open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Numero atomic

In chimia, le **numero atomic** es le numero tote de protones in le nucleo de un atomo. Se frequentemente representa con le littera *Z* (del german *Zahl*, "numero"). Le numero atomic es characteristic de cata elemento chimic e representa un proprietate fundamental del atomo: su carga nuclear.

In 1913 Henry Moseley demonstrava le regularitate existente inter le valores de le longitudes de unda del radios X emittite per metallos differente postea esser bombardate con electrones, e le numeros atomic de iste elementos metallic. Isto permitteva le classification de le elementos in le tabella periodic in ordine crescente de numero atomic.
Conditiones normal de temperatura e pression

**Conditiones normal de temperatura e pression** o **CNTP** es collectiones de conditiones normal pro mensurationes experimental establiva pro se permitter comparationes inter collectiones de datos differente. Le normas le plus usate es illos del Union International de Chimia Pur e Applicate (IUPAC) e le Instituto National de Normas e Technologia del SU (NIST), ben que istos non es normas universalmente acceptate. Organisationes altere ha establite un varietate de definitiones alternative pro lor conditiones de referentia normal.

In chimia, IUPAC establiva CNTP como un temperatura de 273,15 K (0&nbsp;°C, 32&nbsp;°F) e un pression absolute de 100 kPa (14,504 psi, 0,986 atm), Un non official, sed norma communmente usate es **conditiones ambiente de temperatura e pression** como un temperatura de 298,15 K (25&nbsp;°C, 77&nbsp;°F) e un pression absolute de 100 kPa.

NIST usa un temperatura de 20&nbsp;°C (293,15 K, 68&nbsp;°F) e un pression absolute de 101,325 kPa (14,696 psi, 1 atm) e multe companias de gas natural ha adoptate 15&nbsp;°C (59&nbsp;°F) e 101.325 kPa (14.696 psi) como lor conditiones de referentia.

Le conditiones normal rarmente include humiditate relative, sed quando es definir, es usualmente 0%.

## Referentias
Titanium

**Titanium** es un elemento chimic de symbolo **Ti** e numero atomic 22. Illo es appreciate in alligatos pro su densitate basse e resistentia contra corrosion.
Chromo

**Chromo** es un elemento chimic de symbolo **Cr** e numero atomic 24. Illo es appreciate pro usos decorative a causa de su alte lustre.
Serie chimic

Un **serie chimic** es un gruppo de elementos chimic que expone characteristicas similar chimic. Illos es traditionalmente dividite in le gruppos postere.

* Metallos alcalin - Le elementos de gruppo 1.
* Metallos alcalin terrose - Le elementos de gruppo 2.
* Metallos de transition - Le elementos de gruppos 3-13.
* Metallos altere - Metallos non includite in categorias altere. Etiam appella "metallos povre".
* Metalloides - B, Si, Ge, As, Sb, Te, e Po. Etiam appella "semimetallos".
* Nonmetallos - C, N, O, P, S, Se, e H.
* Halogenos - Le elementos de gruppo 17.
* Gases nobile - Le elementos de gruppo 18.
* Lanthanidos - Elementos 57-71.
* Actinidos - Elementos 89-103.

Additionalmente, le elementos de gruppo 15 es a alicun vices appellate "Pnictogenos" e illos de gruppo 16 "Chalcogenos" ben que iste nomines es rarmente usate. Etiam, le definition moderne del "metallos de transition" non include gruppo 13, sed lo include con le "metallos altere" e appella iste gruppo le "metallos de post-transition".

Finalmente, plure gruppos minus ben definite existe. Un selection es date in basso.
* Terras rar - Usualmente Sc, Y, e le lanthanidos.
* Elementos transuranic - Elementos con numeros atomic plus de 92.
* Metallos nobile - Metallos que es generalmente resistente contra corrosion. Usualmente include Ag, Au, e le metallos del gruppo de plato.
* Metallos pesante - Un gruppo de metallos variemente definate per lor densitate o toxicitate.
Gas nobile

Le **gases nobile** es un gruppo de elementos chimic con proprietates multo similar: illo es gases monoatomic inodor incolor con un reactivitate chimic multo base. Se situa in le **gruppo 18** del tabella periodic. Le sex gases nobile natural es helium (He), neon (Ne), argon (Ar), krypton (Kr), xenon (Xe), e le radioactive radon (Rn). Atomos de Oganesson (Og) ha essite synthestisate in acceleratores de particulas, sed, a causa de su quantitate parve de production e semivita breve, non se cognosce si illo ha le proprietates de un gas nobile.

## Proprietates
Le proprietates del gases nobile pote esser explicate per le theorias moderne de structura atomic: proque lor concha electronic de electrones de valentia se considera *complete*, ha tendentia parve a participa in reactiones chimic e solo alicun composites de gases nobile ha essite preparate usque 2011. Le puncto de fusion e ebullition de cata gas nobile es multo proxime, differente in minus de 10&nbsp;°C; consequentemente, solo es liquidos in un rango multo parve de temperatura.

## Historia
*Gas nobile* es un traduction del nomine german *Edelgas*, le qual esseva usate pro le prime vice in 1898 per Hugo Erdmann pro indicar lor nivello de reactivitate multo basse. Le nomine habeva un analogo con le termino "metallos nobile", como auro, le qual esseva associate con ricchessa e nobilitate, e que etiam ha un reactivitate basse. Le gases nobile habeva essite referite como *gases inerte*, sed iste termino non es usate jam depost que compositos ha essite diiscoperite.

## Compositos
Ben que le gases nobile non es cognosce formar compositos naturalmente, alicun compositos ha essite isolate syntheticamente. Xenon reage spontaneemente con fluor e composites con multe elementos altere ha essite formate. Compositos inter krypton e fluor ha essite create, e un composite con argon esseva anunciate in 2000.

## Obtention
Neon, argon, krypton, e xenon es obtenite de aere usante le methodos de liquification e distillation fractionate. Helium es typicalmente separate de gas natural e radon es normalmente isolate de decadentia radioactive de composites dissolute de radium.

## Applicationes
Le gases nobile ha multe applicationes importante in industrias como illumination, soldatura, e exploration spacial. Le combination helium-oxygeno es usate pro respirar in immersiones de profunditate in basso de 55 metros pro evita le maladia de decompression. Ante que le riscos del inflammabilitate de hydrogen se comprende, illo esseva usate in dirigibiles e ballones aerostatic.
Selenium

**Selenium** es un elemento chimic con le symbolo **Se** e numero atomic 34. Illo es un nonmetallo con proprietates que son intermedie inter illos de su vecinos columnal chalcogenic in le tabella periodic, le elementos sulfure e tellurium. Illo rarmente occurre in su stato elemental in natura, o como compositos mineral pur. Selenium (greco: σελήνη, *selene*, significante "Luna") era discoperite in 1817 per Jöns Jacob Berzelius, qui notava le similaritate del nove elemento al previose cognoscite tellurium (appellate pro le Terra).
Energia nuclear

**Energia nuclear** o **energia atomic** es le uso de fission nuclear sustenite pro generar calor e exequer travalio utile. 
Centrales nuclear provide circa 6% del energia del mundo e 13–14% del su electricitate,
con le America, Francia, e Japon 
conjunctemente dar conto de circa 50% de electricate generate per energia nuclear. 
In 2007, le AIEA reportava que 439&nbsp;reactores energic nuclear esseva in operation in le mundo,functionar in 31&nbsp;paises.
Anque, plus que 150 vascellos naval con propulsion nuclear ha essite construite.

## Debatto sul energia nuclear
Le energia nuclear es un fonte de energia non consensual: alcun statos lo priorisa; alcun alteres lo refusa o arresta.

Argumentos pronuclear son generalmente:
*le potentia unitari de un central nuclear
*le abundantia e basse costo presumite del combustibile
*le industria nuclear emitte minus de  que le combustion de combustibile fossile.

Argumentos antinuclear son generalmente:
*le combustibile mineral non es renovabile e pote exhaurir se
*le dependantia geopolitic al paises productor de combustibile
*le pollution radioactive de sitos de extraction o production de combustibile
*le peligro de proliferation nuclear
*le complexitate del processo indiustrial e le centralisation del production de energia
*le periculositate de materiales radioactive implicante un alte nivello de securitate, con consequentias sul transparentia de operationes
*le peligro de accidente, de action terroriste o de attacco in caso de guerra
*le production de residuos radioactive con extrememente longe duration de vita e sin solution de tractamento, ergo le transmission al generationes futur del costo de lor conservation e surveliantia
*le volumine de residuos de dismantellamento a stockar e proteger
*le sinceritate del estimationes de , stockage includite.

## Galeria

File:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|Le reactores es locate intra le rectangular edificios de continemento, juxta le fronte del turres frigorific

## Vide etiam
* Arma nuclear
* Energia
* Physica nuclear

## Referentias
Niobium

**Niobium** es un elemento chimic de symbolo **Nb** e numero atomic 41. Illo es un metallo transitional.

## Referentias
Technetium

**Technetium** (del greco τεχνητός, *technetos*, significante "artificial") es un elemento chimic de symbolo **Tc** e numero atomic 43. Illo es le elemento con le numero atomic le plus basse que non ha alicun isotopos stabile; omne formas de lo es radioactive.
Matsuo Bashō

**Matsuo Bashō** (松尾 芭蕉?, 1644 – 28 de novembre 1694), nascite **Matsuo Kinsaku** (松尾 金作?), alora **Matsuo Chūemon Munafusa** (松尾 忠右衛門 宗房?), era le celebrissime poeta del periodo 'Edo' in Japon. Durante su vita, Basho era recognoscite pro su obra in le forma collaborative 'haikai no renga'. Hodie, depost seculos de analyse, ille es recognoscite como un maestro del breve e lucide haiku. Su poesia es internationalmente renominate, e in Japon multe de su poemas son reproducite super monumentos e sitos traditional.

Bashō era introducite al poesia quando ille era juvene, e depost integrar se in le mundo intellectual de 'Edo' ille presto deveniva celebre in tote Japon. Ille laborava como preceptor, ma renunciava le vita social e urban de circulos litterari e divagava in le campania, in le partes salvage, pro trovar le inspiration pro su scriptos. Su poemas era influentiate per su experientias del mundo, e describe le sentimento de un paisage con alicun elementos simplice.
Nonmetallo

**Nonmetallo** es un termino usate in chimia quando classificante le elementos chimic. Super le base de lor proprietates physic e chimic general, tote elemento in le tabella periodic se pote appellar o un metallo o un nonmetallo. (Alicun elementos con proprietates intermedie se refere como metalloides.)

Le elementos generalmente reguarda como nonmetallos es:
* hydrogeno (H)
* In gruppo 14: carbon (C)
* In gruppo 15, le pnictogenos: nitrogeno (N), phosphoro (P)
* Plure elementos in gruppo 16, le chalcogenos: oxygeno (O), sulfure (S), selenium (Se)
* Omne elementos in gruppo 17 - le halogenos
* Omne elementos in gruppo 18 - le gases nobile

Il non ha un definition rigorose pro le termino "nonmetallo" - illo coperi un spectrum de behavior general. Proprietates commun que se considera characteristic de un nonmetallo include:
* Conductores povre de calor e electricitate quando compara con metallos
* Illos forma oxydos acide (sed metallos generalmente forma oxydos basic)
* In forma solide, es mat e fragile, in loco de metallos que es lustre, ductile, o malleabile
* Usualmente ha densitates plus basse que metallos
* Ha punctos de fusion e ebullition significantemente plus basse que metallos (con le exception de carbon)
* Nonmetallos ha electronegativitate alte.

Illos etiam ha un valence negative, in comparation con le valence positive de metallos.

Solo dece-octo elementos in le tabella periodic se generalmente considera nonmetallos, in comparation con super de octana metallos, sed nonmetallos compone le major parte del crusta, atmosphera, e oceanos del terra. Texitos grosse de organismos vive es compone quasi in toto de nonmetallos. Le major parte de nonmetallos es gases nobile monoatomic o forma moleculas diatomic in lor statos elemental, dissimile que metallos que (in lor statos elemental) non forma moleculas del toto.
Metalloide

**Metalloide** o **semimetallo** es un termino usate in chimia quando classificar le elementos chimic. Super le base de lor proprietates physic e chimic general, tote elemento usualmente se pote appellar o un metallo o un nonmetallo. Ben que, alicun elementos con proprietates intermedie o mixte se pote esser plus difficile a characterisar. Iste elementos a alicun vices se classifica como metalloides, ab le latino *metallum* = "metallo" e le greco *oeides* = "resimilante". Illos se ha describeva como formante un zona tampon (indistincte) inter metallos e nonmetallos, le contento e dimension del qual depende al criterios de classification applicabile.

## Proprietates
Il non ha un definition rigorose o universalmente consentite del termino metalloide e le classification de alicun elemento particular como mismo se ha describeva como "arbitrari".

Nonobstante, *fragilitate* o *semiconductivitate* o ambe se ha citava o usava como indicatores singularmente distinguente de stato metalloide. *Lustre metallic* insimul a conducto chimic dualistic multo evidente se ha citava como un criterio normal.

## Vide etiam
* Metallo
* Nonmetallo
Andy Warhol

**Andy Warhol** (nascite **Andrew Warhola**; 6 de augusto 1928 in Pittsburgh, Pennsylvania, SUA – 22 de februario 1987 in Nove York, Nove York, SUA) esseva un artista statounitese de Pittsburgh, e un figura eminente in le movimento del arte visual appellate "arte pop".  Warhol deveniva celebre in tote le mundo pro su obras como pictor, director del cinema vanguarda, e musica.  Ille etiam esseva un pionero de arte computational in le annos final ante su morte.

Andy Warhol esseva membro del multe diverse circulos social que includeva intellectuales distinguite, celebritates de Hollywood, e patronos ric. Ille etiam esseva cognoscite como un homine homosexual ante le movimento del liberation homosexual.

Warhol ha essite le subjecto de multe expositiones, libros, e films. In le citate de su nascentia, The Andy Warhol Museum existe in memoria de su vita e arte. Le precio le plus alte pro un pictura per Warhol esseva 105 milliones de USD pro su obra de 1963, *[[Silver Car Crash (Double Disaster)]]*.
Metallo de transition

Le termino **metallo de transition** (a alicun veces etiam appella un **elemento de transition**) ha duo significationes possible:
* Le definition de IUPAC declara que un metallo de transition es "un elemento qui atomo ha un subconcho d incomplete, o que pote dar loco a cationes con un subconcha d incomplete." Elementos de gruppo 12 non es metallos de transition in iste definition.
* Alicun autores describe un "metallo de transition" como alicun elemento in le bloco d del tabella periodic, le que include gruppos 3 a 12. Omne elementos in le bloco d es metallos. In practica actual, le bloco f es etiam include in le forma del series de lanthanidos e actinidos.

Jensen  ha recense le historia del terminos elemento (o metallo) de transition e bloco d. Le parola *transition* era prime usate pro describer le elementos nunc note como le bloco per e chimio anglese Charles Bury in 1921, qui se refereva a un serie de transition de elementos durante le cambio de un strato interne de electrones (pro exemplo n=3 in le 4te rango del tabella periodic) de un gruppo stabile de 8 a un de 18, o de 18 a 32.

## Referentias
Argento

**Argento** es un elemento chimic de symbolo **Ag** e numero atomic 47. Illo ha le conductivitates electric e thermal le plus alte de omne le elementos.

Argento ha longemente essite appreciate como un metallo preciose e es usate in le construction de ornamentos, joieles, utensiles, e numismas.
Velocitate de sono

**Velocitate de sono** es le dynamica de propagation de undas sonor. In le atmosphera terrestre es 343,2 m/s (a 20&nbsp;°C) e in aqua (a 25&nbsp;°C) es 1493 m/s. Le velocitate de sono varia como un function de le medio in qual se transmitte.

Le velocitate o dynamica de propagation de ondas sonor depende de le characteristicas del medio in qual se realisa le propagation e non de le characteristicas del unda o del fortia in general. Su propagation in un medio pote servir pro studiar alicun proprietates de le medio de transmission.

Un corpore que move con un celeritate plus grande que le velocitate de sono (como un avion supersonic o un bolleta) causa un accumulation del undas in un grande ruito, un crac sonic.

## Medios de propagation

Le velocitate de sono varia dependente de le medio trans que le undas viagiar. In general materiales con elasticitate plus basse e rigiditate plus alte transmitte undas plus rapidemente, e materiales plus dense lo trinsmitte plus lentemente. In addition, in general un temperatura plus alte resulta in undas plus rapidemente.

De iste proprietates, sono generalmente viagia le plus rapidemente in solidos, e le plus lentemente in gases, con liquidos inter de illos.

## Formulas
Le equation pro le velocitate de sono in un gas ideal es:
:
c_{\mathrm{ideal}} = \sqrt{\gamma \cdot {p \over \rho}} = \sqrt{\gamma \cdot R \cdot T \over M}= \sqrt{\gamma \cdot k \cdot T \over m}\,


quando
* c_{\mathrm{ideal}} es le velocitate.
* \gamma (gamma) es le coefficient de dialation adiabatic (usualmente suppone esser 7/5 = 1.400 pro moleculas diatomic e 5/3 = 1.6667 pro moleculas monoatomic).
* p es le pression.
* \rho es le densitate.
* R es le constante de gases ideal (approximativemente 8,3145 J·mol−1·K−1).
*k es le constante de Boltzmann (approximativemente 1,3806 J·K−1).
*T es le temperatura absolute in kelvin.
*M es le massa molar in kilogrammas per mol.
*m es le massa de un unic molecula in kilogrammas.

Le equationes pro liquidos e solidos (in forma de virgas) es:
:
c_{\mathrm{liquido}} = \sqrt{K \over \rho}\, c_{\mathrm{solido}} = \sqrt{Y \over \rho}


quando:
* c es le velocitate.
* K es le modulo de compressabilitate (pro fluidos).
* Y es le modulo de Young (pro solidos).
* \rho es le densitate.
## Referentias
Gruppos del tabella periodic

In chimia un **gruppo** es un columna vertical in le tabella periodic de le elementos chimic. Il ha 18 gruppos in le tabella periodic normal, includente le elementos de bloco d, sed excludente le elementos de bloco f.

Le explanation moderne de le patrono de le tabella es que le elementos in un gruppo ha configurationes similar de le conchas electronic plus externe de lor atomos, proque le major parte de le proprietates chimic es dominate per le location orbital de le electron plus externe.

Il ha tres manieras conventional de numerante: un usante numerales arabic, e duo usante numerales roman. Le nonimes de numerales roman es le nomines traditional original de le gruppos; le nomines de numerales arabic es illos recommendate per le Union International de Chimia Pur e Applicate (IUPAC) pro reimplaciar le nomines vetere in un essayo a reducer le confusion generate per le duo schemas plus vetere, sed mutualmente confudente.

In le systema vetere de IUPAC le litteras A e B esseva designate a le partes sinistre (A) e dextre (B) de le tabella, sed in le systema de CAS le litteras esseva designate a elementos de le gruppo principal (A) e elementos de transition (B). Le systema vetere de IUPAC se usava frequentemente in Europa e le systema de CAS esseva plus commun in America. Le systema nove simplemente numera le gruppos de sinistre a dextre in le tabella periodic normal.

## Lista de gruppos
Blocos del tabella periodic

Un **bloco** del tabella periodic es un collection de gruppos adjacente. Appare que le termina esseva initialmente usate (in francese) per Charles Janet. Le respective electrones de energia plus alte in cata elemento in un bloco pertine al mesme typo de orbital atomic. Cata bloco es appellate pro su orbital characteristic; ergo le blocos es:

* bloco s
* bloco p
* bloco d
* bloco f
* bloco g (hypothetic)

Le nomines del blocos (s, p, d, f, g) se deriva del qualitate del lineas spectroscopic del orbitales atomic associate: distincte (**''s**harp* in anglese), *'p**rincipal, **d**iffuse, e **f**undamental, le resto essente appellate in ordine alphabetic. Blocos es a alicun vices appellate familias.

Le ordine pro plenar le orbitales de "subconchas" obedi al [[principio Aufbau]], que etiam explica le ordine linear del blocos (con numeros atomic crescente) in le tabella periodic:
:**1s, 2s, 2p, 3s, 3p, 4s, 3d, 4p, 5s, 4d, 5p, 6s, 4f, 5d, 6p, 7s, 5f, 6d, 7p, ...'''

## Vide etiam
* orbital atomic
* configuration electronic
Union International Paneuropee

Le **Union International Paneuropee** es le movimento pro unificar Europa le plus vetere e illo es anque cognoscite como le **Movimento Paneuropee** e le **Movimiento Pan-Europa**. Illo comenciava con le publication del manifesto Paneuropa per le conte Richard Coudenhove-Kalergi in 1923, qui presentava le idea de un stato europee unificate.
## Scopo
Le scopo del organisation es le unitate de un Europa christian, liberate del "nihilismo, atheismo e del consumismo immoral". Illo es independente de tote le partitos politic, ma ha collocate principios que attrahe a politicos, partitos e institutiones. 
## Principios
Le Union International Paneuropee ha quatro principios basic:
* Liberalismo
* Christianismo
* Responsabilitate social
* Proeuropeismo
## Membros
Alicun membros famose ha essite Thomas Mann, Franz Werfel, Salvador de Madariaga, Charles de Gaulle, Aristide Briand, Konrad Adenauer, Franz Josef Strauß, Bruno Kreisky e Georges Pompidou. Illo era prohibite per le nazis in 1933 e refundate post le Secunde Guerra Mundial.

Otto von Habsburg, le previe capite del dinastia Habsburgo, se convertiva in le presidente honori del UPI post le morte de Coudenhove in 1973. Le currente presidente del Union, desde 2004, es Alain Terrenoire, le director de Francia.
## Sedes
Con sedes in multe paises europee, su secretariato general es locate in München.
Elementos de bloco f

Le **bloco f** de le tabella periodic coniste de ille elementos de qui atomos o iones ha electrones valence in orbitales f. Configurationes electronic actual pote esser un pauc differente de lo que es predicte per le principio de Aufbau. Elementos in iste bloco es a alicun veces appella **elementos de transition interne**.





Le duo series comencia con lanthano e actinium, ergo illos de le sexte periodo es appellate lanthanidos e illos de le septime periodo actinidos.

## Vide etiam
* Configuration electronic
* Lanthanido
* Actinido
Combustibile fossile

**Combustibiles fossile** es combustibiles formate per processos natural tal como decomposition anaerobic de inhumate morte organismos. 
Le etate del organismos e lor resultante combustibiles fossile es typicamente milliones de annos, e interdum excede 650 million annos.
 
Le combustibiles fossile, que contine alte percentages de carbon elemental, include carbon (petra), petroleo, e gas natural. 
Combustibiles fossile extende ab materiales volatile con rationes basse de carbon a hydrogeno como methano, 
a petroleo liquide, a materiales nonvolatile composite de quasi pur carbon, como anthracite. 
Methano pote esser trovate in campos hydrocarbonic, sol, associate con petroleo, o in le forma de hydratos de methano. 
Il es acceptate generalmente que illo formava ab le restos fossilisate de plantas morte 

per exposition a calor e pression in le crusta del Terra durante milliones de annos.
 
Iste theoria biogenic esseva primo introducite per Georg Agricola in 1556 e depost per Mikhail Lomonosov in le 18ve seculo.

Il esseva estimate per le Energy Information Administration que in 2007 fontes primari de energia consistite de petroleo 36,0%, carbon 27,4%, gas natural 23,0%, 
amontar a un 86,4% portion pro combustibiles fossile in primari consumption de energia in le mundo.
 
Fontes nonfossile in 2006 includite hydroelectric 6,3%, nuclear 8,5%, e alteres (geothermal, 
solar, mareas, vento, ligno, residuos) amontar a 0,9 pro cento.
 
Consumption mundial de energia cresceva a circa 2,3% per anno.

## Vide etiam
* Energia
* Ressources nonrenovabile
* Petroleo

## Referentias
Elementos de bloco d

Le **bloco d** es le portion de le tabella periodic que contine le gruppos elemental 3-12. Iste gruppos corresponde a le plenante de le subconcha de orbital d, con configurationes electronic rangiante de s2d1 (gruppo 3) a s2d10 (gruppo 12). Il ha alicun irregularitates in le sequentia; pro exemplo Cr es s1d5 non s2d4) e le metallos de gruppo 11 es s1d10 (non s2d9), ergo le subconcha d es actualmente complete a gruppo 11.

Le elementos del bloco d es frequentemente note como metallos de transition o elementos de transition. Nonobstante le limites exacte de le region de metallos de transition non es usualmente considerate esser identic con le bloco d. Le definition adoptate per IUPAC es que metallos de transition es solo elementos con subconchas d plenate in parte, e corresponde con includente solo gruppos 3-11 como metallos de transition. Metallos de gruppo 12 care le proprietates characteristic chimic e physic associate con subconchas d incomplete e es considerava metallos de post-transition.

In le blocos s e p, proprietates similar trans le periodos non es generalmente observate: le similaritates le plus importante ha un tendentia esser vertical, a basso de gruppos. Nonobstante le bloco d es notabile in que similaritates horizontal trans le periodos deveni importante.

Ben que lutetium e lawrencium es in le bloco d, illos non es considerate metallos de transition, sed un lanthanido e un actinido respectivemente, secundo IUPAC.

## Vide etiam
* Configuration electronic
* Metallo de transition
Union International de Chimia Pur e Applicate

Le **Union International de Chimia Pur e Applicate** (**IUPAC**) es un federation international que representa chimicos in paises individual. Es un membro de le Conslio International pro Scientia (ICSU). Le centros international de IUPAC se situa in Zurich, Switza. Le officio administrative, note como le "Secretariat de IUPAC", se situa in Research Triangle Park, Carolina del Nord, Statos Unite. Iste officia administrative es dirigete per le director executive de IUPAC.

IUPAC es le plus ben note pro su obras de nomenclatura normalisante in chimia e campos altere de scientia, sed IUPAC ha publicationes in multe campos include chimia, biologia, e physica. Alicun labores importante que IUPAC ha facite in iste campos include le normalisation de nomines codice de sequentias base de nucleotides, publicante libros pro scientistas ambiental, chimicos, e physicos, e monstar le cammino de meliorante education de scientia.

## Referentias
Promethium

**Promethium** es un elemento chimic de symbolo **Pm** e numero atomic 61. Illo es notabile pro esser un de solmente duo elementos (le altere es technetium) que es exclusivemente radioactive sed es succedite per elementos con isotopos stabile.
Parthenon

Le **Parthenon** (in grec antique: *Παρθενών*; litteralmente "le residentia del juvenes", isto es, "hic le residentia de Athenea Parthenos). Illo es un del principal templos doric conservate, construite inter le annos 447 e 432 a.Chr. sur le Acropole in Athenas, Grecia. Su dimensiones es: 69,5 metros longe; 30,9 metros de largor e le columnas ha 10,4 metros de altura. Illo es dedicate al dea grec Athena, que le athenieses considerava lor protectrice.
Lanthanido

Le **lanthanidos** (o **lanthanoides** como recommenda per IUPAC) es un gruppo de elementos que forma parte del periodo 6 del tabella periodic. Iste elementos es appella "terras rar" a causa de que se incontra in le forma de oxydos, e, insimul con le actinidos, forma le "elementos de transition interne".





Le nomine procede del elemento chimic lanthano, que se include intra iste gruppo, dante un total de 15 elementos, de numero atomic 57 (lanthano) a 71 (lutetium). Ben que se include in iste gruppo, lanthano non ha electrones occupante le orbital *f*, durante que le 14 elementos sequente ha iste orbital 4*f* partial- o totalmente plen (vide configuration electronic).

Le abundantia de iste elementos in le crusta terrestre es relativemente alte, in minerales tal como monazite, in le qual se incontra lanthanidos distincte e yttrium.

In le tabella periodic, iste elementos frequentemente se situa in basso del resto, insimul con le actinidos, , dante un tabella plus compacte que si se locarea inter le elementos de bloco *s* e bloco *d*, sed in alicun tabellas periodic se pote vider situate inter iste blocos, dante un tabella multo plus large.

## Vide etiam
* Actinido
* Elementos de bloco f
* Elementos de periodo 7
Provincia de L'Aquila

Le **Provincia de L'Aquila** es un provincia de Italia in le region de Abruzzo con  habitantes. Illo ha un superficie de &nbsp;km² e 108 municipalitates. Su capital es le citate de L'Aquila.
Elementos de bloco s

Le **bloco s** del tabella periodic consiste del prime duo gruppos: le metallos alcalin e metallos alcalin terrose, plus hydrogeno e helium.

Iste elementos corresponde al plenante del subconcha electronic de orbital s. Excepte hydrogeno e helium, iste electrones es multo facilemente perdite pro formar iones positive. Le configuration de helium es chimicamente multo stabile e ergo helium ha non note compositos stabile; ergo es generalmente gruppate con le gases nobile.

Exclude hydrogeno e helium, le elementos del bloco s es omne agentes reducente, tanto que illos nunquam occurre naturalmente in un stato illigate. Le formas metallic de iste elementos pote solmente esser extractite per le electrolyse de un sal fundite. Sir Humphry Davy, in 1807 e 1808, esseva le prime de isolar omne de iste metallos excepte lithium, beryllium, rubidium, e cesium. Beryllium esseva isolate independentemente per F. Wooler e A.A. Bussy in 1828, e lithium esseva isolate per Robert Bunsen in 1854, qui isolate rubidium nove annos ulterior post que observava lo e cesium spectroscopicamente. Cesium non esseva isolate usque 1881 quando Carl Setterberg electrolysava cyanuro de cesium.

Le metallos del bloco s varia de extrememente molle (omne le metallos alcalin) a bastante dur (beryllium). Excepte beryllium e magnesium, le metallos es troppo reactive pro alicun uso structural excepte como componentes multo minor (<2%) de alligatos con plumbo.

## Vite etiam
* Configuration electronic
* Metallo alcalin
* Metallo alcalin terrose
Elementos de bloco p

Le **bloco p** del tabella periodic consiste del ultime sex gruppos minus helium (le qual se loca in le bloco s). In le forma elemental del elementos de bloco p, le electron de le plus alte energia occupa un orbital p.

## Vide etiam
* Configuration electronic
* Metalloide
* Nonmetallo
* Pnictogeno
* Chalcogeno
* Halogeno
* Gas nobile
Temperatura ambiente

**Temperatura ambiente** es le temperatura que se pote metir con un thermometro e que se prende del ambiente actual, pro le que, si se prende de punctos varie in un area a le tempore misme pote variar. A causa de isto, un temperatura prendite in un ambiente tanto frigide como illo de le polo nord, ubi le temperatura esserea sub de zero, non essera equal a un prendite in un loco tanto calide como un deserto ubi la temperatura esserea multe super de zero.

## Uso scientific
Pro travalios scientific, temperatura ambiente se prende esser circa 20 a 25 grados Celsius con un media de 23&nbsp;°C, 293 a 298 Kelvin. Pro convenientia numeric, o 20&nbsp;°C o 300 K es communmente usate, sin essente specificate como "temperatura ambiente". Nonobstante temperatura ambiente *non* es un termino scientific definite, dissimile a conditiones normal, ben que conditiones normal ha multe definitiones legiermente differente.
Periodos del tabella periodic

In le tabella periodic, elementos es arrangia in un serie de rangos (o **periodos**) a fin que illos con proprietates similar appare in columnas vertical. Elementos del misme periodo ha le misme numero de conchas electronic. Con cata gruppo trans un periodo, le elementos ha un plus proton e electron e deveni minus metallic. Iste arrangiamento reflecte le recurrentia *periodic* de proprietates similar quando le numero atomic cresce. Pro exemplo, le metallos alcalin cuba in un gruppo (gruppo 1) e possede in commun proprietates similar, tal como alte reactivitate e le tendentia pro perder un electron pro arrivar a un configuration de un gas nobile.

Mechanica quantic moderne explica iste tendentias periodic de proprietates con le concepto del concha electronic. Durante que le numero atomic cresce, conchas plena con electrones in approximativemente le ordine monstrate al sinistre. Le plenante de cata concha corresponde con un rango in le tabella.

In le bloco s e bloco p del tabella periodic, elementos intra le misme perioda generalmente non exhibi tendentias e similaritates in proprietates; tendentias vertical a basso de gruppos es plus significante. Nonobstante in le bloco d, tendentias trans periodas deveni significante, e in le bloco f elementos monstra un alte grado de similaritate trans periodas (particularmente le lanthanidos).

## Vide etiam
* Gruppos del tabella periodic
* Blocos del tabella periodic
Plumbo

**Plumbo** es un elemento chimic de symbolo **Pb** e numero atomic 82.

Plumbo es un metallo pesante toxic. Illo es ductile e ha un puncto de fusion relativemente basse de 327 °C.
Bismuth

**Bismuth** es un elemento chimic de symbolo **Bi** e numero atomic 83, le numero le plus alte de alcun elemento con isotopos stabile.
Chalcogenos

Le **chalcogenos** es le elementos chimic in gruppo 16 del tabella periodic.  Illo consiste del elementos oxygeno (**O**), sulfure (**S**), selenium (**Se**), tellurium (**Te**), le elemento radioactive polonium (**Po**), e le elemento synthetic livermorium (**Lv**).

## Nomines
Iste gruppo es etiam note como le **familia de oxygeno**.

Ben que omne elementos de gruppo 16 includente oxygeno se defini como chalcogenos, oxygeno e oxydos es usualmente distinguite de chalcogenos e chalcogenidos. Le termino **chalcogenido** es plus communmente reservate pro sulfidos, seleniatos, e telluratos, plus tosto que pro oxydos. 

Ben que le parola "chalcogeno" deriva litteralmente de parolas grec con le signification "formator de cupro", le signification es plus proxime a "formator de mineral de cupro" o plus generalmente "formator de mineral". Iste elementos electronegative es fortemente associate con minerales que contine metallos, ubi illo ha formate compositos insolubile per aqua con le metallos in le minerales.

## Proprietates
Membros de iste gruppo monstra patronos similar in lor configuration electronic, specialmente le conchas le plus externe, resultante de tendentias similar de conducto chimic.

Oxygeno e sulfure es nonmetallos, e selenium, tellurium, e polonium es semiconductores metalloide (con proprietates inter illos de un metallo e un insulator). Nonobstante, e tellurium e selenium communmente se refere como un metallo quando in forma elemental.

Chalcogenidos metallic es commun como minerales. Pro exemplo, pyrite (FeS2) es un mineral de ferro. Le mineral rar calaverite es le ditellurido AuTe2.

Le numero de oxydation formal del compositos de chalcogeno le plus commun es −2. Altere valores, como −1 de pyrite, pote attinger se. Le numero de oxydation formal le plus alte +6 se trova in sulfatos, selenatos, e telluratos, como acido sulfuric (H2SO4) o selenato de sodium (Na2SeO4).
Metallo de post-transition

In chimia, le termino **metallo de post-transition** (a alicun veces appellate **metallos povre** o simplemente **altere metallos**, vide in basso) es usate pro describer le categoria de elementos metallic al dextra del elementos de transition in le tabella periodic. Qual elementos deberea includer in le metallos de post-transition es totevia largemente disputate.

## Elementos includite
Un prime definition de IUPAC declara que "le elementos de gruppos 3-12 es le elementos de bloco d. Iste elementos es etiam communmente referite como le metallos de transition, ben que le elementos de gruppos 12 non es sempre includite". Dependente de le inclusion de gruppo 12 como metallos de transition, le metallos de post-transition pote o non pote include le elementos de gruppo 12: zinc, cadmium, e mercurio. Un examination de manuales e monographias in 2003 revelava que le elementos de gruppo 12 es includite e excludite con approximativemente equal frequentia.

Un secunde definition de IUPAC declara "Un elemento qui atomo ha un subconcha d incomplete, o qual pote dar loco a cationes con un subconcha d incomplete". Se basa super iste definition on poterea arguer que gruppo 12 se deberea divider con mercurio e copernicium como metallos de transition, e zinc e cadmium como metallos de post-transition. De pertinentia es le synthesis de fluorido de mercurio(IV), le que constata mercurio como un metallo de transition. Copernicium se predice haber un configuration electronic similar a mercurio, lo predicente como un metallo de transition etiam.

A veces germanium, antimonio, e/o polonium etiam se include, ben que istos usualmente se considera como metalloides.

In le decennio de 1950, le plus manuales de chimia organic definiva elementos de transition como excludente gruppo 11 — cupro, argento, e auro — in addition a gruppo 12.

## Metallos povre

Le nomine trivial **metallos povre** (o **altere metallos**) es a alicun veces applicate al elementos metallic in bloco p del tabella periodic. Lor punctos de fusion e ebullition es generalmente plus basse que illos de le metallos de transition e lor electronegativitete plus alte, e illos es etiam plus molle. Illos es distinguite de le metalloides per lor punctos de ebullition significantemente plus alte e conductivitate in le miste periodo.

"Metallos povre" non es un nomenclatura approbava per le IUPAC, sed le gruppos se generalmente suppone includer aluminium, gallium, indium, stanno, thallium, plumbo, e bismuth. Rarmente germanium, antimonio, e polonium se etiam include, ben que istos se generalmente considera esser metalloides. Elementos 113, 114, 115, e 116 probabilemente poterea exhibir proprietates que es characteristic de metallos povre, sed quantitates sufficiente se non ha jam synthesesava pro examinar lor proprietates chimic.

## Referentias
Acquafondata

**Acquafondata** es un municipalitate que se trova in le provincia de Frosinone, in le region del Latio, in Italia. 

## Referentias
Alatri

**Alatri** es un municipalitate que se trova in le provincia Frosinone, in le region del Latio, in Italia.
Latina

**Latina** es un municipalitate que se trova in le provincia de Latina, in le region de Latio in Italia. Illo es le citate capital e le plus populose del provincia. Fundate le , illo es un del poc citates juvene in Italia e habeva 118.946 habitantes in 2010. Su nomine initialmente esseva Littoria, ma ha essite cambiate al appellation actual al fin del dictatura fascista.

Latina se extende super un area de 277,62 km² e ha un densitate de population de 428 hab/km². Illo ha frontieras con Aprilia, Cisterna di Latina, Nettuno, Pontinia, Sabaudia, Sermoneta e Sezze.
Sperlonga

**Sperlonga** (greco: Αμύκλαι, *Amyclae;* latino classic: *Villa Tiberia*; medieval: *Castrum Speluncae*; vulgar: *Spelonca*; dialectal: *Spëlonghë*) es un municipalitate de circa 3000 habitantes que se trova in le provincia de Latina, in le region Latio, Italia. Le parve burgo antique descendente de un alte falesia es famose pro su vicos pictoresc, e su belle vistas sur le mar Mediterranee, assi que Sperlonga ha ganiate le supernomine de **Perla del Latio** e forma parte del circulo del Burgos le plus belle de Italia.
Sant'Eusanio del Sangro

**Sant&#39;Eusanio del Sangro** es un municipalitate que se trova in le provincia de Chieti, in le region del Abruzzo, in Italia.
Regiones de Italia

Le **regiones de Italia** (, sing. *regione*) es le division administrative italian de prime nivello. Le regiones es entes autonome con poteres definite in le Constitution. Il ha vinti regiones, del quales cinque — Valle de Aosta, Friuli-Venetia Julia, Sardinia, Sicilia, e Trentino-Alte Athese — es le *regiones autonome con statuto special*. Illos ha plus autonomia, accordate per statutos unic respecto al regiones de statuto ordinari. Cata region, excepte Valle de Aosta, Friuli, e Sicilia, se divide in un secunde nivello administrative, provincias o urbes metropolitan.

Del nord-west al sud-est, le vinti regiones italian es:

* Valle de Aosta
* Pedemonte
* Liguria
* Lombardia
* Trentino-Alto Adige
* Veneto
* Friuli-Venetia Julia
* Toscana
* Emilia-Romagna
* Umbria
* Marcas
* Latio
* Abruzzo
* Molise
* Sardinia
* Campania
* Basilicata
* Apulia
* Calabria
* Sicilia
Provincia de Chieti

Le **provincia de Chieti** es un provincia de Italia in le region Abruzzo de 397.268 habitantes. Il ha un superficie de 2.588,35 km² e 104 municipalitates.
Provincia de Teramo

Le **provincia de Teramo** es un provincia italian del Abruzzo de 312.311 habitantes. Il ha un superficie de 1.947,64 km² e 47 municipalitates.
Puncto de fusion

Le **puncto de fusion** de un substantia es le temperatura a le qual illo se passa del stato solide al stato liquide. Al puncto de fusion le phases solide e liquide existe in equilibrio. Quando considerate como le temperatura del cambio invertite, se refere como le **puncto de congelation** o **puncto de crystallisation**. A causa del capacitate de alicun substatias de superfusion, le puncto de congelation non se considera como un proprietate characteristic de un substantia.

In le majoritate de substantias le puncto de fusion e de congelation es equal. Sed isto non es semper le caso: pro exemplo, agar-agar se funde a 85&nbsp;°C e se solidifica a partir de 31&nbsp;°C a 40&nbsp;°C; iste processo se cognosce como histeresis.

Differentemente del puncto de ebullition, le puncto de fusion es relativemmente insensibile al pression e, pro tanto, pote esser utilisate pro characterisar composites organic e pro verificar le puritate.

Le puncto de fusion de un substantia pur es semper plus alte e habe un gamma plus parve que le puncto de fuion de un substantia impur. Quando es plus impur, le puncto de fusion es plus basse e le gamme es plus large. Eventualmente se attinge un puncto de fusion minimo. Le quotiente de le mixtura que da loco al puncto de fusion possibile plus basse se cognosce como le puncto eutectic.

## Vide etiam
* Puncto de ebullition
* Puncto triple
* Puncto critic
Puncto de ebullition

Le **puncto de ebullition** es le temperatura al qual un substantia pasa del stato liquide al stato gaseose. Plus specificamente, es le temperatura al qual le pression de vapor del liquido equala le pression ambiente.

Le temperatura de un substantia depende de le energia cinetic de le moleculas. A temperaturas inferior al puncto de ebullition, solo un parve fraction del moleculas in le superficie ha energia sufficiente pro rumper le tension superficial e escappar (vide evaporation).

## Vide etiam
* Puncto de fusion
* Puncto triple
* Puncto critic
Puncto critic

In thermdynamica un **puncto critic** es le limite pro le qual le volumine de un liquido es equal al de un massa equal de vapor o, in parolas altere, in le qual le densitates del liquido e del vapor es equal. Si se meti le densitates del liquido e del vapor in function del temperatura e se representa le resultados, se pote determinar le temperatura critic a partir del puncto de intersection de ambe curvas. Temperatura e pression super del qual no se pote condensar un gas.

## Vide etiam
* Puncto de fusion
* Puncto de ebullition
* Puncto triple
Puncto triple

Le **puncto triple** es le temperatura e pression al qual un substatia coexiste in equilibrio le statos de solido, liquido, e gas. Le puncto triple de aqua, pro exemplo, es a 273,16 K (0,01&nbsp;°C) e a un pression de 611,73 Pa. Iste temperatura servi pro definir le scala Kelvin (e de illo, le scalas Celsius e Fahrenheit).

## Vide etiam
* Puncto de fusion
* Puncto de ebullition
* Puncto critic
Raumismo

**Raumismo** (in esperanto: raŭmismo) es un ideologia incipite ab le Manifesto de Raŭmo (1980), lequal criticava le scopos del movimento esperantista traditional e definiva le communitate esperantista qua "mem elektitan diasporan lingvan minoritaton" (un minoritate linguistic diaporal selegite per se ipse). Secundo iste description sur un pagina web del Esperanta Civito (Citate Esperanto), raŭmismo "aplikas al esperanto la modernan lingvistikan principon, laŭ kiu vivanta lingvo estas kaj komunikilo kaj identigilo (applica a esperanto le moderne principio linguistic, secundo lequal lingua vivente es e instrumento de communication e medio de identification).

Essentialmente, le "idea interne" del movimento esperantista (secundo le Enciklopedio de Esperanto) es que un lingua commun facile a apprender pote influer signifativemente in favor de pace promovente comprehension interpersonal tra limites cultural e national. Le scopo principal del movimento esperantista es promover Esperanto qua iste lingua commun con foco del scopo pro pace mundial.
 
Raŭmismo detorna se ab scopos como finvenkismo (victoria final in esperanto) e emphasa in su vice le facto que le communitate del locutores de esperanto ha devenite ipse un cultura, digne de preservation e promotion pro se ipse.

Historicamente, raŭmismo es principalmente practicate per le movimento de opinion circa "Literatura Foiro" (Feria literari), in cuje paginas illo es multo discutite e ibi evolue. De facto, ab iste movimento de opinion originava le Pacto pro le Esperanta Civito (Citate de Esperantia) in augusto 1998, quanquam un co-scriptor del Manifesto (Jouko Lindstedt, ex-redactor de "Literatura Foiro") trova le Pacto contrari al spirito del manifesto. Altere importante documentos pro comprender raumismo son: le raportos politico-cultural de LF-coop (la kulturpolitikaj raportoj de LF-koop), le material de studio del sympozio re "Strategiaj demandoj de la Esperanto-komunumo" (questiones strategic del communitate esperantista) apud Varsovio 1984, le Konkludoj de Segedo (Conclusiones de Segedo) 1988. 

## Vide etiam

Re le strategia del movimento esperantista:

* Deklaracio de Tireso (1969) (Declaration de Tireso)
* Esperanto en la 80-aj jaroj (1980) (Esperanto in le annos 80)
* Proklamo de Voss (1991) (Proclamation de Voss)

## Ligamines externe

* Manifesto de Raumo
* Discussion dum junio 2000 in lista Bja
* Raumismo e postmodernismo, articulo de Djémil Kessous

### Critica contra raumismo

* ''Le liturgia del feria (con suplemento)''

## Notas e fontes
Uranium

**Uranium** es un elemento chimic de symbolo **U** e numero atomic 92.

Uranium es un de poc elementos radioactive que exista in le natura. Su major uso es in le reactores nuclear que produce electricitate. On etiam ha usate uranium como le substantia explosive in primitive bombas atomic; p.ex. Hiroshima era devastate 6 de augusto 1945 per un tal bomba.

Un oxydo de uranium es le uraninite (o pechblende).
Provincia de Catanzaro

Le **Provincia de Catanzaro** es un provincia italian del Calabria de 368.265 habitantes. Il ha un superficie de 2 391 km² e 80 municipalitates.
Provincia de Crotone

Le **Provincia de Crotone** es un provincia italian del Calabria de 174 532 habitantes. Il ha un superficie de 1 716 km² e 27 municipalitates.
Provincia de Reggio Calabria

Le **Provincia de Reggio Calabria** es un provincia italian del Calabria de 566 614 habitantes. Il ha un superficie de 3 183 km² e 97 municipalitates.
Provincia de Vibo Valentia

Le **Provincia de Vibo Valentia** es un provincia italian del Calabria de 166 370 habitantes. Il ha un superficie de 1 139,47 km² e 50 municipalitates.
Albi (Calabria)

**Albi** es un municipalitate que se trova in le provincia de Catanzaro, in le region del Calabria, in Italia.
Achal Prabhala

**Achal Prabhala** es un scriptor, activista e investigator indic que vive actualmente a Bangalore, Karnataka. Es cognoscite supra toto per su travalio super les derectos de proprietate intelectual a les ambitos del medicina e del cognoscentia. Tamben es membro del consilio de administration del Centro per Internet e le Societate (in anglese: Centre for Internet and Society) e del Advisory board del Fundation Wikimedia.
Plutonium

**Plutonium** es un radioactive elemento chimic de symbolo **Pu** e numero atomic 94. On le usa principalmente pro su qualitates fissibile, p.ex. in reactores nuclear pro production de electricitate o in armas nuclear. 

Plutonium metallic es multo toxic. Ingestion or inhalation de fragmentes minute causara le morte pro un humano.
Maierà

**Maiera** es un municipalitate que se trova in le provincia de Cosenza, in le region del Calabria, in Italia.