Glosa

**Glosa** es un lingua auxiliar international publicate per Wendy Ashby e Ronald Clark in 1981. Illo esseva derivate de interglossa.

Qua lingua isolante, il non ha ulle inflectiones, assi que parolas remane semper in lor forma original in le dictionario, sin reguardo a qual function illa ha in le phrase. Consequentemente, functiones grammatical, quando illi non son clar ab le contexto, son indicate per parve numero de parolas operatori e per le uso del ordine de parolas (syntaxe).

## Historia
Glosa se basa super le schizzo del lingua auxiliar Interglossa concepite per le scientista Lancelot Hogben durante le horas vacue de vigiliar le incendios in Aberdeen durante le Secunde Guerra Mundial. Interglossa esseva publicate in 1943 como un schizzo de un lingua auxiliar.

Ronald Clark discoperiva le manual de *Interglossa: a draft of an auxiliary* circa le 1960. Postea ille incontrava le Professor Hogben con le intention de disveloppar le lingua. Illes laborava pro refinar lo, pro facer lo plus facilemente utilisabile in omne formas de communication possibile. Wendy Ashby se univa al projecto in 1972. Quando Hogben moriva in 1975, le majoritate del cambios ja habeva essite discutite. Hogben e Clark habeva concordate que le lingua deberea haber un orthographia phonetic (iste es: cata littera representante un sol son). Isto implicava que le CH, TH, e PH greco ora deberia esser scribe K, T, e F.

Finalmente, Ronald Clark e Wendy Ashby introduciva ancora alcun cambios, e de ille momento datava le nove nomine del lingua, Glosa (del parola grece pro lingua – "glossa" essente le translitteration anglese), e assi fundava un nove lingua auxiliar.

Usque circa 1979, Ashby e Clark testava le uso de Glosa con voluntarios local in le citate ubi illes viveva. Durante iste periodo, le vocabulario e alcun detalios del formation de phrases esseva disveloppate e revisate. Illes habeva cambiate a un altere citate quando illes publicava le prime dictionario de Glosa.

Ab 1987, le organisation GEO (Organisation de Education Glosa) con statuto de caritate promove le instruction de Glosa como secunde lingua in scholas mundialmente.

Le sito official de GEO esseva create per Paul O. Bartlett in 1996, e illo es actualmente administrate per Marcel Springer. Illo offere le Dictionario de Internet de Glosa (*Glosa Inter-reti Diktionaria*), como anque un curso introductorie, e altere ressources. Un Wiki in Glosa esseva create in 2021. In januario 2025, un nove revista online, appellate *U Glosa jurnali*, esseva publicate in Glosa. In martio 2025, un canal de YouTube appellate *Mi Simpli Bio* ("Mi Vita Simple") comenciava a incargar breve videos in Glosa.

## Panorama general
In Glosa, le parolas sempre retene lor forma original, independentemente de lor function in un frase. Assi, le mesme parola pote functionar como un verbo, substantivo, adjectivo o preposition. Glosa es per lo tanto un lingua completemente analytic: il non ha inflectiones pro plurales de substantivos, tempos verbal, generes, e assi successivemente – le parolas nunquam cambia.

Functiones grammatic es assumite per un numero limitate de parolas operator e per le ordine del parolas (syntaxe). Le ordine Subjecto–verbo–objecto es le ordine de parolas standard, e "adjectivos" usualmente precede "substantivos", e le "verbos" seque le particulas de tempo e le "adverbios".

Glosa es usualmente comparate a duo linguas natural que es analytic in differente grados, le chinese e le anglese. Illo es etiam simile al auxiliar Lingua sistemfrater, anque cognoscite como Frater, publicate in 1957 per le vietnamese Phạm Xuân Thái. Frater es anque isolante, ha un base de vocabulario simile, sed un structura syntactic legiermente differente, e non ha articulos – ubi Glosa usa *u/un* pro e “le” e “un”, o pronomines de genere.

Glosa es scribite con le alphabeto latin sin characteres special. Il non ha duple vocales o consonantes e le regulas de pronunciation es simple e regular.

Le majoritate del parolas in Glosa es prendite de radices latin e grec. Glosa es assi un lingua a posteriori.

Ben que aspectos del Interglossa de Hogben esseva explicitemente inspirate per le auxiliar Basic English, Glosa tende a functionar como anglese normal. Interglossa opera con un parve numero de verbos legier essential (usque a 20), que Hogben appella “verboides” o “operatores verbal”, como le 18 operatores verbal de Basic English. In Glosa, parolas de iste classe special pote esser elidite si le contexto es clar.

## Classes de parolas
Glosa contine duo major gruppos de parolas:

### Primitivos
Primitivos es le parve numero de parolas de function basic presente in le majoritate del linguas—istas permitte nos describer le relationes inter le conceptos major que nos transmitte. Istas es fundamentalmente prepositiones e conjunctiones, tal como: **de** [de], **e** [e], **pre** [ante], **supra** [supra], **sub** [sub; infra; inferior; minus].

### Substantivos
Substantivos hic es le gruppo de parolas que representa le cosas, actiones e descriptiones plus complexe (a vices utilisabile pro tote le tres) presente in un lingua, tal como: **via** [via], **kurso** [cursa], **hedo** [felice], **vide** [vider], **celera** [veloce], **tako** [rapide; presto; velocitate; haste; expedition]; **oku** [oculo]. Per favor nota que multe de iste parolas ha plure significatos, basate sur como illos es usate in un frase (verbo, adjectivo, etc.), per exemplo: "*oku*" pote significar "*oculo*", "*optic*", "*notar con le oculos*", "*vider (reguardar)*", "*perciper (con le oculos)*", o "*spiar*".

## Partes del discurso

Le parolas de Glosa pote frequentemente servir como plus de un parte del discurso. Assi, le parte del discurso es un rolo que le parola joca in un frase, non un proprietate rigidemente ligate de un parola.

### Pronombres personal

Glosa, a differentia del anglese, distingue inter "tu" pro un persona, que es *tu*, e pro plure personas, que es *vi*.

Le pronomine reflexive "se mesme" es **se**, le pronomine reciproc **alelo** significa "le un le altere", e le emphatic **auto** es usate pro "ipse, proprie".

### Verbos

Le majoritate del parolas pote ager como verbos, dependente de lor position in le frase (habitualmente in le position medial).

"Parola anterior" hic significa un parola usate immediatemente ante le verbo del frase o clausula pro demonstrar o affectar su tempo. Per exemplo:
* Pro monstrar que un verbo es in le preterito, adde *pa* ante le verbo.
* Pro indicar le futuro, adde *fu* ante le verbo.
* Pro indicar le conditional, adde *sio* ante le verbo.

### Adjectivos

Le adjectivos, como le resto del lingua, non es inflectite. Illos non cambia pro accordar se con le tempo, numero, genere, formalitate, etc., del substantivos que illos modifica. Generalmente illos precede le parola que illos modifica. Alicun vices le position de un adjectivo determina su significato:

* *Mi fu lekto mo bibli* – Io legera un libro
* *Mi fu lekto bibli mo* – Io legera le prime libro

Pro crear "oppositos", on simplemente pone "*no-*" como un prefixo al adjectivo. Iste uso es simile a illo del prefixo "*mal-*" in Esperanto que da al parola le significato exactemente opposite. Assi le uso in Glosa infra significa "non belle". Illo es le equivalente de alicun del usos de in- o un- in anglese.

* *kali* – belle
* *no-kali* – fede
* *termo* – calide, calor
* *meso-termo* – tepide
* *no-termo* – frigide

### Conjunctiones

* *akorda-co* – in consequentia
* *alo* – o
* *alo...alo* – o...o
* *alora* – in tal caso...
* *anti-co* – nonobstante
* *e* – e
* *fini-co* – finalmente
* *hetero-co* – alteremente
* *jam* – jam
* *kaso* – in caso que...
* *ko-co* – tamben
* *klu* – mesmo...
* *ni....ni* – ni...ni
* *pene* – quasi
* *po-co* – post illo
* *posi* – forsan
* *plus-co* – in plus
* *qasi* – como si...
* *sed* – sed
* *si ne...* – a minus que...
* *vice* – in loco de...

### Parolas de question e responsa
Parolas usate pro demandar o responder a un question de qui, ubi, que, quando, proque, como o quanto. Iste parolas forma un insimul in un maniera semi-systematic con un particula del composito indicante le quantitate abstracte (qual persona o cosa, qual loco, qual tempore, pro qual ration, in qual maniera, qual es le amonta) e le prefixo/altere particula indicante le function specific del parola (exactemente qual, toto, alicun, negation, etc.).

Hic ha alicun exemplos. Existe altere manieras de dicer le sequente correlativos; le tabella monstra solmente le plus basic e systematic de istos:

In addition al precedentes, existe le prefixo/initio *singu-* (cata), e le suffixos/fines *-numera* (amonta/numero), *-speci* (qualitate/typo de) e *-kron* (tempore), que pote esser usate in le mesme maniera que le precedentes.

*Qo horo?* pote tamben esser usate pro "Que hora es?".

#### Demonstrativos
Le demonstrativos basic usate pro indication (iste, ille, etc.) es:

* *ci*, hic
* *u-ci*, iste, iste hic
* *plu-ci*, istes
* *la*, ibi
* *u-la*, ille, ille la
* *plu-la*, illes

Le demonstrativos pote tamben esser usate in le mesme maniera que le parolas in le tabella supra: *u-ci mode, u-la mode* (assi; de iste maniera, de ille maniera), *u-ci ka, u-la ka* (pro iste causa, pro ille causa), *u-ci te* (con iste intention), etc.

Pro "iste vice", existe tamben *nu* (ora), e pro "tanto/tante", on pote dicer *tanto*; pro "ille typo" *talo*.

Pro cambiar un declaration in un interrogativo, *qe* se pone al initio del frase.

### Prepositiones
Le prepositiones de Glosa es hic presentate con lor traductiones in interlingua, e con exemplos de parolas anglese que contine cognatos o le mesme radices in parentheses (con le parte correspondente in italico).

* **ab** – a partir de (*ab*duct)
* **ad** – a / verso (*ad*vance)
* **ana** – a alto (*ana*bolic)
* **anti** – contra (*anti*biotic)
* **de'' – de / re / pertinente a (''de''scribe)
* **dextro** – (al) dextra (ambi''dextro''us)
* **dia** – a transverso (''dia''gonal)
* **epi** – sur (''epi''centre)
* **ex** – foras (de) / per (agente) (''ex''terior)
* **infra** – infra / sub / minor (''infra''red, ''infer''ior)
* **intra** – intra (''intra''cloud)
* **kata** – a basso (''cata''strophe)
* **ko** – con (''co''öperate)
* **kontra** – contra / opposite (''counter'', ''contra''st)
* **laevo** – sinistra (''levo''rotation)
* **margina** – margine / latere (''margin'')
* **meso** – medio (''Meso''potamia)
* **minus** – sin / mancante de (''minus'')
* **para** – juxta (''para''llel)
* **per** – per (instrumental) (''per'')
* **peri** – circa (''peri''carp)
* **po** – post (''po''st scriptum)
* **pre** – ante (''pre''vious)
* **pro** – pro (''pro'' or con)
* **proxi** – proxime (''proxi''mity)
* **supra** – super / supra (''supra''national)
* **te** – pro (intention) (''te''ndency)
* **tem** – durante un periodo de tempore (''temp''orary)
* **tele** – distante (''tele''phone)
* **** – in le loco (''to''pology)
* **trans** – a transverso (''trans''ition)
* **ultra** – ultra (''ultra''sophisticated)
* **vice** – in loco de (''vice''-president)


=== Numeros ===
Le numeros de 0 a 10 es: ''ze, mo, bi, tri, tet, pen, six, seti, ok, nona, deka''. Pro 0, 4, 5, 7 e 8 (ze, tet, pen, seti, ok), existe tamben le formas plus longe ''zero, tetra, penta, septi'' e ''okto''. Numeros plus alte se forma combinante le numerales in le numero, e in alicun casos per nomines proprie:



Nota que alicunos usa ''centi'', le forma plus antique de ''hekto'', pro "cento". ''Centi'' es ora usate como "centesime" in accordo con le uso del standard ISO.

Numeros placiate post un substantivo functionara como numeros ordinal: ''u bibli tri'', "le tertie libro". ''Mo'', ''bi'' e ''tri'' tamben significa simple, duple e triple, respectivemente.

== Vocabulario ==
=== Parolas composite ===
Pro formar un parola composite in Glosa, on simplemente combina parolas existente. Per exemplo:
* **pe** – persona qui face/persona (forma curte de persona)
* **an** – masculo (ex ''andros'')
* **fe** – femina (ex ''femina'')
* **do** – edificio ubi (ex ''domo'' significante ''casa'')
* **lo** – location, loco de (ex ''loko'')

Ergo, un studente es ***stude-pe*** (un qui studia), un studente mascule es ***stude-an***, un studente feminin es ***stude-fe*** e un edificio ubi studentes studia (schola, collegio, etc.) es un ***stude-do***. Similmente un hospital es ***pato-do*** (ex le parola ''pathologia'' sed significante ''maladia''), litteralmente significante un ''casa/edificio pro le malados''.
* **tegu** – copertura; tecto; (clauder con) persiana; ponte; tapa (copertura); eclipse; (dar) refugio; revestimento
* **oku-tegu** – palpebra
* **agri** – campo, campania
* **agri-lo** – ferma
* **a-nu** – usque ora

Repastos pote tamben esser formate per composition de substantivos:
* vespere – **vespera**
* manger, devorar – **vora**
* dinar, super – **vespera-vora*'

=== Parolas e expressiones de exemplo ===
==== Phrases e expressiones ====

* Salute, salutationes – *Saluta!, Ave!*
* Benvenite – *Bene-veni*
* Per favor! – *Place!*
* Pardono! – *Pardo!, Penite!*
* Qual es tu nomine? – *Tu habe qo nomina/nima?* 
:(litteralmente ”Tu ha qual nomine?”)
* Mi nomine es... – *Mi nomina/nima es...*
* Ubi es io? – *Qo-lo es mi?*
* Quanto? – *Qanto?*
* Esque tu parla Glosa? – *Qe tu dice Glosa?*
* Io non te comprende – *Mi ne logi/kompreni tu.*
* Gratias – *Gratia*
* De nihil – *Es nuli.* 
:(litteralmente ”Il es nihil”)
* A tu sanitate – * A tu eu-sani.*
* Sanitate (a te)! – *(Eu-)sani (a tu)!*
* Il es un belle die – *Es u bene di.*
* Io te ama – *Mi amo tu.*
* Adieu – * Vale.*
* Que es illo? – *Qo-ra es u-la?*
* Illo es...? – *U-la es...?*
* Como va tu? – *Komo tu?*
* Bon matino! – *Boni matina/mana!*
* Bon vespere! Bon die! – *Boni po-meso-di! Boni di!*
:(litteralmente ”Bon post-meridie”, ”Bon die”)
* Bon nocte! – *Boni noktu!*
* Bon nocte, doci sonios – *Boni somni! Plu boni sonia!*
* Io non pote trovar un error – *Mi ne pote detekti u defekti.*


==== Parolas ====

* ben – *bene*
* star ben – *vale*
* bon/ben – *boni/bene/eu*
* san (salubre) – *sani*
* ki – *movimento, ir, mover se*
* un/le (singular) – *u* ante tote le consonantes excepte h; *un* ante vocales e h
* le/alcun (plural) – *plu*
* un gatto, le gatto – 
* gattos – 
* can – *kanis*
* porco – *sui*
* bovino (vacca/tauro) – *bovi (fe-bovi, an-bovi)*
* cavallo – 
* rana – *rana*
* ave – *avi*
* ape – *apis*
* aranea – *aranea*
* pisce – *piski*


=== Derivation de parolas ===

Generalmente, le sequente regulas de derivation se applica quando on crea nove parolas pro Glosa. Alcun parolas de base (frequentemente illos que age como prefixos specificative) es abbreviate (tal como "*an*", "*fe*", o "*pe*").

Parolas indefinite remane como illos es (*ad*, *de*, *si*, *kata*).



Parolas latin in le secunde declination deveni le nominativo plural. Ergo:
*le fin *-us*, *-i* es adaptate al fin *-i* (*rami*, *soni*, *tubi*)
**-er*, *-ri* deveni *-ri* (*libri*)
**-um*, *-i* usa le fin *-a* in Glosa (*exempla*)

Parolas construite ex le radice del tempore perfecte deveni *-i* (*cepti*, *fluxi*, ). Le latin *-io*, *-ionis* non es cambiate al fin ablative (*-ione*) sed mantene le nominativos *-io* (*natio*, *okasio*, *petitio*, *religio*, *tensio*).

Le mesme occurre quando on deriva ex le greco (tamen, le greco manca de un ablativo, assi le dativo es usate in su loco):
**-os*, *-u* deveni *-o* (*fobo*, *orto*).



Occasionalmente le radice aoriste grec es prendite in loco del radice del tempore presente (*gene*). Verbos grec deveni *-o* (1me persona singular) tal como: *skizo*. Nomines de species mantene le nominativo (*equs*, *ursus*).

Cata vice que le grec *CH*, *I*, *RH*, *TH* e *PH* occurre, illos deveni *K*, *I*, *R*, *T* e *F*, respectivemente, in Glosa.

== Textos ==
Il ha multo pauc textos traducite o scripte in Glosa. Le plus importante es le traduction de *Le volta al mundo in octanta dies* (*Peri Geo Tem Okto-ze Di*), per Gary R. Miller. Alteres es *Si—* (*Si*) e *Collinas como elephantes blanc* (*Plu buno homo plu leuko elefa*), ambes traducite per Vicente Costalago.

Duo libros de texto ha essite scripte in Glosa, un super [[historia]], un altere super [[linguas auxiliar international]] ambes per Vicente Costalago.

== Specimen ==
*Na parenta in Urani; na volu; Tu nima gene revero. Tu krati veni; Tu tende gene akti epi Geo homo in Urani Place; don a na nu-di na di-pane; e Tu pardo na plu mali akti. Metro na pardo mu; qui akti mali de na. E ne dirige na a plu moli ofere; sed libe na ab mali. Ka Tu tena u krati, u dina e un eufamo pan tem.*

== Referentias ==
<references/>

== Bibliographia ==
* Ashby, Wendy & Clark, Ronald: *Glosa 6000: 6000 Greek and Latin words and roots which occur in the Euro-languages and international scientific terminology.* London: 1983 (48 p.)
* Ashby, Wendy & Clark, Ronald: *Glosa 1000.* Richmond: Glosa, 1984 
* Ashby, Wendy & Clark, Ronald: *Basic dictionary of the international language Glosa.* Richmond [Surrey]: Glosa, 1987 (44 p.) 
* Ashby, Wendy: *18 steps to fluency in Euro-Glosa.* Glosa, 1989 (2nde edition) 
* Ashby, Wendy & Clark, Ronald: *Introducing Euro-Glosa.'' Richmond: Glosa, 1990 (36 p.)

## Ligamines externe
*  Glosa, an International Auxiliary Language Informationes super glosa
* Blogs in glosa:
** Ali-ra per Glosa 
** Glosa-lo
** Glos-Avanti 
* Wiki in Glosa
* U Glosa jurnali