Cyclon tropic

Un **cyclon tropic o tropical** es un rapidemente rotante systema tempestuose characterisate per un centro de pression basse, 
ventos forte, e un arrangiamento spiral de tempestas de tonitro que produce forte pluvia. 
Dependente sur location e fortia, un cyclon tropic es appellate nomines tal como huracan, typhon, tempesta tropic, tempesta cyclonic, 
depression tropic, o, simplemente, cyclon. 

Cyclones tropic typicamente se forma supra corpores grande de aqua calide o quasi-calide. 
Illos deriva lor energia a causa del evaporation de aqua ab le superficie oceanic, le 
qual ultimemente recondensava in nubes e pluvia quando aere humide se leva e 
frigida a saturation. Iste fonte energic differe ab illo del tempestas cyclonic del medie-latitudes, 
tal como nor'easteres e tempestas de vento europee, que es date energia primemente per contrastos horizontal de temperatura.  
Le forte ventos rotante del cyclon tropic es un resultato del conservation del momento angular causate per le rotation del Terra como aere flue
verso le interior al axe de rotation. Assi, illos forma rarmente intra 5° del equator. Cyclones tropic ha typicamente inter 100 e 4000 km in diametro.

*Tropic* refere se al origine geographic de istes systemas, que se forma quasi exclusivemente supra mares tropic. 
*Cyclon* refere se a lor natura cyclonic, con vento a sufflar in senso antihorologic in le Hemispherio del Nord 
e in senso horologic in le Hemispherio del Sud. Le direction opposite de circulation es a causa del effecto Coriolis.

Preter ventos e pluvia forte, cyclones tropic pote generar undas alte affluxo tempestuose damnificante, e tornados. 
Illos typicamente debilita rapidemente supra terra ubi illos es isolate de lor principal fonte energic. 
Pro iste ration, regiones litoral es particularmente vulnerabile a damnos ab un cyclon tropic in comparation con le regiones interior. 
Pluvias forte, tamen, pote causar inundationes significante verso le interior, e affluxos tempestuose pote producer extensive inundationes litoral 
usque a 40 km ab le costa. Ben que lor effectos sur human populationes es sovente devastante, cyclones tropic pote relevar siccates. Illos anque porta energia caloric foras del tropicos e 
transporta lo verso latitudes temperate, que pote moderar climate regional e global.

## Structura physic

Cyclones tropic es areas de relativemente pression basse in le troposphera, con le plus grande pression 
perturbationes a occurrer al altitudes basse proxime le superficie. Sur Terra, le pressiones (registrate) al centros de cyclones tropic es intra le plus basse ancora observate a nivello del mar.
 
Le partes juxta le centro de cyclones tropic es plus calide que le ambiente a omne elevationes, 
assi illos es characterisate como systemas de "centro calide".

### Campo de vento
Le quasi-superficial campo de vento de un cyclon tropic es characterisate per le rapide rotation del aere circa un centro de circulation 
dum anque fluer radialmente verso le interior. Al bordo exterior del tempesta, le aere pote esser quasi calme; totevia, a causa del rotation del Terra, 
le aere ha non-zero absolute momento angular.  Como le aere flue radialmente verso le interior, illo comencia rotar cyclonicamente 
(in senso antihorologic in le Hemispherio del Nord, e in senso horologic in le Hemispherio del Sud) pro 
conservar le momento angular.  A un radio interior, le aere comencia elevar se al alto del troposphera. 
Iste radio es typicamente coincidente con le radio interior del ocular, e ha le plus forte ventos quasi-superficial del tempesta; 
consequentemente, illo es appellate le *[[radio de vento maxime]]*.

### Oculo e centro

Al centro de un cyclon tropic matur, le aere clina in loco de levar se. 
Pro un tempesta forte sufficientemente, le aere pote clinar supra un strato profunde satis de supprimer le formation de nubes, 
assi causar un clar "oculo".  Tempore in le oculo de un tempesta es normalmente calme e vacue de nubes, 
ben que le mar pote esser extrememente violente .

### Intensitate
Le intensitate es definite como le rapiditate maxime de vento del tempesta.

### Dimension
Sur Terra, cyclones tropic ha un grande rango de dimensiones, de 100–2000&nbsp;km como mesurate per le radio de vento evanescente. Illos es le plus grande, mediemente, in le Oceano Pacific del nord-west e le minus grande in le Oceano Pacific del est. 
Si le radio de isobara le plus externe es minus que duo grados de latitude (222 km), alora le cyclon es "multo parve". Un radio de 3–6&nbsp;grados de latitude (333–670 km) es 
considerate "dimensional medie". "Multo grande" cyclones tropic ha un radio de plus grande que 8&nbsp;grados (888 km). Observationes indica que grandor es solmente debilemente correlationate con le parametros 
tal que intensitate tempestuose (rapiditate maxime del vento), radio de vento maxime, latitude, e intensitate potential maxime.

## Physica e energetica

Le tridimensional campo de vento in un cyclon tropic pote esser separate in duo componentes: 
un "circulation primari" e un "circulation secundari".  Le circulation primari es le parte rotational del fluxo; 
illo es purmente circular. Le circulation secundari es le parte invertite (in-a alte-ex-a basse) del fluxo; 
illo es in le directiones radial e vertical. Le circulation primari ha le ventos le plus forte e es responsabile 
pro le majoritate del damnos que un tempesta causa, dum le circulation secundari es plus lente ma governa le energetica del tempesta.

### Circulation secundari: un motor caloric de Carnot
Le principal fonte energic de un cyclon tropic es le evaporation de aqua ab le superfacie del oceano, 
que ultimemente se recondensava in nubes e pluvia quando le aere humide e calide se leva e frigida 
a saturation. Le energetica del systema pote esser idealisate como un atmospheric motor caloric de Carnot.

### Circulation primari: le ventos rotante
Le primari fluxo rotante in un cyclon tropic resulta del conservation del momento angular per le circulation secundari. 
Absolute momento angular sur un planeta rotante M es date per

:M = \frac{1}{2}fr^2 + vr

ubi f es le parametro Coriolis, v es le rapiditate azimutal del vento (que es, rotante), 
e r es le radio del axe de rotation.

## Formation

Globalmente, activitate de cyclones tropic culmina in le fin del estate, quando le differentia inter temperaturas del aere e temperaturas del superfacie marin es le plus grande. 
Tamen, cata bassino ha su particular patronos saisonal. Sur un scala mundial, maio es le mense le minus active, 
e septembre es le plus active. Novembre es le sol mense in le qual tote le bassinos de cyclones tropic es active.

## Effectos

Cyclones tropic supra le mar causa grande undas, pluvia forte, inundation, e ventos forte, 
disrumpente international imbarcamento e aliquando causante naufragios. 
Cyclones tropic agita le aqua, relinquer un sulco frigide, que causa le region de esser minus favorabile pro cyclones tropic subsequente. Sur terra, ventos forte pote damnificar o destruer vehiculos, edificios, pontes, e altere structuras, 
transformar fragmentos in mortifere volante projectiles. Le affluxo tempestic, o le levation del nivello del mar causate per le cyclon, 
es typicamente le plus nocive effecto de abbordante cyclones tropic, historicamente resultava in 90% de mortes in cyclones tropic.
Le rotation large de un abbordante cyclon tropic, e le cisorios de vento vertical a su peripheria, genera tornados. Tornados anque pote esser generate como un resultato 
de mesovortices in le oculamuro, que persiste a abbordo.

## Notabile cyclones tropic
Cyclones tropic que causa extreme destruction es rar, ben que quando illos occurre, illos pote causar immense damnos o milles de fatalitates.
Le 1970 cyclon Bhola era le plus mortifere cyclon tropic notate, occideva plus que 300.000&nbsp;personas 
e possibilemente tante como 1&nbsp;million 
post colpar le densemente populate Delta del Ganges in Bangladesh le 13 de novembre 1970. Su potente affluxo tempestuose era responsabile 
pro le grande numero de mortes. 
Le bassino cyclonic de Oceano Indian del nord ha historicamente essite le plus mortifere bassino. 
In altere partes, Typhon Nina occideva quasi 100.000 in China in 1975 a causa de un inundation 100-annal que 
causava 62&nbsp;barrages, includente le Barrage Banqiao, de faller. 
Le Grande Huracan de 1780 era le plus mortifere huracan del Atlantic del Nord notate, occidente circa 22.personas in le Antillas Minor. 
Un cyclon tropic non ha necessitate de esser forte specialmente pro causar damnos memorabile, si le mortes resulta de inundationes pluvial o caditas de fango. 
Tempesta Tropic Thelma in novembre 1991 occideva milles in le Philippinas, 
e in 1982, le innominate depression tropic que post deveniva le Hurican Paul occideva circa 1.personas in America Central.

Hurican Katrina es estimate como le plus costose cyclon tropical del mundo, 
causante $81,2&nbsp;milliardos in damnos a proprietate (2008&nbsp;USD) 
con damnos total estimate in plus que $100&nbsp;milliardos (2005&nbsp;USD). 
Katrina occideva al minus 1.836&nbsp;personas post colpar Louisiana e Mississippi como un huracan major 
in augusto 2005. Hurican Sandy es le secunde plus costose cyclon tropic 
in le historia del S.U.A., con damnos de $68&nbsp;milliardos (2012&nbsp;USD), e con costos de $37,5&nbsp;milliardos (2012&nbsp;USD), 
Hurican Ike es le tertie plus costose huracan in le S.U. Ma le Hurican de Galveston de 1900 era le plus mortifere disastro natural del Statos Unite, 
occidente un estimate 6.000 a 12.000&nbsp;personas in Galveston (Texas). Hurican Mitch causava plus que 10.000 fatalitates in America Latin. 

## Vide etiam
* Meteorologia
* Tempesta
* Tornado

## Referentias