open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Archeologia

Le **archeologia** (del greco *archaios*, "vetule" o "antique", e *logos*, "scientia") es le studio del populos historic e prehistoric e lor culturas per le analyse de lor artefactos, monumentos, edificios, etc.

Le archeologia es le scientia que studia lo que se refere al artes, monumentos e objectos del antiquitate, specialmente per medio de restos o ruinas. Dunque, iste disciplina scientific es dedicate al studio del antique culturas human. Le majoritate del prime archeologos, qui applicava le origine de lor disciplina al studios del antiquarios, definiva le archeologia como le "studio systematic del restos material del vita human jam disparite"; altere archeologos accentuava aspectos psychologic-conductista e definiva le archeologia como "le reconstruction del vita del populos antique". 

In alcun paises le archeologia ha essite considerate semper como un disciplina pertinente al anthropologia; durante que iste se concentrava in le studio del culturas human, le archeologia se dedicava al studio del manifestationes material de istos. De iste modo, ben que le antique generationes de archeologos studiava un antique instrumento de ceramica como un elemento chronologic que adjutarea a poner un data al cultura que esseva objecto de studio, o simplemente como un objecto con un certe valor esthetic, le anthropologos viderea le mesme objecto como un instrumento que les servirea pro comprender le pensamento, le valores e le cultura de qui lo fabricava.

Le investigation archeologic ha essite connectite fundamentalmente al etate de petra e al antiquitate; nonobstante, durante le ultime decennios le methodologia archeologic se ha applicate a eras plus recente, como le medievo o le periodo industrial. In le actualitate, le archeologos dedica occasionalmente lor attention a materiales actual, illes investiga residuos urban, con lo que nasce le si-nominate archeologia industrial.

## Vide etiam
* Anthropologia
* Archeologia submarin
* Geographia
* Geologia
* Historia
* Petroglypho
Astrologia

**Astrologia** [-gía] es le studio pseudoscientific que professa interpretar le influentia del corpores celeste super le affaires del humanos.

## Etymologia
Le parola *astrologia* significa "studio del astros". Il provene del greco *αστρολογία* (de *άστρον* "stella" e *λόγος* "parola, studio").

## Le zodiaco

Le signos del zodiaco es:
* Aries
* Tauro
* Geminos
* Cancere
* Leon
* Virgine
* Libra
* Scorpion
* Sagittario
* Capricorno
* Aquario
* Pisces
Agricultura

Le **agricultura** es le scientia e le arte del cultivation del terra pro le production de vegetales, animales, e aves domestic.
America del Sud

**America del Sud** o **America Meridional** es un parte del continente american, cuje territorio es situate inter le Oceano Atlantic e le Oceano Pacific, e le major parte in le hemispherio sud. Le lingua le plus parlate es le espaniol, sed le portugese e le francese es etiam parlate. America del Sud occupa  milliones de km<sup>2</sup>, que representa le 42% del continente american e le 12% del terras emergite del mundo. Iste territorio es habitate per 6% del population mundial.

* Argentina
* Bolivia
* Brasil
* Chile
* Colombia
* Ecuador
* Guyana
* Guyana Francese
* Paraguay
* Peru
* Suriname
* Uruguay
* Venezuela
Arte in ASCII

Le **arte in ASCII** (*ASCII art*) consiste de figuras formate per characteres (habitualmente del collection definite per ASCII). Illos pote esser create con un editor de textos. Le majoritate require un typo de litteras non proportional pro visualisation correcte.

Le formas plus simple de arte in ASCII es emoticones: micre combinationes de duo o tres characteres pro exprimer emotiones in un texto. :-) Exemplos plus complexe usa plure lineas de textos pro designar figuras plus complexe. Il esseva un costume popular poner tal designos in le signatura in messages de e-mail e articulos in gruppos Usenet. Alcun exemplos commun:


```

```


Alcun typos ignora le forma del characteres e los tracta como blocos plus o minus occupate:


```

```


Arte in ASCII es usate quandocunque texto se imprime o transmitte plus promptemente que graphicos, per exemplo via machinas a scriber, telex, terminales de computator textual, retes de computatores primitive, messages de e-mail e articulos in Usenet.

Es simplice generar arte in ASCII con algorithmos. Existe editores de texto specialisate projectate pro designar lineas, rectangulos, e areas plen facilemente. Converter un imagine formate per pixels in arte in ASCII es un caso special de quantification de vectores.

## Ligamines externe
* **AscGen**, un programma pro converter imagines in arte in ASCII: http://www.imagespro.com/programs/1141/ 
* http://www.ascii-art.de/ascii/ — Un "dictionario" anglese—arte in ASCII
* ASCII Art Generator
* Gruppo de novas alt.ascii-art (in anglese): news:alt.ascii-art archivo web del gruppo
* ASCII Art & Forum
Aaron

**Aaron** es un personage in le mythologia de judaismo. Secundo le Torah ille esseva un israelita in Egypto, le filio de Amram e Jokheved del tribo de Levi, le gran-granpatre de Aaron. (Ex 6:13, 16-20.) Ille habeva un soror major que ille, Miriam, e un fratre tres annos plus juvene, Moses. (Ex 2:1-4; 7:7.) Ille se maritava con Elisheva, filia de Aminadav del tribo de Juda, con qui habeva quatro filios: Nadav, Avihu, Eleazar, e Itamar. (Ex 6:23.)

Debite a que Moses non parlava con fluentia, Deo designava Aaron como le parlator pro Moses ante Pharaon, e diceva: "Io sape con
certitude que ille si pote parlar".

Post le eventos a Monte Sinai quando le israelitas ha devenite le judeos Moses investiva Aaron con le deberes sacrate como
representante de Deo in un ceremonia de installation que durava septe dies. (Le 8:7-9; Ex 28.) Aaron esseva ungite, secundo le maniera descripte in le Psalmo 133:2, e Deo indicava que ab su progenie o casa deberea esser nominate omne le futur sacerdotes supreme.

----
Su nomine in hebreo es אַהֲרֹן‬, "Aharon."

"Le Barba de Aaron" (historicamente in anglese e probabilemente le altere linguas europee) es un nomine alternative de multe plantas salvage.

"Le Virga de Aaron" (ab Num. xvii, 8) es un nomine alternative de multe plantas florente.

"Le Serpente de Aaron" (ab Exod. vii, 10-12) es un cosa que ha le fortia pro eliminar fortias minor.
Arabia Saudita

**Arabia Saudita** (official in arabe: *Al-Mamlaka al-‘Arabîya al-Su‘ûdîya*) es un pais in le Oriente Medie. Illo es un monarchia dictatorial exercite nominalmente per le rege Fahd bin Abdul Aziz as-Saud cuje fortuna personal se estima in plus de 20 000 milliones de dollars american. Le pais comprende le regiones traditional de Nejd (cuna del dynastia saudita regnante), Hejaz (ubi es situate le sacre citates islamic de Mecca e Medina), al-Ahsa/Bahrain (majoritarimente shiita) e Jizan, ‘Asir e Najran (juxta Yemen). Arabia Saudita es governate secundo le interpretation wahabita del lege islamic. Illo possede un abundantia de petroleo, cuje exportation es fundamental a su economia.

## Referentias
Adjuvilo

**Adjuvilo** es un lingua artificial create per Claudus Colas (sub le pseudonymo de "Profesoro V. Esperema") in 1908. Ben que illo esseva un lingua complete, illo non esseva create pro esser parlate; illo esseva create pro crear dissentimento in le movimento de Ido.

## Exemplos
Le Pater Noster:
:*Patro nosa qua estan en cielos, santa esten tua nomo, advenen tua regno, esten farata tuo volo quale en cielos tale anke sur la tero.*

Un altere, de 1910:
:*Un ex meas amikos, qua habitan en Paris kun sua familio, havan multas infantos; quin filios e tri filiinos.*

## Referentias
* Claudius Colas, L'Adjuvilo. Paris, Gamber, 1910. 32+ pp.
* Pei, Mario. *One Language for the World.* 1958.
Arulo

**Arulo** es un lingua auxiliar international proponite per Talmey in 1924.

## Specimen
*La okulo vidis agri devastita e sur oli la militof mult viktimi mutilita, oksidita.*

(Le oculo videva campos devastate e super illos multe victimas del guerra, mutilate, occidite.)

Fonte: *Specimenes de Linguas Construite,* in *One Language for the World* ('Un lingua pro le mundo'), Mario Pei. 1958.
Alexander Gode

**Alexander Gottfried Friedrich Gode-von-Aesch**, Ph.D. (30 de octobre 1906 - 10 de augusto 1970), le principal realisator de Interlingua, esseva de origine german per su patre, ab le urbe hanseatic de Bremen, e switze per le matre, veniente de un ancian familia burgese Von Aesch, ab un village in le proximitate de Berna. Alexander Gode moriva le 10 de augusto 1970 al etate de 63 annos.
## Vita professional
Ille inseniava lingua romance e germano al universitates Columbia e Chicago e esseva active pro interlingua desde 1934. Ille esseva le ultime director de recerca del IALA fin a 1946, redactor del *Interlingua-English Dictionary* (1951) e co-autor del *Interlingua Grammar* (con Hugh E. Blair, 1951). Gode fundava in 1946 le casa editorial *Storm Publishers*, que ille gereva.  Pois ille esseva chef de *Interlingua Division* del *Science Service* (1953-1967). 

Ille redigeva libros referential 1943—1946 e publicava con E. Clark Stillman le serie *Spanish at Sight*, *French at Sight* e *Portuguese at Sight*. Traduceva centos de articulos e alcun libros ab plure linguas in anglese. Editava in 1941 300 paginas super *Natural Science in German Romanticism*. Gode esseva autor de numerose publicationes in Interlingua e germano. Durante su ultime annos ille traduceva textos scientific in su firma *Interlingua Translations*. In plus, ille esseva co-autor de *Interlingua a prime vista*, basate sur le serie *...at Sight*.
## Union Mundial pro Interlingua
Desde 1955 al su morte in 1970 ille esseva le prime presidente del Union Mundial pro Interlingua.

## Premios
Premiate con i.a. *Harald Swanberg Distinguished Service Award* del *American Medical Writers' Association* pro contributiones excellente a revistas medical e pro summarios in interlingua; anque premiate per le *Fédération Internationale des Traducteurs* pro le labor de traducer publicationes scientific e le labor pro le profession de traductores. Co-fundator e prime presidente del Association American de Traductores (1960—1963). In su honor, iste organisation confere cata anno le **Medalia Alexander Gode** "*pro servicios eminente pro le professiones traductori*".

## Vide etiam
* Manifesto de Interlingua
* Pioneros de interlingua

## Ligamines externe
* Biographia in interlingua

## Referentias
Alice Vanderbilt Morris

**Alice Vanderbilt Morris** (1874-12-07 — 1950-08-15), {USA}, nasceva Alice Vanderbilt Shepard. Illa esseva le filia de Elliot Fitch Shepard (1833-1893) e Margaret Louisa Vanderbilt (1845-1924). Illa se maritava con Dave Hennen Morris (1872-1944) in 1895. 

Fundatrice del International Auxiliary Language Association (IALA), illa deveniva secretaria honorari del organisation e gerente del departimento de recercas. Illa recipeva un doctorato honorari de scientia litterari del Universitate de Syracuse, e esseva un membro honorari del societate Phi Beta Kappa. Illa anque esseva le vice-presidente del World Service Council del YWCA de USA.
Illa primo esseva esperantista ardente, lo que causava multe dilemmas pro illa, ma illa succedeva remaner neutral.

## Vide etiam
* Pioneros de interlingua

## Ligamines externe
* Portrait de Alice Vanderbilt Morris
* Pictura al oleo de Alice como un puera de 13 annos, pingite per John Singer Sargent
* Pictura al oleo de su matre Margaret, anque pingite per Sargent
* Busto  de su patre Elliot, sculptite per John Adams Quincy Ward
Alice Morris Sturges

**Alice Morris Sturges** (1911 – 15 de julio 1986) esseva le filia del ambassador american a Bruxelles de 1933 a 1937, Dave Hennen Morris (1872 – 1944), e Alice Vanderbilt Morris (1874 – 1950), qui fundava IALA e disveloppava interlingua. Alice Morris Sturges se ha interessate multo al labores del IALA. Post le dissolution de iste association, con Alexander Gode e Henry Fischbach illa fundava le Interlingua Institute de New York, del qual illa esseva vice-presidente.

Rememoration in "Currero" n° 86/1986.
André Schild

**Andre Schild** (1910 - 13 de julio 1981) esseva un interlinguista switze, ex-functionario in le Universala Esperanto Asocio in Geneva. Ille publicava su systema Neolatino ma presto adhereva al movimento pro Interlingua e deveniva co-fundator del Union Mundial pro Interlingua. Al fundation le 28 de julio 1955 in Tours, Francia, ille esseva eligite prime secretario general del UMI (1955-1958). Redactor del prime organo official del UMI, "Circular al cognoscitores e amicos de Interlingua" (22 de februario 1954), "Circular al prime membros del UMI" (26 de maio 1954), "Lista del membros" (augusto 1954), "Bulletin del Union Mundial pro Interlingua" (octobre 1954, januario, martio e junio 1955) e "Union Mundial pro Interlingua (UMI) - bulletin publicate per le Secretariato General" (augusto 1955). Redactor lingual de "Le Currero del Mundo" (septembre-decembre 1955 usque augusto 1957) e de "Bulletin de Interlingua" (septembre 1957 usque junio 1959). Ille publicava le manual "Interlingua in 20 lectiones" in francese, italiano e germano. Ille redigeva quasi tote le texto del grande dictionario germano-interlingua. - Rememoration in "Currero" nº 66/1981.
America del Nord

**America del Nord** es un continente que etiam es parte del continente de America.

## Paises

* Canada
* Groenlandia
* Mexico
* Statos Unite de America
Arte

**Arte** (del latino *ars*, genitivo *artis*) es omne activitate o producto create per esseres human con scopo esthetic o communicative, con que on pote exprimer ideas, emotiones e un vision del mundo real o imaginate.  Le arte pote esser manifestate per ressources physic, linguistic o sonor.  Arte es un componente critic de cultura que monstra le valores de su gente, e que pote durar trans barrieras in tempore, spatio o barrieras linguistic.  
## Historia
Ab le era paleolithic, arte ha complite functiones ritual, magic o religiose; e postea, le scopos e poteres de arte ha crescite, ganiante valores esthetic e functiones educative, commercial, expressive, decorative, o simplemente recreative.
## Idea
Le idea de arte e su rolo es un idea que es debattite hodie, proque su definition pote esser interpretate in plure modos que varia con le societate, le era, e le moda currente.  Le parola *arte* ha un extension grande e pote representar omne activitate facite con dedication.  Pro isto, on pote parlar de "arte culinari", "artes martial", "arte medic", et cetera; in iste capacitate, le arte es un synonymo pro habilitate, capacitate, poter, talento o experientia.  Nonobstante, quando on dice 'arte', on usualmente se refere al creationes human (obras artistic) con scopos esthetic.  In iste contexto, 'arte' es le generalisation del concepto ancian de belle artes, que hodie es reducite al scopos academic.  Iste articulo considera 'arte' como un medio de expression creative human.

## Disciplinas artistic
* Architectura 
* Artisanato
** Ceramica
* Artes graphic
* Cinematographia 
* Comic
* Dansa 
* Litteratura 
* Musica
* Photographia 
* Pictura 
* Sculptura 
* Theatro

## Vide etiam
* Arte martial
* Cultura
Anthropologia

Le **anthropologia**, (del grec antique ἄνθρωπολογία = ἄνθρωπος 'homine' + λόγος 'studio'), es le studio del homine. Illo studia le credentias e culturas de differente gruppos human in le mundo con adjuta del historia o del geographia.

## Divisiones
Le anthropologia ha quatro divisiones: le anthropologia cultural, le anthropologia linguistic, le anthropologia physic, le anthropologia archeologic.
## Historia
Forsan Herodoto esseva le prime a recercar sistematicamente le homine, sed primarimente in le seculo 20 recercatores como Bronislaw Malinowski e Franz Boas ha date un character scientific al anthropologia.

## Galeria

File:Etologic horse study, Chauvet cave.jpg|thumb|310px|Iste animales sur le muro del caverna francese de Chauvet era pingite per humanos ante circa 31.000 annos


## Vide etiam
* Ethnographia
* Ethnologia
* Artes e traditiones popular
* Folklore
Academia

**Academia** [a-ka-dé-mia] es un association de scholares o artistas qui conveni pro le intercambio de ideas.
## Etymologia
Academia ab le greco *akadémeia*, le nomine del loco ubi le philosophos de Athenea conveniva.
## Vide etiam
* Academia pro Interlingua
Anno

Un **anno** es le  del Terra circum le Sol o, plus generalmente, de un planeta circum su stella. 

Le anno calendar se decompone in dece-duo menses, cinquanta-duo septimanas o tres centos e sexanta-cinque dies (un anno bissextil totevia consiste de tres centos e sexanta-sex dies).

## Unitate e multiples
Le anno () es un unitate de tempore, supertoto utilisate per su multiples:
* **ka** (*kiloannum*), mille annos ;
* **Ma** (*megaannum*), million de annos ;
* **Ga** (*gigaannum*), milliardo de annos.

## Exegese
* Le **anno** es le lapso de tempore que le Terra consume pro percurrer su orbita circum le Sol.
* Le anno (tropic) non es equal a un numero integre de dies:
** Anno civil: 365 dies
** Anno tropic: 365,24219 dies (365 dies, 5 horas, 48 minutas e 46 secundas)
* Isto require in adjustamentos in le calendario:
** Un anno bissextil cata 4 annos: 365 + 0,25 = 365,25 dies per anno.
** Salvo cata 100 annos (como 1700, 1800, 1900 etc.): 365,25 - 0,0075 = 365,2425 dies per anno.
** Plus 1 die cata 3.225 annos: 365,2425 + 0,00031 = 365,24219 dies per anno.

## Galeria

File:Dodekaeder_Kalender_3.JPG|Un calendario in un dodecahedro, con un del 12 menses in cata del 12 facies


## Vide etiam
* Lista de decennios
Arithmetica

Le **arithmetica** ( [aridhmós] = numero) es le parte del mathematica que studia le proprietates del numeros e le calculos que pote esser facite con illos.

## Operationes arithmetic
:Il ha septe operationes arithmetic:
{| class="sortable wikitable"

! signo del operation
! operation
! operation inverse
! operator 1
! operator 2
! resultato, termo re …
! nota
|-
| + || summation, addition|| subtraction || (prime) summando, (prime) addendo || (secunde) summando, (secunde) addendo || summa || relation symmetric, axioma commutativeaxioma associativeaxioma distributive
|-
| - || subtraction || addition || subtrahendo || subtractor || differentia || 
|-
| x || multiplication || division || multiplicando || multiplicator || producto || relation symmetric, axioma distributive
|-
| :, / || division || multiplication || dividendo || divisor || quotiente || axioma distributive
|-
| ^ || potentiation || a) radication b) logarithmation || base || exponente || potentia || non linear
|-
| √ || radication || potentiation || radicando || radicator || radice || non linear
|-
| log, ln|| logarithmation || potentiation, exponentiation || logarithmando || logarithmator || logarithmo || non linear
|}

## Vide etiam
* Diophanto de Alexandria

## Referentia
*Articulo de arithmetica ex Encyclopedia Britannica
Arte martial

Un **arte martial** (*martial* es del latino *[[Marte (mythologia)|Marte]],* deo del guerra) es generalmente un schola que insenia le technica de combatto e le cognoscentia de controlo de se mesme. Le artes martial le plus popular es japonese o chinese, sed scholas similar existe in numerose regiones e culturas. Le historia del artes martial proveni del prime epochas del humanitate e se traduce in un complexe systema de diffusion intra le culturas del mundo.

## Scholas

* Aikido
* Capoeira
* Jiu-Jitsu
* Judo
* Karate-Do
* Kendo
* Kick-box
* Kung-fu
** Tai-chi Kung-fu
* Sumo
* Tae-Bo
* Tangsudo
* Taekwondo

## Ligamines externe
*  thearma.org 
*  www.thehaca.com ARMA - Le Association pro le Renascentia de Artes Martial
Autor (disambiguation)

AUTOR (n) [au-tór]

## Definition
# Qui realisa un determinate acto, un obra de arte, etc.
#* *Le autor del [[crimine]] es in le carcere.*
#* *Illes premiava le autor de iste [[libro]].*
# Persona qui ha scribite un obra litterari: scriptor.
Actos del Apostolos

Libro del Nove Testamento concernente le eventos in le vitas del Apostolos de Christo in circa le trenta annos depois le morte e resurrection de lor Senior. Le autor esseva un christiano gentil appellate Luca, qui anque scribeva le Evangelio secundo Luca (Actos 1:1). Il se pensa que le libro del Actos del Apostolos esseva scripte inter 75 E.C. e 85 E.C.
Arianismo

**Arianismo** es un importante antique heresia christologic, le qual tractava Jesus solmente como le plus importante inter le creaturas de Deo, e denegava su plen divinitate, per lor lectura del Nove Testamento. Le controversia arian esseva importante historicamente proque illo conduceva le Ecclesia christian a definir exactemente le inseniamento biblic sur le Trinitate. Illo era originalmente elaborate per Ario (c. 250-336 A.D.).

Le natura de Jesus esseva le problema plus complexe del prime seculos del Christianismo como lo revela le dicussiones theologic antique. In le prime seculos del Christianismo se considerava le problema del relation del Filio e de Deo.

## Historia

Post cinque parve concilios, multe debattos, le arianismo esseva declarate como heresia per le concilio de Nicea sub le Imperator roman Constantino I.

## Vide etiam
* Hypostase

**Compara con:** 
* Adoptionismo

**Nota ben:** 
:Non se debe confunder le Arianismo con le Aryanismo, le qual es le credentia in un *racia [[Europa|europee]]* descendite ab le antique aryanos qui invadeva India in le secunde millennio.
Animal

Le **animales** (nomine scientific *Animalia*) es organismos vivente multicellular capace de apprender de lor ambiente e de displaciar se voluntarimente. Illos es semper heterotrophos. Illos forma un del subdivisiones appellate regnos del dominio Eukaryota secundo le classification traditional.

## Classification
### Supertaxones
*Filozoa
*Holozoa

### Subtaxones
Il non existe un classification de animales que es generalmente acceptate per omne zoologos. Le arrangiamento sequente es un singule classification possibile inter multes.

* Porifera
* Ctenophora
* Placozoa
* Cnidaria
* Bilateria
** Xenacoelomorpha
** Deuterostomia
*** Echinodermata
*** Hemichordata
*** Chordata
** Protostomia
*** Spiralia
**** Gnathifera
**** Mesozoa
**** Gastrotricha
**** Platyhelminthes
**** Cycliophora
**** Annelida
**** Mollusca
**** Nemertea
**** Brachiopoda
**** Phoronida
**** Entoprocta
**** Ectoprocta (Bryozoa)
*** Ecdysozoa
**** Scalidophora
**** Nematoda
**** Nematomorpha
**** Tardigrada
**** Arthropoda
**** Onychophora

## Referentias


## Vide etiam
* Zoologia
*
Atomo

Un **atomo** (ab latino *atomum*, ab greco ατομος, átomos, *indivisibile*) es le minor quantitate de un elemento chimic que ha un existentia proprie, e non pote esser dividite per medio de processos chimic.
 
Le concepto del atomo esseva jam proponite per philosophos grec, como Democrito e le Epicuro. Nonobstante illo esseva oblidate usque que le chimico anglese John Dalton revideva le idea in su theoria atomic. Ma il non esseva usque le 19ne seculo que gratias al travalios de Avogadro on comenciava a distinguer inter atomos e moleculas. Le vision moderne de su structura interne debeva sperar usque le experimento de Rutherford in 1911. Posterior discopertas scientific, como le theoria quantic, e avantiamentos technologic, como le microscopio atomic, ha permittite cognoscer con major detalio le proprietates physic e chimic del atomos.
 
Ben que le major parte de un atomo es spatio vacue, le atomos es componite de particulas plus parve. Per convenientia illos son dividite in:
* nucleo: In le centro, componite per le nucleones (protones e neutrones)
* crusta: Le parte plus externe consistente in un nube de electrones

In le caso del atomos in stato neutre le numero de electrones es identic a illo del protones, que es lo que characterisa cata elemento chimic. Le numero de protones de un determinate atomo se denomina *numero atomic* e determina su position in le tabella periodic del elementos. Le atomos con le mesme numero atomic, ma distincte massa atomic (per haber differente numero de neutrones) se denomina isotopos.

## Vide etiam
* Elemento chimic
* Nucleo atomic
Amazon

Le **Amazones** esseva un tribo de feminas guerrier mythologic.

Illas esseva del sanguine de Ares e del nympha Harmonia.

## Hippolyta
Le novem travalios de Hercules consisteva inter alia in robar le cinctura de Hippolyta, regina del Amazones. Le Amazones viveva in le mesme maniera como le guerreros masculin. Si un de illas faceva nascer un infante, illas reteneva solo le feminas. Illas constringeva le pectore dextere (applattante le sino) a fin de poter tirar le arco e, con le sinistre, lactar. Hippolyta conservava le cinctura de Ares como symbolo de su poter super le altere Amazones.

## Vide etiam

* Mythologia grec
Aphrodite

**Aphrodite** es un dea grec etiam appellate **[[Venus (mythologia)|Venus]]** per le romanos. Dea de amor e beltate, illa nasceva del spuma del mar.

## Su mythologia
### Nascentia
Secundo Hesiodo, 
:Gea e Urano habeva procreate numerose filios, nonobstante, cata vice que nasceva un de illes Urano lo occultava intra Gea, sin lassar le sortir al exterior. Gea, enoiate, conspirava con Chronos pro terminar Urano, a tal fin illa elaborava un grande falce e quando Urano era super illa, su filio prendeva le genitales de su patre con un mano e con le altere lo secava con le falce, de tal forma que ille excindeva le organos de su patre e depost los jectava al mar. Quando illos cadeva la illos esseva prendite per le currentes durante que circum illos appareva un spuma blanc ab le qual surgeva Aphrodite.

:Post que Aphrodite habeva nascite, Eros la accompaniava usque le gruppo del deos. Su attributiones son le secretos del donzellas, le surrisos, le [inganios?], le placer, le amor e le dulcor.

### Adulterio con Marte
In le *Metamorphose* per Ovidio, Aphrodite (Venus) es discoperite in flagrante delicto con Marte per le altere deos.

:Le Sol (Helios) discoperiva le adulterio de Aphrodite e Marte e lo narrava a Hephesto, qui elaborava un tenue catena que ille disponeva super le lecto ubi illes jacerea, su sposa e Marte. Ille elaborava tal catena con un mechanismo que faceva que illo se disfaceva al minime contacto, de tal forma que Aphrodite e Marte era attrappate durante que illes faceva amor. Le deo Lemnos aperiva le porta e appellava le altere deos pro que illes videva le scena; alcun deo enoiate commentava que non le haberea importate sentir tal vergonia.

Ma Aphrodite trova vengiantia contra Helios pro revelar su amores con Marte.

:Le dea voleva que le Sol recipeva castigation, pro illo illa faceva que ille se videva affligite per un amor equal a illo que illa habeva pro Marte. *A que te servi, Sol, tu foco con le qual tu imbracia le mundo, si tu ora arde in un foco distincte? Tu, qui vide tote le cosas del mundo, ora tu solo reguarda un donzella.*

## Vide etiam
* Mythologia grec

## Referentias
Anagramma

Le **anagramma** es un typo de joco de parolas popular in que un parola o phrase es formate ex le litteras de un altere parola o phrase, mittite in un altere ordine.

Per exemplo, alcun anagrammas de "interlingua" es "gnu inertial", "lut nigerian", "tigre in luna" e "ligar te in un".

Le anagrammas es frequentemente usate como pseudonymo.

## Ligamines externe
* Wordplay, micre programma de computator pro le generation de anagrammas a partir de un lista de parolas.
Abel

**Abel** es un persona biblic, un filio de Adam. Illo esseva pastor e assassinate per su fratre, Cain. (Gen IV, 1-16)
Andorra

Durante multo tempore povre e isolate, le montaniose **Principato de Andorra**, situate in le Pyreneos, ha obtenite un notabile prosperitate desde le secunde guerra mundial gratias al tourismo. Le prosperitate economic e le carentia de impostos ha attrahite multe immigrantes.

Le Principato de Andorra es un parve pais del sud-west de Europa con un extension de 468 km2, situate in le corde del Pyreneos, inter Espania e Francia. Su territorio, cuje capital es Andorra la Vella, es dividite in septe parroquias (parochias): Canillo, Encamp, Ordino, La Massana, Andorra La Vella, Sant Julià de Lòria e Escaldes-Engordany.

Andorra es constituite como un Stato social e democratic de Derecto, cuje regime politic es le Coprincipato Parlamentari. Le lingua official es le catalano. Il non ha fortias armate e su defensa es responsabilitate de Espania e de Francia.
Albania

Le **Republica de Albania** es un republica in le west del peninsula del Balkanes, in le sud-est de Europa, con costa verso le  Mar Adriatic e le Mar Ionie. Le pais ha un frontiera al nord con Montenegro, al nord-est con Kosovo, al est con Macedonia del Nord e al sud con Grecia. Le capital, Tirana, ha 343 078 habitantes (2001).

## Vide etiam
* Dritëro Agolli

## Ligamines externe
* National Tourism Organization le sito official de Albania pro viages e tourismo.
* Albania Pictures
Angola

**Angola** es un pais del costa occidental de Africa. Ric in petroleo e diamantes, esseva in guerra desde 1961 usque 2002. 

Illo esseva un colonia portugese usque 1975. Le capital del pais es Luanda. Le poter politic se manteneva in le possession del MPLA desde 1975, ben que le opposition (UNITA) habeva dominate parte del territorio usque al fin del ultime guerra civil.

## Vide etiam
* Portugal
Dante Alighieri

**Durante degli Alighieri**, melio cognoscite como **Dante Alighieri** o simplemente **Dante**, (14 de maio/13 de junio 1265 — 13 o 14 de septembre 1321) esseva un poeta italian de Florentia. Su opera principal, *[[La divin comedia|Le Comedia Divin]]*, es considerate le plus grande labor litterari in le lingua italian, e un opera maestrose del litteratura mundial. 

In italiano Dante es anque cognoscite como *il Sommo Poeta* ("le summe poeta").

Dante nasceva in Florentia in 1265 de parentes de nobile familia, Habente 12 annos ille esseva fidentiate a Gemma Donati, que ille postea sposava. Al etate de 24 annos ille participava in le expeditiones florentin contra le aretinos e pisanos, como equite.

Post le victoria del “populo” in Florentia Dante debeva inrolar se in un del corporationes, seligente lo del medicos e apothecarios, al quales conveniva su education philosophic. In 1300 ille esseva pro duo menses un del priores del citate.

A Dante esseva confidite durante su activitate politic anque missiones diplomatic. Durante que ille in 1301 demorava in Roma pro un mission al papa Bonifacio VIII, le governamento del “blancos” (amical al imperator, e al qual Dante appertineva) esseva facite cader per su adversarios, le “nigros” (amical al potentia del papa e del franceses). Dante, qui non postea retornava a su urbe native, primo esseva con su companiones condemnate a mulcta e exilio (vide Paradiso, XVII), pois a morte per comburer a corpore vive; un amnestia, offerite a ille in 1315 sub conditiones humilitante, ille non acceptava.

Durante su exilio Dante demorava in Italia in varie urbes, in Verona e in Ravenna, ubi ille ha morite in 1321 e anque essite interrate.

Le scriptos de Dante include “Le vita nove”, concernente su amor a Beatrice, un obra juvenil; poemas; obras philosophic e politic, inter le quales “Le convivio” e “Sur le monarchia”, ubi su politica pro-imperator e su sonios de un Italia unite son monstrate.

Le obra principal del plus grande poeta del medievo es “Le comedia”, primo appellate divin per Boccaccio.

Como un curte introduction al vision on pote determinar, que a Dante le mundo es le centro del universo, circa le qual se torna novem spherios celestial. Le inferno se trova in le interior del hemispherio del nord del terra, formante se como un infundibulo usque al centro del terra, ubi sede Lucifer. Al hemispherio del sud se trova le monte del purgatorio.

Le litteratura sur “Le comedia” e Dante es insuspectibile.

Partes de "Le Comedia Divin" – tote le "Inferno" e alcun cantos de "Purgatorio" e "Paradiso" – ha essite traducite in interlingua per le poeta svedese Sven Collberg.

## Allegoria dantesc
Se cognosce como **allegoria dantesc** ([al-le-go-ría dan-tésk]) (o *allegorica dantesc*) le poesia allegoric espaniol del seculo 15 influentiate per Dante Alighieri. Le principal representantes esseva le Marchese de Santillana (Carrion del Condes, 1398-1458) e Juan de Mena (Cordova, 1411-1456).
Abner

In le Biblia, **Abner** [áb-ner] esseva commandante del armea del rege Saul de Israel. Abner introduceva David a Saul. Ille supportava Ishbosheth, le filio de Saul como successor al throno, e depost cambiava su affiliation a David, sed esseva occidite per Joab, le commandante principal de David.

## Referentias
Alpaca

Le **alpaca** (*Vicugna pacos*) es un animal del Andes. Illo es un membro del familia *[[Camelidae]]* (ordine *[[Artiodactyla]]*). Illo es similar al lama, guanaco, e vicunia, le quales se cognosce collectivemente como lamoides.

## Description
Le alpacas pesa inter 55 e 50 kg e su talia al puncta del spatula es de 0.95 metros. Le ancestre del alpaca es le vicunia. 
Su talia es un poco plus grande que illo del vicunias. Illos son animales plus typic del Puna humide del Peru, Bolivia e alteres locos plus al sud. 
Le alpacas se incontra in grande greges pro pascer in le altitudes plan del Andes a circa 3.500 a 5.000 metros super le nivello del mar, durante tote le anno.
Abaco

Un **abaco** es un machina primitive de calculation, usate pro inseniar mathematica a infantes. Le mathematicos del romanos e grecos ancian usava abacos, e le chineses ancora usa un forma de illo.

Le abaco consiste de un parve corpore de ligno, con filos extendite horizontalmente; cata filo ha 10 perlas super illo, que pote glissar a retro e in avante.


```

```

   Abaco designate per medio de arte in ASCII

Le tabella de multiplication inventate per Pythagoras es appellate le abaco pythagoric.
Ab

**Av** (hebreo: אָב‎, pronunciate "av" ma alsi transliterate a vices "ab") es le nomine que le quinte mense lunar del calendario hebree recipeva depois del exilio. Illo corresponde a parte de julio e parte de augusto.

Non se sape con certitude le significato del nomine *av*. In le Biblia non se mentiona iste mense directemente per nomine, si non solo como le "mense quinte". Non obstante, si appare in le Mishna (Ta'anit 4:6) e in altere scriptos judee postexilic.

In le mense de av, un mense de calor estive, comenciava le recolta del uva in Israel. (**Vide:** Calendario.)

Aaron moriva in le monte Hor le prime die de av. (Numeros 33:38.) Durante que 2 Reges 25:8 dice que esseva in le die septime de iste mense quando Nebuzaradan, le servo del rege de Babylonia, "arrivava a Jerusalem", Jeremia 52:12 afirma que Nebuzaradan "entrava in Jerusalem" le die dece de iste mense. super iste affaire le obra *Soncino Books of the Bible* commenta que "le intervallo de tres dies forsan se debe al differentia inter le arrivata de Nebuzaradan al loco e le comencio del operationes" (edition de A. Cohen, London, 1949). Assi que es probabile que Nebuzaradan arriva a Jerusalem le die septime, inspectiona le citate extramuros, da instructiones pro le demolition del fortificationes e le saccheo del tresores, e depois, le die dece del mense, entra in le citate e su sancte templo. Secun Josepho (La Guerra del Judeos, libro VI, cap. IV, secs. 5, 8), le romanos incendiava le templo de Herode le die dece del mense quinte (70 E.C.), e depois appuncta que esseva precisemente le mesme die e le mesme mense que le babylonios incendiava le prime templo.

Durante le sequente septanta annos de exilio in Babylonia, iste quinte mense esseva un tempore de jejunos e lamentationes in memoria del destruction del templo de Jerusalem. (Zac 7:3, 5; 8:19.) esseva etiam in le mense de av quando Esdra regresava a Jerusalem, jam re-edificate, pro instruer al judeos in le Lege de Jehovah. (Esd 7:8, 9, 25.)
Afghanistan

**Afghanistan**, officialmente cognoscite como **Republica Islamic del Afghanistan** es un pais, sin accesso al mar, in le cruciamento del Asia Central e Asia Meridional. Illo que borda a Pakistan al est e al sud, a Iran al west, Turkmenistan, Uzbekistan e Tadzhikistan al nord, e China al nord-west. Occupante 652 000 kilometros quadrate, illo es un pais montaniose con planas al nord e al sud-west. Kabul es su capital e le plus grande citate del pais. Le population es de circa 32 milliones, formate principalmente por le gruppos ethnic Pashtuns, Tajiks, Hazaras e Uzbeks.
Se sape que humanos viveva in le region appellate Afghanistan al minus ante 50 000 annos. Le prime colonias human se stabilite illac de forma sedentari ante 9 000 annos, se disveloppante gradualmente in le civilization del Valle del Indo, in le complexo archeologic Bactria-Margiana o civilization de Oxus e in le civilization de Helmand del tertie millennium aEC.

## Etymologia
Afghanistan significa "terra del afghanos". In su uso moderne deriva del parola *afghano*. Le pashtunes comenciava usar le termino afghano como un nomine de se mesmes.

## Historia
Nominate in le antiquitate *Ariana*, le territorio del actual Afghanistan formava parte del Imperio persa achemenide, del regno hellenistic de Bactria, del Imperio Kushan e del Imperio persa sassanide. Post del disparition del regno hellenistic, le pais imbraciava le buddhismo e le hinduismo como religiones. Posteriormente illos esseva displaciate per le zoroastrismo e, plus tarde, se converteva al islam con le arrivata del musulmanes in le anno 636.

## Organisation territorial
Afghanistan es dividite in 34 provincias, cata un con un governator e un capital.

Subdivisiones administrative de Afghanistan:

* Balh
* Bâmyân
* Farâh
* Fâryâb
* 'Gaznî
* Gôr
* ^Gouz^gân
* Helmand
* Konar
* Kundûz
* Qandahâr
Armenia

**Armenia** (armenio: Հայաստան, pronunciate *Hayastan*) es un pais in Asia occidental. Su nomine official es *Hayastani Hanrapetutyun*, "Republica de Armenia." Su capital es Yerevan. Armenia es ubicate al sud del montanias del Caucaso, in le region inter le Mar Nigre e le Mar Caspie, ben que illo non ha frontieras con le mares. Su paises limitrophe son Turchia al west, Georgia al nord, Azerbaijan al est, e Iran al sud.

## Vide etiam
* Lista de artistas armenie

* Linguas de Armenia

* Regno de Armenia (antiquitate)

* Regno Armenie de Cilicia

* Artsakh

* Fund for Armenian Relief

* Antranig

## Ligamines externe

* Armenica.org
* summario del pais in le sito del BBC: https://www.bbc.com/news/world-europe-17398605
Aeromodellismo

(Collectionismo sub Modellismo que tracta del composition de modellos de aeroplanos.)

Le **aeromodellismo** es un hobby con un elevate componente scientific e technic cuje objectivo es designar, construer e facer volar aviones a scala, sia replicas tanto exacte como possibile de alteres existente, sia designate exclusivemente pro aeromodellismo.

Existe differente modalitates de aeromodellismo:
* Volo libere: Modellos que se lancea a mano o impulsate e plana sin controlo o intervention de su proprietario.
* Volo circular: Modellos controlate per un cablo que gira circum su controlator.
* Radiocontrolo: Modellos controlate per signales de radio que transmitte commandos a servomotor que actua super le superficies de controlo.

Secundo lor systema de propulsion o volo, illos pote classificar se como planatores, veleros, de motor de gummas, motor de explosion, o reactores.
Artista

Un **artista** es un persona qui face arte.

Hodie, le majoritate de artistas fluentemente usa medios diverse.

In tempores passate, artistas occidental era generalmente sculptores o pictores.

Vide .
Avalanche

Un **avalanche**, **avalancha** o **lavina**, es le glissata e decadentia de un grande quantitate de nive per le latere de un montania verso valle.
Aquisgrano

**Aachen** o **Aquisgrano** es un urbe in le Region urban de Aquisgrano in Rhenania del Nord-Westfalia in Germania e situate proxime al frontieras nederlandese e belge. Le urbe es celebre pro esser un station thermal favorite depost le Antiquitate, pro le cathedral (un sito de Patrimonio Mundial de UNESCO), e pro haber essite le residentia preferite de Carolo Magne e dunque "capital" del Sacre Imperio Roman. Le restos de Carolo Magne e Otton III se trova in le cathedral. On signava tres tractatos ibi: in 1668, in 1748, e in 2019 le Tractato de Aquisgrano.

## Episcopato
Aquisgrano es le sede del episcopato de Aquisgrano.

## Municipalitates vicin
Municipalitates vicin es Eschweiler, Moresnet, Würselen, Herzogenrath, Roetgen, e Stolberg.

## Ligamine externe
Sito web official 

## Galeria

File:Karte Aachen Stadtbezirke.png|mappa
File:Aachener dom altarraum.jpg|thumb|upright=1.2|Interior del cathedral
Abimelech

Secundo le Biblia, **Abimelech** [a-bi-me-lek] esseva le filio del judice Gideon, e rege del citate de Shechem pro tres annos durante le tempore del judices.

## Referentias
Absalom

In le Biblia, **Absalom** [ab-sa-lom] esseva le filio de David qui comenciava un revolution contra su patre e tentava prender le throno.

## Referentias
Adonijah

In le Biblia, **Adonijah** [a-do-ni-jah] esseva le filio del rege David qui conspirava pro prender le throno quando su patre era circa le morte. Abiathar, le prestre, e Joab, le commandante del armea, le supportava. Quando Salomon deveniva rege ille occideva Adonijah.

## Referentias
Argumento ontologic

Le **argumento ontologic** es un forma de argumento pro le existentia de Deo, particularmente associate al theologo scholastic Anselmo de Canterbury.
Abraham

**Abrah<u>a</u>m** (o **Abr<u>a</u>m**; ex hebreo: אַבְרָהָם *Avraham*; in greco Αβραάμ *Avraám*; in arabe: ابراهيم *Ibrahim*‎) esse un nomine del Oriente proxime (Mesopotamia) portate per un personage fundamental in plure religiones. In particular, Judaismo, Christianismo, e Islam son nominate "religiones Abrahamic" gratias al rolo que Abraham habe in lor libros sacre. Secundo le version mythologic in le Torah, Abraham nasceva in Ur del Chaldeos in le secunde millennio EC, e viveva 175 annos. Le deo Jehovah proponeva un pacto con ille: Abraham recognoscerea Jehovah como su unic deo, offerente le su filio como sacrificio, e le deo darea a Abraham progenie innumerabile e le terra de Canaan. Abraham acceptava, e esse ora recognoscite como un fondator del monotheismo; e le divinitate gratiava su filio (Isaac, secundo le Biblia; sia Isaac sia Ismael, secundo le Koran).

## Referentias
Antillas Nederlandese

Usque 2010, le **Antillas Nederlandese** esseva un parte autonome del Regno del Paises Basse in le Mar Caribe.

Illo consisteva del insulas Aruba (usque 1986), Bonaire e Curaçao, proxime al costa de Venezuela, e al nord, in le Parve Antillas, le insulas de Sancte Eustatio e Saba e le parte meridional del insula de Sancte Martin (le nord pertine al departimento francese de Guadeloupe). Aruba faceva originalmente parte del Antillas Nederlandese, ma separava de illo in 1986 devenir un entitate autonome aparte.

In 2010 se dissolveva le Antillas Nederlandese. Aruba, Curaçao e Sancte Martin son hodie tres del quatro «paises constituente» del Regno del Paises Basse (le quarte pais es le Paises Basse europee). Bonaire, Sancte Eustatio e Saba son municipalitates special del Pais Basse, cognoscite collectivemente como le insulas BES o le Pais Basse Caribe.

## Vide etiam
* Indias Occidental
Aruba

**Aruba** es un insula in le Mar Caribe. Illo es un parte autonome del Regno del Paises Basse. Usque a 1986 illo esseva parte del territorio del Antillas Nederlandese.

## Historia
Discoperite per le explorator espaniol Alonso de Ojeda in 1499, Aruba esseva acquirite per le Paises Basse in 1636. Illo formava parte del Antillas Nederlandese usque 1986; desde iste data illo es un territorio non metropolitan del Paises Basse, con su proprie camera legislative, e postea un pais constitutive del Regno del Pais Basse equal al Pais Basse europee, a Curaçao e a Sancte Martin (parte nederlandese).

## Governamento e politica

Le chef de stato es le actual monarcha del Paises Basse, qui es representate in Aruba per un governator, eligite pro un periodo de sex annos. Le prime ministro forma, insimul con le Consilio de Ministros, le poter executive.
America Central

**America Central** consiste del paises 

* Guatemala
* Honduras
* El Salvador
* Nicaragua
* Costa Rica
* Panama
Africa del Sud

Le **Africa del Sud** es un republica situate al puncto meridional de Africa. Illo adjace a Namibia, Botswana, e Zimbabwe al nord, e a Mozambique e Eswatini al nord-est. Lesotho es un enclave. Illo posseda 2&nbsp;798 km de costas al bordo del Oceanos Indian e Atlantic.
## Linguas
Le Africa del Sud es ben cognite pro su diversitate cultural e linguistic. Dece-un linguas official son recognite in le constitution, de que duo son de origine europee (a saper le anglese e afrikaans, ramificationes germanic del familia indo-europee) e le nove alteres son de origine african (del branca bantu del familia nigero-congolese). Le anglese joca un rolo preponderante in le vita public e commercial del pais, ben que sia solmente le sexte lingua parlate a domo (post le linguas zulu, xhosa, afrikaans, pedi e tswana) secundo le censo de 2001.
## Population
Le grande majoritate del population (79,5%) es african «nigre», divise inter plure gruppos ethnic, de qui le zulus e xhosas son le plus populose. Le Africa del Sud contine le communitates le plus grande de personas europee («blanc», 9,2% del population sudafrican), mesticie («colorate», 8,8%) e asiatic (primarimente indian, 2,6%) in Africa.
Circa le quarte parte del population es 
desempleate e survive con minus de 1,25 $ american pro jorno. Nonobstante, su economia es un del plus grande del Africa. Le ricchessas del pais son distribute multo inequalmente. Le polos urban de Cape Town, Port Elizabeth, Durban e Johannesburg/Pretoria es assatis avantiate economicamente, ma altere regiones stagna in pauperitate relative. Le Africa del Sud es le octave pais exportator del vino le plus importante del mundo. Le sector turistic cresce e es ja importante, gratias al grande beltate natural del pais, su infrastructuras relativemente disveloppate e su interesse cultural.
## Politica
Le Africa del Sud es un republica democratic e constitutional de que le capite del stato (le Parlamento) depende del majoritate del parlamento. Illo es un membro fundator del Union African e possede le economia le plus magne de tote le membros. Es anque un membro fundator del ONU e del NEPAD e un membro del Commonwealth de Nationes, le Systemo del Tractato Antarctic, le Gruppo de 77, le Zono de Pace e Cooperation del Atlantico Sud, le Union Doaner de Africa Austral, le Organisation Mundial del Commercio, le Fundo Monetari International e le G20. Le Africa del Sud es le pais le plus populose del mundo habente legalisate le maritage homosexual trans su territorio integre.
## Sport
Le sports le plus popular del Africa del Sud son football, rugby a 15 e cricket. Le Cuppas del Mundo de tote iste sports ha habite loco in le Africa del Sud: cello de rugby in 1995, cello de cricket in 2003, e cello de football in 2010. Le equipa national de rugby a 15 del Africa del Sud ganiava le Cuppa del Mundo in 2007, e disputa cata anno le tornamento del Tri Nations con Australia e Nove Zelanda.

## Referentias
Algeria

**Algeria** es un stato in Africa del Nord.

## Provincias de Algeria

Algeria es dividite in 58 provincias denominate *wilayas*, 553 districtos denominate *daïras*, e 1541 municipalitates denominate *baladiyahss*. Cata provincia, districto e municipalitate recipe su nomines de su citates capital, le qual es normalmente le citates le plus grande. Secundo le constitution de Algeria, un provincia es un *spatio territorial, le qual possede alicun libertate economic*.
Abstraction

Le **abstraction** [ab-strac-tsi-òn] es le facultate del mente de abstraher o de reproducer le *qualitates* o *proprietates* particular de un objecto, in maniera distincte del objecto ipse, considerante lo, ergo, un objecto a se. Assi nos ha le *ideas abstracte* de dulcor, color, duressa, corage, beltate, que es abstrahite e representate ab le associationes originari, sia pro omitter los del consideration, sia pro considerar los in se ipse. Nemo unquam gustava "le dulcor", ma on pote gustar un cosa dulce; nemo videva "le rubie", ben que on pote vider objectos rubie: nemo videva, gustava, audiva o sentiva "le corage" in un persona, ma on pote vider gente coragiose.

Le ideas abstracte es ergo conceptos que le mente ha de qualitate o proprietate de objectos distaccate del objectos ipse per le medio del abstraction.

## Vide etiam

* Intellecto