open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pyramide (architectura)

Un **pyramide** (del greco antique πυραμίς pyramis [Gen. πυραμίδος pyramidos] del 'egyptiano pꜣmr 'tumba, pyramide') es un forma de construction, solmente a base quadratic, cognoscite in varie culturas antique, como Egypto antique, America Latin, China e le Insulas Canari. Le pyramides esseva erigite principalmente como edificios de character religiose (culto del morte) e/o ceremonial.

## Galeria

File:All Gizah Pyramids-2.jpg
File:Chichen Itza (3326547826).jpg
File:Luxor Hotel.jpg
File:Louvre at dusk.JPG


## Vide etiam
*Pyramide de Kukulcán
Stadio

Un **stadio** es un loco in general de sport al aere libere, concertos o altere eventos, e consiste in un campo partialmente o completemente circumferite de un structura a differente nivellos projectate pro render possibile al spectatores de star in pedes o sedente e vider le spectaculo.
Amphitheatro

Un **amphitheatro**, (del latino amphitheatrum; del greco antique ἀμφιθέατρον) es un theatro circular del antiquitate roman, typicamente sin un tecto clause.
Le Morte in Venetia

**Le Morte in Venetia** (titulo original german: *Der Tod in Venedig*) es un novella del scriptor europee Thomas Mann, publicate in 1912. Considerate como uno del operas le plus significative de Mann, illo es certemente uno del plus note al grande publico, inspirante le premiatissime pellicula omonyme per le director Luchino Visconti in 1971, le melodrama per le compositor Benjamin Britten in 1973, e le balletto classic per John Neumeier in 2004.

## Synopse
Le libro narra del grande autor *Gustav von Aschenbach* qui, sufferente de blocco del scriptor, decide visitar Venetia in un tentativa de continuar su opera de vita. In *Le Serenissima* le viro se senti finalmente liberate e sublevate, ma sempre plus confuse e obsesse per le incontro de un bellissime juvene del nobilitate polonese. Anque le gratiose juvenette es in vacantias sur le litoral adriatic, e tosto face cader le autor in un intense amor platonic, que non le permitte pensar ad alie.

*Tadzio*, le adolescente al centro del forte undas emotive in le historia, es le diminutivo del prenomine polonese *Tadeusz*, e su personage es basate sur un ver baron vidite per Mann durante su visita a Venetia cum su marita Katia in 1911, Władysław Moes, qui colpava ambes pro su incredibile beltate juvenil, pur et etheree.

### Themas
Iste breve sed perfectemente acute opera litterari affronta in maniera lucide e matur varie themas re le animo human, le societate europee, le natura artistic del homine, le amor inter adulte e adolescente, le cursos inexpectate del vita, le homosexualitate o bisexualitate latente in etate avantiate, e le epidemias in le grande urbes, pulsante le lector in un turbine de pensatas et emotiones diverse e incredibilemente profunde.
Lübeck

**Hansestadt Lübeck** es un citate hanseatic in Schleswig-Holstein, Germania. Illo es famose pro le Holstentor (ia:Porta de Holsten).

## Patrimonio Mundial
Lübeck es inserite in le lista del Patrimonio Mundial del UNESCO desde 1987.

## Personas notabile
*Thomas Mann
*Willy Brandt

## Referentias
Puteo

Un **puteo** es un excavation o un construction create in le terreno excavante o perforante pro acceder a ressources liquide, usualmente aqua.
## Vide etiam
*Puteo de petroleo
Fontana

Un **fontana** es un architectura que verte aqua a in un bassino o lo jecta in aer pro fornir aqua potabile e/o pro un effecto decorative o dramatic.
Megalitho

Un **megalitho** es un grande petra prehistoric que esseva usate pro crear un construction o un monumento, singular o insimul con altere petras. Il ha plus que 35.000 megalithos solmente in Europa, situate largemente ab Svedia fin al Mediterraneo.
Fonte

Un **fonte** es un loco ubi aqua subterranee emerge naturalmente del superficie del solo, in modo permanente o temporari.
Turin

**Turin** es un citate in Italia e le capital del region Pedemonte.
## Vide etiam
*Universitate de Turin
*Juventus Football Club
Systema

Un **systema** (del greco antique sýstēma "un integre componite de plure partes individual") es generalmente definite como un "entitate" definibile, natural o artificial, componite de varie proprietates diverse, que pote esser considerate como un integre comun a causa de relationes ordinate inter illos.
Symbolo

Un **symbolo** es un marca, un signo o un parola que indica, significa o es intendite como representante de un idea, un objecto o un relation.
Uluru

**Uluru** (/ˌuːləˈruː/, Pitjantjatjara: Uluṟu, Pitjantjatjara pronunciation: [ˈʊ.lʊ.ɻʊ], etiam cognoscite como **Ayers Rock** /ˈɛərz/,  officialmente **Uluru/Ayers Rock**) es un large formation de petra arenari in le Territorio del Nord in Australia. Uluru es situate 335 km (208 millias) sud-west del plus proxime urbe, Alice Springs.

Uluru es sancte al aborigines australian.  Illac il ha fontes, fossas de aqua, cavernas de rocca, e ancian picturas.

## Vide etiam
* Aborigines australian

## Patrimonio Mundial
Uluru es situate in le Parco National Uluru-Kata Tjuta que es inserite in le lista del Patrimonio Mundial del UNESCO.
Machu Picchu

**Machu Picchu** es un citadella inca del seculo XV, situate in le Cordillera del Andes de Peru meridional, sur un cresta de montania de 2.430 metros altessa.
## Patrimonio Mundial
**Machu Picchu** ha essite declarate sito de Patrimonio Mundial del UNESCO in 1983.
Pyramide de Kukulcán

Le **Pyramide de Kukulcán**, (Kukulcán: maya pro Quetzalcoatl), etiam cognoscite como **El Castillo** (espaniol pro 'castello'), es un pyramide de templo in le citate ruinose de Chichén Itzá in le nord del Peninsula de Yucatán in Mexico.
## Vide etiam
*Civilisation Maya
*Chichén Itzá
Chichén Itzá

**Chichén Itzá** es un del plus importante citates ruinose sur le mexican Peninsula de Yucatán.  Illo es un ruina del civilisation maya.

## Patrimonio Mundial
Chichén Itzá ha essite declarate sito de Patrimonio Mundial del UNESCO in 1988.
## Vide etiam
*Pyramide de Kukulcán
*Civilisation Maya
Jared Fogle

**Jared Scott Fogle** (nate le 23 de augusto 1977 in Indianapolis, Indiana) es un ex-portavoce del restaurantes Subway et un convincite delinquente sexual statounitese.

## Ligamines externe

*
Larry King

**Larry King** (nascite **Lawrence Harvey Zeiger**; 19 de novembre 1933 in Brooklyn, Nove York, Nove York, SUA&nbsp;– 23 de januario 2021 in Los Angeles, California, SUA) esseva un jornalista e presentator statounitese de radio e television qui se faceva internationalmente cognoscite con *The Larry King Show* (radio, 1978–1994) e *Larry King Live* (television, 1985–2010). Durante su carriera, ille conduceva plus de  interviews con personas notabile.

King moriva al etate de 87 de complicationes post le COVID-19.
Quffa

Un **quffa** (del arabe *quffa*) esseva un barca de corbe ronde, tressate de canna. Illo esseva traditional sur le fluvios Euphrate e Tigris in Irak usque al annos 1970.

## Galeria

File:Guffa on the Tigris, Baghdad, 1932.jpg|thumb|Quffa sur le Tigris, 1932
File:Boat at Kaveri river at Shrirangapatnam.JPG
Chick Corea

**Armando Anthony "Chick" Corea** (12 de junio 1941 in Chelsea, Massachusetts – 9 de februario 2021 in Tampa, Florida) esseva un compositor american de jazz, pianista, clavierista, capite de gruppo musical e occasionalmente percussionista. In su carriera musical ille ganiava 23 Grammys.
Horizonte de eventos

Un **horizonte de eventos** es un area de demarcation in le spatiotempore. Eventos trans iste area non es visibile de cis le area, que forma un frontiera pro informationes e relationes causal. In le caso del cavos nigre, le horizonte de eventos es le superfacie de un sphera cuje radio es nominate radio de Schwarzschild.
Antenna

Un **antenna** in radioelectricitate es un dispositivo promittente de radiar (transmissor) o de reciper (receptor) undas electromagnetic.
Palea

**Palea** es le pedunculos de cereales como hordeo o tritico siccate al Sol, recoltate et immagazinate pro curar usualmente animales.
Autodidacto

Un **autodidacto** (del greco antique αὐτός autos 'ipse' e διδάσκειν didaskein 'inseniar') es un persona qui acquire cognoscentia o habilitate in modo independente, o lo ha acquirite autonomemente per observation, experimentation, practica o lectura.
Camillo Benso

**Camillo Paolo Filippo Giulio Benso**, conte de Cavour, de Cellarengo, e de Isolabella (Turin, Regno de Sardinia [hodie in Italia] le 10 de augusto 1810&nbsp;– Turin, le 6 de junio 1861; note simplemente como *Cavour*  API: /kaˈvur/, o *Camillo de Cavour*, e supernominate ***Le Grande Texitor*** pro su complexe rete de dynamicas politic a favor del Unitate de Italia) esseva un politico e patriota del nation italian.

Ille esseva ministro in le Regno de Sardinia de 1850 a 1852, presidente del Consilio de Ministros de 1852 a 1859, e de 1860 a 1861. In le mesme anno, con le proclamation del Regno de Italia, ille deveniva le prime presidente del Consilio de Ministros del neonate stato unitari, e moriva in tal carga institutional.

Ille esseva protagonista del Resurgimento como sustentor del ideas liberal, del progresso civil et economic, del anticlericalismo, del movimentos national italian, e del expansionismo del Regno de Sardinia a damno del Imperio austriac e del varie statos del Italia preunitari.

Ille es considerate ancora hodie como un del genitores del Italia moderne, e un del actores le plus influente del scena geopolitic europee del Seculo 19.

## Referentias
Pan platte

**Pan platte** es un typo de pan facite de farina, aqua e sal de cocina. Il ha typos de pan platte in multe cocinas differente, includente focaccia (italian), lavash (armenie), matza (judee), roti (indian), e tortillas (mexican).
Eremita

Un **eremita** (del grec antique: ἐρημίτης / eremítēs « habitante del deserto » de ἔρημος / érēmos « inhabitate, deserto ») es un persona (le plus sovente un monacho) qui ha seligite un vita spiritual in le solitude e le meditation.
Meditation

Le termino **meditation** designa un practica mental que consiste generalmente in un attention portate sur un certe objecto al nivello del pensamento, del emotion o del corpore.
Gesto

Un **gesto** es un signo manual o corporee que permitte de illustrar parolas del linguage, de los completar o de los appoiar.
## Vide etiam
*Lingua de signos
Casablanca

**Casablanca** (ia: Casa blanc) es le citate le plus populate in Marocco, con un population de 3.794 million in 2021.
Leon Trotskij

**Leon Trotskij** o **Trotski** (in russo: *Lev Trockij*, Лев Троцкий [ˈlʲef ˈtrot͡skʲɪj], pseudonymo de: *Lev Davidovič Bronštejn*, Лев Давидович Бронштейн; Janovka (Imperio Russe), 7 de novembre 1879 – Delegation Coyoacán (Mexico), 21 de augusto 1840) era un politico, revolutionario socialista, politologo, e militar russe, post sovietic, native del hodierne Ukraina.
Toponymia

Le **toponymia** (del grec antique: τόπος / tópos « loco » e ὄνομα / ónoma « nomine ») es un disciplina linguistic que studia le toponymos, i.e. le nomines proprie designante un loco.
Pretoria

**Pretoria** es le capital administrative de Africa del Sud. Illo es situate in le provincia de Gauteng. Su population esseva  in 2022.
Bloemfontein

**Bloemfontein** es un citate in Africa del Sud, le capital judicial del pais, e le capital del provincia de Stato Libere. Su population esseva  in 2022.
Ouagadougou

**Ouagadougou** o **Uagadug<u>u</u>** (ambe corruptiones del lingua yonyonse: *Wogodogo*, significante: "ubi le populo es honorate e respectate") es le capital de Burkina Faso.
Johannesburg

**Johannesburg** es le citate le plus grande in Africa del Sud, le capital del provincia de Gauteng, e le sede del Corte Constitutional del pais. Su population esseva  in 2022.
Kinshasa

**Kinshasa** es le capital de Republica Democratic del Congo. Su population estimate in 2021 era 14.970 million.
Grenoble

**Grenoble** es le capital del departimento de Isere in Francia. Esseva le capital del provincia historic de Dauphiné e es situate ubi le fluvio Drac se incontra con le Isère al pede del Alpes Francese.
Hiroshima

**Hiroshima** es un citate in Japon. Illo ha acquirite un notorietate mundial como objectivo del prime utilisation de armas nuclear in tempore del Secunde Guerra Mundial, le 6 de augusto 1945.
Nagasaki

**Nagasaki** (in japonese: 長崎 "*capo longe*") es un citate in Japon. Illo acquire un notorietate global durante le Secunde Guerra Mundial, quando, le 9 de augusto 1945, deveni le objectivo del secunde e ultime utilisation de armas nuclear sur homine in le historia, in le attacco statounitese que cum 64 000 victimas pone fin al conflicto in le ''Theatro del Pacifico''.
Novicio

Un **novicio** es un persona qui es entrate in un ordine religiose e qui es in probation ante facer voto, appellate noviciato. Per extension, le termino es utilisate de maniera informal pro designar un persona nove in un campo de activitate particular.
Utensile

Un **utensile** es un objecto que pote extender le capacitate de un individuo de modificar le characteristicas del ambiente circumferite.
Pupa

Un **pupa** es un modello typicamente de un persona human o humanoide, frequentemente usate como joculo per pueras.
Patrimonio cultural immaterial

Le **Patrimonio cultural immaterial** es un lista del UNESCO que consiste in le ricchessa intellectual non-physic, como folklore, usantias, credentia, traditiones, cocinas, dansa, cognoscentia e linguages.
Memoria del Mundo

**Memoria del Mundo** es un programma del UNESCO "pro le conservation del patrimonio documentari del humanitate". Iste programma servi a garantir le accesso libere a documentos significante et a preservar le patrimonio documentari.
Transhumantia

Le **transhumantia** es le migration periodic del bestial (vaccas, cervos, cavallos et oves) inter le pasturas hibernal et estive.
Falconeria

**Falconeria** es le arte de capturar chassa in su habitat natural con le adjuta de un ave de preda trainate. Un persona qui practica le falconeria es appellate **falconero**.
2022

**Le [[anno]] [[duo]] [[mille]]s [[vinti-duo]].**

## januario

## februario
### Mortes
* 12 de februario: Carmen Herrera, pictora abstracte e minimalista cubano-american, centenaria (nascite 1915)

## martio

## april

## maio

## junio

## julio

## augusto

## septembre

## octobre

## novembre

## decembre

## sin data precise
Seculo 22

Le **seculo 22** es un seculo futur de accordo con le calendario gregorian. Illo comenciara le 1 de januario 2101 e finira le 31 de decembre 2200. In uso popular, iste periodo vade del 1 de januario 2100 al 31 de decembre 2199.
Labyrintho

**Labyrintho** designa un systema de lineas o sentieros, le qual per numerose cambiamentos de directiones rende un enigma seguir o traciar le modello.
Ada Lovelace

**Augusta Ada King, Contessa de Lovelace** (nascite **Byron**, 10 de decembre 1815 – 27 de novembre 1852) esseva un mathematico e scriptor anglese. Illa es cogniscite al prinicipal como un pionero de computation pro su obras con Charles Babbage. Illa recognisceva que su motor analytic proponite poteva esser usate pro fines foras arithmetica. Illa es dunque sovente describite como "le prime programmator".

Lovelace esseva un filia de George Gordon Byron e su sol infante de su maritage con Anne Isabella Byron. Illa studiava mathematica e logica sub Mary Somerville, visitava le corte regal et incontrava qualque figuras figuras cultural e scientific del pais, inclusive Charles Babbage. Durante le annos subsequente, illa travaliava con ille re le motor analytic. Su obra plus importante esseva un serie de annotationes de un lection per Luigi Menabrea, que expandeva su ideas. Istos esseva publicate in 1843. Illa maritava le Conte de Lovelace e parturiva tres infantes, ante su morte al etate de 36 annos.
2023

**Le [[anno]] [[duo]] [[mille]]s [[vinti-tres]].**

## januario

## februario

## martio

## april

## maio

## junio

## julio
* 29 de julio – 4 de augusto: Conferentia International de Interlingua 2023

## augusto

## septembre

## octobre

## novembre

## decembre

## sin data precise
Notre-Dame de Paris (animation 1996)

**Notre-Dame de Paris** (original in anglese: *The Hunchback of Notre Dame*) es un pellicula de animation de 1996 directe per Gary Trousdale e Kirk Wise, e distribuite per Disney Pictures. Illo es le ''34<sup>e</sup>'' ''Classico Disney'' et es basate super le romance gothic *[[Notre-Dame de Paris]]* per Victor Hugo. Le historia, situate in le Europa de 1482, habe como protagonistas le deforme Quasimodo, gibbose campanero del Cathedral Notre-Dame, e le belle tsigana Esmeralda, dispreciate per le archidiacono Frollo. Le intriga seque lor lucta pro farcer se acceptar per le societate, explorante le themas de xenophobia, antitsiganismo, e plus generalmente discrimination del altere.
Firth de Moray

Le **Firth de Moray** (in scots e anglese: **Moray Firth**) es le firth le plus grande in Scotia, situate al nordest del pais.
Cryptomoneta

**Cryptomoneta** o **cryptovaluta** es un valuta digital que designa a functionar como un media de excambio o moneta con historia de transaction retenite in un libro de contabilitate in forma de database. Iste database controla con encryption, le creation de nove valuta e verifica le transferer de moneta. Normalmente le valuta non existe in forma physic ma moneta papel e non es destribuite de un autoritate central. Le technologia de su database es "blockchain". Le prime cryptomoneta esseva le Bitcoin.
## Referentias
Bilia

Un **bilia** es un parve spheric objecto frequentemente facite de vitro, argilla, aciero, plastico, o agata.
Le Saga Crepuscular (serie cinematographic)

**Le Saga Crepuscular** (anglese: ***The Twilight Saga***) es un serie cinematographic per le compania de production statounitese Summit Entertainment, adaptate ab le cyclo de libros homonyme per Stephanie Meyer. Illo se compone del titulos que replica le volumes del serie litterari, cum le ultimo dividite in duo partes: **Crepusculo**, **Novilunio**, **Eclipse**, **Aurora: Parte I** e **Aurora: Parte II**.
Bonsai

Un **bonsai** (lingua japonese 盆栽 "plantate in vaso platte") es un arbore in miniatura, que es mantenite intentionalmente nano, etiam pro multe annos, per reduction del radices.
Samarra

**Samarra** (arabe: سَامَرَّاء‎, *Sāmarrāʾ*) es un citate in Irak. Illo es situate al banco este del fluvio Tigris in le governatorato Saladin, 125 kilometros al nord de Bagdad. In 2003 le citate habeva un population estimate de 348,700. Durante le Guerra Civil  Iraqi, Samarra esseva in le "Triangulo Sunni" de violentia.

In le medievo, Samarra esseva le capital del Califato Abbasid, e es le sol capital islamic que retene su plano, architectura, e reliquias artistic original. In 2007, UNESCO nominava Samarra un de su Sitos de Patrimonio Mundial.
Metrica de Kerr

Le **metrica de Kerr**, etiam vocate **vacuo de Kerr**, describe le geometria del spatiotempore vacue circum un foramine nigre rotante sin carga e axialmente symmetric, cum un horizonte del eventos quasispheric. Le geometria de Kerr es un solution exacte al equationes de campo in le relativitate general de Einstein; tal equationes son non linear, que rende solutiones exacte multo ardue a trovar.
Muro informatic

Un **muro informatic** (vocate etiam: **muro antiflamma** o **taliafoco**; ex anglese: *firewall*) esse le parte de un systema o rete informatic designate pro blocar le accesso non autorisate, e permitter al mesme tempore communicationes autorisate.
Saga Crepuscular (serie litterari)

Le **saga Crepuscular** (anglese: ***Twilight saga***) es un serie de romances phantastic e sentimental per Stephanie Meyer, publicate inter 2005 e 2020. Illo se compone de quatro tomos principal cum protagonista *Bella Swan*: **[[Crepusculo]]**, **[[Novilunio]]**, **[[Eclipse solar|Eclipse]]**, e **Aurora**; e de un romance supplementari: **Sol de Medienocte**, que es le rescriptura del prime tomo, ab le puncto de vista del vampiro *Edward Cullen*. 

Le saga ha habite un successo planetari, e inter 2008 e 2012 ha anque devenite objecto de un famose adaptation cinematographic pro juvenes.
Singularitate anular

Un **singularitate anular**, o **anularitate** (calco ex anglese: *ringularity*), esse le singuralitate gravitational in le corde de un foramine nigre rotante, que a causa del condition de alte rotation e gravitation habe forma de anello.
801 aEC

**Le [[anno]] de [[8 (numero)|octo]] [[100 (numero)|cento]]s [[1 (numero)|un]] ante le [[Era Commun]]**

## januario

## februario

## martio

## april

## maio

## junio

## julio

## augusto

## septembre

## octobre

## novembre

## decembre

## sin data precise
Libro electronic

Un **libro electronic** (appellate etiam **libro digital**, **e-libro** aut **eLibro**; ex anglese: *eBook*) esse un publication rendite disponibile in formato digital, consistente de texto, imagines, o ambe, e legibile tra le velario de un apparato electronic como: lectores digital, ordinatores, intellephonos, o tabulares.
Lector digital

Un **lector digital** (etiam **lector de e-libros**, **lector electronic**, o **digilector**; in anglese: *e-reader*) es un apparato electronic mobile primarimente designate pro permitter le lectura de e-libros, e-revistas, e de qualcunque alie formato textual. Ulle apparato capace de monstrar formatos textual sur un ecran pote ager ut digilector; totevia, apparatos specialisate in le lectura digital servi a optimisar portabilitate, legibilitate, e valetude del batteria.
Poter dur

In le ambito del relationes international, cum le locution **poter dur** (etiam: **poter forte** o **poter coercitive**; ex anglese: *hard power*) on intende le uso de poter militar et economic per un stato o governamento a fin de influentiar le conducta de alie entes politic. Iste forma de poter es saepe aggressive, lo que on appella coercition, e il es multo efficace quando imponite per un potentia economico-militar evidentemente superior. In le spectro del conceptos de potestate geopolitic, le *poter dur* se trova al opposito del ''poter blande'', que in vice mira a influentiar tra medios non militar, como diplomatia, lingua, cultura, religion, o memoria historic.
Poter blande

**Poter blande** (etiam: **poter dulce** o **poter persuasive**; ex anglese: *soft power*) es un locution utilisate in le theoria del relationes international pro describer le capacitate per un ente politic de persuader, convincer, attraher e cooptar non militarmente tra medios intangibile, qual diplomatia, lingua, cultura, religion, o memoria historic.

Tal concepto era cuneate al principio del annos 1990, a partir del idea que a dominar le atlante in le mundo globalisate non deberea esser le collision de civilisationes, sed un complexe mechanismo de interdependentias (ipse, le *poter blande*), secundo le qual un potentia geopolitic pote meliorar su imagine international e fortificar su poter sin intentos bellic. Isto serea in antithese al exercitio del ''poter dur'', e del consequente crescentia del violentia e recerca dispendiose de nove systemas de armas.

*Exempli gratia*, tra le construction de nove scholas e financiamento de systemas educative al extero ma centralisate ab Paris, Francia usa le lingua (e le cultura, le historia e le *forma mentis* a illo associate) pro exercer un poter blande in un enorme portion del globo vocate Francophonia, e correspondente a su ex colonias, assi augmentante le relationes economic e social cum societates anque multo distante del Francia metropolitan.
Alphabeto adlam

Le **alphabeto adlam** (**𞤀𞤣𞤤𞤢𞤥**) es un systema de scriptura in uso pro le lingua fulani. Le nomine *adlam* es un acronymia derivate del prime quatro litteras del alphabeto (A, D, L, M), que sta per *Alkule Dandayɗe Leñol Mulugol* (**𞤀𞤤𞤳𞤵𞤤𞤫 𞤁𞤢𞤲𞤣𞤢𞤴𞤯𞤫 𞤂𞤫𞤻𞤮𞤤 𞤃𞤵𞤤𞤵𞤺𞤮𞤤**) significante *le alphabeto que protege le gentes ab evanescentia*. Designate per le fratres Ibrahima e Abdoulaye Barry in le annos 1980, post annos de developpamento e melioration, se ha sempre plus diffundite tra le communitates fulani, arrivante hodie ad esser inseniate sia localmente in Africa occidental, sia internationalmente in Union Europee e Statos Unite de America.

## Litteras alphabetic
Tabella comparative del litteras del alphabeto adlam cum le systemas latin e arabe, sequite per lor nomine, e valor phonetic in alphabeto phonetic international:

Characteres supplementari pro parolas de alie linguas:
Seculo 9 aEC

Le **Seculo 9 aEC** es un seculo passate in accordo con le calendario julian.  Illo comenciave le 1 de januario 900 aEC e finiva le 31 de decembre 801 aEC.
Alteritate

**Alteritate**, como synonymo de *diversitate*, indica le differentia inter duo entes. Derivate del latino classic *[https://en.m.wiktionary.org/wiki/alter#Latin alter]*, in ambito philosophic e anthropologic le termino significa le opposito de identitate. Le creation de un identitate non pote scinder se ab le concepto de alteritate, nam le construction identitari de un individuo o societate existe in contraposition al conducta personal o ''forma mentis'' de alie individuos e societates, qui son appercipite variemente como “altere quam nos”. In iste quadro cultural, on pote observar que existe un “nos” quia il ha un “illes” in opposition.

In le era globalisate, iste concepto es sempre plus usate etiam in le communication de massa pro describer alique “altere quam le homogeneitate”, alique foras del tradition, convention, vel mores del majoria del societate.
GIUK

Le ***GIUK gap*** (ex anglese), o **Hiato de GIRU**, es un termino usate in ambito militar, a partir del II<sup>e</sup> Grande Guerra, pro indicar un linea imaginari de senso strategic, taliante un axe del oceano Atlantic europee pron al barrage naval. GIRU e GIUK son acronymias pro *[[Groenlandia (insula)|Groenlandia]], [[Islanda]], [[Regno Unite]]* (UK in anglese), e le hiato se constitue del mar aperte inter tal massas de terra firme.
Olympia Dukakis

**Olympia Dukakis** (20 junio 1931, Lowell, Massachusetts - 1 maio 2021, New York) esseva un actrice, director, productor, instructor e activista statounitese.

Illa appareva in plus que 130 productiones de theatro, plus que 60 filmes e in 50 series de television. Plus ben cognite como un actrice in filmes, illa comenciava su carriera in le theatro.

Le filmes in que illa jocava include *Moonstruck* (1987) e *Steel Magnolias* (1989). Illa jocava le personage Anna Madrigal (un hospite eccentric de San Francisco) in le series de television *Tales of the City* (1993) e *More Tales of the City* (1998).

###### Biographia
Olympia Dukakis nasceva in Lowell, Massachusetts, le 20 junio 1931 como le filia de Alexandra "Alec" (n. Christos) (1898-1994) e Constantine "Costa" S. Dukakis (1899-1975). Su parentes esseva immigrantes grec; su patre originalmente ab Turchia.

In 1962 illa se maritava con le actor Louis Zorich. Illes habeva tres infantes: Christina, Peter e Stefan.

Su cosino es le politico statounitese Michael Dukakis.
Club Atlético de Madrid

Le **Club Atlético de Madrid** es un club de football espaniol, localisate in Madrid, fundate le 26 de april de 1903, como Athletic Club (Sucursal de Madrid), por studentes basc devote del Athletic Club que habitava la capital espaniola.

Identificate por lor colores rubie e blanc, es a reciper le sopranomine de "rojiblancos" o "colchoneros", es un de les clubes espanioles plus ganiator, con 10 titulos de Primera División de España, 10 Copas del Rey, 3 UEFA Europa League e 1 Copa Intercontinental. Disputa lor partitas in casa in le stadio Wanda Metropolitano, con capacitate por 68.456 spectatores postea 2017.
Jiminy Cricket

Jiminy Cricket es un personage in le filmes animate de The Walt Disney Company *[[Pinocchio (film de 1940)|Pinocchio]]*, basate in le novello de 1883* [[Pinocchio]]* per Carlo Collodi, e *[[Fun and Fancy Free (film de 1947)|Fun and Fancy Free]]*. Cricket es un grillo (*cricket* in anglese) anthropomorphic, basate in le personage del grillo parlante in le libro de Collodi. Le termino "Jiminy Cricket" es un euphemismo usate in anglese pro "Jesus Christ," le titulo usate per christianos anglophone pro un de lor tres deos.
Corpus Christi

**Corpus Christi** ("Corpore de Christo") o le **Solemnitate del Sanctissime Corpore e Sanguine de Christo** es un festa christian le qual es celebrate 60 dies post Pascha.
Anteposto israelita

Un **anteposto de implantation** (hebreo: מאחז‎, *Ma’ahaz* lit. "un pugnata") secundo le lege israelita es un colonia illegal in Cisjordania, stabilite post le Accordos de Oslo de 1993 sin le autorisation del governamento de Israel, e dunque in contravention del statutos de construction. Le antepostos son distinguite ab le implantationes proprie, que son in vice autorisate e incentivate per le Stato de Israel. Iste distinction inter colonias legal e colonias illegal comocunque non seque le lege international, que considera ambes un violation del normas contra le occupation territorial.

## Referentias
Discoperta europee de America

Le expression **discoperta europee de America** es usate pro referer se al prime arrivata documentate del navigator genuese Christophoro Columbo in le Americas in 1492, cum grande consequentias historic pro tote le mundo. Le explorator attingeva lo que on credeva esser le Indias occidental apud le costas de un insula caribe, que ille denominava Hispaniola, in un expedition super tres caravellas financiate per le Corona de Castilia, qui dunque initiava le colonisation europee del ''Nove Mundo''.

Al die del discoperta columbian, le continente american era jam habitate per numerose gentes, emigrate ab Asia durante le prehistoria probabilemente usante un ponte glacial tra le stricto de Bering, deinde le diverse civilisationes que floresceva in le vaste territorios se componeva de varie tribos, clanes, nationes, e imperios.

In ultra, le real discoperta europee de America eveniva seculos antea, quando circa in le anno 1000 le explorator norvegian Leif Erikson fundava le colonia de Vinlandia in le actual Terranova, Canada. Iste colonia totevia non perdurava, e post su decadimento le memoria documentate del interprisa se perdeva in le tempore, restante vive solo in le contos del sagas nordic e reportate al lumine in le era moderne per excavationes archeologic in loco. Igitur illo non comportava le enorme alterationes global que in vice ha sequite le secunde discoperta europee.
Karaoke

**Karaoke** (jap. カラオケ) es un passatempore et un joco japonese cognoscite in tote le mundo, in le qual jocatores canta directemente in un microphono con reproductiones instrumental de pecias musical multo popular.
Stato insular

Un **stato insular** es un stato cuje territorio es totalmente componite de un o plure insulas. In 2011, 47 del 193 statos membros del Organisation del Nationes Unite esseva statos insular.
Armistitio

Un **armistitio** es un accordo inter statos belligerente que suspende, totalmente, partialmente, o a tempore determinate o indeterminate, le hostilitate.
Depuration ethnic

Le expressiones **depuration ethnic**, **purification ethnic**, o **mundification ethnic** denota un varietate de actiones apte a remover fortiatemente de un territorio le population de un realitate ethnocultural (per actos de intimidation, coercition, deportation, violentia, aggression militar, aut etiam genocidio *inter alia*), a salveguarda de un percipite identitate ethnic o national tra le attingimento de su puritate. Son exemplos emblematic de iste conducta human le holocausto judee per Germania nazi, le massacro circasse per le Russia imperial, le genocidio armenie per le Imperio ottoman, e in tempores plus recente le genocidio bosniac per le serbos de Bosnia.
### Etymologia
Le prime actiones de depuration ethnic cum le signification moderne appare in le seculo XIX in le Imperio Ottoman contra le gente armenie, ma le exemplo le plus cognoscite es securmente le insimul de practicas militar e cultural ideate per le partito nationalsocialista in Europa a nivello continental. Totevia, le termino «mundification» pro referer se al actuation de politicas violente pro attinger le puritate ethnic de un territorio, entra in le uso popular europee durante le annos 1990, quando le medio de information international reprende, traduce, e amplifica le expression serbocroate *«etničko čišćenje»* (*pron.* /'ɛtnit͡ʃko t͡ʃi'ʃt͡ʃʲɛɲɛ/) usate per le organos informative local pro documentar le guerra civil que divideva Iugoslavia. Il es probabile que illo ipse originava in un analoge expression militar iugoslave (*«čišćenje terena»*) que serviva pro indicar le action de «mundification del terreno» ab le armeas inimic.

## Referentias
Aljaksandr Lukašėnka

**Aljaks<u>a</u>ndr Ryh<u>o</u>ravič Lukaš<u>ė</u>nka** (bielorusso:  Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка), etiam note como *Aleksandr Grigorjevič Lukašenko* (russo: Александр Григорьевич Лукашенко), e saepe latinisate in **Alexandro Lukashenka** o **Lukashenko** (Kopys', 30 de augusto 1954), es un politico et ex militar bielorusse, presidente dictator de Bielorussia desde 1994.
Ante su carriera politic ille laborava como director de un ferma collective statal sovietic (un *[[Sovchoz|sovch<u>o</u>z]]*), e tum serviva in le Truppas de frontiera sovietic e in le Armea Rubie.

Su governantia se characterisa de un pugno de ferro cum quem ille duce le pais, mittente a tacer tote opposition, sedante le manifestationes popular cum violentia e arrestos injustificate, e facente accordos economic, commercial, e geopolitic cum le presidente dictator russe Vladimir Putin, pro assecurar se le mantenimento del plenipotentia absolute in disfructar le poter blande e le poter dur de su alliato oriental.

## Notas
Vladimir Putin

**Vlad<u>i</u>mir Vlad<u>i</u>mirovič P<u>u</u>tin** (in russo: Владимир Владимирович Путин, latinisate litteralmente: **Vladimir de Vladimir Putin**; Petroburgo, 7 de octobre 1952) es un politico, ex-militar et ex-agente de spionage del KGB sovietic, actualmente presidente del Federation Russe desde le 7 de maio 2012. Ille es in su quarte mandato presidential non consecutive, habente essite previemente in carga desde 1999 a 2008, e habente anque servite como prime ministro desde 1999 a 2000, e de nove desde 2008 a 2012. Al anno 2021, le officio de presidentia de Vladimir Putin es le secunde le plus longeve de Europa, post illo de Aljaksandr Lukašėnka in Russia Blanc. Le 24 de februario 2022 le presidente Putin parla al Federation tra le discurso «Re le conduction de un "operation militar special" (специальной военной операции, *specialjnoj voennoj operacii*)», annunciante effictivemente le invasion militar illegal de Ukraina.
Le Antique Nove Terra

**Le Antique Nove Terra** (germano: *Altneuland*; judeogermano: אלטניילאנד *Altnayland*; hebreo: תל אביב *Tel Aviv*, “Le Collina del Primavera”) es un romance utopic per le advocato e scriptor judeoeuropee Theodor Herzl, initiator del movimento sionista, publicate in Lipsia in 1902. Cum iste opera le autor delinea su vision de un Stato judee in Terra de Israel. *Le Antique Nove Terra* es un del textos fundamental que ha inspirate le sionismo in le ambientes le plus varie de Europa e del diaspora judee mundial.

Post le traduction in yiddish per Israel Isidor Eljaschoff, le libro era portate al hebreo per Nahum Sokolow cum le titulo *[[Tel Aviv]]*, influentiante le selection del nomine del suburbio judee de Jaffa, fundate in 1909, que subsequentemente devenira un del principal urbes de Israel.
Hal Holbrook

**Harold Rowe Holbrook** (Cleveland, Ohio, SUA, le 17 de februario 1925&nbsp;– Los Angeles, California, SUA, le 23 de januario 2021) esseva un actor statounitese de film, de theatro, e de television. Ille es cognoscite pro jocar le rolo de Mark Twain durante plus de 60 annos in su spectaculo solo *Mark Twain iste nocte!* (*Mark Twain Tonight!*).

## Ligamines externe

*
Guillermo Lasso

**Guillermo Santiago Lasso Mendoza**, melio cognoscite como **Guillermo Lasso** (Guayaquil, Ecuador le 16 de novembre 1955&nbsp;– ), es un politico ecuatorese qui es le 47te e currente presidente del Ecuador desde maio 2021.
Tabaco

**Tabaco** es un producto agricole, que es communmente usate como componente basic de cigarrettas e de cigarros.
## Galeria

File:Cigarette DS.jpg|cigarretta
File:Cigar tube and cutter.jpg|cigarro
Die Mundial sin Tabaco

Le **Die Mundial sin Tabaco** es un die international que es celebrate annualmente al 31 de maio pro render consciente le effectos del consumo de tabaco.
Ponte de Einstein-Rosen

In astrophysica theoric, un **ponte de Einstein-Rosen** o **ponte spatiotemporal**, informalmente denominate etiam **ponte dimensional** o **cavo de verme** (ex anglese: *wormhole*), es un objecto celeste hypothetic que ligarea duo stratos o regiones distincte del spatiotempore, e se manifestarea como un passage multidimensional cum leges proprie.

Illo poterea presentar se de un latere como cavo nigre, que consenti le accesso al materia, e del altere como cavo albe, que lo lassa resortir ma non pote esser accedite del exterior; dunque tra iste theoria on explicarea le enormitate de energia que sorti univocamente ex le centro del Via Lactee, le galaxia ubi reside nostre planeta.

## Referenties
Dani Rodrik

**Dani Rodrik** (14 de augusto 1957 in Istanbul, Turchia – ) es un economista turc. 

## Ligamines externe

* Sito web de Dani Rodrik 
* Ultime recerca de Dani Rodrik 
* Denomina blog de Dani Rodrik
Fun spatial

Le **funes spatial** (anglese: *Space tether*) son longe cablos que pote esser usate per un vehiculo spatial pro le controlo de orientation, le mantenimento de su position relative, o le propulsion in le spatiotempore via excambio de fortia vive. Secundo le distantia orbital e objectivos del mission, un volo spatial utilisante le **propulsion captive** de un fun es theorisate haber costos sensibilemente inferior quam le propulsion a reaction, communmente empleate per le endoreactor del rocchettas.

## Vide etiam
Chordas, hypothetic objectos subatomic unidimensional a non confunder cum le funes spatial.
Ub Iwerks

**Ub Iwerks** (Kansas City, Missouri, SUA, le &nbsp;– Burbank, California, SUA, le ), esseva un artista statounitese. Ille esseva anque productor, director e animator de filmes. Ille es le creator de figuras cognoscite (in anglese) como Laugh-O-Gram Films, Roy O. Disney, Alice Comedies, Oswald the Lucky Rabbit, Universal Studios, Charles Mintz, Snappy Comedies, Clarabelle Cow, Horace Horsecollar, Mickey Mouse, Pat Powers, Flip the Frog, Willie Whopper, ComiColor Cartoons, Leon Schlesinger Productions, Looney Tunes, Porky Pig, Gabby Goat, Robert Clampett, Screen Gems, e Columbia Pictures le plus importante pro le developpamento del film animate.

Walt Disney comenciava su production de films animate in blanc-nigre e continuava crear films con sono e in colores. Ille produceva le prime film animate de un longitude como un normal film de fiction, "Blanca-Nive e le septe nanos" (1937), que revolutionava le production de films animate. Altere films animate de su production, famose in grande partes del mundo, comprehende *Dumbo* (1941),  *Bambi* (1942), *Sleeping Beauty* (1959), e *Mary Poppins* (1964). Ille era nominate pro un Academy Award pro su travalio in le film *The Birds* (1963) dirigite per Alfred Hitchcock.
Jared Diamond

**Jared Mason Diamond** (Boston, Massachusetts, SUA le 10 de septembre 1937&nbsp;– ) es un geographo, historico, ornithologista, e autor statounitese  qui es cogniscite al principal pro su libros popular de scientia e historia human, inclusive *[[Fusiles, Microbios, e Aciero]]* (1997), un victor del Premio Pulitzer. Alteres include *Le Tertie Chimpanze* (1991), *Proque es Coito Amusante?* (1997), *Collapso* (2005), *Le Mundo usque Heri* (2012) e *Sublevamento* (2019).

Diamond originalmente studiava biochimia e physiologia e deveniva un professor de physiologia; su specialitate esseva le vesica biliari. Ille etiam studiava aves, specialmente le species in Nove Guinea. Su viages al insula influentiarea su libro *Fusiles, Microbios, e Aciero*. Plus tarde, Diamond studiava geographia e ecologia e deveniva etiam un professor de geographia ante le publication de *Le tertie chimpanze*. Diamond es describite como un polymatha, proque su obras combinava aspectos de multe campos.
Labor infantil

**Labor infantil** se refere al exploitation de infantes per qualcunque labor que disprovide infantes de lor infantia, interfere con lor habilitate de attender scholas regular e le qual es mentalmente, physicamente, socialmente e moralmente nocente.
Agelaius phoeniceus

***Agelaius phoeniceus***, o le **merla-de-ala-rubie**, es un specie de ave que habita le major parte de America del nord, de Alaska e Canada al nord a Mexico e America Central al sud.

## Referentias
Donation de organos

Le **donation de organos** es le remotion de organos o texitos del corpore de un persona qui ha morite recentemente o de un donator vive con le objectivo de realisar un transplantation.
Ascension de Jesus

Le **Ascension de Jesus** es le inseniamento christian que Jesus Christo ha lassate physicamente Terra saliente in celo. Le festa es celebrate omne anno 40 dies post Pascha.
Eddie Holman

**Edward** "**Eddie**" **Holman** (3 de junio, 1946 in Norfolk, Virginia, SUA&nbsp;– ) es un cantator statounitese. Ille es cognoscite pro su voce acute e su hit de 1970, "Hey There Lonely Girl".

## Ligamines externe
*  
* Sito official de Eddie Holman
Igal Roodenko

**Igal Roodenko** (Nove York, Nove York, SUA le &nbsp;– Nove York, Nove York, SUA le ) esseva un pacifista, anarchista, e activista de Nove York.

## Referentias
Hindi

Le **Hindi** (in Devanagari: हिन्दी, romanisation ISO: *hindī*) es un lingua indoaryan que es parlate supertoto in India. In contextos differente, hindi es vidite como ambe un lingua e un forma del lingua hindustani. Hindi is, con anglese, un del duo linguas official del governamento indian, un del 22 linguas official del pais e un lingua official in 12 statos e 3 territorios del union.

Dialectos de hindustani es parlate como le lingua materne in un region in India del Nord. Hindi standard moderne es un *lingua franca* de iste region, e in un mesura plus parve le residuo de India. Hindi standard moderne veniva del dialectos de Delhi con influentias de sanscrito. Hindi es intelligibile con urdu, un forma altere de hindustani, ma usa un scriptura e lexicon formal distincte. Nepal e Fiji ha formas del lingua como un lingua official, e formas esseva parlate in le Carribbean. Hindi es scribite con Devanagari, un abugida que es usate pro scriber alcun linguas de India, et es relate al scripturas altere del region.

Secundo *Ethnologue* in 2021, Hindi habeva 342 million parlatores materne e 258 million parlatores altere. Illo es le lingua le tertie plus parlate in le mundo, post chinese mandarin et anglese, e le lingua materne le quarte plus parlate, post chinese mandarin, espaniol et anglese. Si hindustani es considerate como un lingua, inclusive 230 million parlatores de Urdu, illo es le lingua le lingua le tertie plus parlate ambe per parlatores total e per parlatores materne.
Urdu

Le **Urdu** (اُردُو‎, *urdū*) es un lingua indoaryan que es parlate supertoto in Asia del Sud. Illo es le lingua official national e *[[lingua franca]]* de Pakistan e un del 22 linguas official de India. Illo ha statos official in alcun statos indian e regiones de Nepal. In contextos differente, urdu es vidite como ambe un lingua e un forma del lingua hindustani.

Urdu es intelligibile con hindi, un forma altere de hindustani, ma illos usa scripturas e lexicones formal distincte. Urdu usa minus influentia de sanscrito e plus influentia de perse e arabe (usualmente via perse). Urdu reimplaciava perse como un lingua del governamento durante le regno del Compania Britannic de India del Est. Post le independentias de India e Pakistan, hindi reimplaciava urdu como le forma prinicipal de hindustani del governamento indian, e Pakistan lo adoptava como su lingua national.

Secundo *Ethnologue* in 2021, Urdu habeva 230 million parlatores: 69 million parlatores materne e 161 million parlatores altere. Le majoritate de parlatores habita in Pakistan, ma le majoritate de parlatores materna habita in India, supertoto in communitates muslim. Si hindustani es considerate como un lingua, illo es le lingua le lingua le tertie plus parlate ambe per parlatores total e per parlatores materne.
Lingua hindustani

Le **Hindustani** (Devanagari: हिन्दुस्तानी, Alphabeto arabe: ہندوستانی‎, romanisation: Hindūstānī) o **Hindi-Urdu** es un lingua indoaryan con formas variose que es parlate in India del Nord e Pakistan. 

Hodie, hindustani es recogniscite sovente como duo linguas: hindi, le forma preferite in India, e urdu, le forma preferite in Pakistan et communitates muslim indian. Hindi et urdu es intelligibile, specialmente in le lingua vulgar (inclusive dialectos in le filmes de Bollywood). Nonobstante, illos usa distincte lexicones formal; hindi es plus influentiate per sanscrito et urdu es plus influentiate per perse et arabe (usualmente via perse). Illos etiam usa scripturas distincte, respective Devanagari et un version del alphabeto arabe. Le formas vulgar de hindustani es un continuo de dialectos. Dialectos hindustani es parlate al principal como un lingua materne in un region del India del Nord, et al principal como un *lingua franca* in Pakistan e le residuo de India. Malgrado le fissura moderne, hindustani es recogniscite como un lingua pro alcun fines, per exemplo le studios de su grammatica e disveloppamento historical.

Hindustani es un descendente del lingua proto-indoeuropee per sanscrito, prakrit e hindi antique. Su parolas principal veni de prakrit. Le dialectos moderne veniva del region de Delhi, et incorporava multe parolas de perse, le lingua del governamento del Imperio Mughal. Le nomine significa "de Hindustan", un nomine archaic de India o le subcontinente indian.

Secundo *Ethnologue*, in 2020 Hindustani habeva 810 million parlatores, inclusive 600 million de hindi e 230 million de urdu (con alcun imbrication). Illo es le lingua le tertie plus parlate in le mundo, per ambe parlatores total e parlatores materne.

## External links
*History of Hindustani  JustPedia
Liga del Juvene Germanas

Le **Liga del Juvene Germanas** (originalmente: *Bund Deutscher Mädel*, abbreviate: **BDM**) esseva le ala feminin del movimento juvenil del Partito Nationalsocialista, cuje contraparte masculin esseva le Juventute Hitlerian. Cum le passar del tempore e le consolidation del poter absolute del partito unic, le BDM deveniva le sol organisation juvenil feminin a remaner legal in Germania, alsi, usque le capitulation del Tertie ''Reich'', omne puera e adolescente ''arye'' esseva expectate participar a su activitates puericultural e socialmente conservatori.
Varietate (botanica)

In plantas, le termino **varietate** ha un definition botanic e un juridic.

In botanica e agronomia, un **varietate** es un population con characteristicas que lo rende recognoscibile in despecto del facto que illo hybrida liberemente con altere populationes del mesme specie. Es un rango taxonomic inferior al subspecie e superior al forma. Il ha varietates que es populationes silvestre e il ha varietates cultivate. Le varietates es regulate per le Codice International de Nomenclatura Botanic. Non tote le plantas cultivate pote accommodar se a un classification botanic, benque totes pote esser classificate botanicamente usque a un certe grado.

Le termino juridic ha essite establite in Paris in 1961, in le convention cognoscite como Union International pro le Protection de Nove Varietates de Plantas (UPOV), que defini le **varietate** como un population de plantas meliorate geneticamente pro commercialisation per un obtentor, le persona que lo ha disveloppate o que lo ha discoperite e postea disveloppate, e que pote esser identificate al minus per su characteristicas genetic. In augusto 2005, 51 paises habeva signate le accordo. Le recognoscentia de un producto agricole como un "varietate" forni al obtentor certe protectiones juridic que depende del extension del legislation interne del paises signator. Si le characteristicas proprie se debe al geographia del zona de production, un varietate pote esser registrate como un denomination de origine. Pro esser registrate, un varietate debe esser geneticamente distincte de omne altere varietate cognoscite e homogenee inter su proprie specimenes. Isto non debe esser confundite con un cultivar, de que le stato juridic es le mesme in tote le mundo.

## Ligamines externe
* International Union for the Protection of New Varieties of Plants (UPOV) 
* Community Plant Variety Office (CPVO)