Polemica re espaniol e castiliano

Le **polemica re le terminos ''espaniol'' e ''castiliano*** es basate in le disputa pro decider si es multo plus appropriate o correcte denominar a un del linguas parlate in [[Espania]], [[Hispanoamerica]], [[Guinea Equatorial]] et in altere zonas hispano-parlante «espaniol» o «castiliano», o ben si ambe terminos es [[synonymo|synonymos]] et perfectemente acceptabile.

== Introduction ==
Como plure  del controversias re le denomination de un lingua identificabile con un determinate territorio (*espaniol* con Espania, et *castiliano* con [[Castilia]]), o que il pote haver relation con un ideologia o un passate historic que provoca non acceptation, o que implica una lucta in favor de un denomination unic pro facilitar lor identification international et le localisation del productiones in iste linguas (per exemplo, in retes informaticas), alicun personas opina que le controversia es extra-linguistic. 

== Antecedentes ==
=== Espania ===



*'Hispania** era le nomine per le qual le phenicios cognosceva al [[peninsula iberic]], posteriormente utilisate per le [[Roma antique|romanos]], et parte del nomenclatura official del tres provincias romanas qui esseva create ibi: ''[[Baetica|Hispania Ulterior **Baetica**]]'', ''[[Hispania Tarraconensis|Hispania Citerior **Tarraconensis**]]'' e ''[[Lusitania|Hispania Ulterior **Lusitania**]]''. Posteriormente esseva create le ''[[Carthaginense]] '' et ''[[Gallaecia]]''.

Le nomine de [[Espania]] deriva de **Hispania**, nomine qui le romanos dava al conjuncte del peninsula iberic, termino qui era alternative al nomine **Iberia** preferite per le autores [[Grecia|grec]] pro alluder al mesme loco. Non obstante, le facto que le termino Hispania non deveni de un radice [[latino|latin]] ha facite que multo theorias esseva create super lor origine.

Depost del [[Imperio Roman]], secundo [[San Isidoro]], con le domination del visigothos on novemente pensa re le idea del unitate peninsular et on parla por prime vice super "''la madre España''" (Le matre Espania), le qual includeva le actual [[Portugal]]. Le invasion musulman qui occurreva posteriormente, le musulmanes continuava utilisante le mesme termino como radice (''Isbāniyā''), et al initio del processo de reconquesta le christianos frequentemente denominava como "''Le terras de Espania''" al territorios qui totevia non esseva conquirite (initios del seculo XII), ma al final del seculo iste termino passava a denominar al cinque regnos de Espania: [[Regno de Leon|Leon]], [[Regno de Castilia|Castilia]], [[Regno de Navarra|Navarra]], [[Regno de Portugal|Portugal]] et [[Regno de Aragon|Aragon]].

Existe cinque propositiones principal pro definir le momento desde le qual on pote definir a Espania como un pais: le epocha del regnos visigothos; le union del Coronas per le [[Reges Catholic]]; le existentia de un prime monarcha commun, [[Carlos I de Espania|Carlos I]]; le cambio organisative et politic de [[Felipe V de Espania|Felipe V]]; et le promulgation del [[Constitution espaniol de 1812]].

In [[1572]], le scriptor [[Luís de Camões]] post plus de 25 annos, termina lor obra [[Os Lusíadas]] (Illes de Lusitania), canto epic super le attingimentos de [[Vasco de Gama]]. Alicunos considera que in ista epocha le portugeses considera se como espanioles malgrado de pertiner a un un regno independente.

Jam desde epochas antique, on comencia a parlar super "Espania" in le exterior. Le parola «español», le adjectivo (persona o cosa ab Espania) , es un termino [[Lingua occitan|occitan]] le qual se comencia usar in le [[seculo XI]]. Ante del popularisation del termino "español" inter le regnos peninsular christian, in Europa on jam parla re Espania adulatorimente o despectosemente quando lor regnos comencia a expander se. [[Francesco Guicciardini|Guicciardini]] et [[Castiglioni]] in le [[seculo XVI]] alludeva a un "''nación española''" (Nation de Espania).

=== Castilla ===

**Castilia*' (In Espaniol: Castilla) es le nomine de un region historic de [[Espania]], le qual non ha limites exacte, resultato del evolution del primitive et parve [[Contato de Castilia]] (seculos [[seculo IX|IX]] al [[seculo XI|XI]]), le qual depost se converteva in le [[Regno de Castilia]] (seculo [[seculo XI|XI]] al [[seculo XIII|XIII]]), le extense [[Corona de Castilia]] (seculo [[seculo XIII|XIII]] al [[seculo XIX|XIX]]), le regiones de [[Castilia le Ancian]] (Castilla la Vieja) et [[Castilia le Nove]] (Castilla la Nueva) (seculo [[seculo XIX|XIX]] al [[seculo XX|XX]]), et diverse autonomias qui se auto-definiva de ista maniera in lor statutos (Al final del [[seculo XX]]). Le origine del Contato de Castilia es un territorio parve in le nord del [[provincia de Burgos]], cognoscite como le [[Area Paterniani]]. Castilia es cognoscite pro esser le cuna del [[Lingua espaniol|lingua espaniol o castiliano]].

*Castilia* (nominate in le prime documentos in [[espaniol medieval]] como *Castella* o *Castiella*) significa, secundo lor etymologia,  «terra de [[castello]]s». Le  historicos arabic denominava iste loco como *Qashtāla* قشتالة et lor nomine complete esserea *terra seminate de castelos*. Le termino devenirea del [[latino]] *castellum*, diminutive del parola *castrum*, "[[Castro]]", fortification del [[Iberia]] [[Imperio romano|preromanic]]. On pote dicer que le actual nomine "Castilia" nasceva le 15 de septembre del anno [[800]] in le jam disparite [[Monasterio]] de Emeterio de [[Taranco de Mena]] ([[Provincia de Burgos|Burgos]]), situate in iste localitate.


Le Castilia al qual se allude in fontes del seculo IX se refereva al territorio le qual se extendeva desde le vertente sud del Cordillera Cantabrica usque le localitates de Valle de Mena, Valle del losa, Sotoscueva, Brañosera, Aguilar de Campoo, Tedeja, Puentelarrá et Valpuesta. In le actualitate es duo le communitates autonome espaniol qui es nominalmente castilian, proque illes ancora ha le toponymo in los proprie denomination official: [[Castilia e Leon]] et [[Castilia-La Mancha]]. Le [[Communitate de Madrid]] es anque considerate como un communitate castilian.

Le lingua proprie del territorio castilian es le lingua [[lingua espaniol|castilian]], [[lingua romanic]] del [[gruppo Ibero-Romanic]], le qual nasceva in iste loco.

Le prime dialecto castiliano se originava in le contato medieval de Castilia (sud de Cantabria et nord de Burgos), con influentias del [[euscara]] et del linguas germano-visigothic. Le textos plus ancian scribite in castiliano es le [[Glosas Emilianenses]], scribite per monachos [[Pais Basco|basco]] como lo demonstra le annotationes in [[euscara]] in le margines, le quales es conservate in le [[Monasterio de Yuso]], in [[San Millán del Cogolla]] ([[Le Rioja]]), loco considerate como le centro medieval de cultura. Non obstante, por alicun personas iste textos non es scribite in castiliano ma in un dialecto local precastilian, perque quando illes esseva scribite, iste region esseva sub le domination del [[Regno de Navarra]] et non del de [[Regno de Castilia]], pro isto, tal dialecto esserea parlate in le loco juncto al [[euscara]].

Le linguas se extendeva al sud del peninsula pro le [[Reconquesta]] et al altere regnos peninsular per le successive maritages dynastic (union con [[Regno de Leon|Leon]] et Regno de [[Gallecia]] ex [[Fernando III de Castilia]], introduction del dynastia castelian [[Trastámara]] in le [[Corona de Aragon]] et le posterior union con le [[Reges Catholic]]). Ma le motivo le plus importante por lor expansion in le [[peninsula Iberic]] esseva le position politic et economic de, in prime loco, le [[Regno de Castilia]] et posteriormente del [[Corona de Castilia]] in le ambiente peninsular, e in secundo loco, le pretigio cultural del lingua.

In le [[seculo XV]], durante le processo de unification espaniol del lor regnos, [[Antonio de Nebrija]] publicava in [[Salamanca]] lor *Grammatica*. Il esseva le prime documento super le grammatica del lingua castilian, et anque le prime in un lingua vulgar europee. Le colonisation et conquesta de [[America]] dispersava le lingua per le plus grande parte del continente american.

Actualmente le castiliano es le secunde lingua del mundo secundo le numero de parlatores native, il es official in 21 paises et il es parlate o comprendite per circa de medio [[milliardo]] de personas in tote le mundo.

== Alcun rationes del controversia ==

Le controversia transcende le debatte unicamente  academic o re terminologia, proque sovente le debatte ha essite miscite con intentiones politic de duo typos:

# In le [[Peninsula iberic]], posteriormente al dominantia romana, nunquam se parlava un lingua unic, ni le castiliano ha essite le lingua materne o le plus parlate in omne le provincias de Espania.
# Durante le seculos XIX et parte del XX le administrationes del Stato Espaniol utilisava le castiliano como le unic lingua official et acceptate, situation qui dispareva proque altere administrationes utilisava altere linguas in lor documentos e pro communication (per exemplo le [[Lingua catalan|catalan]]) acceptante al castiliano como un lingua secundari o additional.
# Pro comparation, in [[Statos Unite de America]], [[Australia]] e altere antique colonias britannic, on considera que le lingua parlate es le anglese, in vice de denominar al lingua como "britannic" o "Regnounitese", proque in le [[Regno Unite]] on parla [[Lingua irlandese|irlandese]], [[Lingua gallese|gallese]], et altere linguas, no solmente le lingua originari de [[Anglaterra]] (Ma iste lingua es le plus dominante).
# Interne del Regno de Espania, certe sectores nationalistas o separatistas ha preferite le termino *castiliano* por intender que omne le linguas de Espania es autochthonas de un certo territorio, le qual es un sub-parte del territorio espaniol, isto es, que omne le linguas parlate in Espania es un linguas espaniol. Non obstante, in le ultime tempos existe un tendentia de utilisar le termino "espaniol", usate del sectores independentistic, por reinfortiar le idea que territorios como [[Catalonia]], [[Pais Basco]] o [[Gallecia]] non esserea parte de Espania (in referentia a un nation espaniol, isto es usate con propositos independentistic). Alteremente, le sectores espaniolistas, defende majoritarimente le termino *espaniol* por indicar le preeminentia o naturalitate de describer le lingua commun del espanioles. 
# In tempos del dictatura de [[Miguel Primo de Rivera]] se produce un appreciamento del termino *espaniol* al mesme tempo qui on fixa correctiones basate in le uso del castiliano (concretemente in le castiliano de Burgos), e de iste maniera evitar le dialectisation qui occurreva in le partes peripheric del pais. Durante le dictatura de [[Francisco Franco]], on reinfortiava le identification del *espaniol* con le indissolubilitate del patria espaniol.

== Preferentias del uso del terminos «espaniol» e «castiliano» ==

=== Le academias del lingua espaniol ===

Le  [[Association de academias del lingua espaniol|academias del lingua espaniol]] del paises in le quales le termino *castiliano* es usate frequentemente (per exemplo in [[Chile]] o [[Argentina]]) ha adoptate le denomination de *Lingua espaniol*. Por iste academias, le quales pote fixar le lexico normative de lor pais, le termino es de origine [[Philologia|philologic]] et il non ha significatos politic. Per exemplo, secundo le Academia argentina del litteras:



Alteremente, le Association de academias del lingua espaniol mediante lor  *Diccionario panhispánico de dudas* (Dictionario pan-hispanic de dubitas o DPD), le qual es regulator, dice:


Jam decidite que ambe terminos es valide, omne le academias del lingua espaniol, per le DPD, recommenda in general le uso del nomine *espaniol*: 



Le *Dictionario pan-hispanic de dubitas* anque indica que in Espania es usate le nomine *castellano* quando on allude al lingua commun del Stato in locos ubi on parla altere linguas le quales es co-official in lor territorios autonome (como in Catalonia, Gallecia et le Pais Basco). Desde le puncto de vista strictemente linguistic, non existe preferentias per un denomination o le altere. 

Assi mesmo, le dictionario normative editate per le [[Regal academia espaniol]] et le Association de academias del lingua espaniol ha le titulo de "[[Diccionario de la lengua española|Diccionario de la lengua *española*]]" (Dictionario del lingua *espaniol*).

=== Le Constitution espaniol ===
Le actual constitution espaniol de 1978, constata al castiliano como le lingua official de Espania, differentiante lo del altere linguas espaniol, co-official juncto al castiliano ubi iste linguas es parlate, secundo decide lor respective statutos de autonomia. Iste es le caso del [[euscara]], [[Lingua catalan|catalan]] et le [[Lingua gallecian|gallego]]. Le articulo 3.1 del Constitution dice que «*le castiliano es le lingua espaniol official del Stato*» et le articulo 3.2 que «*le altere linguas espaniol anque essera official in lor respective Communitates Autonome secundo con lor Estatutos*».

Secundo le [[Regal Academia Espaniol]] (RAE), iste utilisation constitutional del termino *castiliano* non exclude in nulle caso le uso del termino *espaniol*, le qual es recommendate por le [[Association de academias del lingua espaniol|Academias]] in le casos e contextos in le quales on no allude al altere linguas espaniol.

=== Le  Constitutiones hispanoamerican ===
Le  Constitutiones del paises hispanoamerican ubi le castiliano/espaniol es le lingua official o co-official secundo iste distribution denominative:

* "Castiliano" in 7 paises: [[Bolivia]], [[Colombia]], [[Ecuador]], [[El Salvador]], [[Paraguay]], [[Peru]] e [[Venezuela]].

* "Espaniol" in 8 paises: [[Cuba]], [[Guatemala]], [[Honduras]], [[Nicaragua]], [[Costa Rica]], [[Panama]], [[Republica Dominican]] et [[Porto Rico]].

Non existe mention super le lingua official in le Constitutiones de: [[Argentina]], [[Chile]], [[Mexico]] e [[Uruguay]].

=== Le  Constitutiones african ===
Le unic constitution de [[Africa]] ubi le castiliano/espaniol es lingua official es ille de [[Guinea Equatorial]], ubi le lingua es parlate como prime o secunde lingua per le 87,5% del population. Le termino usate in iste constitution por definir le nomine del lingua ibi parlate es *espaniol''. Anque le espaniol es utilisate como uno del duo linguas administrative del Republica Democratic Arabe Sahrawi, ma in iste loco le lingua non ha un stato official.

## Referentias