Marte in le literatura phantastic

## Le origines del ideas sur un Marte phantastic
Al fin del seculo 19 le astronomo italian Giovanni Schiaparelli e su collega statounitese Percival Lowell misinterpretava lor observationes telescopic de Marte e proque illes pensava que illac il habeva longe canales, natural o construite, al superfacie. Postea Lowell introduceva iste misconceptiones in plure libros e articulos sur astronomia. Su vision de un planeta dilapidante, populate par un regrediente civilisation sophisticate que habeva excavate longe canales pro transportar aqua del glacies polar al regiones aride apud le equator, deveniva popular in America e Europa. 

Iste vision conflueva con le spirito cultural del evo, p.ex. demonstrate perphilosophogerman Oswald Spengler in su magnum opus *Die Untergang des Abendlandes* ("Le perdition del mundo occidental"). In iste obra Spengler analysava le general structuras social detra le progression e le regression del tote civilisationes human ab Egypta ancian usque le seculo 20. Ille pensava que cata civilisation passa par un serie de stricte phases ab su nascentia a su apice e que illo postea continua par un periodo de declination a su perdition. Nonobstante le impossibilitate a verificar le theses grandiose de Spengler in un maniera scientific, su ideas pessimistic habeva un clar influentia in Europa e SUA durante le tempore problematic post le Prime Guerra Mundial.

## Un rubie mundo heroic
Gradualmente le ideas dramatic del Lowell esseva assimilate per plure autores del aventuras popular, p.ex. Edgar Rice Burroughs e Leigh Brackett, qui dunque creava un subgenere de scientia-fiction nominate *[[planetary romance]]*. Lor Marte imaginari — un vision communal que se disveloppava gradualmente per multe autores american e europee durante alcun decennios ante le Secunde Guerra Mundial — es un planeta con habitantes salvage, ruinas ancian e desertos rubie. Su citates decadente e dilapidante es plus vetere que Babylon o Jericho. Illac le heroes experi aventuras dramatic con duellos, escappadas, luctas contra monstros tenebrose, conspirationes de antagonistas nefaste, e "le ver amor" con un bel princessa.

Ille typo de historias declinava in popularitate post 1945 proque le astronomos ganiava melior cognoscentia sur le ver inhospitalitate de Marte: nulle oxygeno in le atmosphera, nulle aqua liquide, e un climate multo frigide. Ma nonobstante le subgenere remane active in altere manieras, primarimente proque le contos martian de Burroughs, con lor heroe John Carter, possede assi bon qualitates literari que illos retenerea le interesse del lectores moderne. Il ha anque autores contemporanee que scribe tal historias como pastiches o parodias e in 2012 mesmo le Studio Disney lanceava un film del subgenere: *John Carter de Marte*. Etiam on pote dicer que *[[Star Wars]]* ha essite create secundo le traditiones de Burroughs.

## Un rubie mundo realistic
Le vetere contos "romantic" de Marte esseva reimplaciate depost 1945 per historias plus realistic, que aspirava dar le "ver factos" (secundo le cognoscentia contemporanee) sur como homines explorarea e colonisarea le rubie planeta. In illos le autores speculava sur le futuro proxime e dunque dava lor protagonistas technologias credibile e comprehensibile, un methodo literari que on nomina "sablo in le scaphandro", id est, le lector devenirea sentir le transpiration e le dur labor que on crede essera necessari quando le humanitate subjugara ille vicino interplanetari. 

### Explication expositori: Clarke e Robinson
Duo exemplos typic es *Sands of Mars* per Arthur C. Clarke, que describe Marte como le astronomos lo pensava durante le annos 1940 ante que sondas lo habeva visitate, e le *Mars* trilogia per Kim Stanley Robinson, que ha usate le enorme cognoscentia areographic ganiate par le programmas exploratori de NASA e ESA in le annos 1990 pro crear un senso realistic in le textos. Illos es bon historias de colonisation interplanetari al "mesme planeta", ma con visiones totalmente incompatibile. 

Clarke describe un planeta placide, ubi le colonos occidental exeque un programma ambitiose de terraformation regulate sin incontrar problemas significante — excepte in le dominio de politica e budgets. Illes dunque marchara a un victoria assecurate con le application rational de un administration moderne e le scientias natural.  

Robinson monstra in loco un Marte dynamic, ubi le processo de terraformation tosto falle maestrar le processos natural o politic que illo ha initiate. Catastrophes — del origines geologic, meteorologic o human — consequentemente tocca le colonos continuemente. Ergo, lor essayos pro crear un nove mundo pro le humanitate deveni un defia immense in tote aspectos de lor vitas. Un "bon fin" pro le colonisation nunquam parera secur e le costo human pro le progressos sempre essera dur.

## Vide etiam
* Mercurio in fiction
* Venere in fiction
* Marte in astronomia