open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yemen

**Yemen** es un pais in Asia del West, coperiente le extremitate sud-west del Peninsula Arabe. Illo constitue ora le Republica de Yemen, que representa un fusion del Yemen del Nord (cuje capital esseva Sanaa) con le Yemen del Sud ex-communista (cuje capital esseva Aden) in 1990. Yemen es le unic republica del Peninsula Arabe.

Illo es anque le pais arabe le plus paupere e le minus disveloppate. Nonobstante, le historia e cultura yemenite son ricchissime. In Antiquitate, un parte de Yemen esseva comprenite in le terma «Arabia Felice», referente su prosperitate commercial e verdura relative. Le Yemen antique manteneva ligamines importante con le civilisationes de Ethiopia, Egypto, Persia e India. Multe indonesianos e malays descende de commerciantes yemenite. Yemen deveniva le domicilio de un importante population judee. Islam es le religion predominante, presente in le formas sunnita e zaidita (un varietate unic de shiismo). Il ha equalmente un parve minoritate druse.

Le Golfo de Aden, situate al sud de Yemen, es ora periculose a causa del proliferation de piratas somali. Yemen mantene nonobstante bon relationes con su vicinos ultramarin, Somalia e Djibuti.
Erik Enfors

**Erik Enfors** nasceva in Vänersborg, Svedia, le 19 de martio 1938 e post le examine final del gymnasio in Vänersborg in 1957 ille studiava in le schola veterinari superior in Stockholm e deveniva veterinario autorisate in 1964. Ille ha laborate le plus con animales del fermas e con cavallos. Durante le plus ultime vinti-septe annos ante su retiramento ille laborava in Varberg.

Post su retiramento in 1999 ille se interessava pro interlingua e comenciava un curso pro comenciantes con Ingvar Stenström como inseniator. Durante le annos 2001-2005 ille esseva redactor del revista nordic "Actualitates – Interlingua i Norden". In 2002 ille esseva cooptate in le direction del Societate Svedese pro Interlingua (SSI) e in 2005 ille esseva appunctate vice-secretario del SSI.
Diwali

Le **Diwali** o **Divālī** o **Dīpāvalī** es un festa major in le subcontinente indian e le diaspora sud-asiatic.
*Diwali* es le contraction del parola *Dīpāvalī*, que in sanscrito significa un *‘rango de lampas’*.

Inseparabile del grande festa de Dussehra, que es celebrate ante vinti dies, illo commemora le retorno de Rāma a Ayodhya. Su habitantes illuminava alora le vias, ubi passava le rege, de lampas (*dīp*).

Diwali es un festa multo popular in India: cello de lumines, al occasion de qual on offere donos e tira focos de artificio. Le festivitates dura cinque dies, le tertie e plus importante de quales (*Baṛi Divālī*, «le grande Diwali») es devote al dea Lakshmi, le quatro alteres essente associate a varie legendas e traditiones.

Iste tertie die es anque le ultime del anno de calendario hindu Vikram, usate in le nord de India, Nepal e Bangladesh. Le sequente die, comenciamento del nove anno hindu, es cognite como *Annakut* in le nord de India.

In le India del sud, Diwali non coincide con le comenciamento de anno nove, proque un altere calendario es usate, le era Shalivahana. Ibi se celebra le anno nove con altere festas (Ugadi, Vishu, o Varsha pirappu, secundo le stato), distincte de Diwali e de costume occurrente in primavera, in general in martio o april. 

Ultra le hindus, le sikhes e le jainas celebra Diwali equalmente, attaccante lo a altere symbolos e a referentias historic multo differente.

Diwali es anque celebrate in Nepal (ubi le majoritate del population es hindu) e in un bon numero de paises ubi vive communitates indian importante, como le Regno Unite, Singapur o le Africa del Sud. Illo es un die feriate public in Birmania, Fiji, Guyana, India, Malaysia, Mauritio, Nepal, Singapur, Sri Lanka, Suriname e Trinidad e Tobago.

## Referentias

## Ligamines externe

* BBC Religions - Hinduism: Diwali 
* 屠妖节 
* Historia de Diwali, el Festival de las Luces  
* La signification de Diwali  
* Diwali - das Lichterfest 
* Что такое праздник Дивали?
Cuppa del Mundo de Rugby

Le **Cuppa del Mundo de Rugby** es le plus alte competition international masculin de rugby a 15. Le competition esseva inaugurate in 1987 e ha loco tote le quatro annos. Le situation del torneo habera alternate de un hemispherio al altere cata vice usque 2019 – le hemispherio sud essente le hospite del campionato in 1987 (Australia e Nove Zelanda), 1995 (Africa del Sud), 2003 (Australia) e 2011 (Nove Zelanda), e le hemispherio nord in 1991 (Regno Unite, Irlanda e Francia), 1999 (Galles), 2007 (Francia) e 2015 (Anglaterra). In 2019 essera le prime Cuppa foras del paises major de rugby a 15, a saper in Japon. Africa del Sud ha ganiate le Cuppa Webb Ellis (tropheo del competition) duo vices, Australia duo vices, Nove Zelanda duo vices e Anglaterra un vice. Le equipas de vinti-quatro nationes ha competite in le torneo.

Malgrado su origine relativemente recente, le Cuppa del Mundo de Rugby es un del competitiones sportive le plus popular. Solmente le Cuppa del Mundo de Football, le Jocos Olympic estive, e le Tour de Francia recipe plus de spectatores e telespectatores.

## Referentias
Musado

Le **musado** es un arte martial moderne que es dividite a in duo brancas: le **musado traditional** destinate pro personas civil e le **Musado MCS** (*Military Combat System*) destinate pro le armea e le policia. Le termino *musado* (ab lingua corean) significa "le via de guerrero". Nonobstante, le musado es un arte martial german, basate super le artes corean.

Le centro international del musado es localisate in Dortmund.

Le granmaestro del musado es Herbert Grudzenski ab Germania, le instructores principal pro le Republica Chec son Oldřich Šelenberk e Antonín Sokol.

## Musado traditional
Le musado traditional deriva ab artes martial corean traditional.

Le comenciamento del musado se data a partir de 1968.

## Nivellos technic in le musado traditional
Le musado traditional habe 6 nivellos (1.-6. *kup*) de studente que son marcate per color (vide le tabula). Differentemente ab le majoritate del artes martial le studente non habe un cinctura desde le initio. Solmente al termino del curso le qual dura 2-4 menses il es capacitate passar examine pro le cinctura blanc.

Le cincturas monta usque none *dan*, *dan* es marcate super le cinctura con numeration roman scribite con litteras auree. In le Republica Chec, le plus graduate es Antonín Sokol (4. *dan*).

## Codice de honor del practicantes de musado
Le codice de honor es un version moderne del codice de ancian corean unitates Hwarang.
### Juramento
* Loyalitate a su proprie pais 
* Loyalitate al inseniamento e al instructores, con respecto al parentes 
* Confidentia e fraternitate inter amicos 
* Corage quando affrontante un inimico 
* Nunquam occider sin causa
### Principios moral e ethic
Post prestar juramento le studente debe adherer a iste principios moral e ethic (*kyohun*; terminos corean):
* *in* – humanitate
* *oui* – justitia
* *ye* – cortesia
* *ji* – sagessa
* *shin* – confidentia
* *sum* – bonitate
* *duk* – virtute
* *chung* – loyalitate
* *yong* – corage

## Musado Military Combat System
Le **Musado MCS** es un systema militar de defensa personal e de combatto corpore a corpore, designate specialmente pro exercitation del armea, del policia e de altere fortias de securitate.

Le musado tamben es usate in exercitation del unitates special, per exemplo del unitates de guerra aeree, del brigadas de reaction rapide e del brigadas del ONU.

In le armea del Republica Chec iste systema esseva introducite in 1993. 

**Musado MCS** non habe alcun regulas precisemente date. Totevia, con su vaste extension illo provide plus que 4000 technicas e habilitates que con bon maestria rende capace al guerrero stoppar un attacco.

## Ligamines externe
*  Pagina official del musado
*  Ministerio de Defensa del Republica Chec Historia del musado
*  German organisation del musado
Tabasco

**Tabasco** es un stato de Mexico, un del 32 entitates federative del pais. Le stato es situate in le sud de Mexico. 

In Tabasco habita plus de 2 milliones de personas, gratias a que illo es le stato le plus populate de tote le sud mexican. Le espaniol convive con multo altere linguas indigena, totos recognoscite como linguas official inter le linguas de Mexico, ben que solmente 3 % del population parla alcun de istos, infra le media national de 6,7 %.

## Referentias
Sor Juana Ines de la Cruz

**Juana Ines de Asbaje e Ramirez de Santillana**, plus cognoscite como **Sor Juana Ines de la Cruz**, (12 de novembre 1651, Sancte Miguel Nepantla, Nove Espania, currentemente Mexico - 17 de april 1695, Citate de Mexico) esseva un religiosa catholic, poetessa, e dramaturgo novohispana del Seculo Auree Espaniol. Illa cultivava lyrica e dramaturgia, e anque scribeva prosa. Per le importantia de su opera, illa recipeva le supernomines *le Phenice de America*, *le Decime Musa* e *le Decime Musa mexican*.
A multo precoce etate illa apprendeva a leger e scriber. Illa pertineva a le corte del Vicerege de Mancera. In 1667 illa ingressava al vita religiose con le scopo de consacrar se completemente al litteratura. Su plus importante mecenatas esseva le Marcheses del Lacuna, vicereges del Nove Espania, qui publicava su operas in Espania. Illa moriva a causa de un epidemia le 17 de april 1695.

## Referentias
Huimanguillo

**Huimanguillo** es le capital e le citate plus grande del municipio de Huimanguillo in le stato de Tabasco, situate al sud de Mexico.

## Historia
### Origines precolumbian
In le territorio que hodie comprende Huimanguillo, circa le anno 1000 a.C., floresceva le cultura Olmeca, considerate le cultura matre de Mesoamerica. Le Olmecas establiva su principal centro politic e religiose in lo que hodie es cognoscite como Villa La Venta.

Le Zona Archaeologic de La Venta contine importante vestigios del civilization Olmeca, includente le famose testas colossales, frequentemente appellate testas Olmecas. Anque se trova ibi le pyramide plus antique de Mesoamerica, considerate un del prime structuras monumental construite in le Nove Mundo.

### Periodo colonial e independential
Post le cadita del cultura Olmeca, le area esseva habitata per varie gruppos indigena, usque al arrivata del imperio espaniol in le seculo XVI. Durante le periodo colonial, Huimanguillo esseva integrate como parte del region economic del stato de Tabasco, con predominio del agricultura e commercio.

Durante le movimento de Independentia de Mexico in le seculo XIX, Huimanguillo se manteneva un area importante pro le production de alimentos pro le armata independentista.

### Developmento moderne
In le seculo XX, Huimanguillo deveniva un centro economic e cultural regional, con le expansion de vias de communication e le introduction de nove methodos agricultural. Hodie, illo es un nodo vital in le stato de Tabasco pro le agricultura, le industria e le turismo cultural.

## Zona archaeologic de La Venta

Le Zona Archaeologic de La Venta es un del plus importante sitos del cultura Olmeca. Situate proxime al citate de Huimanguillo, iste loco contine importante monumentos, como le testas colossales, que demonstra le maestria artistic e technologic del Olmecas. Illo include tamben un pyramide monumental que es considerate le structura pyramidal plus antique in Mesoamerica.

Le zona es un destination popular pro touristas e studiosos de archeologia, e ha essite declarate un Patrimonio Cultural de Mexico per le Instituto Nacional de Antropología e Historia (INAH).

## Economia
Le economia de Huimanguillo es principalmente basate in:
* **Agricultura:** Production de cacao, canna de zucchero, e banano, que son productos vital pro le economia del stato de Tabasco.
* **Turismo:** Attrahite per le interesse cultural e historic del sitos como La Venta.
* **Industria:** Recentemente, le citate ha essite un puncto clave in le industria petrolifera in Tabasco.

## Cultura
Huimanguillo es recognoscite pro su cultura vivente, que mescla traditiones indigena con influentias colonial. Celebrationes popular, como le *Fiestas de La Venta*, commemoran le importantia historic e spiritual del civilisation Olmeca.

## Conclusiones
Huimanguillo, con su ric historia e patrimonio cultural, continua esser un symbolo del hereditar cultural mesoamerican. Su position como un centro agricultural e touristic lo rende un puncto essential pro le stato de Tabasco e Mexico.

## Referentias
Mauricio Macri

**Mauricio Macri** (8 de februario 1959 in Tandil, Argentina –&nbsp;&nbsp;) es un interprenditor, dirigente sportive, ingeniero civil e politico argentin del dextra. Ille esseva presidente del club multisportive Boca Juniors durante dece-duo annos. In 2015 ille deveniva presidente de Argentina. Previemente ille esseva governator del citate Capital Federal (Buenos Aires), capital de Argentina. Su partito politic es *Propuesta Republicana* (*Proposition Republican*).

Ille ha tres filios e le 16 de novembre 2010 ille se maritava a Julieta Awada.
Malena (tango)

***La Malena*** es un famose canto de tango cuje parolas era scribite per Homero Manzi e musica per Lucio Demare in 1941. Illo era interpretate le unesme vice per le orchesta de Lucio Demare in le boite Novelty, e cantate per Osvaldo Miranda; iste version era registrate in le film *El viejo Hucha*, dirigite per Lucas Demare e publicate le 29 de april 1942. Le 8 de januario 1942 illo era registrate presso RCA Víctor per le orchesta de Aníbal Troilo, con le voce de Francisco Florentino, con grande emotion. Le tango *La Malena* es considerate como un del plus belle tangos de omne tempores.

Il existe traductiones de iste tango in diverse linguas. Martin Lavallée lo traduceva in interlingua. Ille ibi etiam provide un altere traduction de iste mesme poema tango per Stanley Mulaik, famose interlinguista hodierne.

## Referentias
Methodo scientific

Le **methodo [[scientia|scientific]]** es le studio systematic, controlate, empiric e critic de propositiones hypothetic super allegate relationes inter differente phenomenos natural e es le mechanismo empleate in le scientias experimental pro validar o invalidar un theoria, per medio del experimentation o del observation. 

Il ha duo pilares basic del methodo scientific. Le prime de illos es le reproducibilitate, in altere parolas, le capacitate de repeter un determinate experimento in qualcunque loco e per qualcunque persona. Iste pilar emplea pro su practica, essentialmente, le communication e le publicitate del resultatos obtenite. 

Le secunde pilar es le falsificabilitate (refutabilitate). In altere parolas, que cata proposition scientific debe haber le possibilitate de esser falsificate (refutato). Isto implica que on pote designar experimentos que in le caso de dar resultatos differente al predicite negarea le hypothese que on verifica. 

In le actualitate le resultatos del recerca scientific es publicate in revistas scientific specialisate post criticas o commentarios de altere expertos, correctiones ab le autores e etiam verification del experimentos per altere equipas de recerca. Al mesme tempore, il comencia a esser usual que on los publica in le rete (Internet) al mesme tempore que in le revistas scientific.

Le methodo scientific se adapta de manieras differente secundo le scientia. In geologia historic on non pote facer experimentos perque le processo es plus longe que le vita del recercator, le objecto pote esser plus grande que qualcunque laboratorio, e le processos passate es irrepetibile in conditiones identic. In loco de facer experimentos se face experientia in le principios basic, que permitte comparationes con factos actual e experimentabile.
Texas

**Texas** es un del 50 statos del SUA, le secunde plus grande per superficie (post Alaska) e per population (post California). Texas esseva un vice un republica independente post su secession ab Mexico (vide Battalia de Goliad). Illo secedeva ab le Statos Unite durante le Guerra Civil American. Le capital de Texas es Austin; Houston es le plus grande urbe. Le duo tira lor nomines de fundatores del colonia texan (Stephen Austin e Sam Houston). Le cultura de Texas es notate pro su fusion de influentias cowboy e mexican/chicano. Le presidentes statounitese Dwight D. Eisenhower, Lyndon B. Johnson e George W. Bush nasceva in Texas.

## Citates in Texas
* Amarillo
* Arlington
* Austin
* Corpus Christi
* Dallas e Fort Worth
* El Paso
* Galveston
* Houston
* Laredo
* Lubbock
* San Antonio
* Waco
* Waxahachie
Orgasmo

Le **orgasmo** (del lingua grec ὀργασμός) es le momento del culmination del coito, quasi semper pertinente al placer.
Le die quando tu me amara

**El día que me quieras** (*Le die quando tu me amara*) es un famose canto componite in New York con musica per Carlos Gardel, parolas per Alfredo Le Pera e arrangiamentos musical per Terig Tucci, registrate le prime vice le 19 marto 1935, como thema del film eponyme *El día que me quieras* (*Le die quando tu me amara*), dirigite per John Reinhardt sub le marca Paramount. Centenas de cantatores reprendeva iste canto de tango, facente lo un del plus popular cantos de omne epochas, mesmo exter le mundo de tango.
Nationalismo europee

Le **nationalismo europee** es un movimento politic e social que supporta le recognoscimento de Europa como un nation.
Pais Leonese

Le **Pais Leonese** es un region traditional e un regno ancian, formate per le provincias espaniol de Leon, Zamora e Salamanca. Iste provincias adjace a Portugal, a Gallecia, a Asturias, a Cantabria, a Castilia e a Extremadura. Malgrado un identitate regional assatis forte e le affirmation de «leonesistas» que le Pais Leonese es un nationalitate historic, le provincias leonese face parte del communitate autonome de Castilia e Leon. In plure areas, on parla ancora le lingua leonese, ben que le espaniol sia hodie le vernacular plus commun del leoneses.
Provincia de Soria

Le **provincia de Soria** es un provincia de Castilia e Leon, (Espania).

## Municipalitates
Soria ha 183 municipalitates.

## Vide etiam
* 

## Ligamines externe
* Soria Pueblo a Pueblo
Nationalismo aragonese

Le **nationalismo aragonese** (***nacionalismo aragonés*** in aragonese e espaniol) es un movimento politic e social que supporta le recognoscimento de Aragon como un nation intra Europa.

Le partitos politic principal que representa al nationalismo aragonese es le:

* *Chunta Aragonesista* (CHA),
* *Partido Aragonés* (PAR),
* *Iniciativa Aragonesa* (INAR),
* *Estau Aragonés* (EA),
* *Puyalón de Cuchas* (PYLN).

= Vide etiam ==
Wikipedia in aragonese
Josep Anglada

**Josep Anglada i Rius** (21 de junio 1959 in Vic, Catalonia) es un politico catalan del dextra extreme, fundator e presidente del partito politic Plataforma per Catalunya que milita pro un limitation del immigration in Catalonia.

## Ligamines externe
* Blog de Josep Anglada i Rius
Christogramma IHS

Le **christogramma IHS** – un monogramma essente un symbolo de Jesus Christo in forma de acronymo.

Ex greco illo es un abbreviation del nomine IHΣΟΥΣ (Jesus).

In Ecclesia Orthodoxe le christogramma es composite con litteras *X* e *P* o *I* e *X* arrangiante a in le cruce. Illos son le litteras initial de un ex duo parolas in lingua grec: *Christo* o *Jesus Christo*.

In le cultura occidental existe le compositos: "**IHS**" e tamben "**IHC**" essente le litteras initial (iota-eta-sigma) del nomine Jesus in alphabeto grec: ΙΗΣΟΥΣ (Ίησοῦς) o ΙΗϹΟΥϹ (con sigma lunate). Le abbreviation in forma "**IHS**" appareva in prime vice super le numismas de Justiniano II super le torno del seculos VII e VIII.

Le ordine de Jesuitas, in altere parolas le Societate de Jesus (*Societas Iesu*), adoptava *IHS* como su fixe emblema - le symbolo in XVII. Appareva tamben interpretationes latin del abbreviation *IHS*, inter alteres:
* *Iesus Humilis Societas* - Societate Humile de Jesus,
* *Iesus Hominum Salvator* - Jesus le Salvator de Homines,
e tamben:
* *In hoc signo* (vinces) - In iste signo (victoriose).

Iste inscriptiones developpate esseva formate le plus probabilemente a causa que in Medievo on incorrectemente habeva legite le littera **E** como **H**.

Conforme a un legenda, iste inscription con le cruce esseva vidite per imperator Constantino Magne in su somno ante le battalia contra Maxentius in 312 super le Ponte Milvio.

Commentatores indisposite al Ecclesia Catholic alcun vices interpreta le abbreviation **IHS** como derivate ex le idolos solar del mythologia egyptian: Isis, Horus e Seth. Totevia, cognoscentia scientific presente non confirma tal interpretationes. 

## Referentias
Léopold Leau

**Léopold Leau** (1868 usque 1943) esseva un mathematico francese qui fundava le Delegation pro le Adoption de un Lingua Auxiliar International le 7 de januario 1901. 

Con Louis Couturat, ille scribeva le grandissime *Histoire de la Langue Universelle* ("Historia del lingua universal", 1903) e su supplemento, *Les Nouvelles Langues Internationales* ("Le nove linguas international", 1907). Ille scribeva tamben sub le pseudonymo **Jean du Saguenay**.
Seculo 7

Le **seculo 7** o le **seculo VII** es un seculo passate, in accordo con le calendario gregorian. Illo comenciava le 1 de januario 601, e finiva le 31 de decembre 700. In le uso popular, iste periodo extende del 1 de januario 600 a 31 de decembre 699.
Sri Lanka

**Sri Lanka** [shri-lán-ka] es un pais insular in Asia del Sud, completemente circumferite per le Oceano Indian. Le paises le plus proxime son India (stato de Tamil Nadu), le Maldivas, Indonesia (region de Aceh) e le Chagos.

Le populo es divise in plure gruppos ethnic: le sinhalas son majoritari; lor lingua es de origine indo-aryan, e lor religion predominante es buddhismo. Sri Lanka es dunque le plus grande loco ubi buddhismo continua a florir in Asia del Sud (alteres include Ladakh e Bhutan). Le minoritate principal es tamil; le tamiles practica in general hinduismo. Illes parla le mesmo lingua que le communitate musulman, le «moros», qui son nonobstante un gruppo distincte. Il ha anque parve communitates «burgese», descendite ab patres europee e matres sri lankese; malay; «kafir», descendite ab africanos lusophone; e veddah, aborigine. Usque 2009, le insula esseva divise per le insurgentia paramilitar tamil del Tigres de Liberation del Ilam Tamil; in ille anno un campania militar reunificava le insula. Tensiones inter le varie communitates persiste, totevia.

Le capital de Sri Lanka esseva Colombo usque 1982, quando on displaciava le parlamento verso un nove sito, Sri Jayawardenapura Kotte, situate un pauc al est de Colombo. Colombo remane le plus grande urbe e le centro commercial.

Le pais es famose pro le production e exporto de the, caffe, cocos, cauchu e cannella. Gratias a su beltate natural, Sri Lanka es denominate le «Perla del Oceano Indian». Illo es plen de forestes tropical, plagias blanc e paisages diverse.

Sri Lanka es un republica semi-presidential unitari. Illo es un stato membro fundator del Association Sud-Asiatic del Cooperation Regional e un membro del ONU, Commonwealth, G77 e Movimento Non-Alineate.

## Referentias
James Chandler

**James Chandler** es un linguista britannic, e interlinguista, experto in le lingua international Ido. lle ha discoperite le existentia de iste lingua in 1996. Como pro multe idistas, le lingua esperanto ha conducite le a ido.

Ille ha comenciate apprender esperanto, ma a un certe puncto su interesse ha fallite, a causa que ille reteneva que le lingua de Zamenhof habeva troppo de defectos e ambiguitates. Dunque ille ha decidite entrar in contacto con le movimento de ido in Britannia (ILSGB).

In 1997 ille ha surveliate le creation del prime duo sitos web super ido . Simultaneemente ille ha discoperite un altere sito, mantenite per un idista britannic, Robert Carnaghan. . Ille ha fundate anque le prime gruppo de discussion super ido, nominate "*Idol*". In 1999 le gruppo ha transferite se a *Yahoo Groups,* con le nove nomine "*idolisto*" .

Ille redigeva alcun numeros del revista del ILSGB, *[[Ido-Vivo]]* ("Vita de ido"). In addition, ille contribueva con plure articulos de un altere revista, le *[[Progreso (revista)|Progresso]]*, mantenite per le association ULI. Ille assisteva a duo conferentias: le prime tenite in 1997 in le localitate de Bakkum, Hollanda, e le secunde in 2003, in Grossbothen, Germania.

In le annos successive Chandler esseva committite in le creation del sitos *Europa*, *Travlang*, e le foro *Linguolisto*. Ille tamben administrava le foros *Francidol*, pro le idistas francese, e *Ido-angla*, pro le idistas anglese. Recentemente ille ha laborate super diverse traductiones in le lingua ido e super expander Wikipedia in ido.

Chandler tamben parla le lingua international Novial de Otto Jespersen, e creava un sito super iste lingua international .

In maio 2020 ille annunciava in le foro Idolisto que il decideva quitar le movimento pro Ido e transir a Interlingua de IALA, Ille comenciava publicar textos in Interlingua a iste pagina.

## Ligamines externe
* http://interlanguages.net/interlingua.html Pagina super Interlingua
* https://archive.org/details/sonio Speculo permanente del pagina super Interlingua

## Referentias
Progreso (disambiguation)

Le parola *progreso* in alcun linguas significa "progresso". In particular, illo es: 
* *[[Progreso (revista)|Progreso]]* - un revista in ido
* Un nomine geographic de alcun urbes e villages
Sahara Occidental

Le **Sahara Occidental** es un territorio situate in Africa del Nord, comprenente un parte del Sahara proxime al Oceano Atlantic. Illo esseva un vece un colonia espaniol. Ora, su soveranitate es disputate per le Republica Arabe Sahrawi Democratic (RASD) e Marocco. Marocco occupa le plus grande parte del territorio, includente le capital, El-Aaiún. Le RASD e su fortias armate, le Frente Polisario, occupa un zona in le nord-est e est e controla equalmente campos de refugiatos sahrawi in Algeria. Le stato del Sahara Occidental divide governamentos african e islamic; Algeria appoia su independentia, durante que Marocco e Francia defende le occupation e annexion maroccan. Le RASD es recognite per 81 governamentos e le Union African como soveran in iste territorio. In mesme tempore, multe statos del Liga Arabe accepta le position maroccan. Le ONU ha approbate le derecto del sahrawis a determinar lor soveranitate per un referendum, ma isto non ha habite loco.
## Galeria

File:Polisario troops.jpg|right|thumb|Truppos del Frente Polisario celebra le 32e anniversario del fundation de lor movimento (presso de Tifariti, 2005)
Hjalmar Magnus Eklund

**Hjalmar Magnus Eklund** esseva un pionero finnese de ido. Ille nasceva le 12 de januario 1880 in Turku e moriva le 10 de junio 1937 in Parainen presso Turku.

Hjalmar Eklund esseva multo talentose e laboriose in multe dominios. Ille studiava mathematica, physica e philosophia in le Universitate de Helsinki deveniente graduato in 1903. Ille se concentrava in le theoria de ensembles, que es inter mathematica e logica. Assi ille deveniva le prime logico (in iste tempore un nove dominio) in Finlandia.

In 1906 ille laborava in laboratorio in phonetica apud le section historic linguistic. Forsan ibi ille comenciava interessar se super linguas e, como mathematico-logico, super linguas artificial. 

Desde 1906 usque 1918 Eklund laborava como maestro in diverse gymnasios in Turku e Pori. In le mesme tempore ille prolongava su studio: in 1911 ille deveniva graduato super philosophia. Ille studiava tamben in Germania: in 1909 e 1910 in Göttingen (mathematica), in 1913 in Leipzig (philosophia) e in 1914 novemente in Göttingen (philosophia). Su obras de plus grande valor de ille tempore esseva “Russells antimoni och andra paradoxala motsägelser. Logiska undersökningar” (1916) e in le revista norvegian *Nyt Tidskrift for Matematik* “Über Mengen, die Elemente ihrer selbst sind” (1918). 

In le dominio de philosophia, le pensata ethic de Immanuel Kant esseva su objecto principal. Tamben le philosophia de Rudolf Carnap, Moritz Schlick e Ludwig Wittgenstein de circulo de Vienna esseva familiar a Eklund.

Hjalmar Eklund esseva tamben atheista e scribeva contra religiones criticalmente ma objectivemente. De plus, ille esseva socialista e laborava como jornalista. Ille adjutava le jornal *Arbetet* (“Le Laboro”) in Turku. In 1918 il comenciava in Finlandia un guerra civil inter le Blanches (dextra) e le Rubies (de sinistra). Le socialistas perdeva le guerra, e Eklund esseva imprisionate pro su participation in le revolta, ma ille esseva liberate in novembre 1918.

In 1919 Eklund deveniva un jornalista del *Demokraatti* (“Le Democrate”) in Turku. Ille scribeva multe articulos super ido in iste jornal. In iste tempore ille publicava su obra principal super ido in lingua finnese: *Ido-kielen kielioppi* (“Le grammatica del lingua ido”).

Posteriormente in 1919 ille esseva nominate como le prime secretario in le Union de Apprendimento del Laboratores (*Työväen sivistysliitto*), fundate recentemente. In 1926 ille retornava desde Helsinki a Turku e laborava ibi como mathematico de assecurantia apud le firma Sampo usque 1933. Ille moriva in 1937, habente solmente 57 annos.
Paul von Jankó

**Paul von Jankó** o **Paul de Janko** (**Pál Jankó**) (1856 usque 1919) esseva un hungare inventor e esperantista anterior. Ille esseva un ex le pioneros de ido. Le 16 de augusto 1909, per occasion del prime electiones que establiva le Academia de Ido, ille deveniva membro del Academia e restava le usque su morte. In le annos 1912-1913 ille esseva secretario del Academia. 

Durante su annos idista ille albergava e laborava non plus in Austro-Hungaria ma in Istanbul, Turchia.

Jankó creava le stella presente de ido (symbolo de ido): un blanc stella sex-punctate super blau fundo. In 1922 le si-nominate "stella de Jankó" reimplaciava le ancian stella sex-punctate.
David Mann

**David Mann** es un idista american que habita in Florida.

Mann nasceva in 1979 in Jacksonville, Florida. Ille apprendeva esperanto al rete durante annos 1990, ma quasi immediatemente deveniva idista quando ille trovava ido e comprehendeva su differentias ab esperanto.

## Projectos
### Presente
* Diriger le projecto de transscriber del dictionarios de Luther H. Dyer. http://www.davidmann.us/ido/dictionaries/ .
* Traducer *Ferma animal* per George Orwell a in Ido.
### Passate
* Fundar le Societate Nordamerican de Ido (NAIS - North-American Ido Society) como association regional pro parlatores de ido in Statos Unite de America e Canada le 21 de novembre 2003. Le societate cessava exister le 21 de decembre 2005.
* Administrar "Foros de Ido" per phpBB.

## Ligamines externe
* Ido Resources at DavidMann.us  Sito personal de rete
Herbert George Wells

**Herbert George Wells** (21 de septembre 1866 in Bromley, Kent, Anglaterra&nbsp;– 13 de augusto 1946 in London, Anglaterra) esseva un scriptor anglese qui super toto esseva famose pro su obras de scientia-fiction como *The Invisible Man* ("Le homine invisibile") e *The Time Machine* ("Le machina de tempore").

Su romance *The War of the Worlds* ("Le guerra del mundos") postea deveniva famose pro le spectaculo de radio per Orson Welles, que faceva tumulto in 1938. In 2005 appareva un film per Steven Spielberg fundate al mesme obra. In 1976 le libro esseva ponite in musica per Jeff Wayne, e como obra de musica deveniva un obra classic. Jeff Wayne reproduceva le obra de musica in 2004 pro un spectaculo sur scena, e post 2006 ille viagiava con le spectaculo rescribite trans le tote mundo. Post 30 annos le obra de musica de nove es successos.

Ido joca un rolo in le libro *Mr. Britling sees it through* ("Senior Britling lo indura usque le fin") (1916). (Fonte: *[[Progreso (revista)|Progreso]]* nr. 325, 2002, David Weston, *H. G. Wells e unesma mondo-milito* - "H. G. Wells e Prime Guerra Mundial").
Progreso (revista)

**Progreso** ("Progresso") es un revista in ido fundate per professor Louis Couturat de Collège de France in 1908. Illo es dedicate al propagation, al discussion libere e al perfectionar constantemente iste lingua international.
 
**Progreso** es editate como le organo official de Union pro le Lingua International.

## Ligamines externe
* ''Progreso'' al www.ido.li
* ''Progreso'', nro 1  quasi tote redigite in esperanto
Wilhelm Ostwald

**Wilhelm Friedrich Ostwald** (**Vilhelms Ostvalds**), (2 de septembre 1853 in Riga, Lettonia&nbsp;– 4 de april 1932 in Leipzig, Saxonia, Germania) esseva un chimico e philosopho german qui ganiava le Premio Nobel pro Chimia in 1909 pro su studios super catalyse.

In 1907 ille presideva super le session de consilio que habeva le carga seliger le plus apte lingua auxiliar pro le communication international. Le consilio recommendava multe revisiones al Esperanto, e ille recommendationes duceva al disveloppamento de ido. Postea Ostwald esseva inter alteres presidente honorari del Academia de Ido.

Ostwald es considerate como le patre de chimia physic. Ille laborava super le catalyse, le equilibrio chimic, e le velocitate de reactiones chimic, e ille inventava le processo de Ostwald.
Abbie Cornish

**Abbie Cornish** (nascite le 7 de augusto, 1982 in Lochinvar, New South Wales, Australia) es un actrice e rapper Australian qui representava Sweet Pea in *Sucker Punch* (2011).

## Ligamines externe

*
Concepción (Chile)

**Concepción** es le capital del Region del Biobío in Chile, con un area de 221,6 km2 e un population de 216.061 habitantes (2002).


## Imagines

File:Arco de Medicina UdeC.jpg|
File:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
File:Desembocadura del Biobío.jpg|
File:Ex Catedral de Concepción.jpg|
File:Biobus01.jpg|
File:Hotel El Araucano.JPG|
File:Plaza de Armas Concepción.jpg|


## Vide etiam
* Gran Concepción
Naturismo

Secundo le definition adoptate per le XIV Congresso international del Federation naturista international (INF-FNI, Agde, 1974), **naturismo** es:
: *«maniera viver in harmonia con [[natura]], characterisate per le practica del [[nuditate]] in commun, in le scopo favorisar respecto pro se ipse, respecto pro le alteres e del [[ambiente]]. »*

Collective nuditate, in un cadro familial e san, ubi omne generationes se misce, es synonymo de libertate e de gaudio pro naturistas, qui cerca viver in calma, immergite in natura preservate.

Tamen, iste nuditate (nudismo) es solmente un ex le componentes del naturismo: le dimensiones social, de respecto de alteres, de tolerantia e de convivialitate (amicitate, calor human) son multo importante. Naturismo permitte a certe personas complexite o handicapate sentir se in conforto e melio acciper lor proprie corpore, e le reguardo del alteres. Le ethica naturista etiam es characterisate per le respecto del ambiente. Alicun naturistas parla re «nuditate interior» pro nominar le contributiones positive apportate al psychismo per le practica naturista.

Olim, iste parola etiam significava:

* doctrina de Hippocrato
* in le seculo XVIII, le culto del natura
* in le fin del seculo XIX, le theoria esthetic magnificante absolute fidelitate al realitate - lo que on nomina hodie naturalismo.

Le termino *gymnosophia* associate al yoga per Socrates o Platon etiam es usate pro qualificar naturismo.
Urbanismo

Le **urbanismo** es le disciplina scientific que ha como scopo le studio de citates. Ab un perspectiva integral illo studia et ordina le systema urban. Le urbanismo es le forma in que le edification et altere structuras del populationes esse observate.
## Vide etiam
*Citate
Niger

Le **Niger** [ni-jér] es un pais in Africa occidental que include partes del Sahel e del Sahara. Illo avicina Nigeria (un altere pais a non confunder con le Niger), Benin, Burkina Faso, Mali, Algeria, Libya e Tchad. Le pais, que tira su nomine del fluvio Niger, es un terra de contacto inter le Africa sub-saharan e le Africa del Nord. Su population multiethnic parla circa octo «linguas national»; verso le medietate parla hausa, secute per parlatores del zarma, tuareg, fulfulde e kanuri. Le majoritate es de confession musulman. Le population cresce rapidemente (2,92% pro anno) e es relativemente juvene; le rata de fecunditate de feminas nigerien (7,46 infantes pro femina) es un del plus alte del mundo. Le Niger es pauc urbanisate; 83% del populo vive in milieux rural. Un ancian colonia francese, le Niger ha le francese como lingua official. Depois independentia in 1960, le pais es un republica pauc stabile; il ha essite colpos de stato in 1974, 1996, 1999, 2009 e 2010. Le Niger es organisate in 35 departamentos, aggruppate in 7 regiones plus le communitate urban del capital national, Niamey.

Malgrado del ricchessas de su territorio, le majoritate del population es multo paupere. Le Niger es al grado de 167 inter 169 paises secundo le Indice de Disveloppamento Human (IDH). Le plus importante ressources natural del Niger son auro, ferro, carbon, uranium e petroleo. Le pais contine duo sitos del Patrimonio Mundial del UNESCO: un parte del Parco national del W del Niger (le altere partes son in Benin e Burkina Faso) in ration de su ecosystema fluvial; e le Reservas natural del Aïr e del Ténéré, situate in le Sahara e designate como un sito in periculo depois 1992.
## Galeria

File:Elephants bath park w wide 2006.jpg|left|thumb|Elephantes in le Parco national del W del Niger
|left|thumb|Le Grande Moschea de Niamey
Tympanismo

**Tympanismo**, o **meteorismo**, es un maladia specialmente seriose pro ruminantes ubi lor rumine pote esser tanto expandite per gases que le cavitate thoracic e le pulmones essera comprimite, lo que pote resultar in suffocation.
Omaso

Le **omaso** o **psalterio** es le tertie antestomacho del ruminantes, ma illo manca in camelides. Le alteres es le rumine (le plus grande) e le reticulo. Le omaso es quasi spheric con un diametro de 3 dm in un vacca. Illo es un poco plus grande que le reticulo e es situate al dextere del rumine in le anterior parte del cavitate peritoneal.
Le interior del omaso es providite de plicas numerose que se extende a transverso de tote le omaso. Isto resulta in un multo grande area pro absorption e le function del omaso es absorber grande quantitates de aqua ma tamben minerales, specialmente magnesia, e acidos grasse volatile que es producite in grande quantitates in le rumine. Le structura ha resultate in le nomine anglese popular “bible”. Inter le plicas particulas solide se attacha. 
Normalmente le contractiones del omaso pulsa le contento a in le abomaso, le ver stomacho, ma a vices quando troppo multe particulas solide ha entrate illos pote esser repulsate in le reticulorumine ubi le digestion microbial es plus effective.
Reticulorumine

Reticulorumine es un nomine popular pro le duo antestomachos rumine e reticulo de ruminantes, que a causa del grande apertura inter illos pote esser considerate como un singule antestomacho.
Abomaso

Le **abomaso** es le quarte stomacho de ruminantes e illo corresponde al ventriculo de altere animales. In juvene ruminantes su grandor es circa 50 % del grandor de omne stomachos, ma in adultes solmente 10-20 %, lo que es 10-20 litros.
Contrari al antestomachos illo ha un membrana mucose glandulose que produce acido chlorhydric e enzymas. Dunque le contento del abomaso es multo acide, pH circa 3. Le plus del microbios mori ibi e essera findite a aminoacidos que essera absorbite in le intestino insimul con altere proteinas que tamben es findite in le abomaso. Le enzyma del abomaso es appellate cualio e contine chymosina e pepsina. Solmente juvene ruminantes que ancora bibe lacte produce cualio e su function es finder le caseina durante que le lacte coagula lo que possibilisa le fermentation continue.
Desde tempores immemorabile le homine ha usate cualio pro producer caseo. Alora on ha molinate abomasos de juvene vitellos e extrahite le enzymas in aqua. Un singule abomaso suffice pro producer 300 kg caseo.
Le abomaso es edibile e in connexiones culinari illo es appellate tripa
Le famose platto florentin lampredotto consiste de abomasos que es cocite con tomates, cibolla, petrosilio e seleri.

## Maladias
Le abomaso de vaccas a lacte, que sovente mangia forrage concentrate (= poc paleas), pote esser extendite per troppo multe gases, lo que augmenta le risco pro dislocationes del abomaso. Le plus commmun es dislocation al sinistre del rumine ma dislocation al dextere tamben occurre, a vices in combination con torsion del abomaso lo que es un stato seriose. Iste dislocationes pote esser corrigite per facer jacer le vacca sur le dorso e massar le ventre durante que on rola le vacca vice versa. Un vacca normalmente face poc resistentia durante un tal manipulation. A vices un operation chirurgic es necessari.
Vaccas pote suffrer de ulceres gastric causate per forrage troppo concentrate e per le acido chlorhydric. Isto pote como in homines causar hemorrhagias seriose.
Malawi

**Malawi** es un parve pais in Africa del sud-est, circumferite per Mozambique a tres lateres, per Zambia al nord-west e per Tanzania al nord. Malawi ha nulle accesso al mar, ma un longe litore sur le Laco Malawi, un del Grande Lacos african. Malawi ha duo linguas official: le anglese, idioma del colonisator britannic, e le chichewa, cello de 57% del habitantes indigena.

Le population de Malawi esseva sparse e consisteva de venatores e forragiatores usque le seculo 10, quando tribus de pastoralistas e agricultores bantu colonisava le pais. Populos bantu (chewa, nyanja, tumbuka, yao, etc.) continua a predominar in Malawi usque hodie. Verso 1500, le regno Maravi se consolidava e controlava un territorio assatis grande. Le alliatos del portugeses debilitava le regno Maravi, que disintegrava verso 1700. Negreros capturava multe gente Maravi in le annos sequente.

In 1891, le britannos colonisava le pais, alora appellate le protectorato de Nyassalandia. Illo es independente depois 1964. Le prime presidente, Hastings Banda, declarava que su partito – le Partito del Congresso de Malawi (MCP) – vadeva esser le sol permisse. Iste regime a partito unic permaneva usque un referendum in 1993 que resultava in le election in 1994 de Bakili Muluzi e le Frente Democratic Unite (UDF). Post duo termines, Muluzi esseva successe per le actual presidente Bingu wa Mutharika in 2004. Iste fundava su proprie partito, le Partito Democratic Progressive (DPP), in 2005. In 2008, Malawi teneva le 11e grado in le Indice Ibrahim de Governantia Africa.

Malawi es un stato multo paupere. Le VIH e SIDA afflige un grande proportion del population. Il ha alte ratas de mortalitate infantil e un basse sperantia de vita. Nonobstante, le densitate de population es assatis magne, como le rata de crescentia de population (estimate a 2,75% in 2009).

Circa 80% del population es christian (le plus grande confessiones son catholic e presbyterian), durante que 13% es musulman e 4% atheista.
## Galeria

File:Mwaya Beach, Malawi.jpg|left|thumb|Un plagia del Laco Malawi
File:Golomoti escarpment (Malawi).jpg|left|thumb|Le scarpamento de Golomoti

## Referentias
Republica islamic

Un **republica islamic** es un stato non-monarchic in qual islam tene un position de importantia particular. Per lor character republican, republicas islamic differe del statos islamic traditional, includente califatos, sultanatos e regnos islamic, que son omnes monarchias. Le republica islamic, como forma de governamento e stilo offical, data del seculo 20. Il ha actualmente quatro statos officialmente denominate republicas islamic: Pakistan (depois 1956), Mauritania (depois 1958), Iran (depois le Revolution Islamic in 1979) e Afghanistan (depois 2001). Quando Pakistan – al origine un stato secular create pro le musulmanes indian, est e west – adoptava le stilo de «republica islamic», il habeva nulle religion official; le stato legalmente privilegiate del islam data del Constitution de 1973, adoptate post le independentia de Bangladesh in 1971.

Varie formas de sharia, o lege islamic, son practicate in multe paises ubi musulmanes vive, specialmente in le dominio de lege civil (o ben unicamente in le dominio de lege familial a presso de familias musulman, como in Algeria, India, Indonesia, Marocco e le Philippinas). In general, islamistas e wahhabis advoca que sharia sia implementate de un maniera systematic e stricte, includente in le lege criminal. Nonobstante, le uso del sharia non es strictemente assimilabile al stato de un «republica islamic».
Antestomacho

Le **antestomachos** es le tres partes del apparato digestive presso ruminantes, que es situate inter le esophago e le ver stomacho, le abomaso. Le rumine, le reticulo e le omaso de fundo es dilatationes del esophago lo que se monstra in le developpamento embryonal.
Esophago

Le **esophago**, le tubo alimentari, es un organo in le vertebratos que consiste de un tubo muscular trans le qual nutrimentos passa ab le pharynge al antestomachos (in ruminantes e camelidas) o directemente al stomacho in altere animales. Durante inglutimento le nutrimento passa ab le bucca trans le pharynge al esophago ubi contractiones peristaltic lo pulsa a basso. Le parola esophago ha su origine in le parola latin "*oesophagus*" le qual ha su origine in le parola grec "*oisophagos*" que significa "entrata pro mangiar". Le esophago passa trans le cavitate thoracic e un foramine in le diaphragma al cavitate peritoneal. Gratias a un musculo constrictori al fin del esophago illo se aperi solmente durante inglutimento.
Si le esophago essera occludite per troppo grande objectos, lo que pote occurrer quando p.ex. patatas o pomos poco masticate es inglutite, isto intra curte tempore pote resultar in rapide risco mortal in ruminantes e camelidas. In ille animales multe gases es producite in le antestomachos que necessarimente debe esser ructate frequentemente.

## Nota
*ex sitione Britannica
Diaphragma

Le **diaphragma** es un organo importante pro aspiration et un musculo in le fundo del cavitate thoracic in mammiferos. Illo totalmente separa le cavitate thoracic ab le cavitate abdominal. Le partes peripheral del diaphragma es muscular ma le partes central consiste de un lamina tendinose. Le diaphragma ha le forma de un cupola con le tecto in alto. Isto face que le contractiones del musculo aggrandi le volumine del cavitate thoracic e le pulomones es fortiate divulgar se pro non causar un camera vacue inter le pariete del cavitate thoracic e le pulmones. Le mesme affecto ha le musculos que leva le costas e per iste modo divulga le caviatate thoracic. Alora plus aere plena le pulmones. Quando le diaphragma se laxa le pulmones se effortia de contraher se e le cavitate thoracic se contrahe e a causa del elasticitate del costas in le pariete thoracic le aere es expirate ex le pulmones. Diaphragma es le plus importante musculo pro aspiration ma le plus animales pote superviver mesmo si le diaphragma es paralysate.
Le diaphragma ha plure aperturas que permitte passage inter le cavitate thoracic e le cavitate abdominal. Tres grande aperturas pro aorta, esophago, e vena cava e un serie de plus parves pro nervos e vasos sanguinari.
Excepte durante aspiration le diaphragma functiona durante vomito, tusso, defecation, miction (urination) e singulto. 
Illo tamben pote impedir passage del contento stomachal retro a in le esophago, per pression sur illo ubi illo passa trans le foramine in le espohago. Isto es importante in animales monogastric a causa del multo basse pH del contento stomachal. 


 
**Traductiones:**

Pleurahöhle=Cavitate pleural Luftröhre=Trachea Lunge=Pulmone Zwerchfell=Diaphragma Einatmung=Inspiration Ausatmung=Expiration 

## Maladias
**Trichinose**
Le plus posterior partes del diaphragma, que es adherite al facie del vertebras lumbar, forma duo spisse fasces muscular. Illos es le loco favorite del parasito trichina e ibi on essaya trovar iste parasito in inspectiones sanitari de carne de animales que sole suffrer de iste parasito, i.a. porcos
**Peritonitis a causa de corpores extranee**
Boves a vices ingluti cosas que non debe esser mangiate, p.ex. clavos e filos de aciero que alora quasi sempre arriva al reticulo. A causa del plicas in le interior de illo, e le contractiones forte, le subjectos acute pote perforar le pariete e le diaphragma lo que causa peritonitis. (Vide plus in reticulo). Un tal bove cessa mangiar, sta con un dorso arcate e geme de dolores quando le reticulo essaya contraher se.
**Hernias**
Hernia diaphragmatica es un stato quando organos abdominal ha penetrate a in le cavitate thoracic trans le foramine pro le esophago. Isto pote esser congenital ma tamben traumas pote causar lo e non solmente presso le esophago. Si grande partes del organos abdominal ha penetrate le aspiration pote esser impedite
Ambassada

Un **ambassada** se refere al edificio que contine le officios del **ambassador** o del diplomatos que represente un stato in un altere pais o presso un organisation international statal.

## Vide etiam
* Diplomatia
Glacie

**Glacie** es le forma solide de aqua. A pression normal atmospheric glacie es formate a 0°C (273.15 K, 32° F). Le parola "glacie" etiam poterea referer al formas solide de altere materiales tal como glacie sic.