open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hannah Szenes

**Hannah Szenes** (1921-44) esseva un poetessa e partisana judee de Hungaria.

Durante le Secunde Guerra Mundial, plus de 30 000 judeos ab Palestina, un territorio que tunc habeva essite sub administration britannic desde 1918, serviva de soldatos voluntari in le armea britannic. Illes luctava in plure campanias militar in varie paises circum le Mediterraneo. Alcunos etiam participava in operationes clandestin in locos sub occupation german.

In 1943 Britannia establiva un minute corpore special pro operationes in Balkan insimul bandas de partisanos indigente. 32 de su soldatos iva durante 1943-44 per para-cadite a alcun destinationes illac e participava in multe attaccos intrepide, primarimente in Yugoslavia e Slovachia. Plures del soldatos era captivate e septe era fusilate como spiones. 

Un de illes era **Hannah Szenes** (pronunciation ”sénesh”), nascite 1921 in Hungaria. Su familia possedeva multe talentos artistic e illa deveniva un poetessa. Illa quitava Hungaria in 1939 e iva a Palestina pro studios agricultural. Illac illa scribeva alcun breve poemas magnific in hebreo, p.ex. ”Halikha leQesarya” (”Promenada a Caesarea”). 

In le primavera de 1944 Hannah Szenes serviva in un truppa de para-cadistas qui volava a Yugoslavia pro operationes con le partisanos de Tito. Illac, in le campania, illa scribeva le quatro lineas del poema ”Ashrei haGafrur” e dava su parve papiro a un companiero. In junio illa entrava clandestinmente a in Hungaria, durante le apice del deportationes del judeos hungare per le germanos al campos de extermination, e tosto illa era captivate. Post plure menses de tortura illa era fusilate in un prision hungare le 7 de novembre 1944. 

In 1950 le restos mortal de Hannah Szenes era transferite a Israel e interrate in Jerusalem.
Paris

**Paris** (ex latino classic: **Lutētia Parisiōrum** vel latino medieval: **Parīsius**) es le capital de Francia, e le secunde citate le plus importante del UE post Berlin. Il es situate super le fluvio Sena in le nord de Francia, in le corde del region del Insula de Francia (denominate colloquialmente "Region Parisian"). Paris ha un population estimate de 2.153.600 habitantes (2005). 

Le area urban de Paris ha un population de 9,93 milliones; un cinctura vaste de viagiatores quotidian completa le "aire urbaine" (area metropolitan), que ha un population de 12 milliones e es un del areas le plus populate in Europa.
Emilio Aguinaldo

**Emilio Aguinaldo** (Kawit, Philippinas, le 22 de martio 1899&nbsp;– Manila, Philippinas, le 6 de februario 1964) esseva le prime presidente del Republica del Philippinas in 1891-1901. Ille esseva etiam prefecto general del revolution contra le administration de Espania.

## Ligamines externe

* The Philippine Presidency Project
* Filipinos in History - Emilio Aguinaldo
* Obras per Emilio Aguinaldo al Projecto Gutenberg
Programma spatial chinese

Le chinese programma cosmic comenciava in 1958. In 1970 le prime sonda era lanceate a un orbita circum Terra. Illo era un simple apparato que solo transmitteva le canto communistic “Le est es rubie”. 

Tosto postea, China comenciava un programma astronautic, ma illo era terminate a causa de problemas technologic. Su grande rocchettas non era satis secur, sed plure explodeva durante lanceamentos o testos. Al contrario, le programma pro sondas automatic progredeva rapidemente e in 1986 China comenciava a vender lanceamentos con precios competitive in le mercato international. Plure sondas europee depois ha sortite Terra ab cosmodromos chinese.

In 1992, le programma astronautic recomenciava, nunc in cooperation con expertos de Russia e Ukraina. Le chineses decideva a usar un technologia fidel que habeva essite developpate in le Union Sovietic. Le Shenzhou cosmonave es de facto un modernisate version del Soyuz, un famose vehiculo sovietic que ha servite in cosmos desde 1967. Le taikonautas etiam se trainava in le russe centro cosmonautic “Citate de Stella”. Le prime quatro lanceamentos del Shenzou cosmonaves experimentalmente portava varie animales, que retornava securmente a Terra.

In le matin 15 de octobre 2003 le cosmonave Shenzhou 5 era lanceate ab le cosmodromo de Jiuquan in le deserto de Gobi. *(Le nomine Shenzou significa “vehiculo divin” in chinese.)* Le vehiculo portava un taikonauta, locotenente-colonnello Yang Liwei, un pilota del armea aeree. Le cosmonave circumgirava Terra dece-quatro vices ante su descension a Terra in le Mongolia Interior, un provincia rural de China. China tunc deveniva le tertie nation que ha inviate un humano a cosmos. Le cosmonauta sovietic Yuri Gagarin era le prime explorator qui attingeva orbita in 1961, tosto sequite per le astronauta John Glenn de SUA in 1962. 

Durante le veniente decennios China essayara realisar un programma ambitiose pro le recerca cosmic: exploration de Luna, construction de un laboratorio orbital circum Terra, e lanceamento un telescopio similar del Hubble Space Telescope de NASA. Un mesura necessari in le proxime futuro sera le developpamento de methodos pro le docking de cosmonaves in orbita. Isto sera necessari quando le chineses montara stationes orbital o exequera expeditiones taikonautic a Luna.

Le militares domina le projectos chinese, in differentia de altere nationes que plus tosto actua recerca civil. Le annual budget del programma cosmic es €1,8 milliardos, minute in comparation con le budget de NASA (circa €12 milliardos).
Andres Bonifacio

**Andrés Bonifacio y Castro** (30 de novembre 1863 – 10 de maio 1897) esseva un capite del revolution del Philippinas contra le governamento colonial espaniol, que esseva le prime revolution in Asia contra un governamento colonial europee. In 1892, ille fundava le societate secrete revolutionari *le [[Katipunan]]*, que posteriormente se converteva in le base del armea revolutionari philippin. 

Nascite in un familia povre de Manila, ille esseva uno del capites del Katipunan. Su postura esseva multo radical e ille participava in le action armate contra le espanioles. Ille inflammava le massas indigena e incitava su sequitores a initiar un rebellion contra le “kastila” (espanioles in tagalog). Quando José Rizal creava le Liga Phillippin, in 1892, Bonifacio esseva uno del pauc integrantes que non acceptava le vision pacific de Rizal.

Bonifacio se supernominava "Supremo" per le Katipunan, e plus tarde, ille succedeva a stabilir un governamento revolutionari (Pamahalaang Mapaghimagsik).

Le 23 de augusto 1896 habeva loco "le Crito de Balintawak”, un reunion del membros del Katipunan in Balintawak in le qual ille adoptava le decision de levar in armas al crito de "Que vive Philippinas!" "Que vive le Katipunan!". Le die 25 de augusto occurreva le prime conflictos armate. Quando le revolutionarios effectuava un election pro le republica nascente in Tejeros, Cavite, Aguinaldo esseva eligite Presidente, e Bonifacio, Director del Interior. Bonifacio e su faction del "Magdiwang" se confrontava contra le altere faction, le "Magdalos", dirigite per Emilio Aguinaldo quando le Magdalos lanceava un campania a discreditar Bonifacio, considerante le non apte pro le cargo. Bonifacio respondeva defiante le legalitate del election e rejectante le resultatos de illo. Un scaramucia erumpeva, in lo que Procopio (fratre de Andres) esseva ferite. Postea, Bonifacio e su sequitores fugiva del sito, sed Bonifacio e su fratre esseva capturate. Illes le submitteva, juncto con su fratre a un judicio ante le Consilio de Guerra, in que illes esseva trovate culpabile de sedition e de traition, e condemnate a morte. Illes esseva executate, sub un ordine administrative, per le fortias de Aguinaldo le die 10 de maio 1897, in le bosco del monte Buntis de Cavite.
## Referentias
Ursidae

**Ursidae** es un familia de mammiferos del ordine Carnivora. Es le familia del ursos.

## Description
Classes de animal de alimentation sovente omnivore.

## Classification
Es un familia del ordine Carnivora, classe Mammalia.

### Subtaxones
* *[[Helarctos malayanus]]* o *Ursus malayanus* - Urso malay
* *[[Melursus ursinus]]* - Urso de labios grosse
* *[[Ursus thibetanus]]*- Urso nigre asiatic
* *[[Tremarctos ornatus]]* o *Ursus ornatus* - Urso andin o de los Andes, urso de berillos
* *[[Ursus americanus]]* - Urso nigre american
* *[[Ursus arctos]]* - Urso brun
** *[[Ursus arctos arctos]]* - Urso brun europee 
** *[[Ursus arctos californicus]]* - (extinte)
** *[[Ursus arctos crowtheri]]* - (extinte)
** *[[Ursus arctos horribilis]]* - Urso Grizzly
** *[[Ursus arctos middendorffi]]* - Urso gigante de Alaska o Kodiak
** *[[Ursus arctos nelsoni]]* - (extinte)
* *[[Ursus maritimus]]* o *Thalarctos maritimus* - Urso polar o blanc

## Phylogenia
### Cladogramma externe

### Cladogramma interne
Omnivore

Un humano o un animal es un **omnivore** quando se alimenta indifferentemente de omne sorta de alimentos.
Tremarctos ornatus

**Urso Andin o Urso de berillos** (*Tremarctos ornatus*)

Su nomine es debite al designo que illo habe circum del oculos que simula como berillos. Iste animal es le unic urso sudamerican, su distribution va desde le Andes equatorial, usque Venezuela e Chile. Illo vive in le boscos dense, inter 1000 – 3000 m.s.n.m.
 

Iste urside forma parte del familia del ursos de parve talia, illo mesura inter 150 – 180 cm de longe, e 60 cm de altitude del solo usque le scapula, e un peso de 130 – 140 kg. Le urso andin habe un pelle de color nigre obscure, e circulos o semicirculos blanc- jalne circum del oculos; ille pote haber maculas blanc in le pectore. 
 
Le urso andin cerca su alimento pendante le crepusculo, su alimentation va desde parve vertebratos usque insectos e fructos. Iste urso es un magnific scalator de arbores.

Le ursa parturi 1 o exceptionalmente 3 ursinos; le ursinos quita le cubil deinde de 3 menses. Le parve ursos resta con lor matre usque le etate de 2 annos, lor matre les insenia a alimentar se et evitar le periculos. Le urso masculo non joca nemo rolo in le education del ursinos.
Katowice

**Katowice** (nomine polonese anterior: *Kątowicze*, 1953-1956 *Stalinogród* - "Citate de Stalin", in tcheco *Katovice*, in germano *Kattowitz*) es un citate importante del region historic de Silesia Superior in Polonia meridional, super le fluvios Klodnica e Rawa.

Desde 1999, Katowice es le capital de Voivodato de Silesia, e anteriormente esseva le capital del Voivodato de Katowice. Katowice es le citate le plus importante del Area Industrial de Silesia Superior. Illo ha un population de 303.314 habitantes (2014), con un area metropolitan de 2.930.800 habitantes (2001).
Jedi

Le **Jedi** son personages de grande potentia e importantia in le universo de Star Wars (Bellico Galactica), de George Lucas.

## Philosophia Jedi

Le objectivo del philosophia Jedi non es solo obtener le maximo potentia del fortitia, sin dotar al sensibles a illa del instrumentos interiores sufficentes pro non sucumbir al sensual influentia del latere obscuro. 
Le philosophia Jedi es basate in le control del pensamento e del emotiones, equalmente in le absoluta devotion e obedientia al voluntate del fortia. Cetero un Jedi solo es loyal al fortia, al Alto Consilio Jedi e assi mesmo, pro iste orden. Desde infantes se instructe al padawans in tener perscrutation cum le loyalitates externas.

Tamben se les insenia que include le sentimentos possitivo como le amor pote obstaculisar in grande medida lor obligationes como Jedis.
Le philosophia Jedi possede un ricchessa e complexitate solo comparabile al religiones real, le referentias a illa in lo que se vene a appelar le "universo expandite" del historia del Guerra del galaxias, iste es, totes aquellas historias que non salen in le celebre serie de peliculas, mais in libros e comics, es multo numerose.

## Historia e structura del Orden Jedi
Le Cavalleros Jedi formava le Orden Jedi pro inseniar e usar Le Fortia. Le Jedi seque le corrente luminosa del Fortia, tamben appelate como Latere Luminoso. Le Orden Jedi esseva fundate 25.000 annos ante le creation del Imperio Galactico. Al principio, le jedi solo se dedicava al vita contemplativa, mais, depost de aliquando tempo, le Orden esseva habente un papel plus importante dentro del Republica Galactica.
 
Le vita de un Jedi esseva de sacrificio. Totes seres que considerate que haberea aptitudes in Le Fortia, dentro del Galaxia, esseva selectionates antes de su primer anno de vita. Illes esseva portates a Coruscant, in le Templo Jedi. Tote Jedi debe que sequer le Codice Jedi, un puncto basic es: le prohibition del possessiones material.
Go

**Go** (japonese: *go* 碁 o *igo* 囲碁, chinese: *weiqi* 圍棋, coreano: *baduc* 바둑) es un ancian joco de tabuliero ex Asia que es jocate sur un tabuliero con 19×19 lineas per lenticular lapides de joco, nigre e blanc. In nostre dies le joco es crescente popular etiam in le mundo occidental.

Ben que le joco ha regulas multo simple il pertine al jocos cerebral plus pretentiose.

Negligente alicun differentias minute, le regulas de joco usante in paises diverse es quasi identic.

Un de duo jocatores ha le nigre lapides, le altere le blanches. Le jocatores alternative mitte lor lapides sur le intersectiones del lineas del tabuliero, e concurre incircular per lor lapides territorios superior que le rival.

Quando un jocator ha incirculate le alter, ille/illa pote remover le lapid(es) incirculate, e gania un puncta per lapid. Por impedir situationes quando le jocatores pote disfacer lor alter movimentes in eternitate, es prohibite facer un movimente que disface le movimente por le alter jocator, e resulta in le exact misme position de lapides que antea. Quando ambe jocatores passa su vice, le joco es finite, e le jocator que ha ganiate le plus punctas gania le joco.

## Vide etiam
* Chacos
Corte Supreme del Philippinas

Le **Tribunal Supreme del [[Philippinas]]** (filipino: Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas ) tamben le **Corte Supreme del Philippinas ** es le corte judicial le plus alte del pais, assi como le corte del recurso ultime. Le corte consiste de 14 justitias del associato conducite per un principal justitia. Es le agentia le plus alte del rama judicial del governamento. Le edificio del Tribunal Supreme es situate in le avenue de Taft in Manila.
Backgammon

**Backgammon** (anglese *Backgammon*, portugese *Gamão*, francese *Tric trac*, turco *Tavla*) es un joco de tabuliero popular cuje ancestres era cognite jam durante le etate antique.

Un tabuliero de Backgammon moderne ha 24 campos triangular sur qual pote esser situate un o
plus lapides de joco del mesme color. Cata jocator ha 15 lapides, nigre o
blanc, respectivemente. In principio le lapides es localisate sur campos determinate. Postea le jocatores move lor lapides alternative correspondente le punctos de 2 datos jocate. Le jocatores move lor lapides cata vice in le direction opposite e concurre attinger le latere opposite primemente essayante simultanee impedir le rival.

Ben que il pare que illo esserea un joco pur de hasardo pro le uso de
datos, essential considerationes strategic decide del resultato del joco.
Bosnia e Herzegovina

**Bosnia e Herzegovina** es un pais in le peninsula de Balkan in Europa meridional que circumfere un area de 51,129 km² e ha un population de circa quatro milliones de gente. Le interior del pais es multo montaniose e dividite per varie rivieras generalmente non navigabile.

In su linguas official, le pais es nominate *Bosna i Hercegovina* o *Босна и Херцеговина* (in le alphabetos latin e cyrillic respectivemente), ma le nomine es sovente abbreviate a *BiH* or *БиХ*. 

Tres "gentes constituente" habita le pais: le Bosniacos, le Croatos e le Serbos. Le capital e le citate le plus grande del pais es Sarajevo.

Bosnia e Herzegovina esseva un del sex unitates federal constituente le anterior Republica Federal Socialista de Yugoslavia, ganiava su independentia durante le Guerras yugoslave del annos 1990 e secundo le Accordos de Dayton sta sub le supervision del Consilio de Securitate del Nationes Unite.

Le pais es decentralisate e dividite in duo "entitates" administrative: le Federation de Bosnia e Herzegovina e le Republika Srpska.

Bosnia ipse es le region greographica- e historicamente le plus importante del stato presente. Herzegovina es le plus notabile inter plure altere territorios que forma partes traditional del unitate politic bosniac, e ha essite includite in le nomine official del pais desde le medio del dece-none seculo.
Leon

Le **leon** (*Panthera leo*) es le major carnivoro african. Le leon se differentia del altere felinos per su sociabilitate. Le clan es formate per 5 – 7 leonessas, de 1 a 3 masculos e de leoninos. Le masculos ha un grande criniera, le femina non ha criniera e es de talia minor. Le habitat del leon es le savanna, le clan es un bon medio pro chassar preda grande como le zebra, le gnu, le impala o le buffalo.

Il ha un leon asiatic (*[[Panthera leo persica]]*) que existe solmente in le foreste de Gir, al nord-west del India. Su population es multo limitate, circa 200 a 300 individuos. Illos es plus parve que le leon african, e le masculos ha un criniera plus curte.

## Arbore genealogic

## Subspecies
* *[[Panthera leo leo]]* 
* *[[Panthera leo senegalensis]]*
* *[[Panthera leo azandica]]*
* *[[Panthera leo nubica]]*
* *[[Panthera leo bleyenberghi]]*
* *[[Panthera leo krugeri]]*
* *[[Panthera leo massaicus]]*
* *[[Panthera leo persica]]*

## Vide etiam
*

## Referentias
Peru

**Peru** es un pais situate al costa occidental de America del Sud.
## Historia
*Articulo principal: [[Historia de Peru]]* 

## Politica
*Articulo principal: [[Politica de Peru]]*
* Presidente: Pedro Castillo
** Vicepresidente: Dina Boluarte
* Prime ministro: Guido Bellido
* Presidente Congresso: Maricarmen Alva

## Regiones
*Articulo principal: [[Regiones de Peru]]*

* Amazonas (Chachapoyas)
* Ancash (Huaraz)
* Arequipa (Arequipa)
* Apurímac (Abancay)
* Ayacucho (Ayacucho)
* Cajamarca (Cajamarca)
* Callao (Callao) 
* Cusco (Cusco)
* Huancavelica (Huancavelica)
* Huánuco (Huánuco)
* Ica (Ica)
* Junín (Huancayo)
* La Libertad (Trujillo)
* Lambayeque (Chiclayo)
* Lima (Huacho)
* Loreto (Iquitos)
* Madre de Dios (Puerto Maldonado)
* Moquegua (Moquegua)
* Pasco (Cerro de Pasco)
* Piura (Piura)
* Puno (Puno)
* San Martín (Moyobamba)
* Tacna (Tacna)
* Tumbes (Tumbes)
* Ucayali (Pucallpa)

## Geographia
*Articulo principal: [[Geographia de Peru]]*

## Economia
*Articulo principal: [[Economia de Peru]]*

## Demographia
*Articulo principal: [[Demographia de Peru]]*

## Cultura
*Articulo principal: [[Cultura de Peru]]*

## Sport
*Articulo principal: [[Sport in Peru]]*
Lima

**Lima** es le capital de Peru. Le population es 8,300,000, le plus grande in le pais.
## Historia
Le citate esseva fundate in 1535 per le espaniol Francisco Pizzaro con le nomine *Ciudad de los Reyes*.
Scientia fictive

Le **scientia fictive** (altere nomines: **fiction scientific** e **scientia-fiction**; a vices etiam abbreviate in: ***sci-fi***) es un genere del litteratura e cinematographia que tracta del homine, del societate, o del mundo circumstante, per medio de constellationes temporal o spatial radical alternative. Ante le fundo de un futuro plus o minus distante, tamen etiam del presente o mesmo del passato, son sovente discutite le consequentias del evolution scientific o social. Additionalmente, il ha duo subgeneres de historia alternative, le uchronia o genere utopic (positive) e le dystopia o genere dystopic (negative).

Alicun conceptos importante in le scientia fictive es per exemplo le viages interstellar, le contacto con extraterrestres, le intelligentia artificial, o le viages temporal.

Le scientia fictive usualmente disveloppa su conceptos extrapolante los de ideas o evenimentos actual, e con isto se distingue del genere de phantasia, multo frequentemente orientate in un tempore passate, e que include sovente elementos magic o supernatural. Nonobstante, il ha etiam relationes inter le duo generes.

Cyrano de Bergerac in le  seculo e Edgar Allan Poe e Mary Shelley in le prime medietate del  esseva pioneros del genere. Plus tarde in le  seculo, Jules Verne habeva grande successo como le autor de romances de scientia fictive, como H. G. Wells habeva comenciante in le 1890s.

## Autores importante
: Douglas Adams
: Isaac Asimov
: Margaret Atwood
: Stephen Baxter
: Cyrano de Bergerac
: Ray Bradbury
: Arthur C. Clarke
: Philip K. Dick
: Andreas Eschbach
: William Gibson
: Joe Haldeman
: Robert A. Heinlein
: Frank Herbert
: Aldous Huxley
: Ursula K. Le Guin
: Madeleine L'Engle
: Stanisław Lem
: Doris Lessing
: George Orwell
: Edgar Allan Poe
: Carl Sagan
: Mary Shelley
: Robert Silverberg
: Dan Simmons
: Arcadi e Boris Strugacki
: Somtow Sucharitkul
: Jules Verne
: Kurt Vonnegut
: H. G. Wells
Folkspraak

**Folkspraak** es un projecto pro crear un lingua artificial basate principalmente in le linguas germanic. Il ha varie dialectos: *Folkspraak*, *Folksprâk*, *Folksprák*, *Folksprak* e *Fůlkspræk*.

## Exemplos
Le Patrenostre in le lingua Folkspraak:

## Vide etiam
* ''Folksprak'' curso (in germano)
* lista Yahoo de discussiones (in anglese)
* ''TidingKonien''
Millimetro

**Millimetro** es le unitate de longitude, equivalente al millesime parte de un metro.

: 1 mm = 0,1 cm = 10-2 dm = 10-3 m

## Vide etiam
* Unitates de longitude
* Systema International de Unitates
VBScript

**VBScript** (forma curte de **Visual Basic Scripting Edition**) es le linguage de *[[script]]* de Visual Basic. Alcun linguages ha scripts, qui es un typo de programmation derivate del mesme lingua con le fin de economisar spatio, tempore o recursos pro realisar certe activitate. Le sequente es un exemplo de VBScript: si alcun usator (un webmaster qui es le exemplo le plus adequate) vole haber un parve calculator de summas in su navigator web e ha solmente un ambiente de disveloppamento Visual Basic, illo deberea facer un application calculator, cargar illo al servitor, e implementar un codice qui appella le ActiveX del calculator. VBScript guarda tote iste obras con un simple script intra le web.

Un differentia per parte de VBScript es que illo non necessita le mesme files que le programma ipse, proque le scripts es interpretate directe per le computator. Isto significa que illo non es compilate ni transformate a codice binari pro esser executate per le machina. Solmente le bibliothecas del script e un ligamine pro que le programma face un compilation temporari del file es necessari.

## Vide etiam
* Visual Basic
Interfacie

In general, un **interfacie** es le puncto, le area, o le superficie ubi duo cosas de differente natura converge. In informatica, per extension, un interfacie es qualcunque medio qui permitte le interconnexion de duo processos differente con un unic proposito commun.

Nonobstante, le parola interfacie, depende del ambito in le qual illo es usate, etiam prende significationes specific:

In software, un interfacie de usator es le parte del programma informatic qui permitte le fluxo de information inter varie applicationes o inter le proprie programma e le usator. Metaphoricamente le interfacie es como un conversation inter le usator e le systema (o inter le usator e le designator). Durante plure annos le interaction esseva vidite como un dialogo homine-machina (pro laborar con un interfacie alphanumeric il esseva necessari de cognoscer le "linguage" del machina). Ab un perspectiva semiotic, le usator non "dialoga" con le systema sed con su creator.

In senso general, on pote definir un interfacie como le collection de commandos e methodos qui permitte le intercommunication del programma con qualcunque altere programma o elemento interne o externe. De facto, le periphericos es controlate a transverso de interfacies.
Information

Un **information** es in general un conjuncto organisate de datos, que constitue un message super un determinate entitate o phenomeno. De iste maniera, si per exemplo on organisa datos super un pais (numero de habitantes, densitate de population, nomine del presidente, etc.), e nos scribe per exemplo le capitulo de un libro, nos pote dicer que iste capitulo constitute informationes super iste pais. Quando nos habe resolvite un determinate problema o nos ha prendite un decision, on recerca diverse fontes de information (como poterea esser le capitulo mencionate de iste libro imaginari), e nos construe lo que in general se denomina cognoscimento o information organisate que permitte le resolution del problema.
## Vide etiam
*Cognoscimento
Secunde Guerra Mundial

Le **Secunde Guerra Mundial** es le conflicto armate le plus importante que le humanitate ha cognoscite: illo costava le vita de circa 2% del population mundial del epocha (quasi 55 millones de personas), in majoritate civiles. Le conflicto mundial comenciava le 1 de septembre 1939 (ben que in su fronte asiatic on declarava le guerra le 7 de julio 1937) e concludeva officialmente le 2 de septembre 1945. Le conflicto comprehendeva principalmente duo gruppos de adversarios: le Alliatos e le Axe.

* **[[Potentias Axis|Le Axe]]**: le tres potentias del Axe esseva Germania, Italia e Japon. Altere paises affiliate al Axe esseva Slovachia, Finlandia, Hungaria, Romania, Bulgaria, Croatia e Thailandia. Austria e le Republica Chec habeva essite annexate per Germania alcun menses ante le initio del guerra. 

* **Le Alliatos**: In principio le potentias alliate que decideva facer fronte a Germania esseva Francia e Regno Unite. Le aggressiones del Axe etiam involvite in le guerra sub le bandiera alliate: Polonia, Danmark, Norvega, Belgica, Paises Basse, Luxemburgo, Yugoslavia e Grecia. Etiam participava le paises del Commonwealth como Australia, Canada, India, Africa del Sud e Nove Zelanda. Le union del Axe con Japon propitiava le alliantia con China. Finalmente se univa le URSS, post le invasion german le 22 de junio 1941, e le Statos Unite post le 7 de decembre 1941 e le attacco japonese a Pearl Harbor (Hawaii).
* **Paises neutral**: in Europa sex paises se manteneva officialmente neutral: Irlanda, Espania, Portugal, Svedia, Switza e Turchia.
Alcunes de iste paises neutral manteneva un certe condescendentia con le Axe. Le Espania de Franco variava inter le neutralitate e le non-belligerentia. Switza, pro su parte, ni hesitava guardar le aureo procedente del spoliation del judeos, ni proteger le financias del negotiantes nazi.

Le Secunde Guerra Mundial es tristemente celebre pro le summa de suffrimento a que le humanitate se videva submittite: le deportation in campos de concentration e de labor, commandos in Europa per Germania (contra judeos, homosexuales, handicappatos, slavos, gitanos, Testes de Jehovah, communistas, etc) cognoscite como le holocausto, e in le Statos Unite contra lor citatanos del ascendentia japonese e in altere paises de America; le massacros massive del population e del combattentes perpetrate per le fortias japonese principalmente in China; le experimentationes scientific super esseres human exequite per medicos nazi e japonese; le bombardamento aeree massive de civiles initiate per le Axe in Rotterdam, London e altere urbes britannic; e depost per le Alliatos a un scala multo plus large, includite le uso de napalm (Tokio, Dresden e Hamburgo inter alteres). Nonobstante, pro le prime e unic vice, le bomba atomic esseva utilisate in combatto: duo bombas jectate per le Statos Unite explodeva con tres dies de intervallo, in Hiroshima e Nagasaki.

## Vide etiam
* Puerto Ricanos in le Secunde Guerra Mundial
* Hannah Szenes

## Referentias
Decimetro

**Decimetro** es le unitate de longitude, equivalente al decesime parte de un metro.

: 100 mm = 10 cm = 1 dm = 0.1 m

## Vide etiam
* Unitates de longitude
* Systema International de Unitates
Lingua yonaguni

**Yonaguni** es un lingua parlate per circa 1800 personas in le insula de Yonaguni, al sud del insulas Ryukyu in Japon, justo al este de Taiwan. Es un lingua ryukyuense, relacionate super tote con le yaeyama.
Taiwan (insula)

Le insula de **Taiwan**  se incontra avante le costas del provincia chinese de Fujian, separate de illo per le Stricto de Taiwan. Al nord se incontra le Mar del China Oriental e al sud le Mar del China Meridional, dum le costa oriental del insula es le Oceano Pacific.
## Nomine
Le insula esseva baptisate como *Ilha Formosa* ("insula belle") per navigantes portuguese. Le nomine *Formosa* se utilisava in le Occidente usque al seculo 20. In le actualitate in espaniol, anglese e altere linguas europee il es plus habitual utilisar le nomine chinese Taiwan (chinese traditional: 臺灣 o 台灣, chinese simplificate: 台湾, pinyin: Táiwān, Min del sud: Tâi-oân). In espaniol, il es commun scriber iste nomine con un accento, Taiwán, de accordo con su pronunciation habitual.
## Historia
Depost 1949, le insula ha ubicate infra le regimen politic del Republica de China, le stato que gobernava China usque le final del guerra civil inter le Kuomintang e le Partito Communista de China, quando isto se faceva con le poter in le continente. Postea le previe regimen chinese se ha mantenite in le insula de Taiwan, dante loco a un complexa situation judicial e diplomatic. Pro plus information, vide le articulo *[[Status politico de Taiwan]]*.
## Vide etiam
* Bibliotheca National de Taiwan
## Referentias
Theoria de chordas

Le **theoria del chordas** (in anglese *[[:en:String theory|String theory]]*) es un theoria ubi le physica del quantos e le relativitate general coalesce. Illo describe non solo le gravitation sed etiam altere interactiones fundamental del quantos; a causa de isto, illo es frequentemente appellate *le theoria del toto*.

Le theoria del chordas es stabilite sed ancora non explica clarmente varie questiones general que non ha potite esser experimentate ni provate. Non obstante, un multitude de physicos anhela studiar iste theoria e probar lo. Le theoria del chordas e le theoria del superchordas non son experimentate ni confirmate, ma multe scientistas crede in su rationes theoric.

## Ligamines externe
* 
*  – A Three-Hour Miniseries with Brian Greene by NOVA (original PBS Broadcast Dates: October 28, 8-10 p.m. and November 4, 8-9 p.m., 2003). Various images, texts, videos and animations explaining string theory.
*  – A popular text by a string physicist, working for the French CNRS.
*  – Online tutorial.
*  – A short interactive introduction to string theory based on Michio Kaku's "Beyond Einstein" (Microsoft Encarta Encyclopedia article).
*  – A blog supporting string theory.
*  – A moderated newsgroup for discussion of string theory (a theory of quantum gravity and unification of forces) and related fields of high-energy physics.
*  – Four lectures, presented at the NATO Advanced Study Institute on Techniques and Concepts of High Energy Physics, St. Croix, Virgin Islands, in June 2000, and addressed to an audience of graduate students in experimental high energy physics, survey basic concepts in string theory.
*  – Slides and audio from an Ed Witten lecture where he introduces string theory and discusses its challenges.
*  – Invited Lecture at COSLAB 2004, held at Ambleside, Cumbria, United Kingdom, from 10 to 17 September 2004.
*  – A guide to the string theory literature.
*  – A comprehensive compilation of materials concerning string theory. Created by an international team of students.
*  – A criticism of string theory.
*  – A blog critical of string theory.
Otto von Bismarck

**Otto Eduard Leopold von Bismarck** - *Graf von Bismarck* (conte), depost *Fürst von Bismarck* - 
(1815-04-01 - 1898-07-30) esseva Cancellero del regno de Prussia de 1862 a 1890. Ille unificava le Germania e deveniva le prime cancellero (1871 - 1890) del Imperio Germanic. Un chef conservative, aristocratic e monarchic, Bismarck era famose pro su dominantia domestic e su politica externe effective.

Bismarck veniva de un familia del Junkeres (le nobilitate prussian) in le Provincia de Saxonia. Ille travaliava como un politico e diplomat ante ille deveniva le cancellero. In iste rolo, ille committeva al unification de Germania sub le monarchia prusse. Ille provocava tres breve e decisive guerras contra Danmark, Austria e Francia. Iste eventos e alteros causava le creation del Imperio German sin Austria in 1871. Post le victoria abassante super Francia e Napoléon III in 1871, Bismarck establiva plure alliantias e accordos con Austria, Italia, Russia e altere nationes a fin de impedir le vindicantia de Francia. Su politica externe pragmatic era nominate *[[Realpolitik]]*. Ille manovrava attentivemente diplomatia pro mantener un balancia de potentia e pace in Europa. Nonobstante, ille consentiva ideas nationalista con le annexion de Alsatia-Lorena e le fundation de un imperio colonial.

Le systema politic del imperio includeva un assemblea eligite e suffragio universel masculin, ma le cancellero era responsabile solmente al imperio. Le primo, Gulielmo I, permitteva le dominantia de Bismarck e non interveniva usualmente in politica. Un protestanto devote, Bismarck initialmente se alliava con le politicos liberal protestante e exequeva un lucta politic (*[[Kulturkampf]]*) contra le Ecclesia Catholic in Germania a fin de rumper su influentia super le societate civil. Post 1878, Bismarck lo finiva e in su loco se alliava con le partitos catholic contra le liberales e le movimento crescente socialdemocratic. Pro combatter le politica del sinistra, ille prohibir multe organisationes de opposition e institueva le prime stato assistential in le mundo, quando ille creava un assecurantia de salute e accidente pro le obreros.

Bismarck era describite como obstinate, imperiose e franc ma etiam pote esser polite, amicabile e facete. Ille era de tempore in tempore de mal humor. Ille intimidava repetitemente Gulielmo I per menacias de resignation. Le imperio subsequente obstinate Gulielmo II non succedeva con Bismarck e tosto compulsava su resignation. Ille se retirava pro scriber su memorias. Bismarck era un heroe al nationalistas german e laudate a causa de su habilitate politic e diplomatic, ma le systema diplomatic collabeva post su resignation.
Lint

**Lint** esseva le denomination original de un programma particular que marcava constructiones suspecte e non-portabile (i.e. probabile errores) in codice de fonte in le linguage C. Hodie illo es un termino generic pro instrumentos que detege usages suspecte in software scribite in omne linguage de programmation.

Le termino **comportamento lintoide** es applicabile al processo de deteger le usage suspecte de linguages de programmation. Le instrumentos lintoide normalmente executa un analyse static de codice de fonte.

Le usages suspecte include le uso de variabiles ante de initialisar los, constructiones logic que es sempre "ver" o sempre "false", e calculationes cuje resultato pote exceder le limites del valores representabile in le typo de datos usate.

Le termino ha essite derivate del nomine anglese del peciettas non desirabile de fibra e lanugine que se trova in le lana de oves.

Hodie, le compilatores optimisante (cuje motivation primari es generar codice de alte qualitate) incorpora multe capacitates traditionalmente fornite per Lint.

Totevia, le autores de instrumentos lintoide ha continuate a augmentar le varietate de constructos suspecte a deteger. Le instrumentos moderne emplea formas de analyse que non es normalmente realisate per le compilatores optimisante, como le controlo de consistentia inter modulos e le controlo de portabilitate del codice a altere compilatores. In ultra, illos permitte inserer proprietates de codice, i.e., annotationes pro specificar le comportamento intendite.

## Referentia
* Stephen Johnson. *Lint, a C program checker*. Computer Science Technical Report 65, Bell Laboratories, decembre de 1977.
Ribosoma

Un **ribosoma** es un organulo componite de ARN e proteinas ribosomal (cognoscite como *ribonucleoproteinas* o RNP). Illo traduce ARNm (ARN messagero) a un catena polypeptidic (per ex., un proteina). Illo pote esser considerate como un fabrica que construe un proteina ab un gruppo de instructiones genetic. Ribosomas pote ir a deriva in le cytoplasma (le fluido interne del cellula) o ligar se al reticulo endoplasmic, o al inveloppe nuclear. Post que ribosomas son *ribozymas*, on crede que es possibile que illos ha su origine in le mundo ARN.

## Summario
Ribosomas consiste de duo subunitates (Figura 1) que junge se nettemente (Figura 2) e travalia como uno pro traducer le ARNm a un catena polypeptidic durante le synthese de proteinas (Figura 3). Le subunitates eucaryote consiste de un o tres multo grande moleculas de ARN (cognoscite como ARN ribosomal (ARNr)) e multe moleculas proteinic plus parve.

Le crystallographia monstra que il non ha proteinas ribosomal proxime al sito de reaction pro le synthese polypeptidic. Isto suggere que le componentes proteinic de ribosomas age como un scafolt que pote adjutar le capabilitate del ARNr a synthetisar le proteina, plus tosto que directemente participar in catalyse.

## Structura e function
Le subunitates ribosomal de procaryotos e eucaryotos son multo simile. Totevia, procaryotos ha ribosomas 70S que consiste de un subunitate parve 30S e un grande subunitate 50S, durante que eucaryotos ha ribosomas 80S, que consiste de un subunitate parve 40S e un grande subunitate ligate 60S. Nonobstante, le ribosomas in le chloroplastos e mitochondrios de eucaryotos son 70S (isto es un del observationes que appoia le theoria endosymbiotic). Le littera "S" significa *unitate Svedberg*, mesura del taxa de sedimentation de un particulo in un centrifuga (le taxa es associate con le grandor del particulo).

Le differentias inter ribosomas procaryote e eucaryote pote esser exploitate per humanos, post que le ribosomas 70S son vulnerabile per qualque antibioticos que non vulnera le ribosomas 80S. Isto adjuta al creation de medicamentos que pote destruer un infection bacterial sin vulnerar le cellulas del animal o humano. Ben que mitochondrios human possede ribosomas 70S, illos non son affectate per iste antibioticos proque le mitochondrio es coperite per un membrana duple que non admitte le antibioticos in le organulo.
Nucleo (biologia)

In biologia cellular, le **nucleo** es un organello, presente in tote le cellulas eucaryote, que contine le major parte del material genetic del cellula. Illo ha duo functiones principal: controlar le reactiones chimic del cytoplasma, e stockar le informationes necessari al division cellular. Le nucleo ha un diametro variante de 10 a 20 micrometros, lo que face de illo le plus grande del organulos.

## Nucleo definite

Le nucleo es circumferite per un duple membrana appellate le inveloppe nuclear. Le membrana interne e externe de iste inveloppe fusiona a intervallos regular, que forma le poros nuclear. Iste poros permitte excambios nucleo-cytoplasmic in duo directiones, como per exemplo le exito de ARNm (ARN messagero) verso le cytoplasma. Assi, le inveloppe nuclear regula e facilita le transporto inter le nucleo e le cytoplasma, durante que illo separa le reactiones chimic que occurre in le cytoplasma ab istos que occurre al interior del nucleo.

Le membrana externe es in continuitate con le reticulo endoplasmic granulose (REG) e pote esser, como isto, coperite de ribosomas super su facie cytoplasmic. Le spatio inter le duo membranas (appellate le spatio perinuclear) es in continuitate con le *lumen* (spatio interne) del REG. Le membrana interne es coperite per le *lamina* super su facie nucleoplasmic. Le lamina es un rete de proteinas (circum 2000 typos de proteinas) que joca un rolo de appoio, e participa, secundo recercas recente, al organisation de movimentos del chromatina durante le phases differente del cyclo cellular.

## Material genetic

Al interior del nucleo se trova un o plure nucleolos circumferite per un matrice fibrose appellate le *nucleoplasma*. Le nucleoplasma es un liquido que ha un consistentia gelatinose (simile a iste nivello al cytoplasma), in le qual multe substantias son dissolvite. Iste substantias comprende le nucleotidos triphosphate, enzymas, proteinas e factores de transcription. Le material genetic (ADN) es anque presente in le nucleo, sub le forma de un complexo de ADN e proteinas appellate chromatina e componite de plure unitates discontinue, appellate chromosomas.

Il ha duo typos de chromatina: le euchromatina e le heterochromatina.
* Le **euchromatina** es le forma le minus compacte de ADN, e le regiones de ADN que lo constitue contine genes que son frequentemente exprimite per le cellula.

* Al contrario, in le **heterochromatina**, le ADN es assatis compacte. Le regiones que lo constitue, contine genes que non son exprimite per le cellula (*heterochromatina facultative*) o fabrica le telomeros e centromeros del chromosomas (*heterochromatina constitutive*).

In organismos multicellular, cellulas son altemente specialisate in le execution de functiones particular; in consequentia, insimules differente de genes son requirite e exprimite. Assi, le regiones de ADN que constitue le heterochromatina varia secundo le typos de cellulas.
Joensuu

**Joensuu** es un citate in Finlandia e anque le capital del provincia de Carelia Septentrional. In Joensuu viveva 57 558 habitantes in principio del anno 2005. Esseva fundate in anno 1848 per imperator russe Nicolas I. Es situate un 437 kilometros a nord-este de Helsinki. Joensuu es un citate de studentes con plus que 6000 in le Universitate de Joensuu e 3500 in Norde Karelia Polytechnic.

### Disveloppamento del population

* 1850: 284
* 1900: 2 984
* 1920: 4 946
* 1940: 5 146
* 1950: 7 845
* 1960: 27 383
* 1970: 36 281
* 1980: 44 325
* 1990: 47 215
* 1995: 50 110
* 1996: 50 431
* 1997: 50 757
* 1998: 50 980
* 1999: 51 113
* 2000: 51 514
* 2001: 51 758
* 2002: 52 140
* 2003: 52 291
* 2004: 52 659
* 2005: 57 558
Cerebro

In le anatomia del animales vertebrate, le **cerebro** es le centro de controlo del systema nervose, sed le mesme termino sole etiam esser usate pro referer al systema nervose central del invertebratos. In tote le animales vertebrate, le cerebro es localisate in le capite, intra le cranio. Illo es dividite in 
cortice o materia gris, que es le corpore del cellulas nervose o neurones, e le materia blanc, que es le systema conductori del impulso nervose, constituite principalmente per les axones del neurones.
·Le cerebro controla e coordina le movimento, le comportamento e le functiones corporal homeostatic, como le pulso del corde, le pression arterial, le balancia de fluidos e le temperatura corporal. Le cerebro es responsabile del cognition, del emotiones, del memoria e del apprender.

## Un dispositivo elegante

### Le cerebro in le natura

Tres gruppos de animales, con alicun exceptiones, ha cerebros notabilemente complexe: le arthropodos (per exemplo, le insectos e le crustaceos), le cephalopodos (octopodes, calamares e molluscos simile) e le craniotas (vertebratos principalmente). Le cerebro del arthropodos e cephalopodos surge ex un par de nervos parallel que se extende al longo del corpore animal. Le cerebro del arthropodos ha un cerebro central con tres divisiones de grande *lobulos optic* post cata oculo pro formation del vision combinate.

## Vide etiam

*Cerebro human
Capite

Le **capite** o **testa** de un animal es le parte anterior que contine le bucca, le cerebro e varie altere organos sensori (generalmente organos de vision, audition, olfaction, e gusto). Le animales plus simple non ha un capite, ma le majoritate del formas bilateralmente symmetric, si. In le vertebratos, le contentos del capite se trova protegite detra un osso clause appellate cranio, illo es situate adjacente al columna vertebral.
Calamar

**Calamares** son cephalopodes decapode. On lor ha attribuate un taxon, le ordine Teuthida. Le phylogenia de iste gruppo non es clar. Sembla que iste gruppo serea monophyletic si Vampyroteuthidae son excludite e sepias includite.

## Nomines
**calamar** o *teuthida* 

## Classification
### Rango taxonomic
* ordine 

### Supertaxones
Es un mollusco marin que pertine al classe Cephalopoda, subclasse Coleoidea, ordine **Teuthida**, 
* regnum = Animalia
* phylum = Mollusca
* classis = Cephalopoda
* subclassis = Coleoidea
* superordo = Decapodiformes

### Subtaxones
* subordine Myopsina
** familia Loliginidae
* subordine Oegopsina
** familia Ancistrocheiridae
** familia Architeuthidae: calamar gigante
** familia Bathyteuthidae
** familia Batoteuthidae
** familia Brachioteuthidae
** familia Chiroteuthidae
** familia Chtenopterygidae
** familia Cranchiidae
** familia Cycloteuthidae
** familia Enoploteuthidae
** familia Gonatidae
** familia Histioteuthidae
** familia Joubiniteuthidae
** familia Lepidoteuthidae
** familia Lycoteuthidae
** familia Magnapinnidae
** familia Mastigoteuthidae
** familia Neoteuthidae
** familia Octopoteuthidae
** familia Ommastrephidae
** familia Onychoteuthidae
** familia Pholidoteuthidae
** familia Promachoteuthidae
** familia Psychroteuthidae
** familia Pyroteuthidae
** familia Thysanoteuthidae
** familia Parateuthis (grupo incerto) 
** familia Walvisteuthidae
Traductor

**Traductor** es le persona qui expressa in un idioma (generalmente su lingua materne e per scriptura) lo que es scripto in altere.

Comenciante con Sancte Jeronimo, qui realisava le prime traduction del Biblia al latino del lingua popular, (le Vulgata), il ha habite multe traductores cognoscites al largo del historia. Su papel es a vices plus distaccate de lo que il se crede: il se dice que habeva guerras que comenciava sol por un error del interprete. Multe scriptores famose, como Jorge Luis Borges, Julio Cortázar, Octavio Paz, Vladimir Nabokov, Osvaldo Espinoza Vivar habe essite etiam traductores literari.
Tallinn

**Tallinn** (latino e finnese: **T<u>a</u>llinna**; judeo: **טאלין** *Talin*, ante 1918: רעוועל *Revel*) es le capital de Estonia e le principal porto del pais. Illo es situate super le costa del Golfo de Finlandia, un parte del Mar Baltic. Su nomine ancian, in usage apud tote le seculo 20, es le germano **Reval**, cambiate al fin del Grande Guerra in 1918.

In 2003, le citate comptava circa 430,000 habitantes (*Tallinnese*), que lo face le plus grande citate de Estonia, super un territorio de 158 km².

Le cive principe actual (2021) de Tallinn es Mihhail Kõlvart..

## Galeria

Old_town_of_Tallinn_06-03-2012.jpg|
Tallinna hipodroomi vana tallihoone (1).jpg|
Tallinn, Rotermanni vabriku soolaladu, 1908 (1).jpg|
Tallinn, Rotermanni tehase Mere puiesteega külgneva tööstushoone fassadid, 1879-1891 (3).jpg|
Tallinn, Seewaldi vaimuhaigla seltskondlik maja Paldiski mnt 52-7, 1912 (2).jpg|
Tallinn, Seewaldi vaimuhaigla valvurimaja Paldiski mnt 52-10, 19. saj (2).jpg|
Tallinn, elamu Maasika 9, 1931-1932 (2).jpg|
Tallinn, elamu Maasika 6, 1931-1932 (2).jpg|
Tallinn, elamu Vaarika 11-13, 1931-1932 (2).jpg|
Tallinn, elamu Aru 8-Auna 5,1929 (2).jpg|
Tallinn, elamu Kolde 12,14,16,18, 1924 (2).jpg|
Tallinn, elamu Kungla 20, 1920.- 1930 (2).jpg|
Tallinn, elamu Maisi 4, 1929 (2).jpg|
Tallinn, elamu Tõllu 12, 1920. -1930 (1).jpg|


## Referentias


## Ligamines externe

* Articulos super Tallin ab Blogg Marteins Sveinssonar
** Tallinn in le dies de Edgar de Wahl 
** Tallinn, le citate de tote le epochas
Formicidae

Le **formicas** (familia de **Formicidae**) es insectos social que forma colonias, appellate formicarios, a vices extrememente complexe. Le formicas es multo expansive, et ha colonisate quasi omne le continentes del mundo.
Genere

In le biologia, un **genere** es un gruppamento taxonomic. In le taxonomia (classification de organismos vivente), un genere es considerate distincte de altere generes. Un genere ha un o plure species: si illo ha plus de un specie, istes ha certe characteristicas morphologic in commun que los distingue del species de altere generes.

In le nomenclatura binominal, le nomine de un organismo es componite de duo partes: su nomine de genere (semper comenciante con un majuscula e in latino) sequite per un classificator de specie (etiam in latino). Un exemplo es *[[Homo sapiens]]*, le nomine pro le specie human, le qual es in le genere Homo.

Un masculo e femina de duo species differente in le mesme genere pote haber genitura, ma lor proles sera sterile. Pro exemplo, le mulo es un hybrida sterile del cavallo (*Equus caballus* o *E. ferus caballus*) e le asino (*E. asinus* o *E. africanus asinus*).

## Etymologia
*Genere* proveni del parola latin **', lo que proveni del parola grec antique **'.