open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Euphemismo

Un euphemismo es un parola o expression innocue usate in loco de un altere considerate offensante o que suggere qualcosa de desagreabile. Alcun euphemismos es intente a facer ridere, mentre que alteres utilisa terminos insipide pro conceptos que le usator desira minimisar. Euphemismos pote esser usate pro maskara blasphemias o referer se a topicos que alcunes considera tabu como invaliditate, sexualitate, excretion, o morte de un maniera cortese.

## Etimologia
Euphemismo veni del parola grec euphemia (εὐφημία) que refere al uso de "parolas de bon augurio"; es un composto de eû (εὖ), significante "bon, ben", e phḗmē (φήμη), significante "discorso profetico; rumore, conversation". Eupheme es un reference al spirito greco femenine de parolas de elogio e positivitate, etc. Le termino euphemismo mesme esseva usate como euphemismo per le antiques grecos, con le significato "tenere un sacro silentio" (parlar ben per non parlar al tot).

## Scopo

#### Evitamentos
Le rationes pro usar euphemismos varia secundo le contexto e intention. Le euphemismos es communemente usate pro evitar addressar directemente themas que pote esser considerate negative o embarassante, p.ex. morte, sex, functiones corporal excretori. Illos pote esser create pro scopos innocente e ben-intentionate o malevole e cinice, intentionatemente pro deceper e confunder.

### Mitigation
Euphemismos anque es usate pro mitigar, adoucir o minimalisar le gravitate de injusticias a grande scala, crimines de guerra, o altere eventos que merita un patrono de evitamento in declarationes official o documentos. Pro exemplo, un ration pro le relative raritate de evidentia scripte que documenta le exterminationes in Auschwitz, relative al lor enorme quantitate, es "directivas pro le processo de extermination obscure in euphemismos bureaucratic". Un altere famose exemplo de isto es durante le invasion russe de Ucraina in 2022, quando le presidente russo Vladimir Putin appellava le invasion "operazione militar special" in su discurso initiante le invasion.

Euphemismos es alicunde usate pro mitigar le opposition a un move politic. Secundo le linguista Ghil'ad Zuckermann, le prim-ministro israelian Benjamin Netanyahu usava le item lexical hebraic neutre פעימות (peimót) ("battimentos (del cor)") in vice de נסיגה (nesigá) ("retiro") pro referer al stadios in le retractions israelian del Cisjordanie (vide Memorandum de Rio Wye), pro minimalisar le opposition de israelianes de dextral a tal move.: 181  Le elemento lexical פעימות peimót, que literalmente significa "battimentos (del cor)", es assi un euphemismo pro "retiro".

### Rhetorica
Euphemismo pote esser usate como strategia rhetorica, in tal caso su scopo es cambiar le valentia de un description.
Exordio

Le **exordio** in literatura es le prime parte de un discurso, o parte initial de un obra litterari que habe pro su objecto introducer el receptor in le tema a tratar. Il es le function de capturar o attraher le atention del lector.
Existentialismo

**Existentialismo** es un currente philosophic initiate per Heidegger e Jaspers, in le qual on da major importantia a "exister" in vice de "esser". Illo habeva un aspecto litterari del qual le maxime exponentes esseva Camus (Argelia, 1913-1960) e Sartre (Paris, 1905-1980).
Etymologia

Le **etymologia** [etimolo'gia] (ab le latino *etymologĭa* e iste ab le greco *ἐτυμολογία*) es le studio del historia del parolas.

Le studio del etymologia adjuta a comprender le significato del parolas, a ampliar le vocabulario e meliorar le orthographia. Usante textos etymologic, le etymologos tracta de saper quando e como un parola esseva incorporate o evolveva usque le lingua actual e qual transformationes illo ha experimentate.

## Vide etiam
* lingua grec
* lingua latin
Epos

Un **epos** ([é-pos]) o **epopeia** ([e-po-pé-ya]) es un poema epic extense basate in succesos heroic (p.ex. le *[[Odyssea]]*, o le *[[Araucana]]*). Illo debe normalmente haber un character narrative e un stylo elevate o heroic.

## Historia
### Epopeias antique
Le epos le plus ancian es *Le epos de [[Gilgamesh]]*, scribite in le lingua akkadian in le secunde millennio avante nostre era.

Traditionalmente, le epopeias classic (grec o latin) esseva scripte in hexametros dactylic. Le obras de Homero, le *[[Iliade]]* e le *Odyssea*, son le plus famose e le plus antique de iste typo, ma altere poemas continuava le historia de Troia (celles del "cyclo epic" grec, o del *[[Eneide]]* de Vergilio) o tratava tal themas que le Septe contra Thebas (le *Thebaide* de Statio, inter alteres), Jason e le Argonautas (le *Argonautica* de Appolonio de Rhodos), mythologia (le *Metamorphoses* de Ovidio o le *Dionysiaca* de Nonno), o mesmo le historia roman (le *Pharsalia* de Lucano).

Le epopeia es etiam un forma importante de litteratura religiose in India. Le duo magne epopeias de sanskrito classic, le *[[Ramayana]]* e le *[[Mahabharata]],* ha un significantia cultural immense. Traductiones de istes, como le *Ramcharitmanas* de Tulsidas (que trata del eventos del *Ramayana* in awadhi) o le traduction marathi del *Mahabharata* per Moropant ha attingite le stato de classicos in le linguas vernacular de lor composition. Le cinque magne epopeias del periodo classic de litteratura tamil ha un stato comparabile a istos e son multo plus ancian.

### Epopeias medieval
*[[Beowulf]]*, *David de Sasun*, *[[Shahnameh]],* *[[Mille e Un Noctes]]* e le *[[Edda]] Poetic* son alicunes del epopeias le plus importante del alte medievo. Le *Canto de Roland,* le *Epos del Rege Gesar* le *Epos de Manas*, le *Niebelungenlied*, e le *Canto de mi Cid* proveni de un periodo un pauc posterior. Omne iste poemas ha como character commun de non esser scribite in linguas classic como le sanskrito, tamil, latino, o greco.

### Epopeias moderne
Le Renascentia e le periodo moderne ha producite multe epopeias in linguas vernacular, como le *Divine comedia* per Dante Alighieri, le *Lusiadas* per Luís de Camões, *Paradiso Perdite* per John Milton, o le *Kalevala* per Elias Lönnrot.
Epitheto

Un **epitheto** es le plus sovente un adjetivo placiate juxta un substantivo pro qualificar lo (per e.g. "le nigre nocte" o "le blanc nive").
Iste notion se differentia del attributo que qualifica le subjecto de un proposition medio un verbo de stato ("le nocte **es** nigre").

Plus generalmente, un **epitheto** es un vocabulo o un locution appartinente al syntagma nominal pro qualificar su nucleo. Pote esser un adjectivo, un nomine in apposition o un adjectival locution. Si le epitheto es removite, le phrase perde in precision ma remane syntaxicamente correcte e comprehensibile.
Evangelios synoptic

**Etymologia:**

:Ab le gr. *synopsis* vision complexive, synopse

**Definition:**

:Se dice "Evangelios synoptic" le tres evangelios (Mattheo, Marco, Luca), le quales concorda in lor structura e in tote un serie de singule passages. On pote collocar le texto del synopticos in tres columnas parallel, in un synopse, pro poter comprehender melio, mesmo in senso optic, le convergentias e le divergentias que illos presenta.

## Vide etiam

* Evangelios
* Problema synoptic
Epitaphio

Un **epitaphio** [e-pi-tá-fio] es un phrase pro scriber super un tumba, sovente le idea per su proprietario pro iste fin, e que revela su vision del mundo.

Traditionalmente un epitaphio es in forma poetic, ma il ha exceptiones. Multe poetas ha componite lor proprie epitaphios ante lor morte.

Multes es citatos de textos sancte, o aphorismos. Un bon epitaphio es considerate como un que es memorabile, o al minus face uno pensar.

Le epitaphios sovente registra le grande cosas que le morto ha complite durante su vita. Es commun que le epitaphios 'parla' al lector e le adverti super su proprie mortalitate.
Epilogo

Un **epilogo** (del greco: ἐπίλογος ‎[epílogos, *conclusion*], de ἐπί [epi, *super*] e λογος [logos, *discurso*]) es alcun parolas final de un obra pro arrivar al conclusion.
Epigramma

## Etymologia
Ab latino *epigramma* del greco *epi* e *gramma* un "inscription" 

## Definition
# Poema breve que generalmente comprende un appunctamento ingeniose in quatro o cinque versos, sovente scripte sur un lapide.
Epiphonema

In rhetorica, un **epiphonema** (ab le greco *epiphoneîn*, "exclamar"), es un parve enunciation pro clauder un texto. Frequentemente illo adopta le forma de exclamation.
Encyclopedista

Le **encyclopedistas** esseva un gruppo de philosophos e pensatores francese del Seculo XVIII cuje maxime exponente esseva Denis Diderot, qui dirigeva le redaction del encyclopedia nominate brevemente "Encyclopédie".
## Vide etiam
*Encyclopedia
Ellipse (disambiguation)

* Ellipse (figura rhetoric), le omission de un parola o de un pensamento
* Ellipse (forma geometric), un typo de section conic
Elegia

## Definition
# Poesia lyric triste. In le qual, sovente, se lamenta le morte de un persona e se exalta su virtutes.
# Qualque discurso pro laudar un persona morite.
Editorial

**Definition:**
# Articulo que exprime le opinion o position del editores de un periodico o revista.
# Un *[[Casa Editorial]]* es un compania dedicate al edition de libros e altere publicationes.
Elohista

**E** o le **Elohista** (del hebreu אלוהים, *elohim*, que signufica "Deo" o plus literalmente "deos") es le nomine date al autor de uno del fontes scripte del Torah. Se characterisa per le uso prevalente del nomine *elohim* pro significa Deo. Aliquando ille usa alsi le nomine Yahweh, ma solmente a partir de Exodo 3:14.

Le "fonte elohista" comencia con Genesis 15; illo describe le epocha del patriarchas e de Moses, omittente le preludio del historia del origines, e illo perveni usque al conquesta del "terra promittite" de Canaan (i.e. Palestina). Probabilmente illo termina con Deuteronomio 34. Le Elohista es characterisate per influxos de ideas prophetic, que suggere un datation elohistic verosimilante al origine del 8e seculo aEC.

Le nomines del altere tres fontes del Torah e lor abbreviationes son:

* le Yahwista (J, del German "Jahweh") 

* le Sacerdotal (P, pro "Prestre")

* le Deuteronomista (D)
Epistolas catholic

**Etymologia:**

Ab le gr. *katholikòs*, universal, general

**Definition:**

**Epistolas catholic** o **epistolas general** se tracta del septe epistolas (litteras) in le Nove Testamento que prende lor nomine non del destinatario, ma de lor autores: 1 e 2 Petro, 1, 2, 3 Johannes; Jacobo, Juda. A differentia del epistolas de Paulo, le epistolas catholic - appellate alsi "ecclesiastic" - presuppone situationes minus concrete. Lor proposito es de offerer instructiones plus general e se adressa a un circulo plus ample de lectores.
Epistolas paulin

Le **epistolas paulin** typicamente refere al 14 libros del Nove Testamento que ha essite traditionalmente ascribite al apostolo Paulo. 

## Epistolas deuteropaulin
Ab le greco *dèuteros*, secundo. Isto es le nomine que alicun exegetas da al epistolas pastoral e a alicun altere epistolas (litteras) (Ephesios, Colossenses, e 2 Thessalonicenses) proque illes que iste epistolas esseva scribite per autores anonyme le quales se serviva del nomine e del authoritate del apostolo Paulo, un expediente litterari multo commun in le antiquitate.
Epistolas pastoral

**Etymologia:**

Ab le lat. *pastor*

**Definition:**

Epistolas pastoral es dicite 1 Timotheo, 2 Timotheo, e Tito proque illos es adressate a leaders de communitates christian, e illos contine prescriptiones e exhortationes pro le governamento del communitates christian. Multe exegetas suppone que lor autor non es le apostolo Paulo, ma un anonyme scriptor de epocha plus tarde, le qual se poneva sub le authoritate de Paulo, conformante se, assi, al uso del scriptores de ille tempore.
Emoticone

Un **emoticone** [e-mo-**tí**-co-ne], parola cuneate de *emotion* + *[[icone]]* per analogia al original anglese *[[:en:Emoticon|emoticon]],* es un parve designo de un expression facial, facite con litteras e altere characteres pro significar un emotion.

Recentemente, in bloges, foros del web e programmas de messageria instantanee, ha devenite popular le representationes graphic del emoticones.

: `:-)` &nbsp;  &nbsp; allegre
: `:-(` &nbsp;  &nbsp; triste
: `:-D` &nbsp;  &nbsp; multo allegre
: `8-O` &nbsp;  &nbsp; stupefacte
: `:-*` &nbsp; &nbsp; basio
: `;-)` &nbsp;  &nbsp; batte le palpebras
: `:-P` &nbsp;  &nbsp; tira foras le lingua

Pro vider le representationes textual de iste parve facies, inclina le capite 90° al sinistra.

## Vide etiam
* Arte in ASCII
Essayo

Un **essayo** es un composition litterari que presenta un o varie theses super un subjecto. Illo sole consister de un introduction e de un conclusion.
Evangelisation

**Definition:**

Le communication active del message de Jesus Christo (le Evangelio) con le sperantia de conquirer personas que se converte a illo.

Evangelisation significa *le [[predication]] del Evangelio*.

Il ha plure strategias evangelistic: (1) evangelisation de massa, le qual utilisa le medias e vaste cruciadas; (2) Evangelisation impersonal, como predicar sur le angulos del vias; (3) evangelisation personal, como visitar casas; (4) evangelisation de cultivation, in le qual on condivide le proprie fide con un persona depost haber devenite su amico o offerite servicios. Tote iste strategias es designate pro accomplir le Grande Mandato de Christo (Mat. 28:19,20).

Uno del ministerios recognoscite per le ecclesia antique esseva illo del evangelista (Eph. 4:11). Multe ecclesias ancora recognosce iste ministerio como un vocation specific.

Pro le christianos, le evangelisation non es un option, ma un mandato. Deo es un Deo que manda (Joh, 3:16). Jesus mandava Su discipulos a evangelisar e inseniar, in appellar totes a repentir se (Mar. 6:7-13). Le Spirito sancte habilita le ecclesia a condivider le Evangelio e a conducer le mundo a reciper lo.

Le message del evangelisation christian es le Evangelio, le affirmation que Deo esseva in Christo pro reconciliar le mundo a Se mesme. Le objectivo del evangelisation christian es condivider le Evangelio con le mundo integre. Le methodo pro attinger iste objectivo es pro omne christiano de esser evangelistic.

Le *pre-evangelisation* es preparar un persona a reciper le communication directe del message del Evangelio de Jesus Christo per abatter in ille (le plus possibile) omne obstaculo que non lo permitterea (i.e. prejudicios, ideas errate etc.). Le pre-evangelisation se face con methodos honeste, le dialogo e le amicitate, non con artificios, fraude e deceptiones.
Familia de linguas

Un **familia de linguas** o **familia linguistic** es le classe le plus commun in que le linguas del mundo pote esser classificate.

Linguas intra un familia es interrelatate, lo que significa que illos se ha disveloppate ex un lingua ancestral commun. In le majoritate del casos, iste lingua ancestral non es attestate, o solmente pote esser reconstruite per medio de material transmittite.

Familias de linguas affin pote esser unite a familias ancora plus grande. Le stato del familias existente pote variar: alcunes es incontestabile, alteres es objecto de debatto.

Linguas que non pote esser includite in un familia particular con le datos actual, como le basco, se appella "linguas isolate" o isolatos.

Linguas pote etiam esser classificate differentemente, per exemplo, per lor distribution geographic o characteristicas structural commun.

## Gruppos principal de familias linguistic
* Linguas afro-asiatic
* Linguas amerindie
* Linguas australian
* Linguas austroasiatic
* Linguas austronesian
* Basco
* Linguas caucasian
* Linguas corean
* Linguas dravidian
* Linguas eskimo-aleutin
* Linguas indoeuropee
** Albanese
** Armenio
** Linguas baltic
** Linguas celtic
** Linguas germanic
** Greco
** Linguas indoarie
** Linguas iranic
** Linguas romanic
* Linguas japonese
* Linguas khoisan
* Linguas paleosiberian
* Linguas papuan
* Linguas sinotibetan
** Linguas chinese
** Linguas tibeto-birman
* Linguas tai-kadai
* Linguas tunguse
* Linguas turcic
Frater2

Frater2 es un revision per Paul O. Barlett, proponite in 1997, del original Frater de Pham Xuan Thai (1957).

## Ligamine externe
* Frater 2 Information  (in anglese)
Frater

**Frater**, le "Lingua Sistemfrater", o "lingua fraternal" es un projecto publicate per Pham Xuan Thai de Vietnam, in 1957, pro uso como lingua auxiliar international.

## Patre nostre

: Pater mis in sel,
: nam ni es santa,
: nasionroi ni aribe,
: desir ni es fakto,
: sur geo omo in sel.
: Don mis jurdis pani jur mis.
: Perdon erormulti mis,
: omo mis perdon filone mis.
: Ne direk mis a proba,
: e libere mis ot benne.
: Amen.

## Ligamines externe
* Frater.com Sito official (in interlingua, esperanto e anglese)
Football

Nascite in le Regno Unite in le seculo 18, le **football** (litteralmente: **ballonpede**) es un sport collective que se joca con un balla. On joca in un campo de herba con un goal in cata latere curte e cata equipa (de 11 jocatores) debe mandar le balla in le goal del adversario. Le tracto distinguente de isto joco es que le jocatores (excepte le goalkeeper) non pote usar su manos o bracios. Le partito se joca in duo "medie tempores" de 45 minutas.

Le football es le sport le plus popular del mundo, e le maxime evento mundial del football es le Cuppa del mundo, le evento sportive le plus viste del mundo.
## Le natura del joco
Le football es jocate conforme a un serie de regulas, cognoscite como le "Leges del Joco". Le joco usa un singule balla ronde, e le duo equipas de dece-un jocatores compete a inviar le balla in le goal del adversario, e per isto facer un goal. Le equipa con le plus goals al conclusion del joco gania: si ambe equipas ha le mesme numero de goals, le joco es un partita nulle.
## Galeria

File:Directfreekick.jpg|Un calca franc prendite per IFK Göteborg (in blau e blanc).
File:La mejor Hinchada de Futbol Argentino.jpg|
Femina

Un **femina** es un esser human adulte de sexo feminin, contrastante al masculo (conforme al sexo) e al puera (conforme al etate). 

Le feminas con un disveloppamento genetic typic es capabile de parturir infantes e sustentar los durante le prime momento post le nascimento per su lacte, desde le pubertate usque al menopausa. Le vocabulo 'femina' es usate pro designar le sexo biologic, a differente rolos social o cultural, e anque pote significar ulle persona de sexo feminin includente tote le etates, per exemplo referente al derectos del feminas. Un femina pote etiam referer se a un identitate de genere de un persona.

## Vide etiam
*Masculo
Finlandia

**Finlandia** (*Suomi* in finlandese, le lingua official le plus grande de Finlandia; *Finland* in svedese, le alter lingua official), es un pais in Scandinavia. Illo es bastante nove, proque le stato esseva un "principato autonome" de Russia de 1808 a 1917; ante alora, illo esseva regite per Svedia de 1154 a 1808.

Le prime habitantes arrivava al pais 10 900 annos retro. In le epocha medieval Svedia conquireva le parte occidental del pais, e le stato de Novgorod (Russia) le parte oriental. 

In 1809 Finlandia deveniva un parte del imperio de Russia secundo le pacto de Tilsit inter Napoleon e tsar Alexander I de Russia. Ma le nove principato del tsar reteneva un autonomia distincte, e con un proprie codice de leges, derivate ab Svedia, e con un proprie administration civil, que travaliava in svedese e finnese. 

Le independentia esseva attingite in decembre 1917 a causa del chaos in Russia post le colpo de stato de Lenin e su bolshevikos un mense antea. Post un breve guerra civil in 1918 inter le "blancos" (le bloc conservative) e le "rubeos" (le sinistre revolutionari) que concludeva in un defaite "rubee", Finlandia deveniva un membro del familia del paises democratic scandinave. 

Depost, inter 1939 e 1944, Finlandia participava in le secunde guerra mundial, in que illo perdeva un grande parte de su territorio. Post le guerra Finlandia ageva como un pais neutral durante le guerra frigide. Le pais esseva dirigite alora per le presidente Urho Kekkonen, qui governava de 1956 a 1981.

Hodie, Finlandia es cognoscite in le mundo pro un alte nivello de technologia. Illac on produce per exemplo telephonos cellular de Nokia. Post le disintegration del Union Sovietic le pais se jungeva al Union Europee. Comocunque, nunc le cambio demographic causa un grande defia pro le disveloppement del pais.

Le capital del pais es Helsinki. Altere citates importante es Espoo, Vantaa, Turku, Tampere, Oulu, Kuopio, Joensuu, Rovaniemi e Jyväskylä.

## Vita politic

In le parlamento finlandese il ha 200 membros, eligite cata quatro annos.

Situation post le election delapril 2011:

* Partito Central		35
* Partito Social-democrate	42
* Partito del Coalition (dextra)	44
* Union del Sinistra 	 	12
* Union Verde 	 	 	10
* Partito popular svedese 	10
* Partito Democrate Cristian 	6
* Le ver finnos 	 	 	38
* Grupo sinistra 2
* "Muutos 2011" 1

Le proxime election habera loco in le anno 2015.

## Finlandeses cognoscite

* Jean Sibelius
* Mannerheim
* Tove Jansson, autor de libros Moomin
* Paavo Nurmi
* Mika Waltari
* Martti Ahtisaari
* Linus Torvalds

## Vide etiam
* Hjalmar Magnus Eklund
## Ligamines externe
Un pagina administrate per le ministro de affaires exterior de Finlandia (in anglese)
Frederick Gardner Cottrell

Dr. **Frederick Gardner Cottrell** (10 de januario, 1877, Oakland, California - 16 de novembre 1948) esseva un chemista physic e inventator del Statos Unite de America. Un doctoro, Dr. Cottrell esseva le prime persona qui informava a Alice e Dave Hennen Morris de New York prestar super le problema interlinguistic e le necessitate pro un lingua international auxiliar. Gratias a iste discussiones se fundava le "International Auxiliary Language Association" (IALA) con le supporto de Alice e Dave Morris, e Dr. Cottrell deveniva un del directores fundator de IALA in 1924 (usque a su morte in 1948). 

Dr. Cottrell studiava al Universitate de California in 1896 e universitates in Berlin (1901) e Leipzig, ubi, in 1902, ille obteneva su doctorato. Ille deveniva director del Bureau de Minas e depois del Division de Nitrogeno Fixate pro le governamento american. Dr. Cottrell travaliava in le campo de chimia e se occupava de nitratos, petroleo e helium. Su memoria es usque nunc supervivente in le "processo Cottrell" e le "Precipitator Cottrell" disveloppate per ille e le qual causa le precipitation de particulas solide de fumos urban e industrial.

## Referentias
*  Anonyme.  *[http://www.rescorp.org/archives-and-history/about-cottrell About Frederick Gardner Cottrell] *.  Research Corporation:  2011.
*  Anonyme.  *[http://www.chemheritage.org/discover/chemistry-in-history/themes/public-and-environmental-health/environmental-chemistry/cottrell.aspx Frederick Gardner Cottrell] *.  Chemical Heritage Foundation:  2010.
*  Anonyme.  *[http://www.invent.org/Hall_Of_Fame/34.html Hall of Fame:  Inventor Profile / Frederick G. Cottrell]*.  National Inventors Hall of Fame:  2002.
*  Chemical Heritage Foundation.  *[http://www.eoearth.org/article/Cottrell,_Frederick_Gardner Cottrell, Frederick Gardner].  The Encyclopedia of Earth:  2008.
*  Colbruno, Michael.  *Frederick Gardner Cottrell - Inventor of Electrostatic Precipitators for Pollution Control''.  2009.
Februario

In le calendarios gregorian e julian, **februario** es le secunde del dece-duo menses del anno.

## Dies
**[[1 de februario|1]]**
**[[2 de februario|2]]**
**[[3 de februario|3]]**
**[[4 de februario|4]]**
**[[5 de februario|5]]**
**[[6 de februario|6]]**
**[[7 de februario|7]]**
**[[8 de februario|8]]**
**[[9 de februario|9]]**
**[[10 de februario|10]]**
**[[11 de februario|11]]**
**[[12 de februario|12]]**
**[[13 de februario|13]]**
**[[14 de februario|14]]**
**[[15 de februario|15]]**
**[[16 de februario|16]]**
**[[17 de februario|17]]**
**[[18 de februario|18]]**
**[[19 de februario|19]]**
**[[20 de februario|20]]**
**[[21 de februario|21]]**
**[[22 de februario|22]]**
**[[23 de februario|23]]**
**[[24 de februario|24]]**
**[[25 de februario|25]]**
**[[26 de februario|26]]**
**[[27 de februario|27]]**
**[[28 de februario|28]]**
**([[29 de februario|29]])**
Feminismo

Le **feminismo** es le lucta pro le derectos del feminas, e le pensamento politic concernente illo.

Le feminismo es un ensemble de movimentos e de ideas politic, social e cultural cuje objectivo es promover le equalitate inter le feminas per militar pro le derectos del feminas, e isto sur le principio fundamental que le viros e le feminas son equal e ambes debe esser considerate qua tal in le societate.

## Theologia

In le theologia, le **feminismo** es un movimento importante del theologia occidental desde le annos 1960, le qual sublinea particularmente le importantia del experientia del feminas, e que dirigeva forte criticas contra le patriarchalismo del christianitate.
Fideismo

**Fideismo** es le notion que le veritate religiose debe esser acceptate per un sorta de fide que exclude le ration.
Flagellante

**Flagellantes** esseva un secta de catholicos roman fanatic que se flagellava pro "meritar" lor proprie salvation. Benque illo originalmente esseva condemnate per plure papas, iste practica esseva normalisate como ritual del Ecclesia de Roma.
Filioque

**Filioque**. Un debatto inter catholicos roman e orthodoxos oriental sur le contento del Credo christian, in le qual le primes disputava que le Spirito Sancte procede e del Patre e del Filio, durante que le secunde procede solmente del Patre. Isto ha implicationes importante proque si le Spirito Sancte non procede equalmente del Filio, on poterea supponer un subordination del Filio e ergo su depreciation. Le natura human de Christo esseva subordinate e inferior a Deo Patre, ma non su natura divin, le qual es equal a Deo Patre.
Favicon

Un **favicon** (forma curte del parolas anglese *favorite icon*, icone favorite) es un parve icone que navigatores web discarga de un sito insimul con le paginas demandate. Illos lo monstra juxta le adresse URL del pagina.

Le comportamento poterea variar inter navigatores. Internet Explorer, per exemplo, solo discarga le icone quando le usator include le sito in le lista de favoritos.

Le icone debe haber 16 \times  16 pixels de dimension, debe haber le nomine "favicon.ico", e debe esser situate in le directorio radice del sito.

### Icone incastrate

Un **icone incastrate** (in anglese *embedded icon*) es un functionalitate qui permitte associar icones a sitos del web. Illo es un alternativa al favicon.

In le caso del icone incastrate, on pote usar un altere nomine e un altere directorio, sed on debe specificar lo explicitemente in le codice HTML de cata pagina. Per exemplo:


```

```


Le *favicon* es un functionalitate aliquanto antiquate, e nunc il es recommendabile le uso de un icone incastrate.
Fornication

Relation sexual inter personas non legalmente maritate o extra le limites que pone le religion o le societate.

## Vide etiam
* Adulterio
Formalismo (disambiguation)

FORMALISMO (s) [for-ma-líz-mo]
----
## Definitiones

### Mathematica

In le mathematica, le parola **formalismo** ha plure definitiones:

# Un certe schola in le philosophia del mathematica que emphatisa probas axiomatic per theoremas specificamente associate con David Hilbert.
# Un certe methodo mathematic rigorose: vide systema formal.

### Arte

In le arte, le **formalismo** es un theoria litterari del Seculo XX basate in un progressive vacuation de tote function communicative del linguage litterari e in le consideration del texto litterari como fin in se mesme, appropriante le maxima del Seculo XIX que dice "le arte pro le arte".
Forma

**Forma** pote esser:
## Definition
# Le apparentia externe de alique o alicuno.
# Le corpore de un persona.
# Le condition particular, modo, attitude o character del apparentia de alique o alicuno.
# Un documento con blancos a plenar. 
# In construction, un skeleto o armatura pro le edification de un structura.
# *(in litteratura)* Aspecto del contento litterari de un obra; le maniera de expression del contento de un obra litterari. Opposite e complementari al *fundo* o contento de un obra litterari.
Figura rhetoric

In linguistica, litteratura, rhetorica, etc. un **figura rhetoric** es un deviation del modo "normal" de dicer un cosa, con le objectivo de attinger un certe effecto al ascoltator o lector. Iste effortio de causar effectos es conscie; le deviation accidental del norma, al contrario, es simplemente un error linguistic.

*

## Vide etiam
* Rhetorica
* Diction
Farce

**Etymologia:**
:Ab le francese *farce* pro "farsa".

**Definition:**
:Obra dramatic generic, preferentialmente comic.

**Tamben scripte:**
* farsa
Celebritate

Un **celebritate** es un persona cognoscite con un grande grado de attention del publico e del medios de communication. Le parola veni del latino *celebrĭtas*.
Fabula

Un **fabula** es un un obra litterari sin consideration de su expression. Un fabula es un conto imaginari, un narration fantastic (fabulose). Fabulas usa frequentemente animales pro dicer, per exemplo, consilios o recommendationes moral. Esopo, Le Fontaine, Iriarte e Samanego son le fabulistas le plus cognoscite.
## Etymologia
Ab le latino *fabula* del verbo *fari* "parlar", date que illo se recita
Fundamentalismo

Le termino **fundamentalismo** significa le attachamento stricte a un doctrina precise, religiose o altere. 

Le adjectivo *fundamentalista* ha essite utilisate pro describer differente sortas de credentia religiose traditional [radical e aggressive], mesmo si se tracta de un predicator televisive baptista, un rabbin hassidic, un femina mormon, o un soldato del jihad islamic. 

Le fundamentalismo surgeva in le tarde 19e seculo e in le preste 20e seculo intra le Protestantismo american, le qual reageva sia contra le theologia "modernista" e le critica biblic, sia contra le cambios del scena cultural e social del Statos Unite. Illo prendeva su nomine de "Le fundamentales" (The Fundamentals), 1910-15, un serie de essayos in 15 volumines, projectate pro contrastar le theologia liberal. Iste movimento cresceva multo depost le prime guerra mundial.

Durante le annos 1920, le fundamentalistas luctava contra le modernismo in tres manieras, per essayar, primo, de reprender le controlo (sin successo) del denominationes protestante, agentias missionari e seminarios; secundo: per supportar (con un poco de successo) le Prohibitionismo, le leges pro le respecto del reposo dominical e altere actiones pro defender le moralitate e sensibilitate traditional del Protestantismo; e, tertio (con relative successo) per essayar de stoppar le inseniamento del hypothese evolutionista in le scholas public, un doctrina que illes videva inextricabilemente associate al alte critica "german" e al fonte del Grande Guerra. Iste ultime strategia resultava in le insuccesso del infame processo Scopes del 1925 (plus tarde representate in un film multo poco accurate, "Inherit the Wind"), in le qual un inseniante de biologia de Dayton (MN) esseva accusate de inseniar illegalmente le evolutionismo a su classe. Le atmosphera de circo que se creava, discreditava le movimento al oculos del intellectuales e del medios de communication, e resultava in le subsequente disparition del fundamentalismo del scena cultural nordamerican.

Desde le annos 1940, le termino "fundamentalista" perveniva a denotar un stilo christian particularmente aggressive ligate al conviction que le separation ab le supponite decadentia cultural e apostasia del ecclesias liberal, es le signo meritori de distinction del fidelitate a Christo. 

Hodie, le major parte del ecclesias que se describe como "fundamentalista" es ecclesias baptista separatista (que sovente se appella "ecclesias biblic"), gruppos como le General Association of Regular Baptist Churches (GARBC), or le Independent Fundamental Churches of America (IFCA).

Institutiones associate a iste movimento include le Bob Jones University (Greenville, SC) e le Tennessee Temple (Chattanooga, TN).

## Vide etiam

*Theologia relational.
Futurismo

Le **futurismo** es un tendentia litterari e artistic surgite de Italia al principio del Seculo 20. Su principal representante esseva le scriptor fascista Pilippo Tommaso Marinetti (Alexandria, 1876–1944).

## Vide etiam
* Manifesto futurista
Finalismo

Ab le francese *finalisme*, ab *final*, significa:
* [phil.] Omne conception secundo le qual le realitate in su insimul e in omne su parte, tende a un fin.
* In le pensamento christian, le conception fundate sur le concepto de providentia divin.

## Vide etiam
* Teleologia
FORTRAN

**FORTRAN** es un linguage de programmation.

## Historia
Presso IBM in 1954, John Backus e un gruppo comenciava a designar le "FORmula TRANslator System", o FORTRAN 0. Le computatores esseva lente e inconfidibile e tote le programmation alora esseva facite in linguage machina o in linguage de montage. Le obra esseva completate in 1957 e illo esseva appellate FORTRAN I. Le autores affirmava que le codice resultante poterea esser tanto efficiente como le linguage machina. FORTRAN includeva multe characteristicas qui esseva specific del IBM 704, le prime computator super le qual illo esseva implementate.
FORTRAN es supertoto un linguage orientate pro calculos mathematic, e illo es multo usate in le ambiente universitari.
Grammatica

Le **grammatica** es le description e studio del relationes structural inter le parolas e morphemas que in combination forma phrases.

Tal relationes structural comprehende:
# Le systema de inflexiones, syntaxe e formation de parolas de un lingua.
# Le regulas implicite, secundo le quales es generate omne possibile phrases in un lingua.
# Un collection de regulas normative o prescriptive establiente le standard de usage general in un societate.

## Etymologia
Latino *grammatica,* ab greco *grammatike,* ab le feminino de *grammatikos* (litteral), ab *gramma, grammat-* (littera).

## Subthemas
* Grammatica transformational-generative
Grammatica transformational-generative

Un modo de pensar in le linguistica, disveloppate e popularisate in le annos 1950 per Noam Chomsky.

Le theoria in iste systema es que il existe un **structura fundamental** *(deep structure)* que es a base de tote le linguas human. Iste structura fundamental consiste de

un serie de regulas de regeneration de structura phrasal *(phrase-structure rewrite rules)*, i.e., regulas universal que genera le structura detra un phrase;
un serie de regulas pro transformationes, secundo le quales se forma phrases plus complexe ex le structura phrasal fundamental.

Le resultato de un grammatica transformational-generative es un **structura superficial** *(surface structure)* que, in combination con parolas e pronunciationes, forma un phrase correcte in le lingua in question.

Omne linguas ha le mesme structura fundamental, ma illos differe in lor structuras superficial, proque le regulas pro transformationes, pronunciation, e insertion de parolas varia.
Gnu

Le **gnu** es un antilope african del genere del Connochaetes, que include duo species : *[[Connochaetes gnou|C. gnou]]*, le gnu "nigre" e *[[Connochaetes taurinus|C. taurinus]]*, le gnu "blau". 

Le genere pertine al familia Bovidae, le qual include le antilopes, bovinos, caprinos e altere mammiferos de grande ungulas e con cornos.


File:Black-wildebeest-aka-gnu.jpg|Gnu nigre.
File:Gnou_05_2005-07-01.jpg|Gnu blau pascente.
Gravitate (disambiguation)

**Gravitate** pote esser:
# Senso de importantia o qualitate de alco serie
# *(in Phys.)* Le **gravitate** (o **[[gravitation]]**) es le proprietate de attraction mutue que possede tote le objectos composte de materia.
Greco (disambiguation)

**Greco** pote referer se a:
# Un persona de Grecia o un membro del populo grec. Forma feminin: **Greca.** Vide: Grecos.
# Le lingua grec, o plus specificamente, un de su formas historic:
#* Lingua grec ancian;
#* Lingua grec Koine;
#* Lingua grec medieval;
#* Lingua grec moderne e su dialectos (vide Dialectos grec).
# Un pictor grec que viveva in Espania, El Greco.
Grado (disambiguation)

**grado** o **Grado** pote esser:
* grado (angulo) es un unitate de angulo in le plano. Se representa con le symbolo **°**. Le circumferentia complete consiste de 360 grados angular o 400 grados decimal o 2π radianos.
* grado (temperatura) es un unitate de temperatura. Existe varie scalas de temperatura:
** Celsius o centigrade
** Fahrenheit
** Kelvin
** Rankine
** Réaumur
* Grado (Asturias) municipalitate espaniol
* Grado (Italia) municipalitate italian
Genoma

In le biologia, le **genoma** se refere al conjuncto complete del genes de un organismo, in tanto que iste conjuncto es equal al information trovate in le chromosomas de illo. Le termino *genoma* pote anque referer al sequentia integre del information chromosomic del organismo.

Quasi omne organismos plus complexe que un virus porta genomas foras de su chromosomas; pro exemplo, bacterios porta plasmidos, e eucaryotes ha genes in lor mitochondria (e chloroplastos, in plantas).

Le Projecto del Genoma Human essaya mappar le genoma human in su totalitate. Altere projectos nunc sequentia le genomas de ris, Arabidopse, etc.

## Vide etiam
* ADN
* Gen | Genotypo | Proteina
* chromosoma | Codice genetic | Projecto de Genoma Human | Genoma mitochondrial
* Clonage | Clon
* Scientias del sanitate
Gynecologia

**Gynecologia**(a Greco antique γυνή, *gyné*, "femina", e -λογία, *-logía*, "studio", inde gynecologia "studio del femina") es le parte del medicina que tracta del maladias proprie del feminas in particular le systema reproductive de feminina (cuje partes es vagina, uterus, tuba uterina, e ovaria), e sicut de mamma. Quasi omnes expertos de gynecologia (qui se appella gynecologista) es etiam medicos de obstetrician, a causa de le disciplinas gynecologia e obstetricia valde congrue. Assi es interconnectate le gynecologia e obstetricia (breve OB/GYN) exempli gratia in le hospital.  Obstetricia es scientia medicante que cura le functionas de reproduction femina, infantes suas in gravide vel pregnante (i. e. tempore antenatali), intra parto e immediate post parto. 

## Maladias
# Cancer systematis reproductionis
# Carcinoma cervicis uteri
# Carcinoma corporis uteri
# Cancer mammae
# Infection systematis reproductionis
# Incontinentia
# Amenorrhoea
# Dysmenorrhoea
# Contagion

## Vide etiam
* Femina
* Obstetricia
 
## Referentias
Germania

**Germania**, pais localisate in Europa central.
Germania se cognosce officialmente como *Republica Federal de Germania* (RFG; in germano: *Bundesrepublik Deutschland*).

## Geographia
Germania borda al nord con le Mar del Nord, Danmark e le Mar Baltic; al est con Polonia e le Republica Chec; al sud con Austria e Switza, e al west con Francia, Luxemburg, Belgica e le Paises Basse.

## Historia
Durante le major parte de su historia, Germania esseva un termino geographic utilisate pro designar un area occupate per varie statos. Illo se convertiva in un stato unificate durante 74 annos (1871-1945), ma esseva dividite al fin del Secunde Guerra Mundial in le *Republica Federal de Germania* (RFG, cognoscite como Germania Occidental) e le *[[Republica Democratic German]]* (RDG, cognoscite como Germania Oriental). Le 3 de octobre de 1990, le RDG deveniva parte del RFG, per lo que Germania deveniva un nation unificate. Berlin es le capital e le citate plus importante del moderne Germania.

## Statos federal de Germania
* Baden-Württemberg
* Basse Saxonia
* Bavaria
* Berlin
* Brandeburgo
* Bremen
* Hamburgo
* Hesse
* Mecklenburgo-Pomerania Occidental
* Rhenania del Nord-Westfalia
* Rhenania-Palatinato
* Saarland
* Saxonia
* Saxonia-Anhalt
* Schleswig-Holstein
* Thuringia

## Parlamento del Republica Federal

In le parlamento german il ha 736 membros, eligite omne quatro annos.

Situation post le election del 26 de septembre 2021:

## Economia

## Demographia
Germania es un pais con un alte population pro area.

Sequente un calculo de anno 2011 Germania ha 80.767.463 habitantes.

In 2010 le habitante medie habeva un etate de 43,7 annos e in 2013 un femina medie habeva 1,41 infantes.
Malgrado cuje Germania ha plus mortes como nascentias le population de Germania incerar per immigration.

74 million habitantes ha un burgesia de Germania e 20% ha un origine non german.

## Cultura

## Sport
Le sport plus popular in Germania es football. Germania esseva quatro vices campion del mundo (1954, 1974, 1990, 2014) e duo vices le campionato del mundo del football eveniva in Germania (1974 e 2006).

## Religion
Religiones de Germania del Est 
* 31,2 % - catholicos roman 
* 30,8 % - protestantes 
* 30,0 % - sin religion
* 3,9 % - islamitas (3,2 mio.).
* 3,0 % - orthodoxes

## Vide etiam

## Citates Principal

## Ligamines externe
Guanaco

Le **guanaco** (*Lama guanicoe*) es un animal del Andes. Illo es similar al alpaca, lama, e vicuna, le quales se cognosce collectivemente como lamoides.

## Classification
Illo es un membro del familia *[[Camelidae]]*, ordine *[[Artiodactyla]]*, classe *[[Mammalia]]*.  

## Description
Le guanaco es un animal silvestre, elegante, de ossos fin, con un talia de circa 1,06 metros e pesante circa 91 kg. Como le lama, le guanaco es revestite de un duple pelle dense que lo protege.

Su talia al puncta del spatula es de 1 a 1,2 metros. Su peso es typicamente le duple que le del vicunas, circa 100 kilogrammas, sed pote attinger usque 140 kg. 

Su pelle es plus large que le del vicuna sed plus curte que le del alpaca, e es de excellente qualitate e color rubie in le guanacos del sud de Peru.

Un characteristica del guanacos es lor testa obscur e lor ventre e membros plus albe. Le guanaco del nord es le antecessor del lama. Le presentia de guanacos in Argentina es multo ample e iste pais possede 95% de tote le guanacos del mundo, distribuite desde le Patagonia usque le Puna. In America del Sud le guanacos es facile a trovar in Peru, Bolivia, Paraguay, Argentina e altere sitos al sud.

## Galeria
 
File:ZooGuanaco.jpg
File:Lama guanicoe in Parque Nacional Torres del Paine in Patagonia, Chile.jpg
Gibraltar

**Gibraltar** (ab arabe *Jabal T'ariq*, "Monte Tarik") es un territorio como un peninsula in le sud de Espania sub controlo britannic. Le rocca de Gibraltar esseva un location strategic del antiquitate, positionate inter le continentes Europa e Africa e inter le Oceano Atlantic e le Mediterraneo.
Hic es hodie un grande base militar de Grande Britannia.

## Vide etiam
* Stricto de Gibraltar
Glandula adrenal

Il ha duo **glandulas adrenal** (**suprarenal** o **surrenal**), un a cata latere del corpore, ubicate super le renes. Illos ha un forma quasi triangular de quatro per duo centimetros in diametro. Illos son composite per duo partes: un cortice e un medulla; iste duo constitue organos separate. Le medulla secreta substantias chimic cognoscite como adrenalina e noradrenalina a in le circulation sanguinee. Iste secretiones hormonal stimula le corde per augmentar le fortia del contractiones e anque augmenta le concentration de sucro in le sanguine pro le uso del cellulas, tamben illos augmenta le rata de coagulation del sanguine ma diminue le fatiga muscular e assi pote facilitar le exercitio physic prolongate. Iste secretiones tamben contrahe le vasculos sanguinee e assi concentra le fluxo de sanguine ab un parte del corpore a un altere, ubi illo poterea haber un necessitate plus urgente.
Goa

**Goa** es un stato del Union Indian. Le area deveniva un colonia portugese in le XIV seculo. Quando India deveniva un stato independente 1947 su governamento requireva que Francia e Portugal, le duo statos retenente con colonias in le subcontinento, transferea su territorios a illo. Francia compliva tosto, ma le dictator Salazar in Lisboa procrastinava. 1961 le armea inde in un die subjugava Goa e le altere parve colonias portugese e New Delhi proclamava le annexion e establimento de un nove stato del union.

## Vide etiam
* Portugal
* India
Glandula lymphatic

Le **glandulas lymphatic** o **lymphonodos** son parve structuras oval que discarga le canales lymphatic. Illos se trova per tote le corpore e se pote sentir per tacto al collo, sub le axillas, in le inguine, etc. Illos varia in grandor de un a medie centimetro. Le glandulas lymphatic son benefic proque illos cessa le infectiones del corpore. Si bacterios o substantias toxic infecta le glandulas le resultato es lor inflammation e le condition se appella lymphadenitis. Si le inflammation es del canales que duce al glandulas isto se cognosce como lymphangitis. Pro le cura de iste condition pote esser necessari le effusion chirurgic del region infectate e le prescription de antibioticos.

## Vide etiam
* Systema lymphatic
* Nodo lymphatic
* Lymphoma
Gallicanismo

**Gallicanismo -** un doctrina de alicun catholicos roman francese, le quales favorava le autoritate del episcopos local super le papa, e que promoveva le controlo del stato super le ecclesia.
Ille doctrina esseva principalmente affirmate in le epocha del monarchia absolute (Ludovico XIV).
Glossolalia

**Glossolalia** es un dono spiritual presente in le christianismo primitive per le qual alicun credentes recipeva le capacitate de exprimer se in linguas nunquam apprehendite in avantia. Vide Actos 2:3,4; 10:46; 19:6; 1 Corinthios 12-14.
Gnosticismo

**Gnosticismo** movimento religiose pagan que emphatisava specialmente le contrasto inter le regno material e le regno spiritual, le qual assumeva special importantia durante le secunde seculo. Su doctrinas le plus characteristic include le redemption ex le mundo material, un conception dualistic del realitate que assereva como differente deos esseva responsabile pro le creation e le redemption, e le emphase super le importantia del cognoscentia (gnosis) in le salvation. Illo emphatisava le cognoscentia secrete como sol medio de cognoscer de veritate e es pantheista. Le gnosticismo entrava in le christianismo del prime seculo sin esser notate, e su condemnation pote esser trovate in plure epistolas biblic.
Gratia irresistibile

Le **gratia irresistibile** es le gratia que es efficace in omne instantia de su application al individuo. 

## Vide etiam
* Gratia salvante
* Gratia efficace
* Gratia preveniente
* Contrasta con Gratia commun
Grande Britannia

**Grande Britannia** (etiam **Britannia Major** in le historiographia) es un insula in Europa del nord-west con tres paises – Anglaterra, Scotia, Galles. Geographicamente, Grand Britannia es le insula le plus grande del archipelago del Insulas britannic. Su superficie es 219.000 km².

Irlanda es le altere magne Insula britannic. Le Insula de Man es un Insula britannic parve inter istes; le altere parve insulas del archipelago es politicamente dependente de Grande Britannia o de Irlanda.

Le tres paises de Grande Britannia es partes del Regno Unite, con Irlanda del Nord. Grande Britannia es un entitate purmente geographic; politicamente, illo es representate per le Regno Unite (stato independente) o per Scotia e Galles (regiones partialmente autonome). Il existeva totevia un Regno de Grande Britannia depois 1707 usque 1801.

Inter le symbolos de Grande Britannia es le dea Britannia, e un bulldog.

## Britannia

**Britannia** es le symbolo cultural feminin de Grande Britannia. Illa ha un capello in le stilo roman, un baston longe acute, e un scuto con le bandiera del Regno Unite. Britannia esseva un dea minor in polytheismo romano-britannic; su depiction actual ha essite modificate pro evocar le nationalismo britannic moderne.

Britannia nunquam deveniva popular como symbolo cultural. Illa es depingite super le numisma de un libra sterling. Un altere symbolo de Grande Britannia es un bulldog.
Gautama Buddha

**Gautama Buddha** era un sacerdote indian qui viveva inter circa 563 aEC e 483 aEC. Nascite *Siddhartha Gautama* (in sanskrit; in pali, *Siddhattha Gotama* "le complitor de desiros"), ille deveniva plus tarde le Buddha (lit. *le eveliato*). Ille es anque sovente appellate *Shakyamuni* o *Sakyamuni* (lit. "Le sagio del clan Shakya") e le *Tathagata* (lit. "le assi-vadito", pro indicar que le natura de un Buddha es itinerar sin adder a o subtraher de su experientia). Gautama era un contemporaneo de Mahavira.

Gautama es le figura central del Buddhismo. Contos de su vita, discursos, e regulas monastic, era summarisate post su morte e memorisate per le sangha. Transferite in le tradition oral, le *[[Tipiṭaka]]* era scribite circa cento annos plus tarde.