open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eduardo V de Anglaterra

**Eduardo V de Anglaterra** (in anglese *Edward V*, 2 novembre 1470 – circa augusto 1483) esseva le rege de Anglaterra e senior de Irlanda pro duo menses in 1483. Ille succedeva su patre Eduardo IV, que moriva subito le 9 april 1483. Eduard IV habeva requestate que Ricardo, Duce de Gloucester governarea (como Lord Protector) usque Eduard V deveniva un adulto. In loco de isto, Ricardo le disthronavar le 25 junio; ille assereva que Eduardo esseva illegitime. Eduardo e su fratre Ricardo esseva detenite in le Turre de London. Le ultime vice que illes esseva vidite illic esseva duo menses plus tarde. Illes dispareva, que creava le mysterio del Princes in le Turre.

Dominic Mancini, un visitator italian, describeva Eduardo como un puero intelligent e affabile.

In 1674, ossos esseva discoperite in le Turre que esseva credite esser istos del pueros. Illos esseva interrate in le Abbatia de Westminster como un monumento de illes. Il ha etiam speculation que duo inidentificate skeletos in le cappella del Castello de Windsor pertine al pueros.
Eduardo IV de Anglaterra

**Eduardo IV de Anglaterra** (in anglese *Edward IV*, 28 april 1442 – 9 april 1483) esseva le rege de Anglaterra e senior de Irlanda ab 1461 usque 1470 e etiam ab 1471 usque su morte.

Eduardo veniva del Dynastia York e participava in le Guerras del Rosas. Su patre Ricardo, Duce de York esseva occidite in decembre 1460 e Eduardo hereditava su causa. Al initio de 1461, ille ganiava victorias importante super le armeas del Dynastia Lancaster. Ille disthronava Henrico VI e esseva coronate in junio 1461. Durante su prime regno, ille maritava Elizabeth Woodville. Le maritage esseva considerate scandalose proque illa veniva de un familia foras le nobilitate. Isto causava un conflicto con su alliato importante Ricardo Neville, Conte de Warwick. In 1470, un rebellion de Warwick e un fratre de Eduardo, Georgio, Duce de Clarence, disthronava Eduardo e reinstallava Henrico.

Eduardo fugiva a Flandra in octobre 1470 e tosto attruppava adherentes. Ille retornava in martio 1471 e ganiava victorias super le armeas de Henrico a Barnet e Tewksbury. Eduardo se reinstallava in april. Le mense subsequente, Henrico moriva in le Turre de London (possibilemente per homicidio). Con tote le chefes del Dynastia Lancaster esseva morte o imprisonate (excepte Henrico Tudor que esseva exiliate), Eduardo confrontava pauc opposition ab 1474 usque su morte in 1483. Tosto ante su morte, Eduardo arrangiava que su fratre Ricardo, Duce de Gloucester governarea usque su filio Eduardo V deveniva un adulto. Duo menses plus tarde, Ricardo disthronava Eduardo V, que tosto dispareva. Iste causava le ultime phase del Guerras de Rosas. Su filia Elizabeth de York maritava le subsequente rege Henrico VII al fin del guerras.

Eduardo IV esseva le plus grande de monarchas anglese (193cm). Ille esseva cogniscite pro su charisma, extravagantia e habilitate como un chef militar.
Yorkshire

**Yorkshire**, abbreviate **Yorks**, era un contato historic que anteriormente existeva in le nord de Anglaterra. Illo nun es dividite in tres contatos, North Yorkshire, South Yorkshire, e West Yorkshire.
Banchetto

Un **banchetto** o **banquet** es un repasto festive in forma de un repasto commun in un ambiente festive et in un occasion special o in honor de un hospite.
Petro Kropotkin

Prince **Pyotr Alexeyevich Kropotkin** (;  – ) era un activista, scientista, e philosopho russe, qui advocava anarchismo.
Abraham Yehudah Khein

**Abraham Yehudah Khein** (1878 in Chernigov – ) era un rabbi hasidic in le urbe de Nyezhin in Ukraina e un anarchista pacifista. Ille era del tradition del hasidim chabad per descendentia familial e maestramento spiritual.

Ille era eloquentemente committite al pacifismo e non-violentia durante le periodo quando le communitate judee in Palestina battaliava le arabos e le britannos. Ille tentava integrar su lectura de Leo Tolstoy e Petro Kropotkin a Kabbalah e hasidismo. Rabbi Khein profundemente respectava Kropotkin, qui ille appellava "le Tzadik ['persona sancte'] del nove mundo", cuje "anima es tan pur como crystallo"

Le obra le melio cognoscite de Rabbi Khein es su collection in tres volumines de essayos, ** ("In le Regno de Judaismo").

## Referentias
John Steinbeck

**John Ernst Steinbeck Jr.** (27 de februario 1902 in Salinas, California, SUA&nbsp;– 20 de decembre 1968 in Nove York, Nove York, SUA) esseva un autor statounitese. Ille ganiava le Premio Nobel pro Litteratura in 1962 "pro su scriptos realistic e imaginative, que combina humor compatiente e perception social penetrante."

Durante su carriera, Steinbeck scribeva 33 libros, inclusive 16 romances, sex libros non-fictional e duo collectiones de historias breve. Su obras famose include le romances comic *[[Tortilla Flat]]* (1935) e *[[Cannery Row]]* (1945), le romance epic *[[East of Eden]]* (1952), e le novellas *[[The Red Pony]]* (1933) e *[[Of Mice and Men]]* (1937). *[[The Grapes of Wrath]]* (1939) es largemente considerate su obra maestral. Multe obras de Steinbeck se loca in le region central de California, ubi ille nasceva e esseva elevate. Illos sovente explora le themas del fato e injustitia, specialmente in le vitas de lor protagonistas opprimite o ordinari.

## Ligamines extrene

* John Steibeck al sito del Premio Nobel
Tigranes Magne

**Tigranes II**, plus communmente cognoscite como **Tigranes Magne** (, pronunciate *Tigran Mets* in armenio oriental e *Dikran Medz* in armenio occidental;  *Tigránes ho Mégas*; ) (140 – 55 aEC) era un rege de Armenia antique, in cuje regno le pais deveniva, durante un tempore breve, le stato le plus forte al frontiera oriental del Imperio Roman.

## Referentias
Armenio

**Armenio** pote referer se a:
* **Armenio**, un habitante de Armenia o membro del gruppo ethnic armenie
* **Armenio**, le lingua armenie
:* **[[Lingua armenie|Armenio moderne]]**, le lingua armenie moderne
:* **[[Armenio medie]]**, le lingua armenie medieval
:* **[[Armenio antique]]**, le lingua armenie ancian

## Vide etiam
* Alphabeto armenie le alphabeto usate pro scriber le lingua
Eve Arden

**Eve Arden** (Mill Valley, California,  - Los Angeles, ) era un actrice comic statounitese, melio cognoscite pro su representation del personage titular in le series de radio e television *[[Our Miss Brooks]]* ("*Nostre Senioretta Brooks*") e de un del duo personages titular del serie televisate *[[The Mothers-in-Law]]* ("*Le Matres Affin*").
Moby Dick

**Moby Dick** (titulo original anglese: *Moby-Dick; or, the Whale*, Moby-Dick; o, le balena) es un romance per le autor statounitese Herman Melville, publicate in 1851. Le libro es le narration de Ishmael, un marinero, re le recerca obsessive de Capitano Ahab pro vengiantia contra le balena gigante Moby Dick. Le romance initialmente recipeva recensiones mixte et esseva un insuccesso commercial. Durante le seculo 20, post le morte de Melville, illo deveniva un del libros plus reverate in le canon litterari statounitese. Le libro ha un del phrases initial plus famose in litteratura: *"Call me Ishmael."* ("Appellar me Ishmael.")

Melville comenciava scriber le libro in februario 1850 e lo finiva post 18 menses. Ille esseva inspirate per su experientias quando ille esseva un marinero ab 1841 usque 1844, durante que ille ha travaliate super balenieras. Istos et altere litteratura re balenieras inspirava su descriptiones realistic del balenieras, del veneria e del experientias con un equipage diverse. Le balena es inspirate per le balena Mocha Dick, qui esseva notoriemente difficile a attrappar, e le conclusion es inspirate per le historia del baleniera *Essex*. Le romance explora themas de social classe e stato, religion e moralitate. Le influentias litterari de Melville include le Biblia e William Shakespeare. Su scripto ha cantos, poesia, referentias al directiones in le dramas de Shakespeare e soliloquios. Preterea, post augusto 1850 Melville esseva influentia per *[[Mosses from an Old Manse]]*, un historia breve per Nathaniel Hawthorne. Isto causava un revision major quando le libro esseva complete medio. Melville dedicava le libro a Hawthorne.

Le libro esseva originalmente publicate in London in octobre 1851. Illo esseva publicate in New York City le mense subsequente. Il habeva editiones statounitese e britannic con alcun differentias. Le editor Richard Bentley censeva partes del edition britannic e Melville face su proprie revisiones. Le edition statounitese etiam includeva un epilogo que clarava le fato de Ishmael. Le titulo anglese (e in alcun traductiones) ha un tracto de union, ma le nomine del balena in le texto non lo ha.
Peter Green (musico)

**Peter Green** (nascite como **Peter Allen Greenbaum**; 29 octobre 1946 - 25 julio 2020) esseva un cantator, compositor de cantos e gitarrista anglese.

Ille fundava in 1967 in London le banda musical Fleetwood Mac con Mick Fleetwood e John McVie. Le prime incarnation del banda sovente esseva nominate "Peter Green's Fleetwood Mac" (Le *Fleetwood Mac* de Peter Green).

Ille componeva plure cantos cognite, includente "Albatross" (albatros), "Oh Well" e "Black Magic Woman".
Annie Ross

**Annie Ross** (nascite como **Annabelle Allan Short;** London, 25 julio 1930 - New York, 21 julio 2020) esseva un cantatrice e actrice britannic-statounitese, cognite como un membro del trio de musica jazz, Lambert, Hendricks & Ross.

Con Lambert, Hendricks & Ross illa registrava septe albumes inter 1957 e 1962.  In 1962 illa quitava le gruppo e aperiva un club de nocte in London.

Como actrice illa jocava in plure filmes, includente *Straight On till Morning* (1972), *Alfie Darling* (1976), *Funny Money* (1983), *Superman III* (1983), e *Throw Momma from the Train* (1987).

Illa jocava le character Tess Trainer in *Short Cuts* (1993) per Robert Altman, e etiam cantava plure cantos de jazz in ille film.
Fleetwood Mac

**Fleetwood Mac** es un gruppo de rock, formate in London in 1967. Le banda era fundate per gitarista e vocalista Peter Green e originalmente deveniva popular como un banda de blues rock. Post un serie de cambiamentos de membros, ille habeva un nove e plus grande periodo de successo post 1975 con le direction del cantautores statounitese Lindsey Buckingham e Stevie Nicks.

Green nominava le banda pro membros John McVie (gitarra basse) e Mick Fleetwood (batteria), que devenirea le solmente membros constante. Illes recrutava gitarrista Jeremy Spencer e, le anno subsequente, un tertie gitarrista Danny Kirwan. Christine McVie, un clavierista e le sposa de John McVie, se univa con illes in 1970. Le banda original ha successos con le composition instrument *Albatross* e le cantos *Oh Well* e *Man of the World*. Le tres gitarristas partiva successivemente al initio de annos 1970. Bob Welch, Bob Weston e Dave Walker era membros inter lor partitas e le arrivata in 1974 de Lindsey Buckingham (vocales, gitarra) e Stevie Nicks (vocales), un duo de folk rock.

Le nove ensemble ha un sono de pop rock e habeva successo con le album auto-titulate de 1975 e specialmente con le 1977 album *[[Rumours]]*. Registrate durante un periodo de tumulto in le vitas del membros, *Rumours* deveniva un del albumes plus succedite commercial de tote tempores. Tres altere albumes era publicate con le mesme ensemble, ante Buckingham e Nicks partiva al fin del annos 1980. Le banda continueva con altere vocalistas e gitarristas. Le ensemble de *Rumours* reuniva in 1993 pro sona al prime inauguration de Bill Clinton. Le banda se dissolveva in 1995, ma retornava in 1997 con le ensemble de *Rumours*. Le banda ha un altere album succedite *[[The Dance (album de Fleetwood Mac)|The Dance]]*; su album plus recente de nove cantos es *[[Say You Will (album)|Say You Will]]*. Postea, le banda ha continuite facer toures de concertos. Christine McVie partiva le banda in 1998 ma retornava in 2014; Buckingham era destituite in 2018.

Fleetwood Mac ha vendite plus que 120 milliones discos. In 1998, illes era inducite in le Rock and Roll Hall of Fame.

## Albumes
* Fleetwood Mac (1968)
* Mr. Wonderful (1968)
* Then Play On (1969)
* Kiln House (1970)
* Future Games (1971)
* Bare Trees (1972)
* Penguin (1973)
* Mystery to Me (1973)
* Heroes Are Hard to Find (1974)
* Fleetwood Mac (1975)
* Rumours (1977)
* Tusk (1979)
* Mirage (1982)
* Tango in the Night (1987)
* Behind the Mask (1990)
* Time (1995)
* Say You Will (2003)
Alan Parker

**Sir Alan William Parker** CBE (London, 14 februario 1944 - London, 31 julio 2020) esseva un director anglese de filmes.

In le initio de su carriera, ille scribeva e dirigeva reclamos pro le television.  Post circa dece annos de filmar reclamos, multe de le quales ganiava premios pro creativitate, ille comenciava scriber e diriger filmes.

Parker esseva cognite pro laborar per un gamma large de stilos de filmes e generes differente.  Ille dirigeva musicales, includente *Bugsy Malone* (1976), *Fame* (1980), *Pink Floyd - The Wall* (1982), *The Commitments* (1991) e *Evita* (1996).

Ille etiam dirigeva dramas super contos ver, includente *Midnight Express* (1978), *Mississippi Burning* (1988), *Come See the Paradise* (1990) e *Angela's Ashes* (1999); e dramas familial, includente *Shoot the Moon* (1982)..
Ruth Apilado

**Ruth Apilado** (nascite como **Ruth Mosselle Mays**; Chicago, Illinois, USA le &nbsp;– Federal Way, Washington, SUA le ) esseva un redactor, romancero, e activista contra racismo statounitese qui fundava *[[America's Intercultural Magazine]]*. Illa esseva le persona de Chicago le plus vetere al tempore de su 113tie die natal in April de 2021, e moriva le 15 de augusto del mesme anno.

## Referentias
Schola Carmel Christian

Le **Schola Carmel Christian** es un schola christian private locate in Charlotte, Carolina del Nord, Statos Unite de America. Le schola supple un education celerate in un ambiente schola private. Illo supple education a grados tote ab schola primari a schola secundari.

## Athletica

## Referentias
https://carmelchristian.org/

## Ligamines externe
https://carmelchristian.org/

https://www.greatschools.org/north-carolina/matthews/2557-Carmel-Christian-School/

https://www.niche.com/k12/carmel-christian-school-matthews-nc/ 

https://www.privateschoolreview.com/carmel-christian-school-profile/28105
Avocatiero

Le **avocatiero** es le arbore *Persea americana*, un indigena de Mexico. Su fructo es le avocato. Il ha duo varietates communmente cultivate, *fuerte* e *hass*
Eclipse solar

Un **eclipse solar** es un phenomeno que occurre quando Luna se interpone inter Terra e Sol, occultante totalmente o partialmente le lumine solar in un stricte banda terrestre.
Explosiones in le porto de Beirut de 2020

Duo potente explosiones eveniva in le porto de Beirut, le capital del Libano, martedi le 4 augusto 2020.

Le imagines del scena del tragedia es diffundite per le retes social e le medios. Le video monstra un enorme nube in le forma de un champignon rubre que se eleva supra le scena.

Decenas de casas ha essite destruite e le citate es coperite de vitro rumpite. Secundo le datos preliminar, centenas de personas ha essite vulnerate e decenas occidite.

Le armea libanese se jungeva al responsa humanitari.

Le ministro libanese del sanitate, Hamad Hasan, declarava que le explosiones habeva loco sur un nave con pecias pyrotechnic. Secundo altere reportos, le incidente eveniva in un deposito continente carburante e lubrificantes.

#### (Actualisation le 05 de Martio)

207 mortos e circa 6.500 vulneratos : istos es le ciffras le plus recente post que un explosion in le porto de Beirut colpava plure blocos de casas ante duo dies, le 4 de auguste. Le datos proveni del rete de information Al Jazeera.

Le causa del explosion ancora es investigate, ma on pensa que initialmente illo ha essite causate per nitrato de ammonium, un substantia stockate a iste sito in containers ante circa sex annos. Le governamento libanese promitteva penas al personas cargate de guardar le material, in le caso que il essera probate que illes falleva. Le governamento anque annunciava hodie que le commission de inquesta, create a causa de iste incidente, dispone de quatro dies pro determinar le responsabilitates.

Le presidente francese Emmanuel Macron arrivava in Libano hodie, accompaniate de altere autoritates francese, e vadeva al loco del explosion al comenciamento del postmeridie (hora local). Ille equalmente usava Twitter pro inviar un message al pais scribente: "Libano non es sol".

Plure paises del region, como Jordania e Iran, e alcun paises de altere continentes, como Russia, le Republica Chec e Francia, expediva ancora heri adjuta professional (medicos, infirmeras e pomperos) e approvisionamento medical (medicamentos, hospitales mobile, inter altere).

Secundo le governamento libanese, le explosion causava damnos cuje valor attinge usque cinque miliardos de dollares, habente destruite quasi tote le porto e damnificate le edificios intra un vaste zona circa illo. Le governator del provincia de Beirut, Marwan Abboud, declarava heri que circa 300.000 personas habeva perdite lor casa.

De plus, le containers de stockage de cereales que se trovava in le porto anque ha essite destruite, mittente in periculo le securitate alimentari de Libano. Le ministro del economia Raoul Nehme declarava heri que le pais dispone de reservas pro al minus un mense e que iste stock deberea esser de quatro vices plus pro assecurar le securitate alimentari.

## Ligamines externe

*  В порту Бейрута произошли два мощных взрыва
*  Líbano já conta 157 mortos e 5 mil feridos devido a uma explosão no porto de Beirute
Terry Pratchett

**Terence David John Pratchett** (Beaconsfield, Buckinghamshire, Anglaterra le 28 de april 1948&nbsp;– Broad Chalke, Wiltshire, Anglaterra le 12 de martio 2015), cognoscite como **Terry Pratchett**, esseva un autor anglese qui esseva cognoscite pro su romances phantastic comic, specialmente le 41 romances del serie de Mundo Disco.

Pratchett initialmente travaliava in jornalismo e como un official de pressa pro centrales electric nuclear usque 1987. Su prime libro, *Le Gente del Tapete*, esseva publicate in 1971. Le prime romance del serie de Mundo Disco esseva *Le Color de Magia*, publicate in 1983. Depost, Pratchett scribeva in media duo libros per anno. Le romances original del serie parodiava litteratura phantastic; le romances subsequente expandeva le satira a themas altere e incorporava themas seriose etiam. Pratchett deveniva le melio vendente autor in le Regno Unite del annos 1990, e continueva scriber best-sellers post 2000. Su libros ha vendite 85 million copias e essite traducite in 37 linguas.

Pratchett recipeva multe premios e honores pro su obras. Ille ganiava le Medalia Carnegie pro *Le Stupende Maurice e su Roditores Educate*, le prime libro de Mundo Disco que esseva mercate a infantes. Ille esseva armate cavallero in 2009 a causa de servicios al litteratura. In 2007, ille esseva diagnosticate con maladia de Alzheimer. Ille continueva scriber, appoiava caritates contra le maladia e argueva pro le derecto de euthanasia. Ille moriva in 2015 de complicationes del maladia. Le ultime libro de Mundo Disco, *Le Corona del Pastor*, esseva publicate cinque menses depost.
C. S. Lewis

**Clive Staples Lewis** (29 novembre 1898 – 22 novembre 1963) era un scriptor e theologo laic christian. Ille occupava postos academic al Universitate Oxonion (1925–1954) e al Universitate de Cambridge (1954–1963). Su obras le plus cogniscite son *[[Le Chronicas de Narnia]]*, un serie phantastic; *Le Litteras de Screwtape*, un phantasia religiose; *Le Trilogia Cosmic*, fiction scientific; e le apologeticas christian *Mer Christianismo*, *Miraculos* e *Le Problema de Dolor*.

Nascite in Belfast, Lewis se moveva al Anglaterra pro studer quando ille habeva nove annos. Ille participava in le Prime Guerra Mundial e depost comenciava su carriera academic in le campo de litteratura anglese. Al Universitate Oxonion ille deveniva un amico de J. R. R. Tolkien e un gruppo literari que se appellava le *[[Inklings]]*. Lewis era elevate in le Ecclesia de Irlanda e se moveva foras su fide usque le annos 1930 quando ille retornava al Anglicanismo per le influentia de Tolkien. Quanquam ille nunquam era ordinate in su ecclesia, le Ecclesia de Anglaterra, ille deveniva un apologista popular del Christianismo. Su radiodiffusiones durante le Secunde Guerra Mundial re Christianismo era specialmente acclamate. Su obras theologic e philosophic continue esser sovente citate e discutite in multe confessiones.

Lewis scribeva plus que 30 libros. Foras apologeticas, ille scribeva libros de fiction que sovente ha themas christian. *Le Chronicas de Narnia*, publicate durante le annos 1950, deveniva su obras plus popular e succedite. Illos habeva essite adaptate pro le theatro, radio, television e film. Ille maritava le scriptor statounitese Joy Davidman in 1956; illa moriva quatro annos depost, habente 45 annos. Lewis moriva in 1963 de insufficientia renal. In 2013, al 50e anniversario de su morte, un memorial a Lewis era erigite in le Abbatia de Westminste.
The Dead (conto)

**The Dead** (anglese pro
"Le Mortos") es un conto per le autor irlandese James Joyce, le ultime conto e le plus longe in su libro de contos *[[Dubliners]]*.
1984 (romance)

**1984** es un romance de fiction scientific dystopic per George Orwell, publicate in 1949. Le romance es locate in un mundo que es dominate per totalitarianismo, guerra perpetue, surveliantia in massa, propaganda e paupertate, durante un futuro imaginari in le anno 1984. Orwell, un socialista democratic, diceva que ille habeva lo scribite pro "como un demonstration del perversiones ... que ha jam essite realisate per communismo e fascismo." Le romance es etiam un exemplo de fiction scientific social.

Le mundo del romance es regite per tres superstatos. Le loco es Grand Britannia, nunc un provincia del superstato Oceania. Le Partito regente de Oceania usa le Policia de Pensar pro persequer le individualitate e opposition. Le chef national Grande Fratre ha un intense culto de personalitate, ma ille non es vidite e ille forsan non existe. Le fabula es le historia de Winston Smith, un membro commun del Partito que sonia re rebellion e comencia un relation prohibite con Julia, un collega.

Le romance deveniva un successo immediate e es nunc considerate un classico moderne del litteratura anglese. Multe de su conceptos es famose in cultura popular e le romance es sovente discutite per scepticos al surveliantia de governamentos.
Subjunctivo

In grammatica, le **subjunctivo** o **modo subjunctive** es un modo que indica que un declaration es incerte o hypothetic, al contrario al indicativo usual que indica que illo es certe e ver. Le subjunctivo es usate specialmente in secundari propositiones.

Le subjunctivo es usate in le majoritate de linguas romanic, que deriva del latin e sovente es relatate al imperativo, e etiam in arabe, hungaro e gallese literari. Le turco ha tres formas relatate. Altere linguas usa un forma limitate del subjunctivo, per exemplo solmente in expressiones specific o con le verbo de copula.

## Interlingua
Interlingua ha un subjunctive optional con le verbo *esser*, que pote devenir *sia* (etiam un forma imperative optional) in *que*-propositiones.
Splash and Bubbles

***Splash and Bubbles*** es una comedia de situation animate statounitese create per John Tartaglia pro PBS Kids.
Dictionario Encyclopedic de Interlingua

Le **Dictionario Encyclopedic de Interlingua** es un grande obra monolingue (interlingua a interlingua) del professor Toma Macovei (1911–2003), que ab le anno 1999 fin a hodie non ha essite publicate. 

De facto, le ver nomine del dictionario es *Dictionario Encyclopedic Universal de Interlingua*, que es le integration de su anterior dictionario cuje nomine era *Dictionario Encyclopedic de Interlingua* con circa 27.000 parolas e del dictionario interlingua-nederlandese de Piet Cleij con circa 12.500 neologismos indicate per le signo +. Totevia on ha le habitude de nominar iste grande dictionario per le curte nomine *Dictionario Encyclopedic de Interlingua* sin le parola *universal*.

Le scriptura del obra esseva completate le 20 de martio 1999. 

Le quasi 1600 paginas densemente dactylographate esseva scannate pro facer imagines digital, per Gheorghe Petrineanu. Josu Lavin publicava iste material completemente in le internet.

Rodrigo Mallmann Guerra faceva un interfacie web indexate, con le qual on pote facilemente trovar in le 1565 paginas le loco ubi un parola es tractate.

In augusto 2020, on ha incipite le numerisation del dictionario in Wikisource. Iste enorme projecto ha besonio del adjuta de omne le interlinguistas.

## Ligamines externe

* Le interfacie web de Rodrigo Mallmann Guerra
* Le files pdf hic , hic  e hic 
* Le projecto de numerisation in Wikisource
Jorge Amado

**Jorge Amado** (Itabuna le &nbsp;– Salvador de Bahia le ) esseva un scriptor brasilian cuje romances include ''Gabriela, Cravo e Canela'' ("Gabriela, Clavo e Cannella") e ''Dona Flor e Seus Dois Maridos'' ("Dona Flor e Su Duo Maritos").
Le Assemblea Legistative del stato de Bahia le ha premiate con le distinction de Citatano Meritori del Libertate e Justitia Social João Mangabeira, le honor le plus alte que illo confere.
Nona Balakian

**Nona Balakian** (Constantinopole,  - New York City, ) era un critico literari e un editor al *[[New York Times Sunday Book Review]]* ("Revista de Libros del New York Times"). Illa serviva in le committee del Premio Pulitzer e era un membro del consilio del Authors Guild e del Pen Club, e etiam un fundator del National Book Critics Circle, cuje Nona Balakian Citation for Excellence in Reviewing es appellate in su honor.

Illa e su soror, Anna Balakian, un critica literari  e professor a New York University qui moriva in 1997, era membros de un circulo literari que includeva alsi le dramaturgo William Saroyan e le diarista Anaïs Nin. Le sorores Balakian era le granneptas del archiepiscopo e supervivitor del Genocidio Armenie Grigoris Balakian e le amitas del poeta e ganiator del Premio Pulitzer Peter Balakian.

## Referentias
Castor (genere)

***Castor*** es un genere rodente, le **castor**. Il ha duo species extante del genere, le castor eurasian *[[Castor fiber]]* e le castor nordamerican *[[Castor canadensis]]*
Castor

* Castor, un genere rodente semi-aquatic que face dicas

* Castor, le gemino de Pollux in mythologia grec
Conservatismo

**Conservatismo** es un philosophia politic e social que ha un attitude sceptic o caute al cambios social e que se oppone al ideologias del sinistra. Le principios central de conservatismo es tradition, societate organic, hierarchias, ordine public e le derectos de propertate. Conservatores, le adherentes del conservatismo, aspira supporta institutiones traditional (per exemplo, religion) e promover stabilitate social. Le conservatores plus traditional – reactionarios – aspira retornar le societate a un previe stato. Altere conservatores crede que alcun cambios social es desirabile ma illo debe esser organic, natural e acceptate con prudentia. Conservatismo es generalmente associate con le politica del dextra.

Le philosophia comenciava esser discutite post le Revolution Francese. Le parola se originava in 1818, quando François-René de Chateaubriand defendeva le monarchia e ordine traditional de Francia post le Restauration Bourbon. Le theoros de Edmund Burke in le previe seculo era influente etiam. Conservatismo non es un collection consistente de politicas; istos varia con lo que es traditional in le contexto politic de le loco e le epocha. Per exemplo, conservatores in paises monarchic usualmente appoia le monarchia, ma conservatores in republicas non usualmente argue pro un monarchia. Conservatores del paises differente, cata supportante lor traditiones respective, pote se disconvenir. Conservatores moderne accepta alcun ideas del liberalismo del seculo 18 e in le economia politic favori un politica de minus de interventionismo.

Quentin Hogg, un presidente del Partito Conservative britannic, diceva in 1959: "Conservatismo es minus un philosophia que un attitude, un fortia constante, que exeque un function eterne pro le disveloppamento de un societate libere, e que corresponde un requirimento profunde e permanente del natura human mesme."
Liberalismo

**Liberalismo** es un philosophia politic e moral que se basa in le valores de libertate, democratia e equalitate ante le lege. Liberalismo es un serie variate de opiniones e pote esser associate con ambe le politica del sinistra e le politica del dextra. Generalmente le adherentes, le liberales, appoia capitalismo con mercatos libere, commercio libere, democratia con suffragio universal, internationalismo, equalitate de sexos e de racias, laicismo e derectos human (inclusive libertate de expression, libertate del pressa e libertate de religion).

Liberalismo originava como un movimento distincte durante le Illuminismo. Liberalismo voleva reimplaciar le normas de monarchia absolute, privilegio hereditari, aristocratia, religiones de stato e conservatismo traditional con democratia representative e le reger del lege. Illes finiva etiam mercantalismo, monopolios regal e altere barrieras contra commercio. Le philosopho John Locke es sovente appellate le "Patre del Liberalismo" e considerate le fundator del tradition philosophic e le ideas de contracto social e derectos natural.

Liberalismo deveniva associate con le Revolution Gloriose in Anglaterra, le Revolution American e le Revolution Francese; su ideas era usate pro promover le superar de tyrannia regal. Durante le seculo 19, governamentos liberal era fundate trans Europa e America e alteros adoptava politicas liberal. Liberalismo confrontava opposition de conservatismo, que favouriva tradition; socialismo, communismo e anarchismo, que credeva que illo era insufficiente pro le classe inferior; e nationalismo, que opponeva internationalismo. Iste luctas continue hodie. Le seculos 19 e 20, illo influentiava movimentos de reforma in le Imperia Ottoman e le Medie Oriente (le Tanzimat e Al-Nahda), ubi ille confrontava opposition continuente de revivalismo islamic. Le seculo 20, liberalismo confrontava opposition ideologic major de marxismo-leninismo e fascismo. Partios liberal ha rolos trans le mundo, e liberalismo ha influentiate partitos moderne de conservatismo e le sinistra.

In Europa e America del Nord, liberalismo ha duo movimentos. liberalismo economic (o classic) focalisa in governamento limitate e non-interventionismo economic. Illo es parente a libertarianismo e le origine del parola neoliberalismo, un movimento economic que ha adherentes conservative. Liberalismo social retene le prinicipios del philosophia ma etiam promove le melioration le vitas del classe inferior, inclusive le relevamento ab discrimination e povressa e le promotion del stato assistential e del provision universal de sanitate. Liberalismo social habeva un rolo major in le creation del statos assistentials e le movimentos de derectos civil del seculo 20.
Socialdemocratia

**Socialdemocratia** es un philosophia politic, economic e social del politica del sinistra que es parente a socialismo. Socialdemocratia appoia un economia capistalista con un rolo substantial del stato (un economia mixte). Le scopo immediate es le humanisation del capitalismo con le promotion del servicios public e del valores de democratia, equalitate e solidaritate. Le majoritate de illes considera que le ideas de socialismo es un scopo del futuro lontan. Socialdemocratia es etiam associate con attitudes cultural liberal e movimentos de syndicatos.

Socialdemocratia se emergeva al fin del seculo 19 quando socialismo divideva inter movimentos revolutionari, inclusive istos que era dirigite per Rosa Luxemburg e Vladimir Lenin, e movimentos que favoriva reforma sin revolution. Eduard Bernstein era un figura influential in su creation e promoveva un interpretation revisionista de marxismo. Le partitos socialdemocratic tentava introducer socialismo per parlamentos existente. Ante le annos 1910, le majoritate de paises occidental ha partitos socialdemocratic con alcun influentia politic. Post le Revolution Russe, socialdemocratia e marxismo-leninismo deveniva le formas dominante de socialismo mundial, e le primo deveniva le forma dominante in democratias. Illo deveniva associate con le compromisso inter capitalismo e socialismo, le acceptation del propertate private e le rejection del modello stalinista.

Socialdemocratia creava qualque modellos e conceptos social: Keynesianismo, le Modello Nordic, le economia social de mercato e le stato assistential. Lor partitos habeva un rolo major in le creation de iste modellos durante le seculo 20. Le elevation de neoliberalismo durante le annos 1980 causava le movimento multe partitos socialdemocratic occidental verso le centro politic, un movimento que se appellava le Tertie Via. Iste movimento era succedite durante le annos 1990 e al initio de annos 2000, ma declinava durante le annos 2010, e le decade videva declinos de iste partitos. Socialdemocratia es opponite per conservatismo, que oppone tote philosophias del sinistra, e per movimentos altere del sinistra que lo considera troppo conservative.
Napoléon III

**Charles-Louis-Napoléon Bonaparte** (Paris le 20 de april 1808&nbsp;– Chislehurst, Kent, Anglaterra le 9 de januario 1873), usualmente cognscite como **Louis-Napoléon Bonaparte** usque 1852 e postea **Napoléon III**, esseva le prime presidente eligite e le ultime monarcha de Francia. Eligite in 1848, ille esseva le sol presidente del Secunde Republica Francese. Ille prendeva tote potentia con un colpo de stato in 1851, e le anno subsequente ille se predicava le Imperator Francese. Su regno, le Secunde Imperio Francese, durava usque le Guerra franco-prussian in 1870.

Napoléon esseva le nepto de Napoléon I, le cosino de Napoléon II (qui nunquam regeva) e le filio de Ludovico I de Holland, e nasceva in Paris. Post le mortes de su patre, fratre e cosino, ille deveniva le hereditario del movimento Bonapartista. Duo vices, ille tentava organisava rebelliones contra le Monarchia de julio ma illos falleve. Post le cadita del monarchia de julio in 1848, ille retornava al Francia. Ille contestava le election presidential francese de 1848 e ganiava un victoria tremende. Ille se predicava le "Prince-President" e confligeva con le Assemblea National, ubi ille habeva pauc alliatos. In 1851, ante un secunde election que ille non pote contestar, ille perpetrava un colpo de stato e supprimeva su opposition. Un anno plus tarde, ille reanimava le monarchia Bonapartista. In 1853, ille maritava Eugenia de Montijo, un nobile espaniol.

Durante su regno, le politicas de Napoléon favorava ferrovias, education, reformas bancari, le construction del Canal de Suez e commercio libere con le Regno Unite. Ille se promoveva como un champion del classe inferior con politicas re derectos de obreros e reformas agricultural que reduceva fames. Con Georges-Eugène Haussmann ille commissionava un grande reconstruction de Paris. Ille appoiava grande projectos in urbes altere. Per su politica externe, ille expandava le flotta e le imperio colonial. Su alliantia con le Regno Unite disfaceva Russia in le Guerra Crimean e ille appoiava le formation de Romania. Ille adjutava le unification de Italia con un victoria in le Guerra franco-austrian, e Francia annexava Savoy e le Contato de Nice como un premio. Nonobstante, ille defendava le Statos Papal contra Italia. Ille duplava le grandor del imperio colonial francese, ma su intervention in Mexico esseva un fiasco complete.

Durante le annos 1860, Napoléon III faceva concessiones al opposition liberal e subestimava le potentia crescente de Otto von Bismarck in Prussia. Francia entrava le Guerra franco-prussian sin alliatos e con un armea inferior, e esseva disfacite rapidemente. Napoléon deveniva un prisionero durante le Battalia de Sedan. Un republica esseva predicate e Napoléon se exiliava al Regno Unite, ubi ille moriva duo annos plus tarde.

Le defaite militar e le opposition influential de Victor Hugo damnificava su reputation, que non meliorava usque multe annos plus tarde. Ille ganiava le supernomine derisori *Napoléon le Petit* (le Parve). Historicos moderne lauda su politica domestic e dennuncia su autoritarismo e aspectos de su politica externe.
Passivo

Le **Passivo** o **voce passive** es un serie de constructiones in grammatica que placia le patiente (le recipiente del action) como le subjecto del phrase. Illo contrasta con le usual **activo** (o **voce active**), que placia le agente (le facitor del action) como le subjecto e le patiente como le objecto. Per exemplo:
:*Le puero calca le balla.* (activo)
:*Le balla es calcate per le puero.* (passivo)

Le passivo pote teger le agente. Le activo debe semper haber un agente, ben que pronomines generic pote esser usate.
:*On debe nutrir un catto omne die.* (activo)
:*Un catto debe esser nutrite omne die.* (passivo)

Le passivo in Interlingua es formate per le verbo auxiliar *esser* (le copula), le participio passate del verbo pertinente, e le preposition *per* pro identificar le agente. Iste construction deriva del majoritate del linguas fonte: anglese, francese, espaniol, portugese, italiano e (alcun vices) germano. In iste linguas, alcun usages del passivo non pote esser differentiate ab le usage del participio passate como un adjectivo:
:*Le carne era pauco cocite.* (sin contexto, *cocite* pote esser un adjectivo o un verbo)

Germano etiam usa un construction similar con un verbo auxiliar separate. Russo es le sol linga fonte que usa inflexiones al verbo pertinente. Alter linguas que usa inflexiones include svedese.
Alberto de Saxe-Coburgo-Gotha

**Prince Alberto de Saxe-Coburgo-Gotha** (Bavaria, Germania, le 26 de augusto 1819&nbsp;– Windsor, Anglaterra, le 14 de decembre 1861) esseva le sposo (Prince Consorte) de Regina Victoria del Regno Unite.

Alberto nasceva in le ducato german de Saxe-Coburg-Saalfeld, e su familia habeva connexiones a multe familias regal europee. Ille habeva 20 annos quando ille maritava su cosina, qui habeva recentemente devenite le regina. Illes habeva novem infantes. Initialmente, Alberto considerava su carentia de potentia un frustration. Ille gradualmente deveniva cognoscite per su appoio a causas de movimentos popular, que includeva reforma de education e le abolition mundial de sclavitude. Ille etiam dirigeva le menage regal e habeva un rolo in le Grande Exposition, que esseva un successo resonante. Ille appoiava etiam le disveloppamento del monarchia constitutional britannic, quando ille persuadeva Victoria a esser plus neutre in su politicas, ma ille opponeva le politica externe interventionista de Viceconte Palmerston.

Victoria deveniva dependente de Alberto e su consilios. Su morte in 1861, habente 42 annos, la devastava durante multe annos. Il ha monumentos commemorative numerose pro Alberto, inclusive le nomines del Royal Albert Hall e le Victoria and Albert Museum in London.
Abbatia de Westminster

Le **Abbatia de Westminster** (*Westminster Abbey*), officialmente le **Ecclessia Collegial de Sancte Petro in Westminster** es un grande ecclesia in Westminster, London, Anglaterra. Ben que illo non es un cathedral, illo es un del ecclesias plus importante in le Regno Unite.

Postea le coronation de Gulielmo I in 1066, le abbatia es le loco traditional del coronations del monarchas anglese, e subsequentemente monarchas britannic. Illo ha essite le loco de 16 nuptias regal. Illo es le loco del internamentos de al minus 16 monarchas, octo prime ministros, poetas, actores, scientistas, commandantes militar e un soldato incognsicite. Le abbatia es parte de un UNESCO Sito de Patrimonio Mundial, que include le adjacente Palatio de Westminster.

Secundo un historico in 1080, un ecclesia era fundate illac durante le seculo 7. Le construction del edificio currente comenciava in 1245, per le ordine de Henrico III. Henrico VII lo ha augmentate, ma le turres non era struite usque le seculo 18. Le majoritate del architectura es gothic. Le abbatia era un abbatia benedictin usque 1539 e durante dece annos subsequente era un cathedral. Le abbatia nunc ha un stato specialmente como un ecclesia regal.
Cathedral de Canterbury

Le **Cathedral de Canterbury** in Canterbury, Kent es un del ecclesias plus ancian e famose in Anglaterra. Illo es le cathedral del Archiepiscopo de Canterbury, le chef del Ecclesia de Anglaterra e le chef symbolic del Communion Anglican. Su titulo official es le **Cathedral e Ecclesia Metropolitan de Christo a Canterbury**.

Fundate in 597, le cathedral era restruite completemente ab 1070 usque 1077. Le cathedral deveniva un loco popular de pelegrinage, a causa del assassination de Archiepiscopo Thomas Becket illac in 1170. Post un incendio in 1174, le section del est era restruite con architectura gothic e augmentate. Le resto del cathedral era restruite in le seculo 14. Usque le Reformation anglese, le cathedral era etiam parte de un communitate benedictin. Le cathedral e tres locos altere in Canterbury forma un UNESCO Sito de Patrimonio Mundial.
Fontinalia

**Fontinalia** era un festa roman antique celebrate in le 13 de octobre. Illo era dedicate a Fons, le deo de fontes, e celebrate extra le Porta Fontinalis con un rito.

## Referentias
Marmota

***Marmota*** es un genere de rodentes, le marmottas. Species commun include ''M. marmota'' (le marmotta alpin) in Europa e ''M. monax'' in America del Nord.
Marmota monax

***Marmota monax*** es un specie del genere rodente *[[Marmota]]* native a Canada e le SUA, e commun in ambe paises. Illo es appellate *woodchuck* o *groundhog* in anglese, e *marmotte* o *siffleux* in francese.
## Die del Marmota
In Canada e le SUA le 2 de februario es appellate "Die del Marmota" (*Groundhog Day* in anglese, *Jour de la marmotte* in francese). In un tradition humorose il es supponite que le actiones del marmota in iste die pote predicer como le tempore sera in le secunde medie del inverno.

## Referentias
Ferrovia

Un **ferrovia** es un medio de transporto ubi le passageros o cargo viagia in trainos, vehiculos con rotas que viagia super lineas de ferrovia. Le lineas comprende railes parallel de metallo que es concatenate per transversas e locate super ballast. Variationes altere es possibile, que include monorail e magnetic levitation, ma istos non ha vidite usage extense.

Un traino comprende vehiculos concatenate (o un vehiculo) de material rolante. Iste vehiculos (carros) include locomotivas, que approvisiona movimento, carrossas, que alberga passageros, e carros de cargo. Carros de multiple unitate combina le rolos del locamotiva e de un carrossa. Le energia veniva usualmente de electricitate, que pote esser delivrate per filos parallel o un rail additional, o per un motor diesel. Usque le medio del seculo 20, machinas de vapor era predominante. Featuras importante de ferrovias include stationes de ferrovia, ubi passegeros monta in e descende de le trainos, remissas, ubi trainos es mantenite, e un systema de signalmento pro coordinar le trainos. Ferrovias es un medio multo secur e energia-efficace de transporte, ma illos es minus flexibile e costo-efficace que le alternativas.

Le nota plus ancian de un ferrovia veniva de Corintho, Grecia in le seculo 6 aEC. Le prime ferrovias usate humano- o cavellor-vapor. Illos deveniva plus commun post le construction de funiculares in Germania post le medio del seculo 16. Illos non deveniva importante usque le seculo 19. post un serie de innovationes in le Regno Unite, specialmente le introduction del locomotiva a vapor per George Stephenson de su filio Robert. Illes participava in le creation del ferrovias de Stockton e Darlington (aperite 1825) e de Manchester e Liverpool (aperite 1830), que demonstrava le viabilitate de transporto ferroviari inter urbes. Con avantages super transporto de canales e de stratas, le ferrovias deveniva extense trans le mundo durante le seculo, adjutava le revolution industrial e habeva un effecto profunde in le historia mundial. Illos causava un declino de costos de imbarcamento e viages; un augmentation connexe de commercio, movimento e tourismo; e le standardisation del hora e de precios in mercatas national.

Innovationes subsequente includeva le prime metropolitano, le Metropolitan Railway de London (nunc le London Underground) que aperite in 1863, e ferrovias electric, initiate durante le annos 1880. Postea le annos 1940, ferrovias non-electric ha reimplaciate le majoritate de locomotivas a vapor con locomotivas a diesel, le proportion de ferrovias electric ha augmentate e alcun paises ha initiate alte velocitate ferrovias, que comenciava con Japon durante le annos 1960. Le elevation de automobiles e aeroplanos durante le medio del seculo 20 reduceva le importantia de ferrovias. Postea le annos 1990, anxietate re calefaction global e congestion del traffico ha causate un renascentia de ferrovias, con investimentos per multe governamentos.
Station ferroviari

Un **station ferroviari** es un location ubi trainos de un ferrovia se stoppa pro carga e discarga passageros o cargo.

Stationes usualmente ha al minus un platteforma ubi le passageros pote monta in e descende de le traino. Platteformas es necessari proque le portas del traino es usualmente un distantia notabile supra le terra, seperate per le bogies. Illos sovente ha edificios con facilitates de passageros: un billeteria, machinas de billetes, salas de attender, tabulas de partitas, magazines e cafés. Typos special de station include un terminus, al fin de un ferrovia, e le stationes de un metropolitano, que es sovente subterranee.

Le grandor de stationes se varia assatis. Le stationes plus parve pote ha sovente un platteforma e non facilitates altere. Le stationes plus grande ha multe platteformas, un rete complexe de lineas e le facilitates de un zona commercial. Station de Shinjuku in Tokyo es le plus frequentate station in le mundo, usate per al minus 3.6 million passageros per die. Grand Central Terminal in New York City ha le plus de platteformas, con 43 que es usate.
Highland Park, New Jersey

**Highland Park** ("Parco del Terra Alte") es un burgo statounitese del stato de New Jersey, in le Contato de Middlesex, al margine meridional del suburbos del Citate de Nove York.

Secun le censo statounitese de 2010, Highland Park habeva un population de 13,982; illo era estimate a ser 13,711 in julio de 2019. Le area del burgo es 4.8 km².

## Ligamines externe
* Sito official

*  Societate del Historia de Highland Park

* [Mapas historic de Highland Park, del collection de [Rutgers University]]

## Referentias
Motocycletta

Un **motocycletta** o **motocyclo**, etiam brevemente **moto**, es un vehiculo motorisate con duo rotas (o rarmente tres rotas).

Le designo de motocyclettas varia assatis pro propositos differente, que include viages interurban, viagiar con abonamento, otio, e cursa. In paises disveloppante, le usage de motocyclettas es plus utilitari a causa de su precios plus incostose e energia-efficace plus grande, comparate a automobiles. In paises disveloppate, usage de motocyclettas es plus commun como un activitate de otio e socialisation. Motocyclistas pote se unir con clubes motocyclista e participa in concentrationes. Motocyclettas es un relativemente riscose medio de transporto. Secundo le Departmento de Transportation del Statos Unite, le risco de un fatalitate de un motocyclista es 37 vices plus grande que le risco de un automobilista que viagia le distantia mesme.

Gottlieb Daimler e Wilhelm Maybach creava le Daimler Reitwagen de 1885, que esseva le prime motocycletta con un motor de combustion interne. In 1894, Hildebrand & Wolfmüller comenciava le prime modello de fabrication in serie.

* Honda
* Yamaha
* BMW
* Ducati
* Husqvarna
* KTM

Honda logo.svg | Honda
Yamaha Motor 2025.svg | Yamaha
BMW logo (gray).svg | BMW
Logo Triumph.svg | Triumph
Harley-Davidson logo.svg | Harley-Davidson