Cellula (biologia)

Le **cellula** (ab latino: "parve camera") es le unitate structural e functional que constitue tote o parte de un esser vivente. Le theoria cellular : . Alcun organismos - pro exemplo, le majorititate de bacterios - se compone de solmente un cellula. Altere organismos es multicellular; esseres human ha c. 1014 cellulas. Le dimension regular de un cellula es 10 μm, e le massa typic de un cellula es 1 nanogramma.

Le cellula esseva discoperite (e nominate) per Robert Hooke in 1665. In 1835, ante que le theoria celluar esseva create como es hodie, Jan Evangelista Purkyně observava "parve granulos" mirante al texito de un planta per un microscopo. Le theoria cellular esseva disveloppate prime in 1839 per Matthias Jakob Schleiden e Theodor Schwann, constata que tote le esseres vivente es componite de cellulas; que cata cellula es un descendente de un cellula existente; que le functiones vital del organismo se face in le cellula; e que cata cellula ha le information necessari pro regular functiones cellular e transmitter information al nove generation.

## Anatomia de un cellula





Tote le cellulas contine certe compositos fundamental commun:
* le ADN, le information genetic que contine le information pro construer le altere compositos,
** le proteinas, enzymatic o constitutive.
* le membranas cytoplasmic, que isola le cellula de su ambiente, e que age como un filtro o un systema de communication con le exterior, e compartimenta le cellulas le plus complexe. Illos delimita le medio interior.
Le cellulas anque ha certe capacitates de commun:
* le reproduction cellular, per division de la cellula, appellate mitose.
* le metabolismo cellular, que utilisa material brute pro converter energia a in energia cellular (gradientes ionic, ATP), ab le elementos del digestion o ab le energia solar pro le cellulas vegetal, pro producer compositos del cellula, e que rejecta productos derivate.
* le synthese de proteinas, per le transcription de ADN a in ARN pois per le traduction per le ribosomas de ARN a in proteina.

On estima que il ha 50 000 milliardos de cellulas in le corpore human, subdividite in 220 typos differente, proprie al mesme numero de texitos. In effecto, cata typo de cellula es proprie al texito del qual il face parte. Iste parentato es indicate per le proteinas que coperi le cellula.

Il existe duo typos fundamental de cellulas, secundo que illos possede o non possede un nucleo:
* le procaryotes, del qual le ADN es libere in le cytoplasma (le bacterios, per exemplo). Le procaryotes son de cellulas plus primitive, que appareva primo in le curso del evolution. Iste gruppo es subdivise in duo alteres: le del eubacterios e le del archeobacterios.
* le eucaryotes del qual le nucleo es circumferite per un membrana nuclear.

## Le structura procaryote
* Le *[[cytoplasma]]* del procaryotes (le liquido que forma le major parte del volumine del cellula) es diffuse e granular, del facto del ribosomas (loco de synthese de proteinas).
* Le *membrana plasmic* (duo stratos de lipides) isola le interior del cellula de su ambiente, e servi como filtro e como porta de communication.
* Il ha sovente un pariete cellular. Illo es formate de *peptidoglycano* in le eubacterios, e joca le rolo de barriera supplementari contra le fortias exterior. Illo anque impedi le collapso del cellula sub le pression osmotic in un ambiente hypotonic.
* Le ADN del procaryotes es componite de un molecula circular superinrolate. Ben que sin un ver nucleo, le ADN es totevia condensate in un *nucleoide*.
Procaryotes pote posseder un ADN extra-chromosomal, organisate in moleculas circular appellate *[[plasmido]]s*. Illos pote haber functiones supplementari, como le resistentia al antibioticos.
* Certe procaryotes ha un flagello que los permitte de se displaciar activemente, plus tosto que ir al deriva passivemente.

## Le structura eucaryote
* Le cytoplasma del eucaryotes no es si granular como lo del procaryotes, post que un major parte de su ribosomas son reattaccate al reticulo endoplasmic.
* Le membrana plasmic resimila, in su function, a le del procaryotes, con qualque differentias minor in su configuration.
* Le pariete cellulosic, quando illo existe (in vegetales), es componite de polysaccharidos, principalmente cellulosa.
* Le ADN del eucaryotes es organisate in un o plure moleculas linear, multo condensate, inrolate circum histonas. Tote le chromosomas del ADN son stockate in le nucleo, separate del cytoplasma per un membrana. Le eucaryotes non possede plasmidos: solmente qualque organulos pote continer ADN.
* Certe cellulas eucaryote pote devenir mobile, utilisante un *[[cilio]]* o un *[[flagello]]* (spermatozoide per exemplo). Lor flagello es plus evolvite que le del procaryotes.
Cellulas eucaryote contine plure *organulos* que ha functiones specific. Iste organulos son separate le uno del altero, como anque del cytoplasma, per membranas.
* Le ''reticulo endoplasmic (RE) es un extension del membrana del nucleo. Illo es divise in RE lisie e RE rugose (granulose), in function de su apparentia al microscopio. Le superficie del RE rugose es coperite per ribosomas que insere le proteinas neosynthetisate in le RE. Ab le RE, le proteinas son transportate verso le apparato de Golgi.
* Le apparato de Golgi es le loco de transformation final de proteinas. Le glycolysation (addition de catenas glucidic complexe) es realisate a iste nivello.
* Le mitochondrios joca un rolo importante in le metabolismo del cellula. Illos contine lor proprie parve parte de ADN (ADN mitochondrial).
* Le cytoskeleto permitte al cellula a conservar su forma (tensegritate) e a se mover. Illo es anque importante durante le division del cellula, e in le systema de transporto intercellular.
* Le chloroplastos son presente in le plantas e le algas (organismos photosynthetic). Illos converte le energia luminose del sole in energia chimic utilisate pro fabricar sucros ab le dioxydo de carbon (phase tenebrose (sombre) del photosynthese). Illos contine anque ADN. Illos son derivate de cyanobacterios que deveniva symbiotic.

Eucaryotes pote formar colonias multicellular. Iste colonias consiste sia in gruppos de cellulas identic, capabile de restar in vita durante separation del colonia principal (per exemplo, fungos), sia in gruppos de cellulas specialisate interdependente. Iste secunde typo forma le organismos le plus evolvite, como le plantas e le animales.