Historia del archeologia

Le archeologia es le studio del activitate human in le passato, principalmente per le recuperation e analyse del cultura material e datos ambiental que le humanos ha lassate retro, lo que include artefactos, architectura, biofactos (anque cognoscite como ecofactos) e paisages cultural (le archivo archeologic).

Le disveloppamento del campo de archeologia ha su radices in le historia e in le interesse de personas pro le passato, como reges e reginas que voleva monstrar le glorias antique de lor nationes. In le 6te seculo aEC, Nabonido del Imperio Neo-Babylonian excavava, examinava e restaurava sitos construite plus que un millennio ante per Naram-sin de Akkad. Le historico grec del 5te seculo aEC, Herodoto, esseva le prime studiosos que studiava systematicamente le passato e examinava artefactos antique.

In le India medieval, le studio del passato esseva registrate. Durante le imperio Song (960–1279) in China imperial, le eruditos-funcionarios chines excava, studiava e catalogava artefactos antique — un practica indigene que continuava usque le dynastia Qing (1644–1912), ante que le methodos occidental esseva adoptate.

Le seculos 15 e 16 videva le crescentia del antiquarios in Europa del Renaissance, como Flavio Biondo, qui esseva interessate in colliger artefactos. Le movimento antiquari deveniva plus nationalista quando collectiones personal se transformava in museos national. Illo evolveva in un disciplina multo plus systematic in le fin del seculo 19, e deveniva un instrumento importante pro le recerca historic e anthropologic in le seculo 20. Durante iste tempore, il habeva anque progressos significative in le technologia usate in le campo.

## Initios
Khaemweset, un filio del pharaon egyptian antique Ramesses II, esseva cognoscite pro su forte interesse in identificar e restaurar monumentos del passato de Egypto, como le pyramide a gradines de Djoser. Iste pyramide, construite in le 27e seculo aEC, precedeva Khaemweset per circa 1.400 annos. Pro su activitates, ille es a vices appellate “le prime egyptologo”.

In le Mesopotamia antique, un deposito de fundation del rege del Imperio Akkadian Naram-Sin (qui regnava circa 2200 aEC) esseva discoperite e analysate per le rege Nabonidus del Imperio Neo-Babylonian, circa 550 aEC, e per isto ille es considerate como le prime archeologo. Non solmente ille dirigeva le prime excavationes pro trovar le depositos de fundation del templos del deo solar Šamaš e del dea guerriere Anunitu (ambos situate in Sippar), e del sanctuario que Naram-Sin habeva construite pro le deo del luna in Harran, sed ille etiam les restaurava a lor splendore original. Ille esseva etiam le prime a tentar datar un artefacto archeologic, in su recerca pro datar le templo de Naram-Sin. Mesmo si su estimation esseva errate per circa 1.500 annos, illo esseva ancora un approximation notabile considerate le absentia de technologia precise de datation.

Le investigation systematic e le historiographia initial se remonta al historico grec Herodotus (circa 484 – circa 425 aEC). Ille esseva le prime erudito occidental a colliger artefactos de forma systematic e a verificar lor veracitate. Ille esseva etiam le prime a crear un narration convincente del passato. Ille es cognoscite pro un collection de nove libros appellate Le Historias, in le qual ille scribeva tote lo que ille poteva apprender super differente regiones. Ille discuteva le causas e le consequentias del guerras greco-persian. Ille explorava etiam le Nilo e Delphi. Totevia, studiosos ha trovate errores in su relatos e crede que ille probabilemente non habeva viagiate tanto longe sur le Nilo como ille affirma.

## Antiquaristas
Le arqueologia postea se occupava del movimento del antiquarismo. Le antiquaristas studiava le historia con attention particular a artefactos e manuscrittos antique, assi como a sitos historic. Illes usualmente esseva personas ric. Illes colligeva artefactos e los presentava in gabinettes de curiositates. Le antiquarismo se focalisava tamben in le evidentia empiric existent pro comprender le passato, encapsulate in le motto del antiquario del 18eme seculo Sir Richard Colt Hoare: "Nos parlava ex factos, non ex theorie". Le passos initial pro systematisar le arqueologia como un scientia occurreva durante le Era del Ilumination in Europa, in le 17° e 18° seculos.

### China imperiale
Durante le dynastia Song (960–1279) in China, le gentry educate se interessava in arte collectorial antiquari. Le officiales scholar neo-confucian se occupava de researches archeologic pro reviver le uso de reliquias antique de Shang, Zhou, e Han in rituales statal. Iste attitude esseva criticat per le polimatho Shen Kuo (1031–1095) in su Dream Pool Essays (1088). Ille endorsava le idea que materiales, technicas, e objectos antique debeva esser studiate pro lor functionalitate e pro discoperir technicas de fabrication antique. Ben que minoritari, alteres preneva le disciplina tan seriamente como Shen. Per exemplo, le official, historico, poeta e esseyista Ouyang Xiu (1007–1072) compilava un catalogo analytic de impressiones antique in pietra e bronze. Zhao Mingcheng (1081–1129) enfatizava le importantia de usar inscriptiones antique pro corriger discrepantias e errores in textos historic posteriore. Le studios archeologic nativ chino diminuiva durante le dynastias Yuan (1279–1368) e Ming (1368–1644), reviveva durante le dynastia Qing (1644–1912), pero nunquam se transformava in un disciplina systematic de arqueologia foras del historiographia chino.

### India medieval
Le scholar indian del 12° seculo, Kalhana, registrava traditios local, examinava manuscrittos, inscriptiones, monetas e architectures – un del prime traccias de arqueologia. Su obra Rajatarangini, completate circa 1150, es considerate un del prime libros de historia in India.

### Renascentia europee
In Europa, le interesse pro restos del civilisation greco-romano e le redescubrimento del cultura classic comenciava in le Late Medioevo. Non obstante le importantia del antiquarismo in le litteratura de Roma antique (como Livy discute monumentos antique), le studios historicos general considera que le antiquarismo emergiva solamente in le Medioevo. Flavio Biondo, historico umanista italian, creava un guia systematic del ruinas e topographia de Roma antique in le primo 15° seculo, pro lo qual ille es appellate un de los fundatores initial del arqueologia. Le scholaro itinerante Ciriaco de' Pizzicolli (Cyriacus de Ancona) (1391–circa 1455) tamben viagiava per Grecia registrante su observantias super edifices e objectos antique in un diarietto, Commentaria, que occupava sex volumes. Historiographos lo appella le “patre del arqueologia” pro su accurateza.

Antiquaristas anglese del 16° seculo, tal como John Leland e William Camden, faceva specula topographic del campagna anglese, disegnante, describente e interpretante monuments. Illes sovente esseva clerigos, multe vicarios registrava landmarks local e monumentos antique, mesme sin comprender lor signification.

### Passo al nationalismo
In le fin del 18° e 19° seculos, le arqueologia deveniva un esforço national, con collectiones personal trasformate in museos national. Personas esseva ipsate pro colliger artefactos e augmentar le grandor del collection national. Per exemplo, Giovanni Battista Belzoni esseva contratate per Henry Salt, le consul britannic in Egypto, pro colliger antiquitates pro Grande-Bretannia. In Mexico del 19° seculo, le expansion del Museo National de Anthropologia e le excavationes de ruiníos archeologic per Leopoldo Batres faceva parte del regime liberal de Porfirio Díaz pro crear un imagine gloriose del passato pre‑Hispanic de Mexico.

### Prime excavationes
Inter le prime sitos excavate archeologic se trovava Stonehenge e altere monumentos megalitic in Anglia. Le prime excavationes cognoscite in Stonehenge esseva per William Harvey e Gilbert North in le primo 17° seculo. Inigo Jones e le Duke de Buckingham tamben excavava ibi poco postea. John Aubrey esseva un archeologo pioneero que registrava numerose monuments in le sud de Anglia, mapeava le monumento henge de Avebury e scribeva Monumenta Britannica in le fin del 17° seculo – un survey de urbanos e military sitos, includente monumentos sepulcrales, stratas, monetas e urnas. Ille incluso analysava evolution databile del estilos de scripta, architectura medieval, costume e formas de scudos.

William Stukeley esseva un alter antiquarista que contributava al developpamento initial del arqueologia in le initio del 18° seculo. Ille investigava monumentos prehistoric de Stonehenge e Avebury, pro le qual ille es recordate como probablemente “le plus importante del primos precedentes del disciplina del arqueologia”.

Excavationes era facite in Pompeii e Herculaneum, ambe coperte per cineras del eruption del Vesuvius in 79. Iste excavationes comenciava in Pompeii in 1748 e in Herculaneum in 1738 sub patronato del Re Charles VII de Napoli. In 1768 in Herculaneum le Teatro, Basilica e Villa del Papyri esseva discoperite. Le disveloppamento de cittates integre, utensilios e mesmo figuras human, assi como frescos antique, habeva un grande effecto per Europa.

Johann Joachim Winckelmann esseva un figura influente in le developpamento del studio systematic del passado per su reliquias. Ille es appellate “le propheta e heroe fundator del arqueologia moderne”. Winckelmann applicava categorias empirical de stile in maniera systematica al arte e architectura classique (greco-romano), ex le qual extrahiva conclusion e theorias super societates antique.

In America, Thomas Jefferson superviseava le excavation systematic de un tumulo sepulcral american nativ in su terra in Virginia in 1784. Malgrado su methodos esseva avantiate, illes esseva primitive con respecto a criterios moderne.

Napoleone e su exercito executava excavationes durate su campanha in Egypto (1798–1801), le prime grande expedition archeologic ultra-mar. Illes portava con se un equipa de 500 scientistas civilian, specialistes in campos tal como biologia, chemia e linguas, pro studiar a fondo le civilisation antique. Le labor de Jean-François Champollion in decifrar le Rosetta Stone proveeva le clave pro le studio de Egyptologia.

Tamen, ante le techicas moderne, le excavationes esseva desordinate; conceptos como stratification e contexto esseva absente. Per exemplo, in 1803 multe criticava Thomas Bruce, 7° Earl de Elgin, pro remover le Marmores de Elgin del Parthenon in Athenas – illes esseva appretiate solo pro lor valor esthetic, non pro lor information super le civilisation grec antiqu.

In le prime 19° seculo, multe expeditiones archeologic esseva organisate: Giovanni Battista Belzoni e Henry Salt colligeva artefactos egyptian pro le British Museum; Paul Émile Botta excavava le palatio del rege assyria Sargon II; Austen Henry Layard discoperiva ruiníos de Babylon e Nimrud e trovava le Bibliotheca de Ashurbanipal; Robert Koldeway e Karl Richard Lepsius excavava sitos in le Medio Oriente. Tamen, le methodologia ancora esseva deficiente, e le excavationes esseva focalisate al discoveria de artefactos e monumentos, sin un approch scientific real.

## Disveloppamento del methodo archeologic
Le patre del excavation archeologic esseva William Cunnington (1754–1810). Ille faceva excavationes in Wiltshire a partir circa 1798, in collaborazione con su excavatores regular, Stephen e John Parker de Heytesbury. Le labor de Cunnington esseva finanziate per varie mecenas, le plus ric esseva Richard Colt Hoare, qui heredava le proprietate de Stourhead de su granpatre in 1785. Hoare se dedicava al antiquarismo e comenciava a financiar le excavationes de Cunnington in 1804. Le reportos de sitos e descriptiones de Cunnington esseva publicate per Hoare in un libro intitulate Ancient Historie of Wiltshire in 1810, un copia del qual es conservate a Stourhead.

Cunnington faceva registrationes meticulose de tumulos neolithic e del Etate del Bronze, e le terminos que ille usava pro classificar e describer los es ancora usate hodie per archeologos. Le prime referentia al uso de un trulla (trowel) in un sito archeologic appare in un littera de Cunnington a Hoare in 1808, describente John Parker usante un trulla in le excavation de Bush Barrow.

Un del major successos del archeologia del 19e seculo esseva le disveloppamento del stratigrafia. Le idea de stratos superimposites correspondentia a periodos successive esseva inspirate per le nove studios geologic e paleontologic de studiosos como William Smith, James Hutton, e Charles Lyell. Le application de stratigraphia al archeologia comenciava con excavationes de sitos prehistorical e del Etate del Bronze. In le tertie e quarte decennio del 19e seculo, archeologos como Jacques Boucher de Perthes e Christian Jürgensen Thomsen comenciava a ordinar le artefactos in ordine chronologic.

Un altere disveloppamento importante esseva le idea de tempore profunde. Previemente, on credeva que le Terra esseva relativemente juvene. James Ussher calculava, basate sur le Vetere Testamento, que le mundo esseva create le 23 octobre 4004 aEC (un dominica). Plus tarde, Jacques Boucher de Perthes (1788–1868) establiva un notion multo plus antique de tempore in su obra Antiquités celtiques et antédiluviennes (1847).

### Professionalisation
Usque al medietate del 19e seculo, le archeologia esseva ancora considerate como un passatempa amateur. Le grande imperio colonial britannic offereva multe opportunitates pro tal "amatores" pro exhumar e studiar le antiquitate de multe culturas. Un figura clave in le transformation del archeologia in un scientia rigorose esseva le officiero militar e ethnologo Augustus Pitt Rivers.

In 1880, ille initiava excavationes in terras que ille heredava, que contineva multe materiales archeologic del periodos roman e saxon. Ille excavava durante dece-septe annos, ab le medietate del annos 1880 usque a su morte. Su approcho esseva multo methodic pro le standards del tempore, e ille es generalemente considerate como le prime archeologo scientific. Influente per le ideas evolutionari de Charles Darwin e Herbert Spencer, Pitt Rivers organisava le artefactos typologicamente e, intra cata typo, chronologicamente. Iste arrangemento, designate pro revelar le tendencias evolutionari del objectos human, esseva un innovation revolutionari in le designo de museos, e esseva de grande importantia pro le dataction precise del objectos. Su innovation metodologic le plus importante esseva su insistimento que omne artefactos, non solmente los belle o unic, debeva esser colligite e catalogate. Iste foco super objectos quotidian como clave pro comprender le passato rompeva decisivemente con le practica precedente, que esseva plus simile al caccia al tresor.

William Flinders Petrie es un altere persona qui pote legitimatemente esser appellate le Patre del Archeologia. Petrie esseva le prime a investigar scientificamente le Grande Pyramid in Egypto durante le annos 1880. Multe hypothese super le construction del pyramides habeva essite proponite (como per Charles Piazzi Smyth), ma le analysi exemplar de Petrie super le architectura del plateau de Giza refutava iste theorias e ancora constitue multe del datos base super le sito hodie.

Su registration meticulous e studio de artefactos, in Egypto e plus tarde in Palestina, fundava multe del principios del registration archeologic moderne. Ille diceva: “Io crede que le ver via del recerca es le observation e comparation del plus parve detalios.” Petrie disveloppava le systema de datation per ceramic e pottery, que revolutionava le chronologia del Egyptologia. Ille tamben esseva mentor e instructor de multe Egyptologos, inter los Howard Carter, qui deveniva famose per le discoperta del tumba del pharaon Tutankhamun (14e seculo aEC).

Le prime excavation stratigraphic que attingeva grande popularitate public esseva illo de Hissarlik, le sito del antique Troia, conducite per Heinrich Schliemann, Frank Calvert, Wilhelm Dörpfeld, e Carl Blegen durante le annos 1870. Iste studiosos identificava nove stratos de urbes successive, ab le prehistoria usque al periodo hellenistic. Totevia, su methodos esseva criticate como rud e destructive—Kenneth W. Harl diceva que Schliemann faceva a Troia lo que le Grecos non succedite: destruer e nivellar tote le muros del urbe.

Interim, le labor de Sir Arthur Evans a Knossos in Creta revelava le existentia de un civilisation avantiate. Multe del artefactos de iste sito esseva catalogate e portate al Museo Ashmolean in Oxford, ubi classicistas poteva studiar los, e un reconstruction partial del sito esseva tentate. Ben que hodie su approcho esserea considerate inappropriate, illo significativemente elevava le profilo public del archeologia.