open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pantheon celtic

Le **pantheon celtic** es le summa de deitates venerate per le celtas. Il es possibile distinguer le pantheones irlandese e gallese, que on trova in litteratura medieval, de cello del antique celtas que es descripte per autores grec e roman e cuje restos archeologic son trovate trans un grande parte del Europa continental.

Il non habeva un sol pantheon celtic, ma varie traditiones national e regional. Post le conquestas roman del territorios celtic, nasceva un syncretismo religiose romano-celtic characterisate per le cohabitation de divinitates indigena e introducte, le identification duple de deos (como Apollon Granno, cuje prime nomine es grec e latin e cuje secunde nomine es gallic), e le «maritage» de deos roman con deas celtic (como Mercurio e Rosmerta).

Le deos celtic infra son typic:
* un deo a cornos de cervo (denominate Cernunnos a Paris)
* deos curative associate con le sol e/o con fontes thermal (como Belenos, Granno o Borvon secundo le region, identificate in tote le casos con Apollon)
** su paredra Sirona, un dea de sanitate accompaniate per un serpento
* le dea equin, Epona
* deas de aquas sacre, como pro exemplo Sequana (dea del fluvio Seine)
* deas matres qui appare sovente in forma triplice o duple (appellate le Matronas, le Matres, etc.)
* un deo celeste qui porta un rota (le Jupiter celtic)
* un deo cuje figura es sovente triplice e porta le attributos de Hermes (le Mercurio celtic)
** su paredra Rosmerta, qui porta sovente un cornucopia
* un deo trenchator de arbores (denominate Esus a Paris)
* un deo martial qui patronisa le protection del tribo e le curation (le Marte celtic, identificate con Toutatis)
* un deo a martello (denominate Sucello o Silvano secundo le region)
** su paredra Nantosuelta, portator de un typo de sceptro
* un deo de eloquentia, armate de un fuste (Ogmios, un Hercules celtic)
* un tauro a tres cornos e/o a tres aves (denominate Tarvos Trigaranus a Paris)
* un serpento a cornos de ariete

Le deitates roman Mercurio, Marte, Jupiter, Apollon, Juno, Fortuna, Minerva, Venus, Diana e Mithras habeva omnes cultos importantissime in Gallia e le altere regiones celtic.
Dollar canadian

Le **dollar canadian** (in anglese: *Canadian dollar*, in francese: *dollar canadien*; in le uso habitual, simplemente *dollar*) es le numerario official de Canada.

## Ligamines externe
* Dollar canadian (Billetes de banca)
Vatican Advanced Technology Telescope

Le **VATT (''Vatican Advanced Technology Telescope'')** es un telescopio moderne del Observatorio Astronomic del Vaticano.

Illo ha devenite construite super Mount Graham in le Statos Unite (circa 3200 m ab nivello del mar) presso de altere telescopios (LBT – *[[Large Binocular Telescope]]*, SMT – *Heinrich Hertz Submillimeter Telescope*), illo pertine al gruppo MGIO (*Mount Graham International Observatory*).  Le conditiones atmospheric super Mt. Graham pertine al optimes in le mundo. Le resolution angular accessibile sin optica corrective es usualmente melior que 1".

Le labor del VATT esseva inaugurate in 1993.

## Datos technic
Le speculo del telescopio ha devenite construite in *The University of Arizona's Steward Observatory Mirror Laboratory*, como le prime de iste typo, in le technologia de "favo", super platteforma rotante, con uso del technica moderne de lustrar. Illo pertine al speculos le plus precisemente facite in le historia del telescopios basate super terra. Con illo on pote objectos usque 21 mag.

## Cosas interessante
Il ha le telescopio LBT presso del telescopio VATT. A causa que un instrumento del LBT es nominate LUCIFER, venatores de sensationes identifica le LBT con le telescopio VATT pertinente al Observatorio del Vaticano. In realitate LBT e VATT son telescopios differente e LBT pertine al **LBT consortio**, non al Observatorio del Vaticano.

## Fontes
* S. Maffeo, *The Vatican Observatory. In the Service of Nine Popes*, Vatican Observatory Publications, 2001.

## Ligamines externe
*  Observatorio del Vaticano
YouTube

**YouTube** (in le alphabeto phonetic international:'juː.tjuːb ) es un sito web, loco pro observar videos fundate in februario 2005 del cooperatores temporal del PayPal Chad Hurley, Steve Chen e Jawed Karim. Super iste sito web le usatores pote spectar parve filmes, como currente de datos transportate al computator del audiente, e supercargar proprie parve filmes. Le 9 de octobre 2006 Google annunciava su emption de YouTube.

## Nomine
"Tube" (tubo) es un expression anglese por indicar le television, pro le hic usate "cathode ray tube" (tubo de radios cathodic). On poterea assi traducer "YouTube" per "vostre television".

## Altere sitos simile
Il existe etiam sitos web concurrente Veoh e Vimeo

## Ligamines externe
* YouTube.com
* YouTube-Video: convertor nette 
*  Google offere 1,6 milliardos de dollars per YouTube
Muskogee (Oklahoma)

**Muskogee** es un citate in le contato Muskogee, Oklahoma, Statos Unite de America. Secundo le censo de 2000, le population del citate esseva .
Musica pop

Le **musica pop**, un abbreviation pro musica popular, es un genere del musica contemporanee. Pop es un genere commercial intra musica popular. Illo es le musica que le gente frequentemente ascolta, que illes compra, nomina le candidatos pro eventos special e sona in listas de successos. Stilos del musica pop in le annos 2010 generalmente ha influentias del musica electronic, hip hop e rock.

Le parola originava in le Statos Unite durante le annos 1920. Illo describeva originalmente le musica plus popular del era de jazz. Post 1930, nove technologia del disco, amplification, radio e television adjuta cantatores individual devenir stellas. Illes includeva Bing Crosby, Frank Sinatra, Ella Fitzgerald e Peggy Lee. Le musica pop del annos ante rock es nunc appellate musica pop traditional. Ab 1956 usque le fin del annos 1960, le parola deveniva associate con artistas de rock como Elvis Presley e The Beatles. In le fin del annos 1960, pop e rock deveniva generes separate, ma alcun artistas e subgeneres (per exemplo pop punk) ha postea essite associate con ambe generes. Musica pop contemporanee ha essite influentiate per le musica electronic postea le annos 1980, e le hip hop postea le annos 1990.

Le sono del pop ha variate inter decades. Pop es definite a causa de su ethos commercial e appello vaste. Le musica es usualmente simple, con un forma verso–choro e mesura a quatro tempores (4/4), e favori melodias e themas memorabile. Le accordos e tonalitate favori un version simplificate del harmonia classic occidental. Le parolas es plus sovente re amor, o alteremente themas allegre. Le presentation visual es etiam importante, specialmente post le elevation de television durante le annos 1950 e le videos musical durante le annos 1980 (que habeva un rolo major in le elevation de Michael Jackson e Madonna). Originalmente, artistas de pop habeva rarmente controlo de lor musica e carrieras, ma post le annos 1960 multe artistas ha habite multe o alcun influentia.

Le formas contemporanee de pop se origina del Statos Unite. Post le annos 1960, artistas del Regno Unite etiam ha essite commun. Le musica pop se ha diffundite trans le mundo, e scenas e formas in multe paises existe, per exemplo Europop in Europa continental, Latin pop in America latin, J-pop in Japon e K-pop in Corea del Sud. Alcun de iste scenas ha penetrate o influentiate le scena central del Statos Unite.

## Ligamines externe
*  Popinstituut
Gas

**Gas** es un del tres statos classic de materia.
Proxime zero absolute, un substantia existe como un solido. 
Como calor es addite a iste substantia illo disgela se in un liquido a su puncto de fusion (vide phase e cambiamento de phase), 
bulli se in un gas a su puncto de ebullition, e si illo es calefacite altemente satis, illo entrarea un stato de plasma
in le qual le electrones es talmente infundite con energia que illos parti su atomos parental ab intra le gas. 
Un gas pur pote esser componite de atomos individual (pro exemplo, un gas nobile o gas atomic como neon), moleculas elemental 
que es componite ab un typo de atomo (tal como oxygeno), o composite moleculas de un varietate de atomos (pro exemplo, anhydrido carbonic). 
Un mixtura de gas continerea un varietate de gases pur similar al aere. 
Que distingue un gas ab liquidos e solidos es le separation grande del individual particulas de gas. 
Iste separation usualmente face un gas incolor que es invisibile al observator human. 
Le interaction de particulas gasose in le presentia de campos electric e gravitational es considerate negligibile como indicate per le constante vectores de velocitate in le imagine.

Le stato gasose de materia es discoperite inter le statos liquide e plasma,
le secunde del qual provide le limite plus alte de temperatura pro gases. Limitar le fin plus basse del scala de temperatura es le degenerate gases quantic,
que es ganiar attention accrescite currentemente. 
Densitate alte gases atomic superfrigidate a temperaturas basse incredibilemente es classificate per
lor comportamento statistic como o un gas de Bose o un gas de Fermi. Pro un lista comprehensive de iste statos exotic de materia vide lista de statos de materia.

## Vide etiam
* Phase (materia)
* Stato de materia

## Referentias
Liquido

**Liquido** es un del tres classic statos de materia. 
Como un gas, un liquido pote fluer e assumer le forma de un receptaculo. 
Alicun liquidos resiste compression, durante que alteres pote esser comprimite. 
Dispare un gas, un liquido non disperge pro impler le spatio tote de un receptaculo, e illo mantene un passabile densitate constante. 
Un proprietate distinctive del stato liquide es tension superficial, que duce al phenomeno de molliatura.

Le densitate de un liquido usualmente es similar a lo de un solido e multo plus alte que in un gas. 
Ergo, liquido e solido ambe es qualificate materia condensate. 
In contrasto, como liquidos e gases possede in commun le habilitate de fluer, illos es ambe appellate fluidos.

## Vide etiam
* Phase (materia)
* Stato de materia

## Referentias
Theologia del liberation

Le **theologia del liberation** es un currente theologic del catholicismo que differentia ab movimentos plus orthodoxe pro su concentration in le conditiones social del ambiente in qual illo age. Iste currente considera que le tracto fundamental del activitate pastoral debe esser le tentativa pro le melioration del besonios material del stratos minus ric e si il es necessari le supporto de local movimentos del liberation.

Le theologia del liberation es primarimente extendite in America latin. Illo se comenciava post le Secunde Concilio Vatican e le Conferentia Episcopal in Medellín (Colombia) in 1968. Illo arrivava al culmine durante le annos 1970 e parte del annos 1980, ma esseva depost condemnate del papa Johannes Paulo II. Tamben le papa Benedicto XVI se opponeva a illo, e favoriva plus conservative accostamento.

## Principal theologos del liberation
* Leonardo Boff
* Hélder Câmara
* Ernesto Cardenal
* Pedro Casaldáliga
* Gustavo Gutiérrez
* Franz Hinkelammert

## Litteratura
* Gutiérrez Gustavo: *Teología de la liberación* (1972)
Solido

**Solido** es un del tres classic statos de materia. 
Illo es characterisate per rigiditate structural e resistentia de alterationes de forma o volumine. 
Dispare un liquido, un objecto solide non flue de assumer le forma de su receptaculo, 
ni expande illo de impler le volumine tote disponibile a illo como un gas. 
Le atomos in un solido es alligate strictemente insimul, o in un reticulo regular geometric (solidos crystallin, 
que include metallos e ordinari glacie de aqua) o irregularmente (un solido amorphe tal como commun vitro de fenestra).

Le ramo de physica que studia solidos es appellate le physica de stato solide, e illo es le ramo principal del physica de materia condensate 
(que anque include liquidos). Le scientia de materiales es primarimente reguardar le proprietates physic and chimic de solidos. 
Chimia de stato solide specialmente studia le synthese de materiales novelle e anque le scientia de identification e composition chimic.
## Galeria

File:Insulincrystals.jpg|thumb|300px|Forma crystallin singule de insulin solide
File:Fcc_lattice_4.jpg|thumb|Modello de atomos paccate proximemente intra un solido crystallin

## Vide etiam
* Phase (materia)
* Stato de materia
* Solido de revolution

## Referentias
Album (musica)

Un **album** es un collection de registrationes de sonos. Illo es usualmente facite per un musico, e es vendite in botecas a gente. Albumes hodie veni in le forma de discos compacte. Alcun musicos face albumes super discos de vinyl que pote esser sonate super grammophonos. 

## Typos de albumes
Il ha duo typos principal de albumes, albumes de studio e albumes de concerto. Albumes de studio son registrate al un studio de registration. Albumes de concerto son normalmente registrate durante que le musicos son presentante pro un audientia. Albumes de concerto son sovente registrate in concertos. 

Altere typos de albumes include:
* **Album de compilation**. Albumes de compilation son sovente facite ab le cantos que primemente veniva ab plure differente albumes. Iste cantos pote tote esser ab le musicos mesme (frequentemente appellate albumes *Greatest Hits*: "Le plus grande successos") o illos pote omne esser ab differente musicos.
* **Albumes de tributo**. Albumes de tributo o "albumes cover" son albumes ubi un secunde gruppo de musicos sona le cantos qual esseva primemente sonate per un altere, frequentemente plus famose, gruppo de musicos. Le secunde gruppo es sovente appellate un "Banda de tributo" quando plus o tote del musica illos sona es ab un altere banda. Per exemplo, un banda de tributo de Slipknot principalmente sonarea solmente cantos qual esseva scribite e sonate per le banda Slipknot.
America hispanic

**America hispanic** o **Hispanoamerica** es un termino usate pro alluder le paises de America latin ubi on parla le lingua espaniol, e assi excludente Brasil e altere paises con influentia del cultura francese e alteres. Aquelle conception es e geographic e cultural, e mesmo durante alcun tempore esseva politic desiro in alcun paises. 

Il pote vide tamben articulos super le plus usate parolas America latin e Iberoamerica, primarimente foras Espania, ubi durante alcun epochas e jam hodie existe relationes special con tote le gruppo de paises de America hispanic e con omne ab illos. 

Totevia primarimente le lingua es le ligamine inter totes. Pro le controlo e publication de dictionarios, grammatica, orthographia, etc., functiona special collaboration inter le academias super le lingua de Espania e de tote paises ab America Hispanic, excepte altere como Philippinas, Guinea Equatorial, etc.

Le paises considerate pertinente a America Hispanic es in basso:
* Mexico
* Cuba
* Porto Rico
* Republica Dominican
* Guatemala
* Honduras
* El Salvador
* Nicaragua
* Costa Rica
* Panama
* Colombia
* Venezuela
* Ecuador
* Peru
* Bolivia
* Chile
* Paraguay
* Argentina
* Uruguay
Observatorio Astronomic del Vaticano

**Observatorio Astronomic del Vaticano** (in latino *Specula Vaticana*, in anglese *Vatican Observatory*, in italiano *Specola Vaticana*) habe un ric tradition scientific. In 1576 papa Gregorio XIII commandava le construer un turre (73&nbsp;m) destinate inter alteres pro observationes astronomic. "Le Turre de Ventos", stante al tempores presente, es tamben appellate "Le Turre Gregorian" o "Le Observatorio Gregorian".
Basante super le observation del linea meridian localisate ibi le papa ha decidite super le reforma del calendario. In le anno 1703 papa Clemente XI destinava *Le Turre de Ventos* pro observationes seismologic. Le nomine *Specula Vaticana* appareva in le anno 1784 super le porta del bibliotheca gratias a cardinal Zelada. Al fin del seculo 18 le Observatorio, appellate *Specola Pontificia Vaticana*, deveniva tamben un centro de recercas meteorologic.

In 1891 papa Leon XIII in su *Motu Proprio* **Ut Mysticam** approbava le Observatorio del Vaticano (*Specola Vaticana*), que ha devenite un instituto scientific significante super le scena international.

In 1933 Castel Gandolfo deveniva le centro del Observatorio, ubi in le palatio papal on ha montate nove telescopios. A causa de crescente exclaration del celo on cercava un melior loco pro un telescopio moderne de nove generation. In le anno 1980 apud Universitate de Arizona in Tucson le gruppo VORG (*Vatican Observatory Research Group*) esseva create. In distantia circa 160 km ab Tucson on construeva super Mount Graham (circa 3200 m nivello del mar) le telescopio moderne VATT (*Vatican Advanced Technology Telescope*) cuje labor on inaugurava in le anno 1993.

In plus del activitate scientific, le Observatorio organisa, usualmente omne duo annos, *Scholas del astronomia* pro studentes de tote le mundo, supportate significantemente per le papa.

## Referentias


## Litteratura
S. Maffeo, *The Vatican Observatory. In the Service of Nine Popes*, Vatican Observatory Publications, 2001.
Cuiabá

**Cuiabá** es le capital del stato de Mato Grosso, con un area de 3 538,167 km2 et un population estimate de 551 350 habitantes.
Productor discographic

Un **productor discographic** es un persona qui se carga de un session de registration, in le maniera identic como un director de film es incargate in le production de filmes. Productores discographic adjuta musicos e artistas del registration a fin de facer singulos e albumes. Le productor controla le sessiones de registration, maestra e guida le musicos e survelia le registration, miscente e maestrante processos pro completar le musica. 

## Productores discographic famose
*
Micrometro (unitate)

Le **micrometro** (symbolo **µm**) o **micron** es un unitate de longitude equivalente al millionesime parte de un metro (o, in altere parolas, un millesime parte de un millimetro).

In le passato se denominava **micra** (symbolo **µ**), ma iste nomine nunc es obsolete. 

Equivalentias: 

:1 micrometro = 1 µm = 10-6 metros = 10 -3 millimetros
:1.000 micrometros = 1000 µm = 1 mm = 10-3 m
:0,001 micrometros = 1 nanometro (nm)= 10-9 metros
Micrometro (disambiguation)

* Micrometro (unitate) - unitate de longitude
* Micrometro (apparato) - apparato pro mesurar distantias parve
* Micrometro ocular - instrumento relationate con le microscopio
Acido

Un **acido** es un substantia chimic que habe un pH minus de 7,0. Per le definition per Brønsted e Lowry, le definition plus commun, un acido es ulle substantia que pote donar protones in un solution. Acidos pote haber reactiones potente con su oppositos, le alcalis.
Bot

Un **bot** (abbreviation de *[[robot]]*) o **automa** es un programma informatic qui realisa functiones differente imitante esseres human. 

## Vide etiam
* Intelligentia artificial
Disco compacte

Un **disco compacte** o "**CD**" es un disco plan e ronde usate pro immagazinar datos digital. Illo es usate pro immagazinar musica e altere sonos (e alcun vices appellate un "audio CD"). On sona sonos super le CD per usar un sonator de disco compacte. Illo esseva disveloppate per Philips e Sony.

Depost, discos compacte esseva facite pro montar directorios e files de computator in le maniera identic como discos compacte audio. Istos es appellate CD-ROMs (disco compacte Read-Only Memory – lege solmente le memoria). Le computator "lege" le disco per le uso de un lector de CD-ROM (*CD-ROM drive* in anglese). Un altere uso es pro immagazinar videos de MPEG, iste discos compacte es appellate VCD (discos compacte video) e es specialmente popular in Asia. Per exemplo, in Indonesia illos es usate in loco del plus costose DVD.

Le diametro de un CD normal es 120 mm. Le medie cavo in un CD es circa le dimension de un numisma de cinque cents (circa 1,5 cm). Le persona qui decideva le dimension esseva nederlandese e usava le dimension de un vetule numisma nederlandese (vetule proque le nederlandeses pois cambiava pro le euro), appellate un *dubbeltje*, o decima. Un CD sovente ha un maximo de 74-80 minutas de audio o 650-700 megabytes de datos.

Alcun discos compacte es plus parve; illos es 80 mm in diametro. Illos pote haber circa 30% del capacitate de un disco normal.

## Vide etiam
* CD-R
* CD-RW
* Video CD o VCD
* DVD
Synonymo

Un **synonymo** es un parola semanticamente proxime ad un altere parola in le mesme lingua, ergo duo o plure parolas differente ha le mesme o quasi le mesme signification.

Le **synonymia** es le facto de esser synonymos.

## Exemplos
* frequentemente - sovente
## Vide etiam
* Homonymo
Dialecto

Un **dialecto** es un variante de un linguage. On usa communmente le termino "dialecto" pro significar alcun variante differente le qual es parlate in alcun contatos (**geolecto**). In linguistica anthropologic on dice que un dialecto es un variante specific de un lingua como usate per un communitate. Ab iste perspectiva, necuno parla un lingua, ma totos parla un dialecto del mesme.
 
Del altere parte, le usos del termino "dialecto" ha essite multo controverse. Per exemplo, on ha reservate le termino "dialecto" pro linguas de pauc prestigio con scopos politic o cultural. Totevia, on suppone que dicer "dialecto" es incorrecte quando on refere a ver linguas qual per rationes social o historic on depreciava como "inferior" al proprie, como in le uso latinoamerican in relation al linguas indigena.

On non usa le conceptos "lingua" e "dialecto" in le ambito scientifico-theoric del linguistica pro facer un distinction objective, proque le distinction inter le duo conceptos depende de un politica considerate, facite per le parlatores del differente dialectos in alcun contextos historic.
Seculo 9

Le **seculo 9** o le **seculo IX** es un seculo passate, in accordo con le calendario gregorian. Illo comenciava le 1 de januario 801, e finiva le 31 de decembre 900. In le uso popular, iste periodo extende del 1 de januario 800 a 31 de decembre 899.
Seculo 11

Le **seculo 11** o le **seculo XI** es un seculo passate, in accordo con le calendario julian. Illo comenciava le 1 de januario 1001, e finiva le 31 de decembre 1100. In le uso popular, iste periodo extende del 1 de januario 1000 a 31 de decembre 1099.
Ion

In physica e chimia un **ion** es un atomo o molecula con carga electric.Si le carga electric esse positiva illo es nominate **cation** e si illo es negative illo es nominate **anion**.

## Vide etiam
* Ionisation
Invention

Un **invention** es un nove cosa lo que alcuno ha facite. Le computator esseva un invention quando illo esseva primemente facite. On dice que illo esseva "inventate". Nove cosas que son facite o create son appellate inventiones. Le automobile es un invention lo que totos cognosce.

Ideas son tamben appellate inventiones. Scriptores pote inventar personas, e postea inventar un historia super illos. Inventiones son facite per inventores.

## Inventamento
Durante le tempore, humanos ha inventate objectos que facilita vita. A causa de isto, un citation "necessitate es le matre de invention", esseva scribite. Le citation significa que un carentia de alcun cosa deberea inspirar alcuno pro crear alcun cosa a fin de plenar aquelle vacue spatio. Totevia, non tote le gente crede que isto es ver. Illos pensa que troppo de alcun cosa pote ducer in un invention.

## Ligamines externe
*  Lista de inventiones importante del PCT (Patent Cooperation Treaty)  (super le pagina web del WIPO)
Bibita

Un **b<u>i</u>bita**, **biberage**, o **bibitura** es un liquido que pote esser consumite per humanos (o eventualmente per altere animales).

## Aqua
Le bibita le plus fundamental es aqua. Historicamente, le raritate de aqua potabile ha favorisate le consumption de altere bibitas, como the, bira e vino. Ora in multe paises, aqua potabile es accessibile, e on pote mesmo emer aqua mineral, aqua de fonte imbottiliate, aqua gasose, aqua aromatisate, etc.

## Lacte
Babies bibe naturalmente le lacte de lor matres o nutrices. In multe partes del mundo, il es traditional biber le lacte de vaccas o (minus communmente) de capras, yaks o altere animales. In altere areas, adultos deveni normalmente intolerante al lactose, e le consumption de lacte es dunque abandonate post le juventute. Il es popular biber yogurt aquose, con o sin sapores additional, in India (*lassi*), Turchia (*ayran*). Altere biberages derivate del lacte include kefir, lacte de butyro e sero.

## Succo
Le succos de multe species de fructas son bibite: succos de orange, mango, pomo, tomate, pompelmus, ananas, uva, etc.

## Bibitas carbonisate
Depois le seculo 20, emerge un grande industria a fabrication commercial de bibitas carbonisate. Coca-Cola es le plus popular de istos.

## Bibitas calide
Bibitas calide son multo popular. Illos include caffe, the, tisanas, chocolate, boza, sahlep e alteres.

## Bibitas alcoholic
Le production de bibituras alcoholic ha un longe historia. On fabrica communmente bira, vino, sake, cidra e multe varietates de liquores con alte nivellos de alcohol (como absinthio, brandy, cachaça, cognac, eau-de-vie, gin, grappa, mezcal, rakia, rum, schnaps, tequila, vodka, whisky, etc.). In le passato, hydromel esseva commun in multe paises. In paises polynesian como Tonga, on bibe sovente kava, un biberage sin alcohol ma cuje possibile effectos son similabile al ebrietate.

## Galeria

File:Woman breastfeeding an infant.jpg|Un baby human lacta al tetta de su matre
File:Turkishcoffee.jpg|Un cuppa de caffe turc, un bibita calide
File:Sima and tippaleipä 2.jpg|*Sima* (hydromel finlandese, un bibita alcoholic) con *tippaleipä* (un typo finlandese de torta frite)
File:Oranges and orange juice.jpg|Oranges e succo de orange
File:A drink for relaxation......11.jpg|Bibita de fructo


## Vide etiam
*
Neologismo

Un **neologismo** es un nove vocabulo, termino o phrase recentemente create - frequentemente per applicar a nove conceptos, o per reformar ancian terminos in un nove forma linguistic. Neologismos es le plus utile inventiones, nove phenomenos, o ancian ideas prendite a un nove contexto cultural.
Caverna de Son Doong

**Caverna de Son Doong** es un caverna in Phong Nha-Ke Bang in provincia Quang Binh, Vietnam, 50 km nord de Đồng Hới, 450 km sud de Hanoi. Le caverna es total 6,5 km longe. Illo ha anque biodiversitate. In april 2009, exploratores britannic discoperiva hic le plus grande caverna in le mundo.
C-3PO

In le universo fictive de *[[Star Wars]]*, **C-3PO** es un androide polyglotta, et 'protocol droid' constructe per Anakin Skywalker que deveni postea le collaborator del cavallero Jedi Luke Skywalker, R2-D2 e le Princessa Leah.
Charlotte's Web (film de 1973)

**Charlotte's Web** ("Le tela de Carlotte") es un film de animation de 1973 producite per Hanna-Barbera Productions e Sagittarius Productions, basate in le libro homonyme scribite per E. B. White in 1952. Le film, como le libro, es super un porco nominate Wilbur. Le cantiones e musica del film esseva scribite per le Sherman Brothers, qui anque scribeva le musica de *Mary Poppins*, *[[The Jungle Book (film de 1967)|The Jungle Book]]* (Le libro del jungla), e *Chitty Chitty Bang Bang*.

## Vide etiam
* Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure, le continuation del conto
* Charlotte's Web (film de 2006)
Formula chimic

Un **formula chimic** o **formula molecular** monstra quante atomos differente son in un molecula de un composito chimic, e como illos son connectite insimul. 

Un exemplo de un formula chimic es H2O2 o peroxydo de hydrogeno. Isto es un formula molecular proque monstra lo que omne molecula contine. In iste caso, omne peroxydo de hydrogeno molecula contine duo atomos de hydrogeno e duo atomos de oxygeno. Un mixtura de moleculas individual de hydrogeno e oxygeno es multo combustibile in foco, ma quando illos son chimicamente combinate insimul in un reaction chimic illos forma aqua.
Ignorantia

**Ignorantia** es le stato de non saper, le absentia de cognoscentia. Un synonymo es *inscientia*. On pote esser ignorante de un matiera in particular si on non lo cognosce o si on lo cognose mal. De faction minus stricte, on pote esser ignorante in general si su cognoscimento (del mundo, de phenomenos familiar) es deficiente.

Le ignorantia es a distinguer del stupiditate, que es un nivello basse de intelligentia e non de cognoscimento. Multe personas intelligente son ignorante in ration de lor manco de education o de experientia.

In accordo con le notion que le cognoscimento es a vices periculose o pote favorisar le infelicitate, il es communmente dicte in anglese que *Ignorance is bliss* «le ignorantia es le felicitate» (un quotation del poema *Ode on a Distant Prospect of Eton College* per Thomas Gray, 1742).

Un principe legal, *ignorantia juris non excusat* «le ignorantia del jure non excusa (su violation)», exprime le idea que le lege se applica mesmo a cellos que non lo cognosce.
Reaction chimic

Un **reaction chimic** es un processo con un, duo o plus substantias (reactive o reactante), characterisate per cambiamento chimic. Iste processo face un o plure productos que es differente de substantias reactive.
Culicidae

**Culicidae** es un familia de insectos.

## Mosquitos

Le **mosquitos** o **culices** son insectos hematophage de varie species—*Culex pippiens, Aedes aegipti, Anopheles sp.*—in le familia del *Culicidae*. Il ha quatro stadios in le vita de un mosquito: ovo, larva, pupa e adulto. Mosquitos son responsabile de alcun maladias infectiose transmissibile a humanos, como per exemplo le malaria, le febre jalne e le dengue.

## Vide etiam
* Aedes albopictus
*
Voltaire

**François-Marie Arouet**, tamben cognoscite como **Voltaire** (nascite le 21 de novembre 1694, Paris – morite le 30 de maio 1778, Paris) esseva un philosopho francese. 

Voltaire non amava Francia al tempore proque ille pensava que illo esseva antiquate. Ille tamben non amava le ecclesia e pensava que gente esserea permittite a creder que illes voleva. Totevia ille non amava democratia e pensava que un pais requireva esser ducite per un rege sage e forte. Voltaire debeva viver in exilio in Anglaterra durante tres annos ab 1726 a 1729, ubi iste ideas esseva plus commun. Ille amava le philosophia de John Locke.

Voltaire esseva tamben un scriptor. Ille scribeva plure libros, poemas e 50-60 spectaculos, alcunes son ancora amate hodie. Plures de su obra esseva contra Francia e le ecclesia. Isto significava que ille esseva impopular primemente ma deveniva plus popular al tempore del Revolution francese. Quando ille moriva, in le etate de 83, Voltaire esseva un heroe de gente francese. Ille tamben studiava scientia e scribeva multo super gente e locos que ille cognosceva.

Voltaire credeva in Deo ma non credeva in un deo personalmente involvite in vitas de gente, como le Deo christian. Isto es appellate deismo. A causa de isto, quando Voltaire moriva in Paris, ille non poteva esser interrate in un ecclesia.

## Ligamines externe
* Obras de Voltaire super Projecto Gutenberg
Peste bubonic

Le **peste bubonic** es un maladia infective de transmission vectorial. Es le forma le plus cognoscite del tres formas de peste, omne causate per le bacterio *[[Yersinia pestis]]*. Iste forma es transmittite per pulices o per contacto directe con un animal infectate, un parve mammifero, sovente un ratto.
In le Medievo il habeva un grande epidemia de isto. 

Le nomine peste bubonic es specific pro iste forma del morbo que entra per le pelle e commea per le systema lymphatic.
Si le morbo es relinquite sin tractate o neglecte, il occide le medietate del victimas inter tres e septe dies.  Symptomas de hoc morbo include tusse, febre e maculas nigre in le pelle. Le plus maxime forma de hoc morbo es dispergite de certe pulice, que habita in rattos. Il ha un periodo de incubation que pote dura ex pauco horas usque ad septe dies.

Un 'bubo' inguinale in le femore supra de persona infectate de peste bubonic. Glandes lympha tumido ('bubos') occurre in le collo, e le axilla e le inguina regiones del victimas de pestilentia.

## Peste nigre
Le pestilentia bubonic esseva le morbo que causeva le Peste nigre que occideva dece milliones de homines in Europa in le Medievo.

## Vide etiam
* Articulo de pestilentia bubonic ex Encyclopedia Britannica
Peste nigre

Le **Peste nigre** o **Morte nigre** esseva un forma de peste bubonic que se divulgava in Europa in le seculo 14 e occideva un quarto del population. Le bacteria *[[Yersinia pestis]],* que erumpeva in multe forma de peste, es credite le origin de ille. Le peste creava un serie de eversiones religiose, social, et economic que gravemente affectava le curso historic de Europa.

## Vide etiam
*Peste
*Peste bubonic

## Ligamine externe
*Definition ex dictionary Collins
Plasma (physica)

In physica e chimia, **plasma**  es un stato de materia similar a gas in le qual un portion significante del particulas es ionisate. 
Le premissa basic es que calefacer un gas disassocia su ligamines molecular, render illo a in su atomos constituente. 
Calefaction additional causa ionisation (un perdita o ganio de electrones) del atomos,
transformar le gas a in un plasma de particulas cargate: iones positive e electrones negative.

Le presentia de un numero nonnegligibile de portatores cargic face le plasma conductive electricamente, 
assi illo responde fortemente a campos electromagnetic. 
Plasma, ergo, ha proprietates bastante dispare a los de solidos, liquidos, o gases, e illo es considerate un distincte stato de materia. 
Como gas, plasma non ha un figura o volumine definite, si non illo es incluse in un receptaculo; 
dispare gas, conforme al influentia de un campo magnetic, illo pote formar structuras tal como filamentos, radios, e jacimentos duple. 
Alicun plasmas commun include stellas e insignias de neon. In le universo, plasma es le plus commun stato de materia pro materia ordinari, 
le major parte del qual es in le rarefacite plasma intergalaxic (particularmente inter gruppos galaxic) e in stellas.

## Vide etiam
* Phase (materia)
* Stato de materia

## Referentias
Sancte Martino

**Sancte Martino** (, , ) es un insula in le Mar Caribe.

## Geographia physic
Le superficie del insula es 87 km² (53 km² francese, 34 km² nederlandese). Le duo citates capital es Philipsburg in le sud e Marigot in le nord. Lower Prince's Quarter, Cul de Sac, Cole Bay e Marigot es le zonos urban le plus populate. Le puncto le plus alte del insula (Pic du Paradis, parte francese) es 424 m super le nivello del mar.

## Vicinitate
Quando le tempore es clar, on pote vider le insulas vicin de Sancte Bartholomeo, Saba, Sancte Eustachio, e Sancte Kitts.

## Demographia
Le 1 de januario 2007, le population del insula integre esseva 74&nbsp;852 habitantes, con 38&nbsp;927 in le parte nederlandese e 35&nbsp;925 in le parte francese.

Il es commun al duo partes del insula le lingua anglese e un dialecto del lingua creol parlate in le Insulas Virgine—nonobstante que le francese e nederlandese es linguas official de lor respective partes. Le personas pote circular liberemente inter le duo partes del insula, que non face parte del area Schengen.

## Administration
Le insula es dividite in duo partes. Le sud es administrate como Sint Maarten, un pais constituente del Regno del Paises Basse; le nord es le collectivitate ultramar de Saint-Martin e pertine al Republica Francese. Le division del insula data del anno 1648, ma le habitantes es culturalmente unite. 

Usque recentemente, le duo partes de Sancte Martino dependeva administrativemente de altere insulas caribe. Le parte francese faceva parte del region ultramar e del departimento ultramar de Guadeloupe; le parte nederlandese esseva un del Antillas Nederlandese. In 2007, le Sancte Martino francese e Sancte Bartholomeo deveniva collectivitates ultramar distincte de Guadeloupe. Le mesme anno, le federation del Antillas Nederlandese comenciava le processo de su dissolution, gratias del qual le Sancte Martino nederlandese e Curaçao esseva promote al stato de paises constituente del Regno—e dunque equal al Paises Basse e Aruba—in mesme tempore que le parve insulas de Saba, Sancte Eustachio, e Bonaire se reintegrava in le Paises Basse.

## Transporto
Le Aeroporto International Princessa Juliana es situate in le parte nederlandese.

## Economia
Commercio de luxo e abundante restaurantes gourmet es typic del insula. Le parte del nord ha multe casinos; le parte del sud ha plagias nude.

Le numerarios del insula es le euro e le florino del Antillas Nederlandese; isto debe esser reimplaciate per le florino caribe gratias al abolition del Antillas Nederlandese e le adoption del dollar statounitese per le Paises Basse Caribe. 

## Referentias
Hora

Un **hora** (abbreviation: **h** o **hr**) es un unitate de mesura usate pro mesurar le tempore. Un hora es equal a 60 minutas o 3600 secundas. 24 horas es equal a un die. Al contrario del secunda, le hora non es un unitate del Systema International de Unitates (SI).
Censo

Un **censo** es le producto de contation del habitantes de un pais que se realisa a intervallos fixe. Le processo de facer un contation de iste genere es nominate **censimento**. Censos pote incluer informationes, non solmente super le numero de habitantes, ma de lor etates, lor linguas materne, lor conditiones socio-economic, lor religiones, le amenitates de lor domicilios, le numero de habitantes per domicilio, etc. Pro isto, censos son fontes de informationes statistic essential a administrationes e governamentos, organisationes non governamental (ONG), analystas politic e economic, demographos, sociologos e alteres. Censimento esseva practicate periodicamente per le Romanos antique. Cesare Augusto notava su execution del officio de **censor** (official antique cargate del censimento) como un de su plus importante actos. Censos moderne data essentialmente del Constitution del Statos Unite de America (1789), que institueva un censo decennial pro le representation del citatanos in le Camera de Representantes. Ora, le majoritate de statos cense regularmente lor citatanos. Le plus grande censos son naturalmente cellos del paises le plus populate, China (RPC) e India.
Interaction forte

In le physica de particulas, le **interaction forte** (anque appellate le **fortia forte**, **fortia nuclear forte**, o **fortia coloric**) es un del quatro interactiones fundamental del natura, le altere tres essente le  fortia electromagnetic del electromagnetismo, le fortia o interaction debile, e le fortia gravitational del theoria del gravitation. Como con le altere interactiones fundamental, illo es un fortia noncontactate. A scala atomic, illo es circa 100 vices plus forte que le fortia  electromagnetic, que se es ordines de magnitude plus forte que le interactiones debile e gravitational.

Le interaction forte es observabile in duo areas. Sur le scala grande, illo es le fortia que liga protones e neutrones insimul, pro formar le nucleo de un atomo. 
Sur le scala parve, illo es anque le fortia que tene quarkes e gluones insimul pro formar le proton, le neutron, e altere particulas, tal como le mesones.

In le contexto de ligar protones e neutrones (nucleones) in nucleos, le interaction forte es appellate le fortia nuclear (o *fortia forte residual*).
In iste caso, illo es le residuo del interaction intra nucleones inter quarkes; illo es causate per le fraction spontanee del symmetria del interaction forte e es portate per mesones (pro exemplo, piones). Pro iste ration, le interaction forte residual ha un bastante differente dependentia sur le distantia inter le nucleones, ab quando illo age pro ligar quarkes intra nucleones.

Le interaction forte es mediate per gluones, que age sur quarkes, antiquarkes, e le proprie gluones illo misme. Isto es describite in le theoria del chromodynamica quantic (QCD).

## Vide etiam
* Energia ligante
* Carga coloric
* Constante accopulante
* Interaction fundamental
** Interaction debile 
** Electromagnetismo
** Gravitation
* Modello standard del physica de particulas
* Physica nuclear
* Theoria de campo quantic
** Chromodynamica quantic
** Electrodynamica quantic

## Referentias
Reforma protestante

Le **Reforma protestante** o **Reformation** protestante esseva un schisma del Ecclesia Catholic Roman que originava in le Europa central in le prime medietate del seculo 16. Illo resultava in le independentia de plure ecclesias national ab le autoritate del Papa (Ecclesia de Anglaterra, Ecclesia de Svedia, Ecclesia de Danmark, etc.), le elaboration de nove currentes theologic (Lutheranismo, Calvinismo, Anabaptismo), e le formation de nove sectos christian (como le puritanos anglese, le huguenots francese, o le Fratres Morave in le paises chec). Le capites del movimento protestante inclueva Martin Luther in Germania, Jean Calvin e Huldrych Zwingli in Switza, e Henrico VIII in Anglaterra e Irlanda. Le acto que initiava le Reforma esseva le publication per Martin Luther in Wittenberg in 1517 de su Novanta-Cinque Theses contra le vendita de indulgentias e altere abusos clerical.

Le revendicationes original del Reforma inclueva:
* le fin del vendita de indulgentias
* le sufficientia del fide pro salvation
* le sacerdotio de tote le credentes
** le directo del credentes al interpretation del scripturas secundo lor conscientia
** le traduction del Biblia in linguas vernacular
** le fin del celibato sacerdotal
** le abolition del confession
* le simplification del liturgia
* le reduction del numero de sacramentos a duo (baptismo e eucharistia)
* le veneration exclusive de Deo (e non de Maria, le sanctos o le angelos)

Le Ecclesia Catholic refusava de acceptar le criticas de Luther e alteres e condamnava su doctrinas como heresia. Le Consilio de Trento (1545-1563) emitteva le responso catholic al defia protestante e comenciava le Contra-Reforma.
Le divisiones politic suscitate per le Reforma esseva un del rationes principal pro multe guerras del seculos 16 e 17, notabilemente le Guerra de Trenta Annos.
Lege scientific

Un **lege scientific** es un regula existente sin influentia human e discoperite per observation empiric e/o deduction logic. Plure leges scientific son discoperite in le scientias natural, principalmente physica, ma simile leges existe tamben in le scientias human, ubi illos son empricamente tractate (per exemplo in linguistica o psychologia).

Exemplos de leges physic importante:
* Lege de Boyle (qualitate de gas)
* Leges de Newton (gravitation)
* Lege de Ohm (resistentia electric)

Exemplos de leges scientific ex altere disciplinas scientific:
* Lege de Fechner (intensitate de perception sensual)
* Lege de Grimm (phonetica)

## Ligamines externe
*  Laws of Nature (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
*  Laws of Physics : A Primer  (National University of Singapore)
*  The laws list (The homepage of Erik Max Francis)
*  Physics (The homepage of Erik Max Francis)

## Vide etiam
* Methodo scientific
Interaction debile

In le physica de particulas, le **interaction debile** (interdum appellate le **fortia debile** o le **fortia nuclear debile**), es un del quatro fortias fundamental de natura, le altere tres esser le interaction forte, electromagnetismo, e gravitation. 

Interaction debile es responsibile pro le disintegration radioactive de particulas subatomic e initia le processo sapite como fusion hydrogenic in stellas. Illos affice omne sapite fermiones: particulas que ha spin (un proprietate de omne particulas) de un medie-integre.

In le Modello Standard del physica de particulas, le interaction debile es theorisate de esser causate per le excambio (emission o absorption) de W e Z bosones; 
e proque illo es un consequentia del excambio de bosones virtual, illo es un fortia noncontactate. 
Le effecto cognite de iste emission es disintegration beta, un forma de radioactivitate. 
Le Z e W bosones es multo plus pesante que le protones o neutrones, e iste ponderositate es le causa del plus breve extension spatial del interaction debile. 
Le interaction es qualificate *debile* proque su typic intensitate de campo es plure ordines de magnitudo minus que de ambe electromagnetismo e le interaction forte. 
le major parte del particulas disintegrara per un interaction debile in le curso de tempore. Illo ha un proprietate unic – le mutar de sapores de quarkes – que non occurre in altere interactiones. 
Additionalmente, illo anque frange symmetria de paritate e symmetria CP. Mutar de sapor permitte quarkes de excambiar lor 'sapor', un de sex, pro un altere.

Le fortia debile esseva originalmente describite, in le 1930s, per le theoria de Fermi de un interaction *contactate* inter quatro fermiones: in altere parolas, 
un fortia de zero extension spatial, in toto dependente sur contacto physic. Ma illo es nunc le plus bon describite como un campo, habente extension, benque un extension brevissime. 
In 1968, le fortia electromagnetic e le interaction debile esseva unificate,
quando illos esseva monstrate esser duo aspectos de un fortia singule, nunc appellate le fortia electrodebile.

Interactiones debile es le plus evidente quando particulas suffre disintegration beta e in le production de deuterium e tunc helium ab hydrogen in le processos thermonuclear del sol. 
Tal disintegration anque face datation radiocarbonic possibile, como carbon-14 disintegra per le interaction debile a nitrogen-14. 
Illo pote anque crear radioluminescentia, communmente usate in illumination de tritium, e in le area connexe de betavoltaica.

## Vide etiam
* Disintegration beta
* Interaction fundamental
** Interaction forte 
** Electromagnetismo
** Gravitation
* Modello standard del physica de particulas
* Physica nuclear
* Theoria de campo quantic

## Referentias
Neutron

Le **neutron** es un particula subatomic habente zero nette carga electric e un massa un pauc plus grande que un proton. 
Con le exception de hydrogeno, nucleos de atomos consiste de protones e neutrones, a que on ergo se refere collectivemente como nucleones. 
Le numero de protones in un nucleo es le numero atomic e defini le elemento que le atomo forma. 
Le numero de neutrones es le numero neutronic e determina le isotopo de un elemento. 
Pro exemplo, le abundante carbon-12 isotopo ha 6 protones e 6 neutrones, e le plus rar e radioactive carbon-14 isotopo ha 6 protones e 8 neutrones.

Un neutron es facite de tres quarkes, duo quarkes *down* e un quark *up*.

## Vide etiam

* Isotopo
* Nucleon
* Particula subatomic
Taxonomia

Le **taxonomia** o **taxinomia** (verbo grec *tassein*, "classificar" ; *nomos*, "lege", "scientia") pote referer a:
* le scientia del classification de cosas vivente 
* un classification

In le principio taxonomia esseva solmente le scientia del classification de organismos vivente, ma postea le parola esseva applicate a un signification plus vaste e pote tamben referer a o un classification de cosas o le principios de classification. Quasi alique: objectos vivente, objectos non-vivente, locos e eventos, pote devenir classificate secundo un schema taxonomic.
Sal (chimia)

Un **sal** es un composito chimic neutral facite de cationes (iones positive) e aniones (iones negative). Como un exemplo, le sal commun halite habe le formula chimic NaCl, in que sodium (Na) es le cation e chloro (Cl) le anion.

Plure sales es create per le neutralisation de un acido e un alcali, creante un sal e aqua. Generalmente, un sal es un composito ionic, e pote formar crystallos. Un solution de sal, o sal fundite, es nominate un electrolyto basate sur le capacitate de conducer electricitate.
Auro

**Auro** (del latin *aurum*) es un elemento chimic metallic. In le tabella periodic del elementos, illo ha le symbolo atomic **Au** e le numero atomic 79. Auro pur es un metallo que ha un color jalne brillante e un lustro traditionalmente considerate nobile; pro isto, *auro* es etiam le nomine del color de auro. Traditionalmente, le auro es considerate un del minerales plus costose.

Auro ha plure characteristicas physic notabile. Illo non oxyda. (Illo sol reage con *ulle* composito chimic, ma illo pote reager con chloro e aqua regia.) Illo es le metallo le plus ductile e malleabile. Auro es le minus reactive elemento chimic (foras del gases nobile). Illo alliga facilemente. Illo pote esser extrahite e processate con facilitates basic, que faceva le auro un del prime elementos chimic a esser identificate. Finalmente, le biologia human solo rarmente reage allergicamente con auro. Gratias a iste characteristicas, le auro ha un historia notabile in moneta, electronica, medica, e (naturalmente) in joieles.

Gratias a su historia longe, le auro ha plure significantias symbolic. Auro es un symbolo de poter e de qualitate. Le cerca de auro ha e initiate expeditiones e causate guerras. Auro esseva le objectivo del alchimia, e le "febres auree" creava citates e nationes.