open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alphabeto phonetic international

Le **alphabeto phonetic international** (**API**, vel **IPA** del anglese **International Phonetic Alphabet ** ) es un systema de notation phonetic basate sur le alphabeto latin, imaginate per le International Phonetic Association como un representation standardisate del sonos de linguas parlate. Le alphabeto phonetic international es usate per studentes e instructores de linguas extere, linguistas, therapeutas de pathologias del linguage, cantatores, actores, lexicographos, e traductores.

Le alphabeto phonetic international es designate pro representar solmente ille qualitates del linguage que es distinctive in linguas parlate: phonemas, intonation, e le separation del parolas e syllabas. Pro representar qualitates additional del linguage como frictionar le dentes, le pronunciation miscite o incorrecte de 's' e 'z', e sonos facite con un fissura del palato, un insimul extendite de symbolos appellate extensiones al API es usate.

Occasionalmente alicun symbolos es addite, removite, o modificate per le International Phonetic Association. In 2008, il ha 107 litteras distincte, 52 diacriticos, e quatro marcas prosodic in le alphabeto phonetic international.
## Vide etiam
*
## Referentias
Joseph Haydn

**Joseph Haydn** (Rohrau, le 31 de martio 1732 - Vienna, Austria, le 31 de maio 1809) esseva un compositor austriac. Ille componeva 104 symphonias, multe quartettos, pauc operas. Ille es considerate le patre del symphonia e del quartetto. Ille esseva un amico de Wolfgang Amadeus Mozart. Su fratre, Michael Haydn, esseva etiam un compositor. Le musicologo Anthony van Hoboken compilava un catalogo del musica de Joseph Haydn.

## Vide etiam
Flauta

Le **flauta** es un instrumento de vento. Le accordatura plus basse es medie C, le plus alte es C tres octavas alte. Le parve flauta se nomina "octavino". Le musica famose pro le flauta include le concertos pro flauta de Antonio Vivaldi e "Syrinx" de Claude Debussy.
## Galeria
Oboe

Le **oboe** es un instrumento de vento.

Le accordatura plus basse del oboe es B-bemol sub medie C, le plus alte es B-bemol tres octavas alte.

Un instrumento cognate es le corno anglese.

Musica famose pro le oboe include le Concerto in C-Dur de Wolfgang Amadeus Mozart, K. 314.
Symphonia tertie de Haydn

Le **Symphonia tertie** Hob. I:3, de Joseph Haydn, esseva scribite in 1762. Le orchestra ha duo oboes, duo fagottos, duo cornos, e instrumentos a chordas. Le symphonia ha quatro movimentos:

# Allegro
# Andante
# Menuetto
# Allegro

Le Menuetto es un canone, le Finale es una fuga.

## Referentias
Symphonia centesime de Haydn

Le **Symphonia centesime** Hob. I:100, de Joseph Haydn, esseva scribite in 1794 in London. Le orchestra ha duo flautas, duo oboes, duo clarinettos, duo fagottos, duo cornos, duo trompettas, triangulo, cymbalos, tambur basse, timbales e instrumentos a chordas. Le symphonia ha quatro movimentos:

# Adagio - Allegro
# Allegretto
# Menuetto, Moderato
# Finale, Presto

Le symphonia es nominate "Militare" per le instrumentos turc in le secunde movimento.

## Referentias
Agronômica

**Agronômica** es un citate del sud de Brasil in le stato de Santa Catarina. In 2008, le citate habeva  habitantes.

Citates limitrophe: Agrolândia, Atalanta, Aurora, Ituporanga, Laurentino, Rio do Oeste, Rio do Sul e Trombudo Central
Symphonia novanta-quarte de Haydn

Le **Symphonia novanta-quarte** Hob. I:94, de Joseph Haydn, esseva scribite in 1791 in London. Le orchestra ha duo flautas, duo oboes, duo fagottos, duo cornos, duo trompettas, timbales e instrumentos a chordas. Le symphonia ha quatro movimentos::

# Adagio - Vivace assai
# Andante
# Menuetto, Allegro molto
# Finale, Allegro molto

Le secunde movimento ha un surprisa: subite ruitose musica post musica silentiose. Haydn usava le melodia del secunde movimento in su oratorio *Le Stationes del Anno*. Le compositor american Charles Ives scribeva lyrica de parodia pro le secunde movimento.

## Referentias
José Boiteux (Santa Catarina)

**José Boiteux** es un citate del sud de Brasil in le stato Santa Catarina. In 2008, le citate habeva  habitantes.

Citates limitrophe: Benedito Novo, Dona Emma, Doutor Pedrinho, Ibirama, Itaiópolis, Mafra, Presidente Getúlio, Vitor Meireles e Witmarsum
Symphonia octave de Haydn

Le **Symphonia octave** Hob. I:8, de Joseph Haydn, esseva scribite in 1761. Le orchestra ha un flauta, duo oboes, duo fagottos, duo cornos, e instrumentos a chordas. Le symphonia ha quatro movimentos:

# Allegro molto
# Andante
# Menuetto e Trio
# Presto

Le Finale es intitulate "La Tempesta."
Symphonia novanta-secunde de Haydn

Le **Symphonia novanta-secunde** Hob. I:92, de Joseph Haydn, esseva scribite in 1789. Le orchestra ha duo oboes, duo fagottos, duo cornos, duo trompettas, timbales e instrumentos a chordas. Le symphonia ha quatro movimentos:

# Adagio - Allegro spiritoso
# Adagio cantabile
# Menuetto, Allegretto
# Finale, Presto

Le symphonia es nominate "Oxford" perque Haydn recipeva un diploma honorari del Universitate de Oxford.
Concurso Eurovision del Canto

Le **Concurso Eurovision del Canto**, saepe vocate informalmente **Le Eurovision** (in anglese: *Eurovision Song Contest*, breve: *ESC*), es un concurso annual de canto transmittite per television e con participantes de multe paises, con membros del Union Europee de Diffusores.

Le Concurso de Canto Eurovision habeva plus de 50 ganiatores, e illo es organisate per le paises membros del Union Europee de Diffusores. 

Le victor es designate con punctos de un juria technic e con televotos de tote paises concurrente salvo su proprie.

Le victor del edition 2025 in Basel esseva le cantator JJ de Austria. Secundo le regula del victoria, le proxime edition essera in Austria.

## Historia
Le concurso ha le debut in 1956, e es uno de le plus longe existente emission de television in le mundo. Le primero Concurso de Eurovision ha essite ganiate non per punctos, ma per votes (due per pais), e solo le ganiator esseva annunciate.

## Cantatores
Alicun cantatores que deveniva plus cognoscite post le concurso esseva:
* France Gall ("Poupée de cire, poupée de son", Luxemburg 1965)
* Dana ("All Kinds of Everything", Irlanda 1970)
* Vicky Leandros ("Après toi", Luxemburg 1972)
* Brotherhood of Man ("Save Your Kisses for Me", Regno Unite 1976)
* Marie Myriam ("L'oiseau et l'enfant", Francia 1977)
* Johnny Logan (ganiate duo vices "What's Another Year?" in 1980, e "Hold Me Now" in 1987)
* Bucks Fizz ("Making Your Mind Up", Regno Unite 1981) 
* Nicole ("Ein Bißchen Frieden", Germania 1982)
* Herreys ("Diggi-Loo Diggi-Ley", Svedia 1984)
* Loreen (*Euphoria*, Svedia 2012 e *Tattoo* Svedia 2023)
Trompetta

Le **trompetta** es un instrumento musical de vento.

Le accordatura scripte plus basse de le trompetta es F-acute sub medie C, le plus alte es C tres octavas alte.

Musica pro le trompetta transpone a B-bemol. Musica famose pro la trompetta include le Concerto in Es-Dur de Joseph Haydn.
Lordi

**Lordi** es un gruppo de hard rock de Finlandia.
 
Lordi ganiava le Eurovision in 2006 con le canto "Hard Rock Hallelujah".

## Cantatores
* Tomi Putaansuu
* Kone
* Hiisi
* Mana
* Hella

## Discographia
### Albumes
* Get Heavy (2002)
* The Monsterican Dream (2004)
* The Arockalypse (2006)
* Deadache (2008)
* Babez for Breakfast (2010)
* To Beast or Not To Beast (2013)
* Scare Force One (2014)
* Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy (2016)
* Sexorcism (2018)
* Killection (2020)
* Lordiversity (2021)
* Screem Writers Guild (2023)
* Limited Deadition (2025)

### Singules
* Would You Love a Monsterman? (2002)
* Devil is a Loser (2003)
* Blood Red Sandman (2004)
* My Heaven Is Your Hell (2004)
* Hard Rock Hallelujah (2006)
* Who's Your Daddy? (2006)
* It Snows In Hell (2006)
* They Only Come Out At Night (2007)
* Beast Loose In Paradise (2008)
* Bite It Like A Bulldog (2008)
* Deadache (2008)
* This Is Heavy Metal (2010)
* Rock Police (2010)
* The Riff (2013)
* Hug You Hardcore (2016)
* Your Tongue’s Got the Cat (2018)
* Naked in My Cellar (2018)
* Shake the Baby Silent (2019)
* I Dug a Hole in the Yard for You (2019)
* Like A Bee To The Honey (2020)
* Believe Me (2021)
* Abracadaver (2021)
* Borderline (2021)
* Merry Blah Blah Blah (2021)
* Demon Supreme (2021)
* Day Off Of The Devil (2022)
* Spear Of The Romans (2022)
* Reel Monsters (2022)
* Hard Rock Hallelujah (Feat. Bürger Lars Dietrich) (2022)
* Lucyfer Prime Evil (2023)
* Thing in the Cage (2023)
* Made Of Metal (2024)
* Syntax Terror (2024)
Symphonia quaranta-septime de Haydn

Le **Symphonia quaranta-septime** Hob. I:47, de Joseph Haydn, esseva scribite in 1772 in London. Le orchestra ha duo duo oboes, duo fagottos, duo cornos, e instrumentos a chordas. Le symphonia ha quatro movimentos:

# Allegro
# Un poco adagio e cantabile
# Menuetto al roverso, e Trio
# Finale, Presto assai

Le tertie movimento es palindromic: a medietate del Trio, le resto del movimentos es equal al previe musica in reverso.

Le secunde movimento consiste de variationes.

## Referentias
Rennes

Le citate de **Rennes** [rén] es le capital historic del Britannia e nunc un citate del Francia. Illo contineva 208&nbsp;033 habitantes in 2011, e le area urban ha un population de 680&nbsp;000 habitantes.

Georges Boulanger e Alfred Dreyfus es inter le famose personas qui nasceva in le urbe.
Orchestra

Un **orchestra** es un gruppo de instrumentos musical dirigite per un conductor.
## Instrumentos
Le orchestra typic ha instrumentos in quatro sectiones:
*Instrumentos de cordones: violinos, violas, violoncellos, contrabassos
*Instrumentos de vento-ligno: flautas, oboes, clarinettos, fagottos, 
*Instrumentos de vento-metallo: corno/trompas, trompettas, trombones, tubas
*Instrumentos de percussion: timpanos, triangulo, cymbalos, tambur basse)

## Orchestras
Orchestras famose include le Philadelphia Orchestra, le Orchestre de la Suisse Romande, le Wiener Philharmoniker, New York Philharmonic, Gewandhausorchester Leipzig, etc.
## Litteratura
Le musica famose pro orchestra include le nove symphonias de Ludwig van Beethoven, le Concerto pro Orchestra de Bartok, le overturas de Gioacchino Rossini, etc.
Huang Xianfan

**Huang Xianfan** (chinese traditional: 黄現璠, chinese simplificate: 黄现璠, pinyin: *Huáng Xiànfán*; Contato de Fusui, China le 13 de novembre 1899&nbsp;– Guilin, China le 18 de januario 1982) esseva un importante historico chinese.

## Vita
Huang Xianfan nasceva in un familia Zhuang (chinese: 壮族) in Fusui, Guangxi. Ille studiava historia al Collegia Nanning (1922-1926)， al Universitate de Beijing (1926-1935), e al Universitate de Tokyo (1935-1937). Ille esseva professor universitari in Guangxi inter 1938 e 1940, professor universitari in Guangdong inter 1941 e 1942, professor universitari in Guangxi inter 1943 e 1953, e professor normal universitari in Gúangxi inter 1954 e 1982.

Ille es famose pro obras como *Le Historia Chinese*, *Le Historia Zhuang* e le *Nong Zhi Gao*.

## Publicationes major

* *Le Historia Chinese* (I-III, Beijing, 1932-1934)
* *Breve Introduction al Dynastia Tang* (1936)
* *Movimento de Salvation National del Studentes Taixue in le Dynastia Song* (1936)
* *Breve Historia del Nationalitate Zhuang* (Nanning, 1957)
* *Absentia de Societate Sclave in Historia Chinese* (1981)
* *Nong Zhi Gao* (Nanning, 1983, publication postume)
* *Historia General del Zhuang* (1988, publication postume)
* *Introduction al Libros Ancian Chinese* (2004, publication postume)

## Referentias
* Huang Xianfan—historico chinese (www.china.com.cn) 

## Ligamines externe

* Húang Xianfan—professor universitari in Zhiang  
* Húang Xianfan
Tympano

Un **tympano** es un instrumento a percussion, un typo de tambur. In un orchestra il ha typicamente de duo a quatro tympanos, que son sonate per un sol tympanista.

Tote le symphonias de Ludwig van Beethoven emplea duo tympanos, uno es accordate a \hat 1, le altere a \hat 5. Le passage tympanic le plus famose es in le IIIe Symphonia per Roy Harris.
## Galeria

File:USAFE_Band_timpanist.jpg|right|thumb|200px|Tympanos e tympanista

## Referentias
Wiener Philharmoniker

Le **Wiener Philharmoniker** es le orchestra le plus prestigiose de Vienna. Le musicos del orchestra debe indurar un longe audition rigorose ante esser acceptate. Le prime musico feminin esseva Anna Lelkes, le prime conductor feminin esseva Simone Young.

Le conductores le plus famose del orchestra include Otto Nicolai, Hans Richter, Gustav Mahler, Felix Weingartner, Wilhelm Furtwängler, Pierre Boulez e Herbert von Karajan.
Haiku

Un ***haiku*** (in japonese "俳句") pote esser le forma poetic le plus cognoscite de Japon. Il es scribite unicamente in tres lineas de 5, 7 e 5 moras o syllabas. (Un ‘mora’ in poesia japonese pote esser un syllaba, un semivocal o un *n* al fin de un syllaba.) Hodie, le *haiku* es un forma poetic non solmente japonese, ma de tote le mundo. On pote trovar *haiku* in ulle lingua.

On consenti que Matsuo Bashō (1644 usque 1694) es le creator del *haiku* como nos le cognosce hodie. Matsuo Bashō diceva le phrase per que nos pote definir le *haiku*, tanto curte como le poema ipse: "*Haiku* es isto que eveni aqui e nunc". Pro isto, le *haijin* (scriptor de *haiku*) debe exprimer su senso, su impression per solmente dece-septe moras, in solmente tres stichos. Iste poema non pote haber parolas complicate e le subjecto principal es le natura. Omne *haiku* debe haber un parola le qual es appellate *kigo*, que permitte de saper le station del anno, frequentemente sin appellar lo.  In le *haiku* traditional, il ha un *kireji*, un parola taliante, exemplarmente *ya* o *kana* in japonese.  Quando un *kireji* se usa in le medio de un poema, illo talia le currente del pensamento.  Quando illo se usa in le fin del poema, il face un clausura digne.

Matsuo Bashō creava un ‘schola’ e nunc ille es considerate como le plus bon *haijin* de omne tempores. Il scribeva le plus cognoscite *haiku* non solmente in Japon, ma in tote le mundo:

:古池や
:*Furuike ya*
:Vetere stagno

:蛙飛込む
:*Kawazu tobikomu*
:Un rano entra saliente

:水の音
:*Mizu no oto*
:Sono del aqua

Ma Matsuo Bashō non es le sol *haijin* in le historia. Nos pote trovar multe *haijin* como Yosa Buson, Kobayashi Issa, Usuda Arō, Masaoka Shiki, Uejima Onitsura, Ritsurin Issekiro, Arakida Morikate, Yamasaki Sokan. Chiyo-Ni pote esser le *haijin* femina le plus cognoscite.


File:Haiku about travel on display in Ueno Station (50516534571).jpg|Un exhibition de haiku in le station Ueno in Japon
File:Wall poem in Leiden, the Netherlands, of the poem "The Rough Sea" by Matsuo Bashõ.jpg|Un haiku de Matsuo Bashõ
File:Shema as haiku.png|Le prime verso del precaria judee central, le ''Shema'', forma un haiku: *Shema Yisrael / Adonai elohainu / Adonai echod*
Havergal Brian

**Havergal Brian** (Stoke-on-Trent, Staffordshire, Anglaterra, le 29 de januario 1876&nbsp;– Shoreham-by-Sea, West Sussex, Anglaterra, le 28 de novembre 1972) esseva un compositor anglese. Ille scribeva un del symphonias le plus longe unquam componite. Ille etiam scribeva plus de trenta altere symphonias.

## Referentias
Symphonia vinti-tertie de Haydn

Le **Symphonia vinti-tertie** Hob. I:23, de Joseph Haydn, esseva scribite 1764. Le orchestra ha duo oboes, duo fagottos, duo cornos, e instrumentos a chordas. Le symphonia ha quatro movimentos:

# Allegro, 3/4
# Andante, 2/4
# Menuetto e Trio, 3/4
# Presto assai, 6/8

Le Minuetto es un canone.

Le final ha un parve surprisa: illo conclude con un sol accordo pizzicato.

## Referentias
Clarinetto

Le **clarinetto** es un instrumento musical del familia del instrumentos de vento-ligno
que consta ex un becco con linguetta simple. In le orchestra, illo se
incontra in le section de vento-ligno, juxta al flauta, le oboe, le
corno anglese e le fagotto.

Le accordatura scripte le plus basse del clarinetto es E sub medie C, le plus alte es C tres octavas super medie C. Musica pro clarinetto transpone a A o B-bemol.

Le musica famose pro le clarinetto include le concerto pro clarinetto de Wolfgang Amadeus Mozart K. 622, e musica de Benny Goodman.
## Description
Le clarinetto pertine al familia del ventos de ligno,
assi como le flauta, le oboe e le fagotto. Illo es un aerophono de
linguetta simple. Le linguetta es facite de canna del specie Arundo donax. Le corpore del instrumento pote esser facite de ligno
(traditionalmente de ebeno o mpingo), ebonite o ABS e su
perfectionamento, in le seculo XIX, con un systema de claves
meliorate lo situava in un loco privilegiate inter le instrumentos.
Le beltate de su timbro lo face apte pro interpretar passages como
solista in addition a esser un instrumento de enorme agilitate e
sonoritate, specialmente por le execution de trinos e chromatismos.

Le nomine proveni ex le termino *clarino*,
que se usava antiquemente pro referer se al trompetta natural
empleate in su registro plus acute. In le Baroco se exigeva un uso
cata vice plus ample de iste tonos acute del trompetta porque per
iste maniera se poteva profitar
melodicamente le registro
complete, nam al suber trans le gamma de harmonicos istos se incontra
plus unite in le registro acute que in le registro grave ubi le
intervallos son plus grande. Hodie isto se combatte in le
instrumentos de metallo per le uso de pistones o valvulas ma in le
seculo XVII le trompettistas debeva attinger isto usante su technica
e habilitate, combinante le fortia del diaphragma e le precision del
imbuccatura. Ultra, illes debeva saper interpretar lineas melodic
assatis virtuose con omne typo de alteration chromatic. Assi que a
vices illes facilitava iste difficile labor empleante un *chalumeau*
in le registro grave o un *clarinetto* (parve
*clarino*) in le
registro acute. Por isto, le registro plus grave del clarinetto se
appella *chalumeau* e le
registro acute, *clarino*.

Le timbro del
clarinetto es ric in nuances e possibilitates expressive. Juxta al
flauta e le violino illo es le instrumento le plus agile del
orchestra; illo pote emitter ulle nuance extreme in ulle ex su
registros, lo que face de iste instrumento un voce summemente
versatile. Tal capacitate de emitter nuances extreme in ulle registro
es unic inter omne le instrumentos de vento. Illo es anque un ex le
instrumentos con un ex le extensiones le plus grande in su registro:
le soprano attinge plus de quatro octavas e le moderne clarinettos basse ampliate superpassa le cinque octavas.
Symphonia

Le **symphonia** es un composition musical pro orchestra, typicamente in tres o quatro partes, cata uno con un tempo e structura differente. Le prime parte pote tener un introduction lente, e esser in forma de sonata. Le secunde parte pote esser in modo de variationes in tempo lente. Le tertie parte pote esser musica de dansa. Le parte final pote esser un rondo, un parte in forma de sonata, variationes, etc.

Es famose le symphonias de Joseph Haydn, Mozart e Beethoven in le periodo classic. Le forma del symphonia ha variate per le tempore inter le periodo classic, le romantic e le seculo 20, per exemplo, le obras contemporanee de Arthur Honegger es de 3 movimentos.

Joseph Haydn es considerate como le patre del symphonia, scribente plus de cento symphonias. Un del symphonias le plus famose es le none de Ludwig van Beethoven, con qui le genero orchestral attingeva su maturitate. Johannes Brahms pausava multe annos ante scriber su prime symphonia. Anton Bruckner e Gustav Mahler scribeva symphonias pro orchestra grande. Le symphonia le plus longe es le prime symphonia de Havergal Brian.

Le grandor del orchestra necessarie pro interpretar un symphonia, in general, ha crescite per le tempore: durante que un orchestra de camera con un par de dozena de instrumentos es sufficiente pro interpretar un symphonia de Haydn, uno de Gustav Mahler pote requirer varie centenas de interpretes.

## Etymologia
Le parola *symphonia *proveni del greco συμφωνία (symphonia), que significa “accordo de sono”, “concerto de musica vocal o instrumental”, de σύμφωνος (*symphōnos*), “harmoniose”. Le parola se refereva a un surprendente varietate de cosas differentes, ante finalmente establir se super su significato actual designante un forma musical.

## Referentias
Symphonia dece-octave de Haydn

Le **Symphonia dece-octave** Hob. I:18, de Joseph Haydn, esseva scribite 1766. Le orchestra ha una duo oboes, duo fagottos, duo cornos, e instrumentos a chordas. Le Symphonia ha tres movimentos:

# Andante
# Allegro molto
# Tempo di Minuetto

Le prime movimento esseva scribite como un sonata a tres.

## Referentias
Taió

**Taió** es un citate del sud de Brasil in le stato de Santa Catarina. In 2008, le citate habeva  habitantes.

Citates limitrophe: Dona Emma, Mirim Doce, Pouso Redondo, Rio do Campo, Rio do Oeste, Salete, Santa Cecília e Witmarsum
Symphonia trenta-none de Michael Haydn

Le **Symphonia trenta-none** Perger 31, de Michael Haydn, esseva scrite 1788 in Salzburg. Le orchestra ha duo oboes, duo fagottos, duo cornos, duo trompettas, timbales e instrumentos con cordons. Le Symphonia ha tre motus:

# Allegro con spirito
# Andante
# Finale, Fugato, Molto vivace

Le symphonia inspirava Wolfgang Amadeus Mozart a scriver le Symphonia "Jupiter," K. 551.

## Referentias
Symphonia trenta-none de Haydn

Le **Symphonia trenta-none** Hob. I:39, de Joseph Haydn, esseva scribite in 1768. Le orchestra ha duo oboes, duo fagottos, quatro cornos, e instrumentos a chordas. Le symphonia ha quatro movimentos

# Allegro assai
# Andante
# Menuetto
# Finale, Allegro di molto

Es un symphonia de Sturm und Drang.

## Referentias
Symphonia cinquanta-quarte de Haydn

Le **Symphonia cinquanta-quarte** Hob. I:54, de Joseph Haydn, esseva scribite in 1774. Le orchestra ha duo oboes, duo fagottos, duo cornos, e instrumentos a chordas. Le symphonia ha quatro movimentos:

# Adagio maestoso - Presto 
# Adagio assai 
# Menuet e trio: Allegretto 
# Finale: Presto 

## Referentias
Salzburg

**Salzburg** es le quarte plus populose citate in Austria con tres universitates. Salzburg habeva circa 150 000 habitantes in 2008.
## Personas native
*Wolfgang Amadeus Mozart
*Christian Doppler
*Hans Makart
*Roland Ratzenberger
*Georg Trakl
Otacílio Costa

**Otacílio Costa** es un citate del sud de Brasil in le stato de Santa Catarina. In 2008, le citate habeva  habitantes.

Citates limitrophe: Braço do Trombudo, Agrolândia, Ponte Alta, Petrolândia, Pouso Redondo, Lages, Bocaina do Sul, Bom Retiro e Palmeira
Corazón Aquino

**Corazón Aquino** (Paniqui, Provincia de Tarlac, Philippinas, le 25 de januario 1933&nbsp;– Makati, Metro Manila, Philippinas, le 31 de julio 2009) esseva un politico philippin qui deveniva presidente del Philippinas in le anno 1986. Su marito Benigno Aquino Junior, capite del opposition e critico del presidente autoritari Ferdinand Marcos, esseva assassinate le 21 de augusto 1983. Postea illa reluctantemente duceva le opposition contra le regime Marcos, e deveniva le prime presidente feminin del Philippinas de 1986 usque 1992. Illa nasceva  de un familia opulente e esseva filia de Jose Cojuangco e Dimitria Sumulong. Illa studeva al Collegio de Sancte Vincente e parlava francese. Illa moriva de cancere al etate de 76.
São José do Cerrito

**São José do Cerrito** es un citate del sud de Brasil in le stato de Santa Catarina. In 2008, le citate habeva  habitantes.

Citates limitrophe: Lages, Correia Pinto, Curitibanos, Brunópolis, Vargem, Abdon Batista, Cerro Negro e Campo Belo do Sul
Urubici

**Urubici** es un citate del sud de Brasil in le stato de Santa Catarina. In 2008, le citate habeva  habitantes.

Citates limitrophe: Bom Retiro, Rio Rufino, Urupema, São Joaquim, Bom Jardim da Serra, Orleans, Grão Pará, Rio Fortuna, Santa Rosa de Lima, Anitápolis
Amélie Nothomb

**Amélie Nothomb** (nate in Etterbeek, Belgium, le 9 july de 1966) es un scriptor belge in lingua francese. Filia de un diplomato aristocratic, illa discoperiva Belgica solmente al etate de 17 annos. Su romances son sovente de character autobiographic. Illa ha ganiate le Grande Premio del Academia francese pro su romance *Stupeur et tremblements* e equalmente plure altere premios litterari pro *Hygiène de l'assassin, Le Sabotage amoureux* e *Ni d'Ève, ni d'Adam*. In 2008, illa deveniva Commandator del Ordine del Corona belge. Illa habita Bruxelles.

## Publicationes
* *Hygiène de l'assassin*, 1992 
* *Le Sabotage amoureux*, 1993 
* *Légende un peu chinoise* 1993
* *Les Combustibles*, 1994
* *Les Catilinaires*, 1995 
* *Péplum*, 1996
* *Attentat*, 1997 
* *Mercure*, 1998
* *Stupeur et tremblements*, 1999 
* *Le Mystère par excellence*, 1999
* *Métaphysique des tubes*, 2000 
* *Brillant comme un casserolle*, 2000
* *Cosmétique de l'ennemi*, 2001 
* *Aspirine*, 2001
* *Sans Nom*, 2001
* *Robert des noms propres*, 2002 
* *Antéchrista*, 2003 
* *L'Entrée du Christ à Bruxelles*, 2004
* *Biographie de la faim**, 2004 
* *Acide Sulfurique*, 2005 
* *Journal d’Hirondelle*, 2006 
* *Ni d'Ève, ni d'Adam *, 2007
* *Le Fait du Prince*, 2008
* *Le Voyage d'Hiver*, 2009
* *Une forme de vie*, 2010
* *Tuer le père*, 2011
* *Barbe-Bleue*, 2012
* *La Nostalgie heureuse*, Albin Michel, 2013
* *Pétronille*, Albin Michel, 2014
* *Le Crime du comte Neville*, Albin Michel, 2015
* *Riquet à la houppe*, Albin Michel, 2016 
* *Frappe-toi le cœur*, Albin Michel, 2017
* *Les Prénoms épicènes*, Albin Michel, 2018

## Ligamines externe
*  Éditions Albin Michel
*  Amélie Nothomb Biblioweb
*  Fan site
Werner von Blomberg

**Werner Eduard Fritz von Blomberg** (2 septembre 1878 – 14 martio 1946) nasceva in le familia de un officiero. Durante le 1-me guerra mundial serviva in le Stato major general. Ab le initio del 1919 serviva il le Reichswehr e in 1935 deveniva ministro de guerra. Ille esseva un del creatores del Wehrmacht, del Luftwaffe e del truppas de tanks. Blomberg non esseva nazista de conviction, le deveniva pern le conformismo. A parolas Hitler declarava le apoliticitate del armea: “Io non nomina mis gauleiteres a commandar le armeas, ma io non permitte al soldatos mitter se in le politica”. Sed in practica ille inspirava le ordines similar a los firmate per von Blomberg in 1933-1934. Un del ordines minus popular esseva le que exigeva le saluto inter le militares e membros del NSDAP, vestite de uniforme nazista. Blomberg firmava anque le ordine que prohibiva al soldatos e officieros del Reichswehr comprar in le magazines que pertineva al hebreos. Finalmente, le simbolos de partito – aquila con le cruce gammate – appareva sur le uniformas del Reichswehr e plus tarde -del Wermacht in 1934 post le exigentia cathegoric de von Blomberg. In le armea ille esseva appreciate pro su ponderabilitate e education, ma on criticava su ambitiositate e superbia prussian, e on le ha supernominate “Leon inflate” e “Siegfrid con monoculo”.

Con su nomine esseva ligate un scandalo incredibile pro ille tempore. Viduo ab 1932, le marechal se maritava in 1938 con jovine Eva Grun. Le candidatura del promissa sposa habeva essite approvate per le führer ipse. Post un certe tempore il deveniva note que le jovine sposa antea habeva essite arrestate per furto, se occupava de prostitution e posava pro le pornophotographias. Hitler prohibiva a Blomberg le accesso al cancelleria de stato e lo mandava in retraite, lo que non impediva a führer parlar del prime e unic ministro de guerra in su governamento con un certe respecto. Post le capitulation Blomberg esseva arrestate per le alleatos e moriva de cancero in le carcere judiciari de Norimberga.
Marguerite Yourcenar

**Marguerite Cleenewerck de Crayencour** *alias* **Marguerite Yourcenar** (Bruxelles, 8 de junio de 1903- Mount Desert Island, 17 de decembre de 1987) esseva un scriptor francese-belge in lingua francese.
* *Le Jardin des chimères* (1921)
* *Alexis ou le Traité du vain combat* (1929)
* *La Nouvelle Eurydice* (1931)
* *Le Denier du rêve* (1934)
* *La Mort conduit l'Attelage* (1934)
* *Feux* (1936)
* *Nouvelles orientales* (1938)
* *Les Songes et les Sorts* (1938)
* *Le Coup de grâce* (1939)
* *Mémoires d'Hadrien* (1951)
* *Électre ou la Chute des masques* (1954)
* *Qui n'a pas son Minotaure?* (1963)
* *L'Œuvre au noir* (1968)
* *Chenonceaux* (1960)
* *Souvenirs pieux* (1974)
* *Archives du Nord* (1977)
* *Mishima ou la vision du vide* (1981)
* *Comme l'eau qui coule* (1982) 
* *Le temps, ce grand sculpteur* (1983)
* *Les charités d'Alcippe, poème* (1984)
* *Quoi ? L'éternité* (1988)
* *D'Hadrien à Zénon : correspondance*, 1951-1956, 2004
Besançon

**Besançon** es le capital del region de Bourgogne-Franche-Comté in Francia. Illo contineva 122 000 habitantes in 1999, e le area urban ha un population de 220 000 habitantes.
Symphonia octanta-octave de Haydn

Le **Symphonia octanta-octave** Hob. I:88, de Joseph Haydn, esseva scribite in 1787. Le orchestra ha duo flautas, duo oboes, duo fagottos, duo cornos, duo trompettas, timbales e instrumentos a chordas.

## Movimentos
Le symphonia ha quatro movimentos:

# Adagio - Allegro
# Largo
# Menuetto, Allegretto
# Finale, Allegro con spirito

Le symphonia es nominate « Littera V » in Anglaterra. Le final es de movimento perpetue, le plus allegre que Haydn scribeva.

## Referentias
Michael Haydn

**Michael Haydn** (Rohrau 14 de septembre 1737 - Salzburg 10 de augusto 1806) esseva un compositor austriac. Ille componeva 45 symphonias, pauc quartettos, pauc operas. Ille esseva un amico de Wolfgang Amadeus Mozart, qui copiava le sue fugues et scriva musica additional a une de sue symphonias (K. 444). Su fratre, Joseph Haydn, esseva etiam un compositor. Le musicologo Lothar Perger compilava un catalogo del musica de Michael Haydn.

## Vide etiam
* Symphonia trenta-none de Michael Haydn
Franz Koglmann

**Franz Koglmann** (22 de maio 1947) es un compositor austriac. Ille componeva «&nbsp;Nocturnal Walks&nbsp;» pro celebrar Sibiu in 2007, basate in melodias del Symphonia vinti-septime de Haydn e registration de Emil Cioran parlante.
Ángel de Saavedra

**Ángel de Saavedra** (1791–1865), esseva un autor espaniol, famose pro su novella *Don Álvaro o la Fuerza del Síno*.
Symphonia octanta-tertie de Haydn

Le **Symphonia octanta-tertie** Hob. I:83, de Joseph Haydn, esseva scribite 1785 pro Paris. Le orchestra ha duo flautas, duo oboes, duo fagottos, duo cornos e instrumentos a chordas. Le symphonia ha quatro movimentos:

# Allegro spiritoso
# Andante
# Menuetto, Allegretto
# Finale, Vivace

Le symphonia es nominate « Le Gallina ».

## Referentias
Lingua espanglese

**Lingua espanglese** o **Spanglish** es un appellation pro dialectos del lingua espaniol parlate in le SUA que son influite per le dialecto statounitese del lingua anglese in vocabulario e grammatica.

Le lingua espanglese es commun particularmente juxta del frontiera de Mexico e Statos Unite de America e in le regiones urban del SUA, in le area metropolitan de Nove York e altere citates e suburbos con major agglomerationes de population de origine latino-american. Illo es parlate per immigrantes e per lor descendentes bilingue.

Illo characterisa se per grammatica espaniol simplificate o simulante lo de anglese (p.ex. in le uso al vices de prepositiones differente de los usate in espaniol standard, influite per le prepositon usate in anglese), e per le enorme quantitate de prestos, particularmente lexical, ab le lingua anglese.

#### Exemplos
Monacho

Un **monacho** es un homine que se decide obedir a un conjuncto de multo rigorose leges o regulas, normalmente proque illes crede in un religion. Le monachos pensa que tra obedir iste leges, illes pote vivir multo religiosemente. Si le monachos obedi le leges usque que illes mori, illes crede que pote haber un vita postume felice o pote beatificar Deo, o ambes. 

Alicun monachos vive solitarimente (istes son a vices appellate eremitas), durante que alteres vive con altere monachos in monasterios. 

Alicun leges que monachos poterea elige obedir: 
# Povressa: le monacho non pote posseder qualcunque cosa. 
# Castitate: le monacho non pote haber un relation sexual e non pote fundar un familia o maritar. 
# Isolamento: le monacho semper debe esser solitarimente. 
# Silentio: le monacho non debe parlar a altere personas. 
# Generositate: le monacho semper debe adjutar altere personas, includente si illos non vole. 
# Immobilitate: le monacho non pote viagiar al lontano salvo que il es necessari. A vices isto significa que le monacho debe esser *claustrate*. Isto significa que illes debe non quitar su monasterio. A vices illes pote quitar, sed non debe ir multo al lontano.
# Deber: le monacho debe facer alicun cosas quotidianmente. Per exemplo le monacho debe precar o meditar e debe aliqua travaliar. 

Feminas que vive como le monachos son normalmente appellate monachas. Si un femina es appellate un monacha e vive con altere monachas, tum le loco ubi illas vive es normalmente appellate un convento
Abdon Batista

**Abdon Batista** es un citate del sud de Brasil in le stato de Santa Catarina. In 2008, le citate habeva  habitantes.

Citates limitrophe: Campos Novos, Vargem, São José do Cerrito, Cerro Negro, Anita Garibaldi (Santa Catarina)
Bira

**Bira** (in latino classic: **cervesia**) es le plus ancian bibita alcoholic del mundo, le plus consumite, e le tertie plus popular bibita post aqua e the. Le bira es producite per fermentation de malt o alie productos que contine fecula. Durante le production usualmente lupulo es addite. Le pappa que es distillate pro facer whisky pote esser considerate como un sorta de bira.

## Referentias
Vicente García Oliva

**Vicente García Oliva** (Asturias le 3 de julio 1944) es un scriptor espaniol, autor de novellas pro adultos e contos pro juvenes e infantes.

## Bibliographia

### Juvenes
* Les aventures de Xicu y Ventolín, Xixón. ALLA, 1982
* La bruxa Pumarina y el Dragón Maragatu, Xixón, ALLA, 1983 y 2004
* Xicu y Ventolín en vacaciones, Xixón, ALLA, 1984
* Fontenebrosa: El reinu de los Silentes, Xixón, Comuña Lliteraria 1984 y Ed.Trabe 1992
* Delfina la ballena cantarina, Xixón ALLA, 1986
* Memoria de los Cimeros, Uviéu. Principáu d’Asturies, 1986
* Diariu d’Enol, Xixón, ALLA, 1988
* El mercaderu de tormentes, Uviéu, ALLA, 1993
* Muerra la Reina de Corazones, Mieres, Ed. Grupo Norte, 1996
* Eso… de la Mitoloxía Asturiana, Mieres, Ed. Grupo Norte, 1998 
* Los camientos de Deva y Xulián, Mieres, Ed. Grupo Norte, 1998
* El barco de los locos, Madrid, Pearson/Alhambra, 2004 
* La fada que nun quixo ser fada, Uviéu Ed. Trabe, 2005
* ¡Alabín, bon, ban…! Uviéu, ALLA, 2006
* Relato de las aventuras de Inés Saldaña y de cómo ayudó a Colón a descubrir América. Madrid, Pearson/Alhambra, 2006 (en castellán)
* Elemental, querida Lisa, Uviéu, Ed. Trabe 2007
* Garulla. Antoloxía del ritmu. Uviéu, Ed. Trabe, 2007
* El Club Social d’Altos Vuelos. Uviéu, Ed. Trabe, 2007

### Adultos

* L’aire de les castañes. Avilés, Ed. Azucel, 1989 
* El norte. Xixón, Llibros del pexe, 1991 
* Aventura humana y lliteraria al rodiu de don Enrique García Rendueles. Uviéu, Conseyería de Cultura, 1992 (ensayu)
* A simple vista. Madrid, SGAE, 2001 
* Constelaciones. Xixón, Atenéu Obreru, 2002 
* El ríu soterrañu. Uviéu, Ed. Ámbitu, 2003
Musée d'Orsay

Le **Musée d'Orsay** es un museo in Paris, Francia, al banco sinistre del Seine. Illo es facite in un anterior station ferroviari, le Gare d'Orsay, un impressive edificio construite inter 1898 e 1900. Illo contine principalmente arte francese de 1848 a 1915, includente picturas, sculpturas, mobiles, e photographia. Illo es probabilemente melio cognoscite pro su extensive collection de obras magistral impressionista de pictores como Monet, Degas, Renoir, e Cezanne. Multe de ille obras esseva monstrate in le Galerie nationale du Jeu de Paume prior al apertura del museo in 1986.

La superficie es  m<sup>2</sup>. In 2007 le museo habeva  visitas.

## Vide etiam
* Louvre

## Ligamines externe
* sito official
Amqui

**Amqui** es le plus grande citate in La Matapédia in Québec in Canada con su population de 6,395 (2006). Su mairie es Gaëtan Ruest.
Confucio

**Confucio** (Chinese:孔子; pinyin: *Kǒng zǐ*; Wade-Giles: *K'ung-tzu*, o Chinese: 孔夫子; pinyin: *Kǒng Fūzǐ*; Wade-Giles: *K'ung-fu-tzu*; c. 551 aEC - 479 aEC) esseva scholastico e philosopho chinese, notabile pro le creation del systema philosophic chinese nominate in su honor, confucianismo.  Nascite in le Dynastia Zhou, il esseva un politico in le provincia de *Lu* al nord-est de China.

Le principios de Confucio habeva base in le traditiones classic chinese.  Il appoiava loyalitate al familia, le veneration del ancestres, e le submission al veteres per le juvene - e, traditionalmente, al homines per su sposas.  Il recommendava le familia como le forma de governamento ideal.  Il promoveva, etiam, reciprocitate - id es, le idea que on non debe facer a alteres lo que on non vole facite a se mesme.

In le *[[Analectos]]*, un collection de quotationes attribuite a ille, on le nomina simplemente *le maestro*.

## Ligamines externe
* ''Lunyu'' e altere textos confucian, traducite in multe linguas
Enumeration

In mathematica e informatica theoric, le plus ample e le plus abstracte definition de un enumeration de un insimul es un lista exacte de su elementos (forsan con repetition). Le restrictiones imponite in le typo de lista usate depende del branca de mathematica e le contexto in le qual on labora. Specificamente, iste notion de enumeration contine duo differente typos de lista: un ubi il ha un ordination natural e un ubi le ordination es plus nebulose. Iste duo typos differente de lista corresponde al procedura pro listar omne membros de un insimul in alicun sequentia definite, o un conta de objectos de un typo specific, respectivemente. Dum le duo typos de enumeration usualmente ha superposition in le plus natural situationes, illos pote assumer multo differente significatos in certe contextos.

## Vide etiam
* numero ordinal

## Referentias
*
Romancio

Le **lingua romancie**, sive **rhetoroman**, (appellate *rumantsch, rumauntsch* o *romontsch* in romancio ipse) es un del quatro linguas national de Switza. 35&nbsp;095 personas in le canton del Grisones lo usava de preferentia, secundo le censo de 2000. Le romancio es un lingua rhetoromanic, a saper un del tres linguas romanic parlate in le Alpes inter le alte Rheno e le Adriatico (le alteres son friulano e ladino). Le majoritate del parlatores de romancio, parla equalmente germano switze, o alemanico, como lingua secunde e vehicular.

## Nomine

## Referentias
Planoise

Le urbe de Besançon es en Franche-Comté in Francia. Illo contineva 20.700 habitantes in 1999, e le area urban ha un population de 21.000 habitantes.
The

**The**, ultimemente del chinese 茶, pronunciate in le dialecto mandarin como *chá* (pinyin; in dialecto amoy como *te*), es un infusion de folios in aqua calide, que ha un gusto assatis acerbe. Post le aqua, le the es le biberage le plus frequente in le mundo. Illo es preparate in plure formas (calide o frigide, con o sin sucro o lacte) e es cultivate per plure methodos. Quasi tote le culturas human ha alcun version de the.

## Plantas
Le the es preparate con le folios de multe plantas, ma le plus popular es le the del *[[Camellia sinensis]]*. De iste planta se deriva le the verde, the nigre, the blanc, e the oolong. Il ha plure altere typos, como the rubee facite de rooibos, o the herbal, un termino pro le infusion de varie typos de planta.

## Vocabulario affiliate
sacchetto de the, folios de the, filtro de the, cassa de the, colatorio de the, theiera.

## Vide etiam
* Caffe
* Mate

## Galeria

File:Tea leaves steeping in a zhong čaj 05.jpg|thumb|left|150px|The infundente in un cuppa de aqua calide
Anima

Le **anima** es le parte spiritual de un esser vivente. Usualmente on crede que le anima es separate del corpore e que illo contene le conscientia e personalitate. Le terminos *anima* e *[[Psychologia|psyche]]* es frequentemente usate como synonymos. Le connotation de anima es plus religiose e metaphysic durante que le connotation de psyche es plus scientific e psychologic.

Le thema del anima es importante in multe religiones e le ideas super su natura los divide. Alcun ideas include si le anima esseva create per un deo o si illo es eternal; si le anima es mortal o immortal; si illo es unicamente human o si animales o locos natural ha etiam animas (animismo). Un altere idea differente es si le anima migra post le morte de un a un altere corpore (reincarnation) o si su existentia terrestre cambia in un altere plano de punition (inferno) o succurso (celo o nirvana). In plure religiones on crede que le anima supervive le morte physic de un persona.
Sucro

**Sucro** o **saccharo** (ab le sanscrito *sharkara*) es un classe de dulce substantias crystallin edibile. Se distingue:
* sucros singule o monosaccharidos, includente glucosa, fructosa e galactosa;
* sucros duple o disaccharidos, composition de duo monosaccharidos como saccharosa (glucosa + fructosa), lactosa (glucosa + galactosa) o maltosa (2 glucosas).
:N.B. catenas plus longe de monosaccharidos (oligosaccharidos o polysaccharidos) non son considerate como sucro.

Le sucro se deriva principalmente de canna e beta de sucro, ma es presente etiam in fructos, melle, acere sucrate e plure altere formas.

## Sanitate
In paises disveloppate, le consummation excessive de sucro menacia le sanitate: obesitate, cardiovascular disordines...
Tauro (disambiguation)

Le termino **Tauro** pote referer se a:
* Tauro (astrologia), un signo astrologic del zodiac.
* Tauro (constellation), un constellation de stellas.
* Un masculo del specie *[[Bos taurus]]*.
Kansas City

**Kansas City** (anglese, *Citate de Kansas*) es le nomine de duo citates e un area metropolitan que los contine, situate al confluentia del fluvios Kansas e Missouri. Kansas City, Missouri, le plus grande citate in Missouri, es le base del Area Metropolitan de Kansas City, que ha un population de c. 2 milliones. Kansas City, Kansas es situate al altere latere del fluvio que divide Kansas City, e es le tertie plus grande citate in Kansas.

## Area Metropolitan de Kansas City

Le area metropolitan de Kansas City es un area metropolitan situate in le statos de Kansas e Missouri. Illo es le vinti-septime plus grande area metropolitan in le Statos Unite, con un population total de circa 1.967.405. Le area metropolitan coperi dece-cinque contatos e plure citates.

## Kansas City, Missouri

Kansas City, Missouri ("KCMO") es un citate in le stato de Missouri del SUA, que coperi partes del contatos Jackson, Clay, Contato Cass, Missouri|Cass]], e Platte. Es situate al junction de fluvios Kansas e Missouri (le Puncto Kaw), juxta Kansas City, Kansas. Illo es le plus grande citate in le area metropolitan de Kansas City, le plus grande citate in Missouri, e le trenta-novesime plus populate citate in le Statos Unite. In 2006, le citate habeva un population de c. 447.306.

## Kansas City, Kansas

Kansas City, Kansas (**KCK**) es le tertie plus grande citate in le stato de Kansas. In le anno 2000, le censo contava le population de KCK como 146.867.

## North Kansas City, Missouri

**North Kansas City** es un citate in le contato Clay, Missouri, SUA. Ben que le population de North Kansas City contava 4714 in le censo de 2000, le citate habe un grande base industrial que emplea milles de personas de omne parte del area metropolitan.
Van Canto

**Van Canto** es un banda de a capella *[[Heavy metal|metal]]* de Germania. Establite in 2006, le banda consiste de duo cantatores qui canta le parolas e tres cantatores cuje voces imita le gitarras de metallo, con un tambur pro percussion. Illes es principalmente cognoscite pro lor *[[Version cover|covers]]* de cantos metal difficile, ma illes etiam ha publicate albumes de cantos original.

## Historia
Le prime album de Van Canto, *A Storm To Come*, esseva lanceate per General Schallplatten. Il habeva septe cantos original, e interpretationes de *[[Battery (canto)|Battery]]* per Metallica e *Stora Rövardansen* del film *[[Ronja Rövardotter]].* In septembre 2007, le bando cambiava su tambur de Dennis Strillinger a Bastian Emig; le decembre sequente, Van Canto signava un contracto con Gun Records/Sony BMG.

In 2008, Van Canto vadeva in tour, principalmente in Brasil, le nation de Ingo Sterzinger, finiente con un presentation in Wacken Open Air 2008. Su secunde album, *Hero*, etiam esseva lanceate in 2008, con le canto principal *Speed Of Light*.

## Membros
* Dennis Schunke - cantator principal
* Inga Scharf – cantator alte
* Stefan Schmidt – cantator rakkatakka basse, cantator de gitarra wah-wah
* Ross Thompson – cantator rakkatakka alte
* Ingo Sterzinger - cantator dandan basse
* Bastian Emig – tambur (2007-presente)
* Dennis Strillinger - tambur (2006-2007)

## Albumes
* A Storm to Come (2006)
* Hero (2008)
* Tribe of Force (2010)
* Break the Silence (2011)
* Dawn of the Brave (2014)
* Voices of Fire (2016)
* Trust in Rust (2018)

## Ligamines externe
*  Sito official
* Van Canto in MySpace
* Van Canto in YouTube
Citadella

**Citadella** es le nomine que on da a alicun typo de fortalessa o fortification construite in un puncto strategic de un citate, visante su protection o domination. Le citadella pote, a vices, incorporar partialmente o totalmente un castello existente in iste citate.
## Etymologia
Le parola "citadella" veni de *civitas*, un ex le parolas in latino pro "citate", e alicunes del prime exemplos historic indica que illos esseva construite originalmente pro proteger un guarnition o poter politic del proprie habitantes del citate que illo defendeva, projectate pro assecurar le fidelitate del citatanos que defendeva.
## Exemplos
Un ex iste exemplos es Barcelona, ubi un grande citadella esseva construite in 1714 pro intimidar le catalanos contra alicun repetition del revoltas contra le governamento central espaniol occurrente in medio del seculo 17 e initio del seculo 18. In le seculo 19, quando le citate jam habeva se liberalisate politicamente bastante, le proprie populo de Barcelona causava le collapso del citadella e lo transformava in le principal parco del citate, le Parco del Citadella. Un altere exemplo resimilante es le Citadella in Budapest, in Hungaria. Le Citadella de Quebec supervive, e es un major citadella ancora in uso official per militares in le America del Nord, post plus de duo centos annos de existentia.
## Historia
Le citadellas le plus antique habeva essite construite per le civilisation del valle del Indo, ubi le citadella representava un autoritate centralisate. Il ha alcun controversia, nonobstante, super le real proposito de iste citadellas; ben que illos possedeva muros, il non ha totevia certitude super le proposito defensive de iste muros, o se illos esseva simplemente un maniera de disviar aqua de inundationes causate per le Indo.

In le Grecia antique le citadella, que era appellate acropole (litteralmente "citate alte", in greco), era un presentia eminente constante in le vita del populo del citate, serviente como refugio e fortalessa in situationes de periculo, magazin de mantenimentos militar e alimentari, sanctuario de determinate deos e palatio royal. In le medievo le citadella era le ultime linea de defensa, frequentemente defendite mesme post que le citate jam habeva essite conquirite, e offereva albergo al personas que habitava in le areas rural circa le citates.
Constitution

Un **constitution** esse un gruppo de regulas - sovente codificate como un documento scripte - que establi le principios de un organisation autonome, usualmente governamental. Re nationes, iste termino specificamente refere a un constitution national que defini le principios politic fundamental, e que establi le structura, proceduras, poteres e cargas de un governamento. Per limitar le poteres del governamento, le majoritate de constitutiones garantir certe derectos al gente. Ergo, in iste senso le termino *constitution* pote esser applicate a ulle lege national que defini le functionamento de un governamento, includente plure constitutiones historic que existeva ante le creation de constitutiones national moderne.

Constitutiones pote esser usate in plure typos de organisationes politic. Illos esse locate extensivemente in governamento regional: supranational (como le Union Europee), national (como le Constitution del Statos Unite de America), provincial (como le Constitution del Stato de Nove York), e in nivellos plus basse. Constitutiones esse tamben incontrante in plure gruppos politic, como partitos politic e uniones commercial.

Organisationes non-politic etiam pote haber un constitution, como corporationes e associationes voluntari. Le constitution de un legalmente incorporate organisation esse plus frequentemente stilisate como su memorandum e articulos de association.