic, empleate pro referer se a dialectos vulgar del lingua latin, parlate fundamentalmente in le provincias occidental del Imperio roman. Su extinction como *lingua vive* se associava con le crescente differentiation de iste dialectos, que conduceva, usque le seculo IX, al formation del linguas romance. Le Vulgata es scripte in un forma de latino vulgar.https://www.britannica.com/topic/Vulgar-Latin 

Iste variante del latino parlate differe del lingua litterari del latino classic in su pronunciation, vocabulario e grammatica. Alicun characteristicas del latino vulgar non appareva usque le epocha tarde del Imperio Roman. Altere characteristicas, pote includer (haber existe multo tempo ante), al minus sub le forma del latino "lingua creol". Le major parte del definitiones de *latino vulgar* suppone que es un lingua parlate plus tosto que scripte, proque certe evidentia suggere que le latino esseva dialectal durante iste periodo, e proque non existe probas de que alicuno transcribeva le forma de parlar quotidian de alicun de lor parlatores. Qui studia le latino vulgar debe facer lo con methodos indirecte.

## Vide etiam
* Lingua latin

## Ligamines externe
*  Grandgent, Charles Hall, ''An introduction to vulgar Latin'' (1907) (.pdf, .djvu) super www.archive.org
*  Vulgar Latin Grammar: the basics  super Comparative Grammar of the Romance Languages
Lingua franca

**Lingua franca** o **lingua vehicular** es le lingua adoptate pro un comprension commun inter un gruppo de varie coexistentes. Le acceptation pote deber se a mutue accordo o a questiones politic, per exemplo.

In Europa durante un parte del antiquitate, se adoptava como linguas franca le greco e le latino. 

Usque certe puncto tamben le germano, le portugese, le hindi o le mandarin ha habite o ancora ha iste characteristica.

In ambientes cultural, economic e technologic del mundo moderne actual se considera que le *lingua franca* o lingua international es le anglese.

## Historia

**Lingua franca** (del latino *lingua franca*) se appellava originalmente le lingua german (in germano *teutsch*) parlate in le tempore de Carolo Magne; depost se appellava assi le latino.

Durante le Etate Medie, **lingua franca** esseva le nomine de un lingua romanic que esseva un idioma mixte de latino vulgar, francese, italiano, espaniol, con pauco del arabe e del turco. Vide: Lingua Franca del Levante.

Tamben ha existite linguas franca in le Oriente e le nord de Africa pro que le habitantes de iste paises poterea comprender se con le europeos in lor relationes commercial.

## Vide etiam

* Lingua creol
* Lingua auxiliar
*Interlinguistica

## Ligamines externe

* Le lingua franca, glossario in anglese.
Pāṇini

{infobox}}
**Pāṇini** (API: [pɑːɳɪn̪ɪ]) esseva un grammatico ancian qui es credite de esser le prime persona in le historia human que studiava systematicamente le phonetica, le phonologia e le morphologia. Ille nasceva circa 520 ante Christo in Shalatula (proxime a Attock presso le riviera Indo) in lo que es hodie appellate Pakistan, e moriva circa 460 a.C. in India. Su accomplimento le plus famose es le formulation del 3.959 regulas del morphologia del Sanscrito, cognoscite como le Aṣṭādhyāyī.

## Ligamine externe
* http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Panini.htm
Litteratura portugese

Le **litteratura portugese** es litteratura scribite per e super portugeses e personas qui parla portugese.

* Poesia
* Narration
* Dramaturgia
* Didactica

## Poesia
* Autores
** Afonso Duarte
** Afonso Lopes Vieira
** Alberto de Lacerda
** Alexandre O'Neill
** Álvaro Feijó
** Amândio César
** Ana Hatherly
** António Botto
** António Gedeão
** António Ramos Rosa
** Bandarra
** Bocage
** Camilo Pessanha
** Carlos Queiroz
** Cesário Verde
** Dalila Pereira da Costa
** Daniel Filipe
** David Mourão-Ferreira
** Eugénio de Andrade
** Eugénio de Castro
** Fernando Pessoa
** Guerra Junqueiro
** Herberto Helder
** Jorge de Sena
** José Régio
** Luís (Vaz) de Camões
** Miguel Torga
** Natália Correia
** Natércia Freire
** Roberto de Mesquita
** Ruy Bello
** Ruy Cinnati
** Sá de Miranda
** Sebastião da Gama
** Sophia de Mello Breyner Adresen
** Teixeira de Pascoaes
** Ulisses Duarte
** Vitorino Nemésio

## Narration
* Autores:
** Agustina Bessa-Luís
** Alexandre Herculano
** Aquilino Ribeiro
** Augusto Abelaira
** Camilo Castelo Branco
** Carlos de Oliveira
** Celestino Gomes
** Eça de Queirós
** Fernando Namora
** João de Araújo Correia
** José Saramago
** Manuel da Fonseca
** Ramalho Ortigão
** Yvette Centeno

## Dramaturgia
* Autores:
** Almada Negreiros
** Almeida Garrett
** Bernardo Santareno
** Gil Vicente
Nang Nak

**Nang nak** es un romantico tragico e le pelicula de horror producite ab Nonzee Nimibutr in 1999 ab le **Buddy Film and Video Production Co.** in Thailandia. Isto destaca le vite de una esposa fidel de phantasmas e le marido confiado. In particular conmovedor in le pelicula es le devotion del esposa a su marido. Un escena in particular impresionante e misteriosa es ubi le marido (Mak) ve a su esposa extendia su brazo tote al terra del choza elevada. Le historia de Naak es famosa e un favorito intra Thailanders ha essite filmada e facite in operas multos vices. Existe un loco santo dedicate ad Naak in Sukhumwit, Bangkok.
Linguistica historic

Le **linguistica historic** (tamben **linguistica diachronic** o **linguistica comparative**) es primarimente le studio del modos in que linguas cambia per le tempore, per medio de examinar linguas que es recognoscibilemente connexe per similaritates como vocabulario, formation de parolas, e syntaxe, e de studiar le materiales supervivente de linguas ancian. Le linguistica historic intende classificar le linguas del mundo per lor affiliationes genetic e traciar le disveloppamento historic de linguas. Le linguistica historic moderne cresceva ex le disciplina anterior del philologia, le studio de textos e documentos ancian. Durante su prime annos, le linguistica historic se concentrava al linguas indoeuropee ben cognoscite; ma depost ha essite facite significante labor historicolinguistic con le linguas uralic, linguas austronesian e varie familias de linguas american indigena, inter multe alteres.
Indonesia

Le **Republica de Indonesia** es un pais situate in le archipelago malay, le archipelago le plus grande del mundo, inter Indochina e Australia, inter le Oceano Indian e le Pacifico. Su capital es Jakarta. Con un population de 228.437.870 habitantes, illo es le plus populose del paises con majoritate islamic, e le quarte plus populose de omne paises. Indonesia ha tenite electiones libere desde le revolutiones de 1998 que ha removite Suharto, qui ascendeva al poter in 1965. Le presidente actual es Joko Widodo.
Mammuthus

**Mammuthus** es un taxon.

## Nomines
Mammuts.

## Classification
### Rango taxinomic
* genere 

### Supertaxones
* classis = Mammalia
* ordo = Proboscidea
* familia = Elephantidae

### Subtaxones
* *[[Mammuthus africanavus]]* mammut African
* *[[Mammuthus columbi]]* mammut Columbian
* *[[Mammuthus exilis]]* mammut Pygmy
* *[[Mammuthus jeffersonii]]* mammut Jeffersonian
* *[[Mammuthus trogontherii]]* mammut Steppe
* *[[Mammuthus meridionalis]]*
* *[[Mammuthus subplanifrons]]* mammut de Africa del Sud
* *[[Mammuthus primigenius]]* mammut Woolly
* *[[Mammuthus lamarmorae]]* mammut nano de Sardinia

## Description
Es extincte. Fossiles de iste animal e mesme cadaveres integre de illos ha essite incontrate in Siberia.

## Galeria
Hertz

Le **hertz** es le unitate de frequentia del Systema International de Unitates. Provine del nomine del physico germano Heinrich Rudolf Hertz, discoperitor del transmission del undas electromagnetica. Su symbolo es *Hz* (scripte sin puncto como tote symbolo). In angles se appella *hertz* (e se pronuncia /*hérts*/).

Un hertz representa un cyclo per cate secundo, intendimente *cyclo* como le repetition de un evento. In physica, le hertz se applica al mensurate del quantitate de vices per secundo que se repite una unda (jam sia sonora o electromagnetica), magnitute denominate frequentia (f)\  e que es, in iste exemplo, le inversa del longitud de unda (\lambda)\ :

 f = \frac{c}{\lambda } 

(c\  = velocitate del unda)


## Multiples in le Systema International

## Referentias
Kurów

**Kurów** [ku-rúv] es un village in area urban de Polonia con circa 2.800 habitantes. Le fluvio Kurowka passa trans Kurów. Iste municipio esseva fundate in le seculo XII, plus concretemente in le anno 1185. Pro arrivar al village on pote sequer le strata europee E372, o stratas regional numeros S12 e S17.

Inter 1431 e 1442, le village obteneva le derectos del lege de Magdeburgo. Como civitate private, alberga una feria de productos de alimentation pro le ambientes assi como le manufactura de pellicias e pelles. Desde le seculo XVI, esseva un del centros del Calvinismo, usque 1660 quando le majoritate del habitantes se converteva al Arianismo.

Al principio del Secunde Guerra Mundial, le 9 de septembre 1939, le civitate esseva multo bombardate per le Luftwaffe. Le bombarderos destrueva, in particular, un hospital civil. Durante le guerra, Germania establiva duo campos de labor fortiate al ambientes. In 1942 se establiva un parve ghetto, sed le majoritate del prisioneros escappava e se incorporava al resistentia del boscos circumferente. Inter le numerose sitos touristic, lo que es le plus notabile es un ecclesia del Renascientia (1692) con un tumba del familia Zbąski e del sculpturas de Santi Gucci. Es tamben le loco de nascimento del general Wojciech Jaruzelski.
Dismodulation

In telecommunication le termino dismodulation o demodulation ingloba le insimul de technicas utilizate pro recuperar le information transportate per un unda portadora, que in le extremo transmissor habeva essite modulate cum iste información. Iste termino es le opposite ad modulation.

Assi in qualque telecommunication normalmente existera al minus un par modulador-dismodulator. Le designo del dismodulator dependera del tipo de modulation empleate in le extremo transmissor
Reincarnation

Le doctrina del **reincarnation** differe del metempsychosis (del greco "migration del anima o psyche"). Es le credentia in le evolution del alma que pote esser realisate trans le nascentias successive, e trans experientias. Le metempsychosis significa que un alma human pote personificar in un animal o un planta, es decir, in le regno "inferior" sub racia human.

## Christianitate
Nonobstante certo que durante le prime sex cento annos de nostre era, le reencarnation esseva un concepto permite per le Christianismo. Numerose Patres del ecclesia le inseniava e solmente in le Concilio de Constantinopole, in 535 que esseva negate por razones de politica theologic controverse, e alcun scriptes religiose habeva destruete. Un del plus grande pensatores del Ecclesia antiqua, Origene (185-254), esseva un credente in reincarnation.

### [[Elia]] venira como [[Johannes Baptiste]].
Synedrio inviava le sacerdotes judee pro demandar a Johannes Baptiste, "es vos Elia?" (Johannes, 1:21), que se vide como supporte del concepto que le sacerdotes judee credeva in le theoria del reincarnation. Christo parlava le parolas referente ad Johannes Baptiste que son clar: ille diceva, "Ille es Elia." (Mattheo 11:14). Plus adelante in, super le montana de Transfiguration, vineva al Christo diceva, "Elia jam veniva, e non le cognosceva, sed ha facite a ille quanto que deseava... Igitur le discipules intendeva que ille parlava ad illes de Johannes Baptiste." (Mattheo 17:12,13).
Historia del chacos

Le **origine del [[chacos]]** es un del areas le plus controversial del historia de jocos a planca. Paises associate, a un tempore o un altere, con le invention del chacos include China, India, Egypto, Grecia, Assyria, Persia, Arabia, Irlanda e Uzbekistan.

Multe paises assere haber inventate le joco de chacos in alcun forma incipiente. Le credo le plus communmente tenite es que le chacos proveni de India. Le prime mention del chacos appare in le classico indian, le Mahabharata, scribite circa 2000 aEC, ubi illo esseva appellate Chaturanga. De facto, le parolas arabe, persian, grec e espaniol pro chacos es toto derivate del sanscrito *Chaturanga*.

Le version del chacos jocate trans le mundo al presente es ultimemente basate super un version de *Chaturanga* que esseva jocate in India circa le 6e seculo aEC. Il es equalmente credite que le persianos creava un version plus moderne del joco post le indianos. Le pecias de chacos le plus vetule cognoscite ha essite trovate in excavationes de territorios persian antique. Un texto antique se refere a Shah Ardashir, qui regeva inter 224 e 241 EC, como un magistro del joco.

Un altere theoria existe que le chacos emergeva del joco similar de chacos chinese, o al minus un predecessor de isto, existente in China desde le 1e seculo aEC.
Patre Pio

**Francesco Forgione**, nascite le 25 de maio 1887 in Pietrelcina (Italia), morite le 23 de septembre 1968), plus cognoscite sub le nomine de Padre Pio, capuchino e sacerdote italiano. Toma le nomine de Pio quando se incorpora al orden del fratres menores capuchinos. Se le considera como sancto per le Ecclesia Catholic Roman.

## Biographia
Baptisate in le ecclesia Santa-Anne de Pietrelcina, teneva juventute pie, durante le qual haberea experimentate anxietate mysticas. Esseva incorporate al Orden del fratres minores capuchinos in 1903. Peteva continuation como sacerdote al cathedral de Benévent in 1910. Nominate sacerdote a Santa Maria degli Angeli (Nostre Dama del Angeles) de Pietrelcina, recipeva le stigmas. Durante le Prime Guerra Mundial, sirve in le Corpore medico italiano (1917-1918). In 1940, resumive le planes pro un *Sollievo della Sofferenza* ("domo pro aliviar el suffrimente") in 1940 le hospital aperiva in San Giovanni Rotondo in 1956."

Teneva le stigmas durante varie annos, con le particularitate que su sangre teneva un perfume de flores. Acquireva le renomine como laborator de miraculos e clarividente. Haberea tenite equalmente la subvention de bilocation. Le scepticos classificava Padre Pio como "fraude pie", declarante que lor stigmas esseva voluntarios. Itaque, Padre Pio esseva le objecto de duo investigationes official conducite ab authoritates Vaticano. Le 16 de junio, 2002, Johannes Paulo II canonizava Padre Pio sub nomine de sanctus Pius (Sancte Pio) de Pietrelcina.
Bulldog

**Bulldog** es un racia can.

## Nomine
Del anglese *bull*, tauro, e *dog* can.

Como su nomine lo indica era un can que ante se usava pro luctar contra le tauros.

## Description

***Typo :** Molosso
***Origine :** Grande Britannia 
***Talia :** 30 – 40 cm 
***Peso :** Masculo : 24 – 25 kg; Femina : 22 – 23 kg
***Utilisation :** Compania, guardia 

Le bullgdog es un can amabile et affectuose, inter lor qualitates es le corage e fortia que faceva de iste racia le can national del angleses.

## Morphologia
Illo es robuste e musculose, le aures es parve et attachate halte e lateralmente.

Le pilo es fin, curte e dulce a toccar.

Le pilage pote ser unicolor, falve, blanco, tigrate in omne lor tonalitate a vices con un mascara e un musello nigre, se illo pote ser etiam maculate de blanc.

Le dorso es curte e le cauda generalmente curte.

## Historia
In le seculo XVII in Grande Britannia, le canes usate in le combatto contra le tauros, esseva nominate bulldog.

Illos habeva probabilemente patas plus longe et esseva plus feroce que le racia actual.

In 1835 le combattos esseva prohibite, mais le racia continuava a ser elevate.

## Temperamento
Le selection actual produceva un animal affectuose e fiabile, dulce con le infantes et attachate a su maestro et al casa.

Hodie iste racia es exclusivemente utilisate como animal de compania, mais illo non ha perdite le corage, ni su qualitate de guardian.

## Habitat
Illo se adapta ben al vita in appartamento

Le bulldog non soporta troppo le calor ni le effortio excessive, illo ronca frequentemente
Uniform Resource Locator

Un **adresse URL** (le acronymo anglese significa *Uniform Resource Locator*) es un sequentia de characteres conforme a un formato standard, qui es usate pro referer a ressources, como documentos e imagines in Internet, per lor location.

Le adresse URL esseva un innovation fundamental in le historia del Internet. Illo esseva create per Tim Berners-Lee in 1991 pro permitter que le autores de documentos establi hyperligamines in le World Wide Web. Depost 1994, in le standards del Internet, le concepto del URL ha essite incorporate in le concepto plus general del URI *(Uniform Resource Identifier)*, sed le termino *URL* continua a esser in uso general.

In le practica, totevia, quasi tote le URIs anque es URLs, e le terminos es quasi synonyme. Iste discussion es applicabile a ambe conceptos.

## Schema de URL
Un URL es classificate per su **[[schema de URL|schema]]**, qui normalmente indica le protocollo de rete usate pro obtener un representation del ressource in question super un rete computatorial. Un adresse URL comencia con le nomine de su schema, sequite per un signo de duo punctos (:), sequite per un **parte specific al schema.**

Alcun exemplos de schemas de URL:

* http - ressources HTTP
* https - HTTP super SSL
* ftp - File Transfer Protocol
* mailto - adresse de E-mail
* ldap - consulta de Lightweight Directory Access Protocol
* file - ressources disponibile in le computator local o super un rete local pro excambiar files
* news - un gruppo de novas de Usenet
* gopher - le protocollo Gopher
* telnet - le protocollo Telnet
Christophoro Columbo

**Christophoro Columbo** (in italiano: Cristoforo Columbo, in espaniol: Cristóbal Colón; le 31 de octobre 1451, Genua - le 20 de maio 1506, Valladolid) esseva un navigante genuese e le discoperitor europee de America.

Al servicio del corona del Regno de Castilia ille obteneva le adjuta del Regina Isabel de Espania, assi ille sortiva con tres caravellas (*La Niña, La Pinta* e *La Santa María*) del porto Palos de la Frontera in Espania le 3 de augusto 1492. Columbo attingeva terra le 12 de octobre 1492.

Ille credeva haber trovate un via marin a India, e pro isto le population aboriginal in America esseva appellate indianos. Su arrivata indica le comenciamento del colonisation espaniol de America. Il esseva Vasco da Gama, qui in 1498 esseva le prime europeo a navigar a India.

Columbo non esseva le prime europeo qui attingeva le continente american. Vikinges con Leif Eriksson visitava America del Nord ja in le annos 1000.

Christophoro Columbo esseva le filio del mercante de lana, Domenico Colombo, e Suzanna Fontanarossa, filia de un mercante de lana. Christophoro Columbo habeva tres fratres plus juvene – Bartolomeo, Giovanni Pellegrino e Giacomo – e un soror, Bianchinetta. Ille esseva maritate con Felica Perestrelo e Moniz, filia de Bartolomeu Perestrelo, qui esseva le governator de Porto Santo; illes habeva le filio Diego.
Oceano Arctic

Le **Oceano Arctic**, o *Oceano Glacial Arctic* se constitue del mares inter le Polo Nord e le Circulo Arctic. Illo es in grande parte coperite per glacie, cuje extension varia secundo le station del anno.
Illo ha un superficie de &nbsp;km². 

## Vide etiam
* Oceano
## Referentias
Netscape Navigator

**Netscape Navigator,** anque appellate simplemente *Netscape*, esseva un navigator web proprietari qui esseva extrememente popular durante le annos 1990. Le termino de interlingua pro iste typo de software debe probabilemente su existentia a iste programma.

In le initio illo esseva le producto definitive de Netscape Communications Corporation e le navigator dominante in terminos de numero de usatores, sed in 2002 quasi tote le mundo habeva gradualmente cambiate a Internet Explorer de Microsoft partialmente a causa del inclusion de iste programma in le systema de operation Windows.

Le cadita de Netscape esseva un componente central in litigation anti-cartel procedite contra Microsoft per le governamento statounitese, qui habeva como resultato un judicamento que le inclusion de Internet Explorer con Windows esseva un practica monopolistic illegal.

Le programma Netscape Navigator esseva succedite per le pacchetto integrate Netscape Communicator.
Safari (navigator del web)

**Safari** (version 3.0.3b o plus recente) es un navigator del web pro le systema de operation Mac OS X (version 10.4.10 o plus recente) del compania Apple Computer, qui face computatores del typo Macintosh. Safari es considerate per Apple como le navigator standard pro iste systemas.

Le motor de rendition (le systema qui traduce le codices de hypertexto como HTML in forma visual e monstra le resultato in le schermo) ha essite adaptate per Apple ex Konqueror, un navigator web libere pro systemas de operation del typo Unix. Isto es appellate *[[WebCore]]* per Apple. WebCore es liberemente usabile per alteres qui vole incorporar rendition de HTML in lor programmas.

Super iste fundation, Apple ha construite un belle e consistente interfacie de usator proprietari. Assi, Safari combina componentes libere e non-libere. Post le lanceamento, Safari ha rapidemente devenite le navigator le plus popular pro systemas Macintosh.

Le navigator ha essite nominate Safari proque le nomine de codice del versiones diverse de Mac OS X, como Panther e Jaguar, es le nomines de animales que vive in Africa oriental.

## Ligamines externe

* Safari
* Mac OS X
* WebCore
* Konqueror
Effecto conservatorio

Le **effecto conservatorio** o **effecto estufa** es le nomine del effecto causate per le absorption in le atmosphera terrestre del radiationes infrarubie emittite per le superficie, e que impedi que illo sorti al spatio exterior, e que augmenta assi le temperatura medie del planeta.

Iste phenomeno impedi que le calor del Sol recipite per le Terra sorti del atmosphera e retorna al spatio. Illo produce tunc a scala planetari un effecto simile al observate in un conservatorio horticultural. Es per illo que le phenomeno se nomina "effecto conservatorio" (de plantas) per analogia con le practica del horticultura de construer conservatorios i.e. locos claudite ubi un o plure facies del installation es construite in vitro. Iste locos lassa assi passar le calor del sol e lo conserva al interior a fin de permitter al plantas beneficiar de un microclimate artificial.

Existe gases de effecto conservatorio que es parte del composition normal del atmosphera.
Nonobstante, activitates como le ignition de combustibiles fossile emitte gases (specialmente, anhydrido carbonic CO2) in quantitate significante que contribue al calefaction del planeta.

Il ha altere gases que ha un effecto de calefaction como le chlorofluorocarburos (CFC), le methano (CH4), le nitrose oxydo (N2O) e le ozono (O3).
Calculo renal

Un **calculo renal**, nephrolithiasis, o petra in le ren, es un pecia de material solide que se forma intra le ren a partir de substantias que es in le urina.  Le petra pote remaner in le ren o pote distachar se e illo pote descender a traverso del tracto urinal. Le intensitate del symptomas (dolor) es generalmente connexe con le grandor del calculo. Occasionalmente le expulsion pote effectuar se quasi sin dolor. Le calculos pote remaner blocate in un del ureteres, in le vesica, o in le urethra, producente le symptoma de dolor (colica nephritic), dysuria (dolor al urinar), o signos como hematuria (presentia de sanguine in le urina).
## Bibliographia
Cooperativa

Un **cooperativa** es un association de personas, le socios cooperativista, que se uni de forma voluntari pro satisfacer in commun lor necessitates e aspirationes economic, social e cultural mediante un interprisa que es de propietate collective e de administration democratic o democratia economic.

Le diversitate de necessitates e aspirationes (labor, consumo, credito, etc.) del socios, que conforma al objecto social o activitate cooperativisate de istes interprisas, defini le typos multo variate de cooperativas.

Le *[[Principios Cooperative]],* scripte in le principio del seculo 19, constitue le regulas basic de functionamento de istes organisationes. Le Alliantia Cooperative International (ICA) es le organisation international que agglutina e promove le movimento cooperative in le mundo. Le prototypo de interprisa social e solidari, le cooperativa constitue le forma plus genuina de entitate de economia social.

## Typos de cooperativas

* Cooperative agrari
* Cooperative de consumo
** Cooperative de servicios public (aqua e electricitate)
** Cooperative de servicios (altere)
* Cooperative de habitation
* Cooperativa de labor associate (production)
** Cooperative de exploitation communitari del terra
* Cooperative de sparnios e credito

## Origines e historia
Un del prime experientias cooperative data de 1844, quando se creava in Rochdale, Anglaterra, le cooperativa de consumo Societate del Pioneros Equitabile. Coetaneemente surge altere experientias in Francia, Espania e altere paises europee. Inter le prime grandes pensatores del cooperativismo se trova Robert Owen, Charles Fourier e Frederico de Raiffeisen, respectivemente, anglese, francese e german.

In plure paises, social-democrates e socialistas ha promote cooperativismo como un alternativa al economia planificate que le socialismo statista e communismo propone.

Le movimento de commercio juste, inaugurate in le annos 1960, incatena distributores in paises disveloppate directemente con le productos de cooperativas productor in paises in via de disveloppamento.
Peninsula Corean

Le **Peninsula Corean** es un peninsula in Asia, que es governate per duo nationes: *Republica Corean* o *[[Corea del Sud]]* e *Republica Popular Democratic Corean* o *[[Corea del Nord]]*. Ante le anno 1949, le duo Coreas esseva un singule nation.
Die International del Lingua Materne

Le 21 de februario esseva proclamate le **Die International del Lingua Materne** per UNESCO in novembre de 1999.

Le Die International del Lingua Materne es observate cata anno in le statos-membros de UNESCO e a su quartiero general pro promover le diversitate linguistic e cultural e le multilinguismo.

Isto es principalmente le recognition international del Die de Martyres Linguistic que se commemora in Bangladesh desde 1952, quando multe parlatores de Bengali esseva massacrate per le policia e armea Pakistani in Dacca.

## Ligamines externe
* Sito de UNESCO pro le Die International del Lingua Materne 
* Ressources informative del NU
* UNESCO Education
New York (citate)

**New York** (in interlingua etiam **Nove York**; in anglese officialmente: *City of New York*, sovente abbreviate: *New York City* o *NYC*) es le citate le plus populose del Statos Unite de America, e le secunde le plus populose de America del Nord (post le Citate de Mexico, le capital de Mexico). Situate in le stato de Nove York, apud le Oceano Atlantic, illo face parte del metropoles del costa oriental del Statos Unite.

In le censo statounitese de 2000 le agglomeration urban contava  habitantes. In 2020 le citate de Nove York ipse habeva  habitantes, dividite in 5 municipios (*boroughs*): Manhattan, Brooklyn, Queens, Bronx e Staten Island.

New York es un loco importante – e financiari, e cultural – ubi le cordes respective es le Bursa de New York in *Wall Street* (Strata del Muro) e le districto del theatro *[[Broadway]]* (Via Large). A vices illo es surnominate informalmente "Le Grande Pomo" o "Le urbe que nunquam dormi" (in anglese: *The Big Apple* e *The city that never sleeps*). Iste metropole central in le societate statounitese e in le mundo occidental esseva ferite per un attacco terrorista aeree multo grave le 11 de septembre 2001.

## Historia
### Lenapehokung
Le sito del actual citate era in le nord de Lenapehokung, le region del nation indigene le Lenape. Ante le arrivata de gente europee le insula de Manhattan (appellate *Mannahatta* in Munsee, le lingua del Lenape del nord) habeva un population estimate a esser inter 300 e 1.200 personas Lenape in le estate e possibilemente un medie del population estive in le hiberno, ben que il es multo difficile estimar le numero con alcun grado de certitude.
### De Nove Amsterdam a Nove York a Nove Orange (1625-1674)
Le burgo que cresceva a devenir le New York City de hodie comenciava in 1625 al extreme sud del insula de Manhattan como le village nederlandese de *Nieuw Amsterdam* (Nove Amsterdam). In 1664 le Imperio Nederlandese lo perdeva al Imperio Britannic, que lo reappellava *New York* (Nove York) in honor de James, duce de York (le fratre del rege anglese Charles II, qui in 1685 succedeva Charles e deveniva le rege James II). In 1673 Nederlandia reganiava le burgo in un guerra e lo reappellava *Nieuw-Oranje* (Nove Orange, in honor del dynastia de Orange nederlandese, cuje chef, Gulielmo de Orange, deveniva le rege anglese Gulielmo III de Anglaterra in 1689 post le Revolution Gloriose que subverteva James II). In le pace facite in 1674 le citrate reverteva al angleses, qui restaurava le nomine Nove York.

### Era colonial anglese (1674-1776)
Archimedes

**Archimedes de [[Syracusa]]** (; Syracusa antique, Grecia antique c. 287 aEC&nbsp;– Syracusa antique c. 212 aEC) esseva un grande scientista greco-sicilian del Antiquitate, physico e mathematico, de qui nos ha le celebre formula *"Eureka!"* (in greco: *"Io lo ha trovate!"*), que ille clamava currente nude in le vias del citate post su discoperta baniante del principio de Archimedes.

De ille nos anque ha un approximation del valor de pi (π). Le vite de Archimedes anque ha su origine de ille.

In 212 aEC, durante le sacco de Syracusa per le armea roman victoriose, Archimedes esseva occidite per un milite roman durante que ille contemplava figuras geometric. Secundo Valerio Maximo, un historico roman, su parolas final esseva *"noli, obsecro, istum disturbare"* (*"si il vos place, non disturba iste (figura)"*).

## Le lege de Archimedes
**Le lege de Archimedes** describe como le fortia ascensional de un objecto es influentiate comparate a quante liquido le objecto ha repudiate.

## Le vite de Archimedes

**Le vite de archimedes** es un machina pro pumpar aqua de un nivello inferior a fossatos de irrigation artificial. Illo es un de plure inventiones e explorationes que traditionalmente es attribuite a Archimedes. 

Le vite de Archimedes es popular como pumpa in grande partes del mundo, pois que illo es un construction simple e de bon mercato con grande capacitate e poc partes que pote rumper. Illo anque non require que le aqua debe esser pur, lo que le majoritate de altere typos de pumpas require.
Codependentia

**Codependentia** es un stato psychologic in le qual alicuno monstra troppo, e aliquando inappropriate, preoccupation con le luctas personal de alteres. Le codependentes pote tentar cambiar, o sentir le vergonia con respecto a lor pensamentos e sentimentos plus private si illos es in conflicto con le lucta de iste persona.

Un exemplo classic esserea un sposa qui face excusas pro le alcoholismo de un marito e qui coperi le problemas de ille per adjutar excessivemente. Tal comportamentos, que pote diminuer le conflicto e alleviar le tension in le familia brevemente, es contraproductive in general, alora, le sposa appoia realmente ("permitte") le comportamento de biber alcohol del marito.

Codependentia pote tamben esser un systema de comportamentos maladaptive e obligatori apprendite per le membros del familia pro superviver in un familia que habeva experientia de grande dolor e tension emotional causate, per exemplo, de altere attaccamento de un membro del familia, abuso sexual o altere del alcoholismo o intra familia, un infirmitate chronic de un membro del familia, o le fortias externe al familia, como paupertate.
Isidoro de Sevilla

**Isidoro de Sevilla** (Cartagena, anno 560 - † Sevilla, 4 de april 636). Obispo, theologo, compilator e sancto hispanoroman in le ephoca Visigothic. 

Ille esseva archiepiscopo de Sevilla durante plus que tres decennios (599-636) e on le considera un del grande eruditos del Medievo.

Isidoro nasceva in le seno de un influente familia que se distinguerea per su contribution al conversion del reges visigothic (arrian) al catholicismo. Le familia esseva originalmente de Cartagena e pare que se displaciava a Sevilla post le conquesta byzantin (de facto il non ha consenso inter le historicos concernente le loco del nascimento de Isidoro: Sevilla o Cartagena).
Daniel Schneidermann

**Daniel Schneidermann** (nascite 5 de april, 1958 in Paris) es un jornalista francese.

## Ligamines externe
* Big Bang Blog : blog de Daniel Schneidermann, David Abiker, Judith Bernard e Christine Clerc
* Ciel, j’ai ma notice dans Wikipedia!  (super su articulo in Wikipedia)
* Arrêt sur Images
Manhattan

**Manhattan** es un insula situate in le fluvio Hudson e (con alcun insulas plus parve e le quartiero de Marble Hill in le continento, attaccate al Bronx) forma un del cinque boroughs del citate de New York in le Statos Unite, con Brooklyn, Queens, le Bronx e Staten Island. Secunde le Departamento del Censo Statounitese, in 2010 illo habeva  habitantes e in 2019 le population estimate era de  habitantes.

Manhattan representa le vitrina del citate de New York, etiam per su notorietate que per le importantia in nomine e in altitude del grattacelos que lo occupa.

Como le altere boroughs del Citate de Nove York, illo es e un borough del citate e un contato del Stato de Nove York. Como un borough del citate illo ha le nomine Manhattan, e como un contato del stato su nomine es New York County (Contato de Nove York).

## Referentias
Miskito

Le **miskitos** es un gruppo ethnic indigena de America Central. Su territorio se expande desde Cabo Cameron in Honduras, usque Rio Grande in Nicaragua. Alcunos parla le miskito; nonobstante existe grande gruppos de parlantes de miskito creol, espaniol, rama e alteres. Le miskito creol proveni del contacto frequente con le britannos. Le majoritate es christianos. 

Actualmente multo pauc miskitos es de sanguine pur, ben que trans le seculos le cimarrones se refugiava e se misceva con illes. Lor territorio es multo inaccessibile, e per consequente esseva isolate del conquesta espaniol del area.

Le societate traditional miskito es multo structurate, con un structura politic clar. Il habeva un rege sed ille non habeva le poter absolute. Iste poter esseva dividite inter ille, un governator, un general e, durante le decennio de 1750, un admiral. Le information historic del reges sovente es diffuse proque multes de illes esseva semi-deitates, e usque 1687 non existeva registros del prime rege confirmate, Jeremy I.

Iste methodo permitteva al village miskito mantener su independentia durante le mandato espaniol e in le Provincias Unite de America Central. Totevia illo esseva includite in Honduras in 1894.

Debite al interesses economic del britannos in America central (specialmente de Honduras Britannic, hodie appellate Belize), le miskitos esseva capace de acquirer armas e plus armamentos moderne. Le britannos tamben creava in Nicaragua un pais intendite pro le miskitos. Tosto, unite exploratores miskito e zambos comenciava attaccar establimentos espaniol in Honduras, alcun vices pro liberar sclavos miskito ante que illes esseva inviate a Europa, sed plus frequentemente pro *insclavisar* altere indigenas (durante multe tempore, le miskitos se considerava superior a altere tribos del region, a qui illes refereva como "salvages".
Hildegard von Bingen

**Hildegard von Bingen** (Bermersheim vor der Höhe 16 de septembre 1098 - Bingen am Rhein 17 de septembre 1179) esseva un abbatessa, mystica, e compositrice german.

## Vita
Hildegard esseva nascite in un familia de cavalleros qui serviva le contes de Sponheim, e, proque illa esseva le decime infante, esseva inviate a monasterio benedictin como decima. Illa esseva respectate de Jutta, soror del conte Meinhard de Sponheim, e quando Jutta moriva in 1136 Hildegard esseva eligite pro abbatessa.

Postea, Hildegard persuadeva le abbas del benedictinos a lassar la fundar un monasterio de monachas, que esseva edificate a Rupertsberg, juxta Bingen. Iste monasterio superviveva apud le Bello de Trenta Annos.

Como administrator de monasterios illa correspondeva con multe personages famose, como multe Papas, imperator Fredrik Barbarossa e St. Bernard de Clairvaux.

## Operas
Hildegard scribeva multo, e multo de su operas ha supervivite. Illa scribeva super su visiones religiose, le musica, le medicina, et cetera. Cinque annos post su elevation como abbatessa illa esseva vocate per Deo a "scriber lo que illa videva". Isto esseva assemblate in tres libros, *Scivias*, *Liber vitae meritorum* e *De operatione Dei*, anque note sub le nomine *Liber divinorum operum*.

Illa non solmente scribeva libros, sed etiam componeva le musica. Circa octanta de su compositiones supervive, que es multo plus que tote altere compositores medieval. Inter su operas le plus famose es le *Ordo Virtutum*, un oratorio primitive pro le voces de feminas con un parte pro viros - le voce del Diabolo.

## Lingua planate
Hildegard etiam construeva un lingua, lingua ignota, e un alphabeto secrete.
## Galeria

File:Hildegard_von_Bingen_Liber_Divinorum_Operum.jpg|right|Illuminatio de *Liber divinorum operum*

## Bibliographia
* Scivias seu Visiones (1141-51)
* Liber divinorum operum simplicis hominis (1163-73/74)
* Liber vitae meritorum (1158-63)
* Solutiones triginta octo quaestionum
* Explanatio Regulae S. Benedicti
* Explanatio Symboli S. Athanasii
* Vita S. Ruperti
* Vita S. Disibodi
* Physica, sive Subtilitatum diversarum naturarum creaturarum libri novem
* Hymnodia coelestis. 
* Ignota lingua, cum versione Latina 
* Tractatus de sacramento altaris. 
* Homeliae LVIII in Evangelia. 
* Libri simplicis et compositae medicinae.

## Ligamines externe
* Hildegard von Bingen in ''Projekt Gutenberg-DE''
* Biographia, operas 
* Discographia (anglese)