Isaac Newton

**Isaac Newton** (etiam **Neuton** o **Neutonus** in su scriptos in latino; 4 de januario 1643 - 31 de martio 1727 [OS: 25 de decembre 1642 - 20 de martio 1727]) esseva un physico, mathematico, astronomo, philosopho natural, alchimista, e theologo britannic qui es considerate como un del personas le plus influente in historia. Su publication in 1687 del *[[Philosophiae naturalis principia mathematica]]* (tamben cognoscite como le *Principia mathematica* o le *Principia*) es un del libros le plus influente in le historia de scientia, creante le base pro le studio del mechanica classic. In iste obra, Newton describeva gravitation universal e le tres leges de motion que dominava le puncto de vista scientific del universo physic durante tres seculos postea. Newton monstrava que le motiones de cosas in Terra e de corpores celestial es governate per le mesme gruppo de leges natural per demonstration del consistentias inter le leges de motion del planetas per Johannes Kepler e su theoria de gravitation; isto removeva le dubitas final re le theoria de heliocentrismo e avantiava le revolution scientific.

Le obras de Newton influentiava plure altere campos de studio scientific. In le mechanica, Newton enarrava le principios del conservation de impulsion linear e angular. In le optica, ille creava le prime telescopio reflexe practic e disveloppava un theoria de color basate in le observation que un prisma decompone luce blanc al plure colores que forma le spectro visibile. Ille studiava etiam le velocitate de sono e formulava un lege empiric de congelation. In le mathematica, Newton (con Gottfried Leibniz) disveloppava calculo differential e integral; ille demonstrava etiam le theorema binomie general e creava le "methodo de Newton" pro approximar le zeros de un function, e contribueva al studio del serie de poteres. Foras de scientia, Newton esseva un autor religiose prolific, scribente plus obras re hermeneutica biblic que re le scientia pro le qual ille es ben cognoscite hodie.

Newton, sin adjuta, contribueva plus al disveloppamento del scientia que quicunque altere individuo in le historia. Ille superava tote le ganios effectuate per le grande mentes del antiquitate, producente un schema del universo que esseva plus consistente, elegante e intuitive que ulle proponite antea. Newton affirmava principios explicite del methodo scientific que es applicabile a omne brancas del scientia. Isto esseva in acute contradiction al methodologia de Aristotele e Thomas de Aquino, qui habeva traciate methodos separate pro differente disciplinas.

## Vita

### Vita juvene
Isaac Newton nasceva le 4 de januario 1643 in Wollsthrope, Lincolnshire, Anglaterra; ille esseva le filio de fermeros puritan. Il nunquam cognosceva su patre, proque iste habeva morte in octobre de 1642. Quando su matre se remaritava, ille esseva ponite in le carga de su granmatre, con qui ille viveva usque le morte de su patrastro in 1653. Ille graduava del *Free Grammar School* in Grantham, e al etate de 18 annos, esseva invitate al Universitate de Cambridge pro continuar su studios.

### Cambridge
In Cambridge, Newton studiava mathematica, essente specialmente e fortemente influentiate per Euclide, ben que ille esseva etiam influentiate per le philosophias baconian e cartesian. Newton esseva obligate a partir de Cambridge quando illo esseva claudite a causa del plaga e il esseva durante iste periodo que ille faceva alicun de su plus significante discopertas. Totevia, con le reticentias que ille vadeva monstrar plus tarde in su vita, Newton non publicava su resultatos.

Newton suffreva un collapso mental in 1675 e recuperava ancora usque 1679. In responsa a un epistola de Robert Hooke, ille suggereva que un particula, si liberate, caderea facente spirales usque le centro del terra. Hooke respondeva asserente que le cammino non esserea un spiral, sed un ellipse. Newton, qui odiava esser superate, procedeva tunc a calcular le mathematica del orbitas. De nove, ille non publicava su calculos. Newton comenciava a devotar su effortios al speculation theologic e poneva le calculos super movimento elliptic al latere, informante Halley que ille los habeva perdite. Halley, qui habeva devenite interessate in orbitas, finalmente convinceva Newton a expander e a publicar su calculos. Newton devotava le periodo inter augusto de 1684 e le primavera de 1686 a iste labor e le resultato deveniva un del travalios le plus importante e influente super le physica de tote le epochas: *Philosophiae naturalis principia mathematica* (Principios mathematic del philosophia natural) (1687), frequentemente abbreviate in *Principia mathematica* o simplemente le *Principia*.

Newton esseva extrememente sensitive al critica e mesmo cessava de publicar usque le morte de su magne rival Hooke. Ille esseva solmente per le stimulo de Halley que Newton esseva persuadite finalmente a publicar le *Principia mathematica*.

### Senectute e legato
In le ulterior portion de su vita, ille devotava multo de su tempore al recerca alchimic e tentava datar eventos in le Biblia. Post le morte de Newton, su loco de interramento esseva movite. Durante le exhumation, il esseva discoperite que Newton habeva un massive amonta de mercurio in su corpore, probabilemente resultante de su activitates alchimic. Isto certemente explicava le eccentricitates de Newton in le ultime annos de su vita. Newton esseva armate cavallero per le regina Anna. 

Ben que su methodologia esseva strictemente logic, Newton ancora totevia credeva profundemente in le necessitate del existentia de Deo. Su opiniones theologic es characterisate per su credentia de que le beltate e regularitate del mundo natural solmente "procede del consilio e dominio de un intelligente e potente Esser". Ille sentiva que "le Deo supreme existe necessemente e per le mesme necessitate ille existe semper e ubique". Newton credeva que Deo periodicamente interveniva pro mantener le universo in le cammino. Ergo, ille negava le importantia del fortia vive de Leibniz como nihil plus que un quantitate interessante que remaneva constante in collisiones elastic e que ergo habeva nulle importantia physic o signification.

Ben que philosophos plus antique como Galileo e Johannes Philopono habeva usate proceduras experimental, Newton esseva le prime a explicitemente definir e systematisar lor uso. Su methodologia produceva un nette equilibrio inter inquesta theoric e experimental e inter le approches mathematic e mechanic. Newton mathematisava tote le scientia physic, reducente su studio al rigorose, universal e rational procedura que marcava le entrata in le Etate del ration. Assi, le principios basic de investigation introducite per Newton ha persistite virtualmente sin alteration usque le tempore moderne. In le annos post le morte de Newton, illos ha fructate multo in excesso de qualcunque imagination de Newton. Illos forma le fundamento sur le qual le civilisation technologic de hodie remane. Le principios exponite per Newton etiam ha essite applicate al scientias social; illos influentiante le theorias economic de Adam Smith e le decision de facer bicameral le legislatura del Statos Unite. Iste applicationes posterior, totevia, pallidi in contrasto al contributiones scientific de Newton.

Il es igitur non exaggeration identificar Newton como le contribuente individio le plus importante al disveloppamento del scientia moderne. Le inscription in Latin super le tumba de Newton, malgrado su linguage troppo emphatic, es justificate in proclamar, "Mortales! jubila al assi tanto grande ornamento pro le racia human!" Le phrase de Alexander Pope es etiam applicabile: "Natura e le leges del Natura remane celate in le nocte; Deo dice, lassa Newton esser! e toto esseva luce."

## Actuation public
In 1687 ille defendeva le derectos del
Universitate de Cambridge contra le impopular rege Jacobo II, qui
tentava transformar le universitate in un institution catholic. Como
resultato del efficacia que ille demonstrava in isse occasion, ille
esseva eligite membro del Parlamento in 1689, quando le rege esseva
disthronate e obligate a exiliar se. Ille manteneva su chaise durante
varie annos sin monstrar se multo active durante le debattos. Durante
iste tempore ille prosequeva su travalios de chimia. Ille se dedicava
tamben al studio del hydrostatica e del hydrodynamica, ultra
construer telescopios. 

Depost de haber essite professor durante circa trenta annos, Newton abandonava su posto pro acceptar le responsabilitate de *Director del Moneta* in 1696. Durante iste periodo ille esseva un infatigabile persecutor de
falsificatores, a les qui ille inviava al furca, e ille proponeva pro
la prima vice le uso del auro como modello monetari. Durante le
ultime trenta annos de su vita, ille abandonava practicamente tote
activitate scientific e se consecrava progressivemente al studios
religiose. Ille esseva eligite presidente del Royal Society in 1703 e
reelecte cata anno fin a su morte. In 1705 ille esseva nominate
cavallero per le regina Anna, como recompensa al servicios prestate
ad Anglaterra. Mesmo pertinente al Governamento et essente por illo
un homine ric, verso 1721 ille perdeva 20000 libras debite al bulla
del South Sea Company, ante lo que ille dicerea que "io pote
predicer le movimento del corpores celeste, mais non le follia del
homines".    

## Obras
### ''Principia mathematica''
In le libro I de *Principia*, Newton aperiva con definitiones e le tres leges del movimento nunc cognoscite como leges de Newton (leges del inertia, action e reaction, e acceleration proportional al fortia). Libro II presentava le nove philosophia scientific de Newton que vadeva reimplaciar le philosophia cartesian. Finalmente, libro III consisteva de applicationes de su dynamica, includente un explanation pro mareas e un theoria del movimento lunar. Pro provar su hypothese del gravitation universal, Newton scribeva a John Flamsteed pro inquirer se on habeva observate un diminution de Saturno quando passava Jupiter. Le surprendite Flamsteed replicava que un effecto habeva vermente essite observate e illo esseva proximemente predicite per le calculos que Newton habeva providite. Le equation de Newton esseva postea confirmate per le observation que le forma del terra es un spheroide oblate, como Newton assereva que illo deberea esser, in loco de un spheroide prolate, como le cartesianos assereva. Le equationes de Newton describeva etiam le movimento del luna per approximationes successive e prediceva correctemente le retorno del Cometa de Halley. Newton etiam correctemente formulava e solveva le prime problema in le calculo de variationes, que involveva trovar le superficie de revolution que darea resistentia minime al fluxo (pro un lege de friction specific).

### Tres leges de motion
Le tres leges de motion de Newton esse:
# **Lege del inertia:** Un corpore in reposo remane in reposo, e un corpore in movimento continua a mover a un velocitate constante, usque illo esse actuate per un fortia externe.
# **Lege del acceleration proportional al fortia:** Un fortia **F** actuante in un corpore da **a** illo un acceleration que es in le direction del fortia e ha magnitude inversemente proportional al massa *m* del corpore: **F**=*m***a**.
# **Lege del action e reaction:** Semper que un prime corpore exerce un fortia super un secunde corpore, le secunde corpore etiam exercite un fortia de equal magnitude e de direction opposite super le prime corpore. 

### Le methodo scientific
Newton inventava un methodo scientific que es vermente universal in su scopo. Newton presentava su methodologia como un classe de quatro regulas pro le rationamento scientific. Iste regulas esseva declarate in le *Principia* e proponite que:

# On debe admitter nulle additional causas de effectos natural tal como es ambes ver e sufficiente pro explanar lor apparitiones;
# Le mesme effectos natural debe esser assignate al mesme causas;
# Qualitates de corpores es pro esser considerate como universal; e
# Propositiones deducite de observationes de phenomenos debe esser vidite como exacte usque altere phenomenos los contradice.

Iste quatro regulas concise e universal pro le investigation esseva vermente revolutionari. Per su application, Newton formulava le leges universal del natura con que ille esseva capace de solver virtualmente omne le problemas non solvite de su tempore. Newton iva multe plus longe que traciar su regulas pro rationamento, nonobstante, de facto describente como illes deberea esser applicate al solution de un date problema. Le methodo analytic que ille inventava excedeva multemente le plus philosophic e minus scientificamente rigorose approche de Aristotele e Thomas de Aquino. Newton raffinava le methodo experimental de Galileo, creante le methodo compositional de experimentation alora practicate hodie. De facto, le sequente description del methodo experimental del *Optica* de Newton poteva facilemente esser in error per le moderne declaration de methodos de investigationes currente, si non per le uso de Newton del parolas "natural philosophia" in loco del termino moderne "le scientias physic". Newton ha scribite:

### Calculo e altere discopertas
Newton formulava le theorias classic del mechanica e del optica e inventava le calculo annos ante Leibniz. Nonobstante, ille non publicava su travalio sur calculo usque post Leibniz habeva publicate le sue. Iste lo levava a un acerbe disputa de prioritate inter mathematicos anglese e continental que persisteva durante decades, al detrimento de totos concernente. Newton discoperiva que le theorema binomie es valide pro potentias fractional, ma lassava lo a Wallis publicar lo (lo que ille faceva, con creditos appropriate a Newton). Newton formulava un theoria del sono, ma derivava le velocitate que non concordava con illo del experimentos. Le ration per le discrepantia esseva que le concepto de propagation adiabatic non existeva, assi le responsa de Newton esseva minus per un factor de \gamma^{1/2}, ubi \gamma es le ration del capacitates calorific del aer sur pression e volumine constante. Newton, igitur, manipulava su theoria usque un accordo con le experimentation esseva complete.

### Optica
In *Optica* (1704), cuje publication Newton retardava usque le morte de Hooke, Newton observava que le luce blanc poteva esser separate per un prisma in un spectro de colores differente, cata uno characterisate per un unic refractivitate e proponeva le theoria corpuscular del lumine. Le opinion de Newton sur optica esseva traducite del experimentation original con le prisma que ille exequeva in Cambridge. In su "*experimentus crucis*", ille discoperiva que le imagines producite per un prisma esseva de formato oval e non circular, como le theorias currente del lumine requirerea. Ille observava un lista medio-rubie, medio-blau a transverso del prisma e trovava le extremos dislocate. Ille observava etiam le listas de Newton, que es actualmente un manifestation del natura undulose del lumine, in le qual Newton non credeva. Newton credeva que le lumine debeva mover plus rapidemente in un medio quando illo es refractate verso le normal, in opposition al resultato predicite per le theoria de unda de Huygens.

Newton formulava etiam un systema de chimia in question 31 al fin de *Optica*. In iste theoria corpuscular, "elementos" consisteva de arrangiamentos differente de atomos, e atomos consisteva de particulas parve e dur. Ille explanava reactiones chimic in terminos del affinitates chimic del substantias participante. Newton devotava le majoritate de su tempore libere dum su vita post 1678 a experimentos alchimic infructuose.