Bibliotheconomia e scientia del information

**Bibliotheconomia e scientia del information** (**SBI**) es duo disciplinas academic que studia tote le aspectos del creation, organisation, documentation, gestion, communication, e uso de information registrate. Illos sublace a un varietate de activitates professional tal como gestion de information, bibliotheconomia, e archivistica e gestion de documentos, educante professionales pro labor in ille areas, e realisante recerca pro meliorar le practica.

Scientia de bibliotheca e scientia de information es duo disciplinas original; totevia, illos es intra le mesme campo de studio. Scientia de bibliotheca es scientia de information applicate, assi como un subcampo del scientia de information. Debite al forte connexion, a vices le duo terminos es usate como synonymos.

## Definition
**Scientia de bibliotheca** (previemente nominate **studios de bibliotheca** e **economia de bibliotheca**) es un campo interdisciplinari o multidisciplinari que applica le practicas, perspectivas, e instrumentos de gestion, technologia del information, education, e altere areas al bibliothecas; le collection, organisation, preservation, e dissemination de ressources de information; e le economia politic de information. Martin Schrettinger, un bibliothecario bavaro, creava le disciplina intra su obra (1808–1828) *Versuch eines vollständigen Lehrbuchs der Bibliothek-Wissenschaft oder Anleitung zur vollkommenen Geschäftsführung eines Bibliothekars*. In loco de classificar le information basate sur elementos orientate al natura, como on faceva previemente in su bibliotheca bavarese, Schrettinger organisava le libros in ordine alphabetic. Le prime schola american pro scientia de bibliotheca esseva fundate per Melvil Dewey al Universitate de Columbia in 1887.

Historicamente, le scientia de bibliotheca ha etiam includite le archivistica. Isto include: como le ressources de information es organisate pro servir le necessitates de gruppos de usatores selectionate; como le personas interage con le systemas de classification e le technologia; como le information es acquirite, evalutate e applicate per personas intra e extra le bibliothecas, assi como a transverso de culturas; como le personas es formate e educate pro carrieras in bibliothecas; le ethica que guida le servicio e organisation de bibliothecas; le stato legal de bibliothecas e ressources de information; e le scientia applicate del technologia informatic usate in documentation e gestion de documentos.

SBI non debe esser confundite con le theoria del information, le studio mathematic del concepto de information. Le *philosophia de bibliotheca* ha essite contrastate con le *scientia de bibliotheca* como le studio del scopos e justificationes del bibliotheconomia in opposition al developpamento e perfectionamento de technicas.

## Education e training

Le corsos academic in scientia de bibliotheca include gestion de collectiones, systemas e technologia de information, methodos de recerca, studios de usatores, alphabetisation informational, catalogation e classification de bibliotheca, preservation, referentia, statistica e gestion. Le scientia de bibliotheca evolve constantemente, incorporante nove themas como gestion de bases de datos, architectura de information e gestion de information, inter alteres.

Con le acceptation crescente de Wikipedia como un fonte de referentia valorose e fidel, multe bibliothecas, museos e archivos ha introducite le rolo de Wikipediano in residentia. Como resultato, alcun universitates include cursos relative a Wikipedia e Gestion del Cognoscentia in lor programmas de MLIS.

Devenir un membro del personal de un bibliotheca non require sempre un diploma, e in alcun contextos le differentia inter esser un membro del personal e un bibliothecario es le nivello de education. Le majoritate del empleos professional in bibliothecas require un diploma professional in scientia de bibliotheca o equivalente. In le Statos Unite e Canada, le certification proveni habitualmente de un mastro (master) concedite per un institution accreditate per le ALA. In Australia, un numero de institutiones offere diplomas acceptate per le ALIA (Australian Library and Information Association). Le standardes global de accreditation o certification in bibliotheconomia ancora debe esser developpate.

### Statos Unite e Canada
Le Mastro de Scientia de Bibliotheca e de Information (MLIS) es le grado de mastro que se require pro le majoritate del positiones de bibliothecario professional in le Statos Unite e Canada. Le MLIS esseva create post que le ancian Mastro de Scientia de Bibliotheca (MLS) esseva reformate pro reflecter le necessitates de technologia e scientia de information del campo. Secundo le American Library Association (ALA), "le grados accreditate per le ALA ha [habite] varie nomines tal como Mastro de Artes, Mastro de Bibliotheconomia, Mastro de Studios de Bibliotheca e de Information, o Mastro de Scientia. Le nomine del grado es determinate per le programma. Le Committee de Accreditation [del ALA] evaluta le programmas basate sur lor adhesion al Standardes pro Accreditation de Programmas de Mastro in Studios de Bibliotheca e de Information, non basate sur le nomine del grado."

## Typos de bibliotheconomia

### Public

Le studio del bibliotheconomia pro bibliothecas public copre questiones tal como catalogation; developpamento de collectiones pro un communitate diverse; alphabetisation informational; consilio a lectores; standardes communitari; bibliotheconomia orientate al servicios public via programmation centrate in le communitate; servir un communitate diverse de adultos, infantes e adolescentes; libertate intellectual; censura; e questiones legal e de budget. Le bibliotheca public como un "commons" o sphera public basate sur le obra de Jürgen Habermas ha devenite un metaphora central in le 21e seculo.

In le Statos Unite il ha quatro typos differente de bibliothecas public: bibliothecas de association, bibliothecas public municipal, bibliothecas de districto scholar, e bibliothecas public de districto special. Cata un recipe financiation per fontes differente, cata un es stabilite per un gruppo differente de votantes, e non totes es subjecte al governantia del servicio civil municipal.

### Scholar

Le studio del bibliotheconomia scholar copre le servicios de bibliotheca pro infantes in scholas materne, primari e secundari. In alcun regiones, le governamento local pote haber standardes plus stricte pro le education e certification de bibliothecarios scholar (qui es a vices considerate un caso special de professor), que pro altere bibliothecarios, e le programma educative includera ille criterios local. Le bibliotheconomia scholar pote etiam includer questiones de libertate intellectual, pedagogia, alphabetisation informational, e como construer un curriculo cooperative con le personal docente.

### Academic

Le studio del bibliotheconomia academic copre le servicios de bibliotheca pro collegios e universitates. Questiones de importantia special pro le campo pote includer derecto de autor; technologia; bibliothecas digital e repositorios digital; libertate academic; accesso aperte a obras erudite; e cognoscentia specialisate de areas thematic importante pro le institution e le correspondente obras de referentia. Le bibliothecarios divide frequentemente lor foco individualmente como ligamines con scholas particular intra un collegio o universitate. Le bibliothecarios academic pote esser bibliothecarios de materias specific.

Alcun bibliothecarios academic es considerate facultate, e tene rangos academic simile a illos del professores, durante que alteres non. In omne caso, le qualification minime es un Mastro de Artes in Studios de Bibliotheca o un Mastro de Artes in Scientia de Bibliotheca. Alcun bibliothecas academic pote solmente requirer un grado de mastro in un campo academic specific o un campo relate, tal como technologia educative.

### Archival

Le studio de archivos include le formation de archivistas, bibliothecarios specialmente formate pro mantener e construer archivos de registros destinate al preservation historic. Questiones special include preservation physic, conservation e restauration de materiales e deacidification de massa; catalogos specialisate; labor solitari; accesso; e evalutation. Multe archivistas es etiam historicos formate specialisate in le periodo coprite per le archivo. Il ha habite tentativas de reviver le concepto de documentation e de parlar de studios (o scientia) de Bibliotheca, information e documentation.

Le mission archival include tres scopos major: Identificar documentos e registros con valor durabile, preservar le documentos identificate, e render le documentos disponibile a alteres. Ben que le bibliothecas recipe articulos individualmente, le articulos archival deveni habitualmente parte del collection del archivo como un gruppo cohesive. Le differentia major in le collectiones es que le collectiones de bibliotheca comprende typicamente articulos publicate (libros, revistas, etc.), durante que le collectiones archival es habitualmente obras non publicate (litteras, diarios, etc.). Le collectiones de bibliotheca es create per multe individuos, proque cata autor e illustrator crea su proprie publication; in contrasto, un archivo collige habitualmente le registros de un persona, familia, institution o organisation, de modo que le articulos archival habera minus fontes de autores.

Le comportamento in un archivo differe del comportamento in altere bibliothecas. In le majoritate del bibliothecas, le articulos es apertemente disponibile al publico. Le articulos archival quasi nunquam circula, e alcuno interessate in vider documentos debe peter los al archivista e solmente pote vider los in un sala de lectura claudite.

### Special

Bibliothecas special es bibliothecas stabilite pro satisfacer le requirimentos altemente specialisate de gruppos professional o de commercio. Un bibliotheca es special dependente de si illo copre un collection specialisate, un materia special, o un gruppo particular de usatores, o mesmo le typo de organisation parente, tal como bibliothecas medical o bibliothecas de derecto.

Le questiones in iste bibliothecas es specific a lor industrias ma pote includer labor solitari, financiation corporative, developpamento de collectiones specialisate, e auto-promotion extense a patronos potential. Le bibliothecarios special ha lor proprie organisation professional, le Special Libraries Association (SLA).

Alcun bibliothecas special, tal como le Bibliotheca del CIA, pote continer obras classificate. Illo es un ressource pro empleatos del Central Intelligence Agency, continente plus de 125.000 materiales scripte, subscribe a circa 1.700 periodicos, e habeva collectiones in tres areas: Intelligentia Historic, Circulante, e Referentia. In februario 1997, tres bibliothecarios laborante in le institution parlava con *[[Information Outlook]]*, un publication del SLA, revelante que le bibliotheca habeva essite create in 1947, le importantia del bibliotheca in disseminar information al empleatos, mesmo con un personal parve, e como le bibliotheca organisa su materiales.

### Preservation

Le bibliothecarios de preservation labora le plus frequentemente in bibliothecas academic. Lor foco es sur le gestion de activitates de preservation que cerca mantener le accesso al contento intra libros, manuscriptos, materiales archival, e altere ressources de bibliotheca. Exemplos de activitates gerite per bibliothecarios de preservation include ligatura, conservation, reformattation digital e analogic, preservation digital, e monitorage ambiental.

## Historia

Le bibliothecas ha existite durante multe seculos ma le scientia de bibliotheca es un phenomeno plus recente, proque le prime bibliothecas esseva gerite primarimente per academicos.

### 17e e 18e seculos

Le texto le plus antique sur "operationes de bibliotheca", *Advis pour dresser une bibliothèque* esseva publicate in 1627 per le bibliothecario e erudito francese Gabriel Naudé. Naudé scribeva sur multe materias includente politica, religion, historia, e le supernatural. Ille poneva in practica tote le ideas presentate in su *Advis* quando ille recipeva le opportunitate de construer e mantener le bibliotheca del Cardinal Jules Mazarin.

Durante le 'etate de auro del bibliothecas' in le 17e seculo, le editores e venditores que cercava profitar del crescente commercio de libros developpava catalogos descriptive de lor mercantias pro distribution – un practica que esseva adoptate e ulteriormente extrapolate per multe bibliothecas del epoca pro coprir areas como philosophia, scientias, linguistica, e medicina.

In 1726 Gottfried Wilhelm Leibniz scribeva *Idea de arrangiar un bibliotheca plus stricte.*

### 19e seculo

Martin Schrettinger scribeva le secunde libro de texto (le prime in Germania) sur le materia ab 1808 usque a 1829.

Alcun del instrumentos principal usate per SBI pro fornir accesso al ressources originava in le 19e seculo pro render le information accessibile per medio del registro, identification, e provision de controlo bibliographic del cognoscentia imprimite. Le origine de alcun de iste instrumentos esseva mesmo anterior. 

Thomas Jefferson, cuje bibliotheca in Monticello consisteva de milles de libros, concipeva un systema de classification inspirate per le methodo baconian, que gruppava le libros plus o minus per materia in loco de alphabeticamente, como on faceva previemente. Le collection de Jefferson forniva le base de lo que deveniva le Bibliotheca del Congresso post que le prime collection esseva destruite in le Incendio de Washington de 1814.

Le prime schola american de bibliotheconomia aperiva in New York sub le direction de Melvil Dewey, notabile per su classification decimal de 1876, le 5 de januario 1887, como le Columbia College School of Library Economy. Le termino *economia de bibliotheca* esseva commun in le S.U. usque a 1942, con le termino *scientia de bibliotheca* predominante durante gran parte del 20e seculo.

### 20e seculo
In le mundo de lingua anglese, le termino "scientia de bibliotheca" pare haber essite usate pro le prime vice in India in le libro de 1916 *Punjab Library Primer*, scripte per Asa Don Dickinson e publicate per le Universitate del Punjab, Lahore, Pakistan. Iste universitate esseva le prime in Asia a comenciar a inseniar "scientia de bibliotheca". Le *Punjab Library Primer* esseva le prime libro de texto sur scientia de bibliotheca publicate in anglese in qualcunque parte del mundo. Le prime libro de texto in le Statos Unite esseva le *Manual of Library Economy* per James Duff Brown, publicate in 1903.

Plus tarde, le termino esseva usate in le titulo de S. R. Ranganathan's *The Five Laws of Library Science*, publicate in 1931, que contine le theoria titular de Ranganathan. Ranganathan es etiam creditate con le developpamento del prime major systema de classification analytico-synthetic, le classification de colon.

In le Statos Unite, Lee Pierce Butler publicate su libro de 1933 *An Introduction to Library Science* (University of Chicago Press), ubi ille advocava pro le recerca usante methodos quantitative e ideas in le scientias social con le scopo de usar le bibliotheconomia pro adressar le necessitates de information del societate. Ille esseva un del prime docentes al University of Chicago Graduate Library School, que cambiava le structura e le foco del education pro le bibliotheconomia in le 20e seculo. Iste agenda de recerca iva contra le approche plus basate sur proceduras del "economia de bibliotheca", que esseva principalmente limitate a problemas practic in le administration de bibliothecas.

In 1923, Charles C. Williamson, qui esseva nominate per le Carnegie Corporation, publicava un evalutation del education in scientia de bibliotheca intitulante "The Williamson Report", que designava que le universitates deberea fornir formation in scientia de bibliotheca. Iste reporto habeva un impacto significante sur le formation e education in scientia de bibliotheca. Le recerca in bibliothecas e le travalio practic, in le area del scientia de information, ha remanite largemente distincte tanto in le formation como in le interesses de recerca.

William Stetson Merrill's *A Code for Classifiers*, lanceate in plure editiones ab 1914 usque a 1939, es un exemplo de un approche plus pragmatic, ubi argumentos proveniente de un cognoscentia profunde sur cata campo de studio es empleate pro recommendar un systema de classification. Ben que le approche de Ranganathan esseva philosophic, illo esseva etiam ligate plus al activitate quotidian de gerer un bibliotheca. Un reformulation del leges de Ranganathan esseva publicate in 1995 que remove le constantes referentias a libros. Michael Gorman's *Our Enduring Values: Librarianship in the 21st Century* presenta le octo principios necesse per le professionales de bibliotheca e incorpora le cognoscentia e le information in tote lor formas, permittente que le information digital sia considerate.

#### Del scientia de bibliotheca al SBI
Verso le fin del annos 1960, principalmente debite al augmento meteoric del potentia de computo human e le nove disciplinas academic formate ex illo, le institutiones academic comenciava a adder le termino "scientia de information" a lor nomines. Le prime schola a facer isto esseva al Universitate de Pittsburgh in 1964. Plus scholas sequeva durante le annos 1970 e 1980. Verso le annos 1990 quasi tote le scholas de bibliotheca in le S.U. habeva addite scientia de information a lor nomines. Ben que il ha exceptiones, developpamentos simile ha habite loco in altere partes del mundo. In India, le Departimento de Scientia de Bibliotheca del Universitate de Madras (stato meridional de Tamil Nadu, India) deveniva le Departimento de Scientia de Bibliotheca e de Information in 1976. In Danmark, per exemplo, le "Schola Regal de Bibliotheconomia" cambiava su nomine anglese a Le Schola Regal de Scientia de Bibliotheca e de Information in 1997.

### 21e seculo
Le era digital ha transformate como le information es accedite e recuperate. "Le bibliotheca es ora un parte de un infrastructura educative, recreational e informational complexe e dynamic." Le dispositivos mobile e applicationes con rete sin filos, computatores e retes de alta velocitate, e le nube informatic ha profundemente impactate e developpate le scientia de information e le servicios de information. Le evolution del scientias de bibliotheca mantene su mission de equitate de accesso e spatio communitari, assi como le nove medios pro le recuperation de information nominate habilitates de alphabetisation informational. Tote le catalogos, bases de datos, e un numero crescente de libros es disponibile sur le Internet. In plus, le expansion del accesso libere a revistas de accesso aperte e fontes tal como Wikipedia ha fundamentalmente impactate como le information es accedite.

Alphabetismo informational es le capacitate de "determinar le extension del information necesse, acceder al information necesse de maniera effective e efficiente, evaluar criticamente le information e su fontes, incorporar information seligite in le proprie base de cognoscentia, usar le information de maniera effective pro complir un proposito specific, e comprender le questiones economic, legal e social que circumfere le uso de information, e acceder e usar le information de maniera ethic e legal."  le concepto de alphabetismo de datos ha emergite intra le scientia del bibliothecas e del information como un complemento al alphabetismo informational pro referer se al capacitate de trovar, interpretar, evaluar, gerer e usar de maniera ethic le datos pro appoiar le recerca, le apprentissage e le prisa de decisiones informate.

Al initio del annos 2000, dLIST, Digital Library for Information Sciences and Technology esseva stabilite. Illo esseva le prime archivo de accesso aperte pro le multidisciplinari 'scientias del bibliotheca e del information' construente un consortio global de communication academic e le LIS Commons pro augmentar le visibilitate del litteratura de recerca, superar le division inter le communitates de practica, de inseniamento e de recerca, e meliorar le visibilitate, le non-citation, e integrar le travalio academic in le infrastructuras critic de information de archivos, bibliothecas e museos.

Justitia social, un importante valor ethic in le bibliotheconomia e in le 21e seculo, ha devenite un importante area de recerca, si non un subdisciplina del SBI.