Numeration roman

**Numeration roman** es le system usate per le romanos antique pro scriber numeros. Numeration roman non es usate multo frequentemente hodie in le occidente. Illo es usate pro scriber le nomines de monarchas, o papas. Per exemplo: Regina Elisabeth II. Illo pote esser usate pro scriber le anno in le qual un libro o film esseva facite.

## Le base
* **I** = 1
* **V** = 5
* **X** = 10
* **L** = 50
* **C** = 100
* **D** = 500
* **M** = 1000

Si un symbolo de plus basse valor es ante un symbolo de plus alte valor, illo es subtrahite. Alteremente illo es addite.

Dunque 'IV' es '4' e 'VI' es '6'.

Pro le numeros super X, solmente le symbolo exactemente antea illo pote esser subtrahite:
dunque 99 es: *XCIX* (e non *IC*).

## Scriber numeros
Numeros es scribite como numeration roman in iste maniera:

* **I** = 1 
* **II** = 2 
* **III** = 3 
* **IV** = 4 
* **V** = 5 
* **VI** = 6 
* **VII** = 7 
* **VIII** = 8 
* **IX** = 9 
* **X** = 10 
* **XI** = 11 
* **XV** = 15 
* **XVI** = 16 
* **XIX** = 19
* **XX** = 20 
* **XXX** = 30 
* **XL** = 40
* **L** = 50 
* **LX** = 60 
* **LXI** = 61 
* **XC** = 90 
* **C** = 100 
* **CD** = 400 
* **D** = 500
* **CM** = 900 
* **CMXC** = 990
* **CMXCIX** = 999
* **M** = 1000
* **MCMXCIX** = 1999
* **MM** = 2000
* **MMVII** = 2007
* **MMVIII** = 2008
* **MMIX** = 2009
* **MMX** = 2010

## Notation
Le systema que es usate hodie es: Quandocunque le symbolo identic es scribite quatro vices, illo es reimplaciate per subtraher lo ab le sequente plus alte numero (5,50,50,500). In iste maniera, *IV* es scribite in loco de *IIII* (4), *XL* in loco de *XXXX* (40), etc. 

Usualmente solmente un numero es subtrahite, non duo. Dunque 8 es sempre *VIII* e nunquam *IIX*

Super toto sur horologios, *IIII* pote alcun vices ancora esser trovate. Isto es facite in parte proque le *IIII* pro le position de 4 horas estheticamente balancia le *VIII* pro le position de 8 horas.

Forma correcte pro subtraher solmente un valor con le sequente plus basse potentia de 10. Dunque, 900 es scribite *CM*, ma 990 non esserea *XM* - correctemente, illo es *CM* pro le portion de 900 e *XC* pro le portion de 90, o *CMXC*. Similemente, 999 non esserea *IM* ma satis *CMXCIX* - *CM* pro le portion de 900, *XC* pro le portion de 90, e *IX* pro le portion de 9. Solmente valores con 1s es unquam usate pro subtraher; 45 es correctemente *XLV*, non *VL*.

Notationes in numeration roman pro numeros plus alte que 3001 es rarmente vidite. Un systema utilisa *V* e *X* con barras supra illos pro significar 5000 e 10000, respectivemente.

## Pro que illos es usate

* In le statos baltic e Russia, le dies del septimana, es frequentemente scribite como numeros roman, *I* essente Monday.
* Durante scriber datas per mano, le mense es alcun vices scribite in numeration roman, super toto pro datas scribite in sequentia de die-mense-anno. Exemplo: *26.XI.2007* = 26 de novembre, 2007.
* Quando films o libros es publicate, le anno de publication o anno de copyright pote esser facite in numeration roman.
* Quando gente scribe super monarchas o papas, patriarchas, o altere personas eminente, illos es alcun vices contate con numeros roman, per exemplo Regina Elisabeth II (de Anglaterra), Papa Johannes Paulo II, Papa Benedicto XVI, Patriarcha Alexius II (Russe-Ecclesia Orthodoxe Russe)
* In Francia, le trimestres es alcun vices contate con numeration roman.
* In Polonia, numeration roman es usate pro denotar le mense in datas e como un methodo curte de scriber ordinales (i.e. VI pro esser 6te)