open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lingua portugese

Le **portugese** es un lingua romanic parlate in Portugal, Brasil e alcun paises african e asiatic.  Illo es un lingua indoeuropee de base greco-latin, con alcun elementos del lingua arabe, in consequentia de que le arabes populava le integre Peninsula Iberica e durante longe annos habitava le parte sud de Portugal, appellate Algarve (in arabe Al-Gharb, que significa le West). In Brasil, le portugese anque ha elementos del lingua tupi, perque esseva le lingua official de Brasil usque le seculo XVII, quando le lingua tupi esseva prohibite.

## Le paises de lingua official portugese

Ultra le paises ubi le lingua portugese es official, on debe anque adder illos ubi le portugese es usate como lingua non official: 

Macau (431,000), Region Administrative Special del Republica Popular del China.

Uruguay (3,399,227), ubi le inseniamento del lingua portugese es obligatori desde le 6º anno de scholaritate.

Le portugese es anque parlate in forma archaic in Espania, in le Region Autonome de Gallecia.

## Historia
Le historia del portugese comencia quando le region de Gallecia ha essite sub le dominio roman. Le romanos duceva le latin pro le region ubi hodie es le nord-west del Espania moderne. La, un lingua differente habeva essite formate, influentiate per linguas celtic. In iste epocha, le portugese medieval (cognoscite como galleco) esseva admirate pro su beltate e rhythmo poetic.

In le curso del expansion pro le sud del peninsula, le portugese acquire plure parolas arabic, e comencia a differer del galleco.
Quando le portugese arriva in Brasil, deveniva influentiate per le tupi, lingua parlate per le populo indian de Brasil plus grande. Le tupi non existe ora, ja que su officialitate esseva cambiate per le portugese. In le portugese brasilian moderne il ha circa 10 000 parolas del tupi.

## Ligamines externe
* Carlos Soreto, ''Promptuario homographic interlingua - portugese'' Lista non exhaustive del vocabulario commun de interlingua e portugese (super www.archive.org)
Lingua latin

Le **latino**, "*lingua latina*", que originalmente esseva le lingua del region Latio (Latium) sud-est de Roma e que esseva multo influentiate per le vicin etrusco, deveniva in le curso del tempores le *lingua official* del Imperio roman, que unquam se extendeva ab le Proxime Oriente usque a Anglaterra, del Oceano Atlantic al Mar Nigre. Del lingua grec multe parolas se introduceva in latino. Postea in le secunde seculo ante le Era Commun, le lingua comenciava a conservar se como un lingua litterari. Pro isto illo de plus in plus se differentiava ab le lingua commun, le latino vulgar, que ab le secunde seculo depois le Era Commun se disveloppava in varie idiomas regional: le presente linguas neolatin como le espaniol, le portugese, le francese o le italiano. Le latino classic remaneva usque le dece-octave seculo le lingua del scientistas, scriptores, e diplomates in Europa, e su influentia immensurabile ancora permane in nostre dies. 
Latino esseva utilisate in le liturgia del Ecclesia catholic roman usque circa 1965. Illo se considera un lingua morte, ma ancora existe effortios notabile pro reviver lo in medios radiophonic e le pressa del Vaticano. Actualmente illo es lingua official in le Citate del Vaticano, malgrado le uso commun de italiano pro quasi omne transactiones e communicationes quotidian in ille circulos bureaucratic.

Exemplo ab le *Pater noster* in Latino del Vulgata:

Pater noster, qui es in caelis:
sanctificetur nomen tuum;
adveniat regnum tuum.
Fiat voluntas tua,
sicut in caelo,
et in terra.
Panem nostrum quotidianum da nobis hodie.


## Grammatica

### Declinationes
Le lingua latina ha cinque declinationes. In latin, le parolas se declina conforme su function in le phrase: caso nominativo (**N**) si le parola ha le function de subjeto/attributo; caso vocativo (**V**) exclamation; caso accusativo (**Ac**) si le parola ha le function de C.D.; caso genitivo (**G**) si le parola ha le function de C.N.; caso dativo (**D**): C.I.; e caso ablativo (**Ab**): C.C.
Exemplo del declination 1 - rosa-ae:

*Naut*'a*** vetus est. ''Nauta'' es subjeto.
Puella ''naut'''ae***  rosam dat. *Nautae* es D.

## Litteratura
* Seneca
* Vulgata (Jerome, 383 dEC.)

## Vide etiam
* Latino classic
* Latino ecclesiastic
* Latino medieval
* Latin contemporanee
* Latino sine flexione
* Latino vulgar
* Neolatino
* 

### Ligamines externe
* http://la.wikipedia.org — Wikipedia in Lingua Latina
* http://www.yleradio1.fi/nuntii/  — *Nuntii Latini*, programma radiophonic in latino
* Ephemeris Nuntii Latini universi
*  Beginners' Latin Un curso de latino pro comenciantes
Lectura

Le **lectura** es le processo que permitte recuperar e comprehender information o ideas conservate o immagazinate in un forma scripte. In le senso le plus commun, *lectura* se refere  al decodification de textos producite in un lingua e codificate per scripto per medio de symbolos que pote esser percipite per le vista o (in le caso del Braille) per le tacto. Altere typos de lectrua pote non basar se super le codice del lingua, como in le caso del notation musical o del pictogrammas.

Un **analphabeto** es un persona que non sape leger.

## Vide etiam
* Litteratura
Libro

**Libro** es, secundo le comprehension traditional, un collection de folios de papiro stampate, describite, depingite o etiam blanc o de altere materiales apte, que son allegate e communmente etiam cartonate in un copertura o un altere material durabile. Ante le invention del pressa, tote le libros esseva scribite a mano. Libros son normalmente obras scientific o litterari.
Linus Torvalds

**Linus Benedict Torvalds** (nascite a 28 de decembre 1969) initiava le disveloppamento del nucleo del systema de operation Linux, e hodie age como le coordinator del projecto. Inspirate per le systema de demonstration Minix disveloppate per Andrew S. Tanembaum, ille sentiva le necessitate de un systema de operation UNIX competente que ille poterea executar in su computator personal domestic. Torvalds faceva le disveloppamento original de Linux con su proprie ressources de tempore e equipamento.

Torvalds ha nascite in Helsinki, Finlandia, filio de Nils Torvalds, recipiente le nomine de Linus Pauling. Ille es parte del minoritate ethnic svedophone que representa circa 6% del population de Finlandia. Ille ha frequentate le Universitate de Helsinki. Actualmente ille reside in Santa Clara, California con su sposa Tove (sex vices campion national de karate in Finlandia) e su tres filias Patricia Miranda (nascite in 5 de decembre 1996), Daniela Yolanda (nascite in 16 de april 1998) e Celeste (nascite in decembre 2000). Ille es actualmente empleate per Transmeta Corporation.

Su mascotte personal es un pinguin supernominate Tux, amplemente adoptate per le communitate Linux como le mascotte del nucleo del systema.

Le "Lege de Linus", un principio del modello de fonte aperte inspirate per Linus e cuneate per Eric S. Raymond es: "*Sub globos ocular sufficiente, tote le errores de programmation es superficial.*"

Differentemente de multe "evangelistas" del fonte aperite, Tovalds mantene un attitude discrete e generalmente refusa commentar productos de software concurrente, tal como le predominante systema de operation Windows de Microsoft. Nonobstante, Torvalds occasionalmente ha reagite con declarationes forte al strategias de mercato percipite como disinformation usate per fabricantes de software como Microsoft.

Per exemplo, in un reaction per currero electronic a declarationes del vice-presidente senior de Microsoft Craig Mundie, qui ha criticate le software de fonte aperte pro non esser innovative e destructive al proprietate intellectual, Torvalds ha scribite: "Io me demanda si Mundie jammais ha audite parlar de Sir Isaac Newton. Ille non es famose solmente pro haber stabilite le fundationes del mechanica classic (e le theoria del gravitation original, qui es le cosa que le major parte del personas rememora, insimul con le historia del pomiero), sed ille es famose etiam pro como ille ha recognoscite le complimento: *Si io habeva essite capace de vider plus ultra, illo es solo proque io stava super le dorso de gigantes.*" Addeva Torvalds: "Io prefere ascoltar Newton a ascoltar Mundie. Ille pote haber essite morte pro quasi tres centos annos, sed nonobstante ille exhala minus mal odor."

### Vide etiam
* Linus Torvalds, David Diamond: Just for Fun: The Story of an Accidental Revolutionary, New York, HarperBusiness, 2001, 

### Ligamines externe
* Le pagina personal de Linus Torvalds: http://www.cs.helsinki.fi/~torvalds 
* FAQ super Linus Torvalds: http://www.tuxedo.org/~esr/faqs/linus/
Longitude

Le **longitude** o **longitudine** (ab latino *longitudo, longitudinem*) pote referer se a duo notiones:

# In physica es le quantitate de distantia inter duo punctos del spatio. In le Systema International de Unitates, se meti in metros.
# In cartographia illo explica le distantia angular inter le Meridiano de Greenwich e un determinate puncto. Se meti inter 0° e 180° al est o al west. Per exemplo, se dice de que *certe citate se situa a tante [[Grado (angulo)|grados]] de [[longitude]] al [[est]]*.

### Vide etiam
* Systema International de Unitates
* Amplitude
Lingua grec

Le **lingua Grec** del antiquitate se parlava non solo in le antique Grecia peninsular, mais tamben in le colonias grec, dante location al distincte dialectos que nos cognosce de illo.

Le lingua grec pertine al grande familia de linguas derivate de un lingua antepassate commun cognoscite como indoeuropeo (tamben appellate indogermanico). Ille dialectos grec constitue iste familia linguistic de linguas descendite del indoeuropeo. Isto face de ille dialectos grec, un familia linguistic soror al altere descendentes del indoeuropeo.

Le greco classic e le dialectos regional grec ha un grande affinitate in su grammatica e vocabulario con linguas como le sanscrito, le persa, le armenio, le albanese, le latino classic, le celta, le germano e le balto-slavo.

### Dialectos

* Ionico: Se parlava in Eubea, in le Insulas Ciclate e in le region de Asia Minor que comprende Smyrna, Epheso e Mileto. Iste dialecto es le base del lingua de Homero, Hesiodo e Herodoto.

* Eolico: Se parlava in le parte nord del costa de Asia Minor, in le insula de Lesbos, in Thessalia e in Beotia.

* Dorico: Se parlava in le nord-west de Grecia, le Peloponeso, le parte sud del costa de Asia Minor, le insulas de Creta e Rhodos e in le *[[Magna Grecia]]*

* Attico: Se parlava in Athenas e su vicinitate.

Le lingua grec assi como nos lo cognosce hodie, ha su origine in ista epocha, mais illo ha suffrite forte transformationes.

### [[Demotico]] (''dimotikì'')

Le greco que frequentemente se studia como modello de lingua del antiquitate es lo que corresponde al dialecto attic, viste que litterarimente illo veniva a superar tote le altere dialectos, principalmente in le seculo V aEC, tamben cognoscite como le "Seculo de Pericles" e le seculo IV aEC. In iste dialecto scribeva le grande autores del litteratura grec: le poetas tragic Eschylo, Sophocles e Euripides, le poeta comic Aristophanes, le historicos Thucidides e Xenophonte, le philosopho Platon e le oratores Lisias, Demostenes e Eschines.

### [[Koine]]: Le lingua ''commun''

Desde le unification de Grecia sub Philippo de Macedonia, le dialecto attic, ligermente alterate per le contacto con le altere dialectos, se imponeva como lingua litterari in tote Grecia e se extendeva con le conquestas de Alexandro Magne a tote le Oriente.

Le dialecto resultante se appellava le lingua *commun*. In illo scribeva, inter alteres, le philosopho Aristoteles, le historiator Polibio e le moralista Plutarcho. Assi mesmo, iste dialecto constitue le fundo del greco biblic, tanto del Vetule Testamento como illo del Nove Testamento.

Durante le periodo byzantin le lingua grec perdeva su antique character, per le evolution de su formas e per le mixtura de elementos estranier, dante origine al greco moderne.

## Vide etiam
* Alphabeto grec
* Mythologia grec
Luxemburg

**Luxemburg** o le **Granducato de Luxemburg** o  es un pais del centro de Europa, membro del Union Europee. Luxemburg ha frontieras con Francia, Germania e Belgica. Es membro fundator del Union Europee, del OTAN, del Benelux e del Nationes Unite.

## Linguas
Depois 1984, le tres linguas official es le luxemburgese, germano e francese.

## Historia
Un contato e postea ducato proveniente del Alte Lotharingia in le medievo, Luxemburg esseva un stato del Sacre Imperio Roman assatis importante gratias in parte al forte situation strategic de su capital e al multe ligamines del familia regnante con altere poteres (sur toto Trier, Metz e Bohemia). Plure duces de Luxemburg deveniva mesmo sacre imperatores roman.

In 1443, le ducato passava al domo de Burgundia; illo deveniva dunque parte del «Paises Basse burgonde» e postea del Dece-Septe Provincias habsburgie appertinente a Carolo V. Francia regnava ephemeremente sur Luxemburg in le epocha de Louis XIV, ma in general Luxemburg continuava sub le domo de Habsburgo usque le Revolution francese. Alora annexate per le Francia revolutionari, Luxemburg recipeva le codice de leges napoleonie e altere innovationes liberal.

Post le cadita de Napoléon, Luxemburg esseva governate per Gulielmo I del Paises Basse. Illo participava in le Revolution belge, ma esseva divise in duo; solmente le parte francophone jungeva Belgica, durante que cello germanophone debeva restar sub le direction de Gulielmo I post 1839. Iste parte (de qual le independentia esseva confirmate in le tractatos de London de 1867) forma le Granducato de Luxemburg actual.

Luxemburg esseva occupate e annexate per Germania durante le Secunde Guerra Mundial, ma reganiava su independentia post le liberation. In le era depois le guerra, Luxemburg es un del paises le plus alacre a promover le integration europee e le atlanticismo.
Logarithmo

Le **logarithmo** es definite como le inverso del exponentiation.

 a^b = c \quad \rightarrow \quad \log_{a} c = b 

## Historia
Le logarithmos ha essite inventate per le mathematico John Napier in 1614.

## Logarithmo decimal
Logarithmo que ha le numero natural 10 como su base.

## Logarithmo natural
Logarithmo que ha le numero irrational "e" como su base.

Tamben denominate *logarithmo neperian* o *napierian* in referentia al mathematico John Napier, inventor del logarithmos.

## Vide etiam
* Constante mathematic
Latino Moderne

Le "latino moderne" es un lingua construite per David Stark in 1996. Ille se basava in le Interlingua de IALA, imprestante le vocabulario con pauc modification, sed extendente multo le grammatica, incorporante cosas como le declination del verbos secundo le persona, le genere grammatic (masculino e feminino) e le accordo in numero e genere inter substantivos e adjectivos. Assi, le Latino Moderne de Stark es essentialmente le Interlingua de IALA con un grammatica plus complexe.

Le mesme appellation designa in Europa un altere dialecto de Interlingua, simplificate, aspirante a un comprension immediate sin studio anterior pro le miliardo de locutores del diverse idiomas neo-latin (cf. discussion del presente articulo + infra ligamine externe : Lingua latin moderne). 

## Communitate

Necun communitate de parlantes active del Latino Moderne de David Stark es actualmente cognoscite. 
Quanto al altere, se contenta esser comprendite e non desira que multe gente lo apprende (solmente su utilisantes professional).

## Specimen
:Patre nostre, qui es in le celos,
:sanctificate sia tu nomine!
:Que veni tu regno!
:Sia tu volo facite, como in le celo, assi sur la terra!
:Nostre pan necessari da nobis hodie,
:E pardona nobis le debitas nostres, como anque pardonamus le debitores nostres.
:E ne induce nes in a le tentation, ma libera nes ab le maligno,
:Proque le regno e le potentia e le gloria son tues por tote le epochas. Amen.

E in le secunde Latino Moderne :
:Nostre Patre qui es in le cielos,
:Que tu nome sia sanctificate !
:Que tu reino veni !
:Que tu voluntat sia facte sure terra como in cielo !
:Dona nois este jorno nostre pan quotidian,
:E perdona nois nostre ofensas como nos perdona a nostre ofensores.
:E non induce nois in tentation, ma libera nois del mal,
:Porque son de te le reino, le pocentia e le gloria pro le sieclos de sieclos. Amen.

## Ligamines externe
* Le sito del autor con le definition del lingua: http://www.oocities.org/athens/3150/latinomodernecontents.html
* E le altere latino moderne
Lutheranismo

La **lutheranismo** [lu-te-ra-nís-mo] es le conjucto de ideas religiose associate con Martin Luther, particularmente exprimite in le Catechismo minor (1529) e le Confession de Augsburg (1530). Un serie de discordias interne al lutheranismo de post le morte de Luther (1546) inter radicales (le si-dicite Gnesio-lutheranos o Flacianitas), e le moderatos (Philippitas), conduceva a lor resolution per le Formula de Concordia (1577), le qual es normalmente considerate como le affirmation official del theologia lutheran.

## Vide etiam
* Martin Luther
* Protestantismo
Leucocyto

**Leukocyto**, **leucocyto** ([leu-ko-tsí-to], del grec λευκός *leukós* 'blanc' e κῠ́τος *kútos* 'cave', 'vasculo') o **globulo blanc** es un cellula sanguinee, parte del defensas immunitari del corpore contra infectiones. Alcunes de illos ingluti bacterios e viruses e los destrue, ancora alteres produce proteinas e anticorpores pro combatter le infectiones.

## Vide etiam
* Erythrocyto
Lymphoma

## Definition
:Un ** '' lymphoma '' ** es un tumor maligne del texitos lymphoide. Le condition causa un aggrandimento del nodos lymphatic e causa dolor in le regines affligite. Pro facer un diagnose es sovente necessari le excission de un del glandulas lymphatic e submitter lo a examination per un pathologo.

## Vide etiam
* lympha
* glandula lymphatic
* nodo lymphatic
Systema lymphatic

Le **systema lymphatic** es le systema del corpore human relationate al lympha, le lymphocytos, o le texitos lymphoide.

*Lymphatic* significa etiam carente de energia mental o physic, phlegmatic.

## Lympha
**Etymologia:**
:Ab le latino *lympha* pro "aqua", "dea aquatic" o "dea del aqua", probabilemente ab le termino latin *[[nympha]]* del greco *nymphe*

**Definition:**
:Liquido pallide, similar al plasma del sanguine, le qual suspende cellulas blanc del sanguine, e bania le texitos del corpore, illo se filtra per le nodos lymphatic, e se discarga in le sanguine via le ducto thoracic

## Vide etiam
* glandula lymphatic
* nodo lymphatic
* canal lymphatic
* lymphoma
* splen
Insulto

**Insulto** es un declaration o action pro affrontar a alicuno.

## Maledictionario
Hic, il ha notas super maledictiones, argotes, etc., e illos essera incorporate a in le Maledictionario.

Exemplo: Le parola russe pro "slang" es "qualcunqueski".

### Section "Interjectiones"
# le signification principal de "bastardo" es "filio illegitime"
# le signification del anglese "fuck!" es "intrude te mesmo! (sin adjuta de un partner)". In italiano, "fottiti". Vole ben considerar que in italiano e francese le interjection "Me ne fotto!", "Je m'en fout!" significa "Illo non me reguarda absolutemente" ("I don't give a damn!")

### Section "Insultos"
vole ben adder "facie de culo/pene" (signification obvie), in italiano "faccia di culo/cazzo"

### Section "Anatomia"
"ano" in italiano es "ano" (parola educate) o "buco del culo" (vulgar).

### Section "Personas (re sexo)"
le signification de "copertor" es "stallon" o "viro sexualmente multo potente". In italiano, "stallone" (vole ben vider Sylvester Stallone)

### Section "Sexo etc."
# "cunnilingus" (latino) es le acto de leccar le cunno - in italiano, "cunnilingo" (educate) o "leccar la figa" (vulgar)
# "digitar" in italiano es "fare un ditalino"
# "succuter" in italiano es  "masturbare"  o "fare una sega" (vulgar)
# "semine" in italiano es "seme"
# "sperma" in italiano es "sperma"

### Section "Pornographia, Fetiches e Apparatos"
# "porno" in italiano es "porno"
# "hardcore, hard" in italiano es "hardcore, hard"
# lo mesmo pro "softcore, soft"
# "joculo" in italiano es "vibratore"
# "fetiche" = italiano "fetish"
# "voyeur" = italiano "guardone" o anque "voyeur" (rar)
Leucemia

Le **leucemia** es un maladia multo maligne del texitos que forma le sanguine, in le qual le cellulas blanc del sanguine (o leucocytos) se trova in grandissime quantitates in le sanguine del personas affligite con iste condition. Le leucemia es un typo de cancere. Il es multo probabile que illo comencia in le medulla del ossos ubi le leucocytos es fabricate in le corpore.

## Diagnostico
Frequentemente le condition deveni clinicamente apparente con le aggrandimento del glandulas lymphatic, le splen o le ficato.

## Tractamento
Le tractamento pote includer chimotherapia o le transplante de medulla del ossos san ab un donator.

## Vide etiam
* Cancere
* sanguine
Lex talionis

**Lex talionis** (L.) es le lege del retribution attribuite al Vetere Testamento, le qual limita le puntion legal a lo que es proportionate al crimine. De iste lege proveni le proverbio "un oculo pro un oculo".
Limbo

Doctrina non biblic. Placia ubi le animas del infantes morite vade quando illes moriva sin baptismo secundo le Ecclesia catholic roman. Le mesme placia ubi se reputa vader le anima del invalidos mental que moriva sin haber committite grave peccatos. Hodie iste doctrina non es plus multo propagate. Compara: Purgatorio.
Liturgia

Le **liturgia** es le modello e contento, i.e. le textos scribite, del culto formal in servicios divin specialmente del Eucharistia.
Vista del judaismo de Jesus

Le conception judaic al messia (*mosiach* in hebreo) es significativemente differente da illo supportate per le christianos. Secundo le Judeos, le Biblia hebraic contine un parve numero de prophetias concernente le futur descendente del Rege David, le qual essera consecrate, o uncte (in Hebreo *Moshiach*) como le nove leader del populo judee. In le conception judaic, iste leader, plenmente human e mortal, reconstruera le terra de Israel e restaurara le Regno davidic. Iste subjecto es tractate in le section del eschatologia judaic.

Le comprehension christian del termino messia es fundate sur le affirmationes que Jesus face de se ipse in le Nove Testamento, illo es: (a) que ille esseva le complimento de multe prophetias del Vetere Testamento, specialmente le Cantos del Servitor in Isaia; (b) que ille veniva pro establir le Regno de Deo o Regno del Celos, que non essera un regno terrestre; (c) que, quando a ille se demansava si ille esseva o no le expectate Messia, ille adressava le attention al miraculos que ille faceva, como alsi al referentia de se mesme a titulos que le Judeos considerava pertinente solmente a Deo, como le "IO ES"; e (d) que le action demonstrative de lavar le pedes de su discipulos, le representava como un "rege-servitor".
Vista islamic de Jesus

Islam condivide un certe numero de credentias con le Christianismo. Ambes condivide ideas similar sur le monotheismo, le judicamento final, le Celos, le inferno, le spiritos, le angelos, e un futur resurrection del mortos. Jesus Christo es recognoscite e respectate per le musulmanos como un grande propheta, sin dubita le sol propheta que esseva exempte de peccato, e on face referentias a ille como le messia e le Spirito de Deo. Ambe religiones crede alsi que Christo es proxime a Deo - "In le compania del plus proxime a Allah" in le Koran, metaphoricamente exprimite in le Biblia como "sedente al dextera de Deo".

Ambe religiones condivide le fide in le nascentia virginal de Jesus Christo, su miraculos e resanamentos, e que ille ascendeva al Celos. Nonobstante isto, le musulmanos non accepta que Jesus se appella Filio de Deo (excepte in le senso de alicuno amate per Deo), durante que illes crede solmente in Deo come un entitate singule, non como dice le conception christian del Trinitate. Le islamitas non accepta le crucifixion de Christo. Durante que le islamitas crede solmente in le adoration de un Deo strictemente monotheista, illes non accepta le uso de iconas, e los considera un idolatria. Pro le mesme rationes, illes non adora ni preca le propheta Mahomet, fundator de Islam.
Libertino

In general, un **libertino** es un homine de ideas libertari, sovente in senso negative. Sur le plano ethic, se intende le conception e le practica de un libertate moral sin limites, le qual dissolve omne ligamine e omne valor.
## Etymologia
Ab le lat. *libertas*, libertate, absentia de vinculos.
La Nación

**La Nación** es un periodico in Argentina que initiava su publication le 4 de januario 1870. Clarín es un altere periodico, le competitor principal de La Nación.

Le nomine original del periodico esseva La Nación Argentina, e esseva cambiate 28 Augusto 1945. En le citate de Buenos Aires La Nación ha 30% del jornales vendite.
Landsmål

Le **landsmål** es un lingua litterari norvegian, basate super le nordico antique e dialectos norvegian (e libere de influentias danese) construite per le linguista Ivar Aasen e promovite per le poeta e linguista Arne Evenson Garborg, (Time, 1851-1924), in su libro *Le nove lingua norvegian e le movimento national*, (1887). Sub le pression de iste "lingua del pais" (Landsmål) le lingua norvegian aristocratic Riksmål (multo influentiate per le danese) se evolveva a causa de varie reformas (in 1907, 1917, e 1938).

Con le tempore le nomine del duo linguas esseva cambiate, le Riksmål deveniva le Bokmål (o "lingua de libro", parlate in major quantitate al levante de Norvega) e le **Landsmål** deveniva le Nynorsk (“neonorvegiano”, parlate in major quantitate in le occidente de Norvega). Le cambios e modernisation continua in ambe linguas hodie, ma le duo es inseniate al scholas norvegian.
Libro de Mormon

Le **Libro de Mormon** es un recompilation de scriptos que le Ecclesia de Jesus Christo del Sanctos del Ultime Dies considera inspirate per Deo al par del Biblia.

## Etymologia e origine
Le nomine deriva del nomine de un de su personages, appellate per le creditores "le propheta Mormon." Nonobstante que le libro era scripte per Smith in le seculo XIX in le SUA in le lingua anglese, in le mythologia del mormones illo es un collection de libros de supponite antique prophetas del continente America del Nord" (600 aEC - 421 EC).  De facto, le eventos e personages son fictional. Smith non cognosceva le lingua hebree ni alcun altere linguas semitic e consequentemente le nomines del "hebreos" in le libro non ha ver radices semitic.

## Historia
Secundo le tradition del Movimento del Sanctos del Ultime Dies, le Libro de Mormon ha le registros de duo grande civilisationes que populava le continente american, un veniente de Jerusalem circa le anno 600 aEC e le altere arrivante multe seculos antea in conjunction del episodio del Turre de Babel. Iste registros haberea essite mantenite per prophetas que viveva inter iste populos, usque le ultime, Mormon, qui faceva un compilation del annales in un unic volumine, gravate in plattas de metallo.

In le narration de Joseph Smith, fundator de iste movimento, Moroni, un angelo qui le visitava le 21 de septembre 1823 e le instrueva re un antique scripto e del passos a sequer pro traducer lo. Smith contava que, quatro annos plus tarde, le plattas le era date. Ille los traduceva rapidemente in anglese con, secundo ille, auxilio divin. Le traduction del texto supponitemente se realisava per medio del Urim e Tumim que permitteva a Smith interpretar le characteres del egyptio reformate al anglese del epocha. In iste labor ille cooperava con Martin Harris e Oliver Cowdery, qui postea affirmava como testimonios original le nominate Plattas de Auro date a Smith per le angelo Moroni.

Joseph Smith publicava su opera pro le prime vice in 1830, con le titulo de *The Book of Mormon*, in referentia al personage del libro que ille diceva era responsabile del compilation. Como resultato del labor missionari del membros del Ecclesia de Jesus Christo del Sanctos del Ultime Dies e altere denominationes affin, le libro ha essite publicate in 78 linguas, con portiones traducite in altere 32 linguas. In summa, illo ha essite imprimite plus de 120 milliones de copias, coperiente le linguas materne del 99% de su membros e le 87% del population mundial. In 1998 le Ecclesia de Jesus Christo del Sanctos del Ultime Dies faceva traducer sectiones resumite del Libro de Mormon, annunciante que le traduction del libro a cata nove lingua serea un edition complete.

## Ligamines externe
* Traduction del Libro de Mormon in interlingua.
* Altere traduction in pdf
Don Quixote de La Mancha

***Le ingeniose hidalgo Don Quixote de La Mancha*** ([ðon.kiˈχote.ðe.laˈmant͡ʃa]; atque traducte como ***Dom Quichotte de Le Mancha***, pron. approximate: /dɔn.kiˈʃɔtːe.de.leˈmanʃa/ o /don.kʷiˈkote.de.leˈmanka/; in espaniol: *El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha*; saepe note simplicemente como: *El Don Quijote*) es un opera de litteratura espaniol scribite per Miguel de Cervantes. Es le libro le plus traducite depost le Biblia.

Le libro esseva publicate in duo partes, le prime in 1605 e le secunde in 1615.

In interlingua, il ha un traduction partial per Lorenzo García de la Barrera Mora, "Novus".

Le romance comencia con le description de un hidalgo paupere de un loco indeterminate de La Mancha in le sud de Espania, qui se affolla con le lectura de libros de cavalleria e se crede esser un cavallero errante del medievo.

## Ligamines externe
* Traduction in Interlingua a Wikisource.
* Texto in castiliano: http://cvc.cervantes.es/obref/quijote/, http://www.el-mundo.es/quijote/.
Messia

**Etymologia:**
Le parola **messia** veni de hebraic *mashiah* "le Uncto (del Senior)", un referentia al antique ceremonia hebraic de consecration de reges, prophetas e sacerdotes per medio del unction con oleo.

**Definition:**

* Le termino se refere al expectate rege qui, secundo le promissas de Deo registrate in le Vetule Testamento, liberarea le populo judee del dominio estranier e restaurarea le gloria de su epocha auree (le regno del "grande reges" David e Salomon). Le hebreos/judeos suffreva le successive domination de differente imperios del Antiquitate. {Alcuno pote citar le imperios e le epochas?}
* titulo attribuite per un gruppo de judeos a Jesus de Nazareth durante le occupation roman.

Le **titulos messianic** es le titulos e le attributos que, in le Vetere Testamento e in le Judaismo, esseva originalmente date al *Messia* attendite e que, pois, le Christianismo transfereva a Jesus de Nazareth pro proclamar Le como le Messia que finalmente veniva. Es considerate titulos messianic: "Messia", "Christo", "Filio de David", "Filio del homine", "Filio de Deo".

## Vide etiam
* Christo
Modena

**Modena** es un citate del region Emilia-Romagna situate in le centro-nord de Italia.

## Etymologia
Le nomine Modena veni ex su nomine latino *Mutina*.

## Historia
Modena esseva un colonia roman in le 183 a.C. (Ciceron lo definiva citate "floridissime"), Modena faceva de theatro al guerra inter Decimo Bruto e Marco Antonio (43 a.C.) que signava le ascension de Octaviano e le nascita del secunde Triumvirato.

Semidestruite in le curso del IV seculo, abandonate in le seculos V e VI a causa de guerras e inundationes, le citate resurgeva sub le governamento episcopal (seculos VIII--X) poteva gauder de privilegios imperial e entrar in le sphera de influentia del seniores de Canossa. In iste climate se initiava le construction del Cathedral (1099).

Le Estenses governava le citate desde 1289 al 1306, postea desde 1336 al 1510 e illes retornava de nove in le 1527, post un periodo de governamento ante imperial e post papal. In le 1598 on transfereva le Corte de Ferrara a Modena, que deveniva assi le capital Estense e on videva surger le nove Palatio Ducal (1634).

In le 1796 entrava in citate le truppas francese que dava initio a un dominio que durava usque al 1814. Desde ille anno, le duces austro-estenses Francesco IV e postea Francesco V governava le Stato Estense usque 1859, in sequita le ducato esseva aggregate al Regno de Italia (1861).
Mondial

**Mondial** es un lingua auxiliar international proponite per Heimer in 1957.

## Citato
:"Iste lingua con meritos linguistic considerabile esseva publicate in grammaticas e in dictionarios in ambe directiones bellemente imprimite in svedese, francese, anglese, italiano (e germano). Le dictionarios svedese-mondial non sembla haber essite publicate. Sed in despecto de recensiones laudantissime de plure professores de linguistica de plure paises, le autor Dr. Helge Heimer, professor gymnasial svedese, sembla haber facite nulle reclamo e trovate quasi nulle practicantes. Un de illes, Erik Ahlström de Malmö, deveniva postea un del prime membros de UMI in Svedia."

Fonte: Discurso al Conferentia International de Interlingua 1989, imprimite in *[[Interlinguistica e Interlingua]]: Que pote nos apprender ab le alteres e ab lor experientias de un seculo?* p. 39-40, per Ingvar Stenström.

## Specimen
*Tristan Bernard, le autor humoristique, havi un dia prendate place con un amico in un vagon de primerclase por andar a Versailles. Il alumavi imediatemente un bon cigar, que il comenzavi da fumar con un visible satisfacion. Alor un senior entravi i dicavi in un ton iritate a T.B. da gectar le cigar o da andar in un altre compartimente.*

        MONDIAL              INTERLINGUA DE IALA
 -Parla sempre de amor,  -Parla sempre de amor, 
 -dica me que tu amara   -dice me que tu me amara 
 -me con tute tui ardor  -con tote tu ardor 
 -tanque tu i yo vivara. -Tanto como tu e io vivera. 
 -Non lontano e le dia   -Non lontano es le die 
 -u nu sera via, via.    -ubi nos sera via, via. 

Fonte: *Samples of Constructed Languages,* One Language for the World, Mario Pei. 1958. 

= Ligamine externe =
* "Yo parla Mondial" - le blogue in Mondial
Mondlingvo

**Mondlingvo** es un lingua auxiliar international proponite per Trischen in 1906.

## Specimen

*la patro, del patro, lan patro, las patros, dels patros, vivibes bone, al revidonti.*

Fonte: *Samples of Constructed Languages,* One Language for the World, Mario Pei. 1958.
Mundolingue

**Mundolingue** es un lingua auxiliar international proponite per J. Lott in 1890.

## Specimen

*Patre nostri resident in cele, tei nomine e sanctificat, tei regne vole venir a nostri, tei voluntate e exequer ne solu in cele ma eti in terre.*
Mundelingua de Hummler

**Mundelingua** es un lingua auxiliar international proponite per Hummler in 1904.

## Specimenes

*Ego hava ame.*

(Io ha amate) 

*Ero e va ame.*

(Ille amava)

Fonte: *Samples of Constructed Languages,* One Language for the World, Mario Pei. 1958.
Musica

**Musica** [mú-zi-ka] es le arte del combination de sonos de accordatura variante in le production de compositiones expressive de varie emotiones e ideas
----
# Le scientia del tonos harmonic que tracta del principios del harmonia, o del proprietates, dependentias e relationes del tonos inter se.
# Le arte de combinar tonos in un maniera agradabile al aures.
----

* Cantos in Interlingua

* Terminologia del notation e interpretation

* Musicologo

* Organologia
** Instrumento musical
** Constructores de instrumentos

* Musica classic
** Vocabulario e terminologia
** Stilos, movimentos, tendentias e scholas
** Institutiones
** Generes musical e formas de interpretation
** Compositores musical
** Interpretes musical
** Librettistas
** Obras
** Opera
** Zarzuela

* Musica 

* Musica traditional
** Flamenco

*Musica popular
** Acid house
** Alternative
** Bambuco
** Bachata
** Bakalao
** Blues
** Bossa nova
** Celtic
** Country
** Cha-cha-cha
** Disco
** Emo
** Emo-core
** Folk
** Funk
** Glam
** Garage
** Grunge
** Hip hop
** House
** Jazz
** Lambada
** Mambo
** Merengue
** Metal
** Mix
** New Age
** Nova Trova Cubana
** Pop
** Punk
** Raï
** Ragga
** Reggae
** Rhythm and Blues
** Riff
** Rock
** Salsa
** Samba
** Seis Mapeye
** Ska
** Swing
** Tango
** Techno
** Tonadilla
** World music
Mythologia

**Mythologia** [mi-to-lo-gía] es un conjuncto de mythos, o historias legendari, de un populo o de un religion, habente un origine o thema in commun.

### Lista de mythologias

* Mythologia african
* Mythologia arabe
* Mythologia aztec
* Mythologia celtic
* Mythologia chinese
* Mythologia grec 
* Mythologia guarani
* Mythologia hindu
* Mythologia inca
* Mythologia indigena colombian
* Mythologia japonese
* Mythologia maya
* Mythologia persian
* Mythologia roman 
* Mythologia sumerian

## Vide etiam
* Legenda
Millennio

Un **millennio**  es un unitate de tempore que equivale a un periodo de mille annos. Le termino pote anque referir se a un intervallo de tempore initiante in ulle data.

## Le millennios depost le E.C.
* III millennio dEC
* II millennio dEC
* I millennio dEC

## [[Era Commun]]: E.C.

## Le millennios ante le E.C.
* I millennio aEC
* II millennio aEC
* III millennio aEC
* IV millennio aEC
* V millennio aEC
* VI millennio aEC

## Terminos relationate
* Le Millennio del Regno del Celos

## Vide etiam
* seculos e decennios pro plus de detalios e Historia pro differente schemas temporal de eventos historic.
Martedi

Le **martedi** es secundo le norma ISO 8601 le secunde die del septimana.
## Etymologia
Le nomine es derivate del latino *dies Martis* (die de Marte).
Monario

**Monario** es un lingua auxiliar international proponite per Lavagnini in 1925.

## Specimenes

*El surio splenda in cielo et illumina el terre.*

(Le sol brilla in le celo e illumina le terra) 
 
*Filio el jardineri ha un roze.*

(Le filio del jardinero ha un rosa.)
 
*Avio vola in cielo, piwo nata en mar.*

(Le ave vola in le celo, e le pisce nata in le mar.)
 
*Gutto aqui kava el lapide.*

(Un gutta de aqua cava le petra.)

Fonte: *Samples of Constructed Languages,* One Language for the World, Mario Pei. 1958.
Medicamento

Un **medicamento** es qualcunque substantia medicinal e su associationes o combinationes destinate a su utilisation in personas o in animales, que se presenta dotate de proprietates pro prevenir, diagnosticar, tractar, alleviar o curar maladias o pro affectar functiones corporal o le stato mental.
Tamben se considera medicamentos ille substantias medicinal o lor combinationes que pote esser administrate a personas o animales con alcun de iste fines, mesmo si se offere sin explicite referentia a illos.

Le medicamentos legalmente recognoscite per le autoritate pharmaceutic se divide in: 

* Specialitate pharmaceutic
* Formula magistral que es le medicamento destinate a un patiente individualisate, preparate per le pharmaceutico, o sub su direction, pro complir expressemente un prescription facultative detaliate del substantias medicinal que include, secundo le normas technic e scientific del arte pharmaceutic, dispensate in su pharmacia o servicio pharmaceutic e con le debite information al usator.
* Preparation o formula medicinal que es ille medicamento elaborate e garantite per un pharmaceutico o sub su direction, dispensate in su officina de pharmacia o servicio pharmaceutic, enumerate e describite per le formulario, destinate al livration directe al personas malade qui es servite per iste pharmacia o servicio pharmaceutic.
* Medicamento prefabricate que es un medicamento que non se adjusta al definition de specialitate pharmaceutic e que se commercialisa in un forma pharmaceutic que pote utilisar se sin necessitate de tractamento industrial e al qual le autoritate pharmaceutic confere autorisation e inscribe in le Registro correspondente.

## Vide etiam
* antibiotico
* dose
* excipiente
* forma galenic
* medicamento cytostatic
* pharmacia
* pharmacocinetica
* pharmacologia
* prospecto
* recepta medic o prescription
* uso rational del medicamentos
* droga

## Referentias
Massa (quantitate physic)

Le **massa** es le quantitate physic que un balancia meti.
Le unitates de massa plus commun son le kilogramma (kg) e le gramma (g)

### Massa relativistic e massa de reposo
Le massa de un particula es su inertia in un referential in reposo e es invariante. Le vetere notion de "massa relativistic", secundo le qual le massa m de un particula esseva proportional al su energia E

m = \frac{E}{c^2}

ubi c es le velocitate del lumine, non es plus usate hodie.

Le definition moderne da a tote objecto solmente un unic massa, un quantitate invariante que non depende del velocitate. Secundo iste definition le massa de un objecto es date per

m_{0} = \frac{E_0}{c^2}

ubi E0 es le energia total del objecto in reposo.
     
Le prime definition de "massa relativistic" es sovente usate in alicun libros elementari. Illo esseva usate in le passato per le physicos. Sed hodie le moderne definition es usate exclusivemente. Aliquando uno usa le expression "massa de reposo", o "massa invariante", mais isto es solmente pro emphase. Le "massa relativistic" nunquam es usate. Nota que le equation E=m c&sup2; non es correcte. In vice de isto, le correcte equationes son scripte

E  = \frac{m_0 c^2}{\sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}}

o, equivalentemente

E^2 = m_0^2 c^4 + p^2 c^2

ubi v es le velocitate del objecto, **p** es su momento linear, un quantitate vectorial, e m_0 es le "massa de reposo". Le momento **p** es date per

p  =m_{r}(v)v = \frac{m_0 v}{\sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}}

e le equivalentia del duo formulas pote esser facilemente establite, essente le demonstration de isto restate al lector. 

**Articulos:**

Principio de Mach

Massa del particulas elementari
Materia

**Materia** es le realitate primari de que omne le cosas es facite. Realitate spatial e perceptibile per le sensos, que con le energia, constitue le mundo physic.

In altere parolas, **materia** es tote que occupa un loco in le spatio e es formate de atomos.

## Vide etiam

* Massa
* Physica
* Stato de materia
Metro

Le **metro** es le unitate de longitude del SI. Illo se defini como le longitude del cammino percurrite in le vacuo per le lumine durante un tempore de 1/299792458 de secunda.

Anteriormente illo esseva definite como le dece-millionesime parte del distantia que separa le Polo Nord del equator terrestre.

### Vide etiam
* Unitates de longitude
* Systema International de Unitates
Mineralogia

Le **mineralogia** es le scientia que tracta de ille species inorganic que se nomina minerales, que jungite in massas roccose o in forma isolate constitue le material del crusta terrestre e de altere corpores in le universo usque ubi il es possibile studiar los in le forma de meteoritos. Le **mineralogia** se divide in:

* Crystallographia
* Mineralogia physic
* Mineralogia chimic
* Mineralogia descriptive
* Mineralogia determinative
* Mineralogia optic

## Vide etiam
* Crystallochimia
* Crystallo
* Rocca
* Gemma
Mahomet

**Mahomet** (equalmente orthographiate *Mohammed* e *Muhammad*, del arabe محمد "Le Laudato") es le ultime e maxime propheta del Islam, e assi un del plus importante prophetas in le historia Eurasian (e mundial). On non le considera totevia como le fundator de Islam, cuje prime propheta es considerate esser Adam. Pro musulmanes, Mahomet es dunque le restaurator del original fide monotheista de tote le prophetas anterior (Noe, Abraham, Moses, Jesus, etc).

Ille nasceva in Mecca circa 570 del era commun, e moriva in Medina in 632. Su nomine original esseva o Kotham o Halabi. Alcun musulmanes dice habitualmente «pace sia sur ille» post su nomine, e lo scribe in forma abbreviate: *(pssi)* inter parentheses.

Secundo le Qur'an (= Koran), iste libro sancte esseva narrate per Deo a Mahomet, qui lo recontava a scribas, proque ille mesme esseva analphabete. Le Qur'an es secundo inseniamentos musulman le parola immutabile de Deo, e non pote esser revidite.

Mahomet esseva le currero de Deo; ille registrava le Qur'an, e "faceva publicitate" pro illo. Ille (assi crede le musulmanes) esseva un homine simple e pur. Ille non debe esser adorate per musulmanes orthodoxe in ulle maniera, e ille non faceva miraculos.

Quando Mahomet presentava le nove religion al arabes, illes demandava provas miraculose. Mahomet commandava que le Monte Safa veniva a ille, lo que illo non faceva. Ille diceva: «Deo es misericordiose. Si illo habeva obedite a me, illo haberea cadite super nos, e destruite nos. Dunque, io vadera al montania, e regratiar a Deo proque ille habeva misericordia de un generation rigide.»

In despecto de isto, e del facto que legendas concernente le scriptura del Qur'an son fortemente discoragiate (proque le Qur'an es credite haber venite de Deo directemente, e tal legendas non es), il ha un parve numero de legendas super miraculos de Mahomet. Le plus cognoscite es le miraculo del luna.

:*Habib le Sage demandava que Mahomet findeva le luna in duo pecias pro provar su mission. Mahomet levava su manos al celo, e advocava le luna a facer le voluntate de Habib. Illo decendeva al culmine del [[Kaaba]], circulava septe vices, veniva al propheta, entrava in su manica dextere e exiva del sinistre, entrava alora in su collo e exiva del gonna, tressava se con un parte al oriente e un parte al occidente, e finalmente le duo partes se reuniva e le luna retornava a su forma natural.*
Messageria instantanee

Un servicio de **messageria instantanee** *(instant messaging)* permitte que duo o plus computatores excambia instantaneemente messages de texto per medio de un rete de computatores, como le Internet. Differentemente del posta electronic, ubi le messages es immagazinate in un cassa postal pro lectura posterior, in un servicio de messages instantanee le messages inviate es exhibite immediatemente al destinatario, si ille in linea. Isto rende possibile un conversation in tempore real.

Le plus popular servicios de messages instantanee in le Internet include AOL Instant Messenger (AIM), Yahoo! Messenger, .NET Messenger Service, e ICQ. Iste servicios debe multe ideas a un servicio plus antique (e ancora popular) cognoscite como Internet Relay Chat (IRC).

Le servicios de message instantanee ha surgite parallelmente in locos diverse, e cata application ha su proprie protocollos. Isto induce alcun usatores a executar plure applicationes de messages instantanee simultaneemente pro esser disponibile in plure retes.

Alternativemente, alcun applicationes tenta de coperir tote le protocollos e servicios in un singule cliente. Exemplos de isto es Trillian e Jabber.

Il ha plure tentativas de crear un standard unificate pro le servicio de messages instantanee: SIP (Session Initiation Protocol) e SIMPLE (SIP for Instant Messaging and Presence Leverage) del IETF, Apex (Application Exchange Core) e Prim (Presence and Instante Messaging Protocol).

## Vide etiam

* Lotus Sametime
Mozambique

**Mozambique** es un pais del costa oriental de Africa. Illo esseva un colonia portugese, usque 1975 quando illo deveniva independente.

Le capital es Maputo.

## Vide etiam
* Portugal
Mythologia grec

Le **mythologia grec** es le conjuncto de mythos e legendas pertinente al antique grecos que tracta de lor deos e heroes, le natura del mundo e le origines e significate de lor proprie cultos e practicas ritual. Illos esseva parte del religion del Antique Grecia.

## Fontes del mythologia grec

Le **mythologia grec** es cognoscite in le actualitate gratias al litteratura grec e pro su representationes mythic sur medios plastic datate desde le periodo geometric (900-800 aEC).

### Fontes litterari
Le contos mythic ha un rolo importante in quasi tote le generes del litteratura grec. Malgrado isto, le unic material general mythographic conservate del antiquitate grec esseva le Bibliotheca mythologic de Pseudo-Apolodoro. Iste opera essaya reconciliar le historias contradictori del poetas e proportiona un grande summario del mythologia traditional grec e le legendas heroic. Apolodoro viveva inter c. 180-120 a.Chr. e scribeva re multe de iste themas, ma nonobstante le Bibliotheca discute eventos que occurreva longemente post su morte, e pro isto illo es nominate Pseudo-Apolodoro.

## Vision general del historia mythic
Le mythologia grec ha cambiate con le tempore pro accommodar le evolution de su proprie cultura, del qual le mythologia es un indice, tanto expressemente como in su assumptiones implicite. In le formas litterari conservate del mythologia grec, como es al final del cambios progressive, es inherentemente politic como ha signalate Gilbert Cuthbertson.

Benque le contradictiones de iste historia face impossibile un linea temporal absolute, un chronologia approximate pote discerner se. Le historia mythologic del mundo pote divider se in tres o quatro periodos:
* Etate del deos: Mythos re le origines del mundo, le deos e le racia human.
* Etate in le qual deos e homines se misceva liberemente: Historias del prime interactiones inter deos, semi-deos e mortales.
* Le etate del heroes: Ubi le activitate divin era plus limitate. Le ultime e major legendas heroic es illos del Guerra de Troia e su consequentias.

## Deos olympie

## [[Titanes]] et altere deos

## Heroes
* Hercules
* Odysseo
* Perseo
* Theseo

## Vide etiam
* Mythologia
* Polytheismo