Chimpanze

| status = EN
| image = Schimpanse zoo-leipig.jpg
| image_width=300px
| image2 = Apeldoorn Apenheul zoo Bonobo.jpg
| image2_caption = Bonobo (*Pan paniscus*)
| image2_width= 300px
| image_caption = Chimpanze commun (*Pan troglodytes*)
| domain=Eukaryota
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Mammalia
| ordo = Primates
| familia = Hominidae
| subfamilia = Homininae
| tribus = Hominini
| subtribus = Panina
| genus = Pan
| genus_authority = Oken, 1816
| type_species = *[[Chimpanze commun|Pan troglodytes]]*
| range_map = Pan (genus) distribution map.png
| range_map_caption = Distribution de subspecies de *Pan*
| subdivision_ranks = Species e Subspecies
| subdivision = 
* *Pan troglodytes* (chimpanze commun)
** *Pan troglodytes verus*
** *Pan troglodytes vellerosus*
** *Pan troglodytes troglodytes*
** *Pan troglodytes schweinfurthii*
* *Pan paniscus* (bonobo)
}}
**Chimpanze** (pronunciate *shimpanzé*) es le nomine commun pro le duo species de simia que forma le genere ***Pan***:
* le chimpanze commun (*Pan troglodytes*), in Africa Central e del West;
* le bonobo, a vices appellate le "chimpanze pygmeo", (*Pan paniscus*), in forestes del Republica Democratic del Congo.
Le Fluvio Congo forma le frontieras inter le habitat native del duo species. Ambes es considerate como species in periculo de extinction. *Pan troglodites* es dividite in quatro subspecies: *P. t. verus*, *P. t. vellerosus*, *P. t. troglodytes*, e *P. t. schweinfurthii*. *Pan paniscus* non es dividite.

Le chimpanzes es membros del familia del hominides, un familia que contine etiam le gorillas, homines, e orangutanes. Le chimpanzes se separava ab le evolution del homine circa 6 milliones de annos retro e le duo species de chimpanze es le plus proxime relativos de homines. Totes es membros del tribo de Hominini (con le subtribo del species extincte Hominide). Le chimpanzes es le sol membros cognoscite del subtribo *Panina*. Le duo species de *Pan* se separava un million de annos retro.

## Classification
### Supertaxones
* classe = Mammalia
* ordine = Primates
* familia = Hominidae
* subfamilia = Homininae
* tribo = Hominini
* subtribo = Panina

## Historia de evolution

Le genere *Pan* es considerate como parte del subfamilia Homininae como le homines. Le duo species es le plus proxime relativos in vivo con homines e habeva un ancestre commun 6 milliones annos retro. Le recercas de Mary-Claire King in 1973 trovava un ADN 99% identic inter homines e chimpanzes, ma nove recercas trovava que le similitude es, in realitate, 94%.

## Intelligentia

Chimpanzes fabrica utensiles e usa los pro obtener alimentos e pro social monstration; illes es manipulative e capabile de deception; illes pote apprender le uso de symbolos e comprende aspectos del lingua human includente un poco de syntaxe relational, conceptos de numeros e sequentias numeric; e illes es capabile de planification spontanee pro un evento o statut future.

### Uso de utensiles
Un discoperta del plus grande importantia esseva in octobre 1960 quando Jane Goodall observava le uso de utensiles inter chimpanzes. Recerca recente indicava que le uso de utensiles per chimpanzes de petra es datate 4.300 annos retro.   

### Empathia
 
Recerca recente ha demonstrate que chimpanzes ingagia in comportamento altruistic intra le gruppos, ma es indifferente del bon-statut de membros del gruppos non relative.

### Communication
Chimpanzes communica in un maniera similar al communication non verbal del hommines, usante vocalisationes, gestos del mano, e expressiones facial. Recerca super le cerebro del chimpanze ha monstrate que lor communication activa un area del cerebro que es in le mesme position que area Broca, le centro del lingua in le cerebro human.

### Studios de lingua

Scientistas ha cercate como inseniar lingua human a multe species de simias superior. In le annos 1960, Allen e Beatrice Gardner inseniava durante 51 menses le lingua de signos a un chimpanze nominate Washoe que apprendeva 151 signos, e illa instrueva isto de maniera spontanee a altere chimpanzes. Durnate un longe period de tiempo, Washoe apprendeva plus de 800 signos.

### Memoria
Un studio de 30 annos al Universitate de Kyoto Instituto de recerca pro primates ha demonstrate que chimpanzes pote apprender le numeros 1-9 e lor valores. Le chimpanzes demonstra un aptitude pro memoria photographic in experimentos super un chimpanze nominate Ayumu. Ayumu pote punctar le position de numeros 1-9 visibile durante minus de 1 seconda. Le mesme experimento esseva facite super le campion mundial de memoria Ben Pridmore in le plus tentativas.

### Riso in simias

Riso non es unic a homines. 
:*Vide etiam: [[Riso in animales]]*

## Interactiones con homines
### Historia

### Studios

In Novembre 2007, 1.300 chimpanzes exista in 10 laboratorios in le S.U.A. (dentre 3.000 simias in vivo in captivitate in le laboratorios de S.U.A.). Multe recercas es intrusivecomo "inoculation con agent infectious, chirurgie o biopsiee e testare de medicament". Duo laboratorios federalmente financiate usa chimpanzes: Yerkes National Primate Research Laboratory al Universitate Emory in Atlanta, Georgia, and the Southwest National Primate Center in San Antonio, Texas. 

## Vide etiam
* Projecto del genoma del chimpanze
* Grande simias como personas
* Lista de simias

## Referentias


## Lege plus
* Hawks, John. "How Strong Is a Chimpanzee?" *[[Slate (magazine)|Slate]]*, February 25, 2009.
* Pickrell, John. (September 24, 2002). "Humans, Chimps Not as Closely Related as Thought?". *National Geographic.*