open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Molluscos

Le **molluscos** (mollusca) es un phylo del regno animalia.
Le **molluscos** son animales invertebrate de corpore blande, nude o protegite per un concha; como le gastropodos (anque cognoscite como limaces), le ostrea e le calamar.
In total se calcula que il pote exister quasi 100 mille species de molluscos.
Illos son animales de corpore suave, con duo characteristicas unic in le regno animal per le qual illos ha essite aggrupate in:
# Illos que possede un manto que segrega placas, conchas o spiculas calcari.
# Illos in que le region buccal es proviste de un radula (formate per filas de dentes acute e curve).

Le molluscos se classifica in: monoplacophora, caudofoveata, aplacophora, poliplacophora, scaphopoda, cephalopoda, bivalvos, gastropodos.

**Como cresce illos?**
Le formation basic de un mollusco consiste in un organismo de corpore suave, bilateralmente symmetric, oval e habente un concha in forma de capello chinese. Le concha lo forma un cappa de pelle appellate le *manto*,
que tene le facultate de segregar cappas de calcium. Le parte plus active in le bordo del manto, isto permitte que le concha cresce. Un altere structura de importantia taxonomic es le *periostraco*, que consiste in un cappa de pelle que recoperi le concha e que tamben es segregate per le manto. Le mollusco, que initia su vita in forma de minuscule larva, construe circum se ipse su concha, depositante calcium desde le manto. Cata concha ha un designo differente e ille modello unico passa de generation a generation.

## Vide etiam
* Oceanologia
Populo

Le parola **populo** [pó-pu-lo] (del latino **populus,** de origine etrusc) pote haber plure significatos, totes designante un gruppo de personas. Le branca del scientia que se occupa del phenomeno de populos, specialmente como ethnicitate, es le ethnologia.

Le parola *populo* pote significar "habitantes de un certe pais", per exemplo "le populo belge". In ille caso, le parola es plus o minus un synonymo de "citatanos".

Un populo pote tamben esser un gruppo distincte de personas qui percipe un affinitate e unitate mutue a base de un o plus characteristicas commun. Utilisante iste definition on pote dicer que le population belge consiste de tres populos (appellate etiam nationes): flamingos, wallones e belgo-germanos (belgos germanophone). Sovente il es le lingua que se considera como le characteristica principal de un populo.

Sed alcun populos se basa principalmente super lor union religiose. Le exemplo le plus ben cognite es le populo judee: solmente le medietate del judeos habita in le stato de Israel, lontan de totes parla hebreo, yiddish o ladino e a causa del Disapora illes pertine a omne racias human.

Il ha altere exceptiones. Le irlandeses ha generalmente adoptate le lingua anglese, sed nulle irlandese se considerarea como anglese. Le flamingos e nederlandeses parla le mesme lingua (nederlandese), sed es duo populos distincte. In addition le criterio de lingua es vage: in Nederlandia se considera per exemplo le limburgese como lingua regional, sed non omnes es de accordo que le parlatores de illo poterea ergo considerar se como populo distincte.
Santa Catarina

**Santa Catarina** es un stato del sud de Brasil, con un area simile al de Portugal:  km<sup>2</sup>. Illo ha frontieras al nord con Paraná, al est con le Oceano Atlantic, al sud con Rio Grande do Sul, al west con Argentina, con  habitantes que se distribue in 293 municipios. Le capital del stato es Florianópolis e ha  habitantes.
Quintanilla de Onsoña

**Quintanilla de Onsoña** se trova in le region de Castilia e León, Espania. 

## Citates e villages

* Portillejo
* Velillas del Duque
* Villantodrigo
* Villaproviano
* Villarmienzo

## Superficie
52,06&nbsp;km²

## Ligamines externe

* Quintanilla de Onsoña 
* Información de Quintanilla de Onsoña
Sud

**Sud** es un del quatro punctos cardinal del rosa del ventos. Su adjectivos es *meridional* e *austral*.

Le sud es appunctate, alsi le nord, per le agulia magnetic del bussola.
New York (disambiguation)

* **[[New York State]]**, un stato del Statos Unite de America.

* **[[New York City]]**, le plus populose citate in le Statos Unite.

***[[Manhattan|New York County]]** (alsi appellate **New York, New York**), un contato in le stato de New York que es alsi le Borough de Manhattan in le citate de New York.

Altere localitates statounitese:
* New York, Florida
* New York, Indiana
* New York, Kentucky
* New York, Missouri
* New York, New Mexico
* New York, Texas
New York es le nomine de tres villages in Anglaterra:
* New York, Lincolnshire, Lincolnshire (:en:New York, Lincolnshire).
* New York, North Yorkshire, North Yorkshire.
* New York, Tyne and Wear, Tyne and Wear (:en:New York, Tyne and Wear).
Cinema:
* *[[New York (film de 1916)]],* film american de George Fitzmaurice.
* *[[New York (film de 1927)]],* film american de Luther Reed.
Diverse:
* *[[USS New York]],* nomine de plure naves del marina del Statos Unite.
* *[[New York (album)]],* album de Lou Reed (1989).
* *[[New York Magazine]],* magazine american.
Highland (disambiguation)

Le parola **Highland** pote referer se a:

* Highland (bovin), un racia de bovino.

* Highland (equin), un racia de pony.

* Highland Park, un burgo in Illinois

* Highland Park, un burgo in Nove Jersey

* Highlands (geographia), un zona in Scotia.
Highland (bovin)

## Origine
Scotia

## Historia

Iste racia veni de Highland «Terras alte» ubicate al west de Scotia, assi que del archipielago de Hebrides al nord de Irlanda.

Le racia ha remanite sin mofidication desde approximatemente plus de 2 seculos.

## Characteristicas principal

Pilage longe et hirsute, illo possede un spisse nodo in le testa e longe cornos.

Le Highland ha un color uniforme brun-rubie sed il ha individuos brun-jalne et occasionalmente nigre o maculate.

Le cornos es adornate de un spisse nodo que descende infra del oculos.

Le bove highland es un parve bovino con membros curte, illo mesura inter 1,10 – 1,30 m de altitude et illo ha de longe cornos punctute.

## Distribution

Le racia ha essite exportate a numerose paises de Europa non obstante lor effectivos non es numerose.

## Utilisation
Iste racia es elevate per su carne. 
Le parve cantitate de lacte que produce es lassaate totalmente pro le alimentation del vitello.

Resistente al frigido le highland pote permanecer omne le anno al aere libere; iste bove es frequentemente usate pro le mantenimento de zonas verde difficile, como in certe reservas natural de Francia.
Guerra franco-indigena

Le **Guerra franco-indigena** es le quarte in un serie de guerras colonial inter le franceses e le britannos, cognoscite como le guerras franco-indigena. Iste guerra esseva contemporanee con le Guerra de septe annos (1756 - 1763), sed comenciava de facto in 1754 quando un expedition britannic sub le locotenente general Braddock interprendeva un campania contra le franceses e lor alliatos indigena ("indianos"). Iste expedition incontrava le 9 de julio 1755 un imboscada a Monongahela e esseva annihilate. Le curso del guerra durante le prime annos esseva disastrose al britannos non preparate pro un guerra in le silvas nordamerican e non disponente de bastante truppas ben trainate. Le alliatos indigena disponeva de soldatos experte in le tacticas de infanteria legier. In ultra, le generales britannic esseva tanto colpate de panico post cata adversitate que illes se retraheva immediatemente in lor fortalessas.

Le assedio le plus notori es le del Fortalessa de William Henry, prendite per le franceses in 1757. Le assedio ha devenite famose per le libro The Last of the Mohicans que etiam esseva filmate. Al britannos vincite esseva permittite de retraher se ma durante lor retraction illes suffreva multe attaccos per le indianos vindicative.

In 1758 appareva un altere general britannic, le juvene officiero James Wolfe. Determinate a expeller le franceses pro sempre, ille comenciava un campania aggressive, conquirente le Fortalessa de Louisbourg le mesme anno. Ille attingeva post le Battalia de Quebec in 1759 le victoria final contra le armea francese. Le franceses se rendeva in 1760, e durante negotiationes in 1763 (le Pace de Hubertusburg), le colonias esseva definitivemente adjudicate al britannos.

In 1763 le chef tribal Pontiac organisava alcun tribos in un alliantia pro expeller le britannos. Sed post alcun successos, le revolta – cognoscite posteriormente como le Rebellion de Pontiac – se extingueva, e le tribos se redispersava in 1764. Pontiac esseva assassinate. Ben que le rebellion non habeva successo, illo indicava le fragilitate del pace in America del Nord. Le multe battalias habeva costate multe homines al tribos indigena, e le parve communitates, in contrasto con le communitates blanc florescente, a pena se recuperava de ille colpos.

## Vide etiam
* Lista de guerras
* Guerras franco-indigena

## Notas
Manuel Quezon

**Manual Luis Molina Quezón** (nascite in Baler, le 19 de augusto 1878; morite in New York, le 1 de augusto 1944) esseva le prime Presidente del Commonwealth del Philippinas. On le considera in iste pais como le secunde Presidente post Emilio Aguinaldo. Aquinaldo non es recognoscite per le Statos Unite como le prime Presidente de Filipinas. Ille esseva un combattante del movimente revolutionario incargate per Aguinaldo. Homine de lege de formation, Quezon esseva le prime Presidente del senato qui debeva acceder al Presidentia del pais. Il esseva etiam le prime Presidente elegite al termino de electiones nationales. Le invasion japonese le forciava refugiar se a Corregidor con Douglas MacArthur ante retrovar Australia e finalmente le Statos Unite. In exilio, ille participava in le fortia de guerra in le Pacific War Council. Vincite de tuberculosis, ille moriva in 1944 a New York sin vider le Philippinas liberate del japoneses. Post esser interrate al cementerio national de Arlington, su corpore esseva transferite al 'Cementerio del Nord' et finalmente al 'Quezon Memorial Shrine' al citate de Quezon, Philippinas. Sergio Osmeña le succedeva al Presidentia.

## Ligamines externe
* The Philippine Presidency Project: Manuel L. Quezon
* Philippine Presidents 
* Bonnie Harris, ''Cantor Joseph Cysner: From Zbaszyn to Manila.
Colonisation de Ceres

**[[Ceres (planeta nano)|Ceres]]** ha essite proponite como un scopo possibile pro colonisation human in le systema solar.

## Conditiones physic

Ceres es un planeta nano in le principal cinctura de asteroides, con un tertio del massa del tote cinctura. Illo ha un forma rotunde e un acceleration de gravitate de 2.8% del Terra. Il pare in observationes que illo ha un amonta grande de aqua glacial. Le fluxo solar, 150 M/m2 (a aphelion), novem vices minus grande que le fluxo solar in le Terra, es totevia bastante grande pro facilitates de energia solar.
Ceres (disambiguation)

**Ceres** plus communmente se refere a:
* Ceres (planeta nano), un planeta nano e asteroide in le System Solar
* Ceres (dea), le dea roman del agricultura.
*Ceres* pote etiam referer se a:
## Localitates

### Statos Unite
* Ceres, California
* Ceres, Georgia
* Ceres, Iowa
* Ceres, New York
* Ceres, Oklahoma
* Ceres, Virginia
* Ceres, Washington
* Ceres, West Virginia
Commutation de pacchettos

In le informatica, le **commutation de pacchettos** es un methodo a divider le datos inviate per un rete local o altere rete computatorial in *pacchettos* de grandor variabile.

Con iste division de datos in pacchettos, diverse computatores pote usar le rete insimul. Le pacchettos es inviate in ordine mixte, e si necessari per routes differente. Le computator recipiente debe haber un provision pro reassemblar le datos destinate a illo.

## Vide etiam
* Un forma de communication plus vetule que le commutation de pacchettos es le commutation de circuitos.
Anemone de bosco

Le **anemones de bosco** es plantas herbacee perenne endemic a Europa.
Illos forma un specie (nomine scientific *Anemonoides nemorosa* o *Anemone nemorosa* in le familia de Ranunculaceae.
Galileo Galilei

**Galileo Galilei** (Pisa le 15 de februario 1564 – Arcetri, Toscana le 8 de januario 1642) esseva un physico, philosopho e astronomo italian. Ille esseva professor universitari in Pisa (1589–1592) e in Padua (1592–1610). In Europa continental se refere normalmente a ille como *Galilei,* in le mundo anglophone on prefere su prenomine *Galileo.*

## Fundator del astronomia moderne

Galilei usava como un del primes un telescopio e esseva probabilemente le prime qui usava iste instrumento pro observationes astronomic. Galileo discoperiva assi quatro lunas de Jupiter. Ille observava etiam le phases del planeta Venus, e crateres super le luna, describente su observationes in Sidereus Nuncius, un libretto que appareva in martio de 1610 e cuje publication marca le initio del melioration continue, per telescopios de plus in plus bon, de nostre observationes del systema solar, del stellas e del cosmo.

Alcun menses plus tarde ille dirigeva su telescopio verso Saturno e remarcava "alco" a ambe lateres de Saturno. Ille diceva: Io ha vidite Saturno in triplico! Solmente Huygens concludeva in 1656 que lo vidite debeva esser un systema de anellos.

Galilei es le patre del astronomia moderne. A base del observationes del lunas de Jupiter e del phases de Venus e del theoria de Nicolaus Copernico, Galilei arrivava al conclusion que le sol sta in le medio de nostre systema solar e le planetas, includente le terra, gira circum le sol (le theoria heliocentric).

Antea on credeva, a base de lo que on videva e a base del scriptos de Platon, de Aristoteles e plus tarde de Ptolemeo, que le terra stava in le medio del universo integre, e que le sol, le planetas e tote le stellas girava circum le terra. Isto esseva etiam le opinion del ecclesias christian e specialmente del Ecclesia Catholic. Post alcun annos, Galileo confligeva ergo con le Eccelesia, ben que ille ipse manteneva que su obra esseva solmente un description purmente theoric, e non esseva in conflicto con le religion, al qual etiam ille ipse adhereva. Ille intendeva, al contrario, demonstrar quanto ingeniosemente construite esseva le creation de Deo.

Galilei esseva totevia fortiate a distantiar se de su discopertas, e esseva condemnate in un processo ecclesiastic a arresto domiciliari a perpetuitate, ab 1633, al etate de 69 annos.

Durante su arresto ille succedeva a escamotar e facer publicar in le estraniero un libro importante, defendente su nove ideas: *Discorsi, e dimostrazioni matematiche, intorno à due nuoue scienze,* publicate in Leiden, Paises Basse in 1637.

In 1737 su restos mortal esseva exhumate e transferite al ecclesia de Santa Croce in Florentia, ubi se pote admirar hodie un belle monumento funerari. Al exhumation esseva amputate pro rationes inclar su digito medie, un reliquia hodie exhibite in le Museo di Storia della Scienza, etiam in Florentia.

In 1992 le Papa Johannes Paulo II pronunciava un excusa, finalmente rehabilitante Galilei e mesmo recognoscente le como un homine de fide.
## Galeria

File:Galileo facing the Roman Inquisition.jpg|
File:GallileoTomb.jpg|Monumento funerari de Galilei in Florentia
File:Galileo Galilei01.jpg|Statua in le Uffizi, Florentia
Bison

**Bison** es un genere controversate de Mammiferos ruminante appertinente al tribo Bovini.

Studios de phylogenia molecular monstra que le genere *Bison* non forma un clado e non pote esser distinguite del genere *[[Bos]]*.

## Description
Le **Bisonte** o **Bison** es un ruminante ungulate del familia Bovidae, in le actualitate il ha sol duo species: Le Bisonte american (*[[Bison bison]]*), que vive in le grande planessas de Statos Unite e Canada, e le Bisonte europee (*[[Bison bonasus]]*), que vive in alicun areas boscose protegite de Europa del Est.

Le genere plus proxime es le *Bos*, con ille pote generar hybrida in cautivitate como le *beeffalo* (*Bison sp*. x *Bos tauros*) e le *yakalo* (*Bison bison* x *Bos gruniens*). Le duo species del genere Bison etiam pote accopular se inter si, generante normalmente hybrida fertile.

Ora ben, on considera in biologia que un specie se defini como un ensemble de animales que pote naturalmente haber descendentia fertile. Il sembla que le fertilitate del hybridas sia le mesme que illo del animales non hybrida (il existe greges de hybrida que vive in libertate in le Caucaso russe desde le annos 1950). 

Il habera alora que considerar le *Bison bison* e le *Bison bonasus* como duo subspecies, e non como duo species differente. Certe biologistas defende iste position, sed le majoritate de autores non obstante considera que le duo gruppos es species distinctas.

Le genere sembla haber origine in le sud de Asia durante le Plioceno, ubi surgeva un serie de formas gracile de patas longe, capite parve e gibbo pauc pronunciate que post se expandiva per le reste del continente et Europa.

Le arrivo de formas robuste similar al actuales se produceva in Asia central durante le glaciationes del Pleistoceno, que al final de iste epocha sortirea de Euroasia pro colonisar America del Nord.

Le cambios climatic posterior terminava pro extinger le bisontes in Asia (con le exception del Caucaso, ubi superviveva un subspecie endemic usque le initio del seculo XX) et individualizava un specie forestal in Europa que puta le brancas del arboles et altere specie que pastura in le planessas de America.

Le qualitate physica characteristic del bisonte, le ha permittite trovar avantanges et usos, como quando se incontra rodeate de nive et utilisa su voluminose capite pro mover lo et assi trovar pastura o aperir passo. Tamben es uno del pauc animales, o forsan le unic, que afronta le tempestas, in loco de fugir.

Isto esseva ancora plus frequente in le passate quando, illos migrava longe distantias, sed ora su desplaciamento es multe plus limitate.

## Classification
### Subtaxones
*Bison bison
*Bison bonasus
Mošovce

**Mošovce** (1380 habitantes) es village importante a Slovachia central con multe monumentos historic, e loco natal de Slovach poeta grande, Ján Kollár.

## Ligamines externe
* www.mosovce.sk
* Brochure 
* Information 
* Drienok 

## Galeria

File:Kastielmosovce.jpg|Castello - Mošovce
File:Kostolmosovce1.jpg|Ecclesia protestant - Mošovce
File:Kostolmosovce2.JPG|Ecclesia catholic - Mošovce
File:Kaplnka-Mosovce.jpg|Cappella - Mošovce
File:Dom-Mosovce.jpg|Architectura ancian - Mošovce
File:Mapa-Mosovce.png|Mošovce - carta
3 Juno

**Juno** (symbolo: ), designate **3 Juno** in le catalogo del *[[Centro de Planetas Minor]]* statounitese, esseva le tertie asteroide discoperite, e es un del asteroides le plus grande. Illo esseva discoperite le 1 de septembre 1804 per le astronomo german Karl L. Harding e ha le nomine del figura mythologic Juno, le dea roman le plus alte.

## Characteristicas
Juno es un del asteroides le plus grande, continente approximativemente 1.0% del massa del cinctura de asteroides. In grandor, illo es le decime. Juno esseva considerate un planeta, con 1 Ceres, 2 Pallas, e 4 Vesta. Illo esseva reclassificate como un asteroide, con le altere tres, quando altere asteroides esseva discoperite. Le grandor parve e forma irregular exclude le possibilitate de considerar le asteroide como un nanoplaneta, secundo le definition del Union astronomic international (UAI).

Juno gira in un direction prograde (avante), con le polo nord indicante coordinates del eclipse (β, λ) = (27°, 103°) con un incertitude de 10°. Iste da un inclination axial de 51°.

Le temperatura maxime del superficie, quando le Sol es in supra, esseva mesurate como circa 293 K le 2 de octobre 2001. Considerante etiam le distantia heliocentric a ille tempore, isto da un maximo estimate de 301 K (+28&nbsp;°C) al perihelio.
Nordien

**Nordien** es un lingua auxiliar zonal super le base del linguas germanic, create per Aaron Chapman.

## Grammatica
### Orthographia
Nordien ha le litteras sequente:
A, B, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, R, S, T, U, V, Z
*  ha le phonema /ŋ/;
*  ha le phonema /e/;

### Morphologia
Le articulo definite es "de", e le indefinite es "en".

Substantivos ha duo casas: nominativo e genetivo. Le suffixa genetivo es -(e)s. Le plurale es -ar.

Le pronomos personale es: eg (io), du (tu), han (ille), zi (illa), het (illo), man (on), vi (nos), jee (vos), dee (illos).

## Exemplos

:vor fater som ere i de heeven
:heelirte er din nam
:tilkom din rek
:dote er din vil
:so i de heeven og so op de erd
:vor daglig brod giv os des dag
:ent forlas os vor stotningar
:so og vi forlase dem som stote os
:ent ilet os neet til varsukning
:men avliver os van evel
:[vel din ere de rek ent de makt ent de eger
:for altid] amen

## Ligamines externe
*  Outline
Reproduction asexual

Le **reproduction asexual**, consiste in un organismo que se origina de un sol cellula o de un parte del corpore de un individuo jam disveloppate e que per un processos mitotic is capabile de formar un individuo complete geneticamete identic a ille.

Iste typo de reproduction es realisate per un sol progenitor e sin le intervention del nucleos del cellulas sexual o gametas.
Gaudencio Rosales

**Gaudencio Rosales** es archiepiscopo de Manila depost le 15 de septembre de 2003. Nasceva in 1932 in le citate de Batangas. Ille deveniva sacerdote in 1958. 

In 1974, ille deveniva episcopo auxiliar de Manila, postquam episcopo coadjutor in 1982 de Malybalay e episcopo de iste diocesis in 1984. Esseva nominate in 1992 como achiepiscopo de Lipa. Le papa Benedicto XVI le institueva como cardinal le 24 de martio 2006.
1723

**Le [[anno]] [[mille]] [[septe]] [[cento]]s [[vinti-tres]].**

## januario

## februario

## martio

## april

## maio

## junio

## julio

## augusto

## septembre

## octobre

## novembre

## decembre

## sin data precise
* Vasiliy Tatistsyev e Georg Wilhelm de Gennin funda le citate russe de Perm.
Oceania

**Oceania** es un continente insular del Terra. Illo ha circa 8.536.716 km<sup>2</sup> (le continente le minor del planeta) e ha un population de circa 35.670.000. Illo consiste de Australia, Papua Nove Guinea e Nove Zelanda, e del archipelagos corallin e vulcanic de Micronesia, Polynesia e Melanesia, distribuite trans le Oceano Pacific. Normalmente le conjunction es considerate un continente.

## Paises

Un mappa monstrante un interpretation de Oceania. Alcun paises (como le Statos Unite de America) non recognosce Oceania como continente
Valuta

Un **valuta** o **numerario** es un unitate monetari de intercambio, que facilita le transferentia de benes e servicios. Illo es un forma de moneta, ubi es definite como un medio de intercambio (e non como immagazinage de valores). Un zona de valuta es un pais o un region in le qual un specific valuta es le medio dominante de intercambio. Per facilitate le commercio inter zonas de valuta , il ha taxas de intercambio, que es le precios al qual le valutas pote esser intercambiate.

Le valuta pote esser de typo *valuta flottante* o *valuta fixe*.

Alcunes paises ha le mesme nomine pro lor valutas. Per exemplo, Canada ha le dollar canadian e le Statos Unite ha le dollar american. Similemente, alcun paises usa le valutas de altere paises in vice de lor proprie, typicamente con le objectivo de attinger stabilitate economic, controlo del inflation e attraher investitiones estranier. Per exemplo, Ecuador ha le dollar american e Zimbabwe ha plure valutas, includente le dollar american, le libra sterling, le dollar australian, le yen japonese e le renminbi chinese. Altere paises usa le mesme valuta, como le membros del zona euro.

Le fraction del valuta, que es un altere valuta con su proprie appellation, es typicamente 1/100, sed on usa anque altere poteres de dece, como 1/10 e 1/1.000. Iste "systema decimal" de unitates cuje ration es un poter de dece, que era prime adoptate in le SUA, era create per le politico statounitese Thomas Jeffersonhttps://www.monticello.org/site/research-and-collections/currency pro reimplaciar le systemas previe que usava varie ratios confundente. Per exemplo, in le unitates le plus commun del systema traditional anglese il habeva quatro *farthings* ("quartieros") al penny, 12 pence al shilling, e 20 shillinges al libra sterling; il habeva altere unitates alsi como quatro pence al *groat*, cinque shillinges al corona, e 21 shillinges al guinea.

Mauritania e Madagascar ha un systema non-decimal de division, ma in practica illos non usa iste subdivision a causa del inflation.

## Galeria

3220 - Athens - Tetradrachm.jpg| Tetradrachma athenian, (circa 510 aEC)


## Vide etiam
* Moneta
* Casa de moneta
Moneta

Le **moneta**, **pecunia**, o **numisma** es definite communmente como le functiones ligate a qualcunque ben que functiona como medio de intercambio, immagazinage de valores o unitate de conto. Alicun autores require que le moneta es anque un pagamento commun o differite.

On usa le parola moneta in referentia al numerario. Moneta es etiam utilisate como mesura de qualitate, per exemplo, pro benes immobiliari o obras de arte. Moneta es toto que functiona como moneta. Hodie isto es primarimente numismas e billetes de banca.

## Vide etiam
* Numerario
* Casa de moneta

## Ligamines externe
* www.numizmatyczny.pl Pagina polonese super monetas
* www.hyath.com.pl Pagina polonese super monetas
* http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Banknoten.htm Pagina german super monetas
Nove Zelanda

**Nove Zelanda** (in anglese: ***New Zealand***, in māori: ***Aotearoa***) es un pais in le sud-west del Oceano Pacific, que contine duo grande insulas (le Insula Nord e le Insula Sud) e multe insulas minor, le plus significante de quales es le Insula Stewart e Insulas Chatham. In maori, Nove Zelanda es anque cognoscite como *Aotearoa*, que es normalmente traducite in anglese como *the Land of the Long White Cloud* (le Pais del Longe Nube Blanc).

Le sport le plus popular in Nove Zelanda es rugby a 15. Multe equipas professional de iste sport existe, e le equipa national de Nove Zelanda, le *All Blacks*, es normalmente un del plus forte del mundo. Le All Blacks es famose pro lor interpretation del *[[haka]]*, un typo de dansa martial de origine maori, ante tote su matches international. In 2011, le Cuppa del Mundo de Rugby a 15 habeva loco in Nove Zelanda. Altere sports popular include rugby a 13, cricket, football e netball.

## Linguas
Anglese es le lingua predominante in Nove Zelanda, parlate per 95.4% del population, sequite per maori e le lingua de signo como linguas official secundo le censo de 2018. Le lingua de Samoa es le  plus inofficialmente parlate lingua (2.2%) sequite per chinese sud (inclusive lingua chinese mandarin), hindi (1.5) e francese (1.2%).

## Referentias
Eurozona

Le **Eurozona** (o Union economic e monetari) es un zona monetari que regruppa le paises del Union Europee que ha adoptate le euro (€) como moneta unic.

Iste zona esseva create in 1999 per 19 paises, post veniva al grupo Grecia in 2001 e Slovenia in 2007, sequente leprincipios de criterios fixate a Maastricht de un deficit public limitate a 3 % del PIB e de un debita public del 60 % del PIB.

## Paises que ha un accordo con paises membros.
Altere 3 microstatos europee, con accordos monetari con lor vicinos, es incorporate al zona : Monaco con le Francia e San Marino e le Vaticano con Italia. Andorra, que non ha moneta official, non ha formalmente nemo accordo mais utilisa le euro como moneta de facto. Andorra negocia con le Commission Europee un accordo bilateral e poterea ser autorisate a cunear moneta.

## Paises sin accordo formal con le UE o le paises membros.
Le Montenegro usa unilateralmente le Euro como moneda legal.

Kosovo usa le Euro in loco del Dinar serbe, secun le accordos de Dayton que ha donate mandato al Nationes Unite pro le administration del provincia.

## Eurozona
Le Eurozona comprende:
* Austria
* Belgio
* Finlandia
* Francia
* Germania
* Grecia
* Irlanda
* Italia
* Luxemburg
* Paises Basse
* Portugal
* Espania
* Slovenia (de 2007)
* Cypro (de 2008)
* Malta (de 2008)
* Slovachia (de 2009)
* Estonia (de 2011)
* Lettonia (de 2014)
* Lituania (de 2015)
* Croatia (de 2023)

Danmark e Svedia non ha adoptate le euro. In le duo paises scandinave, le populo ha rejectate le euro per referendum.

Le **Eurozona** es le conjuncto del paises que ha adoptate le moneta, plus Andorra, Monaco, San Marino, e le Vaticano, que ha decidite usar le euro. Le tres ultimes emitte euros proprie con lor facies national.

Montenegro e Kosovo in le defuncte Yugoslavia, paises que ha usate le marco german como moneta, tamben ha adoptate le euro, ma al contrario del altere paises non ha subscribite a arrangiamentos legal con le Union Europee.
Accordos de Dayton

Le **accordos de Dayton** es le accordos complite in le base aeree de Wright-Patterson, in Dayton (Ohio, Statos Unite) que supponeva le fin del guerra del Balkanes.

Le conferentia habava loco inter le 1 e le 21 de novembre de 1995.

Le accordo formal se signava in Paris (Francia) le 14 de decembre del mesme anno.
San Marino

Le **Serenissime Republica de San Marino**, simplemente **San Marino**, es le tertie plus parve stato europee post le Vaticano e Monaco. Illo es anque le republica constitutional le plus vetule in le mundo.

Illo sta inclavate al interior de Italia, le republica conta 32.471 habitantes in 2012, del quales 1.000 estranieros qui vive in San Marino, le majoritate es italianos. 

Il ha 5.000 sanmarineses qui vive in le estraniero, super toto in Italia e Argentina.
## Vide etiam
*Microstatos europee
Berlin

**Berlin** es le citate capital de Germania e administrativemente un citate-stato e stato federal. Le fluvios Spree e Havel passa per Berlin. Le citate es situate a 70 km del frontiera inter Germania e Polonia. 

**Berlin** es un del citates plus importante in le Union Europee. Illo es le citate le plus grande e populate de Germania, con un area metropolitan de 3.440.441 habitantes (2010), que es le none position del plus grande del Union Europee.

Inter le fin de secunde guerra mundial (1945) e 1990, Berlin esseva un citate dividite in un parte del est e un parte del west. Post le unification de Germania in 1990, Berlin es de novo un citate unificate.

## Codes
Le combination de litteras pro un placa de matriculation de vehiculos es B. Le prefixo telephonic es 030. Le codes postal se extende de 10115 a 14199.

## Galeria


File:Über den Dächern von Berlin 2.jpg|Vista nocturne del centro de Berlin
File:Braniborská brána.jpg|Brandenburger Tor
Deriva genetic

Le **deriva genetic** es un fortia evolutive que age insimul con le selection natural cambiante le characteristicas del species in le tempore.

Como le selection, illo age super le populationes alternante le frequentia del allelos e le predominantia del characteres super le membros de un population, e cambiante le diversitate del gruppo.

Le effectos del deriva genetic es accentuate in populationes de parve dimensiones e resulta in cambios que non es necessarimente adaptive.

Il se tracta de un cambio aleatori in le frequentia del allelos de un generation a un altere.
Normalmente se da un perdita del allelos minus frequente, resultante un diminution in le diversitate genotypic del population. 

Assi illo es le modification del frequentia del allelos in un population, independentemente del mutationes, selectiones, migrationes. 

Le perdita o le ganio de un allelo es facite al hasardo, concretemente, cata individuo que se reproduce transmittente le medietate de su patrimonio genetic a su descendentia.

In un parve population, il es statisticamente inevitabile que certe allelos non es transmittite per alicun adulto a lor descendentia.

De plus, certe individuos non ha alicun descendentia.
Le numero de allelos (le variabilitate genetic) alora se reduce. Inter le allelos "supervivente", alicunes va a haber lor frequentia original diminuer o al contrario augmentar.

Le deriva genetic pote esser natural. Illo appare super omne in le sino de un population de parve talia, per exemplo un population isolate in un insula. Mais illo pote etiam ser causate per le homine, in un gruppo de limitate de animales que ille ha domesticate.

Le deriva genetic es un de vias de speciation del species (apparition de nove species), al minus a longe termino.
Allelo

Un **allelo** es un del formas variante de un gen in un loco (position) o de un marcator particular in un chromosoma. Differente allelos de un gen produce variationes in le characteristicas hereditari, como le color del capillos o le gruppo sanguinee. Per exemplo: in le caso de un gen que determina le color de un flor, un del allelos pote determinar le color jalne, un altere le color blanc, etc.
Gdańsk

**Gdańsk** (latino classic: **Gedano** o **Gedania**, de quem deriva le version baltic *Gedanite*; e latino medieval: **Dantisco** o **Dantisca**, de quem deriva le versiones german: *Danzig* e italian: *Danzica*) es un citate europee, le capital del voivodato Pomerania, in Polonia. Le population es de 470 907 habitantes (2019) e le  superficie de 263 km².
Illo es un grande centro politic, cultural, commercial et industrial del region, e uno del portos le plus importante del Union europee, dante facile accesso al mar Baltic.
Puck

**Puck** es un citate in Polonia (Voivodato de Pomerania). Illo ha un population de 11.370 habitantes (2014) e un superficie de 4,9 km².
Bullmastiff

Le **bullmastiff** es un racia britannic, que secun se crede procede del cruciamento inter mastiff e bulldog (Bullmastiff serea 60% Mastiff e 40% Bulldog)

Le racia esseva recognoscite le prime vice in 1924.

## Historia
Le racia ha su origine in Grande Britannia al final del seculo XIX 

In le passato le bullmastiff esseva utilisate in Anglaterra, como guardiano de grandes terrenos private, con le proposito de persequer e prisar le chassatores furtive; le can faceva su activitate de persecution e illo jectava a terra le fures con le peso de su corpore restante super illes, pro immobilisar les, sin usar su dentes. 

Le ration de iste particular attacco esseva debite al leges forestal del seculo XII in Anglaterra que permitteva le uso del fortia corporal sed non de morder.

Iste characteristica le differentia de altere racias molossoide que es multo plus preste pro morder. 

## Description
De aspecto imponente con aures in V de color plus obscur que le resto del pilage e preferentemente nigre, un mascara nigre que se extende verso e circum le oculos. 

De pilo curte, su pilage pote ser flave imbraciante omne le tonalitates desde le arena usque le rubie hepate o tigrate.

Le masculo mesura inter 63,5 - 68,5 cm al alte del spatula con un peso inter 49,5 - 59,5 kg.

Le femina adulte pesa de 41 a 49,5 kg e mesura inter 61 - 66 cm.

Su toilette e mantenimento es simple, debite a su pilo curte.

Un sessiones de brossage energic a pilo e contrapilo, 3 vices per septimana sera sufficiente pro mantener su pilage munde e brillante et evitar le odor corporal
  
Pro le canes juvene il es necessari que le exercitio sia controlate durante le phase critic de crescimento (usque le 15-16 menses le masculos e le 10 menses pro le feminas), pro evitar problemas musculo-skeletic in le adulto. Pro iste mesme ration debera evitar se le excesso de peso in le can juvene.

## Temperamento
Guardiano intelligente, discrete, efficace, pauc latrator, multo amante del casa e moderatemente active.

Le bullmastiffs es multo attachate al familia et ancora melior quando habita intra le casa con le personas que ama.

Illo es non es un “can de un sol proprietario”, lo que facilita su conviventia con le familia.

Un bon socialisation es necessari debite a su instincto protective combinate con su grande talia e su diffidentia natural facie al estranieros.

Le trainamento pro le attacco es totalmente disconsiliate.

Le bullmastiff es un can coragiose, loyal, tranquille et illo ama omne le personas que cognosce, sed illo es reservate con le estranieros nam illo ha un multo forte instincto de protection e defendera le personas que ama contra qualcunque menacia.

Nonobstante il es rar que illo attacca pro proteger. In loco de illo iste can usa su peso e patas pro mantener le intruso immobile a terra o illo simplemente de maniera dissuasive resta in fronte del estraniero o refusa de dar le passo.

Le bullmastiff, in general, ama le infantes et illos es multo patiente; nonobstante un surveliantia parental debe ser mantenite nam debite al talia de iste canes illos pote facilemente causar mal accidentalmente quando joca con le infantes.
Florianópolis

**Florianópolis** es le capital del stato de Santa Catarina, con un area de 433 km<sup>2</sup> e un population de  habitantes.
William Edward Collinson

Dr **William Edward Collinson** (4 de januario 1889 - 5 de junio 1969) esseva un linguista britannic eminente e, de 1914 a 1954, presidente del Germano al Universitate de Liverpool. Como Edward Sapir e Otto Jespersen, ille collaborava con Alice Vanderbilt Morris a disveloppar le programma recercatori del International Auxiliary Language Association (IALA). De 1936 a 1939, ille dirigeva le recercas del IALA. Sub Collinson, methodos de colliger morphemas international esseva probate a Liverpool. Ezra Clark Stillman sequeva Collinson como director de recercas.

Collinson esseva un membro de Akademio de Esperanto.

## Referentias
* Falk, Julia S. "Words without grammar: Linguists and the international language movement in the United States," *Language and Communication*, 15(3): pp. 241-259. Pergamon, 1995.

## Ligamines externe
* University of Liverpool: Chairs
Porto Alegre

**Porto Alegre** es le capital del stato de Rio Grande do Sul, con un area de 496 km<sup>2</sup> et un population de 1 440 939 habitantes.
Nomenclatura UNESCO

Le **nomenclatura UNESCO**, plus specificamente "Nomenclatura UNESCO pro campos de scientia e technologia" (*UNESCO nomenclature for fields of science and technology*) es un systema disveloppate per UNESCO pro classification de operas de recerca e dissertationes doctoral. Il ha tres versiones del systema, que offere differente nivellos de raffinamento, con codices de 2, 4 e 6 digitos.

*Campo (2 dígitos) - 
*Disciplina (4 dígitos) - 
*Subdisciplina (6 dígitos) - 

## Ligamine externe
* Documento original
Rio Grande do Sul

**Rio Grande do Sul** es un stato del sud de Brasil, con un area simile al de Ecuador: 282 062 km². Illo ha frontieras al nord con Santa Catarina, al est con le Oceano Atlantic, al sud con Uruguay, al west con Argentina, con 10 978 587 habitantes que se distribue in 496 municipios. Le capital del stato es Porto Alegre e ha 1 440 939 habitantes.
Particula grammatic

In linguistica, le termino **particula** es empleate frequentemente como un artificio per nominar lo que non ha un definition stricte. In general, on intende que le particulas es parolas que tende a esser un parola sin inflexion. Illos es le parolas que non ha suffixos como illos que indica le genere grammatical, le tempore o le persona. Comocunque, le termino pote haber un definition plus large.

In alicun contextos, le significato del termino pote superponer se con notiones como "morphema", "marcator", o "adverbio". Al equal que multe conceptos linguistic, le contento precise del notion depende specificamente del lingua.

En japonese e corean, le termino **particula** es usate pro marcar substantivos conforme le caso o lor rolo (subjecto, objecto, complemento, o topico) in un phrase o proposition. 

In anglese, le parolas *this* (iste) e *that* (isse) non es parolas sin inflexion, post que illos ha plural. In plus, le articulos del linguas romance es etiam inflectite con numero e genere.

In addition, si un particula es definite simplemente como un parola invariable, le interjectiones deberea esser classificate como particulas.

## Vide etiam
* Grammatica
* Particula grammatic in interlingua
Planeta nano

Le Union Astronomic International (UAI), le organisation scientific official pro le nomenclatura astronomic, defini un **planeta nano** como un corpore celestial que in le systema solar:
:(a) es in orbita circum le Sol;
:(b) ha un massa si grande que su proprie gravitate supera le fortias del corpore rigide, dante lo un forma quasi spheric;
:(c) non ha dominantia orbital (non ha eliminate le objectos in le vicinitate circum su orbita);
:(d) non es un satellite natural.

Le termino "planeta nano" (*dwarf planet* in anglese) ha essite adoptate in 2006 como parte de un classification pro le corpores que orbita le Sol. Le objectos que es bastante grande pro haber eliminate le objectos in le vicinitate de su orbita es definite como planetas, e illos que es troppo parve pro esser in equilibrio hydrostatic es definite como "parve corpores del systema solar". Le termino non se applica a altere systemas planetari.

Il ha cinque planetas nano actualmente recognoscite. Illos es Ceres, Pluton, Eris, Haumea e Makemake. Altere corpores poterea esser addite al lista si le criterio (b) es satisfacite.

## Typos de planetas nano

Le resolution del UAI recognosce Pluton como le prototypo de un nove categoria de objectos trans-neptunian. Le nomine e natura precise de iste categoria non es specificate, ma in le debatto del resolution, le membros del categoria ha essite appellate "plutones" o "objectos plutonie". Le nomine "plutoide" esseva seligite in 2008.

Le categoria del plutoides se applica solmente a planetas nano que satisface tote le conditiones de esser trans-neptunian e plutoide in terminos de periodo, inclination e eccentricitate. Un planeta nano pote o pote non esser membro de iste categoria, mais tote le membros del categoria debe esser planetas nano.

## Vide etiam
* Planeta

## Ligamines externe
* NPR: Dwarf Planets May Finally Get Respect (David Kestenbaum) (in anglese)
* BBC News: Q&A New planets proposal Wednesday, 16 August 2006, 13:36 GMT (in anglese)
* Ottawa Citizen: The case against Pluto (P. Surdas Mohit) Thursday, August 24 2006 (in anglese)
Demographia

**Demographia** (de greco *dêmos* = populo, e *graphia*) es

* le studio statistic del collectivitates human; referite in un momento determinate e su evolution.

* le studio quantitative del populationes human o animal e lor variationes.
Ethica

**Ethica** (del grec ηθική [επιστήμη], "le scientia moral"; e del latin *ethicus*, "moralitate") es un branca del philosophia que tracta del moralitate.
Il es le insimul de regulas moral que rege le conducta human, ma le idea del ethica es plus profunde que le ideas de "bon" e "mal": le ethica cerca le regulas que crea un vita que satisface e vale viver, plus que un vita que basta superviventia.

## Brancas del ethica
Como un scientia social, le ethica ha plure brancas

Le ethica applicate es un branca del ethica que essaya applicar le theoria ethic al situationes quotidian. Illo es frequentemente usate pro crear regulas de conducta e leges, e le disciplina del ethica applicate ha plure campos specialisate, como ethica de negotios o ethica biologic.

Le ethica descriptive es un accostamento al ethica que evita perspectivas a priori in favor de observationes de selectiones real facite per agentes moral. Philosophos de iste branca crede que cosas como arbitro, esthetica, e etiquetta es cosas que implica regulas ethic universal per lor existentia, e non que iste cosas crea le ethica per lor usage.

Le ethica normative es le studio de que face un action bon o mal. Le ethica normative cerca principios ethic universal que on pote usar pro resolver decisiones moral difficile.

## Systemas ethic
Il ha plure systemas del ethica, de philosophos del Grecia ancian usque a systemas moderne.

Epicureanismo (nominate per su creator, Epicuro) es un systema que promove le cerca de placer in moderation. Epicureanismo opina que le excesso pote inhibir le placer, o mesmo damnificar: per exemplo, eder un alimento troppo usualmente pote causar que on non jam gaude de su sapor; eder troppo de un alimento pote causar incommoditate e mal sanitate. In epicureanismo, le maxime mal es pavor (le sentimento de un dolor que ancora non existe), specialmente le pavor del decesso.

Hedonismo opina que le ethica principal es augmentar le placer e reducer le dolor. Il ha plure systemas hedonistic, de systemas que promove felicitate spiritual usque a systemas que promove indulgentia a desiros momentanee con reguardo al dolor e expensa de alteres.

Stoicismo opina que le maxime bon es serenitate: le maestria super su proprie desiros e emotiones da le maxime pace spiritual. In stoicismo, le homine ideal ha un distaccamento rational con que ille pote vider le mundo como illo es realmente, sin preconceptiones e judicamentos non appoiate per le evidentia.

## Vide etiam
* Axiologia
* Consequentialismo
Moral

Le **moral** es le disciplina philosophic que stude le comportamento human in referentia al ben e le mal. Illo tracta del ben in general, e del actiones human secun su bonitate o malitia.

## Vide etiam
* Ethica
Bullenbeisser

Le **Bullenbeisser** esseva un racia de can german cognoscite per su fortitude et agilitate que esseva utilisate in le combatto contra tauros.

Le racia esseva cognate con le **Bärenbeisser** et alicun crede que le duo racias esseva le mesme. (le nomine significa mordetor de tauros e mordetor de ursos, respectivemente).

Le racia es extincte.

## Vide etiam
* Bulldog
Tony Blair

**Anthony Charles Lynton "Tony" Blair** (Edimburgo le 6 de maio 1953 – ) es un politico britannic que esseva Prime ministro de Regno Unite del 2 de maio 1997 al 27 de junio 2007.
Harold Macmillan

**Maurice Harold Macmillan** (10 de februario 1894 – 29 de decembre 1986) esseva un politico britannic. 

Prime ministro de Regno Unite de 1957 a 1963.
Dysplasia de coxa

Le **dysplasia de coxa** es un disruption del articulation del coxa que provoca su inestabilitate. In le **dysplasia de coxa**, le acetabulo pote ser pauc profunde, illo causa un mal accopulation del capite femoral con le coxa. Assi le capite pote sortir de maniera partial o totale del acetabulo. Iste defecto produce un deterioration del zonas de friction occasionante le deformation e le degeneration del articulation. Iste maladia ha un componente hereditati.
## Referentia
Lisbona

**Lisbona** (*Lisboa* in portugese) es le capital e le major citate de Portugal, con un area de 83.84 km<sup>2</sup> e un population de 564 477 habitantes.
Vicino al fiume Tejo (Tajo / Tagus)
Capital de distrito de Lisbona, Grande Lisbona i Grande Area Metropolitana de Lisbona.

## Monumentos principals
Mosteiro dos Jeronimos, Torre de Belem, Castelo de Sao Jorge, Se(catedral), Ponte 25 de Abril.

## Aeroporto
* Lisboa/Portela (LIS).
Molosso

Es un typo de can de guarda e protector del bestial, originari de Molossia.

Le molossos es un ensemble de plure racias de canes corpulente probabilemente descendente del mesme trunco.

Le nomine veni de Molossia ubi istes canes esseva celebre pro su corage, illos esseva usate pro le guarda e mesme in le guerra, iste canes dava origine al typo canine molossoide que existe adhuc. 

Typicamente le molossos ha ossos pesate, aure pendente, collo relativemente curte e musculate e musello curte.

Alicun molossos es usate pro le cerca e salvamento como le Saint Bernard e le Terranova, ben que le majoritate es usate como can de guarda o protection del bestial contra predatores.

## Lista de alicun Molossos

* Boerboel (Mastin Sud-African) 
* Boxer 
* Bulldog 
* Bulldog American
* Bulldog Campeiro, Bulldog Brasilian 
* Bullmastiff 
* Ca de Bou (Perro de Presa Mallorquin, Bulldog Mallorquin) 
* Cane Corso
* Dogo Argentin 
* Dogo de Bordeaux (Mastin Francese) 
* English Mastiff (Mastin Anglese)
* Fila Brasilian (Mastin Brasilian) 
* Grande Danese o Doggo German
* Leonberger 
* Mastin del Pyreneo
* Mastin Espaniol 
* Mastin Napolitan
* Mastin Tibetan
* Olde English Bulldogge
* Perro Cimarron
* Perro de Toro 
* Presa Canari
* Rottweiler
* Saint Bernard
* Terranova
* Tosa (Mastin Japonese) 

## Vide etiam
* Dano (can)
Mastin

Le **mastin** o **mastino** es un grande can de guarda de aspecto corpulente, con capite ronde, mandibulas forte, collo curte e grosse, pectore large e robuste.

Le mastinos es canes coragiose, brave e loyal, illos es usate pro le guarda e le protection del bestial.

## Vide etiam
* Mastin anglese
Vagina

Le **vagina** es le organo genital interne del feminas del mammiferos. Illo es componite de un canal que se extende de le vulva al collo del utero.

## Vide etiam
* Gynecologia
* Vagina human