open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maladia

Un **maladia** o **morbo** es le stato resultante del conscientia del perdita de homeostasia de un organismo vive, total o partial – un stato que pote occurrer debite a infectiones, inflammationes, ischemias, modificationes genetic, sequelas de trauma, hemorrhagias, neoplasias o dysfunctiones organic. Illo se distingue del infirmitate, que es le alteration damnose del organismo. Le damno pathologic pote esser structural o functional. 

## Definition
Le maladia pote esser un:
* Alteration del sanitate. 
* Passion damnose o alteration moral o spiritual. 
* Anormalitate damnose in le functionamento de un institution, collectivitate, etc.

## Processo
Le medico face le anamnese e examina le patientes cercante signos e symptomas que defini le syndrome del maladia, sollicita le examines complementari conforme su hypotheses diagnostic, pro arrivar a un diagnose. Le passo sequente es indicar un tractamento. 

## Pathologia
Le pathologia es le scientia que studia le maladia e cerca comprender lo. 

## Alicun maladias
Alcun maladias porta le nomine de qui los habeva describite originalmente:
* Maladia de Alzheimer
* Maladia de Bright
* Maladia de Parkinson

## Galeria

File:Gabriel Metsu 002.jpg|Gabriel Metsu: Puero con maladia 


## Vide etiam

* Classification International de Maladias
*
Monoplacophora

**Monoplacophora** es un taxon.

## Nomines
**Classe Monoplacophora**
(ab le greco *mono* = un; *placo* = valva; *phora* = portator )

## Classification
### Rango taxinomic
* classe 

### Supertaxones
* regno  Animalia, phylo Mollusca

### Subtaxones
Se cognosce 11 species del classe **monoplacophora**.

## Description
Se tracta de un gruppo de molluscos exclusivemente marin, illos ha organos seriate repetite.

Illos ha un capite parve mais definite, con tentaculos solmente circa le bucca; illos non ha oculos.

## Vide etiam
* Oceanologia
Microsoft Corporation

**Microsoft** (acronymo in anglese de **Micro**computer **Soft**ware) es un compania in le Statos Unite, fundate e dirigite per William H. Gates III (Bill Gates) e Paul Allen, le prime essente su principal proprietario.

Le compania Microsoft produce le systema de operation appellate Microsoft Windows.

Al initio del anno 1998, Microsoft arrivava a un accordo temporari con le Departimento de Justitia statounitese le qual permitteva al fabricantes de PCs de offerer un version de Windows 95 sin accesso a Internet Explorer. Nonobstante, in maio de 1998 le Departimento de Justitia e vinti statos del Statos Unite presentava demandas contra Microsoft pro supposite practicas monopolistic e pro abusar le position dominante in le mercato pro ruinar le concurrentia. Iste demandas obligava Microsoft a vender Windows sin Internet Explorer o a includer Netscape Navigator, le navigator web de Netscape Communications Corporation, del concurrentia. Le demandas obligava etiam a modificar alcun contractos e le politica de precios. 

In junio de 1998 Microsoft lanceava Windows 98, qui includeva functiones integrate pro acceso a Internet. Al mense sequente Bill Gates nominava Steve Ballmer presidente del compania, qui esseva usque iste tempore le vice-presidente executive, e ille assumeva le carga del supervision del activitates quotidian de Microsoft. 

In 1999 Microsoft pagava 5.000 milliones de dollares al compania de telecommunicationes AT&T Corp. pro usar su systema de operation Windows CE in dispositivos designate pro offerer al consumitores servicios integrate de television per cablo, telephono e accesso rapide a Internet. In plus, le mesme anno, le compania lanceava Windows 2000, un version plus actualisate del systema de operation Windows NT. In januario de 2000 Bill Gates donava su posto de presidente executive (CEO) a Steve Ballmer, un cambio qui le ha permittite de centrar se super le disveloppamento de nove productos e technologias. 

In 2003 inter battalias legal, nove mercatos e imprendimentos, Microsoft es un del companias le plus cognoscite e qui se mantene con un posto privilegiate in le bursa.

## Vide etiam
* Bill Gates
* MS-DOS
* TF1 
* Windows
Michael Faraday

Michael Faraday (1791 - 1867) esseva un physico anglese; un excellente conferentiante, e le fundator del scientia moderne de electricitate.

Faraday esseva nascite al 1791-09-22, proxime a "Elephant &amp; Castle", London. Del etate de 14, ille se mitte in apprentissage como un libro-ligator e durante su septe-anno apprentissage disveloppate un intereste in scientia.

Postea ille inviate a Humphry Davy alcun notos que ille ha facite, Davy emplea Faraday como su assistente. In un societate de classes multo distincte, ille non esseva considerate esser un gentilhomine, e il es dicite que le marita de Davy refusava reguardar Faraday como un equal, e non se associa con ille.

Su labor grandissime esseva con electricitate. In 1821, tosto post Ørsted, le chimico Danese, discoperite le phenomeno de electromagnetismo, Faraday construeva duo apperatos a producer illo que ille appellava rotation electromagnetic: un motion circular continue del fortia magnetic circular circa un filo. Dece annos postea, de 1831, ille comencia su serie grande de experimentos de que ille discoperite induction electromagnetic. Iste experimentos forma le base de technologia moderne electromagnetic.

In labor super electricitate static, Faraday monstra que le carga solmente residite sur le exterior de un conductor cargate, le carga exterior non ha influentia sur alique incluse intra un conductor; iste effeto protegente es usate in que es nunc appellate un cavia de Faraday.

Ille dava un serie succedite de conferentias super le chimia e physica de flammas al Royal Institution, titulate Le Historia Chimic de un Candela; iste esseva le origin del Conferentias de Natal pro personas juvene que es ancora date ibi cata anno.

Le unitate de capacitance, le farad, es nominate in su honor; su pictura ha essite imprimite sur le 20£ nottas del banca britannic.

Le garante e mentor de Faraday esseva John 'Jack Folle' Fuller, qui crate le Professorato Fulleriano de Chimia al Royal Institution. Faraday esseva le prime, e le plus famose, detentor de iste positiona a que ille esseva appunctate pro vita.

Ille mori a su casa a Hampton Court de 1867-08-25.
Memoria

Le memoria es le facultate del mente per le medio del qual nos conserva e reproduce o revive conscientemente omne sorta de experientia mental evenite in le passato. In illo nos distingue duo aspectos: *le retener* e le *rememorar*. Illo accumula le imagines mental e le ideas que reproduce solmente plus tarde, recognoscente los como objectos de un passate experientia.

**Vide:**

* memoria
* intellecto
Mente

Le **mente** [mèn-te] es le insimul del facultates intellectual que permitte al humano cognoscer le realitate, de pensar e de judicar. Sovente illo se contrapone a "corpore".

"Le mente es un activitate consciente de se mesme e non un pur passivitate. Illo es le centro del fortias spiritual ponite in le quadro del Ego. Como centro de fortia, illo es in relation con tote le fortias del universo material e spiritual, e, durante que illo es sensibile, illo es influentiate per iste fortias. Como activitate spiritual, illo cape le impressiones derivate de ille fortias, los organisa in le developpamento organic de se ipse, los converte in cognoscentia consciente e usa iste productos como medios pro transformar altere fortias in correspondente activitates, producente assi nove resultatos. Semper superior al natura e a tote lo que lo circumfere, illo, totevia, "se nutri" del natura, e illo transforma le impressiones de cosas material in factos spiritual coherente con su essentia. In relation al mundo natural e, apparentemente, originate de isto, le mente human se eleva super iste mundo, que governa con le mysteriose poter del libertate" (Brooks).

Multe psychologos subdivide le activitates del mente in tres grande classes:
# Le pensar
# Le voler
# Le sentir (cf. sentimento). 

## Vide etiam
* Psychologia
* Pensamento
* Intellecto
Martinica

**Martinica** () es un insula in le Parve Antillas e un region e  departimento de ultramar de Francia. Su capital es Fort-de France.
Musulman

**Musulman**, **moslem** (mós-), **islamita** o **muslim** es un person cuje credo religiose es le Islam. Le parola **Muslim** significa *un que se submitte *e implica le complete submission al voluntate de Deo. Le musulmanes crede que le natura mesme es islamic, date que illo seque le leges naturales dates per Deo. Assi, un musulman se effortia ad rendir al ordenes de Deo in cata passo del camino. Il non habe distinction facite intre le vita quotidian e le religion o le politica. 

Le credentias basicas del musulmanes es: creder in Deo, lor angeles, lor libros revelate, Lor messageros e le Dia del Judicatura, e affirmation del destino e del Decreto Divin, pro lo bono e lo malo.

Le cinque pilares del islam super le quales se fundamenta le vita de un musulman es:
* Le Testimonio de que non habe quien mere culto salva Dios e que Muhammad es su messagero.
* Establimento del cinque orationes quotidian (Salaah).
* Le pago del zakat, que es generalmente le 2,5% del frugalitates annual pro un homine rich qui labora in le commercio o le industria e le 10% o el 20% del production pro le agricultores. Iste dinero o productos es distribuite inter le povres.
* Abstention de eder, biber e tener relationes sexuales al nocte in le menses de Ramadan (Sawm). 
* Le peregrination (Hajj) al Meca durante le menses de Zul Hijjah, que es obligatori un vice in le vita pro quien habe le capacitate de facer lo.

Le terminologia de appellar al musulmanes "mahometanos", significante "sequitores de Mahoma (Muhammad)", es considerate por istes como incorrecta e insultante quod implica que da culto al profeta Muhammad, contra al principios del mesme Islam. Per le contrario, le termino "cristiano" implica de facite correctamente le culto a Jesus Christo e le creder in lor ideas como divina. Le musulmanes considera ad Muhammad e Jesus ("Isa") como profetas de Deo.

Le civilization musulmana tene plus de quattuordece seculos e es un del plus grandes civilizationes mundiales. Le Philosofia Musulmana Temprana es ampliamente acreditate como le ponte vital intre le civilization greco-romana classica e le europeos del Renacimente. Lo que le europeos appella le "Ephoca Obscura" esseva de facite le epocha aurate del civilization pro le musulmanes e le mesme Islam, que se extendiva rapidamente trans Asia usque China in lor prime decadas de existentia, e posterior plus tardamente a Africa e Indonesia.

Durante iste tempo le principal idioma del religion e le sciencia pro totes le musulmanes esseva le arabe e pro multos esseva etiam le idioma del vita quotidian. Un lista de terminos islamicos in arabe, proporciona definitiones simples del conceptos plus importantes per le que le societate, le religion e le lege es regidos.
Mar Caribe

Le **Mar Caribe** es un parte del Oceano Atlantic. Al nord e al est se extende le insulas del Indias Occidental; al west, le paises de America Central; al sud es le continente de America del Sud. Le Golfo de Mexico jace al nord-west.
Mechanica

Le **mechanica** [me-ká-ni-ka] es le studio del movimentos del corpores physic e del causas de iste movimentos, como fortia e energia. Le mechanica pote esser dividite in le mechanica classic, le mechanica relativistic, le mechanica quantic e le mechanica quantic relativistic. Iste division es dependente del dimension e del velocitate del objectos physic que es studiate. Assi, pro grande objectos o grande distantias, major que approximativemente 10-7 cm, e parve velocitates, minor que approximativemente c/10, ubi c es le velocitate de lumine (~ km/s), le mechanica classic es applicabile. Si solmente le grandor es plus parve, minor que 10-7 cm, le mechanica quantic es applicabile. Si solmente le velocitate es plus grande, major que c/10, le mechanica relativistic es applicabile. Si ambe limites es superate, le mechanica quantic relativistic es applicabile.

Altere divisiones es possibile, dependente del criterio. Assi, si le criterio es le combination de disciplinas differente, nos ha le importantissime mechanica statistic concernente le application del methodos statistic al studios de insimul o multitudes de particulas, assi explicante e deducente tote le leges phenomenologic del thermodynamica. Le insimules usate pro le studio de iste multitudes de particulas son le insimul micre canonic, le insimul gran canonic e le insimul canonic.

Il ha differente formulationes pro le mechanica classic, p.ex. le mechanica newtonian, le mechanica lagrangian e le mechanica hamiltonian. Iste differente formulationes es totevia equivalente in le senso que illos da le mesme solutiones pro calculationes e que le formulationes pote esser mathematicmente deducite le unes del alteres. Nonobstante, formulationes lagrangian e hamiltonian son importante pro formular le mechanica quantic.
 
Le formulation newtonian es basate super le tres leges de Newton e super le notiones de fortia, systema de referentia, movimento relative, velocitate e acceleration. Le prime lege postula que qualcunque objecto mantenera su stato de reposo o de movimento in relation a un systema de referentia inertial si le summa del fortias que age super illo es zero. Le secunde lege postula que le acceleration es proportional al fortia resultante, le massa inertial essente le coefficiente de proportionalitate, isto es

::m \mathbf{a}=m \frac{d^2 \mathbf{x}}{dt^2} = \mathbf{F}(\mathbf{x},t)

ubi **F** es le fortia vectorial, m es le massa scalar e **a** es le acceleration vectorial. Un littera grasse representa un vector (o tensor). In su principio de equivalentia, in 1907, Albert Einstein provava que le massa inertial es equivalente al massa gravitational. Si on defini le momento linear o quantitate de movimento **p** per

::\mathbf{p}=m\mathbf{v}=m \frac{d\mathbf{x}}{dt}

ubi **v** es le velocitate instantanee, in iste caso le secunde lege pote etiam esser scribite como le derivativo del momento con relation al tempore

::\frac{d\mathbf{p}}{dt}=\mathbf{F}

Le tertie lege de Newton postula que le reaction es equal e de direction inverse al action e vice versa. Iste tres leges es sufficiente pro resolver tote le problemas in le normal scala quotidian de grandor e de velocitate.
Martio

In le calendarios gregorian e julian, **martio** es le tertie del dece-duo menses del anno.

## Dies
**[[1 de martio|1]]**
**[[2 de martio|2]]**
**[[3 de martio|3]]**
**[[4 de martio|4]]**
**[[5 de martio|5]]**
**[[6 de martio|6]]**
**[[7 de martio|7]]**
**[[8 de martio|8]]**
**[[9 de martio|9]]**
**[[10 de martio|10]]**
**[[11 de martio|11]]**
**[[12 de martio|12]]**
**[[13 de martio|13]]**
**[[14 de martio|14]]**
**[[15 de martio|15]]**
**[[16 de martio|16]]**
**[[17 de martio|17]]**
**[[18 de martio|18]]**
**[[19 de martio|19]]**
**[[20 de martio|20]]**
**[[21 de martio|21]]**
**[[22 de martio|22]]**
**[[23 de martio|23]]**
**[[24 de martio|24]]**
**[[25 de martio|25]]**
**[[26 de martio|26]]**
**[[27 de martio|27]]**
**[[28 de martio|28]]**
**[[29 de martio|29]]**
**[[30 de martio|30]]**
**[[31 de martio|31]]**
Maio

In le calendarios gregorian e julian, **maio** es le quinte del dece-duo menses del anno.

## Etymologia
Su nomine proveni del dea roman Maia.

## Dies
**[[1 de maio|1]]**
**[[2 de maio|2]]**
**[[3 de maio|3]]**
**[[4 de maio|4]]**
**[[5 de maio|5]]**
**[[6 de maio|6]]**
**[[7 de maio|7]]**
**[[8 de maio|8]]**
**[[9 de maio|9]]**
**[[10 de maio|10]]**
**[[11 de maio|11]]**
**[[12 de maio|12]]**
**[[13 de maio|13]]**
**[[14 de maio|14]]**
**[[15 de maio|15]]**
**[[16 de maio|16]]**
**[[17 de maio|17]]**
**[[18 de maio|18]]**
**[[19 de maio|19]]**
**[[20 de maio|20]]**
**[[21 de maio|21]]**
**[[22 de maio|22]]**
**[[23 de maio|23]]**
**[[24 de maio|24]]**
**[[25 de maio|25]]**
**[[26 de maio|26]]**
**[[27 de maio|27]]**
**[[28 de maio|28]]**
**[[29 de maio|29]]**
**[[30 de maio|30]]**
**[[31 de maio|31]]**
Mense

Le **mense** es un del dece-duo divisiones del anno e un del dece-secunde lapsos de tempore que le Terra consume pro percurrer su orbita circum le Sol. 

Le concepto de mense es basate sur le rotation del Luna circum le Terra. De facto in alicun linguas on pote intervider su etymologia (moon/month in anglese, Mond/Monat in germano, luna/lună in romaniano).

Le intervallo de tempore inter un Nove Luna e le sequente es appellate lunation o mense lunar e su durata media es 29,5305889 i.e. 29 dies, 12 horas, 44 minutas e 2,9 secundas, con fluctuationes que pote attinger 13 horas in plus o in minus.

Le nomines del dece-duo menses del calendario gregorian commun es:
januario, februario, martio, april, maio, junio, julio, augusto, septembre, octobre, novembre, e decembre. Un mense ha normalmente 31 o 30 dies, le februario ha 28 e cata quarte anno 29 dies.
Morte

Le **morte** es le cessation permanente de tote functiones de vita: respiration, pulsation del corde, e activitate cerebral.

Secundo multe religiones, illo es le momento quando le anima sorti definitivemente del corpore.

## Galeria

File:Kuoleman Puutarha by Hugo Simberg.jpg|*Kuoleman puutarha* ("Le jardin del morte"), Hugo Simberg (1906)
File:Animated flower.GIF|Un animation que demonstra le cyclo de vita e morte de un flor


## Vide etiam

* Mortalitate
Malacologia

**Definition:**
:Le ** '' Malacologia '' ** es le scientia que tracta del animales del phylo invertebrate del Molluscos 

**Le plus cognoscite gruppos de istos es:**
* Gastropodos (e.g. limaces)
* Bivalvos (e.g. musculos) 
* Cephalopodos (e.g. calamar, octopode)
Mundo (disambiguation)

**Mundo** pote esser usate como:
# Le planeta Terra
# Qualcunque corpore celeste
# Le systema de cosas create
# Le societate human integre
# Le publico, generalmente
# Un classe o typo de cosas o personas in particular, p.ex. *le mundo del plantas*
# Un quantitate multo grande, p.ex. *un mundo de gratias*
# *in le [[Biblia]]:* Quando traducite per le termino grec *ko'smos*, "mundo" pote significar:
::a. Tote le humanitate, aparte del condition moral o curso de vita
::b. Le circumstantias de vita in le qual nasce e vive un persona.
::c. Le multitudes de humanos qui vive aparte del preceptos moral approbate per Deo.
Malaria

Le **malaria** es un maladia infectiose causate per un de quatro differente typos de parasito del genere *[[Plasmodium]]* (principalmente *[[Plasmodium falciparum|P.&nbsp;falciparum]]*, ma etiam *[[Plasmodium vivax|P.&nbsp;vivax]]*, *[[Plasmodium ovale|P.&nbsp;ovale]]* e *[[Plasmodium malariae|P.&nbsp;malariae]]*). Illo es transmittite per le picadura de un mosquito (*[[Anopheles]]*) infectate o per le transfusion de sanguine ab un donor infectate. Il non ha un vaccination pro prevenir le malaria. Tamen, injectiones septimanal de 300 mg de chloroquina adjuta in le prevention. Le diagnose positive de malaria se face depois trovar un parasito de malaria in le sanguine del persona affligite. Le maladia pote causar fremitos de frigido o febre alte in un persona qui ha essite infectate. Le pluritate de casos de malaria responde ben a tractamentos con *[[primaquina]]* e *[[chloroquina]]* le quales son plus usate nunc que le vetule remedio de *[[quinina]]*. Attaccos de malaria sole recurrer intermittentemente sur un periodo de annos, si le maladia non es curate completemente.

## Vaccination
Post le vaccino /AS01 (GSK), recommendate per OMS in 2021, un secunde vaccino minus costose, R21/Matrix-M (Oxford Universitate), es recommendate in 2023 pro vaccinar infantes in zonas de endemismo.

## Vide etiam
* Febre
Manipulation (disambiguation)

s. f. 
* 1 le manipular, le esser manipulate (mesmo fig.): manipulation de substantias pharmaceutic; manipulation de datos, de novas | manipulation de conscientias, forma de controllo social que consiste in inducer ideas, necessitates etc. per le mass-media | manipulation del patrimonio genetic, (biol.) intervention con medios chimic-biologic apte a producer modificationesi in le characteres hereditari. 
* 2 (fig.) intrico, imbrolio 
* 3 cata uno del practicas que constitue le massotheerapia.

Vide alsi: propaganda honeste o communication
Monotheismo

**Monotheismo** es le doctrina o fide que existe solmente un Deo.

Antonymo: polytheismo

Ab Greco mono- (singule) + theos (deo).

## Vide etiam
* Religion
* Atheismo
* Judaismo
Manierismo

**Manierismo** es un termino que durante longe tempore ha essite le principal denomination de un stilo de arte italian o de inspiration italian del seculo XVI inter circa 1525 e circa 1580. Le stilo que sequeva le Alte Renascentia se appella le Renascentia Posterior o Manierismo. In le pictura le emulation de Michelangelo e de Rafael Santi es considerate como essential; in le poesia, Petrarca e Dante vale como le grande exemplos. In ultra, le manierismo ha recipite in le linguage commun le significato plus ample de artificialitate o de affectation, applicabile a innumerabile subjectos.
Manicheismo

**Manicheismo** esseva un religion persian fundate per Mani (o Manes, circa 216-276), characterisate per le dualismo inter ben e mal como entitates equal, e le promotion del ascetismo. Un fusion de Marcionismo e Gnosticismo persian.
Metaphysica

**Metaphysica**
## Etymologia
Ab le gr. *metà tà physikà*, depost le [libros super] le natura.
## Definition
* *Metaphysica* es un parola composite. Illo esseva usate, pro le classification del philosopho grec Aristoteles in le bibliotheca de Andronico de Rhode que "depost le libros sur le natura", habeva collocate le tractatos super le "philosophia prime", relative al prime principios e causas ultime del realitate. Iste termino, postea, se modificava e veniva a significar le principios transcendente del natura sensibile e le fundamentos del esser in general. Iste significato es ancora hodie in grande parte acceptabile.
* Le transformation subite durante le historia del maniera de conciper iste principio del esser, comportava alsi le transformation de differente manieras de conciper lo que on voleva intender pro metaphysica.
* Depost le critica radical al qual Kant subponeva le metaphysica in su libro: "Le critica del ration pur", le philosophia del 19e e 20e seculo poneva in dubita le possibilitate ipse de un metaphysica in general, sin que le pensamento philosophic poteva renunciar completemente, usque nunc, a presuppositos de ordine metaphysic.
## Vide etiam
* Ontologia
Ministerio del laicos

Le **ministerio del laicos** es le ministerio christian exercitate per le integre populo de Deo, e non solmente per le clero consecrate. Simile a **sacerdotio universal**.

Le **sacerdotio universal** es le sacerdotio de tote le credentes. Le doctrina que affirma que omne christiano es un sacerdote proque Christo es su unic intermediario con Deo Patre.
Marcionismo

**Marcionismo** esseva un heresia del Christianismo del secunde seculo A.D. characterisate per un stricte ascetismo e le rejection de partes del Biblia. Fundate in 144 A.D. per Marcion de post su excommunication del Ecclesia christian. Illo presenta un typic promotion gnostic del dichotomia inter un supponite Deo-de-ira del Vetule Testamento, contra un Deo-de-amor del Nove Testamento. Le marcionismo acceptava solmente le evangelio secundo Luca e le epistolas de Paulo. Como movimento, illo esseva absorbite per le Manicheismo in le Europa del 7e seculo. Compara: Manicheismo.
Metanarration

**Metanarration** es concepto postmoderne de un conto que ha un appello universal e non denega le concepto de veritate de quicunque. Fundamentalmente, interpretar un scripto subjectivemente pro significar quecunque tu vole que illo significa in un date situation e secundo le proprie personal predilectiones. Connectite a: Postmoderne, Deconstructionismo.
Modernismo

Le **Modernismo** en su definition plus large, es le practica, character o pensamiento moderne. Plus specificamente, le parolas describe le movimento modernista, su conjuncto de tendentias cultural e de movimentos cultural associate, originate in le fin del sculo XIX e principios del XX in le societate occidental.

## Modernismo religiose
Le **Modernismo** es le rationalismo del 17e seculo que culminava in le 1800 in le negation del possibilitate del supernatural. Illo repulsava le Biblia como divin e inerrante, e substitueva le Christianismo con le scientias moderne e systemas politic altruistic. Essentialmente hic le homine es su proprie salvator.
Monogenese (disambiguation)

**Monogenese** significa "origine singule". Illo ha essite usate in varie contextos como un antonymo pro polygenismo, o "origine multiple".

## Anthropologia
In le seculo 19, le termino *monogenismo* esseva usate pro referer al theoria, supportate per le interpretationes tradicional del Biblia, que le integre racia human habeva solmente un copula originari de parentes. In contraste, le polygenistas argumentava que le differente racias ha essite create separatemente in differente placias del mundo.

Iste disputa evolveva in le debatto super le *hypothesis del singule origine*.

## Linguistica
In linguistica, *monogenismo* refere al theoria que tote le linguas deriva de un singule lingua proto-mundial, como opponite al vista que le linguas pote haber evolvite independentemente in plus que un occasion.
Mishnah

**Mishnah** [mi-sh-nà] (ab *shanà*, repeter; significa "repetition") indica originalmente le dotrina del Lege a repeter oralmente, distincte ab le Lege scribite. Iste concepto, plus tarde, deveniva un expression technic pro indicar le derecto customari del Judaismo post-exilic, developpate se extra le Torah e definite, finalmente, canonic. Le Mishnah constitue le nucleo del Talmud babylonic e palestinese. Illo es subdividite in 6 series (*sedarim*), con 63 tractatos.
Mysterios

Le **mysterios** o **religiones mysteric** (greco: *mystérion* [mysterio, secreto]) es le cultos secrete, multo numerose in le epocha hellenistic, accessibile solmente al initiatos, le si-dicite "mista", al quales se communicava le redemption e le ingresso in le mundo immortal del divinitate.

Inter le plus importante cultos mysteric es a rememorar le culto grec de Dionysio (Baccho), le mysterios de Iside e Serapide, que veniva del Egypto; le culto syriac de Adonis, illo del gran matre Cybele e de Atti, que veniva del Asia Minor, e le mysterios del deo del lumine Mithra de origine persian.

Le deos honorate in le mysterios es, in origine, divinitates natural in cuje morte e resurrection se respecula le rhythmo del vegetation, e ergo del saisones e del generationes. In le celebrationes cultual, le *mista* obtene de participar al sorte del divinitate. durante que le culto mysteric non pretendeva alicun exclusivitate pro lor sequitores, on poteva se initiar a plure cultos in le mesme tempore, pro obtener le major quantitate possibile de fortia vital divin.

## Vide etiam
* Hellenismo
Modalismo

Un heresia trinitari (que surgeva in le tertie seculo A.D.), le qual tracta le tres personas del Trinitate como differente "modos" o "modalitates" del Esser divin. Un approche typicamente modalista es considerar Deo active in le creation como Patre, in le redemption como Filio, e in le sanctification como Spirito Sancte.

Vide: Sabellianismo, Monarchianismo, Patripassianismo.
Miraculo

Miraculos. Opera supernatural de Deo extra le causas secunde. Categorias general include: miraculos de salvamento, miraculos de donos, miraculos de resanamento, miraculos del natura, etc.
Monty Python

**Monty Python** es un historic gruppo comic britannic, componite per John Cleese, Terry Jones, Eric Idle, Michael Palin, Graham Chapman, e Terry Gilliam. Gilliam faceva le animation usate in certe segmentos; le altere membros scribeva le comedia e jocava le rolos principal, sovente con Gilliam e le actrice Carol Cleveland in rolos additional.

Illes comenciava lor activitate in television in 1969 con le serie *Monty Python's Flying Circus* e illes passava postea al cinema. Lor comicitate es basate sur un iconoclastia disfrenate (ni le officiales public ni le gente commun ni mesmo le Regina ipse se salva de lor satira corrosive), sur surrealismo e le gusto pro lo absurde. Post le morte de Chapman, le alteres sequeva post le annos 1980 carrieras separate.
Neolatino

**Neolatino** es un lingua auxiliar international elaborate per André Schild.

## Citato
:André Schild elaborava un lingua auxiliar que ille appellava Neolatino. Postea ille esseva le prime secretario general del Union Mundial pro Interlingua. Ille produceva un manual e concise dictionarios german de Interlingua e preparava un dictionario germano-interlingua plus extensive.

Fonte: *Discussiones de Interlingua* per Alexander Gode, p. 72
Nucleo (disambiguation)

Un **nucleo** pote esser:
# In le chimia, le nucleo de un atomo.  Vide: nucleo atomic.
# In le biologia, le nucleo de un cellula.  Vide: nucleo (biologia).
# In le informatica, le parte central e fundamental de un systema de operation.  Vide: nucleo (informatica) o kernel.
# In le algebra, un insimul del punctos que es annullate per un homomorphismo.  Vide: nucleo (algebra) o kernel.
Nucleo atomic

Le **nucleo atomic** es le parte central de un atomo, ubi se concentra practicamente le totalitate de su massa. 

Illo es formate per protones e neutrones que se mantene unite per medio del 
interaction nuclear forte. Le quantitate de protones in illo mesmo determina 
le elemento chimic al que illo pertene. Le nucleos atomic 
con le mesme numero de protones ma distincte numero de neutrones se denomina 
isotopos.

## Vide etiam
* kernel
* Tabella periodic del elementos
Nucleo (informatica)

Le **nucleo** es un programma informatic qui es le componente essential de un systema de operation con controlo complete super toto in le systema. Super le majoritate de systemas, illo es un del prime programmas cargate postea poner le computator in marcha (postea le initiocargator). Illo tracta le resto del initiation assi que le requestas de entrata e sortita de software, traducente illos in instructiones processante datos pro le unitate de tractamento central. Illo tracta le memoria e hardware como clavieros, monitores, imprimitores, e altoparlatores.

Le codice critic del nucleo es usualmente cargate in un area protegite del memoria, le qual lo impedi a esser scribite ancora per applicationes o altere, plus partes minor del systema de operation. Le nucleo exeque su labores, como executar processos e tractar interruptiones, in su spatio. In contrasto, toto iste que un usator face es in su spatio: scriber texto in un editor de texto, executar programmas in un interfacie graphic, et cetera. Iste separation impedi le dato del usator e le dato del nucleo de interferer le un le altere e de causar instabilitate e relentamento.

Le interfacie del nucleo es un strata de abstraction basse. Quando un processo face requestas del nucleo, illo es appellate un appello de systema. Le designos de nucleo differe in como illos administra iste appellos e ressources de systema. Un nucleo monolithic executa tote le instructiones del systema de operation in le mesme spatio de adresse pro velocitate. Un micronucleo executa le majoritate del processos in spatio del usator pro modularitate.
Numismatica

Le **numismatica** es collectionismo consistente in recompilar e classificar monetas per paises de origine o themas.
E (constante mathematic)

Le **constante de [[John Napier|Napier]]**, anque appellate **numero de [[Leonhard Euler|Euler]]**, es un del constantes fundamental del Mathematica, representate per le littera latin **e**, ha le valor approximate de 2,7182818284590..., definite como:

: e = \lim_{n \to \infty} \left( 1 + {1 \over n} \right) ^n
Netscape Communications Corporation

**Netscape Communications Corporation** esseva le lanceator del navigator del web Netscape Navigator.
Illo esseva originalmente Mosaic Communications Corporation, fundate per Marc Andreessen e James H. Clark.
Illo lanceava su actiones in le mercato de actiones le 9 de augusto 1995, initiava le projecto Mozilla in januario 1998, e deveniva parte de AOL (America Online) in novembre 1998.

## Vide etiam
* Mosaic (navigator del web)
* Mozilla

## Ligamines externe
* Un lista de eventos capital in le historia de Netscape: http://doppelkarte.org
Novembre

In le calendarios gregorian e julian, **novembre** es le dece-prime del dece-duo menses del anno.

## Dies
**[[1 de novembre|1]]**
**[[2 de novembre|2]]**
**[[3 de novembre|3]]**
**[[4 de novembre|4]]**
**[[5 de novembre|5]]**
**[[6 de novembre|6]]**
**[[7 de novembre|7]]**
**[[8 de novembre|8]]**
**[[9 de novembre|9]]**
**[[10 de novembre|10]]**
**[[11 de novembre|11]]**
**[[12 de novembre|12]]**
**[[13 de novembre|13]]**
**[[14 de novembre|14]]**
**[[15 de novembre|15]]**
**[[16 de novembre|16]]**
**[[17 de novembre|17]]**
**[[18 de novembre|18]]**
**[[19 de novembre|19]]**
**[[20 de novembre|20]]**
**[[21 de novembre|21]]**
**[[22 de novembre|22]]**
**[[23 de novembre|23]]**
**[[24 de novembre|24]]**
**[[25 de novembre|25]]**
**[[26 de novembre|26]]**
**[[27 de novembre|27]]**
**[[28 de novembre|28]]**
**[[29 de novembre|29]]**
**[[30 de novembre|30]]**
Nominalismo

Le **nominalismo** parlante strictemente, es le theoria del cognoscentia in opposition al realismo. Iste termino, tamen, es ancora occasionalmente usate pro referer se al via moderne. New Age es un sorta de Postmodernismo popular. Connectite a: Postmodernismo, Nove Pensamento).
Neo-evangelicalismo

**Neo-evangelicalismo** o **nove evangelicalismo** (A. "New Evangelicalism") es un movimento religiose que emphatisa le amor supra omne doctrina. Simile a: Theologia relational, **Religion experiential**, Pietismo. Compara Fundamentalismo. Contrasta con Christianismo confessional.

Le **religion experiential** es le religion fundate super experientias e sentimentos, plus tosto que super un san doctrina.
Nove Pensamento

**Nove Pensamento** (in anglese: *New Thought*) era un philosophia del prime parte del annos 1900, le qual diceva que cata individuo debe esser loyal al veritate como ille lo percipe.

## Vide etiam
* New Age
* Postmodernismo
Nomine

Un **nomine** grammatical es un substantivo usate pro identificar alco.

Un **appellativo** (ab le latino *appellare* = 1. Adressar se a, apostrophar; 2. exprimer se, nominar) es un nomine commun, un substantivo que es usate pro indicar le qualitates de un persona.
Numero de telephono

Un **numero de telephono** es le numero que on formula in le telephono pro contactar un altere telephono specific.
:*Il ha, plus o minus, regulas super le formation de numeros telephonic.*

## Vide etiam

*112
Naturalismo

**Naturalismo** esse le credentia que perveniva al culmine de su popularitare in le ultime parte del annos 1800 e prime parte del 1900, que assere que causas natural pote explicar tote le phenomenos physic, e que tote le evenimentos supernatural es totes mythologic. Simile a Modernismo.
Oceanographia

Le **Oceanographia** [o-tse-a-no-gra-'fia], anque appellate **oceanologia** o **scientia marin**, es le studio del oceanos del Terra e lor ecosystemas interligate e lor processos chimic e physic. 

## Divisiones

* le geologia marin, includente le tectonica de plattas e altere studio del fundo oceanic;
* le oceanographia physic, que se concerne del attributos physic del oceano (tales como su structura thermico-salin e su currentes);
* le oceanographia chimic, le studio del chimia del oceano;
* le oceanographia biologic (considerate per alcunos como un parte del biologia marin), le studio del flora e fauna del oceano;
* e le oceanographia meteorologic, que se concerne del interactiones inter le atmosphera e le oceano.

## Historia
Le oceanographia comenciava como un scientia proprie in 1872, quando C.W. Thomson e John Murray partiva pro le expedition del Challenger (1872-76). Durante iste tempore, varie nationes comenciava comprender que, viste le importantia del oceano pro le commercio, investimentos in le studio del oceano esserea beneficente. Varie nationes (e individuos e institutiones) inviava expeditiones assi como institutiones oceanographic esseva create. 

Le prime organisation oceanographic international esseva create in 1901 sub le nomine Consilio international pro le exploration del mar.
## Galeria

File:Oceanic_Currents_Map.jpg|thumb|310 px|Mappa mundial de currentes oceanic

## Vide etiam
* Harald Sverdrup
* Hydrographia
* Resonantia de marea
* Bentos
* Climatologia
* Ichthyologia
* Necton
* Plancton
Curlie

**Open Directory Project** (ODP), anglese pro "projecto de catalogo aperte", etiam cognoscite como dmoz.org  (abbreviation de directory.mozilla.org ), es un catalogo massive de ligamines del World Wide Web, proprietate de AOL Time Warner. Illo es construite e mantenite per un communitate de editores-voluntarios: le participation es "aperte" al publico. Le contento del catalogo es disponibile liberemente sub certe conditiones stipulate in un licentia.

## Ligamines externe
* DMoz in Interlingua: http://dmoz.org/World/Interlingua/
Organic (disambiguation)

**Organic** es:
* In biologia:
*# Dicite de un corpore que ha disposition o aptitude pro viver. Vide: Organismo.
*# Referentia a un organo o al organos de un tal corpore. Vide: Organo (anatomia).
* In chimia, qualitate del substantias que ha como componente constante le carbon, in combination con altere elementos, principalmente hydrogeno, oxygeno e nitrogeno. Vide: Substantia organic.
* In medicina, categoria de symptomas que altera pathologicamente le organos, in contraposition a functional. Vide: Symptoma organic.
* Dicite de corporationes o entitates flexibile e pauco hierarchic, o a lor functiones o exercitios. Vide: Organisation organic.
* Lo que ha harmonia o consonantia. Vide: .
Organo (disambiguation)

Le parola **organo** pote haber le sequente significatos:
# In anatomia, un structura dotate de un o varie functiones, formate per diverse texitos. Vide: Organo (anatomia)
# Instrumento musical de vento. Vide: Organo (musica)
# Cata un del partes de alco que realisa un function specific. Vide .
OTAN

Le **Organisation del Tractato del Atlantico Nord**, abbreviate **OTAN** o **NATO**, es un allantia defensive inter nationes nordamerican e european.  
## Scopo
Le principio de OTAN es defensa mutual:  un attacco contra ulle membro esse considerate un attacco contra tote le membros.  Le union esseva formate in le Tractato del Atlantico Nord le 4 de april 1949.  Illo es basate in Brussel, Belgica.  Hodie, OTAN habe 28 membros, e 22 altere nationes que participa in su "Association del Pace."  Le nationes de OTAN expende 70 % del expensas militar in le mundo.
## Historia
Le OTAN esseva create post que le Secunde Guerra Mundial pro opponer le potentia crescente del Union Sovietic.  Post que le guerra corean, le OTAN deveniva un coalition permanente, con un nove structura militar ducite per le Statos Unite. Post le inclusion de Germania Occidental in 1955, OTAN inspirava le Pacto de Varsovia in 1955, initiante le "guerra frigide". Le poter de OTAN que combatter un invasion sovietic esseva un thema de discussion frequente; dubitas de Francia in le capacitate de OTAN initiava su scopo de obtener armas nuclear, e eventualmente, su partita in 1966.

Post que le destruction del muro de Berlin in 1989, OTAN interveniva in le guerra de Yugoslavia, le prime action per OTAN.  Politicamente, le relationes con le previe membros del pacto de Varsovia meliorava al puncto in que alcun membros jungeva al OTAN, inter 1999 e 2004. Le sol usage del articulo 5 del Tractato del Atlantico Nord esseva in 2001, invocate per le Statos Unite pro adjutar in su defensa. Articulo 4 del tractato ha essite usate tres vices per Turchia: le prime tempore in le guerra de Iraq, e duo vices in le guerra civil de Siria.

## Nationes
* 1949:  Belgica, Canada, Danmark, Francia, le Paises Basse, Islanda, Italia, Luxemburg, Norvega, le Regno Unite, Portugal, e SUA.
* 1952:  Grecia e Turchia.
* 1955:  Germania Occidental.
* 1999:  Hungaria, Polonia, e le Republica Chec.
* 2004:  Bulgaria, Estonia, Lettonia, Lituania, Romania, Slovachia, e Slovenia.
* 2008:  Albania e Croatia.
* 2020:  Macedonia del Nord.

## Vide etiam
* Pacto de Varsovia
* Union Europee
Organisation del Statos American

Le **Organisation del Statos American** (**OSA**) es un organisation governamental international formate per le statos del Americas del Nord e del Sud pro le protection del securitate e interesses mutue.
Oxygeno

**Oxygeno** (symbolo **O**) es le elemento chimic de numero atomic 8. 
In su forma molecular, O2, illo es un gas a temperatura ambiente. 
Illo representa circa 20% del composition del atmosphera 
terrestre.

Oxygeno es un del elementos le plus importante del chimia organic e participa de forma multo importante in le cyclo energetic del esseres vive. Tote le gasose oxygeno terren es produite per le flora via le processo de photosynthese e illo consummate per le fauna via le processo de respiration. Secundo le biologos, le presentia de tal oxygeno a un planeta esserea un signo forte que il ha vita illac. 

Illo es un gas incolor, inodor e insipide. 

Il etiam existe un forma molecular formate de tres atomos de oxygeno, O3, denominate ozono.

Un atomo de oxygeno combinate con duo de hydrogeno forma un molecula de aqua (H2O).
Obstetricia

**Obstetricia** es le parte del medicina que tracta del gestation, e le parto.

## Vide etiam
* Gynecologia
Octobre

In le calendarios gregorian e julian, **octobre** es le decime del dece-duo menses del anno.

## Etymologia
Illo esseva originalmente mense numero octo in le calendario roman.

## Dies
**[[1 de octobre|1]]**
**[[2 de octobre|2]]**
**[[3 de octobre|3]]**
**[[4 de octobre|4]]**
**[[5 de octobre|5]]**
**[[6 de octobre|6]]**
**[[7 de octobre|7]]**
**[[8 de octobre|8]]**
**[[9 de octobre|9]]**
**[[10 de octobre|10]]**
**[[11 de octobre|11]]**
**[[12 de octobre|12]]**
**[[13 de octobre|13]]**
**[[14 de octobre|14]]**
**[[15 de octobre|15]]**
**[[16 de octobre|16]]**
**[[17 de octobre|17]]**
**[[18 de octobre|18]]**
**[[19 de octobre|19]]**
**[[20 de octobre|20]]**
**[[21 de octobre|21]]**
**[[22 de octobre|22]]**
**[[23 de octobre|23]]**
**[[24 de octobre|24]]**
**[[25 de octobre|25]]**
**[[26 de octobre|26]]**
**[[27 de octobre|27]]**
**[[28 de octobre|28]]**
**[[29 de octobre|29]]**
**[[30 de octobre|30]]**
**[[31 de octobre|31]]**
Omniscientia

**Omniscientia**: le capacitate de haber omne cognoscentias. In le judaismo e le christianismo, Deo cognosce toto lo que es passate, presente, e futur.
Opera (disambiguation)

**Opera** [ó-pe-ra], (ab le latino *opera* pro "**labor**", "**travalio**", "**obra**" o un "**opus**"), pote esser:

* Opera (musica): un drama musical con tote le, o le majoritate del, dialogo in forma cantate al accompaniamento de un orchestra.
* Opera (arte): le producite pro arte.
* Opera (litteratura): un libro o un publication.
* Opera (softwere): un navigator web.

## Vide etiam
* Theatro
* Zarzuela
Opportunitate universal

**Opportunitate universal explicite** es le heresia que assere como omnes habera aliquando le chance explicite de creder in Cristo, mesmo de post le morte. Rationalisate sur le base de 1 Petro 3:19. Isto contradice Mattheo 25:46 e altere versettos que describe – sin qualification o ecception le punition eterne pro le reprobatos in le vita de post le morte. Simile: Gratia commun efficiente.
Ontologia

**Ontologia** (ab le gr. *on*, lo existente, lo que es) es dicite in philosophia del doctrina del esser (de lo ontologic) o le doctrina de lo existente. Illo se occupa del cognoscentia del structuras del esser, del homine e del mundo, e tange alsi le problemas del metaphysica. Como scientia philosophic super le fundamentos del esser, se pote facer lo remontar al plus antique pensatores grec (presocratic) que, le primes, essayava de dar un responsa al problema del esser con lor doctrinas sur le principio (*arché*) del cosas. Plures es le systemas ontologic que esseva construite durante le historia del philosophia, p. ex. illos de Platon, Aristotele, Sancte Thomas de Aquino, Christian Wolff. In le seculo 20e Martin Heidegger, in su obra fundamental *Sein und Zeit* (Esser e tempore) (1927), essayava un nove fundation del ontologia e developpava un analyse del existentia human in le senso de un ontologia existential. In le 19e seculo, le Neoscholastica catholic essayava un renovamento del ontologia thomista. Le theologia evangelic, in vice, in particular Karl Barth etc. contesta le possibilitate de applicar le ontologia al theologia.

## Ligamines externe
*   International Ontology Congress
* Ontologia in anglese
Origenes

**Origenes** (c. 185-254; [o-rí-ge-nes]; ) esseva un episcopo grec qui inseniava contra heresias in Alexandria de Egypto. Ille es considerate per plure catholicos roman e orthodoxos oriental como un patre del Ecclesia.

## Vide etiam
* Patristica
Omnipresentia

**Omnipresentia** es le qualitate de Deo pro le qual Ille es presente ubicunque in le universo in le mesme tempore, etiam Ille es distincte de Su creation. 

Illo es etiam appellate **ubiquitate**: le notion que Deo es ubique, in omne locos, in le mesme tempore.
Otto Jespersen

**Jens Otto Harry Jespersen** (Randers, 1860-1943), philologo e linguista danese.

Professor de lingua e litteratura anglese in Copenhagen 1920-1921, proponeva un lingua international e publicava su proprie projecto titulate *[[Novial]]*.

Ille publicava su libro *[[Fonetik]]* le qual esseva traducite al germano in duo libros *Lehrbuch der Phonetik* e *Phonetische Grundsfragen* 
Ille anque publicava numerose libros in re le grammatica e phonetica del anglese.
Onomatopeia de animales

vide intra: Onomatopeia
vide extra: Sonos del Animales del Mundo  (in English)

Que face le animales international? Sonos de animales in Interlingua.

Sonos que require extra datos:

;**PAPAGAI** (critar?): en:squawk de:krächzen se: pt: it: fr: es: ...

;catto (ronronar): **ronronron...** en:purrr....
;cavallo (le sonos del ungulas): en:clip-clop pt:pocotó, pocotó, pocotó...
;elephante (trompettar, trompar): **prrraaaahhh** (forsan)
;hyena (rider): **ha, ha, ha** (e/o **he, he, he**)
;leon, tigre (rugir): (forsan **rahr**)
;leon, tigre (grunnir): **gggrrrrrrr....**

Sonos stabile (non require datos):

le anate cuacca: **cuac, cuac**
le ape susurra: **bzzzzzzz....**
le asino face i-ha: **i-ha, i-ha**
le ave pipa: **piu piu**, **twit twit**
le can latra: **hau, hau**
le capra bala: **meeeeeee....** (o **baaaaaaaa....**)
le catto miaula: **miau**
le cavallo hinni: **hiiiiiii ha ha ha**
le columba e pipeon face gu gu: **gu gu**
le corvo coaxa: **kra, kra** (o **kar, kar**)
le cucu face cucu: **cucu, cucu**
le galletto pipa: **pip, pip**
le gallo de India face glu-glu: **glu, glu, glu** pt:glu-glu-glu
le gallo face le eveliation del gallo: **kikirikiiii** (o **cucuricuuuu**)
le lupo ulula: **auuuuuuuu....**
le mus pipar, stridula: **pip pip**
le oca o ansere face ga ga: **ga, ga, ga**
le ove bala: **meeeeeee....** (o **beeeeeeee....**) pt:bééééééé
le porco face oink: **oink, oink**
le pulla face co-co-co: **co, co, co** (o **coc, coc**) pt:có-có-có
le rana coaxa: **cua, cua** (o **cuac, cuac**)
le serpente sibila: **ssssssss....**
le simia face i-i-i: **i-i-i**
le uluco ulula: **hu, hu**
le vacca mugi: **muuuuuuu....**
Politica

**Politica** ( [po-lí-ti-ka]) es le scientia e le arte del governamento del nationes.

### Etymologia
Del greco ancian "polis" (= urbe, citate) e "ica" (suffixo = studio).

## Vide etiam
* Governamento
* Nation
* Pais
Pagina initial

In le World Wide Web, un **pagina initial** o **pagina principal** () es le puncto de partita, o radice, de un sito del web, un gruppo de paginas logicamente correlate.
Le pagina initial usualmente include information basic super le thema de toto un sito, e ligamines a altere paginas connexe.

Le major parte del navigatores del web permitte que un URL specific sia designate como le pagina initial del navigator. Le pagina del web a esser automaticamente recuperate in le lanceamento del navigator.

Durante le decennio de 1990, multe personas usava le termino *pagina initial* pro referer se a un pagina que contineva informationes personal super un individuo. Iste idea de pagina initial gradualmente es supplantate per le definition plus correcte, supra.

## Vide etiam
*