open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Valentín Paz-Andrade

**Valentín Paz-Andrade** (23 de april 1898 in Pontevedra - 19 de maio 1987 in Vigo) esseva un scriptor gallecian.

## Obras

* *Pranto matricial* (1955) .
* *Los derechos sobre el espacio marítimo* (1960) .
* *La anunciación de Valle-Inclán* (1967) .
* *Sementeira do vento* (1968) .
* *La marginacíón de Galicia* (1970) .
* X. R. Barreiro Fernández, F. Díaz-Fierros ..., *Los Gallegos*, (1976), *La sociedad y la economía*, (1975), pp. 45-93.
* *A galecidade na obra de Guimarães Rosa* (1978) .
* *Cen chaves de sombra* (1979) .
* *Castelao na luz e na sombra* (1982) .
* *Galiza lavra a sua imagem* (1985) .
* *O legado xornalístico de Valentín Paz-Andrade* (1997) .
* *Epistolario*, (1997) .

## Referentias


## Bibliographia
* Freixanes, Víctor F. (1982), *Unha ducia de galegos*. .
* Calvo, Tucho (1998), *Valentín Paz-Andrade, a memoria do século*. .
* Portela Yáñez, Charo (1999), *Valentín Paz-Andrade. Escritor, xornalista e poeta. Avogado, político e empresario*. .
* Rodríguez Vidales, Francisco (1999), *VPA, Valentín Paz-Andrade*. .

## Ligamines externe
* ''Enciclopedia Galega Universal''
Curium

**Curium** es un elemento chimic de symbolo **Cm** e numero atomic 96. Illo es appellate in honor del physicistas Marie Curie e Pierre Curie.
Fermium

**Fermium** es un elemento chimic de symbolo **Fm** e numero atomic 100. Illo es appellate in honor del physico Enrico Fermi.
Mendelevium

**Mendelevium** es un elemento chimic de symbolo **Md** e numero atomic 101. Illo es appellate in honor del chimico Dmitri Mendeleev.
Actinido

Le **actinidos** (o **actinoides** como recommenda IUPAC) es un gruppo de elementos que face parte del periodo 7 del tabella periodic. Iste elementos, insimul con le lanthanidos, se appella *elementos de transition interne*. Le nomine proveni del elemento chimic actinium, que se include in iste gruppo, dante un total de 15 elementos, del numeros atomic 89 (actinium) a 103 (lawrencium).





Iste elementos presenta characteristicas simile le un al altere. Tote le isotopos de iste elementos es radioactive e illos con un numero atomic plus alte ha semivitas curte e non se trova in le natura.

In le tabella periodic, iste elementos frequentemente se placia sub le resto, insimul con le lanthanidos, dante un tabella plus compacte que si illos se situarea inter le elementos de bloco *s* e bloco *d*, sed in alicun tabellas periodic illos pote esser situate inter iste blocos, dante un tabella multo plus large.

## Vide etiam
* Lanthanido
* Elementos de bloco f
* Elementos de periodo 7
Elementos de periodo 1

Un **elemento de periodo 1** es un del elementos chimic in le prime rango (o periodo) del Tabella periodic del elementos. Le tabella periodic se presenta in rangos pro illustrar tendentias recurrente (periodic) in le conducta chimic del elementos a mesura que lor numeros atomic augmenta: un rango nove comencia quando le conducta chimic comencia a repeter se, lo que significa que elementos con conducta similar se alinea verticalmente in le mesme columnas. Le prime periodo pote esser explicate per theorias moderne de structura atomic. Secundo un description quantico-mechanic del structura atomic, iste periodo corresponde al plenamento del orbital 1s. Le elementos del periodo 1 obedi al regula de duetto in le senso que illos require duo electrones pro compler lor concha de valentia. Le numero maxime de electrones que iste elementos pote allogiar es duo, ambes in le orbital 1s. Ergo, periodo 1 pote haber solo duo elementos.

## Tendentias periodic
Pois que le periodo 1 ha solo duo elementos, il non ha tendentias periodic de significantia. De facto, ben que hydrogeno e helium es in le bloco s, le duo non se conduce del toto como altere elementos del bloco s. Lor conducta es tanto differente del altere elementos del bloco s que le hydrogeno alicun vices se placia super carbon o fluor in le tabella periodic e alicun vices es lassate flottar super le altere elementos, e que helium quasi sempre se placia super neon in le tabella periodic como un gas nobile.

## Referentias
Einsteinium

**Einsteinium** es un elemento chimic de symbolo **Es** e numero atomic 99. Illo es appellate in honor de Albert Einstein.
Elementos de periodo 2

**Periodo 2** es le secunde periodo, (o rango) del tabella periodic. Illo contine le elementos lithium, beryllium, boro, carbon, nitrogeno, oxygeno, fluor, e neon. Iste situation pote esser explicate per theorias moderne de structura atomic. Secundo un description per le mechanica quantic de structura atomic, iste periodo corresponde al plenar del orbitales 2s e 2p. Elementos de periodo 2 obedi le regula de octetto in tanto que illos require octo electrones pro compler lor concha de valentia. Le numero maxime de electrones que iste elementos pote allogiar es dece: duo in le orbital 1s, duo in le orbital 2s, e sex in le orbital 2p. Tote le elementos del periodo pote formar moleculas diatomic excepte beryllium e neon.

## Tendentias periodic
Le tabella periodic se presenta in rangos pro illustrar tendentias recurrente (periodic) in le conducta chimic del elementos a mesura que lor numeros atomic augmenta: un rango nove se comencia quando conducta chimic comencia repeter, significante que elementos con conducta similar se alinea in le mesme columnas vertical.

Periodo 2 es le prime periodo in le tabella periodic de que tendentias periodic se pote tirar. Periodo 1, que contine solo duo elementos (hydrogeno e helium) es troppo parve pro tirar alicun tendentias conclusive de illo, specialmente proque le duo elementos non se comporta del toto como le elementos altere del bloco s. Periodo 2 ha tendentias multo plus conclusive. Pro omne elementos in periodo 2, a mesura que le numero atomic se augmenta, le radio atomic del elementos se diminue, le electronegativitate se augmenta, e le energia de ionisation se augmenta.

Periodo 2 ha solo duo metallos, (lithium e beryllium), significante que illo es le periodo le minus metallic e le que contine le plus nonmetallos, con quatro. Le elementos in periodo 2 frequentemente ha le proprietates le plus extreme in lor gruppos respective; pro exemplo, fluor es le halogeno le plus reactive, neon es le gas noble le plus inerte, e lithium es le metallo alcalin le minus reactive.

Omne elementos de periodo 2 completemente obedi le regula de Madelung; in periodo 2s, lithium e beryllium plena le subconcha 2s, e boro, carbon, nitrogeno, exygeno, fluor, e neon plena le subconcha 2p. Le periodo possede in commun iste tracto con periodos 1 e 3, nihil que contine elementos de transition o elementos de transition interne, que frequentemente varia del regula.

## Referentias
Rutherfordium

**Rutherfordium** es un elemento chimic con le symbolo **Rf** e numero atomic 104. Illo es appellate in honor del physico Ernest Rutherford.
Hassium

**Hassium** es un elemento chimic de symbolo **Hs** e numero atomic 108.

## Etymologia
A causa del pais Hesse in Germania.
Elementos de periodo 3

Un **elemento de periodo 3** es un de le elementos chimic in le 3tie rango (o periodo) del tabella periodic. Le tabella periodic se presenta in rangos pro illustrar tendentias recurrente (periodic) in le conducto chimic del elementos a mesura que lor numeros atomic augmenta: un rango nove se comencia quando conducto chimic conmencia repeter, significa que elementos con conducto similar se alinea in le columnas misme vertical.

Le tertie periodo contine octo elementos: sodium, magnesium, aluminium, silicium, phosphoro, sulfure, chloro, e argon. Le prime duo, sodium e magnesium, es membros del bloco s del tabella periodic, e le alteres es membros del bloco p. Nota que il es un orbital 3d, sed illo non se plena ante que periodo 4, dante le tabella periodic su forma characteristic de "duo rangos al vice". Omne del elementos de periodo 3 occurre in natura e ha al minus un isotopo stabile.

## Tendentias periodic
Pro omne elementos in periodo 2, a mesura que le numero atomic se augmenta, le radio atomic del elementos se diminue, le electronegativitate se augmenta, e le energia de ionisation generalmente se augmenta.
Grande Lacos (America del Nord)

Le **Grande Lacos** es un collection de lacos de aqua dulce situate in America del Nord del nord-est, sur le frontiera de Canada e le Statos Unite. 
Consister de Lacos Superior, Michigan, Huron, Erie, e Ontario, 
illos forma le plus grande gruppo de lacos de aqua dulce sur Terra per superfacie total, ben que secunde per volumine a Laco Baikal in Russia.

Le area superficial total es 244.300 kilometros quadrate (94.250 millias quadrate), e le volumine total (mesurate al dato basse de aqua) es 22.700 kilometros cubic (5.439 millias cubic)
 
Le lacos es interdum referite a como le "Costa del Nord" o le "Costa Tertie" per alicun americanos. Le Grande Lacos contine 21% del aqua dulce superficial in le mundo.

## Vide etiam
* Laco
* Region del Grande Lacos (America del Nord)
## Referentias
Fluvio Mississippi

Le **Fluvio Mississippi** es le plus grande systema fluvial in America del Nord.

 
Fluente in toto in le Statos Unite, iste fluvio nasce in Minnesota del nord-west e serpenta lentemente verso le sud pro 4073 kilometros (2530 millias)
 
al delta del Fluvio Mississippi al Golfo de Mexico. 
Con su multe affluentes, le bassino del Mississippi escola le tote o partes de 31 statos del S.U. inter le Montanias Roccose e Appalachian e anque extende a in Canada del sud. 
Le Mississippi se classifica como le quarte plus longe e le decime plus grande inter le fluvios del mundo.
## Galeria

File:Lake Itasca Mississippi Source.jpg|thumb|Le fonte del Fluvio Mississippi a Laco Itasca
File:Miss R dam 27.jpg|thumb|Le Fluvio Mississippi al nord de St. Louis, Missouri

## Vide etiam
* Fluvio
* Lista de fluvios per discarga
* Lista de fluvios per longitude

## Referentias
Fluvio Amazon

Le **Fluvio Amazon** in America del Sud es le secunde plus longe fluvio in le mundo e le plus grande per fluxo de aqua, con un medie discarga plus grande que le sequente septe plus grande fluvios combinate (non includente le Madeira o le Rio Negro, que es affluentes del Amazon). 
Le Fluvio Amazon, que ha le plus grande bassino hydrographic in le mundo, circa 7.050.000 kilometros quadrate, da conto de approximativemente un quinto del fluxo total del fluvios del mundo.

## Vide etiam
* Fluvio
* Lista de fluvios per discarga
* Lista de fluvios per longitude

## Referentias
Elementos de periodo 4

Le **elementos de periodo 4** es le elementos chimic in le 4te rango (o periodo) del tabella periodic. Le tabella periodic se presenta in rangos pro illustrar tendentias recurrente (periodic) in le conducto chimic del elementos a mesura que lor numeros atomic augmenta: un rango nove se comencia quando conducto chimic comencia repeter, significa que elementos con conducto similar se alinea in le columnas misme vertical.





Le quarte periodo contine 18 elementos, comenciante con potassium e finiente con krypton. Pro regula general, elementos de periodo 4 plene lor conchos 4s prime, postea lor 3d e 4p conchas, in ille ordine, nonobstante il es exceptiones, tal como chromo.

## Proprietates
Omne de iste elementos es stabile, e multe es extrememente commun in le crusta o nucleo del Terra. Multe del metallos de transition in periodo 4 es incredibilemente forte, e ergo communmente usava in industria, specialmente ferro. Cupro es un de tres elementos que non es argentee o gris in color, insimul a cesium e auro. Duo elementos adjacente es note como toxic, con arsenico como un de le venenos le plus familiar e selenium essente toxic a humanos in quantitates grande. Multe elementos es essential pro le superviventia de humanos, tal como calcium esser le que forma ossos.

## Referentias
Elementos de periodo 5

Le **elementos de periodo 5** es le elementos chimic in le 5te rango (o periodo) del tabella periodic. Le tabella periodic se presenta in rangos pro illustrar tendentias recurrente (periodic) in le conducto chimic del elementos a mesura que lor numeros atomic augmenta: un rango nove se comencia quando conducto chimic comencia repeter, significa que elementos con conducto similar se alinea in le columnas misme vertical.





Le quinte periodo contine 18 elementos, comenciante con rubidium e finiente con xenon. Pro regula general, elementos de periodo 5 plene lor conchos 5s prime, postea lor 4d e 5p conchas, in ille ordine, nonobstante il es exceptiones, tal como rhodium.

## Proprietates
Iste periodo contine technetium, un del duo elementos usque plumbo que non ha isotopos stabile (insimul a promethium). Etiam contine molybdeno e iodo, duo del elementos le plus pesante con un rolo note biologic, e niobium, que ha le profunditate de penetration magnetic le plus grande note de omne le elementos. Zirconium es un del componentes principal de crystallos de zircon, actualmente le minerales le plus vetere note in le crusta del Terra. Multe metallos de transition ulterior, tal como rhodium, es multo communmente usava in joieles a causa de illos es incredibilemente lucente.

Iste periodo es note haber un grande numero de exceptiones del regula de Madelung.

## Referentias
Elementos de periodo 6

Un **elemento de periodo 6** es un de le elementos chimic in le 6te rango (o periodo) del tabella periodic. Le tabella periodic se presenta in rangos pro illustrar tendentias recurrente (periodic) in le conducto chimic del elementos a mesura que lor numeros atomic augmenta: un rango nove se comencia quando conducto chimic conmencia repeter, significa que elementos con conducto similar se alinea in le columnas misme vertical.





Le sexte periodo conine 32 elementos, le plus, insimul a periodo 7. Illo comencia con cesium e fini con radon. Plumbo es le ultime elemento stabile; omne elementos subsequente es radioactive, ben que bismuth ha un semivita de plus que 1019 annos, plus que 1000 vices plus longe que le etate actual del universo. Como un regula, elementos de periodo 6 plena lor conchas 6s prime, postea lor 4f, 5d, e 6p conchas, in ille ordine, ben que il ha exceptiones, tal como cerium.

## Proprietates
Iste periodo contine le lanthanidos, etiam note como le *terras rar*. Multe lanthanidos es note pro lor proprietates magnetic, tal como neodymium. Multe metallos de transition de periodo 6 es de alte valor, tal como auro, ben que multe metallos povre de periodo 6 es incredibilemente toxic, tal como thallium. Periodo 6 contine le ultime elemento stabile, plumbo. Omne elementos subsequente in le tabella peridoic es radioactive. Post de bismuth, que ha un semivita de plus que 1019 annos, polonium, astato, e radon es alicun de le elementos le minus vivite e le plus rar note; astato es actualmente le elemento natural le plus rar, con minus que un gramma se estima exister in terra a alicun momento date.

## Referentias
Elementos de periodo 7

**Periodo 7** es le septime periodo del tabella periodic. Le **elementos de periodo 7** es le elementos chimic in le 7me rango (o periodo) del tabella periodic. Le tabella periodic se presenta in rangos pro illustrar tendentias recurrente (periodic) in le conducto chimic del elementos a mesura que lor numeros atomic augmenta: un rango nove comencia quando conducto chimic comencia repeter se, e significa que elementos con conducto similar se alinea in le columnas mesme vertical.





Le septime periodo contine 32 elementos, le plus, insimul a periodo 6. Illo comencia con francium e fini con oganesson, le elemento le plus pesante actualmente discoperite. Como un regula, elementos de periodo 7 plena lor conchas 7 primo, postea lor conchas 5f, 6d, e 7p, in ille ordine, ben que il ha exceptiones, tal como proactinium.

## Proprietates
Omne elementos de periodo 7 es radioactive. Iste periodo contine le actinidos, que contine le elemento le plus pesante naturalmente occurrente, plutonium; elementos subsequente debe synthetisar se artificialmente. Ben que alicun de istos como americium es disponibile in quantitates macroscopic, le plus grande parte ha solmente essite preparate in amontas de un microgramma o minus. Le elementos ulterior, le transactinidos, ha solmente essite identificate in laboratorios in amontas de pauc atomos a un vice.

Ben que le raritate de multe de iste elementos significa que resultatos experimental non es multo extensive, lor tendentias periodic e de gruppo es minus ben definite que altere periodos. Durante que francium e radium monstra proprietates typic de lor gruppos respective, actinidos monstra un varietate de comportamento e statos de oxydation multo plus grande que le lanthanidos. Studios theoretic conducite de flerovium suggere alicun comportamento de un gas nobile, durante que studios analoge de oganesson monstra characteristicas non-gas-nobile. Iste peculiaritates es a causa de un varietate de factores, includente un grande grado de interaction spin-orbita e effectos relativistic, ultimemente causate per le carga electric positive multo alte de lor nucleos atomic massive.
Base (chimia)

Un **base** in chimia es un substantia que pote acceptar iones hydrogeno (protones) or plus generalmente, dona pares electronic. Un base solubile se refere como un **[[alcali]]** si contine e libera iones hydroxydo (OH−) quantitivemente. Le theoria de Brønsted-Lowry defini bases como acceptatores de protones (iones de hydrogeno), durante que le plus general theoria Lewis defini bases como donatores de pares electronic, permitte acidos Lewis altere se include. Le theoria Arrhenius le plus vetere defini bases como aniones de hydroxydo, le qual es strictemente applicabile solmenta a alcalis.

Bases se pote pensar como le opposito chimic de acidos. Un reaction inter un acido e base se appella neutralisation. Bases e acidos se vide como oppositos a causa de le effecto de un acido es augmentar le concentration de iones de hydronium (H3O+ in aqua, sed bases reduce iste concentration.

## Differentia inter alcali e base
Le termas "base" e "alcali" se frequentemente usa intercambiabilemente, particularmente extra de un contexto scientific.

Il ha definitiones varie pro alcali. Alcali se frequentemente defini como un subconjuncto de base. Ben que, duo subconjuctos se communmente selige.

* Un sal basic de un metallo alcalin o metallo alcalin terrose (Iste include Mg(OH)2 sed exclude NH3.)
*Alicun base que es solubile in aqua e forma iones de hydroxydo o le solution de un base in aqua. (Iste exclude Mg(OH)2 sed include NH3

Le secunde subconjucto de base se etiam appella un base Arrhenius.

## Vide etiam
*Acido
*Alcali
*Sal (chimia)

## Referentias
Base (disambiguation)

Le termino **base** se pote referir a
* base (chimia), e
* in mathematica
** le base de un potentiation
** le base de un induction mathematic
Enthalpia de fusion

Le **enthalpia de fusion** es le cambio in enthalpia que resulta de calefacer un mole de un substantia pro cambiar su stato de un solido a un liquido. Le temperatura a qual iste occura es le puncto de fusion.

Le enthalpia de fusion es un calor latente, proque durante que funder le introduction de calor non se pote observar como un cambio de temperatura, de le temperatura remane constante durante le processo. Le calor de fusion latente es le cambio de enthalpia de alicun amonta de substantia quando su se funda. Quando le calor de fusion se refere a un unitate de massa, es usualmente appella le calor specific de fusion, durante que le calor molar de fusion refere a le cambio de enthalpia per amonta de substantia in moles.

Le phase liquide ha un energia interne plus alte que le phase solide. Isto significa que energia se debe fornir a un solido pro lo funder e energia se libera de un liquido quando illo se gela, proque le moleculas in le liquido ha experientia de fortias intermolecular plus debile e ha un energia potential plus grande.

Quando aqua liquide se frigida, su temperatura cade constantemente usque justo a basso de le puncto de gelation a 0&nbsp;°C. Le temperatura alora remane constate al puncto de gelation durante que le aqua crystallisa. Quando le aqua es gelate completemente, su temperatura continua cader.
Lingua de signos

Un **lingua de signos** es un lingua concipite pro situationes ubi le communication oral es inefficace o impossibile, como, per exemplo, inter personas surde e mute. Differentemente de un lingua oral, que usa le voce pro exprimer ideas sonormente, un lingua de signos usa un collection de gestos conventional del manos, del digitos, del corpore, e del expression facial pro exprimer ideas visualmente. Il ha etiam un subcollection de signos correspondente al litteras del alphabeto pro orthographiar nomines, o altere parolas, pro le quales il non ha un signo conventional, lo que se appella: dactylologia.

Non existente un lingua de signos universal a nivello global, como le linguas oral anque le linguas de signos son permulte, e pote variar grandemente secundo le territorio geographic e le influentia cultural, atque haber o non standardisation vel recognoscentia official in le territorio in quem illos son active.

## Galeria

File:ASL family.jpg|Tres interlocutores usante un lingua de signos.
File:Preservation of the Sign Language (1913).webm|thumb|thumbtime=5|*Preservation del Lingua de Signos* (1913)


## Vide etiam
*lingua
*signo
* SignWriting, un maniera de registrar signos in forma scripte.
Gruppo de nitrogeno

Le **gruppo de nitrogeno** in un gruppo del tabella periodic que consiste de nitrogeno (N), phosphoro (P), arsenico (As), antimonio (Sb), bismuth (Bi), e moscovium (Mc).

## Nomines
In le notation moderne de IUPAC se appella **Gruppo 15**. In le systemas vetere de IUPAC e CAS, se appellava **Gruppo VB** e **Gruppo VA** respectivemente (como "V" es un numeral roman, se pronuncia "cinque"). In le campo de physica de semiconductores, ancora universalmente se appella **Gruppo V**. Etiam collectivemente se appella le **pnictogenos**. Le "V" in le nomines historic es del facto que iste elementos ha cinque electrones de valentia.

## Proprietates
Como altere gruppos, le membros de iste familia monstra patronos in lor configurationes electronic, particularmente le conchas le plus externe, que resulta in tendentias in conducto chimic.

Iste gruppo ha le characteristica essential que omne elementos componente ha 5 electrones in lor conchas le plus externe, le quales es 2 electrones in le subconcha *s* e 3 electrones sin pares in le subconcha *p*. Illos es ergo 3 electrones minus de plenante lor concha electronic le plus externe in lor statos non-ionisate. Le elementos le plus importante de iste gruppo es nitrogeno (symbolo chimic N), que in su forma diatomic es le componente principal de aere, e phosphoro (P), que, como nitrogeno, es essential pro omne formas de vita note.

Compositos binari del gruppo pote referer se collectivemente como **pnictidos**. Le nomine proveni del grec *πνίγειν* (*pnígein*), suffocar, que es un proprietate de nitrogeno; etiam pote esser usate como un mnemotechnica pro le duo membros le plus commun, P e N. Le nomine **penteles** (de grec *πέντε*, *pénte*, cinque) etiam se usava pro iste gruppos a un vice, proveni del convention anterior del nomenclatura de gruppos (Gruppo V).

Iste elementos etiam es note pro lor stabilitate in compositos a causa de lor tendentias pro formar ligamines covalente duple e triple. Isto es le proprietate de iste elementos que causa lor toxicitate potential, le plus evidente in phosphoro, arsenico, e antimonio. Quando iste substantias reage con substantias chimic varie del corpore, illos crea radicales libere forte que non es facilemente processate per le hepate, ubi illos accumula. Paradoxemente il es iste ligation forte que causa le toxicitate reducite de nitrogeno e bismuth (quando in moleculas), de istos forma ligamines forte con altere atomos que es difficile a finder, que crea moleculas multo irreactive. Pro exemplo N2 le forma diatomic de nitrogeno, se usa pro atmosphera inerte in situationes ubi argon o un gas nobile altere esserea prohibitivemente costose.

Le gruppo de nitrogeno consiste de duo nonmetallos, duo metalloides, un metallo, e un elemento synthetic (presumibilemente metallic). Omne elementos in le gruppo es solidos a temperatura ambiente excepte nitrogeno que es un gas a temperatura ambiente. Nitrogeno e bismuth, in despecto de ambes es parte del gruppo de nitrogeno, es multo differente in lor proprietates physic. Pro exemplo, a CNTP nitrogeno es un gas transparente nonmetallic, sed bismuth es un solido fragile rosatesc metallic.
Gruppo de carbon

Le **gruppo de carbon** es un gruppo del tabella periodic que consiste de carbon (C), silicium (Si), germanium (Ge), stanno (Sn), plumbo (Pb), e flerovium (Fl).

## Nomines
In le notation moderne de IUPAC se appella **Gruppo 14**. In le systemas vetere de IUPAC e CAS, se appellava **Gruppo IVB** e **Gruppo IVA** respectivemente (como "IV" es un numeral roman, se pronuncia "quatro"). In le campo de physica de semiconductores, ancora universalmente se appella **Gruppo IV**. Le "IV" in le nomines historic es del facto que iste elementos ha quatro electrones de valentia.

## Proprietates
Cata del elementos in iste gruppo ha 4 electrones in su nivello de energia le plus externe. Le ultime orbital de omne iste elementos es le orbital p2. In le major parte de casos, le elementos presta lor electrones. Le tendentia de perder electrones augmenta como le dimension del atomo augmenta, que face con numeros atomic augmentar. Solmente carbon forma iones negative, in le forma de iones de carburo (C4−). Silicium e germanium, ambes metalloides, cata pote formar iones de +4. Stanno e plumbo ambe es metallos, e flerovium es un elemento synthetic radioactive de vita breve. Stanno e plumbo ambe pote formar iones +2.

Excepte germanium e flerovium, omne iste elementos es familiar in vita quotidian o le elemento pur o in le forma de compositos. Nonobstante, excepte silicium e carbon, nihil de iste elementos es particularmente abundante in le crusta del Terra. Carbon forma un varietate multo grande de compositos, in le regnos de planta e animal ambe. Silicium e minerales de silicato es componentes fundamental del crusta del Terra; silice (dioxydo de silicium) es le constituente le plus commun de arena.

Stanno e plumbo, ben que con abundantias multo basse in le crusta, es nonobstante commun in vita quotidian. Illos occure in depositos mineral multo concentrate, pote esser obtenite facilemente in le stato metallic de ille minerales, e es utile como metallos e como alligatos in multe applicationes. Germanium, del altere parte, forma pauc minerales characteristic e le plus communmente se trova solmente in concentrationes parve in association con le mineral sphalerite e in carbones. Ben que germanium es vermente un del elementos plus rar, illo assumeva importantia depost le recognition de su proprietates como un semiconductor.
Nihonium

**Nihonium** es un elemento chimic de symbolo **Nh** e numero atomic 113.
Ante le 28 de novembre 2016 iste elemento esseva cognoscite como **ununtrium** (**Uut**).

## Referentias
Flerovium

Le **Flerovium** (Previemente cognoscite como **Ununquadium**, Uuq)) es un elemento chimic de symbolo **Fl** e numero atomic 114.
Livermorium

**Livermorium** es un elemento chimic de symbolo **Lv** e numero atomic 116. Previemente iste elemento era cognite como *Ununhexium*.
Tennesso

**Tennesso** es le elemento chimic de symbolo **Ts** e numero atomic 117.

## Nomine
Ante le 28 de novembre 2016 iste elemento esseva cognoscite como **ununseptium** (**Uus**).

## Referentias
Oganesson

**Oganesson** es un elemento chimic de symbolo **Og** e numero atomic 118. Illo esseva nominate in honor de Yuri Oganessian; ante le 28 de novembre 2016 illo esseva cognoscite como **Ununoctium** (**Uuo**).

## Referentias
Messier 2

**Messier 2** o **M2** (etiam designate **NGC 7089**) es un racemo globular in le constellation de Aquario, cinque grados nord del stella Beta Aquarii. Illo era discoperite per Jean-Dominique Maraldi in 1746 e es un del racemos globular le plus grande note.

## Ligamines externe
* Paginas Messier de SEDS: de  en fr it
*  M2, Galactic Globular Clusters Database page
Messier 3

**Messier 3** (etiam note como **M3** o **NGC 5272**) es un racemo globular in le constellation de Canes Venatici. Illo era discoperite per Charles Messier in 1764 e resolvite in stellas per William Herschel circa 1784. Iste racemo es un de le plus grande e le plus brillante, e se compone circa 500 000 stellas. Es locate a un distantia de circa 33 900 annos lumine del Terra. Proque M3 ha un magnitude apparante de 6,2, es difficile a notar iste objecto con un telescopio amateur, de non ha stellas de orientation vicin; ben quee es quasi exactemente medie inter un linea connectente de Cor Caroli a Arcturo.

## Ligamines externe
* Paginas Messier de SEDS: de  en fr it
*  M3, Galactic Globular Clusters Database page
Radio (disambiguation)

Le termino **radio** pote referer se a:
* Radio (geometria), un segmento del centro de un circulo al circumfrentia.
* Recta#Semirecta, un semirecta, un parte de un recta que es finite in un direction e infinite in le altere.
* Radio (optica), un fasce idealisate stricte de lumine.
* Radio atomic, le radio del atomo.
* Radio (receptor), un receptor de radiodiffusion.
* Radiodiffusion, un methodo de communication.
* Radiofrequentia, undas electromagnetic in le spectro de radio.
Messier 4

**Messier 4** o **M4** (etiam deignate **NGC 6121**) es un racemo globular in le constellation de Scorpion. Illo era discoperite per Phillipe Loys de Chéseaux in 1746 e catalogate per Charles Messier in 1764. Illo era le prime racemo globular in le qual stellas individual era resolvite.

## Ligamines externe
* Paginas Messier de SEDS: de  en fr it
*  M4, Galactic Globular Clusters Database page
Perimetro

Un **perimetro** es un linea que circumfere un area. Le parola proveni del grec *περί-* (*peri-* circa) e *μετρος* (*metros* mesura). Le termino pote usar se pro le sentiero o su longitude; pote esser pensate a como le longitude del frontiera de un figura. Le perimetro de un circulo se appella circumferentia.

## Usos practical

Calculation del perimetro ha applicationes practical considerabile. Le perimetro poter esser usate pro calcular le longitude de un barriera que se require pro circumferer un corte o jardin. Le perimetro de un rota (su circumferentia) describe le distantia que volve in un revolution. Similarmente, le amonto de corda bobinate circa un bobina es connexe con le perimetro del bobina.

## Formulas

Perimetro es le distantia circa omne de un figura. Perimetros pro figuras plus general pote calcula se como alicun sentiero con \int_0^L \mathrm{d}s ubi L es le longitude del sentiero e ds es un elemento linear infinitessime. Ambes de istos debe reimplaciar se con formas algebric altere pro se solver: un notion avantiate de perimetro, que include hypersuperficies que circumfere volumines in spatios euclidean n-dimensional pote trovar se in le theoria de ensembles Caccioppoli.

## Vide etiam
* Circumferentia
* Area
* Volumine
Centro (geometria)

In geometria, le **centro** de un objecto es un puncto in alicun senso que es in le medio del objecto. Si geometria se reguarda como le studio de gruppos de isometria alora le centro es un puncto fixate del isometrias.

## Circulos
Le centro de un circulo es le puncto equidistante del punctos al bordo. Similarmente le centro de un sphera es le puncto equidistante del punctos al superficie, e le centro de un segmento es le puncto a medie cammino del duo fines.

## Objectos symmetric
Pro objectos con plure symmetrias, le centro de symmetria es le puncto que non es cambiate per le actiones symmetric. Ergo le centro de un quadrato, rectangulo, rhombo, o parallelogrammo es ubi le diagonales se interseca, iste essite (inter altere proprietates) le puncto fixate de symmetrias rotational. Similarmente le centro de un ellipse es ubi le axes se interseca.

## Triangulos
Plure puncto special de un triangulo frequentemente se describe como centros de triangulos. Pro un triangulo equilateral, istos es le mesme puncto, que cuba al intersection del tres axes de symmetria del triangulo, un tertie del distantia de su base a su apice.
Segmento

In geometria, un **segmento** es un parte de un recta que es ligate per duo punctos de fin, e contine omne punctos in le recta inter su punctos de fin. Exemplos de segmentos include le lateres de un triangulo o quadrato. Plus generalmente, quando le punctos de fin ambe es vertices de un polygono, le segmento es o bordo (de ille polygono) si illos es vertices adjacente, o alias un diagonal. Quando le punctos de fin ambe cuba in un curva tal como un circulo, un segmento se appella un chorda (de ille curva).

## Vide etiam
* Puncto (geometria)
* Recta
Radio (geometria)

In geometria classic, un **radio** de un circulo o sphera es alicun segmento de su centro a su perimetro. Per extension, le radio de un circulo o sphera es le longitude de alicun segmento simile, que es medietate del diametro. Si le objecto non ha un centro obvie, le termia pote referer se a su circumradio, le radio de su circulo circumscripte o sphera circumscripte. In ambe casos, le radio poterea esser plus que medietate del diametro, que es usualmente descripte  como le distantia maxime inter alicun duo punctos del figura. Le inradio de un figura geometric es usualmente le radio de le circulo o sphera le plus grande que illo pote continer. Le radio interne de un rondo, tubo, o altere objecto cave es le radio de su cavitate.

Pro polygonos regular, le radio equala su circumradio. Le inradio de un polygono regular etiam se appella apothema. In le theoria de graphicos, le radio de un graphico es le minimo super omne vertices *u* del distantia maxime de *u* a alicun vertice altere del graphico.

## Formulas pro circulos
### Radio de circumferentia
Le radio del circulo con perimetro (circumferentia) *C* es
: r = \frac{C}{2\pi}= \frac{C}{\tau}.

### Radio de area
Le radio de un circulo con area *A* es
: r= \sqrt{\frac{A}{\pi}}.

### Radio de tres punctos
Pro computar le radio de un circulo que transversa tres punctos, *P*1, *P*2, *P*3, le formula sequente pote usar se:
: r=\frac{2\sin\theta}
ubi *θ* es le angulo \angle P_1 P_2 P_3.

Iste formula usa le lege de sinuses.

## Formulas pro polygonos regular
### Radio de latere
Le radio de un polygono regular con *n* lateres de longitude *s* es
: r = \frac{s}{2 \sin \frac{\pi}{n}}

## Formulas pro hypercubos
### Radio de latere
Le radio de un hypercubo con *d* dimensiones con lateres de longitude *s* es
: r = \frac{s}{2}\sqrt{d}.

## Referentias
Messier 5

**Messier 5** o **M5** (etiam designate **NGC 5904**) es un racemo globular in le constellation de Serpens. Illo era discoperite per Gottfried Kirch in 1702. Non deberea confunder con le racemo globular multo plus debile e plus distante Palomar 5, que se situa presso in le celo.

## Ligamines externe
* Paginas Messier de SEDS: de  en fr it
*  M5, Galactic Globular Clusters Database page
Racemo del Papilion

Le **Racemo del Papilion** (catalogate como **Messier 6** o **M6**, e como **NGC 6405**) es un racemo aperte in le constellation de Scorpion. Su nomine deriva que le resimilantia vage de su forma a un papilion.

Le prime astronomo notar le existentia del Racemo del Papilion era Giovanni Battista Hodierna in 1654. Ben que, Robert Burnham, Jr ha proponite que le astronomo del seculo I Ptolemeo poterea haber viste illo con le oculo nude durante observa su vicino, le Racemo de Ptolemeo (M7). Charles Messier catalogava le racemo como M6 in 1764. Il non era ante que seculo XX que computos de stellas, distantia, e proprietates altere se mensurava.

## Ligamines externe
* Paginas Messier de SEDS: de  en fr it
Messier 7

**Messier 7** o **M7**, etiam designate **NGC 6475** e a alicun vices note como le **Racemo de Ptolemeo**, es un racemo aperte de stellas in le constellation de Scorpion.

Le racemo es detectabile facilemente con le oculo nude, presso le "aculeo" de Scorpion. Illo ha essite note depost antiquitate; era prime notava per le astonomo del seculo I Ptolemeo, qui lo descripte como un nebulosa in 130 EC. Giovanni Batista Hodierna lo observava ante 1654 e contava 30 stellas in lo. Charles Messier catalogava le racemo in 1764 e subsequentemente lo includeva in su lista de objectos cometesc como "M7".

Observationes telescopic del racemo revela circa 80 stellas intra un campo de vista de 1,3° trans. Al distantia estimate del racemo de 800-1000 annos lumine isto corresponde a un diametro real de 18-25 annos lumine. Le etate del racemo es circa 220 million annos durante le intensitate de illumination es de magnitude 5,6.

## Ligamines externe
* Paginas Messier de SEDS: de  en fr it
Aquario (disambiguation)

Le termino **aquario** poter referer se a:
* Aquario, un receptaculo pro continer animales marin.
* Aquario public, un jardin zoologic de animales marin.
* Aquario (astrologia), un signo del zodiac.
* Aquario (constellation), un constellation de stellas.
Recta

Le notion de **recta** (etiam **linea recte**) era introducite per le mathematicos ancian pro representar objectos recte con latitude e profunditate negligibile. Rectas es un idealisation de tal objectos. Ergo, usque le seculo XVII, rectas se defini como isto: "Le linea es le prime specie de quantitate, que ha solmente un dimension, a saper longitude, sin alicun latitude ni profunditate, e non es altere cosa que le fluxo o curso del puncto que [...] lassara de su movimento imaginari qualque vestigio in longitude, exempte de tote amplitude. [...] Le linea recte es illo que es equalmente extendite inter su punctos."

## Semirecta
Si le concepto de "ordine" de puncto de un recta se defini, un *semirecta* (o *radio*) pote definir se in plus. Un semirecta es parte de un recta que es finite in un direction, ma infinite in le altere. Illo pote esser definite per duo punctos, le puncto initial A, e un altere B. Le semirecta es tote le punctos in le segmento inter A e B insimul con tote punctos C in le recta per A e B tal que le puncto appare in le recta in le ordine A, B, C.

## Vide etiam
*

## Referentias
Linea (geometria)

In geometria, un **linea** es formate per infinite punctos in un plano. Un linea pote esser curve o recte. Curvas pote formar multe figuras, como circulos e ellipses. Lineas recte pote formar angulos e polygonos. Un linea recte es le intersection de duo planos, e extende infinitemente in ambe directiones, ben que le parola "linea" es communmente usate alsi pro significar un segmento finite de un linea. Etiam, un segmento de un linea recte es le minime distantia que separa duo punctos. Le lineas recte pote esser representate per litteras minuscule (a, b, c...).

## Vide etiam
*
Puncto (geometria)

Un **puncto** es un de le entitates fundamental de geometria, juxto con le recta e le plano. Illos es considerate conceptos primari, il es, que il solmente es possibile los describer in relation con altere elementos similar. Punctos es adimensional: non ha volumine, area, longitude, o alicun analogo de dimension plus alte altere. In brancas de matematicas que se tracta de theoria de insimules, un elemento sovente se refere como un puncto.

## Vide etiam
*
Volumine

**Volumine** es le quantitate de spatio tridimensional clausurate per alicun bordo clause, pro exemplo, le spatio que un substantia (solido, liquido, gas, o plasma) o figura occupa o contine. Volumine sovente es quantificate numericamente usante le metro cubic (le unitate derivate del SI) o varie altere unitates como le litro (10  −3 m3). Le volumine de un receptaculo es generalmente comprendite esser le capacitate del receptaculo, i.e. le amonta de fluido (gas o liquido) que le receptaculo poterea continer, in loco del amonta de spatio le receptaculo mesme displacia.
Messier 9

**Messier 9** o **M9** (etiam designate **NGC 6333**) es un racemo globular en le constellation de Ophiuchus. Illo era discoperite per Charles Messier in 1746.

M9 es un del racemos globular plus proxime al centro del Galaxia Via Lactee con un distantia de circa 5500 annos lumine. Su distantia de Terra es 25 800 annos lumine.

Le luminositate de iste racemo es circa 120 000 vices que del Sol, le magnitude absolute essente -8,04. Le stellas individual le plus brillante in M9 es de magnitude apparente 13,5, facente illos visibile in telescopos de grandor moderate. Il ha essite 13 stellas variabile trovate in M9.

Presso, a circa 80' al nord-est de M9 es le racemo globular plus obscur NGC 6356, e a circa 80' al sud-est es le racemo globular NGC 6342.

## Ligamines externe
* Paginas Messier de SEDS: de  en fr it
*  M9, Galactic Globular Clusters Database page
Nebulosa del Laguna

Le **Nebulosa del Laguna** (catalogate como **Messier 8** o **M8**, e como **NGC 6523**) es un nube interstellar in le constellation Sagittario. Illo e classifica como un nebulosa de emission e como un region H II.

Le Nebulosa del Laguna era discoperiva per Guillaume Le Gentil in 1747 e es un de solo duo nebulosas que forma stellas que es visibile al optico nude de latitudes del medie-nord. Viste con binoculos, illo appare como un region distincte ovular nubesc con un nucleo definite. Un racemo de stellas fragile appare superimponite super illo.

## Ligamines externe
* Paginas Messier de SEDS: de  en fr it
Pisces (disambiguation)

Le termino **pisces** pote referer se a:
* Pisce, un typo de vertebrato marin.
* Pisces (astrologia), un signo astrologic del zodiaco.
* Pisces (constellation), un constellation de stellas.
* Pisce (alimento)
Aries (constellation)

**Aries** (in latino **Aries**) es un de le constellationes del zodiaco, locate inter Pisces al west e Tauro al est. Su symbolo es  (Unicode ♈), representante le cornos de un ariete. Ariete esseva un del 48 constellationes descripte per le astronomo del seculo II Ptolemeo, e remane un del 88 constellationes moderne hodie.

## Vide etiam
*Aries (astrologia)
Ariete (disambiguation)

Le termino **ariete** pote referer se a:
* Ariete (astrologia), un signo astrologic del zodiaco.
* Ariete (constellation), un constellation de stellas.
* Un masculo del specie *[[Ovis aries]]*
* Un arma de guerra.
Geminos (disambiguation)

Le termino **geminos** pote referer se a:
* Gemino, un de duo infantes in un nascentia multiple.
* Geminos (astrologia), un signo astrologic del zodiac.
* Geminos (constellation), un constellation de stellas.
Leon (disambiguation)

Le **[[leon]]** es un animal carnivore.

Le termino **leon** o **león** pote etiam referer se a:

* Leon (constellation), un constellation de stellas.
* Leon (astrologia), un signo astrologic del zodiaco.

## Vide etiam
* Castilia e León
Virgine (disambiguation)

Le termino **virgine** pote referer se a:
* Virginitate, le stato de nunquam habente participate in relationes sexual.
* Le Virgine, Maria (matre de Jesus)
* Virgine (astrologia), un signo astrologic del zodiac.
* Virgine (constellation), un constellation de stellas.
Phase (disambiguation)

Le termino **phase** pote referer se a:
* Phase (materia), un forma physicamente distinctive de un substantia, tal como le statos solide, liquide, e gasose de materia ordinari.
* Transition de phase, le transformation de un systema thermodynamic de un phase a un altere.
* Phase (undas), le angulo initial de un function sinusoidal a su origine.
Circumferentia

Le **circumferentia** es le distantia circa un curva clause. Circumferentia es un caso special de perimetro.

## Circumferentia de un circulo

Le circumferentia de un circulo es le longitude circa lo. Le circumferentia de un circulo pote calcular se de su diametro usante le formula:
:c=\pi\cdot{d}\,\!
O, substituente le radio pro le diametro:
:c=2\pi\cdot{r}=\pi\cdot{2r}\,\!
ubi *r* es le radio e *d* es le diametro del circulo, e le littera *[[pi|π]]* se defini como le rata del circumferentia del circulo a su diametro. Le valor numeric de π es 3.141 592 653 589 793....

## Circumferentia de un ellipse

## Circumferentia de un graphico
In le theoria de graphicos le circumferentia de un graphico se refere a le cyclo le plus longe continite in ille graphico.

## Vide etiam
*Circulo
*Ellipse
*Radio (geometria)
*Diametro
Tauro (constellation)

**Tauro** (in latino **Taurus**) es un de le constellationes del zodiaco, locate inter Ariete al west e Geminos al est. Su symbolo es  (Unicode ♉), representante le capite de un tauro.

## Vide etiam
*Tauro (astrologia)
Geminos (constellation)

**Geminos** (de latino **Gemini**) es un de le constellationes del zodiaco, locate inter Tauro al west e Cancere al est. Ille esseva un del 48 constellationes descripte per le astronomo del seculo II Ptolemeo e remane un del 88 constellationes moderne hodie. Es associate con le geminos Castor e Pollux in mythologia grec. Su symbolo es  (Unicode ♊).

## Vide etiam
*Geminos (astrologia)
Dioscuros

In mythologia grec e roman, le **Dioscuros** era duo filios gemine de Leda. **Castor** (o **C<u>a</u>store**) era le filio mortal de Tyndaro, regno de Sparta, ma **Pollux** (o **Poll<u>u</u>ce** vel **Polyd<u>e</u>uces**) era le filio divin de Zeus (o Jupiter). Lor sorores gemine era Helena de Troia e Clytemnestra.
## Referentias
Messier 10

**Messier 10** o **M10** (etiam designate **NGC 6254**) es un racemo globular in le constellation de Ophiuchus.

Le object era discoperite per Charles Messier le 29ne de maio, 1764, qui lo catalogava como numero 10 in su lista. Ille lo describeva como un racemo globular de milles de stellas.

M10 ha un diametro apparente de circa 20 minutas de arco, circa duo tertias del diametro apparente del Luna. Viste per telescopios de dimension medie illo appare circa medietate ille dimension (8' a 9'), de su nucleo brillante es solo 35 annos lumine trans. M10 ha un diametro spatial de 83 annos lumine e se estima esser 14.300 annos lumine de Terra. Quatro stellas variabile ha essite discoperite in iste racemo.

Iste racemo comple un orbita per le galaxia Via Lactee circa cata 140 million annos, durante que illo transversa le plano del disco galactic cata 53 million annos. Iste orbita rosetta ha un eccentricitate de 0,21.

## Ligamines externe
* Paginas Messier de SEDS: de  en fr it
*  Messier 10, Galactic Globular Clusters Database page

## Referentias
Cancere (constellation)

**Cancere** (in latino **Cancer**) es un de le constellationes del zodiaco, locate inter Geminos al west e Leon al est. Cancere es parve e su stellas es debile. Su symbolo es  (Unicode ♋).

## Vide etiam
*Cancere (astrologia)
Libra (disambiguation)

Le termino **libra** pote referer se a:
* Libra (astrologia), un signo astrologic del zodiaco.
* Libra (constellation), un constellation de stellas.
* Libra (massa), un de multe unitates de massa varie.
* Libra (numerario), un unitate de numerario in paises varie.
Libra (constellation)

**Libra** o **Balancia** es un del constellationes del zodiaco, locate inter Virgine al west e Scorpion al est. Illo es bastante debile, con non stellas del prime magnitude. Su nomine es latino pro balancia e su symbolo es  (Unicode ♎).

## Vide etiam
* Libra (astrologia)
Constellation

In le astronomia moderne, un **constellation** es un region definite internationalmente del sphera celestial. Iste regiones se gruppa circa asterismos, patronos formate per stellas prominente in proximitate apparente le unes le alteres in le celo nocturnal del Terra.

Il ha 88 constellationes normal recognoscite per le Union International Astronomic (IAU) depost 1922. Le majoritate de istos remonta al 48 constellationes definite per Ptolemeo in su *[[Almagest]]* (seculo II). Le restante se trova in le celo del sud, definite in *Coelum australe stelliferum* per Nicolas Louis de Lacaille (1763).

Il ha etiam numerose constellationes historic non recognoscite per le IAU, o constellationes recognoscite in traditiones regional del astronomia o astrologia, tal como le chinese, hindu, o aboriginal australian.
Zodiaco

In astronomia le **zodiaco** (de greco ζῳδιακός, zōdiakos) es un circulo de dece-tres divisiones de longitude celestial (30° c/u), que se centra in le ecliptic, le sentiero apparente del Sol trans le sphera celestial durante le curso del anno. Le sentieros del Luna e le planetas visibile etiam remane presso del ecliptic, intra le cinctura del zodiaco que extende 8-9° nord o sud del ecliptic, como mensurate in latitude celestial.

Essentialmente le zodiaco es un systema de coordinatos celestial, o plus specificamente un systema de coordinates ecliptic, que usa le ecliptic como le origine de latitude, e le position del sol al equinoctio vernal como le origine de longitude.

In le pseudoscientia de astrologia dece-duo de iste dece-tres divisiones se appella signo astrologic. Le exception es Ophiocho